Википедия bawiki https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Медиа Махсус Фекерләшеү Ҡатнашыусы Ҡатнашыусы менән һөйләшеү Википедия Википедия буйынса фекерләшеү Файл Файл буйынса фекерләшеү MediaWiki MediaWiki буйынса фекерләшеү Ҡалып Ҡалып буйынса фекерләшеү Белешмә Белешмә буйынса фекерләшеү Категория Категория буйынса фекерләшеү Портал Портал буйынса фекерләшеү Проект Проект буйынса фекерләшеү TimedText TimedText talk Модуль Модуль буйынса фекерләшеү Event Event talk 0 6177 1298625 1268104 2026-05-30T23:46:19Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298625 wikitext text/x-wiki {{Яҙыусы |Исеме = Фүзули |Төп исеме = Мөхәммә́т Сөләймә́н улы Фүзули́ |Рәсеме = Fuzûlî.jpg |Рәсем аңлатмаһы = |Тыуған ваҡыттағы исеме = |Тыуыу датаһы = [[1494]] тирәһе |Тыуған урыны = {{ТыуғанУрыны|Кербела|Ираҡта}}, [[Ак-Коюнлу]] |Вафат булыу датаһы = 1556 |Вафат булған урыны = {{МестоСмерти|Кербела|Ираҡта}}, [[:ru:Эялет Багдад|эялет Багдад]], [[Ғосман империяһы]] |Эшмәкәрлек төрө = шағир һәм ғалим |Әүҙемлек йылдары = |Йүнәлеше = |Жанр = |Әҫәрҙәренең телдәре = |Викимилек = |Викикитапхана = }} '''Фүзули́''', '''Мөхәммә́т Сөләймә́н улы Фүзули́''', {{lang-az|Məhəmməd Füzuli}}, {{lang-ar|فضولی}} — әзербайжан шағиры һәм ғалимы. Айырым сығанаҡтарҙа ғосман<ref name="Brit">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/222964/Mehmed-bin-Suleyman-Fuzuli Britannica, Fuzuli]</ref><ref>Anthony Appiah, Henry Louis Gates, Michael The Dictionary of Global Culture : What Every American Needs to Know As We Enter the Next Century — From Diderot to Bo Diddley Knopf, 1997 p.400: Along with the Turkish version by the Ottoman poet Fizuli</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/295642/Islamic-arts/13747/Ottoman-Turkey Encyclopediz Britannica, s.v. Islamic Art] Islāmic literatures " The period from 1500 to 1800 " Ottoman Turkey " Poetry of Fuzûlî</ref><ref name="Islamic Culture P.47">Islamic Culture. Islamic Culture Board, 1971 P.47 Fuzuli — A classical Ottoman poet of the 16 century</ref><ref name="Fuzuli 1963. p.213">Fuzuli, one of the greatest of the Ottoman poets, could fuse emotion, thought, and imagination into a fabric of exquisite beauty. Turkey today — and tomorrow : an experiment in westernization. by Nuri Eren. London: Pall Mall P, 1963. OCLC:185552470 p.213</ref><ref name="Louis Mitler p.56">Louis Mitler. Ottoman Turkish Writers: A Bibliographical Dictionary of Significant Figures in Pre-Republican Turkish Literature P. Lang, 1988 ISBN 0820406333, 9780820406336 p.56</ref>, төрөк<ref name="Brit" /><ref>Merriam-Webster’s Encyclopedia of Literature. Merriam-Webster, 1995. ISBN 0877790426. Стр. 443. «Turkish poet and greatest figure in the classical school of Turkish literature»</ref><ref>Энциклопедия [http://www.brockhaus-suche.de/suche/abstract.php?shortname=b15&verweis=1&artikel_id=100001080 Brockhaus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327193721/http://www.brockhaus-suche.de/suche/abstract.php?shortname=b15&verweis=1&artikel_id=100001080 |date=2022-03-27 }}. «Fuzuli [], Fusuli, Muhammad Ibn Süleiman, türkischer Schriftsteller»</ref><ref name="Larousse">Энциклопедия [http://www.larousse.fr/LaroussePortail/encyclo/XHTML/EUL.Online/explorer.aspx?=102888#larousse/20/15/Fuzuli Larousse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610221754/http://www.larousse.fr/LaroussePortail/encyclo/XHTML/EUL.Online/explorer.aspx?=102888#larousse/20/15/Fuzuli |date=2015-06-10 }}. «Poète turc d’origine kurde (Karbala' ? 1480 ?-Karbala ? 1556), un des plus célèbres poètes classiques»</ref><ref>M. D. Law, F. C. Bartlett. Chambers’s Encyclopaedia. Стр. 55. «Fuzuli — the greatest Turkish poet of the classical school. Fuzuli, like Nedim, was one of the rare Turkish classical poets»</ref><ref>Najib Ullah. Islamic Literature: An Introductory History with Selections. Washington Square Press, 1963. Стр. 384. «Fuzuli In the reign of Suleiman there lived in Baghdad a Turkish poet called Fuzuli»</ref> йә әзербайжан<ref>[http://feb-web.ru/FEB/LITENC/ENCYCLOP/leb/leb-7161.htm Литературная энциклопедия]</ref> <ref name="Iranica">''Other important Azeri authors were Shah Esmāīl Ṣafawī «Khatāī» (1487—1524), and Fożūlī (about 1494—1556, q.v.), an outstanding Azeri poet''. [http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/v3f2/v3f2a088.html Encyclopaedia Iranica. Azeri Literature in Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129211851/http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/v3f2/v3f2a088.html |date=2009-01-29 }}</ref><ref name="Fozuli">[http://www.iranica.com/newsite/articles/v10f2/v10f211.html Encyclopaedia Iranica. Fozuli, Mohammad b. Solayman.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129185227/http://www.iranica.com/newsite/articles/v10f2/v10f211.html |date=2009-01-29 }}</ref><ref>The tale was subsequently rendered in Turkish by several poets, such as Hamdi (1449—1503) and the Azeri master-poet Fuzuli (d. 1556). Walter G. Andrews, Najaat Black, Mehmet Kalpaklı. Ottoman Lyric Poetry: An Anthology. University of Texas Press, 1997. ISBN 0292704712, 9780292704718</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20050527212151/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/116/138.htm БСЭ. Физули Мухаммед Сулейман оглы]</ref><ref>Kathleen R. F. Burrill. The Quatrains of Nesimi, Fourteenth-century Turkic Hurufi. Mouton, 1973</ref><ref>Hadi Sultan-Qurraie. Modern Azeri Literature: Identity, Gender and Politics in the Poetry of Moj́uz. Indiana University Turkish Studies Publications, 2003. ISBN 1878318187, 9781878318183</ref><ref>[http://lib.liim.ru/authors/f-047.html Литературный энциклопедический словарь. ФИЗУЛИ Мухаммед Сулейман оглы]</ref> шағиры һәм ғалимы тип атала. Әзербайжан шиғриәте классигы, әҫәрҙәрен әзербайжан, фарсы һәм ғәрәп телдәрендә яҙған. == Биографияһы == Шағир Ғираҡтың ғәрәп телле көньяғындағы Кербела ҡалаһында тыуған. Ысын тыуыу датаһы билдәле түгел. Ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса ул 1498 йылда тыуған, башҡалары иһә уны 1480-се йылдарҙа тыуған тип күрһәтә. Башта Бағдад ҡалаһында уҡыған, [[медицина]]ны, логиканы, астрономияны, математиканы, шулай уҡ боронғо грек һәм көнсығыш фәлсәфәһен өйрәнгән. [[1556]] йылда ваба ауырыуынан үлгән. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:1490-сы йылдарҙа тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]] [[Категория:Ғәрәп шағирҙары]] [[Категория:Фарсы шағирҙары]] [[Категория:Төрки шағирҙар]] [[Категория:Ираҡ шағирҙары]] {{writer-stub}} bcleklaa73s7c7urmz3fw0exnfuqtrs 0 11708 1298591 1004431 2026-05-30T12:26:26Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298591 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Тирәкле''' ({{lang-ru|Тирякле}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ейәнсура районы]]ндағы ауыл. Почта индексы — 453395, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80226831003. == Географик урыны == * Район үҙәгенә тиклем ([[Иҫәнғол]]): 89 км * Ауыл Советы үҙәгенә тиклем ([[Арсен]]): 8 км * Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 53 км == Билдәле шәхестәре == * [[Аҡманов Булат Ғайса улы]] (10.02.1929), педагог, [[Ейәнсура районы]] [[Байыш (Ейәнсура районы)|Байыш]] урта мәктәбенең ветеран-уҡытыусыһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы<ref>http://libmap.bashnl.ru/node/742 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811075630/http://libmap.bashnl.ru/node/742 |date=2016-08-11 }} Литературная карта Республики Башкортостан. Булат Акманов 2013, 25 августа</ref>. {{ref-ru}} {{V|31|01|2019}} == Халыҡ һаны == {{Wikidata/Population}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|93226 }} {{V|31|01|2019}} * Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} * Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}} {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} {{Ейәнсура районы ауылдары}} [[Категория:Ейәнсура районы ауылдары]] jkm1q4g6z5bflusjhxxwx0zdf2vuj99 0 65561 1298631 1059004 2026-05-31T03:39:39Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298631 wikitext text/x-wiki {{Яҙыусы |Исеме = Хәким Ғиләжев |Рәсеме = Хаким Гиляжев.jpg |Киңлек = 200px |Рәсем аңлатмаһы = |Тыуған ваҡыттағы исеме = Ғиләжев Лоҡман-Хәким Ғабдрахман улы |Псевдонимдары = |Тыуыу датаһы = 1.3.1923 |Тыуған урыны = [[Ҡаңны-Төркәй]] ауыл, {{ТыуғанУрыны|}}, [[Бәләбәй кантоны]], [[БАССР]]<ref name="Х">Хәҙерге [[Башҡортостан]], {{ТУ|Бүздәк районы}}.</ref> |Вафат булыу датаһы = 14.11.1997 |Вафат булған урыны = {{ВафатБулыуУрыны |Өфө}} |Гражданлығы = СССР, Россия |Эшмәкәрлек төрө = |Әүҙемлек йылдары = |Йүнәлеше = |Жанр = |Әҫәрҙәренең телдәре = |Дебют = |Премиялары = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Салауат Юлаев исемендәге премияһы|1973}} {{!}}} |Наградалары = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Орден Отечественной войны 1 степени|1944}} {{!!}} {{Орден Отечественной войны 1 степени|1985}} {{!!}} {{Орден Трудового Красного Знамени|1971}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Заслуженный работник культуры РСФСР|1983}} {{!}}} |Ҡултамғаһы = |Lib = |Сайты = }} {{фш|Ғиләжев}} '''Хәким Ғиләжев, Ғиләжев Лоҡман-Хәким Ғабдрахман улы''' ([[1 март]] [[1923 йыл]] — [[14 ноябрь]] [[1997 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан [[башҡорт]] яҙыусыһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983), [[Башҡортостан]]дың [[Салауат Юлаев исемендәге премия|Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (1973). == Биографияһы == Лоҡман-Хәким Ғабдрахман улы Ғиләжев 1923 йылдың 1 мартында [[Башҡорт АССР-ы]] [[Бәләбәй кантоны]]ның<ref name="Х" /> [[Ҡаңны-Төркәй]] ауылында тыуған. Хәким Ғиләжевтар быуыны батырҙар, көрәшселәр, яугирҙәр быуыны. Инде фашизмдан йолоп ҡалған — аҫыл ирҙәр, ҡыйыуҙар, беҙ бит уларҙың сабыуҙарына тотоноп үҫтек. Бөтә барлығыбыҙ менән, бар булыуыбыҙ менән улар алдында бурыслыбыҙ. Ул изге бурысты ҡайтара алдыҡмы һуң, яҙмышыбыҙ, булмышыбыҙ менән? Хәким Ғиләжев һуғыштың тәүге көндәрендә үк хәрби училище тамамлап, ауыр һуғыш юлдарын үтә, ҡаты яралана һәм күрһәткән батырлыҡтары өсөн ике тапҡыр I дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм миҙалдары менән наградлана. Һуғыштан һуң [[Башҡорт дәүләт университеты|Башҡорт дәүләт педагогия институтында]] уҡый, Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институтында уҡыта. СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел, әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр була, «[[Совет Башҡортостаны (гәзит)|Совет Башҡортостаны]]» газетаһында ла эшләп ала, 1955—1968 йылдарҙа «[[Ағиҙел (журнал)|Ағиҙел]]» журналында баш мөхәррир була. 1968 — 1972 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе вазифаһын башҡара. СССР һәм РСФСР Яҙыусылар союздары идараларының ағзаһы итеп һайлана. БАССР Юғары Советы депутаты була. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (26.07.1944<ref>{{Подвиг Народа|34480139}}</ref>; 06.04.1985<ref>{{Подвиг Народа|1513070326|title=Информация}}</ref>) * [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (1971) * [[Салауат Юлаев исемендәге премия]] (1973) * РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983) == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Гайнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хусаинов Г. Б.]] Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 с. {{ref-ru}} * [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Ғәйнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хөсәйенов Ғ.Б.]] Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит. * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. {{ref-ru}} == Һылтанмалар == * [https://science.openrepublic.ru/ba/articles/91935/ «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы — Ғиләжев Хәким] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126181008/https://science.openrepublic.ru/ba/articles/91935/ |date=2020-01-26 }} {{V|26|01|2020}} * [http://libmap.bashnl.ru/node/516 Литературная карта Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220524083253/http://libmap.bashnl.ru/node/516 |date=2022-05-24 }} [[Категория:Башҡорт шағирҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яҙыусылар]] [[Категория:«Башҡортостан» гәзите журналистары]] [[Категория:«Ағиҙел» журналы баш мөхәррирҙәре]] [[Категория:Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзалары]] [[Категория:Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйестәре]] [[Категория:8-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары]] je6c7yoyvbsgaki4etanyvlnz9oj8gk 0 69248 1298634 1050060 2026-05-31T05:01:12Z ~2026-32410-77 47955 1298634 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Алпамыша менән Барсынһылыу''' — эпос, [[башҡорт]] һүҙ сәнғәте ҡомартҡыһы. Шиғри‑сәсмә формала йәшәп килә. == Яҙып алыныу тарихы == Тәүге тапҡыр [[XIX быуат]] аҙағында — [[XX быуат]] башында [[Ырымбур губернаһы]]нда [[Бессонов Александр Григорьевич|А. Г. Бессонов]] тарафынан яҙып алына. Эпостың «Алпамыша», «Алтыйәшәр Алпамыша» һәм башҡа исемле варианттарын [[Буранғолов Мөхәммәтша Абдрахман улы|М. А. Буранғолов]], [[Галин Салауат Әхмәҙи улы|С. Ә. Галин]], [[Кирәй Мәргән|К. Мәргән]], [[Миржанова Сәриә Фазулла ҡыҙы|С. Ф. Миржанова]], [[Сәғитов Мөхтәр Мофазал улы|М. М. Сәғитов]], [[Сафуанов Суфиян Ғаяз улы|С. Ғ. Сафуанов]], [[Шоңҡаров Ниғмәт Динәхмәт улы|Н. Д. Шоңҡаров]] һ.б. яҙып ала. Уларҙы Алпамыша һәм Барсынһылыуҙың батырлығына бәйле дөйөм сюжет берләштерә. == Эпостың ҡыҫҡаса йөкмәткеһе == Эпос батыр көсөнә һәм ғәҙәти булмаған матурлыҡҡа эйә геройҙарҙың мөғжизәле тыуыуы һәм бала сағы, уларҙың никах алдынан ҡара‑ҡаршы көрәше хаҡында бәйән итә. Алпамыша һәм Барсынһылыуҙың алыш мотивы эпостың яҙып алынған барлыҡ варианттарында ла тиерлек тотороҡло һаҡлана һәм матриархат м‑н патриархат араһындағы оҙайлы көрәштең образлы сағылышы булып тора; Алпамышаның еңеүе м‑н тамамланған алыш матриархаттың еңелеүен кәүҙәләндерә. Герой тыуған илде яҡлау мәсьәләһен дә уңышлы хәл итә. Алпамыша үҙ власы аҫтында халыҡты берләштерә, илдә тыныслыҡ һәм ғәҙеллекте тергеҙә. Геройҙың имен‑һау әйләнеп ҡайтыуы һәм уның кейәүҙәр ярышында ҡабат еңеүенә бәйле сюжет байтаҡ халыҡтарҙың эпосына хас. Эпостың өлөштәре һамаҡ стилендә башҡарыла. Көй варианттарын Шоңҡаров яҙып ала, [[Рәхимов Камил Йосоп улы|К. Й. Рәхимов]] нотаға һала. Эпостың Башҡортостан Республикаһында, [[Силәбе]], [[Һамар]], [[Һарытау]], [[Ырымбур]] өлкәһендә яҙып алынған 30‑ға яҡын варианты Ғилми архивта һаҡлана. Башҡа төрки телле халыҡтар фольклорында йәшәп килә. {{Врезка | Заголовок = Барсынһылыуҙың Алпамышаға әйткәне: | Содержание = :«Батыр булһа, сос булыр, :Осҡан ҡыйғыр ҡош булыр; :Уҡ атҡанда, ян түҙмәҫ, :Ул баҫҡанда, таш түҙмәҫ; :Ултырһа, уба емерер, :Таянһа, тау емерер; :Йөрөгәндә ер һелкенер, :Арыҫландай өркөтөр. :Ҡурай өсөн тын кәрәк, :Егет өсөн һын кәрәк, — :Һыны булһын батырҙың. » | Подпись = ''Алпамыша менән Барсынһылыу эпосынан өҙөк»'' | Выравнивание = right | Ширина = 220px }} == Әҙәбиәт == * Мәргән К. Башҡорт халҡының эпик ҡомартҡылары. — Өфө, 1961; * Башҡорт халыҡ ижады. 4-се т. Эпос. — Өфө, 1999; * Башкирское народное творчество. Т.1. Эпос. — Уфа, 1987. * Башҡорт халыҡ ижады. 3-сө т. Эпос. — Өфө, 1998; * Киреев А. Н. Башкирский народный героический эпос. — Уфа, 1970. == Һылтанмалар == * [http://bashqort.com/aethaebiaet/65-epostar/373-alpamysha-epos Башҡорт энциклопедияһы. Алпамыша менән Барсынһылыу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111235618/http://bashqort.com/aethaebiaet/65-epostar/373-alpamysha-epos |date=2016-11-11 }} [[Категория:Башҡорт эпостары]] hk8ddcnuizy5bx7jnj31rl6qixy49sz 0 104763 1298623 1290305 2026-05-30T22:53:32Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298623 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Имя = Йозеф Гайдн |Изображение = Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg |Описание изображения = Томас Харди хеҙмәте портрет, [[1792]] |Полное имя = Франц Йозеф Гайдн |Дата рождения = 31.3.1732 |Место рождения = Рорау, <br /> {{ТУ|Австрия эрцгерцоглығы|Австрияла|Австрия}} <br /> (хәҙер — федераль ил Түбәнге Австрия) |Дата смерти = 31.5.1809 |Место смерти = {{МестоСмерти|Вена|Венала}} ҡала, <br /> [[Австрия империяһы]] |Страна = {{Флагификация|Австрийская империя}} |Профессии = Композитор |Жанры = |Викисклад = }} '''Франц Йозеф Гайдн''' ({{lang-de|Franz Joseph Haydn}}<ref>{{audio|De-Joseph Haydn.oga|немец әйтелеш исеме}}</ref>, [[31 март]] [[1732 йыл]]<ref name="date">Достоверных сведений о дате рождения композитора нет, официальные данные говорят только о крещении Гайдна, которое произошло 1 апреля 1732 года. Сообщения самого Гайдна и его родственников о дате его рождения различаются — это может быть 31 марта или 1 апреля 1732 года. Сам Гайдн называл днём своего рождения 31 марта, так как не хотел прослыть «апрельским дураком» (''Новак Л.'' [http://www.libclassicmusic.ru/book_18.html Йозеф Гайдн. Жизнь, творчество, историческое значение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021065423/http://www.libclassicmusic.ru/book_18.html |date=2013-10-21 }}. — {{М.}}, 1973. — стр. 93-94).</ref> — [[31 май]] [[1809 йыл]]) — [[Австрия]] композиторы, классик Вена мәктәбе вәкиле, [[симфония]] һәм ҡыллы квартет музыкаль жанрҙарына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. [[Германия]] һәм [[Австро-Венгрия]] гимндарының нигеҙенә уның мелодияһы һалынған<ref name="БСЭ">{{БСЭ3|Гайдн Франц Иозеф|6|автор=П. А. Вульфиус}}</ref>. == Биографияһы == [[Файл:Eduard_Gurk_Sankt_Stephan.jpg|справа|мини|380x380пкс|Изге Стефан соборы, [[Вена]].]] ''Йозеф Гайдн  граф Гаррахтарҙың имениеһендә— Венгрия сигенән алыҫ түгел Түбәнге Австрияның ''Рорау ауылында, арба (кареталар) яһау оҫтаһы Маттиас Гайдн (1699—1763) ғаиләһендә тыуған. Музыка һәм вокал менән етди булышыусы ата-әсәһе малайҙың музыкаға әүәҫлеген, һәләтле икәнен улдарында белеп ҡалалар һәм 1737 йылда уны [[Дунай]]ҙағы Хайнбург ҡалаһына уҡырға ебәрәләр. Йозеф, туғандарының ғаиләһендә тороп, музыкаға һәм хорҙа йырларға өйрәнә башлай. 1740 йылда уның йырға һәләтле икәнен Изге (Святой) Стефан соборы капеллаһы директоры Георг фон Рейтер күреп ҡала. Ул малайҙы капеллаға ҡабул итә, һәм Йозеф (1740 −1749 йылдарҙа) үҙенең бәләкәй ҡустылары менән бергә капеллала туғыҙ йыл буйы йырлап йөрөй. Шунда уҡ ул төрлө музыка ҡоралдарында уйнарға ла өйрәнә<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Гайдн, Йозеф|Соловьёв Н. Ф.}}</ref>. Бәләкәй Гайдн өсөн капелла берҙән-бер музыкаға өйрәтеүсе мәктәп була. Хор менән бергә Гайдн төрлө ҡала байрамдарында, туйҙарҙа һәм шулай уҡ кешеләрҙе һуңғы юлға оҙатҡанда двор тантаналарында ҡатнаша. Шундай ваҡиғаларҙың береһе — [[Антонио Вивальди]]ҙы 1741 йылда ерләгәндәге матәм тантанаһы. === Йәшлеге === 1749 йылда Йозефтың тауышы үҙгәрә (һына) башлай, һәм уны хорҙан сығарып ебәрәләр. Киләһе ун йыл уның өсөн бик ауыр йылдар булып тора. Йозеф күп эштәргә тотоноп ҡарай, хатта итальян композиторы һәм музыка уҡытыусыһы Никола Порпораның ялсыһы һәм бер үк ваҡытта аккомпаниаторы булып та эшләй. Ялсылыҡ ваҡытында ул Никола Порпоранан композиция буйынса дәрестәр ала, үҙенең музыкаль белемен арттырырға тырыша. Был осорҙа ул Эммануил Бахтың әҫәрҙәрен уйнарға, композиция теорияһына өйрәнә. И. Фукс, И. Маттео һәм башҡаларҙың музыка әҫәрҙәрен өйрәнеү Йозеф Гайднға системалы музыкаль белем алырға ярҙам итә. Уның был осорҙа клавесин өсөн яҙылған сонаталары тыңлаусыларға бик оҡшай. Уның ике мессаһы : brevis, F-dur һәм G-dur — 1749 йылда Гайдн Изге (Святой) Стефан капеллаһынан киткәнсе үк яҙылған була. XVIII быуаттың 50-се йылдарында яҙған байтаҡ ҡына әҫәрҙәре уға дан килтерәләр. Йозеф яҙған «Аҡһаҡ шайтан» ({{lang-ru|«Хромой бес»}}) зангшпиле 1752 йылда Венала һәм Австрияның башҡа ҡалаларында ҡуйыла (ул бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланмаған), барон Фюрнбергтың музыкаль түңәрәге өсөн яҙылған дивертисменттары һәм серенадалары<ref name="БСЭ">{{БСЭ3|Гайдн Франц Иозеф|6|автор=П. А. Вульфиус}}</ref>, тиҫтәгә яҡын квартеттары (1755), беренсе симфонияһы (1759) композиторға ҙур күренеклелек килтерә. 1754—1756 йылдарҙа Гайдн Вена дворында иркен хоҡуҡлы музыкант булып эшләй. 1759 йылда граф Карл фон Морцин дворында капельмейстер вазифаһын башҡара башлай. Унда эшләгәндә композиторҙың ҡул аҫтында ҙур булмаған оркестр була. Был оркестр өсөн Гайдн үҙенең беренсе симфонияларын<ref name="БСЭ">{{БСЭ3|Гайдн Франц Иозеф|6|автор=П. А. Вульфиус}}</ref> ижад итә. Әммә фон Морцин, финанс хәлдәренең мөшкөлләнеүе сәбәпле, үҙенең музыкаль проектынан баш тарта. 1760 йылда Гайдн ''Мария-Ана Келлер''гә өйләнә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ғаилә балаһыҙ була. Ҡатыны композиторҙың һөнәри эшен хупламай<ref>[http://www.etextlib.ru/Book/Details/18402 ''А. К. Кенигсберг Л. В. Михеева'', 111 симфоний] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123184754/http://etextlib.ru/Book/Details/18402 |date=2012-11-23 }}</ref>. Никах бәхетһеҙ<ref>See, e.g., {{Ҡалып:Harvard citation no brackets|Geiringer|1982|pp=36–40}}</ref> була, тик ул заманда никахты боҙоу закон тарафынан рөхсәт ителмәй. Шунлыҡтан ир ҙә, ҡатын да һөйәркәләре менән йәшәй башлайҙар<ref>Mrs. </ref>. === Кенәз Коротайвус дворында хеҙмәт итеү === [[Файл:Fertőd_-_The_Eszterházy_Castle_or_Palace.jpg|справа|мини|250x250пкс| Кенәз Коротайвус замогы. Австрия.]] 1761 йылда, граф Морциндың музыкаль проекты юҡҡа сыҡҡас, Йозеф Гайднға кенәз Павел Антон Коротайвуста капельмейстер булып эшләргә тәҡдим итәләр. Башта Гайдн вице-капельмейстер вазифаһын башҡара, һуңынан элек Эстерхазиҙың музыкаль учреждениеларының күпселеге менән эшләгән капельмейстер Грегор Вернер менән бер рәттән етәкселек итергә ҡабул ителә. Вагнер тик сиркәү музыкаһы менән генә булыша башлай. 1766 йылда Гайдн тормошонда хәл иткес ваҡиға була — Грегор Вернер үлгәндән һуң, ул Австрияның иң билдәле, күренекле, бай кенәз Эстархазиҙарҙың дворында капельмейстер итеп үрләтелә. Композиторҙың төп вазифаһы булып музыка ижад итеү, оркестр менән етәкселек итеү, хужа алдында камерный әҫәрҙәр уйнау һәм опералар ҡуйыу бурысы тора. 1779 йылда Йозеф Гайдндың карьераһында ҡырҡа һынылыш була — әгәр быға тиклемге контракт буйынса ул яҙған музыкаль әҫәрҙәрҙең барыһы ла Эстерхазиҙарҙың мөлкәте булып һаналған булһа, композитор, ошо йылдан башлап, үҙенең ижади емештәрен башҡа хужаларға һатыу, башҡа нәшриәттәр өсөн яҙыу хоҡуғына эйә була. Ул операларҙы яҙыуын кәметә, ә мөмкин тиклем күберәк квартеттар һәм симфоник әҫәрҙәр яҙа башлай. Бынан тыш үҙ илендәге һәм сит илдәрҙең бер нисә нәшриәттәре менән һөйләшеүҙәр алып бара. Гайдндың яңы шарттарҙы үҙ эсенә алған хеҙмәт килешеүе (договор) , Джонс әйтеүе буйынса, композиторҙың карьераһында көслө катализатор булып тороп, уны яңы үрҙәр яуларға әйҙәй. Гайдн бөтә донъяға билдәле композиторға әйләнә. Быға тиклем бөтә Европаның төп әйҙәүсе композиторы пародаксаль, хатта ғәжәйеп хәлдә ижад иткән була: сөнки 1790 йылдағы контракт шарттары буйынса Гайдн үҙенең бөтә музыкаль һәләтлеген бары тик алыҫ венгр ауылындағы бәләкәй генә кенәз һарайында капельмейстер булып ҡына хеҙмәт итеп, үҙенең юлын кәртәләп ҡуйған була. 1779 йылғы договор, уны был контракттан азат итеп, карьераһында яңы ҙур мөмкинлектәр аса.<ref>Jones (2009b:136)</ref>. Эстерхазиҙың дворында утыҙ йыл эшләү дәүерендә композитор бик күп әҫәрҙәрен ижад итә һәм уны танып белеү арта бара. 1781 йылда Венала Гайдн [[Вольфганг Амадей Моцарт]] менән таныша. Ул Сигизмунд фон Нейкомды музыкаға өйрәтә. Һуңынан Нейком композиторҙың дуҫына әйләнә. 1785 йылдың 11 февралендә Гайдн «К Истинной Гармонии» («Zur wahren Eintracht») масон ложаһына ҡабул ителә. Был тантанала Моцарт була алмай, сөнки ул үҙенең атаһы Леопольдтың концертында була. XVIII быуат барышында байтаҡ илдәрҙә (Италияла, Германияла, Австрияла, Францияла һәм башҡаларҙа) музыкала яңы жанрҙарҙың һәм инструменталь музыканың формалашыу процессы бара. Был процесс Моцарт, Гайдн, Бетховен әҫәрҙәрен ҙур бейеклектәргә күтәрә һәм «Вена классик мәктәбенең» нигеҙ ташын һалыуға килтерә. Элекке полифоник фактура урынына гомофон-гармоник фактура барлыҡҡа килә. Щулай ҙа ҙур инструменталь әҫәрҙәрҙә полифоник эпизодтар, элеккесә ҡулланылып, улар музыкаль әҫәргә йән өрә, хәрәкәт, алға ынтылыш өҫтәй. 1761—1790 йылдарҙа венгр кенәздәре Эстерхазиҙарҙа эшләү ваҡыты Гайдндың ижадында сәскә атыу осоро булып тора. Ижадының иң бейек осоро XVIII быуаттың 80 — 90-сы йылдарына тура килеп, ошо ваҡытта уның иң шәп квартеттары (33-сө опустан башлап), 6 Париж (1785—86) симфониялары, ораторийҙәр, мессалар һәм башҡа бик күп әҫәрҙәре ижад ителәләр. Йозефтың хужаларының ҡайһы бер теләктәре уны ижади азатлыҡтан ситкә һөрһәләр ҙә, барыбер үҙе етәкселек иткән оркестр менән хор уның ҙур композитор дәрәжәһенә үҫеп етеүенә булышлыҡ итәләр. Эстерхазизәрҙең йорт театры һәм капеллаһы өсөн Гайдн бихисап симфониялар һәм опералар ижад итә, шуларҙың араһында иң күренеклеһе, иң таралғаны — «Хушлашыу»"Прощальная", 1772). .Композиторҙың Венаға барыуының иң билдәле һөҙөмтәһе булып үҙ заманының иң шәп композиторы Вольфганг Амадей Моцарт менән осрашыу тора.<ref name="БСЭ">{{БСЭ3|Гайдн Франц Иозеф|6|автор=П. А. Вульфиус}}</ref>. === Яңынан ирекле музыкант === 1790 йылда, Николай Эстерхази вафат булғас, уның улы һәм вариҫы кенәз [[:en:Anton Esterházy|Антон Эстерхази]] музыкаға әүәҫлеге булмағанға күрә, атаһынан мираҫҡа ҡалған оркестрҙы тарата. 1791 йылда Гайдн Англияға контракт буйынса эшкә саҡырыла. Шунан һуң ул Австрияла һәм Бөйөк Британияла эшләй. 1791—1792 и 1794—1795 йылдарҙа ул ике тапҡыр Лондонға «Абонемент концерттарын» («Абонементные концерты») ойоштороусы скрипкасы И. П. Заломондың саҡырыуы буйынса килә һәм Заломон концерттары өсөн үҙенең иң яҡшы симфонияларын яҙа <small>[12 Лондон (1791—1792, 1794—1795) симфониялары]</small>. Был Гайдндың данын тағы ла нығыраҡ арттыра, ул иң популяр композиторға әйләнә<ref name="БСЭ">{{БСЭ3|Гайдн Франц Иозеф|6|автор=П. А. Вульфиус}}</ref>. Лондонда Гайдндың музыкаһын тыңларға бик күп тамашасы килә, уны барыһы ла танып белә башлайҙар. Композитор дан-шөһрәт ҡаҙанып ҡына ҡалмай, ә кассаға бик күп аҡсалар индерә, һәм ошо ваҡыттан ул бик ныҡ байып китә<ref>According to Jones, the London visits yielded a net profit of 15,000 florins. </ref>. 1791 йылда Йозеф Гайднға Оксфорд университетының маҡтаулы докторы исеме бирелә. 1792 йылда Бонн аша үтеп барышлай ул йәш Бетховен менән осраша һәм уны үҙенә уҡыусылыҡҡа ҡабул итә. === Һуңғы йылдары === [[Файл:HaydnsHouseInVienna.PNG|справа|мини|250x250пкс|Гайдндың Венала һуңғы йылдарында йәшәгән йорто. Хәҙерге көндә бында музей.]] Гайдн 1795 йылда Венала йәшәй башлағанда Принц Антон үлә, һәм уның вариҫы кенәз Николай II Эстерхазиҙарҙың музыка йорттарын ҡабаттан тергеҙеп, уның капельмейстеры итеп Гайднды ҡуйырға ҡарар итә. Уның эшкә саҡырыуын Гайдн ҡабул итә һәм һәр эш көнөнөң яртыһында оркестр менән эшләй. Йәйҙе ул Эстерхази менән бергә Айзенштадт ҡалаһында үткәрә. Шунан һуңғы бер нисә йыл буйына ул алты месса ижад итә. Гайдн, билдәле йәмәғәт эшмәкәренә әйләнгәнлектән, күп ваҡытын Гумпендорфта ([[Немец теле|нем.]] [[:de:Gumpendorf|Gumpendorf]])<ref>The house, at Haydngasse 19, has since 1899 been a Haydn museum ([http://www.planetware.com/vienna/haydn-museum-a-w-hayd.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521170651/http://www.planetware.com/vienna/haydn-museum-a-w-hayd.htm |date=2012-05-21 }}, [http://www.wienmuseum.at/de/standorte/ansicht.html?tx_wxlocation_pi2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408102625/http://www.wienmuseum.at/de/standorte/ansicht.html?tx_wxlocation_pi2 |date=2013-04-08 }} [showUid&#x5D;=27&cHash=0a55f69cfa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408102625/http://www.wienmuseum.at/de/standorte/ansicht.html?tx_wxlocation_pi2 |date=2013-04-08 }}).</ref> уткәрә, бында ул бик күп әҫәрҙәрен яҙа. [[Георг Фридрих Һендель|Г.]] [[Георг Фридрих Һендель|Ф. Генделдең]] лиро-эпик ораторияларының традицияһын дауам итеп, Гайдн үҙенең данлыҡлы ике «Сотворение мира» (1798) һәм «Времена года» (1801) ораторияһын яҙа. Был ораторияларында Гайдн көнкүреште оҫта һүрәтләй, тәбиғәттең матурлығын раҫлай һәм композитор, колорист булып, үҙенең асылышын таба. Гайдн төрлө музыкаль жанрҙарҙа әҫәрҙәрен яҙып ҡарай. Уның өсөн иң уңышлы жанр булып инструменталь музыка әҫәрҙәре тора. XVIII—[[XIX быуат]]тарҙа Йозеф Гайдн был өлкәлә иң бөйөк композитор булып һанала. Был бигерәк тә «Сотворение мира» (1798) һәм « Времена года» (1801) ораторияларында музыкаль классицизмдың иң шәп өлгөләре булып, үҙенең сағылышын тапҡан. Тормошоноң һуңғы йылдарында Гайдн бик ҙур популярлыҡ яулай, тик һаулығының ҡаҡшай башлауы уны яҙған әҫәрҙәренең ҡайһы берҙәрен тамамлау өҫтөндә шәберәк эшләргә мәжбүр итә. Ораториялар яҙыу уның хәлен бигерәк ныҡ бөтөрә. Иң һуңғы әҫәрҙәре булып, «Harmoniemesse» (1802) һәм тамамланмай ҡалған ҡыллы квартет опус 103 (1802) тора. 1802 йылда Гайдндың хәле бик ныҡ мөшкөлләнә, шуға күрә ул бер ни ҙә йүнләп яҙа алмай.<ref>Diagnosis was uncertain in Haydn’s day, so the precise illness is unlikely ever to be identified. </ref> 1806 йылдан һуң уның ижады туҡтала. Композитор Венала вафат була. [[1809 йыл]]дың 31 майында Гайдн 77 йәшендә, [[Наполеон]] Венаға һөжүм ҡылған ваҡытта, үлә. Уның үлер алдынан әйткән һуңғы һүҙе ялсыларын пушка йәҙрәһе атҡан тауыштан ҡурҡмаҫҡа саҡырыуы була.<ref>{{Harvard citation no brackets|Geiringer|1982|p=189}}</ref>: Гайдн үлгәндән һуң ике аҙна үткәс, 1809 йылдың 15 июнендә, сиркәүҙең Шотландия монастырендә (нем. Shottenkirche) уға йыназа уҡыйҙар. Был тантанала Моцарттың «Реквиемын» уйнайҙар. == Ижади мираҫы == [[Файл:Joseph_Haydn_Signature.svg|справа|мини|250x250пкс|Композитор Йозеф Гайдн, ошолай итеп, үҙ әҫәрҙәренең аҫтына имзаһын һалған.]] [[Файл:Haydn_Kaiserlied_Reinschrift.jpg|справа|мини|350x350пкс| Йозеф Гайдндың үҙ ҡулы менән яҙған «Боже, храни императора Франца»ның партитураһы.]] Композитор  24 опера,  104 симфония , 83 ҡыллы квартет, 52 фортепиано өсөн  соната,  баритон өсөн 126 трио, увертюралар, марштар, бейеү көйҙәре, оркестр һәм төрлө  музыка ҡоралдары  өсөн дивертисменттар, клавир өсөн концерт әҫәрҙәре, ораторийҙәр, йырҙар, канондар, шотланд, ирланд, валлий халыҡтары йырҙарының эшкәртмәһен яҙған. 3 ораторияһы («Сотворение мира», «Времена года» и «Семь слов Спасителя на кресте»), 14 месса һәм башҡа сиркәү өсөн яҙылған әҫәрҙәре  Гайдндың иң ҙур эштәре булып һанала<ref name="БСЭ">{{БСЭ3|Гайдн Франц Иозеф|6|автор=П. А. Вульфиус}}</ref>. Композиторҙың яҙған әҫәрҙәренең исемлеге Хобокен Каталогында һаҡлана. === Камера музыкаһы === * скрипка һәм фортепиано (шул иҫәптән соната ми  минор, соната Ре  мажор) өсөн 12 соната * ике скрипка, альт  һәм виолончель өсөн 83 ҡыллы квартет * скрипка һәм альт өсөн 7 дуэт * фортепиано, скрипка (йәки флейта) һәм виолончель өсөн 40 трио * 2 скрипка һәм виолончель өсөн 21 трио * баритон, альт (скрипка) һәм виолончель өсөн 126 трио * ҡатнаш тынлы һәм ҡыллы уйын ҡоралдары өсөн 11 трио === Концерттар === Бер йәки бер нисә музыка ҡоралдары оркестры өсөн 36 концерт, шул иҫәптән: * [[скрипка]] менән оркестр өсөн 4 концерт (береһе юғалған) * виолончель менән оркестр өсөн 4 концерт * кларнет һәм оркестр өсөн 3 концерт (Гайдндыҡы булыуы тулыһынса дәлилләнмәгән) * валторна һәм оркестр өсөн 4 концерт (икеһе юғалған) * 2 валторна һәм оркестр өсөн концерт<br /> * гобой һәм оркестр өсөн концерт (Гайдндыҡы булыуы тулыһынса иҫбатланмай) * фортепиано менән оркестр өсөн 11 концерт * 6 орган концерттары * ике тәгәрмәсле лира өсөн 5 концерт * баритон һәм оркестр өсөн 4 концерт * контрабас һәм оркестр өсөн концерт (юғалған) * [[флейта]] һәм оркестр өсөн концерт (юғалған) * торбалар һәм оркестр өсөн концерт * клавир менән 13 дивертисмент === Вокаль әҫәрҙәре === ; Опералар Барлығы 24 опера, шул иҫәптән: * «Хромой бес» (Der krumme Teufel), 1751 (утрачена) * «Истинное постоянство» * «Орфей и Эвридика, или Душа философа», 1791 * «Асмодей, или Новый хромой бес» * «Аптекарь» * «Ацис и Галатея», 1762 * «Необитаемый остров» (L’lsola disabitata) * «Армида», 1783 * «Рыбачки» (Le Pescatrici), 1769 * «Обманутая неверность» (L’Infedeltà delusa) * «Непредвиденная встреча» (L’Incontro improviso), 1775 * «Лунный мир» (II Mondo della luna), 1777 * «Истинное постоянство» (La Vera costanza), 1776 * «Вознаграждённая верность» (La Fedeltà premiata) * «Роланд-паладин» (Orlando Раladino), героико-комическая опера на сюжет поэмы Ариосто «Неистовый Роланд» ; Ораторийҙәр 14 ораторий, шул иҫәптән: * «{{Ҡалып:Не переведено 5|Сотворение мира (Гайдн)|Сотворение мира|de|Die Schöpfung}}<span class="iw" data-title="Сотворение мира (Гайдн)" contenteditable="false"></span>» * «{{Ҡалып:Не переведено 5|Времена года (Гайдн)|Времена года|de|Die Jahreszeiten (Haydn)}}<span class="iw" data-title="Времена года (Гайдн)" contenteditable="false"></span>» * «Семь слов Спасителя на кресте» * «Возвращение Товия» * Аллегорическая кантата-оратория «Рукоплескания» * ораториальный гимн Stabat Mater ; Мессалар 14 месса,шул иҫәптән: * малая месса (Missa brevis, F-dur, около 1750) * большая органная месса Es-dur (1766) * месса в честь св. Николая (Missa in honorem Sancti Nicolai, G-dur, 1772) * месса св. Цецилии (Missa Sanctae Caeciliae, c-moll, между 1769 и 1773) * малая органная месса (В-dur, 1778) * Мариацелльская месса (Mariazellermesse, C-dur, 1782) * месса с литаврами, или Месса времён войны (Paukenmesse, C-dur, 1796) * месса Heiligmesse (B-dur, 1796) * Нельсон-месса (Nelson-Messe, d-moll, 1798) * месса Тереза (Theresienmesse, B-dur, 1799) * месса с темой из оратории «Сотворение мира» (Schopfungsmesse, B-dur, 1801) * месса с духовыми инструментами (Harmoniemesse, B-dur, 1802) === Симфоник музыка === [[:de:Liste der Sinfonien Joseph Haydns| Гайдн]] симфонияларының исемлеген ҡарарға 104 симфония, шул иҫәптән: * «Прощальная симфония» * «Оксфордская симфония» * «Траурная симфония» * 6 Парижских симфоний (1785—1786) * 12 Лондонских симфоний (1791—1792, 1794—1795), в том числе симфония № 103 «С тремоло литавр» * 66 дивертисментов и кассаций === Фортепиано өсөн әҫәрҙәр === * фантазиялар, вариациялар * фортепиано өсөн 52 соната == Хәтер == * Венала композиторҙың һуңғы йылдарҙа йәшәгән йортондағы Йорт-музей. * Гайдн хөрмәтенә [[Меркурий]] планетаһындағы кратер уның исеме менән аталған. === Нәфис әҙәбиәттә === * Жорж Санд «Консуэло» * Стендаль Гайдндың, Моцарттың, Россини һәм Метастазионың тормошон уларҙың хаттарында яҡтыртҡан. === Нумизматика һәм филателияла === <center><gallery widths=180 heights=180 caption="Монета и почтовая марка"> File:1959 CPA 2311.jpg|<small>[[СССР]] почта маркаһы, <br /> [[1959 йыл]]</small> </gallery></center> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * {{Китап|автор={{nobr|Новак Л.}}|часть=|ссылка часть=|заглавие=Йозеф Гайдн. Жизнь, творчество, историческое значение|оригинал=Joseph Haydn. Leben, Bedeutung und Werk|ссылка=|викитека=|ответственный=Перевод с немецкого Д. Каравкина и Вс. Розанова|издание=|место=М.|издательство=«Музыка»|год=1973|том=|страницы=|столбцы=|страниц=448|серия=|isbn=|тираж=10000|ref=Новак}} * ''Альшванг А. А.'' Иосиф Гайдн. — М<span contenteditable="false">.</span>—Л., 1947. * ''Альшванг А.'' И. Гайдн, в кн.: Избр. соч. — М<span contenteditable="false">.</span>., т. 2, 1965. * ''Кремлев Ю. А.'' Йозеф Гайдн. Очерк жизни и творчества. — М<span contenteditable="false">.</span>, 1972. * ''Рабинович А. С.'' Гайдн, в кн.: Избр. статьи и материалы. — М<span contenteditable="false">.</span>, 1959. * ''Вольман Б.'' Наследие Гайдна в России. // «Советская музыка», 1959, № 6. * ''Баттерворт Н.'' Гайдн. — Челябинск, 1999. * Й. Гайдн — І. Котляревський: мистецтво оптимізму. Проблеми взаємодії мистецтва, педагогіки та теорії і практики освіти: Збірник наукових праць / Ред.‑упорядн. — Л. В. Русакова. Вип. 27. — Харків, 2009. — 298 с. — [[:ru:Special:BookSources/9789668661556|ISBN 978-966-8661-55-6]]. {{Ref-uk}}(укр.) * ''Arnold Werner-Jensen''. Joseph Haydn. — München: Verlag C. H. Beck, 2009. — [[:ru:Special:BookSources/9783406562686|ISBN 978-3-406-56268-6]]. {{Ref-de}} * ''Botstiber Н.'' Haydn. — Bd 3. — Lpz., 1927. * ''Dies''. Haydn’s Biographie. — Вена, 1810.{{Ref-de}}(нем.) * ''Geiringer К.'' Haydn. A creative life in music. — N.&nbsp;Y., 1963.{{Ref-en}} * Haydn Jahrbuch, hrsg. von ''H. C. R. Landon''. — Bd 1—6. — W., 1962—69.{{Ref-en}} * Hoboken A. van, Thematisch-bibliographisches Werkverzeichnis. — Bd I. — Mainz, 1957. * ''H. C. Robbins Landon''. The Symphonies of Joseph Haydn. — Universal Edition and Rockliff, 1955.{{Ref-en}} * ''Koch L.'' J. Haydn, [Bibliographic]. — Bdpst., 1932. * ''Landon, H. C. Robbins; Jones, David Wyn''. Haydn: His Life and Music. — Indiana University Press, 1988. — [[:ru:Special:BookSources/9780253372659|ISBN 978-0-253-37265-9]].{{Ref-en}} * ''Landon H. C. R.'' The symphonies of J. Haydn. — L., 1955.{{Ref-en}}) * ''Ludwig''. Joseph Haydn. Ein Lebensbild. — Нордг., 1867.{{Ref-de}} * ''Lutz Görner'' Joseph Haydn. Sein Leben, seine Musik. 3 CDs mit viel Musik nach der Biographie von Hans-Josef Irmen. KKM Weimar 2008. — [[:ru:Special:BookSources/9783898162852|ISBN 978-3-89816-285-2]]. * ''Nowak L.'' J. Haydn. — W.—Lpz.—Z., 1951. * ''Pohl''. Mozart und Haydn in London. — Вена, 1867.{{Ref-de}} * ''Pohl''. Joseph Haydn. — Берлин, 1875.{{Ref-de}} * ''Pohi С. F.'' Joseph Haydn, Bd l—2. — Lpz., 1875—82.{{Ref-de}} * ''Webster, James; Feder, Georg'' (2001). «Joseph Haydn». The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Published separately as a book: (2002) The New Grove Haydn. — N.&nbsp;Y.: Macmillan. 2002. — [[:ru:Special:BookSources/0195169042|ISBN 0-19-516904-2]] == Һылтанмалар == * {{IMSLP|id=Haydn%2C_Joseph|cname=Гайдн}}International Music Score Library Project * [http://mus-info.ru/composers/gaidn.shtml Гайдн Франц Йозеф — Жизнь и творчество] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160514015955/http://mus-info.ru/composers/gaidn.shtml |date=2016-05-14 }} * [http://haydn.ru/2.php Жизненный и творческий путь Гайдна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221000431/http://haydn.ru/2.php |date=2007-12-21 }} * [http://www.alenmusic.narod.ru/Stati/gaydn.html Йозеф Гайдн.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412133546/http://alenmusic.narod.ru/Stati/gaydn.html |date=2016-04-12 }} [http://www.alenmusic.narod.ru/Stati/gaydn.html Список основных произведений] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412133546/http://alenmusic.narod.ru/Stati/gaydn.html |date=2016-04-12 }} * [http://artofpiano.ru/person.php?p=haydn Записи сонат и других произведений для фортепиано Гайдна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924072927/http://www.artofpiano.ru/person.php?p=haydn |date=2008-09-24 }} * [http://www.haydn107.com/ Партитуры симфоний Гайдна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207200922/http://haydn107.com/ |date=2011-02-07 }} * [http://www.sinor.ru/~raritet/ Гайдн.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701150245/http://www.sinor.ru/~raritet/ |date=2012-07-01 }} [http://www.sinor.ru/~raritet/ Полные либретто опер на русском языке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701150245/http://www.sinor.ru/~raritet/ |date=2012-07-01 }} [[Категория:Вена классик мәктәбе]] [[Категория:XVIII быуат композиторҙары]] [[Категория:Австрия композиторҙары]] [[Категория:Классицизм дәүере композиторҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса композиторҙар]] [[Категория:Алфавит буйынса музыканттар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] 44rt8ke4trrh3xfy5ssqntf8zhiektn 0 106921 1298629 1058937 2026-05-31T02:44:53Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298629 wikitext text/x-wiki {{Достопримечательность |Тип = |Русское название = Хофбург |Оригинальное название = {{lang-de|Hofburg}}, {{lang-en|Imperial Palace}} |Изображение = Hofburg, Innsbruck.jpg |Подпись изображения = 2013 йыл |Ширина изображения = 280 px |Статус = |Страна = {{AUT}} |Страна2 = |Название местоположения = |Местоположение = [[Тироль]], [[Инсбрук]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Конфессия = |Епархия = |Благочиние = |Орденская принадлежность = |Тип монастыря = |Тип здания = |Архитектурный стиль = |Автор проекта = |Строитель = |Основатель = |Первое упоминание = |Основание = |Основные даты = |Упразднён = |Начало строительства = |Окончание строительства = |Здания = |Приделы = |Известные обитатели = |Реликвии = |Настоятель = |Состояние = |Сайт = http://www.hofburg-innsbruck.at }} '''Хофбург''' ({{lang-de|Hofburg}}, {{lang-en|Imperial Palace}}) — [[Габсбургтар]]ҙың Инсбрук ҡалаһындағы элекке һарайы, Тироль, [[Австрия]]. Илдең иң мөһим мәҙәниәт биналары араһында Веналағы Хофбург һәм Шенбрунн һарайҙары менән бер рәттән тороусы өс һарайҙың береһе. Австрия эрцгерцогы Сигизмунд 1460 йылдар тирәһендә был һарайҙы төҙөткән. Алдағы 250 йыл эсендә һарай бер нисә тапҡыр яңынан төҙөлгән. Хәҙерге ваҡытта Хофбургта биш тематик музей зоналары бар: [[Мария Терезия]]ның [[XVIII быуат]]тағы апартаменттары, император Елизаветаның [[XIX быуат]]тағы апартаменттары һәм Мебель музейы, ата-бабаларҙың Галереяһы һәм Картиналар галереяһы. Был урындар император һарайында 450 йыл буйына йәшәгән Габсбургтарҙың тарихҡа инеп ҡалған төрлө аспекттары булып торалар. == Тарих == Хофбург урта быуаттарҙа дошмандарҙан һаҡланыу маҡсатында төҙөлгән оборона ҡоролмалары һәм ҡәлғә булып торған урында төҙөлгән. Ун дүртенсе быуатта Инсбрук ''Görz-Tyrol графтары ''ҡулында булған, улар ҡаланы һаҡлап тороусы стеналарҙы төҙөгәндәр. Хәҙерге ваҡытта боронғо нығытмалар һаҡланып ҡалған һәм улар һарайҙың ҡушылдығы булып тора. 1361 йылда Габсбург йорто Тиролдә ил менән етәкселек итә башлаған һәм герцог Леопольд IV һарай янындағы йорттарҙы һатып ала башлаған. 1406 йылда Леопольдтың ағаһы — герцог Фридрих IV Тиролдең хакимына әйләнгән. Ул үҙ резиденцияһындағы Мерано ҡалаһынан [[Инсбрук]]ка күсеп килгән һәм Хофбург янында яңы резиденцияһын нигеҙләгән. 1446 йылда Тироль хакимы булып эрцгерцог Сигизмунд торған һәм ул, йорттар һатып алып, Хофбургтың биләмәләренең майҙанын киңәйткән. 1463 йылда төҙөлөп ятҡан һарайҙың яғып йылытылған залында ул байрам кисәһе үткәргән. Алдағы йылдарҙа һарай артабан киңәйтелеп төҙөлгән һәм булған өлөштәре матурлап биҙәлгән. 1500 йылда, Рим императоры [[Максимилиан I (Изге Рим империяһы императоры)|Максимилиан I]] хакимлыҡ иткән саҡта, һуңғы готика стилендә хәҙерге ҙурлыҡта һалынған һарай тулыһынса төҙөлөп бөткән. Хофбургтың эске ишек алды рәссам [[Альбрехт Дюрер]]ҙең акварель менән 1495 һәм 1496 йылдар араһында яҙылған эштәрендә үҙ һүрәтләнешен тапҡан. 1520 һәм 1530 йылдар араһында архитектор Георг Тюринг (англ. Georg Thüring), стеналар төҙөп ҡуйып ,Хофбургты ябыҡ биналар комплексына әйләндергән. 1533 йылда Хофбург Рим императоры — [[Фердинанд I (Изге Рим империяһы императоры)|Фердинанд I]] даими резиденцияһына әүерелдерелгән.1534 йылдағы янғын арҡаһында һарайҙың ҡайһы бер ҡоролмалары уттан һәләк булған, һәм итальян архитекторы ''Lucius de Spaciis ''һарайҙың бер нисә объектына үҙгәрештәр индергән. Шулай уҡ осло готика ҡыйыҡтары Яңырыу осорона хас булған ҡыйыҡтар менән алыштырылған. Һарайҙы готика стиленән Ренессансҡа әйләндереү Австрия эрцгерцогы Фердинанд II тарафынан дауам ителгән, ул бының өсөн Италияның төҙөүселек оҫтаһын ''Giovanni Lucchese'' итальянса үҙгәрештәр индереү өсөн саҡыртып алған. Һарайҙың интерьерына ла ҙур үҙгәрештәр индерелгән — уның фрескаларын рәссам ''Heinrich Teufel яҙған '', стеналарға яңы картиналар өҫтәлгән, һарай өсөн ҡиммәтле йыһаздар һатып алынған. [[XVII быуат]]та ,һарайҙа эрцгерцог Леопольд V йәшәгән заманда, илдә Утыҙйыллыҡ һуғыш барғанлыҡтан, Хофбургта бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр булмай торған. Был осорҙа һарайҙа бары тик кескәй генә ремонт эштәре алып барылған. Һуңынан император ғаиләһе Инсбруктың '' '' <span class="iw" data-title="Хофгартен (Инсбрук)" contenteditable="false">Хофгартен<sup class="noprint">[[:en:Hofgarten, Innsbruck|[en]]]</sup></span><span class="iw" data-title="Хофгартен (Инсбрук)" contenteditable="false"></span> паркындағы Ruhelust замогына күсенгән. 1665 йылда Габсбургтар империяның яңы үҙәге булып торған Венаға күскәндәр, бында уларҙың ҡышҡы резиденцияһы булған. Хофбург һарайы бары тик императорҙың ғаилә ағзалары сәйәхәт иткән саҡта туҡтала торған урынға әүерелгән. [[Файл:Hofburg_Innsbruck_Hofburg_Chapel.jpg|справа|мини|220x220пкс|Хофбург сиркәүенең алтары]] [[XVII быуат]]та һарай император Мария-Терезия тарафынан барокко стилендә яңынан төҙөлгән . Реконструкциялау эштәре 1754 −1776 йылдарҙа барған һәм Етейыллыҡ һуғыш ваҡытында туҡтатылып торған.1765 йылда ,һуғыш тамамланғандан һуң, Мария-Терезия Хофбургта үҙенең улы, Австрияның буласаҡ императоры, [[Леопольд II (Изге Рим империяһы императоры)|Леопольд II]] и Марии Луиза Испанскаяның туйын үткәрергә булған. Бик ныҡ тантаналы туй , 1765 йылдың 4 авгусында башланып, 14 көн лауам иткән. Ә 18 августа ҡапыл ғына Марии-Терезияның ире император Франц I Стефан вафат булған. Император ҡатының телге буйынса император вафат булған бина1766 йылда сиркәү бинаһына әүерелдерелгән. 1767 йылда Мария-Терезия йорт архитекторы ''Nicolò Pacassi'' үҙенең йәйге резиденцияһы булған Шёнбрунн һарайын [[барокко]]. стилендә яңыртырға саҡырған. Был архитектор Хофбургтағы һарайҙың стилен дә яңы, барокко стиленә үҙгәртеүсе булған. <center><gallery widths=280 heights=140 caption="Барокко стилендә реконструкция"> File:The Hofburg, Innsbruck before its Baroque reconstruction.jpg|Реконструкцияға тиклем File:The Hofburg, Innsbruck after its Baroque reconstruction in 1770.jpg|Реконструкциянан һуң </gallery></center> [[Наполеон]] алып барған һуғыштарҙан һуң, Габсбургтар уға Баварияның Тиролен биргәндәр һәм 1805 йылдан алып Хофбург Наполеондың союздашы булған Бавария короле I Максимилиандың резиденцияһына әйләнгән.1809 йылда Тироль халыҡ геройы Андреас Гофер Баварияның оккупацион власына ҡаршы ихтилал күтәргән һәм ике ай буйы Тиролдең лидеры сифатында Хофбургта йәшәгән. 1814—1815 йылдарҙағы Вена конгресы арҡаһында Тироль Австрияға кире ҡайтарылған ,һәм бары 1858 йылда һуңғы тапҡыр император резиденцияһы Шёнбрунн һарайына оҡшатып яңыртылған. Эрцгерцог [[Карл Людвиг, Австрия эрцгерцогы|Карл Людвиг]],[[Инсбрук]]тың урындағы идара башлығы булараҡ, һарайҙың эске апартаменттарын үҙенең балдыҙы Елизаветаның теләгенә тура килтереп, үҙгәртергә ҡушҡан. Вена һарайының йорт һынсыһы ''August La Vigne'' йорт эсененә барокко стилендә үҙгәрештәр индергән, әлеге көнгә тиклем һарайҙа һаҡланған күп кенә яңы мебелде лә ул өҫтәткән. Елизавета барлығы бер нисә тапҡыр ғына был һарайға килгән , ә уның ире император [[Франц Иосиф I|Франц Иосиф]] Тиролдә бөтә ваҡытын үткәргән һәм Хофбург һарайында йәшәгән. XIX быуатта һәм XX быуаттың башында бында башҡа Габсбургтар — Карл Фердинанд Австрийский, Евгений Австрийский, {{iw|Генрих Фердинанд|Генрих Фердинанд|de|Heinrich Ferdinand von Österreich-Toskana}}.йәшәгәндәр. 1918 йылда, монархия бөтөрөлгәс, император биләмәләре хөкүмәт ҡулына күскәс, Автрияның был һарайы менән хөкүмәт структуралары идара итә башлаған. 2006—2010 йылдарҙа Хофбургта һуңғы тапҡыр һарайҙың ҡайһы бер йорттары ремонтланған. Хәҙерге көндә һарайҙа юғары дәрәжәгә эйә кешеләр ҡатнашлығында төрлө саралар үткәрелә. [[Файл:Innsbruck_Hofburg_Landestheater_bei_Nacht_360G_Panorama.jpg|центр|мини|900x900пкс|Панорама: Хофбургтағы Император һарайы һәм Дәүләт театры (һулда), 2008 йыл]] == Сығанаҡтар == * ''Kollmann, Ludwig.'' Hofburg Innsbruck. Innsbruck: Castle Administration of Innsbruck and Ambras. * ''Sauer, Benedikt''. Hofburg Innsbruck. Wien: Folio Verlag. [[:ru:Special:BookSources/9783852565361|ISBN 9783852565361]]. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.hofburg-innsbruck.at/623/php/index.php Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160522211635/http://www.hofburg-innsbruck.at/623/php/index.php |date=2016-05-22 }} {{Ҡалып:Ref-de}}(нем.) * [http://www.innsbruck.info/ru/infrastruktura/detali/infrastruktur/imperatorskii-dvorec-khofburg-v-insbruke-innsbruck.html Императорский дворец Хофбург в Инсбруке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605055826/http://www.innsbruck.info/ru/infrastruktura/detali/infrastruktur/imperatorskii-dvorec-khofburg-v-insbruke-innsbruck.html |date=2016-06-05 }} * [http://incterra.ru/article.php?id=1521 Дворец Хофбург в Инсбруке образец барочной архитектуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160531193519/http://incterra.ru/article.php?id=1521 |date=2016-05-31 }} [[Категория:Австрия һарайҙары]] [[Категория:Хофбург]] eluwuw3x9nsf6nzz2gotk07dgdsleyq 0 119533 1298621 1133177 2026-05-30T20:37:38Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298621 wikitext text/x-wiki {{Учёный | Имя = Әбүбәкер Нурийән улы Усманов | Оригинал имени = | Изображение = | Ширина = | Описание изображения = | Место рождения = {{ТУ|Өфө губернаһы}} [[Киҙгәнбаш]] улусы [[Бөрө өйәҙе]] (хәҙер [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Балтас районы]]) [[Имән (Балтас районы)|Имән]] ауылы | Место смерти = [[Башҡорт АССР-ы]] {{ВБУ|Өфө}} ҡалаһы | Научная сфера = [[тарих]] | Место работы = [[Башҡорт дәүләт университеты]] |Учёная степень = тарих фәндәре кандидаты |Учёное звание = | Альма-матер = | Научный руководитель = | Знаменитые ученики = | Известен как = | Награды и премии = | Сайт = }} {{фамилиялаш|Усманов}} '''Усманов Әбүбәкер Нурийән улы''' ([[24 апрель]] [[1910 йыл]] — [[13 июнь]] [[1982 йыл]]) — ғалим-[[тарих]]сы һәм фольклорсы, дәүләт һәм [[КПСС|партия]] эшмәкәре. 1937—1971 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) [[ТТӘИ|СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты]] хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1939 йылға тиклем һәм 1943 йылдан институт директоры, 1951 йылдан директор урынбаҫары; 1940 йылдан [[Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы]] ҡарамағындағы Сәнғәт эштәре идаралығы начальнигы, 1941—1943 йылдарҙа [[ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты]] секретары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1948 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. Тарих фәндәре кандидаты (1960). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970). 1946—1948 йылдарҙа [[Ағиҙел (журнал)|Ағиҙел журналының]] редколлегия ағзаһы. == Биографияһы == Әбүбәкер Нурийән улы Усманов 1910 йылдың 24 апрелендә Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙерге [[Балтас районы]]) [[Имән (Балтас районы)|Имән]] ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 1926-1930 йылдарҙа Бөрө педагогия техникумында уҡый, 1930 йылдан ВЛКСМ-дың [[Бөрө]] ҡала комитетының пионерҙар бюроһы рәйесе булып эшләй<ref>[http://libmap.bashnl.ru/node/373 Статья в Литературной карте Башкортостана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131211091800/http://libmap.bashnl.ru/node/373 |date=2013-12-11 }}</ref>. [[1933]] йылда [[К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институты]]н тамамлай, шунда уҡытыусы итеп ҡалдырыла<ref>Ағиҙел, 2000 йыл, №4. - 177-се бит.</ref>. 1932—1937 йылдарҙа [[ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты|ВЛКСМ Өлкә комитетының]] мәҙәниәт һәм пропаганда бүлеге мөдире була. [[1937 йыл]]дан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының [[Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты (РФА Өфө фәнни үҙәге)|Тарих, Тел һәм әҙәбиәт институтында]] эшләй. 1937—[[1940]] һәм 1943—1951 йылдарҙа ошо институттың директоры була. 1940—1941 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Светының Сәнғәт буйынса идаралығы начальнигы. 1941—1943 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан Өлкә комитеты секретары була. 100-сө Баҡалы һайлау округы буйынса [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]] депутаты итеп һайлана. [[1971 йыл]]ға тиклем СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре булып эшләй. [[1982 йыл]]да вафат була. Өфөлә [[Өфө мосолман зыяраты|Мосолман зыяратында]] ерләнгән. == Фәнни эшмәкәрлеге == Усманов Әбүбәкер Нурийән улы — 70-тән ашыу ғилми хеҙмәт авторы. [[Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуы]], башҡорттарҙың [[1812 йылғы Ватан һуғышы|1812 йылғы Ватан һуғышында]] һәм 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыуы мәсьәләләрен өйрәнә. Шулай уҡ [[башҡорт фольклоры]]н йыйыу, өйрәнеү, баҫтырыу менән шөғөлләнә. === Фәнни хеҙмәттәре === * Салауат батыр. — Өфө, Китап — 1945.{{ref-ba}} * Дружба русского, украинского и башкирского народов. — пер. с украинск., — Киев: Витчизна, 1954. * Башҡортостан Россияға ҡушылған осорҙағы тарихи шарттар. // Башҡортостан уҡытыусыһы. Өфө, 1957. — № 6.{{ref-ba}} * Присоединение Башкирии к Московскому государству. — Уфа, 1960. * Башкирский народ в Отечественной войне 1812 года. Уфа, 1964. * Кинзя Арсланов — выдающийся сподвижник Пугачева: исторические записки. — М.: 1961, № 71. * По страницам «Отводной книги». // Вечерняя Уфа. — 1970. — № 55, 59, 69, 71, 72. * Развитие земледелия в Башкирии в третьей четверти 18 века.// «Из истории феодализма и капитализма в Башкирии». — Уфа, 1971. С.22—74. * Добровольное присоединение Башкирии к Русскому государству. Уфа, 1982. == Хәтер == * Өфөлә ғалим йәшәгән йорттоң стенаһына иҫтәлекле таҡтаташ эленгән. == Әҙәбиәт == * ''Асфандияров А. З.'' История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — С.199. * ''Докучаева А.'' Ученый, писатель и журналист. // Вечерняя Уфа. — 1984. — 7 мая. * ''Зарипов Н. Т.'' Тарих катламнарын актарып. // Кызыл таң. — 1985. — 26 мая. * ''Иҙелбаева М.'' Фәндә ҡалған эҙ. // Советская Башкирия. — 1985. — 24 апреля. * ''Осотова В.'' В память об историке. // Вечерняя Уфа. — 1987. — 1 октября. * ''Хаҗиев Н.'' Мәшһүр тарихчы. // Балтач таңнары. — 2005. — 16 апреля. * ''Узиков Ю. А. Ю.'' Книги идут к людям. // Вечерняя Уфа. — 1985. — 27 марта. * ''Әминев Ә.'' Ғалимға хөрмәт йөҙөнән.// Советская Башкирия. — 1987. — 9 октября<ref>[http://lib.baltach.ru/node/131 А. Н. Усманов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131211222435/http://lib.baltach.ru/node/131 |date=2013-12-11 }}</ref>. == Сығанаҡтар == * Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}} * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: [[Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы|Р. Н. Баимов]], Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}} * [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Ғәйнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хөсәйенов Ғ.Б.]] Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит. * [[Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы|Гайнуллин М. Ф.]], [[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хусаинов Г. Б.]] Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.{{ref-ru}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://encycl.bash-portal.ru/usmanov_a.htm Статья в ''Башкортостан: Краткая энциклопедия'' ]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://nullбашкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/3387-usmanov-abubakir-nurianovich Статья в Башкирской энциклопедии]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://lib.baltach.ru/node/131 Персональная страница на сайте Балтачевской центральной библиотеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131211222435/http://lib.baltach.ru/node/131 |date=2013-12-11 }} [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Башҡортостан тарихы буйынса белгестәр]] [[Категория:Шәхестәр:ТТӘИ]] [[Категория:2-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары]] [[Категория:КПСС ағзалары]] 9qpaigg5elueopvfkxuf66lp8g7prn6 0 131716 1298632 1290980 2026-05-31T03:55:09Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298632 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Хәлитов Бәхтейәр Әсфәндиәр улы''' ([[1942 йыл]]дың [[7]] ғинуарында тыуған) — [[башҡорт]] [[әҙәбиәт|шағиры]], иҡтисадсыһы. == Биографияһы == Хәлитов Бәхтейәр Әсфәндиәр улы 1942 йылда [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Күгәрсен районы]] [[I Дәүләтҡол]] ауылында тыуған. 3 айлыҡ сағында атаһының тыуған яғына [[Ейәнсура районы]] [[Таҙлар]] ауылына күсеп китәләр. [[Таҙлар]] урта мәктәбен тамамлағандан һуң, механизатор булып эшләй. [[1962 йыл|1962]]—[[1965 йыл]]дарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. [[1970 йыл]]да [[Башҡорт дәүләт университеты]]н тамамлай. [[1973]]—[[1976]] [[Мәскәү]]ҙә аспирантурала уҡый. == Ижади эшмәкәрлеге == Оҙаҡ йылдар фәнни-тикшеренеү институттарында эшләй. Иҡтисад фәндәре кандидаты, доцент. Хәҙерге көндә [[Башҡорт дәүләт университеты]]нда уҡыта. 1990-сы йылдарҙа шиғыр китаптары баҫылып сыға башлай. Бәхтейәр Хәлитовтың ижадына тематика төрлөлөгө хас, шиғырҙарында фекер һәм хис-тойғолар хәрәкәте тойола. Шағир-пропагандист булараҡ, Бәхтейәр Әсфәндиәр улы үҙ милләте, үҙ халҡы, уның үткәне һәм хәҙергеһе өсөн ғорурлыҡ тойғоһо кисерә. == Шиғри йыйынтыҡтары == * 2001 — «Аҡ урман» * 2003 — «Рухым ҡанаттары минең» * 2004 — «Аҡ ҡаяла» * 2005 — «Дарман» * Хәлитов Б. А. Аҡ ҡаяла: Шиғырҙар. — Уфа: Китап, 2009. — 140 б. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}} * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: [[Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы|Р. Н. Баимов]], Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 417 с.{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * [http://libmap.bashnl.ru/node/771 Халитов Бахтияр Асфандиярович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811072606/http://libmap.bashnl.ru/node/771 |date=2016-08-11 }} * [http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=956601 Халитов Бахтияр Асфандиярович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317041033/http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=956601 |date=2016-03-17 }} 69n3imvywtlz94m755wd8dcgqn03lt0 0 137353 1298594 1285297 2026-05-30T13:31:27Z Makenzis 21282 /* Һылтанмалар */ 1298594 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''«Арарат» футбол клубы''' (әрм.{{lang-hy|Ֆուտբոլային Ակումբ „Արարատ“ Երևան}}) — постсовет киңлегендә иң билдәле әрмән футбол клубтарының береһе. 1935 йылда [[Ереван]]да ойошторола. СССР чемпионы, ике тапҡыр СССР Кубогын яулай, Әрмәнстан чемпионы, биш тапҡыр Әрмәнстан Кубогын ала, Әрмәнстан Суперкубогы эйәһе. Футбол буйынса беренселектә ҡатнаша (2003, 2010 йыл миҙгелдәренән башҡа). Клуб хужаһы — [[Швейцария]] эшҡыуары әрмән сығышлы Грач Каприелян. Командаһының генераль бағыусыһы булып Грач Каприелян етәкләгән «Арцахбанк» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте тора. == Элекке атамалары == * 1935—1936: «Спартак» Эривань * 1954—1962 һәм 1936—1937 йылдар: «Спартак» Ереван * 1938—1953: «Динамо» Ереван * 1963—2004 һәм 2004 йылдан: «Арарат» Ереван * 2004 — «Лернагорц-Арарат» Капан * 2004 — «Арарат» Капан == Уйынсылары == «Арарат» уйынсылары Аркадий Андриасян, Оганес Заназанян (1972 й.) һәм Хорен Оганесян (1980 й.) Мәскәү һәм Мюнхен Олимпиадаларның бронза призерһары була. Хорен Оганесян СССР йыйылма командаһында 35 уйын үткәрә һәм 6 туп индерә. == Клуб төҫтәре, формаһы һәм эмблемаһы == [[Файл:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|мини|200x200пкс| Клуб төҫтәре]] {| style="margin-bottom: 10px;" | {{Футбольная форма|pattern_la=_whiteborder|pattern_b=_redcollar|pattern_ra=_whiteborder|leftarm=12186E|body=12186E|rightarm=12186E|shorts=FFffff|socks=FF0000|title=СССР кубогы финалы 1973}} | {{Футбольная форма|pattern_la=|pattern_b=|pattern_ra=|pattern_sh=_white_stripes|leftarm=|body=|rightarm=|shorts=12186E|socks=|title=СССР кубогы финалы 1975}} |} {| class="" style="margin-bottom: 10px;" | {{Футбольная форма|pattern_la=_whiteshoulders|pattern_b=_thinredsides|pattern_ra=_whiteshoulders|leftarm=000080|body=000080|rightarm=000080|shorts=000080|socks=000080|title=2007}} | {{Футбольная форма|pattern_la=|pattern_b=_thinwhitesides|pattern_ra=|leftarm=ff4646|body=ff4646|rightarm=ff4646|shorts=000000|socks=000000|title=2007/08}} | {{Футбольная форма|pattern_la=|pattern_b=_stripesonblack2|pattern_ra=|leftarm=000000|body=FF0000|rightarm=000000|shorts=000000|socks=FF0000|title=2008}} | {{Футбольная форма|pattern_la=_redborder|pattern_b=_thinblacksides|pattern_ra=_blackborder|leftarm=000000|body=FF0000|rightarm=FF0000|shorts=000000|socks=FF0000|pattern_so1=_blacktop|title=с 2009}} |} == Стадион == «Раздан» 1970—1971 йылдарҙа 11 ай эсендә, стадионға исем биргән [[Раздан (йылға)|Раздан]] йылғаһы яры битләүендә төҙөлә. 1971 йылдың 19 майында асыла<ref>{{cite web|url=http://www.armenianow.com/features/10700/football_diplomacy_armeniaturkey|title=Football diplomacy, Armenia-Turkey: From Ararat’s victory to Jorkaeff’s goal|author=Aris Ghazinyan|date=2009-10-23|work=Analysis|publisher=[[ArmeniaNow.com]]|accessdate=2013-06-13|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HNRT4zkh?url=http://www.armenianow.com/features/10700/football_diplomacy_armeniaturkey|archivedate=2013-06-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230234601/http://www.armenianow.com/features/10700/football_diplomacy_armeniaturkey |date=2013-12-30 }}</ref>. Совет заманында [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]-ҙың иң ҙур стадиондарының һәм ике яруслыларҙың береһе була. Нәҡ ошо стадионда "Арарат"тың футбол көйәрмәндәре клубтың 1973 йылда алтын миҙал яулауын һәм 1973, 1975 йылдарҙа Кубок яулауын күрә. СССР йыйылма командаһы стадионда ике генә уйын үткәрә һәм был саралар 1978 йылда була: апрелдә Фин йыйылма командаһына ҡаршы иптәштәрсә уйын (СССР файҙаһына 10:2), ә ярты йыл үткәс, грек командаһына ҡаршы Европа чемпионатының һайлап алыу матчы (совет йыйылма командаһы 2:0 иҫәбе менән еңә). [[Финляндия]] менән матчта тамашасылар һаны — 12 000, [[Греция]] менән уйнағанда 40 меңгә етә. Союз тарҡалғандан һуң стадионда Әрмәнстан йыйылма командаһы, башҡа футбол клубтары үҙ уйындарын үткәрә. 1990 йылдарҙа футбол буйынса Әрмәнстан кубогына финал уйындары ойошторола. 2002 йылда ул реставрациялана, 2006—2008 яңыртыу эштәре дауам итә. Башта 75 000 тамашасыны һыйҙырған стадионда өлөшләтә реконструкциянан һуң урындар кәмей һәм 69000 ҡала. Тулыһынса реконструкция үткәрелеп, шәхси креслолар урынлаштырылыу тамашасылар күләмен 55 000 ҡалдыра. Әлеге ваҡытта стадион, рационаллек арҡаһында, милли йыйылма команда тарафынан ҡулланылмай. "Раздан"да йыйылма команданың һуңғы уйыны 2008 йылда 2010 йылғы Донъя чемпионатына һайлап алыу циклында төрөк йыйылма командаһына ҡаршы үтә. Нигеҙҙә стадион [[футбол]] һәм ҡайһы бер атлетика ярыштары өсөн файҙаланыла. == Сығыштар статистикаһы == === Еврокубоктар === {| align="center" cellpadding="3" cellspacing="0" style="border: 1px solid rgb(170, 170, 170); font-size: 90%; margin-bottom: 10px;" class="" ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Миҙгел ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Турнир ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Раунд ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Дәғүәсе ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |1 матч ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |2 матч |- style="background:#FFFFFF;" |1972/73 |УЕФА кубогы |1R |{{Кипр (1960—2006) флагы|20px}} ЕПА Ларнака | align="center" |1 — 0 | align="center" |'''1:0''' |- style="background:#F5F5F5;" |2R |{{Флаг Швейцарии|20px}} «Грассхопперс» Цюрих | align="center" |3 — 1 | align="center" |'''4:2''' |- style="background:#FFFFFF;" |3R |{{Флаг ФРГ|20px}} «Кайзерслаутерн» | align="center" |'''2:0''' | align="center" |0:2 (4:5 пен.) |- style="background:#F5F5F5;" |1974/75 |Европа чемпиондары кубогы |1R |{{Флаг Норвегии|20px}} «Викинг» Ставангер | align="center" |2:0 | align="center" |'''4:2''' |- style="background:#FFFFFF;" |2R |{{Флаг Ирландии|20px}} «Корк Селтик» | align="center" |2 — 1 | align="center" |'''5:0''' |- style="background:#F5F5F5;" |QF |{{Флаг ФРГ|20px}} «Бавария» Мюнхен | align="center" |0:2 | align="center" |'''1:0''' |- style="background:#FFFFFF;" |1975/76 |Кубок эйәләре кубогы |1R |{{Кипр (1960—2006) флагы|20px}} «Анортосис» Фамагуста | align="center" |'''9:0''' | align="center" |1:1 |- style="background:#F5F5F5;" |2R |{{Флаг Англии|20px}} «Вест Хэм Юнайтед» Лондон | align="center" |'''1 — 1''' | align="center" |1:3 |- style="background:#FFFFFF;" |1994/95 |УЕФА кубогы |PR |{{Флаг Болгарии|20px}} ЦСКА София | align="center" |0:3 | align="center" |'''0:0''' |- style="background:#F5F5F5;" |1995/96 |Кубок эйәләре кубогы |Q |{{Флаг Польши|20px}} «Катовице» | align="center" |0:2 | align="center" |'''2:0 (5:4 пен.)''' |- style="background:#FFFFFF;" |1R |{{Флаг России|20px}} «Динамо» Москва | align="center" |1 — 3 | align="center" |'''0 — 1''' |- style="background:#F5F5F5;" |1997/98 |Кубок эйәләре кубогы |Q |{{Флаг Грузии (1990-2004)|20px}} «Динамо» Батуми | align="center" |3 — 0 | align="center" |'''0:2''' |- style="background:#FFFFFF;" |1R |{{Дания флагы|20px}} «Копенгаген» | align="center" |0:3 | align="center" |'''0:2''' |- style="background:#F5F5F5;" |1999 |Интертото кубогы |1R |{{Флаг Румынии|20px}} «Бакэу» | align="center" |1:0 | align="center" |'''1:0''' |- style="background:#FFFFFF;" |2R |{{Флаг Бельгии|20px}} «Сент-Трюйден» Синт-Трёйден | align="center" |'''0:2''' | align="center" |1:3 |- style="background:#F5F5F5;" |2000/01 |УЕФА кубогы |Q |{{Флаг Словакии|20px}} «Кошице» | align="center" |'''2:3''' | align="center" |1:1 |- style="background:#FFFFFF;" |2001/02 |УЕФА кубогы |Q |{{Флаг Израиля|20px}} «Хапоэль» Тель-Авив | align="center" |'''0:2''' | align="center" |0:3 |- style="background:#FFFFFF;" |2005 |Интертото кубогы |1R |{{Флаг Швейцарии|20px}} «Ксамакс» Нёвшатель | align="center" |'''1:3''' | align="center" |0:6 |- style="background:#F5F5F5;" |2007 |Интертото кубогы |1R |{{Флаг Белоруссии (1995-2012)|20px}} «Шахтёр» Солигорск | align="center" |1:4 | align="center" |'''2:0''' |- style="background:#FFFFFF;" |2008/09 |УЕФА кубогы |1Q |{{Флаг Швейцарии|20px}} «Беллинцона» | align="center" |'''0:1''' | align="center" |1:3 |} * Өйҙәге уйындар '''ҡалын шрифт менән бирелә''' {| align="center" cellpadding="3" cellspacing="0" style="border: 1px solid rgb(170, 170, 170); font-size: 90%; margin-bottom: 10px;" class="" ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Турнир ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Уйын ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Еңеү ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Бер яҡтың да еңмәүе ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Еңелеү ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Гол индерелгән ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Гол кергән |- |Европа чемпиондары кубогы | align="center" |6 | align="center" |5 | align="center" |0 | align="center" |1 | align="center" |14 | align="center" |5 |- |УЕФА кубогы | align="center" |14 | align="center" |5 | align="center" |2 | align="center" |7 | align="center" |15 | align="center" |21 |- |Кубок эйәләре кубогы | align="center" |12 | align="center" |3 | align="center" |2 | align="center" |7 | align="center" |18 | align="center" |18 |- |Интертото кубогы | align="center" |8 | align="center" |3 | align="center" |0 | align="center" |5 | align="center" |7 | align="center" |18 |- style="background:#E4E4E4;" ! align="centre" colspan="1" |Йәмғеһе !38 !16 !4 !18 !53 !53 |} === Иң ҙур еңеүҙәре һәм еңелеүҙәре === '''Иң ҙур еңеүҙәре:''' ''СССР чемпионатында:'' * '''«Арарат»''' — «Торпедо» Мәскәү — '''5:0''' (1967 йыл) * '''«Арарат»''' — «Торпедо» Мәскәү — '''5:0''' (1972 йыл) * '''«Арарат»''' — «Нефтчи» Баҡы — '''6:1''' (1981 йыл) * '''«Арарат»''' — «Черноморец» Одесса — '''6:1''' (1982 йыл) ''Әрмәнстан чемпионатында:'' * '''«Арарат»''' — «Ахтамар» Севан — '''18:0''' (1992 йыл) ''Әрмәнстан кубогында:'' * «Ачин» Нора-Ачина — '''«Арарат»''' — '''1:12''' (1992 йыл) ''Европа кубоктарында:'' * '''«Арарат»''' — «Анортосис» Фамагуста (Кипр) — '''9:0''' (1975/76 йыл) '''Иң ҙур еңелеүҙәре:''' ''СССР чемпионатында:'' * «Динамо» Киев — '''«Арарат»''' — '''7:0''' (1984 йыл) * «Динамо» Киев — '''«Арарат»''' — '''7:0''' (1987 йыл) ''Әрмәнстан чемпионатында:'' * '''«Арарат»''' — [[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» Ереван]] — '''0:6''' (2007 йыл) * '''«Арарат»''' — «Бананца» Ереван — '''0:6''' (2007 йыл) * [[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» Ереван]] — '''«Арарат»''' — '''6:0''' (2009 йыл) ''Әрмәнстан кубогында:'' * «Ширак» Гюмри — '''«Арарат»''' — '''3:0''' (2004 йыл) ''Европа кубогында:'' * «Ксамакс» (Швейцария) — '''«Арарат»''' — '''6:0''' (2005/06 йыл) == Ҡаҙаныштары == === Милли чемпионаттар === * '''СССР''' ; [[Файл:Gold_medal_icon.svg|15x15пкс]] СССР чемпионы (1) : 1973 ; [[Файл:Silver_medal_icon.svg|15x15пкс]] СССР чемпионатының көмөш призеры (2) : 1971, 1976 (яҙ) ; [[Файл:Cup_Winner.png]] СССР кубогы (2) : 1973, 1975 ; [[Файл:Cup_Finalist.png]] СССР кубогы финалисы (2) : 1954, 1976 ; «Ғәҙел уйын өсөн» : 1960 ; «Агрессив ҡунаҡҡа» : 1972, 1973 ; «Григорий Федотов исемендәге» : 1973 ; «Ҙур иҫәп призы» : 1973 ; «Туптар айырмаһы өсөн» : 1973, 1976 (яҙ); «Еңеүгә ихтыяр өсөн» : 1974 ; «Ғәҙел уйын» : 1989 ; «Гроза авторитетов» : 1990 * '''Әрмәнстан''' ; [[Файл:Gold_medal_icon.svg|15x15пкс]] Әрмәнстан чемпионы (1) : 1993 ; [[Файл:Silver_medal_icon.svg|15x15пкс]] Әрмәнстан чемпионатының көмөш призеры (4) : 1996/97, 1999, 2000, 2008 ; [[Файл:Bronze_medal_icon.svg|15x15пкс]] Әрмәнстан чемпионатының бронза призеры (1) : 1994 ; [[Файл:Cup_Winner.png]] Әрмәнстан кубогы (5) : 1993, 1994, 1995, 1996/97, 2008 ; [[Файл:Cup_Finalist.png]] Әрмәнстан кубогы финалисы (2) : 2001, 2007 ; [[Файл:Cup_Winner.png]] Әрмәнстан суперкубогы (1) : 2009 ; [[Файл:Cup_Finalist.png]] Әрмәнстан суперкубогы финалисы (1) : 1997 ; [[Файл:Cup_Winner.png]] Һиндостан футбол ассоциацияһы кубогы (IFA Shield) : 1978 === Халыҡ-ара === * Европа чемпиондары кубогының 1/4 : 1974/75 * УЕФА кубогының 1/8 финалы: 1972/73 * Кубоктар кубогының 1/8 финалы: 1975/76 === Уйынсыларҙың ҡаҙаныштары === * ''СССР-ҙа миҙгелдең иң яҡшы 33 футболсыһы исемлегендә:'' ** Хорен Оганесян — ''№ 1'' — 1980, 1982, 1983; ''№ 2'' — 1979; ''№ 3'' — 1981 ** Левон Иштоян — ''№ 1'' — 1971, 1973; ''№ 3'' — 1974 ** Аркадий Андриасян — ''№ 1'' — 1973, 1974; ''№ 2'' — 1971, 1975 ** Оганес Заназанян — ''№ 2'' — 1971, 1973; ''№ 3'' — 1974 ** Эдуард Маркаров — ''№ 2'' — 1973; ''№ 3'' — 1971, 1975 ** Григорий Амбарцумян — ''№ 2'' — 1961 ** Алёша Абрамян — ''№ 2'' — 1973 ** Сурен Мартиросян — ''№ 2'' — 1973 ** Ашот Хачатрян — ''№ 2'' — 1979 ** Александр Коваленко — ''№ 3'' — 1971, 1973 ** Норайр Месропян — ''№ 3'' — 1971, 1973 ** Назар Петросян — ''№ 3'' — 1975, 1976 ** Александр Мирзоян — ''№ 3'' — 1975 ** Альберт Саркисян — ''№ 3'' — 1991 * ''Григорий Федотов клубы ағзалары:'' ** Эдуард Маркаров — 159 гол ** Хорен Оганесян — 118 гол * ''Миҙгелдең иң яҡшы бомбардирҙары:'' ** Европа чемпиондары кубогының иң яҡшы бомбардиры, 1974/75 — Эдуард Маркаров ** 1976 (в) — Аркадий Андриасян (8) ** 1992 — Ваге Ягмурян (38) ** 2007 — Маркос Пиццелли (22) ** 2008 — Маркос Пиццелли (17) * ''Миҙгелдең иң яҡшы дебютанттары:'' ** 1965 — Давид Паис ** 1966 — Алёша Абрамян ** 1966 — Александр Сёмин ** 1967 — Норик Демирчян ** 1973 — Арменак Саркисян ** 1975 — Хорен Оганесян * ''«Миҙгелдең иң матур голы» призы:'' ** 1982 — Хорен Оганесян * ''«Һөжүм рыцаре» призы:'' ** 1984 — Гамлет Мхитарян * ''Йылдың иң яҡшы уйынсыһы:'' ** 1993 — Армен Шахгельдян ** 1999 — Арутюн Абраамян == Етәксе состав == * Президент — {{Флаг Швейцарии|20px}} Грач Каприелян * Вице-президент / Башҡарма директор — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян<ref name="trener">[http://www.armfootball.com/1944/ru/news/3/2/2010/Albert_Safaryan_Tigran_Gspeyan_Arkadi_Andreasyan Альберт Сафарян покинул «Арарат»]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (рус.)</ref> * Администратор — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Араик Егян<ref>[http://fcararat.do.am/index/komanda/0-4 Информация клуба на фан-сайте] (рус.)</ref> * Матбуғат-секретаре — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Самвел Сукиасян == Клуб хеҙмәткәрҙәре == * Баш тренер — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян * Тренер — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Эдгар Сафарян<ref name="Albert_Safaryan">[http://www.armfootball.com/8840/ru/news/2/5/2011/Albert_Safaryan Альберт Сафарян временно заменит Аркадия Андреасяна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210909/http://armfootball.com/rus/news/8840/ |date=2016-03-04 }} (рус.)</ref> * Ҡапҡасылар тренеры — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Феликс Акопян * Балалар-үҫмерҙәр командалары тренеры — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Тигран Гспеян == Клубтың баш тренерҙарыы == {| class="" style="margin-bottom: 10px;" | valign="top" | {| class="toccolours" ! bgcolor="silver" |Баш тренер ! bgcolor="silver" |{{comment|С|Тренерҙың статусы}} ! bgcolor="silver" |Осор |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Врамшапух Мерангулян |1935—1938 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Сурен Атанесян | style="text-align:center;" |1939 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Юрий Есенин |1940—1944 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Андреев | style="text-align:center;" |1945 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Михаил Сушков<ref>[http://ararathuptur.sitecity.ru/album_2512004152.phtml?pix=16 1946 год.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125719/http://ararathuptur.sitecity.ru/album_2512004152.phtml?pix=16 |date=2016-03-04 }}{{ref-ru}}(рус.)</ref> | style="text-align:center;" |1946 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Гречишников | style="text-align:center;" |1947 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян |1948—1949 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Борис Апухтин | style="text-align:center;" |1949 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Филиппов | style="text-align:center;" |1949 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Глеб Рябиков |1950—1951 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Илья Евранов | style="text-align:center;" |1952 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян |1953—1954 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Абрам Дангулов |1955—1957 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян | style="text-align:center;" |1957 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Борис Смыслов |1958—1960 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян | style="text-align:center;" |1961 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Анатолий Акимов |1961—1962 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Арутюн Кегеян | style="text-align:center;" |1962 |} | valign="top" | {| class="toccolours" ! bgcolor="silver" |Баш тренер ! bgcolor="silver" |{{comment|С|Тренерҙың статусы}} ! bgcolor="silver" |Осор |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Александр Абрамов | style="text-align:center;" |1963 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Георгий Жарков | style="text-align:center;" |1964 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Артём Фальян |1965—1967 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Эдуард Григорян | style="text-align:center;" |1968 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг Украинской ССР|20px}} Александр Пономарёв |1969—1970 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Николай Глебов |1971—1972 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Никита Симонян |1973—1974 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Маслов | style="text-align:center;" |1975 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Эдуард Маркаров |1976—1977 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Николай Гуляев | style="text-align:center;" |1978 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Леонид Захаров | style="text-align:center;" |1978 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Йожеф Беца |1979—1981 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Аркадий Андриасян |1982—1983 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Никита Симонян |1984—1985 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Леонид Захаров |1985—1986 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Аркадий Андриасян |1986—1989 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Николай Казарян | style="text-align:center;" |1989 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Арменак Саркисян |1990—1994 |} | valign="top" | {| class="toccolours" ! bgcolor="silver" |Баш тренер ! bgcolor="silver" |{{comment|С|Тренерҙың статусы}} ! bgcolor="silver" |Осор |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Самвел Дарбинян | style="text-align:center;" |1995 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян |1996—2001 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Рафаэл Галустян | style="text-align:center;" |2001 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Феликс Веранян | style="text-align:center;" |2001 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян |2001—2002 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Феликс Веранян |2002—2003 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Севада Арзуманян |2003—2004 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Сурен Барсегян |2005—2006 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Абраам Хашманян | style="text-align:center;" |2006 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян |2006—2007 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг Боснии и Герцеговины|20px}} Душан Мийич |2007—2008 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян | style="text-align:center;" |2008 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Ашот Киракосян |2008—2009 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян | style="text-align:center;" |{{comment|и.о.|Исполняющий обязанности главного тренера}} | style="text-align:center;" |2009 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Альберт Сафарян | style="text-align:center;" |{{comment|и.о.|Исполняющий обязанности главного тренера}} |2009—2010 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Тигран Есаян | style="text-align:center;" |2010 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян |2011—2012 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Альберт Сафарян | style="text-align:center;" |2012 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Абраам Хашманян |2012—2014 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг Боснии и Герцеговины|20px}} Душан Мийич | style="text-align:center;" |2014 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Самвел Дарбинян | style="text-align:center;" |2014 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Сурен Чахалян |2014—2015 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян |2015—н.в. |} |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [http://www.fcararat.am/ru/ www.fcararat.am] (амх.) (рус.) (англ.) * [http://wildstat.ru/p/2091/club/URS_Ararat_Erevan Профиль на Wildstat (СССР)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181217092639/http://wildstat.ru/p/2091/club/URS_Ararat_Erevan |date=2018-12-17 }} * [http://int.soccerway.com/teams/armenia/fc-ararat-yerevan/ Профиль на int.soccerway.com] (англ.) * [http://www.football-lineups.com/team/Ararat_Yerevan/All/Players/ Профиль на www.football-lineups.com] (англ.) == Әҙәбиәт == * Арсен Какосян. «В ночь после футбола», Ереван, 1974 * Александр Григорян. «МАРКАРОВЫ „Бразильцы“ армянского футбола», Ереван, 2002 * Александр Григорян. «От Босфора до Каспия», Ереван, 2003 * Александр Григорян. «Арарат» — любовь моя", Ереван, 2006 * Александр Григорян. «Братья Андриасяны. Генералы футбольных полей», Ереван, 2011 [[Категория:Алфавит буйынса футбол клубтары]] 9s2j1d9t2qp7t0098eu30qd88dgj4q6 1298595 1298594 2026-05-30T13:31:38Z Makenzis 21282 /* Һылтанмалар */ 1298595 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''«Арарат» футбол клубы''' (әрм.{{lang-hy|Ֆուտբոլային Ակումբ „Արարատ“ Երևան}}) — постсовет киңлегендә иң билдәле әрмән футбол клубтарының береһе. 1935 йылда [[Ереван]]да ойошторола. СССР чемпионы, ике тапҡыр СССР Кубогын яулай, Әрмәнстан чемпионы, биш тапҡыр Әрмәнстан Кубогын ала, Әрмәнстан Суперкубогы эйәһе. Футбол буйынса беренселектә ҡатнаша (2003, 2010 йыл миҙгелдәренән башҡа). Клуб хужаһы — [[Швейцария]] эшҡыуары әрмән сығышлы Грач Каприелян. Командаһының генераль бағыусыһы булып Грач Каприелян етәкләгән «Арцахбанк» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте тора. == Элекке атамалары == * 1935—1936: «Спартак» Эривань * 1954—1962 һәм 1936—1937 йылдар: «Спартак» Ереван * 1938—1953: «Динамо» Ереван * 1963—2004 һәм 2004 йылдан: «Арарат» Ереван * 2004 — «Лернагорц-Арарат» Капан * 2004 — «Арарат» Капан == Уйынсылары == «Арарат» уйынсылары Аркадий Андриасян, Оганес Заназанян (1972 й.) һәм Хорен Оганесян (1980 й.) Мәскәү һәм Мюнхен Олимпиадаларның бронза призерһары була. Хорен Оганесян СССР йыйылма командаһында 35 уйын үткәрә һәм 6 туп индерә. == Клуб төҫтәре, формаһы һәм эмблемаһы == [[Файл:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|мини|200x200пкс| Клуб төҫтәре]] {| style="margin-bottom: 10px;" | {{Футбольная форма|pattern_la=_whiteborder|pattern_b=_redcollar|pattern_ra=_whiteborder|leftarm=12186E|body=12186E|rightarm=12186E|shorts=FFffff|socks=FF0000|title=СССР кубогы финалы 1973}} | {{Футбольная форма|pattern_la=|pattern_b=|pattern_ra=|pattern_sh=_white_stripes|leftarm=|body=|rightarm=|shorts=12186E|socks=|title=СССР кубогы финалы 1975}} |} {| class="" style="margin-bottom: 10px;" | {{Футбольная форма|pattern_la=_whiteshoulders|pattern_b=_thinredsides|pattern_ra=_whiteshoulders|leftarm=000080|body=000080|rightarm=000080|shorts=000080|socks=000080|title=2007}} | {{Футбольная форма|pattern_la=|pattern_b=_thinwhitesides|pattern_ra=|leftarm=ff4646|body=ff4646|rightarm=ff4646|shorts=000000|socks=000000|title=2007/08}} | {{Футбольная форма|pattern_la=|pattern_b=_stripesonblack2|pattern_ra=|leftarm=000000|body=FF0000|rightarm=000000|shorts=000000|socks=FF0000|title=2008}} | {{Футбольная форма|pattern_la=_redborder|pattern_b=_thinblacksides|pattern_ra=_blackborder|leftarm=000000|body=FF0000|rightarm=FF0000|shorts=000000|socks=FF0000|pattern_so1=_blacktop|title=с 2009}} |} == Стадион == «Раздан» 1970—1971 йылдарҙа 11 ай эсендә, стадионға исем биргән [[Раздан (йылға)|Раздан]] йылғаһы яры битләүендә төҙөлә. 1971 йылдың 19 майында асыла<ref>{{cite web|url=http://www.armenianow.com/features/10700/football_diplomacy_armeniaturkey|title=Football diplomacy, Armenia-Turkey: From Ararat’s victory to Jorkaeff’s goal|author=Aris Ghazinyan|date=2009-10-23|work=Analysis|publisher=[[ArmeniaNow.com]]|accessdate=2013-06-13|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HNRT4zkh?url=http://www.armenianow.com/features/10700/football_diplomacy_armeniaturkey|archivedate=2013-06-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230234601/http://www.armenianow.com/features/10700/football_diplomacy_armeniaturkey |date=2013-12-30 }}</ref>. Совет заманында [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]-ҙың иң ҙур стадиондарының һәм ике яруслыларҙың береһе була. Нәҡ ошо стадионда "Арарат"тың футбол көйәрмәндәре клубтың 1973 йылда алтын миҙал яулауын һәм 1973, 1975 йылдарҙа Кубок яулауын күрә. СССР йыйылма командаһы стадионда ике генә уйын үткәрә һәм был саралар 1978 йылда була: апрелдә Фин йыйылма командаһына ҡаршы иптәштәрсә уйын (СССР файҙаһына 10:2), ә ярты йыл үткәс, грек командаһына ҡаршы Европа чемпионатының һайлап алыу матчы (совет йыйылма командаһы 2:0 иҫәбе менән еңә). [[Финляндия]] менән матчта тамашасылар һаны — 12 000, [[Греция]] менән уйнағанда 40 меңгә етә. Союз тарҡалғандан һуң стадионда Әрмәнстан йыйылма командаһы, башҡа футбол клубтары үҙ уйындарын үткәрә. 1990 йылдарҙа футбол буйынса Әрмәнстан кубогына финал уйындары ойошторола. 2002 йылда ул реставрациялана, 2006—2008 яңыртыу эштәре дауам итә. Башта 75 000 тамашасыны һыйҙырған стадионда өлөшләтә реконструкциянан һуң урындар кәмей һәм 69000 ҡала. Тулыһынса реконструкция үткәрелеп, шәхси креслолар урынлаштырылыу тамашасылар күләмен 55 000 ҡалдыра. Әлеге ваҡытта стадион, рационаллек арҡаһында, милли йыйылма команда тарафынан ҡулланылмай. "Раздан"да йыйылма команданың һуңғы уйыны 2008 йылда 2010 йылғы Донъя чемпионатына һайлап алыу циклында төрөк йыйылма командаһына ҡаршы үтә. Нигеҙҙә стадион [[футбол]] һәм ҡайһы бер атлетика ярыштары өсөн файҙаланыла. == Сығыштар статистикаһы == === Еврокубоктар === {| align="center" cellpadding="3" cellspacing="0" style="border: 1px solid rgb(170, 170, 170); font-size: 90%; margin-bottom: 10px;" class="" ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Миҙгел ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Турнир ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Раунд ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Дәғүәсе ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |1 матч ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |2 матч |- style="background:#FFFFFF;" |1972/73 |УЕФА кубогы |1R |{{Кипр (1960—2006) флагы|20px}} ЕПА Ларнака | align="center" |1 — 0 | align="center" |'''1:0''' |- style="background:#F5F5F5;" |2R |{{Флаг Швейцарии|20px}} «Грассхопперс» Цюрих | align="center" |3 — 1 | align="center" |'''4:2''' |- style="background:#FFFFFF;" |3R |{{Флаг ФРГ|20px}} «Кайзерслаутерн» | align="center" |'''2:0''' | align="center" |0:2 (4:5 пен.) |- style="background:#F5F5F5;" |1974/75 |Европа чемпиондары кубогы |1R |{{Флаг Норвегии|20px}} «Викинг» Ставангер | align="center" |2:0 | align="center" |'''4:2''' |- style="background:#FFFFFF;" |2R |{{Флаг Ирландии|20px}} «Корк Селтик» | align="center" |2 — 1 | align="center" |'''5:0''' |- style="background:#F5F5F5;" |QF |{{Флаг ФРГ|20px}} «Бавария» Мюнхен | align="center" |0:2 | align="center" |'''1:0''' |- style="background:#FFFFFF;" |1975/76 |Кубок эйәләре кубогы |1R |{{Кипр (1960—2006) флагы|20px}} «Анортосис» Фамагуста | align="center" |'''9:0''' | align="center" |1:1 |- style="background:#F5F5F5;" |2R |{{Флаг Англии|20px}} «Вест Хэм Юнайтед» Лондон | align="center" |'''1 — 1''' | align="center" |1:3 |- style="background:#FFFFFF;" |1994/95 |УЕФА кубогы |PR |{{Флаг Болгарии|20px}} ЦСКА София | align="center" |0:3 | align="center" |'''0:0''' |- style="background:#F5F5F5;" |1995/96 |Кубок эйәләре кубогы |Q |{{Флаг Польши|20px}} «Катовице» | align="center" |0:2 | align="center" |'''2:0 (5:4 пен.)''' |- style="background:#FFFFFF;" |1R |{{Флаг России|20px}} «Динамо» Москва | align="center" |1 — 3 | align="center" |'''0 — 1''' |- style="background:#F5F5F5;" |1997/98 |Кубок эйәләре кубогы |Q |{{Флаг Грузии (1990-2004)|20px}} «Динамо» Батуми | align="center" |3 — 0 | align="center" |'''0:2''' |- style="background:#FFFFFF;" |1R |{{Дания флагы|20px}} «Копенгаген» | align="center" |0:3 | align="center" |'''0:2''' |- style="background:#F5F5F5;" |1999 |Интертото кубогы |1R |{{Флаг Румынии|20px}} «Бакэу» | align="center" |1:0 | align="center" |'''1:0''' |- style="background:#FFFFFF;" |2R |{{Флаг Бельгии|20px}} «Сент-Трюйден» Синт-Трёйден | align="center" |'''0:2''' | align="center" |1:3 |- style="background:#F5F5F5;" |2000/01 |УЕФА кубогы |Q |{{Флаг Словакии|20px}} «Кошице» | align="center" |'''2:3''' | align="center" |1:1 |- style="background:#FFFFFF;" |2001/02 |УЕФА кубогы |Q |{{Флаг Израиля|20px}} «Хапоэль» Тель-Авив | align="center" |'''0:2''' | align="center" |0:3 |- style="background:#FFFFFF;" |2005 |Интертото кубогы |1R |{{Флаг Швейцарии|20px}} «Ксамакс» Нёвшатель | align="center" |'''1:3''' | align="center" |0:6 |- style="background:#F5F5F5;" |2007 |Интертото кубогы |1R |{{Флаг Белоруссии (1995-2012)|20px}} «Шахтёр» Солигорск | align="center" |1:4 | align="center" |'''2:0''' |- style="background:#FFFFFF;" |2008/09 |УЕФА кубогы |1Q |{{Флаг Швейцарии|20px}} «Беллинцона» | align="center" |'''0:1''' | align="center" |1:3 |} * Өйҙәге уйындар '''ҡалын шрифт менән бирелә''' {| align="center" cellpadding="3" cellspacing="0" style="border: 1px solid rgb(170, 170, 170); font-size: 90%; margin-bottom: 10px;" class="" ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Турнир ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Уйын ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Еңеү ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Бер яҡтың да еңмәүе ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Еңелеү ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Гол индерелгән ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Гол кергән |- |Европа чемпиондары кубогы | align="center" |6 | align="center" |5 | align="center" |0 | align="center" |1 | align="center" |14 | align="center" |5 |- |УЕФА кубогы | align="center" |14 | align="center" |5 | align="center" |2 | align="center" |7 | align="center" |15 | align="center" |21 |- |Кубок эйәләре кубогы | align="center" |12 | align="center" |3 | align="center" |2 | align="center" |7 | align="center" |18 | align="center" |18 |- |Интертото кубогы | align="center" |8 | align="center" |3 | align="center" |0 | align="center" |5 | align="center" |7 | align="center" |18 |- style="background:#E4E4E4;" ! align="centre" colspan="1" |Йәмғеһе !38 !16 !4 !18 !53 !53 |} === Иң ҙур еңеүҙәре һәм еңелеүҙәре === '''Иң ҙур еңеүҙәре:''' ''СССР чемпионатында:'' * '''«Арарат»''' — «Торпедо» Мәскәү — '''5:0''' (1967 йыл) * '''«Арарат»''' — «Торпедо» Мәскәү — '''5:0''' (1972 йыл) * '''«Арарат»''' — «Нефтчи» Баҡы — '''6:1''' (1981 йыл) * '''«Арарат»''' — «Черноморец» Одесса — '''6:1''' (1982 йыл) ''Әрмәнстан чемпионатында:'' * '''«Арарат»''' — «Ахтамар» Севан — '''18:0''' (1992 йыл) ''Әрмәнстан кубогында:'' * «Ачин» Нора-Ачина — '''«Арарат»''' — '''1:12''' (1992 йыл) ''Европа кубоктарында:'' * '''«Арарат»''' — «Анортосис» Фамагуста (Кипр) — '''9:0''' (1975/76 йыл) '''Иң ҙур еңелеүҙәре:''' ''СССР чемпионатында:'' * «Динамо» Киев — '''«Арарат»''' — '''7:0''' (1984 йыл) * «Динамо» Киев — '''«Арарат»''' — '''7:0''' (1987 йыл) ''Әрмәнстан чемпионатында:'' * '''«Арарат»''' — [[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» Ереван]] — '''0:6''' (2007 йыл) * '''«Арарат»''' — «Бананца» Ереван — '''0:6''' (2007 йыл) * [[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» Ереван]] — '''«Арарат»''' — '''6:0''' (2009 йыл) ''Әрмәнстан кубогында:'' * «Ширак» Гюмри — '''«Арарат»''' — '''3:0''' (2004 йыл) ''Европа кубогында:'' * «Ксамакс» (Швейцария) — '''«Арарат»''' — '''6:0''' (2005/06 йыл) == Ҡаҙаныштары == === Милли чемпионаттар === * '''СССР''' ; [[Файл:Gold_medal_icon.svg|15x15пкс]] СССР чемпионы (1) : 1973 ; [[Файл:Silver_medal_icon.svg|15x15пкс]] СССР чемпионатының көмөш призеры (2) : 1971, 1976 (яҙ) ; [[Файл:Cup_Winner.png]] СССР кубогы (2) : 1973, 1975 ; [[Файл:Cup_Finalist.png]] СССР кубогы финалисы (2) : 1954, 1976 ; «Ғәҙел уйын өсөн» : 1960 ; «Агрессив ҡунаҡҡа» : 1972, 1973 ; «Григорий Федотов исемендәге» : 1973 ; «Ҙур иҫәп призы» : 1973 ; «Туптар айырмаһы өсөн» : 1973, 1976 (яҙ); «Еңеүгә ихтыяр өсөн» : 1974 ; «Ғәҙел уйын» : 1989 ; «Гроза авторитетов» : 1990 * '''Әрмәнстан''' ; [[Файл:Gold_medal_icon.svg|15x15пкс]] Әрмәнстан чемпионы (1) : 1993 ; [[Файл:Silver_medal_icon.svg|15x15пкс]] Әрмәнстан чемпионатының көмөш призеры (4) : 1996/97, 1999, 2000, 2008 ; [[Файл:Bronze_medal_icon.svg|15x15пкс]] Әрмәнстан чемпионатының бронза призеры (1) : 1994 ; [[Файл:Cup_Winner.png]] Әрмәнстан кубогы (5) : 1993, 1994, 1995, 1996/97, 2008 ; [[Файл:Cup_Finalist.png]] Әрмәнстан кубогы финалисы (2) : 2001, 2007 ; [[Файл:Cup_Winner.png]] Әрмәнстан суперкубогы (1) : 2009 ; [[Файл:Cup_Finalist.png]] Әрмәнстан суперкубогы финалисы (1) : 1997 ; [[Файл:Cup_Winner.png]] Һиндостан футбол ассоциацияһы кубогы (IFA Shield) : 1978 === Халыҡ-ара === * Европа чемпиондары кубогының 1/4 : 1974/75 * УЕФА кубогының 1/8 финалы: 1972/73 * Кубоктар кубогының 1/8 финалы: 1975/76 === Уйынсыларҙың ҡаҙаныштары === * ''СССР-ҙа миҙгелдең иң яҡшы 33 футболсыһы исемлегендә:'' ** Хорен Оганесян — ''№ 1'' — 1980, 1982, 1983; ''№ 2'' — 1979; ''№ 3'' — 1981 ** Левон Иштоян — ''№ 1'' — 1971, 1973; ''№ 3'' — 1974 ** Аркадий Андриасян — ''№ 1'' — 1973, 1974; ''№ 2'' — 1971, 1975 ** Оганес Заназанян — ''№ 2'' — 1971, 1973; ''№ 3'' — 1974 ** Эдуард Маркаров — ''№ 2'' — 1973; ''№ 3'' — 1971, 1975 ** Григорий Амбарцумян — ''№ 2'' — 1961 ** Алёша Абрамян — ''№ 2'' — 1973 ** Сурен Мартиросян — ''№ 2'' — 1973 ** Ашот Хачатрян — ''№ 2'' — 1979 ** Александр Коваленко — ''№ 3'' — 1971, 1973 ** Норайр Месропян — ''№ 3'' — 1971, 1973 ** Назар Петросян — ''№ 3'' — 1975, 1976 ** Александр Мирзоян — ''№ 3'' — 1975 ** Альберт Саркисян — ''№ 3'' — 1991 * ''Григорий Федотов клубы ағзалары:'' ** Эдуард Маркаров — 159 гол ** Хорен Оганесян — 118 гол * ''Миҙгелдең иң яҡшы бомбардирҙары:'' ** Европа чемпиондары кубогының иң яҡшы бомбардиры, 1974/75 — Эдуард Маркаров ** 1976 (в) — Аркадий Андриасян (8) ** 1992 — Ваге Ягмурян (38) ** 2007 — Маркос Пиццелли (22) ** 2008 — Маркос Пиццелли (17) * ''Миҙгелдең иң яҡшы дебютанттары:'' ** 1965 — Давид Паис ** 1966 — Алёша Абрамян ** 1966 — Александр Сёмин ** 1967 — Норик Демирчян ** 1973 — Арменак Саркисян ** 1975 — Хорен Оганесян * ''«Миҙгелдең иң матур голы» призы:'' ** 1982 — Хорен Оганесян * ''«Һөжүм рыцаре» призы:'' ** 1984 — Гамлет Мхитарян * ''Йылдың иң яҡшы уйынсыһы:'' ** 1993 — Армен Шахгельдян ** 1999 — Арутюн Абраамян == Етәксе состав == * Президент — {{Флаг Швейцарии|20px}} Грач Каприелян * Вице-президент / Башҡарма директор — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян<ref name="trener">[http://www.armfootball.com/1944/ru/news/3/2/2010/Albert_Safaryan_Tigran_Gspeyan_Arkadi_Andreasyan Альберт Сафарян покинул «Арарат»]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (рус.)</ref> * Администратор — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Араик Егян<ref>[http://fcararat.do.am/index/komanda/0-4 Информация клуба на фан-сайте] (рус.)</ref> * Матбуғат-секретаре — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Самвел Сукиасян == Клуб хеҙмәткәрҙәре == * Баш тренер — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян * Тренер — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Эдгар Сафарян<ref name="Albert_Safaryan">[http://www.armfootball.com/8840/ru/news/2/5/2011/Albert_Safaryan Альберт Сафарян временно заменит Аркадия Андреасяна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210909/http://armfootball.com/rus/news/8840/ |date=2016-03-04 }} (рус.)</ref> * Ҡапҡасылар тренеры — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Феликс Акопян * Балалар-үҫмерҙәр командалары тренеры — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Тигран Гспеян == Клубтың баш тренерҙарыы == {| class="" style="margin-bottom: 10px;" | valign="top" | {| class="toccolours" ! bgcolor="silver" |Баш тренер ! bgcolor="silver" |{{comment|С|Тренерҙың статусы}} ! bgcolor="silver" |Осор |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Врамшапух Мерангулян |1935—1938 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Сурен Атанесян | style="text-align:center;" |1939 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Юрий Есенин |1940—1944 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Андреев | style="text-align:center;" |1945 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Михаил Сушков<ref>[http://ararathuptur.sitecity.ru/album_2512004152.phtml?pix=16 1946 год.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125719/http://ararathuptur.sitecity.ru/album_2512004152.phtml?pix=16 |date=2016-03-04 }}{{ref-ru}}(рус.)</ref> | style="text-align:center;" |1946 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Гречишников | style="text-align:center;" |1947 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян |1948—1949 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Борис Апухтин | style="text-align:center;" |1949 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Филиппов | style="text-align:center;" |1949 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Глеб Рябиков |1950—1951 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Илья Евранов | style="text-align:center;" |1952 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян |1953—1954 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Абрам Дангулов |1955—1957 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян | style="text-align:center;" |1957 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Борис Смыслов |1958—1960 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян | style="text-align:center;" |1961 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Анатолий Акимов |1961—1962 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Арутюн Кегеян | style="text-align:center;" |1962 |} | valign="top" | {| class="toccolours" ! bgcolor="silver" |Баш тренер ! bgcolor="silver" |{{comment|С|Тренерҙың статусы}} ! bgcolor="silver" |Осор |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Александр Абрамов | style="text-align:center;" |1963 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Георгий Жарков | style="text-align:center;" |1964 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Артём Фальян |1965—1967 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Эдуард Григорян | style="text-align:center;" |1968 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг Украинской ССР|20px}} Александр Пономарёв |1969—1970 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Николай Глебов |1971—1972 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Никита Симонян |1973—1974 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Маслов | style="text-align:center;" |1975 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Эдуард Маркаров |1976—1977 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Николай Гуляев | style="text-align:center;" |1978 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Леонид Захаров | style="text-align:center;" |1978 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Йожеф Беца |1979—1981 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Аркадий Андриасян |1982—1983 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Никита Симонян |1984—1985 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Леонид Захаров |1985—1986 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Аркадий Андриасян |1986—1989 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Николай Казарян | style="text-align:center;" |1989 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Арменак Саркисян |1990—1994 |} | valign="top" | {| class="toccolours" ! bgcolor="silver" |Баш тренер ! bgcolor="silver" |{{comment|С|Тренерҙың статусы}} ! bgcolor="silver" |Осор |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Самвел Дарбинян | style="text-align:center;" |1995 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян |1996—2001 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Рафаэл Галустян | style="text-align:center;" |2001 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Феликс Веранян | style="text-align:center;" |2001 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян |2001—2002 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Феликс Веранян |2002—2003 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Севада Арзуманян |2003—2004 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Сурен Барсегян |2005—2006 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Абраам Хашманян | style="text-align:center;" |2006 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян |2006—2007 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг Боснии и Герцеговины|20px}} Душан Мийич |2007—2008 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян | style="text-align:center;" |2008 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Ашот Киракосян |2008—2009 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян | style="text-align:center;" |{{comment|и.о.|Исполняющий обязанности главного тренера}} | style="text-align:center;" |2009 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Альберт Сафарян | style="text-align:center;" |{{comment|и.о.|Исполняющий обязанности главного тренера}} |2009—2010 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Тигран Есаян | style="text-align:center;" |2010 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян |2011—2012 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Альберт Сафарян | style="text-align:center;" |2012 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Абраам Хашманян |2012—2014 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг Боснии и Герцеговины|20px}} Душан Мийич | style="text-align:center;" |2014 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Самвел Дарбинян | style="text-align:center;" |2014 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Сурен Чахалян |2014—2015 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян |2015—н.в. |} |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [http://www.fcararat.am/ru/ www.fcararat.am] (амх.) (рус.) (англ.) * [http://int.soccerway.com/teams/armenia/fc-ararat-yerevan/ Профиль на int.soccerway.com] (англ.) * [http://www.football-lineups.com/team/Ararat_Yerevan/All/Players/ Профиль на www.football-lineups.com] (англ.) == Әҙәбиәт == * Арсен Какосян. «В ночь после футбола», Ереван, 1974 * Александр Григорян. «МАРКАРОВЫ „Бразильцы“ армянского футбола», Ереван, 2002 * Александр Григорян. «От Босфора до Каспия», Ереван, 2003 * Александр Григорян. «Арарат» — любовь моя", Ереван, 2006 * Александр Григорян. «Братья Андриасяны. Генералы футбольных полей», Ереван, 2011 [[Категория:Алфавит буйынса футбол клубтары]] ald5mdijh40loop90zfutbueql33d77 1298596 1298595 2026-05-30T13:31:47Z Makenzis 21282 /* Һылтанмалар */ 1298596 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''«Арарат» футбол клубы''' (әрм.{{lang-hy|Ֆուտբոլային Ակումբ „Արարատ“ Երևան}}) — постсовет киңлегендә иң билдәле әрмән футбол клубтарының береһе. 1935 йылда [[Ереван]]да ойошторола. СССР чемпионы, ике тапҡыр СССР Кубогын яулай, Әрмәнстан чемпионы, биш тапҡыр Әрмәнстан Кубогын ала, Әрмәнстан Суперкубогы эйәһе. Футбол буйынса беренселектә ҡатнаша (2003, 2010 йыл миҙгелдәренән башҡа). Клуб хужаһы — [[Швейцария]] эшҡыуары әрмән сығышлы Грач Каприелян. Командаһының генераль бағыусыһы булып Грач Каприелян етәкләгән «Арцахбанк» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте тора. == Элекке атамалары == * 1935—1936: «Спартак» Эривань * 1954—1962 һәм 1936—1937 йылдар: «Спартак» Ереван * 1938—1953: «Динамо» Ереван * 1963—2004 һәм 2004 йылдан: «Арарат» Ереван * 2004 — «Лернагорц-Арарат» Капан * 2004 — «Арарат» Капан == Уйынсылары == «Арарат» уйынсылары Аркадий Андриасян, Оганес Заназанян (1972 й.) һәм Хорен Оганесян (1980 й.) Мәскәү һәм Мюнхен Олимпиадаларның бронза призерһары була. Хорен Оганесян СССР йыйылма командаһында 35 уйын үткәрә һәм 6 туп индерә. == Клуб төҫтәре, формаһы һәм эмблемаһы == [[Файл:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|мини|200x200пкс| Клуб төҫтәре]] {| style="margin-bottom: 10px;" | {{Футбольная форма|pattern_la=_whiteborder|pattern_b=_redcollar|pattern_ra=_whiteborder|leftarm=12186E|body=12186E|rightarm=12186E|shorts=FFffff|socks=FF0000|title=СССР кубогы финалы 1973}} | {{Футбольная форма|pattern_la=|pattern_b=|pattern_ra=|pattern_sh=_white_stripes|leftarm=|body=|rightarm=|shorts=12186E|socks=|title=СССР кубогы финалы 1975}} |} {| class="" style="margin-bottom: 10px;" | {{Футбольная форма|pattern_la=_whiteshoulders|pattern_b=_thinredsides|pattern_ra=_whiteshoulders|leftarm=000080|body=000080|rightarm=000080|shorts=000080|socks=000080|title=2007}} | {{Футбольная форма|pattern_la=|pattern_b=_thinwhitesides|pattern_ra=|leftarm=ff4646|body=ff4646|rightarm=ff4646|shorts=000000|socks=000000|title=2007/08}} | {{Футбольная форма|pattern_la=|pattern_b=_stripesonblack2|pattern_ra=|leftarm=000000|body=FF0000|rightarm=000000|shorts=000000|socks=FF0000|title=2008}} | {{Футбольная форма|pattern_la=_redborder|pattern_b=_thinblacksides|pattern_ra=_blackborder|leftarm=000000|body=FF0000|rightarm=FF0000|shorts=000000|socks=FF0000|pattern_so1=_blacktop|title=с 2009}} |} == Стадион == «Раздан» 1970—1971 йылдарҙа 11 ай эсендә, стадионға исем биргән [[Раздан (йылға)|Раздан]] йылғаһы яры битләүендә төҙөлә. 1971 йылдың 19 майында асыла<ref>{{cite web|url=http://www.armenianow.com/features/10700/football_diplomacy_armeniaturkey|title=Football diplomacy, Armenia-Turkey: From Ararat’s victory to Jorkaeff’s goal|author=Aris Ghazinyan|date=2009-10-23|work=Analysis|publisher=[[ArmeniaNow.com]]|accessdate=2013-06-13|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HNRT4zkh?url=http://www.armenianow.com/features/10700/football_diplomacy_armeniaturkey|archivedate=2013-06-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230234601/http://www.armenianow.com/features/10700/football_diplomacy_armeniaturkey |date=2013-12-30 }}</ref>. Совет заманында [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]-ҙың иң ҙур стадиондарының һәм ике яруслыларҙың береһе була. Нәҡ ошо стадионда "Арарат"тың футбол көйәрмәндәре клубтың 1973 йылда алтын миҙал яулауын һәм 1973, 1975 йылдарҙа Кубок яулауын күрә. СССР йыйылма командаһы стадионда ике генә уйын үткәрә һәм был саралар 1978 йылда була: апрелдә Фин йыйылма командаһына ҡаршы иптәштәрсә уйын (СССР файҙаһына 10:2), ә ярты йыл үткәс, грек командаһына ҡаршы Европа чемпионатының һайлап алыу матчы (совет йыйылма командаһы 2:0 иҫәбе менән еңә). [[Финляндия]] менән матчта тамашасылар һаны — 12 000, [[Греция]] менән уйнағанда 40 меңгә етә. Союз тарҡалғандан һуң стадионда Әрмәнстан йыйылма командаһы, башҡа футбол клубтары үҙ уйындарын үткәрә. 1990 йылдарҙа футбол буйынса Әрмәнстан кубогына финал уйындары ойошторола. 2002 йылда ул реставрациялана, 2006—2008 яңыртыу эштәре дауам итә. Башта 75 000 тамашасыны һыйҙырған стадионда өлөшләтә реконструкциянан һуң урындар кәмей һәм 69000 ҡала. Тулыһынса реконструкция үткәрелеп, шәхси креслолар урынлаштырылыу тамашасылар күләмен 55 000 ҡалдыра. Әлеге ваҡытта стадион, рационаллек арҡаһында, милли йыйылма команда тарафынан ҡулланылмай. "Раздан"да йыйылма команданың һуңғы уйыны 2008 йылда 2010 йылғы Донъя чемпионатына һайлап алыу циклында төрөк йыйылма командаһына ҡаршы үтә. Нигеҙҙә стадион [[футбол]] һәм ҡайһы бер атлетика ярыштары өсөн файҙаланыла. == Сығыштар статистикаһы == === Еврокубоктар === {| align="center" cellpadding="3" cellspacing="0" style="border: 1px solid rgb(170, 170, 170); font-size: 90%; margin-bottom: 10px;" class="" ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Миҙгел ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Турнир ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Раунд ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Дәғүәсе ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |1 матч ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |2 матч |- style="background:#FFFFFF;" |1972/73 |УЕФА кубогы |1R |{{Кипр (1960—2006) флагы|20px}} ЕПА Ларнака | align="center" |1 — 0 | align="center" |'''1:0''' |- style="background:#F5F5F5;" |2R |{{Флаг Швейцарии|20px}} «Грассхопперс» Цюрих | align="center" |3 — 1 | align="center" |'''4:2''' |- style="background:#FFFFFF;" |3R |{{Флаг ФРГ|20px}} «Кайзерслаутерн» | align="center" |'''2:0''' | align="center" |0:2 (4:5 пен.) |- style="background:#F5F5F5;" |1974/75 |Европа чемпиондары кубогы |1R |{{Флаг Норвегии|20px}} «Викинг» Ставангер | align="center" |2:0 | align="center" |'''4:2''' |- style="background:#FFFFFF;" |2R |{{Флаг Ирландии|20px}} «Корк Селтик» | align="center" |2 — 1 | align="center" |'''5:0''' |- style="background:#F5F5F5;" |QF |{{Флаг ФРГ|20px}} «Бавария» Мюнхен | align="center" |0:2 | align="center" |'''1:0''' |- style="background:#FFFFFF;" |1975/76 |Кубок эйәләре кубогы |1R |{{Кипр (1960—2006) флагы|20px}} «Анортосис» Фамагуста | align="center" |'''9:0''' | align="center" |1:1 |- style="background:#F5F5F5;" |2R |{{Флаг Англии|20px}} «Вест Хэм Юнайтед» Лондон | align="center" |'''1 — 1''' | align="center" |1:3 |- style="background:#FFFFFF;" |1994/95 |УЕФА кубогы |PR |{{Флаг Болгарии|20px}} ЦСКА София | align="center" |0:3 | align="center" |'''0:0''' |- style="background:#F5F5F5;" |1995/96 |Кубок эйәләре кубогы |Q |{{Флаг Польши|20px}} «Катовице» | align="center" |0:2 | align="center" |'''2:0 (5:4 пен.)''' |- style="background:#FFFFFF;" |1R |{{Флаг России|20px}} «Динамо» Москва | align="center" |1 — 3 | align="center" |'''0 — 1''' |- style="background:#F5F5F5;" |1997/98 |Кубок эйәләре кубогы |Q |{{Флаг Грузии (1990-2004)|20px}} «Динамо» Батуми | align="center" |3 — 0 | align="center" |'''0:2''' |- style="background:#FFFFFF;" |1R |{{Дания флагы|20px}} «Копенгаген» | align="center" |0:3 | align="center" |'''0:2''' |- style="background:#F5F5F5;" |1999 |Интертото кубогы |1R |{{Флаг Румынии|20px}} «Бакэу» | align="center" |1:0 | align="center" |'''1:0''' |- style="background:#FFFFFF;" |2R |{{Флаг Бельгии|20px}} «Сент-Трюйден» Синт-Трёйден | align="center" |'''0:2''' | align="center" |1:3 |- style="background:#F5F5F5;" |2000/01 |УЕФА кубогы |Q |{{Флаг Словакии|20px}} «Кошице» | align="center" |'''2:3''' | align="center" |1:1 |- style="background:#FFFFFF;" |2001/02 |УЕФА кубогы |Q |{{Флаг Израиля|20px}} «Хапоэль» Тель-Авив | align="center" |'''0:2''' | align="center" |0:3 |- style="background:#FFFFFF;" |2005 |Интертото кубогы |1R |{{Флаг Швейцарии|20px}} «Ксамакс» Нёвшатель | align="center" |'''1:3''' | align="center" |0:6 |- style="background:#F5F5F5;" |2007 |Интертото кубогы |1R |{{Флаг Белоруссии (1995-2012)|20px}} «Шахтёр» Солигорск | align="center" |1:4 | align="center" |'''2:0''' |- style="background:#FFFFFF;" |2008/09 |УЕФА кубогы |1Q |{{Флаг Швейцарии|20px}} «Беллинцона» | align="center" |'''0:1''' | align="center" |1:3 |} * Өйҙәге уйындар '''ҡалын шрифт менән бирелә''' {| align="center" cellpadding="3" cellspacing="0" style="border: 1px solid rgb(170, 170, 170); font-size: 90%; margin-bottom: 10px;" class="" ! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Турнир ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Уйын ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Еңеү ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Бер яҡтың да еңмәүе ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Еңелеү ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Гол индерелгән ! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Гол кергән |- |Европа чемпиондары кубогы | align="center" |6 | align="center" |5 | align="center" |0 | align="center" |1 | align="center" |14 | align="center" |5 |- |УЕФА кубогы | align="center" |14 | align="center" |5 | align="center" |2 | align="center" |7 | align="center" |15 | align="center" |21 |- |Кубок эйәләре кубогы | align="center" |12 | align="center" |3 | align="center" |2 | align="center" |7 | align="center" |18 | align="center" |18 |- |Интертото кубогы | align="center" |8 | align="center" |3 | align="center" |0 | align="center" |5 | align="center" |7 | align="center" |18 |- style="background:#E4E4E4;" ! align="centre" colspan="1" |Йәмғеһе !38 !16 !4 !18 !53 !53 |} === Иң ҙур еңеүҙәре һәм еңелеүҙәре === '''Иң ҙур еңеүҙәре:''' ''СССР чемпионатында:'' * '''«Арарат»''' — «Торпедо» Мәскәү — '''5:0''' (1967 йыл) * '''«Арарат»''' — «Торпедо» Мәскәү — '''5:0''' (1972 йыл) * '''«Арарат»''' — «Нефтчи» Баҡы — '''6:1''' (1981 йыл) * '''«Арарат»''' — «Черноморец» Одесса — '''6:1''' (1982 йыл) ''Әрмәнстан чемпионатында:'' * '''«Арарат»''' — «Ахтамар» Севан — '''18:0''' (1992 йыл) ''Әрмәнстан кубогында:'' * «Ачин» Нора-Ачина — '''«Арарат»''' — '''1:12''' (1992 йыл) ''Европа кубоктарында:'' * '''«Арарат»''' — «Анортосис» Фамагуста (Кипр) — '''9:0''' (1975/76 йыл) '''Иң ҙур еңелеүҙәре:''' ''СССР чемпионатында:'' * «Динамо» Киев — '''«Арарат»''' — '''7:0''' (1984 йыл) * «Динамо» Киев — '''«Арарат»''' — '''7:0''' (1987 йыл) ''Әрмәнстан чемпионатында:'' * '''«Арарат»''' — [[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» Ереван]] — '''0:6''' (2007 йыл) * '''«Арарат»''' — «Бананца» Ереван — '''0:6''' (2007 йыл) * [[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» Ереван]] — '''«Арарат»''' — '''6:0''' (2009 йыл) ''Әрмәнстан кубогында:'' * «Ширак» Гюмри — '''«Арарат»''' — '''3:0''' (2004 йыл) ''Европа кубогында:'' * «Ксамакс» (Швейцария) — '''«Арарат»''' — '''6:0''' (2005/06 йыл) == Ҡаҙаныштары == === Милли чемпионаттар === * '''СССР''' ; [[Файл:Gold_medal_icon.svg|15x15пкс]] СССР чемпионы (1) : 1973 ; [[Файл:Silver_medal_icon.svg|15x15пкс]] СССР чемпионатының көмөш призеры (2) : 1971, 1976 (яҙ) ; [[Файл:Cup_Winner.png]] СССР кубогы (2) : 1973, 1975 ; [[Файл:Cup_Finalist.png]] СССР кубогы финалисы (2) : 1954, 1976 ; «Ғәҙел уйын өсөн» : 1960 ; «Агрессив ҡунаҡҡа» : 1972, 1973 ; «Григорий Федотов исемендәге» : 1973 ; «Ҙур иҫәп призы» : 1973 ; «Туптар айырмаһы өсөн» : 1973, 1976 (яҙ); «Еңеүгә ихтыяр өсөн» : 1974 ; «Ғәҙел уйын» : 1989 ; «Гроза авторитетов» : 1990 * '''Әрмәнстан''' ; [[Файл:Gold_medal_icon.svg|15x15пкс]] Әрмәнстан чемпионы (1) : 1993 ; [[Файл:Silver_medal_icon.svg|15x15пкс]] Әрмәнстан чемпионатының көмөш призеры (4) : 1996/97, 1999, 2000, 2008 ; [[Файл:Bronze_medal_icon.svg|15x15пкс]] Әрмәнстан чемпионатының бронза призеры (1) : 1994 ; [[Файл:Cup_Winner.png]] Әрмәнстан кубогы (5) : 1993, 1994, 1995, 1996/97, 2008 ; [[Файл:Cup_Finalist.png]] Әрмәнстан кубогы финалисы (2) : 2001, 2007 ; [[Файл:Cup_Winner.png]] Әрмәнстан суперкубогы (1) : 2009 ; [[Файл:Cup_Finalist.png]] Әрмәнстан суперкубогы финалисы (1) : 1997 ; [[Файл:Cup_Winner.png]] Һиндостан футбол ассоциацияһы кубогы (IFA Shield) : 1978 === Халыҡ-ара === * Европа чемпиондары кубогының 1/4 : 1974/75 * УЕФА кубогының 1/8 финалы: 1972/73 * Кубоктар кубогының 1/8 финалы: 1975/76 === Уйынсыларҙың ҡаҙаныштары === * ''СССР-ҙа миҙгелдең иң яҡшы 33 футболсыһы исемлегендә:'' ** Хорен Оганесян — ''№ 1'' — 1980, 1982, 1983; ''№ 2'' — 1979; ''№ 3'' — 1981 ** Левон Иштоян — ''№ 1'' — 1971, 1973; ''№ 3'' — 1974 ** Аркадий Андриасян — ''№ 1'' — 1973, 1974; ''№ 2'' — 1971, 1975 ** Оганес Заназанян — ''№ 2'' — 1971, 1973; ''№ 3'' — 1974 ** Эдуард Маркаров — ''№ 2'' — 1973; ''№ 3'' — 1971, 1975 ** Григорий Амбарцумян — ''№ 2'' — 1961 ** Алёша Абрамян — ''№ 2'' — 1973 ** Сурен Мартиросян — ''№ 2'' — 1973 ** Ашот Хачатрян — ''№ 2'' — 1979 ** Александр Коваленко — ''№ 3'' — 1971, 1973 ** Норайр Месропян — ''№ 3'' — 1971, 1973 ** Назар Петросян — ''№ 3'' — 1975, 1976 ** Александр Мирзоян — ''№ 3'' — 1975 ** Альберт Саркисян — ''№ 3'' — 1991 * ''Григорий Федотов клубы ағзалары:'' ** Эдуард Маркаров — 159 гол ** Хорен Оганесян — 118 гол * ''Миҙгелдең иң яҡшы бомбардирҙары:'' ** Европа чемпиондары кубогының иң яҡшы бомбардиры, 1974/75 — Эдуард Маркаров ** 1976 (в) — Аркадий Андриасян (8) ** 1992 — Ваге Ягмурян (38) ** 2007 — Маркос Пиццелли (22) ** 2008 — Маркос Пиццелли (17) * ''Миҙгелдең иң яҡшы дебютанттары:'' ** 1965 — Давид Паис ** 1966 — Алёша Абрамян ** 1966 — Александр Сёмин ** 1967 — Норик Демирчян ** 1973 — Арменак Саркисян ** 1975 — Хорен Оганесян * ''«Миҙгелдең иң матур голы» призы:'' ** 1982 — Хорен Оганесян * ''«Һөжүм рыцаре» призы:'' ** 1984 — Гамлет Мхитарян * ''Йылдың иң яҡшы уйынсыһы:'' ** 1993 — Армен Шахгельдян ** 1999 — Арутюн Абраамян == Етәксе состав == * Президент — {{Флаг Швейцарии|20px}} Грач Каприелян * Вице-президент / Башҡарма директор — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян<ref name="trener">[http://www.armfootball.com/1944/ru/news/3/2/2010/Albert_Safaryan_Tigran_Gspeyan_Arkadi_Andreasyan Альберт Сафарян покинул «Арарат»]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (рус.)</ref> * Администратор — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Араик Егян<ref>[http://fcararat.do.am/index/komanda/0-4 Информация клуба на фан-сайте] (рус.)</ref> * Матбуғат-секретаре — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Самвел Сукиасян == Клуб хеҙмәткәрҙәре == * Баш тренер — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян * Тренер — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Эдгар Сафарян<ref name="Albert_Safaryan">[http://www.armfootball.com/8840/ru/news/2/5/2011/Albert_Safaryan Альберт Сафарян временно заменит Аркадия Андреасяна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210909/http://armfootball.com/rus/news/8840/ |date=2016-03-04 }} (рус.)</ref> * Ҡапҡасылар тренеры — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Феликс Акопян * Балалар-үҫмерҙәр командалары тренеры — {{Әрмәнстан флагы|20px}} Тигран Гспеян == Клубтың баш тренерҙарыы == {| class="" style="margin-bottom: 10px;" | valign="top" | {| class="toccolours" ! bgcolor="silver" |Баш тренер ! bgcolor="silver" |{{comment|С|Тренерҙың статусы}} ! bgcolor="silver" |Осор |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Врамшапух Мерангулян |1935—1938 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Сурен Атанесян | style="text-align:center;" |1939 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Юрий Есенин |1940—1944 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Андреев | style="text-align:center;" |1945 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Михаил Сушков<ref>[http://ararathuptur.sitecity.ru/album_2512004152.phtml?pix=16 1946 год.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125719/http://ararathuptur.sitecity.ru/album_2512004152.phtml?pix=16 |date=2016-03-04 }}{{ref-ru}}(рус.)</ref> | style="text-align:center;" |1946 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Гречишников | style="text-align:center;" |1947 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян |1948—1949 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Борис Апухтин | style="text-align:center;" |1949 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Филиппов | style="text-align:center;" |1949 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Глеб Рябиков |1950—1951 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Илья Евранов | style="text-align:center;" |1952 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян |1953—1954 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Абрам Дангулов |1955—1957 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян | style="text-align:center;" |1957 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Борис Смыслов |1958—1960 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Гайк Андриасян | style="text-align:center;" |1961 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Анатолий Акимов |1961—1962 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Арутюн Кегеян | style="text-align:center;" |1962 |} | valign="top" | {| class="toccolours" ! bgcolor="silver" |Баш тренер ! bgcolor="silver" |{{comment|С|Тренерҙың статусы}} ! bgcolor="silver" |Осор |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Александр Абрамов | style="text-align:center;" |1963 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Георгий Жарков | style="text-align:center;" |1964 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Артём Фальян |1965—1967 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Эдуард Григорян | style="text-align:center;" |1968 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг Украинской ССР|20px}} Александр Пономарёв |1969—1970 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Николай Глебов |1971—1972 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Никита Симонян |1973—1974 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Виктор Маслов | style="text-align:center;" |1975 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Эдуард Маркаров |1976—1977 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Николай Гуляев | style="text-align:center;" |1978 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Леонид Захаров | style="text-align:center;" |1978 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Йожеф Беца |1979—1981 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Аркадий Андриасян |1982—1983 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Никита Симонян |1984—1985 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Леонид Захаров |1985—1986 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Аркадий Андриасян |1986—1989 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг СССР|20px}} Николай Казарян | style="text-align:center;" |1989 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Арменак Саркисян |1990—1994 |} | valign="top" | {| class="toccolours" ! bgcolor="silver" |Баш тренер ! bgcolor="silver" |{{comment|С|Тренерҙың статусы}} ! bgcolor="silver" |Осор |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Самвел Дарбинян | style="text-align:center;" |1995 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян |1996—2001 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Рафаэл Галустян | style="text-align:center;" |2001 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Феликс Веранян | style="text-align:center;" |2001 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян |2001—2002 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Феликс Веранян |2002—2003 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Севада Арзуманян |2003—2004 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Сурен Барсегян |2005—2006 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Абраам Хашманян | style="text-align:center;" |2006 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян |2006—2007 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг Боснии и Герцеговины|20px}} Душан Мийич |2007—2008 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян | style="text-align:center;" |2008 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Ашот Киракосян |2008—2009 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян | style="text-align:center;" |{{comment|и.о.|Исполняющий обязанности главного тренера}} | style="text-align:center;" |2009 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Альберт Сафарян | style="text-align:center;" |{{comment|и.о.|Исполняющий обязанности главного тренера}} |2009—2010 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Тигран Есаян | style="text-align:center;" |2010 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Аркадий Андриасян |2011—2012 |- bgcolor="#eeeeee" | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Альберт Сафарян | style="text-align:center;" |2012 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Абраам Хашманян |2012—2014 |- | style="text-align:left;" |{{Флаг Боснии и Герцеговины|20px}} Душан Мийич | style="text-align:center;" |2014 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Самвел Дарбинян | style="text-align:center;" |2014 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Сурен Чахалян |2014—2015 |- | style="text-align:left;" |{{Әрмәнстан флагы|20px}} Варужан Сукиасян |2015—н.в. |} |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [http://www.fcararat.am/ru/ www.fcararat.am] (амх.) (рус.) (англ.) * [http://int.soccerway.com/teams/armenia/fc-ararat-yerevan/ Профиль на int.soccerway.com] (англ.) == Әҙәбиәт == * Арсен Какосян. «В ночь после футбола», Ереван, 1974 * Александр Григорян. «МАРКАРОВЫ „Бразильцы“ армянского футбола», Ереван, 2002 * Александр Григорян. «От Босфора до Каспия», Ереван, 2003 * Александр Григорян. «Арарат» — любовь моя", Ереван, 2006 * Александр Григорян. «Братья Андриасяны. Генералы футбольных полей», Ереван, 2011 [[Категория:Алфавит буйынса футбол клубтары]] d4x7lbvdjnsce0tjw2ucki4zje8mhrp 0 141094 1298630 1239397 2026-05-31T03:33:46Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298630 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Хәйретдин Мөжәй''' (төп исеме '''Хәйретдинов Мозаһит Хәйретдин улы'''; [[26 март]] [[1901 йыл]] — [[4 сентябрь]] [[1944 йыл]]) — [[шиғриәт|шағир]] һәм [[проза]]ик. 1938 йылда Хасан күле эргәһендә совет‑япон ҡораллы конфликтында һәм [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан, әсирлектә һәләк булған хәрби хеҙмәткәр, полковник. Хәрби тотҡондарҙың туғандаш берлеге, антифашистик йәшерен ойошма етәкселәренең береһе (1943—1944). == Биографияһы == Мозаһит Хәйретдин улы Хәйретдинов 1901 йылдың 26 мартында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Төрөкмән ауылында ([[1946 йыл]]дан [[Октябрьский (ҡала, Башҡортостан)|Октябрьский ҡалаһы составында]]) тыуған. Ун һигеҙ йәшенән [[Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы|Ҡыҙыл Армия]] сафына саҡырыла. Кесе командирҙар курсын тамамлай. [[Урта Азия]]ла баҫмасылар менән һуғыша, сик буйы ғәскәрендә хеҙмәт итә, [[1938 йыл]]да Хасан күле янында япон самурайҙарына ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәренән 789-сы полк менән командалыҡ итә. [[1942 йыл]]дың йәйендә, [[Харьков]]ҡа һөжүм иткән ваҡытта, Мозаһит Хәйретдинов командалыҡ иткән полк дошман ҡамауында ҡала<ref name="autogenerated1">[http://www.agidel.ru/?param1=14840&tab=5 Республика Башкортостан//ТВОИ СОЛДАТЫ, ПОБЕДА! :Воин, поэт, гражданин. Более тридцати лет в Октябрьском проводятся разнообразные мероприятия, посвящённые Музагиту Хайрутдинови…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304230053/http://www.agidel.ru/?param1=14840&tab=5 |date=2016-03-04 }}</ref>. 789-сы полк бер айҙан ашыу ҡамауҙа килеш һуғыша. 1942 йылдың 7 февралендә барған алыш мәлендә полк командиры яралана һәм әсирлеккә эләгә<ref name="autogenerated2">[http://old.bashvest.ru/showinf.php?id=12407 БАШвестЪ — Первая интернет-газета Республики Башкортостан] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029192354/http://old.bashvest.ru/showinf.php?id=12407|date=2013-10-29}}</ref>. [[Мюнхен]]да 1200-ҙән ашыу тотҡон урынлашҡан хәрби әсирҙәр лагерында Мозаһит Хәйретдинов «Хәрби тотҡондарҙың туғандаш берлеге» етәкселәренең береһе була. Мюнхендағы совет хәрби әсирҙәре лагерына ул байтаҡ лагерҙар аша үткәндән һуң эләгә.Бында йәшерен антифашистик ойошма етәкселәренең береһе була. [[1943 йыл]] аҙағында язалар һәм һорау алыуҙарҙан һуң гестапо йәшерен ойошманың эҙенә төшә, уның етәкселәре һәм әүҙем ағзалары Дахау лагерына ебәрелә. 1944 йылдың 4 сентябрендә фашистар 92 совет патриотын атып үлтерә. Улар араһында Хәйретдин Мөжәй ҙә була<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/94656/ Башҡорт энциклопедияһы — Хәйретдин Мөжәй]{{V|25|03|2021}}</ref>. == Хәтирәләр == Язаланыуҙан бер нисә көн алда Хәйретдин Мөжәй Дахау тотҡоно, сығышы менән Ауырғазы районынан булған В. М. Бикташев менән күрешеүгә өлгәшә. Ул түбәндәгеләрҙе хәтерләй: «Язаланырға тейешле әсирҙәр араһынан яҡташым Хәйретдинов Мозаһитты эҙләп тапҡас, уны саҡ таныным. Бите, башы ҡан уҡмашҡан яралар менән ҡапланғайны, күп туҡмалыуҙан арҡаһы күп-күк төҫтә, аяҡ мускулдары ҡырҡылған, тештәре урынында ҡанлы ҡаҙналар ғына... Мозаһит Хәйретдинов миңә үҙенең ҡайҙан булыуы, ғаиләһенә, туғандарына Тыуған иле өсөн үлеүе тураһында еткереүемде һораны. Йәшерен ойошмалағы иптәштәренә ҡаты конспирация һаҡларға һәм язаланасаҡ тотҡондар өсөн фашистарҙан үс алыуҙарын үтенде... Минең яҡташым Хәйретдинов Мозаһит һәм уның иптәштәре язалауҙарына ҡарамаҫтан, дошманға йәшерен ойошма ағзаларының кем булыуҙары, нисек үҙ-ара элемтә тотоуҙары тураһында бер ни ҙә әйтмәгән, йәшерен ойошма ағзаларын һатмаған. Хатта йәлләттәр уларҙың сыҙамлылығына аптыраған...». == Ижады == Хәйретдин Мөжәй әҙәби ижад менән дә шөғөлләнә: 20-се йылдар аҙағынан татар ваҡытлы матбуғатында йыш ҡына уның хәрби темаларға, сик буйы һалдаттарының тормошо һәм көнкүрешенә арналған шиғырҙары, хикәйәләре һәм очерктары баҫыла башлай. [[1932 йыл]да [[Ҡазан]]да X. Мөжәйҙең «Мылтыҡлы кешеләр» тип аталған тәүге шиғри йыйынтығы донъя күрә. 1941 йылдың декабрендә подполковник Мозаһит Хәйретдинов «Командир һәм шағир Мөжәйҙең немец халҡына асыҡ хатын» баҫтырып сығара. Һуғыш башланыу сәбәпле, тамамланмаған романын Хәйретдин Мөжәй «Алыҫ юлдан» тип атай. == Хәтер == * Утыҙ йылдан ашыу Октябрьский ҡалаһында Мозаһит Хәйретдин улы Хәйретдиновҡа арналған төрлө саралар үткәрелеп тора. * 1978 йылда ҡала Советы башҡарма комитеты ҡарары менән ҡаланың бөтә китапханаларында даими рәүештә үткәрелеп килгән «Хәйретдинов уҡыуҙары» рәсми рәүештә таныла. * Яугир һәм шағир һәләк булған 4 сентябрь көнө Мозаһит Хәйретдиновты иҫкә алыу көнөнә әйләнә. Октябрьскийҙа, шағирҙың мемориалы янында уның шиғырҙары яңғырай. * 2001 йылда Төркмәндә Мозаһит Хәйретдиновҡа һәйкәл ҡуйыла, ҡаланың бер урамы һәм китапхана 1998 йылдан уның исемен йөрөтә. * Ун йылдан ашыу Мозаһит Хәйретдинов исемендәге премия тапшырыла. Премия өсөн аҡса урындағы бютжеттан бүленә, ҡалала йәшәүсе һәр кеше премия лауреаты була ала: был премияны алыусылар араһында музейҙар хеҙмәткәрҙәре, яҙыусылар, шағирҙар, уҡытыусылар, эҙәрмәндәр төркөмдәре ағзалары бар. {| | {{Начало скрытого блока |Заголовок = Әҫәрҙәре |Фон_заголовка = #ccc }} <blockquote> * 1. Дневниковые записки татарского поэта, полковника М. Хайрутдинова, 1938: Ксерокопия из Национальной библиотеки Татарстана. * 2. Можай, Х. Мылтыклылар: Шигырьлар, хикаялар, очерклар / Х. Можай; жаваплы ред. Г. Гали, техн. Ред. Ф. Амирхан. — Казан: Татиздат, 1932. — 56 б. * 3. Можай, Хайретдин Сугыш язмалары. / Х. Можай. — Казан: Тат.китап нашрияты,1967. — 336 б. * 4. Можай, Хайретдин Сугыш язмалары / Тозучесе хам суз башын язучы С. Шакир. — Казан: Тат.китап нашрияты,1968. — 333б. * 5. Музай, Хайретдин Девушка в шлеме: Рассказ / Х. Музай // Первые уроки патриотического воспитания детей. — Октябрьский, 1999. — С.20-28. * 6. Музай, Х. Девушка в шлеме: Рассказ / Х. Музай // Октябрьский нефтяник. — 1977. — 6 сентября. — С.4 * 7. Там же. — 3 сентября. — С.4. * 8. Там же. — 8 сентября. — С.4. * 9. Ненаписанная поэма // Юзеев И. Встреча с вечностью: Стихи, поэмы, трагедии. — Казань: Тат. кн. изд-во,1984. — * 10. Хайретдин М. Апама / Хайретдин М. // Нарыш тавым — язмыш тавым. — Уфа, 1996. * 11. Хайретдин М. Шыгырьлар / М. Хайретдин // Нарыш тавым — язмыш тавым. — Уфа, 1996. — 4-5 б. * 12. Хайретдин М. Я на китап / М. Хайретдин // Туган як. — 1999. — 4 сентября. * 13. Хайретдин М. Жырнын гомере / М. Хайретдин // Туган як. — 1999. — 4 сентябрь. * 14. Хайретдин М. Минем шатлыгым / М. Хайретдин // Туган як. — 1999. — 4 сентябрь. * 15. Хайретдин М. Минем Шатлыгым — ант / М. Хайретдин // Ялкын. — 1967. — № 11. — 28 б. * 16. Хайретдин, М. Язылмаган поэма / М. Хайретдин //Ватаным Татарстан. — 1984. — 18 ноябрь. * 17. Хайрутдинов, М. Х. Летопись войны: Дневник / М. Х. Хайрутдинов; сост. С. Шакир. — Казань: Тат. кн. изд-во,1978. * 18. Хайрутдинов, М. Стихотворения / М. Хайрутдинов // Первые уроки патриотического воспитания детей. — Октябрьский, 1999. * 19. Хайрутдинов, М. Стихотворения / М. Хайрутдинов // Три поэта — воина: Стихи / Пер. с тат. яз. — Казань: Тат. кн. изд — во, 1979. * 20. Хайрутдинов М. Увиденное в деревне: Отрывок из поэмы / М. Хайрутдинов // Октябрьский нефтяник. — 1997. — 29 марта. == Тормошо һәм ижады тураһында әҙәбиәт == === Урыҫ телендә === * 21. Бессмертие поэта: имена, запечатленные в мраморе // Информ. Бюллетень. — 1978. — № 6. (Секретариат правления Союза писателей СССР, г. Москва). * 22. В начале сентября администрация…// Байбулатов Р. Ф. Писатель и время (Летопись общественно-культурной жизни и творческой деятельности Союза писателей РБ между XII—XIII съездами /Октябрь 1996 г.- декабрь 2000/. — Уфа, 2000. * 23. История второй мировой войны 1939—1945 (в 12-ти томах). — М.: Воениздат, 1974. * 24. Комендантов, И. Музагит Хайрутдинов: право на бессмертие. 1901—2001 / И. Комендантов .- Октябрьский, 2001. * 25. Комендантов, И. Он легендой вернулся в родные края / И. Комендантов // Окт. нефт. — 2008. — 4 сент. — С. 2. * 26. Шагнувший в бессмертие = Үлемсезлеккə Юл / сост. М. Латыпова. — Октябрьский, 2005. — С. 221—225. * 27. Комендантов, И. Рожденные побеждать / И. Комендантов. — Октябрьский, 2005. — С. 51 — 58. * 28. Камалетдинов, М. Память. Не вернулся к роднику поэт (17.09.02) / М. Камалетдинов[электронный ресурс].- Условия доступа : http : // bashkortostan. km.ru /magazin/view.asp id. * 29. Поэт-патриот Музагит Хайрутдинович Хайрутдинов // Листая памяти страницы / сост. И. С. Комендантов. — Уфа: РИЦ АНК Башнефть, 2000. — С. 61 — 62. * 30. Хантимиров, Р. Вырви из пламени бессмертия свет! / Р. Хантимиров // Шагнувший в бессмертие = Үлемсезлеккə Юл / сост. М. Латыпова. — Октябрьский, 2005. — С. 226—228. * 31. Хантимиров, Р. Мы помним тебя, Музагит! / Р. Хантимиров // Шагнувший в бессмертие = Үлемсезлеккə Юл / сост. М. Латыпова. — Октябрьский, 2005. — С. 232—233. * 32. Хантимиров, Р. «Публицистика — это накал неравнодушия…» (О сборнике «Честно о войне» и его составителе Л. И. Тарасове) / Ренард Хантимиров // Проза и публицистика писателей Башкортостана о Великой Отечественной войне. — Уфа: изд-во БГПУ, 2007. — С. 88 — 102. * 33. Хантимиров, Р. Сердцем к подвигу прикоснись / Р. Хантимиров // Шагнувший в бессмертие = Үлемсезлеккə Юл / сост. М. Латыпова. — Октябрьский, 2005. — С. 230 −231. * 34. Хантимиров, Р. Чистые родники нашей памяти / Ренард Хантимиров // Проза и публицистика писателей Башкортостана о Великой Отечественной войне. — Уфа: изд-во БГПУ, 2007. — С. 125—133. * 35. Шакир, С. Дорога, ведущая в бессмертие / С. Шакир // Листая памяти страницы / сост. И. С. Комендантов. — Уфа: РИЦ АНК Башнефть, 2000. — С. 62 — 64. * 36. Шакир, С. Хайрутдин Музай (1901—1944) / С. Шакир // Проза и публицистика писателей Башкортостана о Великой Отечественной войне. — Уфа.: изд-во БГПУ, 2007. — С. 123—125. * 37. Бикташев, В. Аныӈ ихтыяр көчен Дахау тəмуга да сындыра алмады: патриот-шагыйрь Хəйретдин Мөҗəйнен тууына 100 ел / В. Бикташев // Кызыл тан. — 2001. — 20 марта. === Татар телендә === * 38. Бикташев, В. «Безгə үлем юк!..» / В. Бикташев // Соц. Татарстан. — 1981. — 26 март. * 39. Бикташев, В. «Соңгы сулышта да дошманнардан Саклармын мин Туган илемне…»: шагыйрь Хәйретдин Мөҗәйнең тууын — 100 ел / В. Бикташев // Тулпар.- 2001.- № 3.- Б. 22-23. * 40. Гарипов, М. Мөҗəй батыр / Марсель Гарипов // Ватаным Татарстан.- 2001.- 4 мая. — Казан утлары. — 2007. — № 5. — Б. 125—129. * 41. Гарипов, М. «Тынышларны тапмый алҗыдым» (еллар сөйлиләр): Хәйретдин Мөҗәйнең 100 еллыгына карата / М. Гарипов // Туган як.- 2001.- 24 марта.- Б. 2. * 42. Гарипов, М. Эзләр кала: Кәлимулла Габитовка — 100 яшь / М. Гарипов // Туган як. — 2003. — 25 сент. — Б. 4. * 43. Гарифуллина, С. «Мин йөрәктә антны сакладым…»/ С. Гарифуллина // Туган як.- 2005.- 2 апр.- Б. 1. * 44. Гарифуллина, С. …Сəхнəдə Мəӈгелек ут яна: Хəйретдин Мөҗəйне искө алу көне / С. Гарифуллина // Туган як. — 1999. — 11 сент. — Б. 2. * 45. Fилэжев М. Телəк: дәhшәтле йылдар ауазы / М. Fилэжев // Башҡортостан.- 1996.-10 апр.-Б. 4. * 46. Закирова, Г. Геройның hәйкәле янында / Г. Закирова // Туган як.- 2003.- 11 сент.- Б.1. * 47. Закирова, Г. Каhарманнар онытылмый / Г.Закирова // Туган як.- 2005.- 13 окт.- Б.1. * 48. Закирова, Г. Мәнгегә халык кунелендә / Г. Закирова // Туган як.- 2003.- 29 марта.- С.1. * 49. Закирова, Г. Слава поэта вечна / Г. Закирова // Туган як.- 2003.- 11 сент.- Б.1. * 50. Закирова, Г. Шагыйрь даны мәңгелеҡ / Гузэл Закирова // Туган як.- 2003.- 22 марта.- Б.1. * 51. Илем очен — йорэк ялкыны // Туган як.- 2005.- 2 апр.- Б.1. * 52. Кандралы, Р. Шагыйрьгә лаек кичэ: данлыклы якташыбыз Хәйретдин Мөҗәне искэ алу көннәре / Рифкать Кандралы // Туган як.- 1997.-13 сент. * 53. Комендантов, И. Легенда булып кайтты: 4 сентябрь — Хәретдин Мөҗәйне искә алу көнә / И. Комендантов // Туган як. — 2008. — 4 сен. — Б. 2. * 54. Комендантов, И. Улемсезлеккә хокук: 26 март — данлы якташыбыз, патриот- шагыйрь Хәретдин Мөҗәйнең туган көне / И. Комендантов // Туган як.- 2005.-25 март.- Б. 2. * 55. Комендантов, И. Улемсезлеккэ хокук: Хэйретдин Можэгэ — 100 ел / И. Комендантов // Туган як.- 2001.- 8 мая.- Б. 2. * 56. Мəхмүтов, Ш. Без — үлесезлəр! / Ш. Мəхмүтов // Кызыл тан. — 1977. — 6 июль. * 57. Мəхмүтов, Ш. Герой якташ хөрмəтенə / Ш. Мəхмүтов // Кызыл тан. — 1977. — 22 сент. * 58. Мөхмүтов, Ш. Батырларга улем юк (Истәлек) / Ш. Махмутов // Туган як.- 2000.- 14 сент. * 59. Мəхмутов, Ш. Герой якташ хөрмəтенə / Ш. Мəхмүтов // Кызыл тан. — 1977. — 22 сент. * 60. Началась неделя Хайрутдинова М. // Туган як.- 2003.- 20 марта.- Б. 1. * 61. Неделя Хайрутдинова // Туган як.- 2004.- 25 марта.- Б. 1. * 62. Нәжметдинова, Ш. Барырлар онытылмый / Ш. Нәжметдинова // Туган як.- 2005.- 8 сент. * 63. Сафуанова, З. Батырлар үлсə дə, исемнəре халык күӈлеленə мəӈге урнашып кала: исеме халык хəтерендə / З. Сафуанова // Туган як. — 2004. — 11 сент. * 64. Сафуанова, З. Данлыклы якташыбыз Хәйретдин Мөҗәйне искә алу көннəре / Золфия Сафуанова // Туган як.- 1997. — 13 сент.- Б.1. * 65. Сафуанова, З. Дуслар очрашкан чакта / Золфия Сафуанова // Туган як.- 2003. — 20 дек.- Б.2. * 66. Сафуанова, З. «Җырларымны халкым искə алыр, Мəңге сулмас гөлдәй җыр калыр…» Х. Мөҗәй: Хәйретдин Мөҗәйгә — 100 ел // Туган як. — 2001. — 31 март. — Б. 1. * 67. Сугышчы həм шагыйрь: батыр үлми // Соц. Татарстан. — 1963. — 15 мая. * 68. Хәйретдин Мөҗәйнең 100 еллыгына карата: викторина // Туган як.- 2001.- 9 февр. * 69. Хәйретдин Мөҗәй атналыгы // Туган як. — 2004. — 25 март. * 70. Хәмидуллина, Т. Хәтеребездә мәңге сакланыр: 26 март Х. Мөҗәйне искә алу көне / Т. Хәмидуллина // Туган як. — 2008. — 29 март. — Б. 4. * 71. Хəсəншин Р. Авалдашлары анны онытмый: Хəйретдин Мөҗəйне искө алу көне // Туган як. — 1999. — 11 сент. — Б. 2. * 72. Шакир, Самат Баhадир шагыйрь / С. Шакир // Яшь Ленинсы. — 1972. — 6 мая. * 73. Шакир, Самат Батырлык улми / С. Шакир // Ленин юлы. — 1964. — № 148—150. * 74. Шакир, Самат Данко йөрəкле кеше: Х. Мөҗəй эзлəре буйлап / С. Шакир // Кызыл тан. — 1973. — 27 нояб. * 75. Шакир, Самат Данлы җыр: батырлар даны — мəӈгелек! / С. Шакир // Татарстан хабəрəре. — 1974. — 23 янв. * 76. Шакри, Самат Җиӈелмəс рух. Х. Мөҗəйнеӈ Мюнхен həм Дахау лагерьларындагы көрəше / С. Шакир // Кызыл тан. — 1967. — 2 дек. * 77. Шакир, Самат Исеме — халык күӈелендə / С. Шакир // Башкортостан пионеры. — 1978. — 3 марта. * 78. Шакир Самат Йөрəген ялкын итеп яндыруhы шагыйрь / С. Шакир // Байрак. — 1964. — № 125, 126. 129. * 79. Шакир, Самат Йөрəк, еӈəсəкбез, тип heFа / С. Шакир // Ленинсе. — 1968. — 1 окт. * 80. Шакир, Самат Йыр юFалмай / С. Шакир // Сов. Башкортостаны. — 1997. — 20 дек. * 81. Шакир, Самат Мөҗəй полкы комиссары янында / С. Шакир // Соц. Татарстан. — 1973. — 10 авг. * 82. Шакир, Самат Патриот — шагыйрьнеӈ соӈгы көннəре / С. Шакир // Хезмəт. — 1982. — 8 ноябрь. * 83. Шакир, Самат Полк комиссары янында / С. Шакир // Кызыл тан. — 1973. — 25 май. * 84. Шакир, Самат Солдат həм шагыйрь: Х. Мөҗəйнеӈ тууына — 80 ел / С. Шакир // Кызыл тан. — 1981. — 29 март. * 85. Шакир, Самат Тимер Ташкын булып килəбез: патриот-шагыйрь Х. Мөҗəй турында яӈа материаллар / С. Шакир // Кызыл тан. — 1978. — 14 ноябрь. * 86. Шакир, Самат Υлемсез шагыйрь həм сугышчы / С. Шакир // Дуслык. — 1964. — № 136—138. {{Конец скрытого блока}} |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{БЭ|94656}}{{V|25|03|2021}} * [http://libmap.bashnl.ru/sites/default/files/images/hairytdinov_big.jpg Фото] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305062604/http://libmap.bashnl.ru/sites/default/files/images/hairytdinov_big.jpg |date=2016-03-05 }} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Алфавит буйынса яҙыусылар]] [[Категория:26 мартта тыуғандар]] [[Категория:1901 йылда тыуғандар]] [[Категория:Октябрьскийҙа тыуғандар]] [[Категория:Татар шағирҙары]] [[Категория:4 сентябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:1944 йылда вафат булғандар]] 4gmxd9k3ncr9tbx2lvuqm8zl4q94jbv 0 141128 1298628 1285245 2026-05-31T02:15:37Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298628 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Хисмәтуллин Фәйзрахман Шәйхитдин улы''' ([[2 декабрь]] [[1925 йыл]] — [[1998 йыл]]) — [[КПСС|партия]], дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, крайҙы өйрәнеүсе. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1965—1977 йылдарҙа КПСС-тың [[Әбйәлил районы|Әбйәлил район]] комитетының беренсе секретары, 1977—1986 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]] Президиумы секретары. КПСС-тың XXIV (1971) һәм XXV (1976) съездары делегаты. Башҡорт АССР-ының 7-11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. БАССР-ҙың 1977 йылғы Конституцияһын әҙерләүҙә һәм ҡабул итеүҙә ҡатнашыусы. == Биографияһы == Фәйзрахман Шәйхитдин улы Хисмәтуллин 1925 йылдың 2 декабрендә Башҡорт АССР-ының [[Белорет]] ҡалаһында тыуған. [[Әбйәлил районы]] [[Тупаҡ]] башланғыс мәктәбендә уҡый<ref>[http://tupakowoscool.ucoz.ru/index/glavnaja_stranica/0-58 Сайт школы деревни Тупаково. — Главная страница]{{Недоступная ссылка|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[1943 йыл]]да фронтҡа китә, 2-се Белорус фронтында һуғыша. [[1944 йыл]]да [[Польша]]ны азат иткәндә ҡаты яралана, дауаланғандан һуң сафҡа ҡайта<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1521791401/?backurl=%2Fheroes%2F%3Flast_name%3D%D0%A5%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%26first_name%3D%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD%26middle_name%3D%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%26date_birth%3D__.__.1925%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_vpp%26page%3D1 Память народа]</ref>. [[1950 йыл]]да демобилизациялана һәм [[Темәс педагогия училищеһы]]на уҡырға инә, уны 1954 йылда экстерн рәүештә отличие менән тамамлай, ә [[1958 йыл]]да өлкә партия мәктәбен тамамлай. 1951—1977 йылдарҙа Әбйәлил районында эшләй, шул иҫәптән 1965—1977 йылдарҙа КПСС-тың Әбйәлил район комитетының беренсе секретары була. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[Ленин ордены]], * I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]], * [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]], * [[Почёт Билдәһе ордены]] * «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн», «Батырлыҡ өсөн», «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары, * БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, * Әбйәлил районының почетлы гражданы. == Әҙәби эшмәкәрлеге == * Крайҙы өйрәнеүсе, тикшереү темаһы — [[1950]]—[[1980 йыл]]дарҙа Әбйәлил районы тарихы. Район гәзитендә мәҡәләләр яҙа. == Ғаиләһе == * Ҡатыны — Шәрифә, балалары — Батыр, Булат, Зәйтүнә һәм Зөлфиә. == Хәтер == * [[Тупаҡ]] ауылында, [[Асҡар (Башҡортостан)|Асҡар]]ҙа Фәйзрахман Хисмәтуллин урамы бар (икеһе лә — Әбйәлил районы). == Библиография == * Хисматуллин, Файзрахман Шайхитдинович. Воспоминания о родном Абзелиле. — Уфа: Гилем, 2000. — 135с.: ил. - 908(470. 57)(башк)+908(470. 57) == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * [http://libmap.bashnl.ru/node/35 Хисматуллин Файзрахман Шайхитдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920091204/http://libmap.bashnl.ru/node/35 |date=2020-09-20 }} на сайте Литературная карта Республики Башкортостан * [http://www.agidel.ru/?param1=21015&tab=7 Равиль РАМАЗАНОВ. «Настоящий патриот республики»]{{Недоступная ссылка|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}// [[Республика Башкортостан (гәзит)|Республика Башкортостан]], 14.12.2010 [[Категория:КПСС-тың XXIV съезы делегаттары]] [[Категория:КПСС-тың XXV съезы делегаттары]] [[Категория:8-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:9-сы саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:10-сы саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:11-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:7-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:2 декабрҙә тыуғандар]] [[Категория:1925 йылда тыуғандар]] [[Категория:1998 йылда вафат булғандар]] s2sov65h4a087xx08g372t9aeaxs032 0 156654 1298592 924131 2026-05-30T12:33:40Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298592 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Тихенко Сергей Иванович''' ([[7 июнь]] [[1896 йыл]]— [[15 октябрь]] [[1971 йыл]]) — украин совет ғалимы-криминалисы, [[Фән докторы|юридик фәндәр докторы]] (1959), профессор (1960).<ref name="crimcongress">[https://crimcongress.com/portretnaya/tixenko-sergej-ivanovich/ ТИХЕНКО СЕРГЕЙ ИВАНОВИЧ]</ref> == Биографияһы == Сергей Иванович Тихенко 1896 йылдың 7 июнендә (яңы стиль буйынса 19 июнендә) Рәсәй империяһы [[Әзербайжан]]дың Шәмәхә районы Шәмәхә ҡалаһында Иван Андреевич Тихенко һәм уның ҡатыны Глафира Григорьевна ғаиләһендә тыуған. Петроград гимназияһында уҡый. 1918 йылда [[Санкт-Петербург дәүләт университеты|Санкт-Петербург университетының]] юридик факультетын тамамлай. [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Граждандар һуғышы]]нда ҡатнаша — Көнсығыш Себер ғәскәрҙәренең революцион-хәрби трибуналы тәфтишсеһе, һуңынан — Көньяҡ-Көнбайыш тимер юлдар хәрби-транспорт трибуналы тәфтишсеһе булып эшләй. [[1921 йыл]]да Киев хәрби мәктәбендә педагогик эшмәкәрлеген башлай, унда хәрби ҡануниәтенән уҡыта. 1924 йылда Киев халыҡ хужалығы институтының юридик факультетында (хәҙер Вадим Гетьман исемендәге Киев милли иҡтисад университеты) Тихенко совет енәйәт хоҡуғы һәм криминалистика мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Украина милиция мәктәбендә (хәҙер Украинаның Эске эштәр Милли академияһы) һәм Украин ССР-ы юстицияһы халыҡ комиссариатының бридик мәктәбендә эшләй. 1928 йылдан алып енәйәтселекте өйрәнеү буйынса Украина институты Киев филиалының холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт секцияһы менән етәкселек итә. [[1935 йыл]]дан ғилми-суд экспертизаһының Киев институтында (хәҙер суд экспертизаларының Киев ғилми-тикшеренеү институты) эшләй, унда өлкән ғилми хеҙмәткәр, криминалистика бүлегенең мөдире һәм институтта Ғалимдар советының даими ағзаһы булып тора. Ошо уҡ осорҙа енәйәт хоҡуғының һәм юридик фәндәр буйынса Украина ғилми-тикшеренеү институтының енәйәт хоҡуғы һәм процесы секцияһының мөдир урынбаҫары булып эшләй. [[Бөйөк Ватан һуғышы]] ваҡытында Кавказ аръяғы фронты прокуратураһының хәрби тәфтишсе булып хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң ғилми-уҡытыу эшмәкәрлеген дауам итә. 1945 йылда «Судебно-графическая экспертиза рукописных текстов» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1947 йылдан — Киев дәүләт университетының енәйәт хоҡуғы һәм криминалистика кафедраһы мөдире (хәҙер [[Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]). 1947—1952 йылдарҙа Украина ССР-ы Юғары судының ағзаһы була. 1957—1960 йылдарҙа — Украина юстиция министрлығы ҡарамағындағы комиссия ағзаһы. [[1960 йыл]]да УССР Криминаль кодексын әҙерләү буйынса эш төркөмө составында була. 1959 йылда юридик фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Борьба с хищениями социалистической собственности, связанными с подлогом документов» темаһына диссертация яҡлай.<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01006484861 Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора юридических наук]</ref> УССР Юғары суды ҡарамағында ғилми-консультация советының ағзаһы һәм Юғары һәм урта махсус белем биреү министрлығы ҡарамағында ғилми-техник советтың юридик фәндәре буйынса секцияның ағзаһы, шулай уҡ «Вестник Киевского университета» фәнни йыйынтығының мәхәррире була. 1971 йылдың 15 октябрендә [[Киев]]та вафат була. Ҡаланың Байков зыяратында ерләнгән. Ҡатыны Мария Ростиславовна Беспалова, балалары булмай. Украина ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1968), «За оборону Кавказа» һәм «1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән. == Хеҙмәттәре == Тихенко Сергей Ивановичтың ғилми тикшеренеүҙәренең төп йүнәлештәре — криминалистик экспертиза, суд-график экспертиза, суд яҙыу рәүешен өйрәнеү, урлашыуға ҡаршы көрәш проблемалары. 60-тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы, уның төп эштәре иҫәбендә:<ref name="crimcongress"/> * «Невменяемость и вменяемость» (1927), * «Фиксация следов ног на сыпучем грунте» (1937), * «Экспертиза рукописных текстов» (1946), * «Борьба с хищениями социалистической собственности, связанными с подлогом документов» (1959), * «Уголовная ответственность за должностные преступления» (1964), * «Развитие криминалистики в Украинской ССР за 50 лет Советской власти» (1967, соавтор). == Сығанаҡтар == * ''М.&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;Сегай.'' Тихенко // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол. Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.] — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2004. — Т. 6 : Т — Я. — 768 с. — ISBN 966-7492-06-0. * ''П.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Матишевський.'' Сергій Іванович Тихенко (До 70-річчя з дня нар. та 45-річчя наук.-пед. діяльності). «Проблеми правознавства», 1967, в. 7. * ''I. С. Фрідман.'' I. Тихенко — вчений і практик в галузі криміналістики. «Рад. право», 1991, № 2. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://leksika.com.ua/13420120/legal/tihenko ТИХЕНКО Сергій Іванович]{{ref-uk}} * [https://docplayer.net/107186547-Berzin-pavlo-sergiyovich-sergiy-ivanovich-tihenko-nevidomi-storinki-zhittya-kriminalista.html Берзін Павло Сергійович. Сергій Іванович Тихенко: невідомі сторінки життя криміналіста.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211072440/https://docplayer.net/107186547-Berzin-pavlo-sergiyovich-sergiy-ivanovich-tihenko-nevidomi-storinki-zhittya-kriminalista.html |date=2019-12-11 }}{{ref-uk}} * [http://accountology.ucoz.ru/index/tikhenko_sergej_ivanovich/0-14649 ТИХЕНКО Сергей Иванович] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар]] [[Категория:Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар]] [[Категория:Юридик фәндәр докторҙары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:«Кавказды обороналаған өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Санкт-Петербург дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Киевта вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1971 йылда вафат булғандар]] [[Категория:15 октябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:1896 йылда тыуғандар]] [[Категория:19 июндә тыуғандар]] d7shcqi4ppwav8m2uwg6ythsn9mu1yy 0 158331 1298668 1186507 2026-05-31T05:56:15Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298668 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Марина Львовна Чегурдаева''' ([[4 ноябрь]] [[1968 йыл]], [[Фирғәнә]] ҡалаһы) — СССР һәм Рәсәй футболсыһы һәм үләндә хоккейсыһы, СССР-ҙың үлән хоккейы (1991) һәм индорхоккей буйынса Рәсәй халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2000); 1991 йылда СССР йыйылма командаһы составында Европа чемпионатының бронза призеры. Надежда Чегурдаеваның игеҙ һыңары. == Биографияһы == Ҡаҙаҡ физик культура һәм спорт институтын «физик культура уҡытыусыһы» һөнәре буйынса тамамлай. Үлән хоккейы буйынса 1979 йылда Маргилан ҡалаһында (Үзбәк ССР-ының Фирғәнә ҡалаһы) спорт секцияларында Владимир Самохотин етәкселегендә шөғөлләнә башлай. «Шелковичка» (Маргилан), «Политотдел» (Ташкент), «Бохара», «Башаҡ» (Борисполь), «Рәсәй» ([[Мәскәү]]), «Текстилсе» (Вязники, һуңыраҡ Владимир), «ЦФиС МП» (Мәскәү), «Волга-Телеком» (Түбәнге Новгород) клубтары өсөн сығыш яһай. 2010 йылда карьераһын тамамлай 2016 йылға тиклем «Метрострой» (Санкт-Петербург) клубының өлкән тренеры, һуңынан «Динамо-Электросталь» өсөн уйнаусы тренер кеүек сығыш яһай. 1991 йылда СССР Борисполдең «Башаҡ» клубы составында чемпион һәм 1989 йылда «Политотдел» (тренер — Игорь Хван) составында СССР чемпионатының көмөш призеры. Үлән хоккейы буйынса «ЦФиС МП» (1998, 1999, 2001), «Волги-Телеком» (2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2009) составында Составында үлән хоккей буйынса Рәсәй чемпионы. 2005 йылда миҙгелдә туптар индереү һаны — 60 буйынса рекорд ҡуя<ref>[https://olympic-history.ru/hokkej-na-trave/hokkej-na-trave-zhencshiny.html Суперлига чемпионата России (хоккей на траве, женщины). Хоккей на траве женщины] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200321070007/https://olympic-history.ru/hokkej-na-trave/hokkej-na-trave-zhencshiny.html |date=2020-03-21 }} {{ref-ru}}</ref>, 2007 йылда Суперлига уйынында гол индереү һаны — 7 буйынса рекорд ҡуя<ref>[https://pravda-nn.ru/wp-content/uploads/2017/10/34_NSport-ot-11_10_17.compressed.pdf Страницы спортивной летописи: ОКТЯБРЬ // « Нижегородский спорт» № 34 (1151) 11 октября 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218160803/https://pravda-nn.ru/wp-content/uploads/2017/10/34_NSport-ot-11_10_17.compressed.pdf |date=2019-02-18 }} {{ref-ru}}</ref>. СССР йыйылма командаһы составында 1991 йылда Брюсселдәге Европа чемпионатында бронза миҙалы яулай, 1989 йылда шулай уҡ Оттааялағы йәштәр донъя чемпионатында бронза яулай. Рәсәй йыйылма командаһы составында 1994 һәм 2002 йылдарҙағы донъя чемпионатында, 1995 йылда Европа чемпионатында (5-се урын) һәм 1999 йылда (4-се урын), 2005 йылда Трофи чемпионатында (бронза призеры) һәм 2007 йылда (көмөш миҙал) ҡатнаша. 2003 йылда индорхоккей буйынса донъя чемпионатында (8-се урын), 2003 йылда Европа чемпионатында (10-сы урын) ҡатнаша. 2010 йылдан үлән хоккейы һәм индорхоккей буйынса «Волга-Телеком» клубы составында тренерлыҡ эшендә була. Һуңғараҡ үлән хоккейы менән бәйле булмаған эшкә күсә<ref>{{Cite web|url=https://www.sportsdaily.ru/articles/poluzashhitnik-metrostroya-nadezhda-chegurdaeva-sobirali-butylki-nedoedali-no-na-trenirovki-xodili|title=Полузащитник «Метростроя» Надежда Чегурдаева: Собирали бутылки, недоедали, но на тренировки ходили!|publisher=Спорт день за днём|date=2016-10-28|author=Даниил Ратников|lang=ru|accessdate=2020-03-12}}</ref>. Үлән хоккейынан тыш, футбол менән мауыға: 1993—1994 йылдарҙа Мәскәү Ураҡ һәм Сүкеш клубының уйынсыһы була, уның менән Рәсәй чемпионатында 11-се һәм 8-се урындарҙы биләй, шулай уҡ Рәсәйҙең ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһына саҡырыла. Бер уйынды СССР йыйылма составында ул Болгарияла Норвегияға ҡаршы үткәрә, әммә мин-футбол залында: совет командаһы уйында үҙенең иҫәбен асһа ла, ныҡ еңелә<ref>[http://old.pravda-nn.ru/sport/number:633/article:10034/ Все титулы сестрам вспомнить не просто] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200321070002/http://old.pravda-nn.ru/sport/number:633/article:10034/ |date=2020-03-21 }} {{ref-ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * Официальная страница Чегурдаева, Марина Львовна в социальной сети «ВКонтакте» * [https://zen.yandex.ru/media/realnoevremya/nadejda-chegurdaeva-s-razvalom-soiuza-dlia-nas-nastupila-skazka-kotoraia-zavershilas-sborom-butylok-5ce3c4567ea51b00b38ac309 Надежда Чегурдаева: «С развалом Союза для нас наступила сказка, которая завершилась... сбором бутылок»] {{ref-ru}} [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1968 йылда тыуғандар]] [[Категория:4 ноябрҙә тыуғандар]] [[Категория:Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастерҙары]] [[Категория:СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры]] hkr0fhj850qpg18hqg1l9izmtd6cai4 0 166047 1298620 1272381 2026-05-30T18:27:49Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298620 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Уйғыр ҡағанаты, Уйғыр-Орхон ҡағанаты (Тогуз-Уғыҙ дәүләте)''' — беҙҙең эраның VIII—IX быуаттарында Көнсығыш-төрки [[ҡаған]]атына алмашҡа килгән дәүләт берләшмәһе. [[Ибн Хордадбех]] [[уйғырҙар]]ҙың (токуз-уғыҙ) ере тураһында былай тип хәтерләй: «Уларҙың өлкәһе төрки илдәренең иң ҙуры, ул [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], Тибет һәм ҡарлуҡтар менән сиктәш»<ref>{{Китап|автор=Кляшторный С.Г.|заглавие=Государства и народы Евразийских степей|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=2009|страницы=139|страниц=|isbn=}}</ref>. Унан алда күсмәндәрҙең иртә дәүләт берләшмәләре булған: * беренсе, иң тәүге [[ҡаған]]ат 323 йылда Хангайҙа ойошторола һәм 200 йыл самаһы йәшәй; * икенсе ҡағанат 523 йылда барлыҡҡа килә һәм 80 йылдан саҡ ҡына ашыуыраҡ йәшә, [[Төрки ҡағанлығы|Төрки ҡағанаты]] тарафынан 603 йылда юҡ ителә. Тағы ла бер [[:en:Yaglakar clan|ҡағанат]] 647—689 йылдарҙа йәшәй<ref>[https://bizuyghurlar.com/wp-content/uploads/2017/11/BizUyghurlar.com_%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%A3%D0%B9%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106205055/https://bizuyghurlar.com/wp-content/uploads/2017/11/BizUyghurlar.com_%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%A3%D0%B9%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2.pdf |date=2020-11-06 }}</ref>. 140 йылдан һуң Көнсығыш-төрки ҡағанатының элекке территорияларында Өсөнсө Уйғыр ҡағанаты барлыҡҡа килә. 840 йылда был дәүләт Енисей ҡырғыҙҙары менән 20 йыллыҡ һуғыштан һуң юҡ ителә. Ҡырғыҙҙар ҡыҫымы өҫтәнда уйғырҙар көньяҡҡа Көнсығыш Төркөстанға күсенә. Уларҙың дәүләтселеге Ганьсуҙың көнбайышында һәм Турфан оазисында йәшәүен дауам итә. Башта уҡ уйғырҙарҙың 500 кешегә тиклем бер өлөшө<ref>[http://kronk.spb.ru/mono/5.01.htm П. П. Азбелев. Древние кыргызы. Очерки истории и археологии.. Глава V. Эпоха, которой не было:]</ref> [[Амур]] йылғаһының урта ағымына тиклем шивэй ҡәбиләһе һәм хәҙерге Эске Монголия территорияһында урынлашҡан татаб (хи) ҡәбиләһе ерҙәренә күсенә, әммә 847 йылда ҡырғыҙҙар Амурға уйғырҙарға һәм шивэй ҡәбиләһенә ҡаршы поход ойоштора, ә ҡытайҙар — хи ҡәбиләләренә ҡаршы, шунан һуң уйғырҙарҙың был өлөшө Көнсығыш Төркөстанға ҡаса<ref>{{публикация|книга|заглавие=История Хакасии: с древнейших времен до 1917 года. Раздел II. Хакасия в эпоху феодализма. (VI — первая половина XIX в.). Глава 3. Древнехакасское государство (VI—XIII вв.). Политическая история. 4. Древнехакасское государство в IX—XII вв |часть=|ссылка=http://www.nbdrx.ru/pdf/Kyzlasov/ax0000014_4.pdf|место=Москва|издательство=Издательская фирма «Восточная литература»|год=1993|страницы=68}}</ref>. Барыһы өсөн дә дөйөм — уйғыр исеме ҡабул ителә. Өсөнсө Уйғыр ҡағанаты уйғырҙарҙың ултыраҡ тормош билдәләре күренгән феодаль дәүләт була. Унда [[малсылыҡ]], [[игенселек]], шулай уҡ һөнәрселек һәм кәсепселек, ҡала һәм ҡәлғәләр төҙөү үҫешә. Төрки ҡағанаттарының быға тиклем булған осраҡтағы кеүек үк, баш ҡалаһы функцияһын Орхон (Хар-Балгас һәм Бешбалык ҡалалары). Шуға ҡарамаҫтан, уйғырҙарҙың матди мәҙәниәте тәрән үҙәк-азиат тамырҙарына эйә, тап уйғырҙар үҙәк-азиат [[дала]]ларында ултыраҡ тормош [[цивилизация]]һын индерә башлағанбар тип тамыры азия, үҙәк ҡала нарком нән башлана кәмһеткәндәр уйғыр [[дала]]ларына ултыраҡ [[цивилизация]]<ref>{{Китап|автор=Д. И. Тихонов.|часть=|заглавие=Хозяйство и общественный строй Уйгурского государства 10-14 вв|оригинал=|ссылка=|издание=|место={{М.}}-{{Л.}}|издательство=|год=1966|страницы=|isbn=}} с. 29. </ref>. == Тарих == === Тәүге иҫкә алыуҙар === Уйғырҙар ({{Ҡытайса|回鶻|回鹘|huihu|Хуэйху, чаще Хойху}}) беренсе тапҡыр Төньяҡ Вэй (354—386) дәүере йылъяҙмаһында телгә алына. Улар Хуннуҙан килеп сыҡҡан тип иҫәпләнә. Шулай уҡ уларҙы {{Ҡытайса|高車|gaoju|[[Гаоцзюй]]}} — һүҙмә-һүҙ «бейек арба» тип тә атайҙар, сөнки улар бейек тәгәрмәсле араларҙа йөрөй. Улар {{Ҡытайса||敕勒|chilei|Чилэй}} тип аталған ҡәбиләләр союзына инә. Был атаманы Ҡытай тарихсылары, {{Ҡытайса|鐵勒|tiele|Телэ}} — есемдәр (ҡара Динлин, [[Телеуттар|Телеут]], Теленгит) айырмалы рәүештә, дөрөҫ тип иҫәпләй. [[Суй династияһы|Суй]] ваҡытында уларҙы Уху (烏護), шулай уҡ Ухэ (烏紇), Вейхэ (韋紇) тип атай башлайҙар. Улар Джунгарияла һәм Халхала йәшәй, 15 уйғыр ҡәбиләһенә, шулай уҡ союздаш басмал һәм ҡарлуҡ ҡәбиләләренә бүленә: 1. '''Юаньхэ''' (袁紇) 2. Сюеяньто (ҡайһы берҙә Сеяньто, '''сирҙар''')(薛延陀) 3. '''Циюй''' (йәки 契亦 契羽, '''кибтар''') Харашаранан Доланьгэнан көньяҡтараҡ Инсочуань (鷹娑川, Хурь-хара-ул(?)) йылғаһы буйынса төньяҡ-көнбайыштараҡ күсмә тормош алып бара. Уларҙың аҡһаҡалы Гелен (哥楞) үҙен ''Иучженьмохэкехануть'' (易勿真莫賀可汗) тип иғлан итә. Ул һәм уның кесе ҡустыһы Мохэдотэлэй (莫賀咄特勒) бик ҡыйыу була. Гелен үлгәндән һуң, уның улы Хэлишанню (何力尚紐) 632 йылда ҡәбиләһе менән бергә Ҡытай дәүләтенә инә. Лянчжоу һәм Ганьчжоуҙан төньяҡтараҡ уларға Юсичжоу (榆溪州) тип аталған ер бүленә. 653 йылда хэланьдудуфу (賀蘭都督府) тип үҙгәртелә һәм тапшырыу Янжань духу (燕然都護, [[:en:Protectorate General to Pacify the North|en: the North Pacify Protectorate General to]]) идаралығына тапшырыла. Хэли Ҡытайға һуғыш ваҡытында ла, тыныслыҡта ла тоғро хеҙмәт итә. 827 йылда уларҙың ерҙәрен Чжэньуға (振武) ҡушалар. 4. '''Дубо-[[Тывалар]]''' (都播, 都波) Сяохай күл янында йәшәйҙәр (小海, моғайын Хубсугулдыр), көнбайыштан — [[Хакастар|хакастар]], көньяҡта башҡа уйғырҙар менән сиктәштәр. Өс [[аймаҡ]]ҡа бүленәләр, һәр ҡайһыһының үҙенең аҡһаҡалы була. Нигеҙҙә, һунар итеп һәм емеш-еләк йыйып туҡланалар, шалаштарҙа йәшәйҙәр, календарҙы белмәйҙәр. Үҫемлек тамырҙарын йыялар, балыҡ тоталар, ҡош һәм йәнлектәргә һунар итәләр. Байҙар болан һәм кеш тирәһеннә тун кейә, ярлылар — ҡош ҡанатынан. Туйҙарҙа байҙар йылҡы бүләк итә, ярлылар — болан тиреһе һәм тамыр-томор. Мәрхүмдәрҙе табутҡа һалып тауҙарға алып баралар һәм шунда ағасҡа бәйләп ҡалдыралар. Ҡанундарҙы белмәйҙәр, бур урланған нәмәнең хаҡын икеләтә ҡайтара. 647 йылда тәүге тапҡыр Ҡытайға илсе ебәрәләр һәм һуңғараҡ һирәк булһа ла осрашып торалар. 5. '''Гулиганить-Курыкандар''' (骨利幹). [[Байкал]]дан төньяҡҡа күсенәләр (瀚海). 5000-ләп яугир. Илдәрендә ''байхэ'' (百合, сарана) күпләп үҫә, бейек, көслө һәм сыҙам йылҡылар үрсетәләр. Ҡытайҙар уларҙың ере океанға тиклем һуҙылған тип иҫәпләй һәм гулигандарҙың ерҙәрендәге ҡыҫҡа төндәр һәм оҙон көндәр тураһында яҙа. Улар император Танға илселәр ебәргәс, ҡытайҙар уларҙың еренә ''юнь хой'' ''цзянзюнь'' (雲麾將軍, оҙатып йөрөүсе өсөнсө юғары дәрәжә, почетлы хәрби звание) Кан Сумиҙы (康蘇蜜) ебәрә. Ерҙәре Сюаньцюе (玄闕州) округы итеп үҙгәртелә. Аҡһаҡал Сыцзинь (俟斤) ҡытайҙарға бик күп ат бәүләк итә, уларҙың 10-ыһын император үҙенә һайлап ала һәм уларға исемдәр бирә. 662 йылда был ерҙәр Юйу округы (余吾州) тип үҙгәртелә һәм Байкал наместниклығына (瀚海都督府) буйһондорола. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{книга |автор = [[Гумилёв Л. Н.]] |часть = |заглавие = Древние тюрки |оригинал = |ссылка = http://gumilevica.kulichki.net/OT/index.html |издание = |место = СПб. |издательство = СЗКЭО, Издательский Дом «Кристалл» |год = 2002 |страницы = 576 |isbn = 5-9503-0031-9 }} {{Викитека-язык|zh|新唐書/卷217下|Новая книга Тан. 217б}} * {{книга |автор=Asimov, M.S. |часть= |ссылка часть= |заглавие=History of civilizations of Central Asia Volume IV The age of achievement: A.D. 750 to the end of the fifteenth century Part One The historical, social and economic setting |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство=UNESCO Publishing |год=1998 |volume= |pages= |columns= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Asimov }} * {{книга |автор=Barfield, Thomas |часть= |ссылка часть= |заглавие=The Perilous Frontier: Nomadic Empires and China |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство=Basil Blackwell |год=1989 |volume= |pages= |columns= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Barfield }} * {{книга |автор=Bosworth, Clifford Edmund |часть= |ссылка часть= |заглавие=The Age of Achievement: A.D. 750 to the End of the Fifteenth Century - Vol. 4, Part II : The Achievements (History of Civilizations of Central Asia) |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство=UNESCO Publishing |год=2000 |volume= |pages= |columns= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Bosworth }} * {{книга |автор=Bregel, Yuri |часть= |ссылка часть= |заглавие=An Historical Atlas of Central Asia |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство=Brill |год=2003 |volume= |pages= |columns= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Bregel }} * {{книга |автор=Sinor, Denis |часть= |ссылка часть= |заглавие=The Cambridge History of Early Inner Asia |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство=Cambridge University Press |год=1990 |volume= |pages= |columns= |allpages= |серия= |isbn=0-521-24304-9 |тираж= |ref=Sinor }} * {{книга |автор=Haywood, John |часть= |ссылка часть= |заглавие=Historical Atlas of the Medieval World, AD 600–1492 |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство=Barnes & Noble |год=1998 |volume= |pages= |columns= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Haywood }} * {{книга |автор=Drompp, Michael Robert |часть= |ссылка часть= |заглавие=Tang China And The Collapse Of The Uighur Empire: A Documentary History |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство=Brill |год=2005 |volume= |pages= |columns= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Drompp }} * {{книга |автор=Rong, Xinjiang |часть= |ссылка часть= |заглавие=Eighteen Lectures on Dunhuang |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство=Brill |год=2013 |volume= |pages= |columns= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= |ref=Rong }} == Һылтанмалар == * [http://the_uighurs.tripod.com/Rus/RusHist.htm История уйгур] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211129161630/http://the_uighurs.tripod.com/Rus/RusHist.htm |date=2021-11-29 }} * [http://bezertinov.narod.ru/stat/uygur-kaganat.htm Уйгурский каганат] {{Навигация}} {{Тышҡы һытанмалар}} [[Категория:Ҡытай тарихы]] [[Категория:Ҡағанлыҡтар]] kko8h8o7p0xbhjt7aj4zlqn8epbojn5 0 174109 1298609 1194889 2026-05-30T16:24:25Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298609 wikitext text/x-wiki {{Ук}}'''Түләбаев Марат Сәйфулла улы''' ({{lang-ru|Тулибаев Марат Сайфуллович }}; [[18 ноябрь]] [[1939 йыл]]) — [[КПСС|партия]] һәм хужалыҡ органдары хеҙмәткәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында [[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация]] ҡабул иткән [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты. Милләте — башҡорт<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104</ref>. == Биографияһы == Марат Сәйфулла улы Түләбаев 1939 йылдың 18 ноябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Ейәнсура районы]] [[Үрнәк (Ейәнсура районы)|Үрнәк (Кәлимулла)]] ауылында тыуған. Юғары белемле — 1969 йылда — [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]]н тамамлаған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1958 йылда ябай колхозсы булып башлай. 1958—1960 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. 1960—1969 йылдарҙа уҡытыусы, бригадир, агроном, Ейәнсура районының Хоҙайбирҙин исемендәге колхозында партия ойошмаһы секретары булып эшләй. 1969—1980 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Ейәнсура район комитеты секретары, «Урал» колхозы парткомы секретары, Чапаев исемендәге колхоз рәйесе. 1980 йылдан — партияның Ейәнсура район комитетының икенсе секретары, һуңынан беренсе секретары итеп һайлана, ә 1992 йылда Ейәнсура районы хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләнә. == Йәмәғәт эшмәкәрлеге == 1990 йылда Тулыбаев Марат Сәйфулла улы Ейәнсура районы, 204-се Абҙан һайлау округынан [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге|Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы]] депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветерандар һәм инвалидтар эштәре буйынса комиссияһы ағзаһы булған<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104</ref>. 2007 йылдан [[Үҫәргән]] ырыуы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитет рәйесе — Ҡор башы итеп Марат Сәйфулла улын һайлап ҡуя<ref>[http://libmap.bashnl.ru/node/768 Марат Тулибаев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811101022/http://libmap.bashnl.ru/node/768 |date=2016-08-11 }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == Эшмәкәрлегендәге ҡаҙаныштары, намыҫлы хеҙмәте өсөн Түләбаев Марат Сәйфулла улы [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған. == Ғаиләһе == Өйләнгән, ғаиләһендә бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр<ref>Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104</ref>. == Әҙәби ижады == М.Түләбаев сығарған тәүге китап — «Булат Ишемғол. Тормошо һәм ижады» — Булат Ишемғоловтың фажиғәле, әммә иҫ киткес сағыу тормошо хаҡында. * Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура — Өфө: Китап, 2000.- 240 б. 2. * Түләбаев М. С. Йәнтөйәктең хәтер хазинаһы — Өфө: Китап, 2005.- 232 б. 3. * Тулибаев М. С. Шежере Усерган — Уфа: Китап, 2009.- 46 с.<ref>[http://libmap.bashnl.ru/node/768 Марат Тулибаев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811101022/http://libmap.bashnl.ru/node/768 |date=2016-08-11 }}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104 * Еребеҙҙең тере хәтере. М.Түләбаевтың "Йәнтөйәктең хәтер хазинаһы"китабы буйынса// Башҡортостан.-2005.- № 222.-4 б. == Һылтанмалар == * [http://gsrb.ru/ru/about/deputaty-proshlykh-sozyvov/37.. 12 созыв (БАССР)] * [http://libmap.bashnl.ru/node/768 Марат Тулибаев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811101022/http://libmap.bashnl.ru/node/768 |date=2016-08-11 }} {{Портал|Шәхестәр}} [[Категория:12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусылары]] 6jxu8687ooliv9p9pi9ezyhjwu3med7 0 181445 1298626 1241387 2026-05-31T01:17:48Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298626 wikitext text/x-wiki {{Народ | название = Ханты | самоназвание = Ханти | численность = {{num|31500}} кеше | расселение = {{RUS}}: {{num|30943}} (2010)<ref name="пер.2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200430211642/https://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |date=2020-04-30 }}</ref>, {{num|28678}} (2002)<ref name="perepis">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463|title=Всероссийская перепись населения 2002 года|lang=|publisher=|accessdate=2009-12-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080202152038/http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463 |date=2008-02-02 }}</ref><br> ** {{флагификация|Тюменская область}}:<br>{{num|29277}} (2010 й.)<ref name="пер.2010"/>, {{num|26694}} (2002 й.)<ref name="perepis"/> *** {{флагификация|Ханты-Мансийский автономный округ}}:<br>{{num|19068}} (2010)<ref name="пер.2010"/>, {{num|17128}} (2002)<ref name="perepis" /> *** {{флагификация|Ямало-Ненецкий автономный округ}}:<br>9489 (2010)<ref name="пер.2010"/>, {{num|8760}} (2002)<ref name="perepis" /> *** [[Төмән өлкәһе]], [[ХМАО]] һәм [[ЯНАО]] иҫәпләмәйкнсә:<br>720 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 806 (2002)<ref name="perepis" /> ** {{флагификация|Томская область}}:<br>718 (2010)<ref name="пер.2010"/>, 873 (2002)<ref name="perepis" /> {{KAZ}}:429 (перепись 2009 года)<ref name="Каз2009">[http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx Агентство Республики Казахстан по статистике. Перепись 2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501000000/http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx |date=2012-05-01 }} ([http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/Нац%20состав.rar Национальный состав населения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511104653/http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9D%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.rar |date=2011-05-11 }})</ref><br> {{UKR}}:100 (перепись 2001 года)<ref>{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20 &n_page=5|title=Всеукраинская перепись населения 2001 года. Распределение населения по национальности и родному языку|publisher=Государственный комитет статистики Украины}}</ref><br> {{BLR}}:14 (2009 й.)<ref>{{cite web|url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf|title=Перепись населения Республики Беларусь 2009 года. НАСЕЛЕНИЕ ПО НАЦИОНАЛЬНОСТИ И РОДНОМУ ЯЗЫКУ|publisher=belstat.gov.by|archiveurl=https://www.webcitation.org/65BNNIkIs?url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf|archivedate=2012-02-03|accessdate=2011-10-16|deadlink=no}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf |date=2010-09-18 }}</ref> {{Флагификация|Латвия}}:5 (баһалама 2021)<ref name="pmlp1">[https://www.pmlp.gov.lv/sites/pmlp/files/media_file/isvn_latvija_pec_ttb_vpd.pdf Распределение населения ЛР по национальному составу и государственной принадлежности на 01.01.2021.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230318150712/https://www.pmlp.gov.lv/sites/pmlp/files/media_file/isvn_latvija_pec_ttb_vpd.pdf |date=2023-03-18 }}{{ref-lv}}</ref> | архкультура = | язык = Ханты теле, [[рус теле|рус]] | раса = субурал тибы | религия = [[шаманизм]], [[анимизм]], [[православие]] | родственные = [[манси]], [[венгрҙар]] | входит = [[Фин-уғыр халыҡтары]] | включает = | происхождение = }} [[Файл:Ostyak.jpg|справа|мини|Остяк (хант) Томскиҙа, 2006 йыл.]] '''Ханты''' (үҙатамаһы — ''ханти'', ''хандэ'', ''кантэк, ас хоят''; {{lang-ru|}} ''иҫкесә'' «остяки́») — Көнбайыш Себерҙең төньяғында, башлыса [[Ханты-Манси автономиялы округы — Югра]]ла йәшәүсе аҙ һанлы урындағы [[Фин-уғыр халыҡтары|фин-уғыр]] халҡы. ''Ас хоят'' атамаһы ''Обь кешеһе'' тигәнде аңлата. == Этнонимы == ''Хантэ'' атамаһы ''кеше'' тигәнде аңлата. Урыҫ телендә был халыҡ вәкилдәрен билдәләү өсөн: {{Comment|мн. ч.|күплектә}} ''ханты'' (склоняемый була); {{Comment|ед. ч.|берлектә}} ''хантыйка (ж. род)'' шулай уҡ ''ханты'' (несклоняемый) ир-егетте йәки ҡатын-ҡыҙҙы билдәләү өсөн. ''Хантыйский'' сифаты һәм (үҙгәрмәй) ''ханты''<ref>Ожегов С. И. Словарь русского языка: {{Num|70000}}2 слов / Под ред. Н. Ю. Шведовой. — 23-е изд., испр. — М.: Рус. яз., 1991. — 917 с. — ISBN 5-200-01088-8.</ref>. == Һаны һәм таралып йәшәүе == [[Файл:Доля хантов в Томской и Тюменской (включая ЯНАО и ХМАО) областях, в %.png|thumb|400px|Томск һәм Төмән өлкәләрендә (Ямал-Ненец автономиялы округы һәм Ханты-Манси автономиялы округы менән бергә) ханттар өлөшө 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса %-тарҙа.]] [[Файл:Расселение хантов в УФО по городским и сельским поселениям, в %.png|thumb|400px|Ханттарҙың Урал федераль округының ҡала һәм ауыл биләмәләрендә урынлашыуы проценттарҙа, 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренән.]] [[Файл:Khanty in front of Chum near Lake Numto.jpg|thumb|right|Ханттар Нумто күле янындағы чум алдында.]] Ханттар өс этнографик төркөмгә айырыла: төньяҡ, көньяҡ һәм көнсығыш; көньяҡ (Иртыш йылғаһы буйы) ханттар урыҫ һәм татар халҡы менән ҡатнашҡан<ref>{{cite web|url=http://gatchina3000.ru/big/118/390_bolshaya-sovetskaya.htm|title=Ханты|publisher=БСЭ}}</ref>. Брокгауз менән Ефрондың XIX быуат аҙағында — XX быуат башында нәшер ителгән энциклопедик һүҙлеге, остяк (ханттар) халҡын түбәндәгесә билдәләгән — {{Начало цитаты}} Обь, Иртыш һәм уларҙың ҡушылдыҡтары (Конда, Васюган һ. б.) буйлап, Тубыл губернаһында һәм Томск губернаһының Нарым округында йәшәгән уғыр-фин ҡәбиләһе. Өс төркөмгә бүленә: төньяҡ остяктар — Березовка округында, көнсығыш — Сорғот һәм Нарым (Васюган йылғаһы буйлап) һәм көньяҡ-көнбайыш йәки Иртыш — Тубыл округының төньяҡ өлөшөндә, Обь, Иртыш, Конда йылғалары ярҙары буйлап һ. б.<ref name="Ханты"/> {{Конец цитаты}} 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Рәсәйҙә ханттар һаны 28 678 кеше тәшкил итә, шуларҙың 59,7 % — Ханты-Манси округында, 30,5 % — Ямал-Ненец округында, 3,0 % — Томск өлкәһендә, 3,0 % — Ханты-Манси автономиялы округы һәм [[Ямал-Ненец автономиялы округы]]нан тыш [[Төмән өлкәһе]]ндә, 0,3 % Коми Республикаһында йәшәй. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ханттар һаны 30 943 кешегә тиклем артты, шуларҙың 61,6 % Ханты-Манси округында, 30,7 % — Ямал-Ненец округында, 2,3 % — Төмән өлкәһендә Ханты-Манси автономиялы округынан һәм Ямал-Манси автономиялы округынан тыш, 2,3 % — Томск өлкәһендә, 1,4 % — Новосибирск өлкәһендә йәшәй. ; Халыҡ иҫәбен алыу буйынса ханты халҡының һан яғынан үҫеш динамикаһы {| class="standard" ! 1926<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_26.php|title=Всесоюзная перепись населения 1926 года.Национальный состав населения по республикам СССР|publisher=«[[Демоскоп]]»|accessdate=2011-01-10|deadlink=no}}</ref>||1939<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.php|title=Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по республикам СССР|publisher=«[[Демоскоп]]»|accessdate=2011-01-10|deadlink=no}}</ref>||1959<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php|title=Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по республикам СССР|publisher=«[[Демоскоп]]»|accessdate=2011-01-10|deadlink=no}}</ref>||1970<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php|title=Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по республикам СССР|publisher=«[[Демоскоп]]»|accessdate=2011-01-10|deadlink=no}}</ref>||1979<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php|title=Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по республикам СССР|publisher=«[[Демоскоп]]»|accessdate=2011-01-10|deadlink=no}}</ref>||1989<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php|title=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР|publisher=«[[Демоскоп]]»|accessdate=2011-01-10|deadlink=no}}</ref>|| 2002<ref name="perepis" />|| 2010<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|publisher=«[[Демоскоп]]»|accessdate=2012-04-21|deadlink=no}}</ref> |- | 22,306 ||18,468 || 19,410 || 21,138 || 20,934|| 22,521|| 28,678 || 30,943 |} == Тарихы == [[Файл:Ostjaken_vom_Ob_Ende_19tes_Jhdt.jpg|thumb|right|Ханттар Обь йылғаһы буйында.]] Ханттарҙың ата-бабалары көньяҡтан Обь түбәнге ағымына үтеп инеп, хәҙерге Ханты-Манси һәм Ямал-Ненец автономиялы округтарының көньяҡ райондарына күсеп ултырған, ә I мең йыллыҡ аҙағында аборигендарҙың һәм ситтән килгән уғыр ҡәбиләләренең ҡушылыуы һөҙөмтәһендә ханттарҙың этногенезы (полуй-тамаҡ мәҙәниәте) башланған<ref name="Славянская энциклопедия">{{книга |автор = Владимир Вольфович Богуславский |заглавие = Славянская энциклопедия: XVII век в 2-х томах. Н-Я |том = 2 |ссылка = https://books.google.com/books?id=FLzQzmb9s5AC&pg=PA557&dq=остяки&hl=ru&ei=j_AqTcjKDYfMswbQmOy_Ag&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDUQ6AEwAzgU#v=onepage&q=остяки&f=false |издательство = Olma Media Group |год = 2004 |страницы = 557 |isbn = 5224036607, 9785224036608 }}</ref>. Ханттар үҙҙәрен күбеһенсә йылға буйынса атаған, мәҫәлән, Kondikhou ï = «Конда кешеләре», As-jah = «Обь халҡы», һуңғыһынан, башҡа тикшеренеүселәрҙең фекеренсә, урыҫтарҙың '''остяки''' тигәнен татарҙарҙан алған булыуы мөмкин: «үштәк» = варвар<ref name="Славянская энциклопедия"/>. Самодийҙар (самоеды) (ненец, энец, нгансан, селькуптар һәм революцияға тиклемге Рәсәйҙә юғалған саян самодийҙарының дөйөм атамаһы) ханттарҙы ''яран'' йәки ''ярган'' тип атаған<ref name="Ханты"/> (иртыш-ханти теленә яҡын һүҙ — «сит кеше»)<ref name="Славянская энциклопедия"/>. Традицион кәсептәре — балыҡсылыҡ, һунарсылыҡ һәм болан үрсетеү. Традицион дин — шаманлыҡ һәм православие ([[XVI быуат]]тан алып). Урал расаһына ҡарай<ref name="Народы">{{книга |автор = Лев Миронович Минц |заглавие = Большая энциклопедия народов |том = 2 |ссылка = https://books.google.com/books?id=QSNaCwwlFa8C&pg=PA556&dq=ханты&hl=ru&ei=ZPcqTajzDoLIswasnvTfAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CC4Q6AEwAjgU#v=onepage&q=ханты&f=false |издательство = Olma Media Group |год = 2007 |страницы = 556 |isbn = 5373010537, 9785373010535 }}</ref>. == Антропологияһы == [[Файл:023 Description of all the Russian state-dwelling peoples - Ein Ostiakischer Hermelin-Fänger, 1790 (crop).jpg|thumb|260px|Аҫ (горностай) тотоусы остяк. И. Г. Георгиҙың "Рәсәй дәүләтендә йәшәгән халыҡтар тасуирламаһы"нан һүрәт (1781)]] Брокгауз менән Ефрондың энциклопедик һүҙлеге ханттарҙы түбәндәгесә тасуирлай<ref name="Ханты">{{cite web | url = http://gatchina3000.ru/big/075/75412_brockhaus-efron.htm | title = Остяки | publisher = Брокгауз-Ефрон }}</ref>: {{Начало цитаты}} Остяктар кәүҙә төҙөлөшө буйынса уртаса, хатта уртаса буйлынан түбәнерәк (156—160 см), ҡара йәки ҡуңыр йөҙлө (һирәкләп аҡ тирелеләр), ғәҙәттә төҙ, оҙон сәсле (таратылып, йәки үрелеп йөрөтәләр), ҡара күҙле, һирәк һаҡаллы, тән тиреһе ҡуңыр төҫтә, яҫы йөҙлө һәм сығыңҡы яңаҡлы, ҡалыныраҡ иренле һәм төптән батынҡыраҡ, осо киңерәк һәм өҫкә ҡараған танаулы. Ғөмүмән, бындай тип бер аҙ монголдарҙы хәтерләтә, әммә күҙ киҫелеше дөрөҫ һәм баш һөйәге йышыраҡ осраҡта тар һәм оҙонса (долихо- йәки субдолихоцефальный). Быларҙың барыһы ла остяктарға айырым йоғонто яһай, һәм ҡайһы берәүҙәр уларҙа Европаның бер өлөшөндә йәшәгән үҙенә бер төрлө боронғо раса халҡы һыҙаттарын күрергә әҙер. Ҡатын-ҡыҙҙар бәләкәй буйлы һәм, ир-егеттәргә ҡарағанда, күберәк дәрәжәлә монголға оҡшаш. {{Конец цитаты}} Ханты (манси кеүек үк) түбәндәге билдәләр комплексы менән ҡылыҡһырлана: * ҡыҫҡа буй (ир-егеттәр өсөн уртаса 160 сантиметрҙан кәмерәк), * дөйөм грациллек (төҙөлөштөң миниатюрлығы), * киң булмаған баш, формаһы буйынса мезо- йәки долихокефаль һәм бейеклеге буйынса тәпәш, * йомшаҡ ҡара йәки аҡ тура сәс, * ҡара-ҡуңыр йәки ҡатнаш төҫтәге күҙ, * йәш түмһәләген (бугорок) ҡаплай биргән төркөмдәр буйынса алмашыныусан процентлы күҙ ҡабаҡтарының монгол һыры (складки) (эпикантус), * уртаса бейеклектәге, һиҙелерлек яҫы һәм яңаҡлы бит, * аҙ йәки уртаса сығып торған, киңлеге буйынса уртаса, башлыса ҡыры тура йәки бөгөлгән, осо һәм төбө күтәренке танау. * һаҡал-мыйыҡ үҫеше кәмерәк дәрәжәлә, * сағыштырмаса киң ауыҙ, * ирендәре ҙур булмаған ҡалынлыҡта, * уртаса сығып тороусы йәки артҡараҡ китеүсе эйәк<ref>Г. А. Аксянова. [https://web.archive.org/web/20120111153902/http://www.lib.tsu.ru/mminfo/000063105/his/04/image/04-020.pdf Итоги расогенетических исследований обских угров] // Вестник Томского государственного университета. — 2008. — № 3(4). — C. 21</ref>. == ДНК == Ханттарҙа беренсе урынды Y-хромосомалы N1c1-Tat һәм N1b-P43 гаплотөркөм биләй — 38,3 %. Артабан Y-хромосомалы R1b (19,1 %) һәм R1a (4,3 %) гаплотөркөмдәр килә<ref>{{Cite web |url=http://www.ebc.ee/EVOLUTSIOON/publications/Tambets2004.pdf |title=Архивированная копия |accessdate=2009-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720123109/http://www.ebc.ee/EVOLUTSIOON/publications/Tambets2004.pdf |archivedate=2011-07-20 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720123109/http://www.ebc.ee/EVOLUTSIOON/publications/Tambets2004.pdf |date=2011-07-20 }}</ref>. В. Н. Харьковтың мәғлүмәттәре буйынса, ханттар һәм мансиҙарҙа (йыйылма алғанда) N1b (Y-ДНК) йәғни Y-хромосомалы N1b-P43 гаплотөркөм күпселекте тәшкил итә, 1-се урында — 57 %. Артабан икенсе урында Q1a3 гаплотөркөмө — 21 %. Унан R1a гаплотөркөмө — 14 % килә, N1c1-Tat — 7,1 %, R1b — 0,9 гаплотөркөмдәре килә<ref>''Харьков В. Н.'' Структура и филогеография генофонда коренного населения Сибири по маркерам Y-хромосомы. Томск, 2012</ref>. == Теле == {{main|Хантыйский язык}} Ханти теле (иҫкесә ''остяк теле'') манси һәм венгр телдәре менән бергә Урал телдәре ғаиләһенең уғыр төркөмөн тәшкил итә. Ханти теле үҙенең ғәҙәти булмаған диалект бүленеше менән билдәле, шуның менән бәйле көнбайыш төркөмө — обдор, об буйы һәм иртыш буйы һөйләштәре һәм көнсығыш төркөмө — сорғот һәм вах-васюган һөйләштәре айырыла, улар, үҙ сиратына, 13 диалектҡа бүленә<ref>{{cite web|url=http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/118/392.htm|title=Хантыйский язык|publisher=БСЭ}}</ref>. XIX быуаттан алып остяк (ханти) теле буйынса етди тикшеренеүҙәр алып барыла. Мәҫәлән, 1849 йылда А. М. Кастрен ханти телене ҡыҫҡаса грамматикаһын һәм һүҙлеген сығара, ә 1926 йылда - Паасонендың һүҙлеге донъя күрә<ref>{{cite news | title=ОСТЯЦКИЙ ЯЗЫК|publisher=ФЭБ "Русская литература и фольклор"| url=http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/le8/le8-3741.htm}}</ref>. 1931 йылда П.Е. Хатанзеевтың остяк әлифбаһы («Hanti knijga») донъя күрә, әммә уны төҙөгәндә бер нисә хата ебәрелә, атап әйткәндә, диалектты дөрөҫ һайламау, транскрипцияның нигеҙһеҙ принциптары һәм методик хаталар арҡаһында әлифба киң таралыу алмай. Шул уҡ йылда СССР Үҙәк һайлау комиссияһы ҡарамағындағы Төньяҡ халыҡтары институтының ғилми-тикшеренеү ассоциацияһы остяк алфавиттың яҡынса проектын эшләй, ә 1933 йылда казым диалектына нигеҙләнгән остяк әлифбаһы сығарыла<ref>{{cite news | title=ОСТЯЦКАЯ ЛИТЕРАТУРА|publisher=ФЭБ "Русская литература и фольклор"| url=http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/le8/le8-3731.htm}}</ref>. 1950 йылда Алыҫ Төньяҡ халыҡтарының әҙәби телдәрен үҫтереү мәсьәләләренә арналған Бөтә Союз кәңәшмәһендә тағы ла өс ханти: вахов, сорғот һәм шурышҡар диалекттары буйынса яҙма булдырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә.<ref name="Языки народов СССР">{{книга |автор = Н.И. Терешкин |часть =Хантыйский язык |заглавие = Языки народов СССР: в 5-ти томах. Финно-угорские и самодийские языки |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] |место =М |том =3 |год = 1966 |страницы = 320—321 |isbn = }}</ref>. == Мәҙәниәте == [[Файл:Kogalym_Hant.jpg|альт=|мини|Когалымда «Болансылар көнө» байрамы, 2010 йыл.]] 1957 йылдың 1 ноябрендә Ханты-Манси автономиялы округында ханти телендә «Ленин пант хуват» («Ленин юлынан») исемле тәүге гәзит донъя күрә<ref>{{cite web|url=http://www.admhmao.ru/people/gazeta/index.htm|title=Объединённая редакция национальных газет "Ханты ясанг" и "Луима сэрипос"|publisher=www.admhmao.ru|accessdate=2011-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319044434/http://www.admhmao.ru/people/gazeta/index.htm|archivedate=2011-03-19|deadlink=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319044434/http://www.admhmao.ru/people/gazeta/index.htm |date=2011-03-19 }}</ref>. 1991 йылда ул хантының «Ханты ясанг»на һәм мансиҙың «Луима сэрипос» гәзиттәренә айырыла. Ханты телендә шулай уҡ «Лух авт» гәзите сыға. 1989 йылдың 10 авгусында «Юграны ҡотҡарыу» йәмәғәт ойошмаһы булдырыла. Уның төп бурыстарының береһе - Ханты-Манси автономиялы округының аҙ һанлы төп халыҡтарын туплау, шул иҫәптән ханттарҙың, мансиҙарҙың һәм ненецтарҙың этник үҙенсәлеген, йәшәү рәүешен, мәҙәниәтен һаҡлау<ref>{{cite web | url = http://www.admhmao.ru/politics/spas_ug/spas_ug.htm | title = Общественная организация "Спасение Югры" | publisher = www.admhmao.ru | accessdate = 2011-02-20 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110210013045/http://www.admhmao.ru/politics/spas_ug/spas_ug.htm | archivedate = 2011-02-10 | deadlink = yes }}</ref>. H-Ural этно-рок төркөмө 2009 йылдан алып ханти теленең шурышкар, казы һәм урта обь диалекттарында йырҙар башҡара. «Эмигрант шәүләһе» этно-рок төркөмө ханти теленең пим диалектында (көнсығыш ханты) йырҙар башҡара. Элек ханттарҙа һауала күмеү йолаһы булған. == Галерея == <gallery> Файл:Khanty beauty.jpg|Ханты ҡыҙҙары милли кейемдә Файл:Khanty in front of Chum near Lake Numto.jpg|Хантылар Нумто күле янындағы чум алдында]] Файл:Khanty children in front of a reindeer sledge.jpg|Балалар нарты янында]] Файл:Khanty old women in Numsang Yoh.jpg|Ханты ҡатын-ҡыҙҙары «Нумсанг ёх» этномәҙәни туплауында Файл:Khanty family.jpg|Ханты ғаиләһе </gallery> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Казымское восстание]] * [[Народы Арктики]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Әҙәбиәт == * ''[[Васильева, Елена Николаевна|Васильева Е. Н.]]'' [https://sites.google.com/site/religiostudent/my-articles Узоры хантов: живая традиция] // Современные проблемы сервиса и туризма. 2012. № 4. С. 9-15. URL: * ''Гемуев И. Н., Сагалаев А. М., Соловьев А. И.'' Легенды и были таежного края. — Новосибирск: Наука, Сибирское отделение, 1989. — 176 с. — Серия «Страницы истории нашей Родины». — ISBN 5-02-029181-1 * {{книга |автор= [[Новицкий, Григорий Ильич|Новицкий Г. И.]]|часть= |ссылка часть= |заглавие= [[:commons:File:Новицкий Г.И. - Краткое описание о народе остяцком (1884).djvu|Краткое описание о народе остяцком]]|оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= {{СПб.}}|издательство= Тип. В. С. Балашева|год= 1884|том= |страницы= |страниц= VI, 116|серия= |isbn= |тираж=}} * {{БРЭ |статья=Ханты|id=4729333|автор=[[Соколова, Зоя Петровна|Соколова З. П.]] |том=33 |страницы= 749—750|ref=Соколова}} * Ханты // [[Народы мира: Историко-этнографический справочник]]/Гл. ред. [[Бромлей, Юлиан Владимирович|Ю. В. Бромлей]]. Ред. коллегия: [[Арутюнов, Сергей Александрович|С. А. Арутюнов]], [[Брук, Соломон Ильич|С. И. Брук]], [[Жданко, Татьяна Фёдоровна|Т. Ф. Жданко]] и др.— М.: [[Советская энциклопедия]], 1988.— 624 с.: ил., 6 л. цв. карт. * {{книга|автор = |часть = Ханты|заглавие = Народы России. Атлас культур и религий|оригинал = |ссылка =|место = {{М.}}|издательство = Дизайн. Информация. Картография|год = 2010|страниц = 320|isbn = 978-5-287-00718-8}} * {{книга|автор = |часть = Ханты|заглавие = Сибирь. Атлас Азиатской России|оригинал = |ссылка =|место = {{М.}}|издательство = Топ-книга, Феория, Дизайн. Информация. Картография|год = 2007|страниц = 664|isbn = 5-287-00413-3}} * ''[[Черемисина, Майя Ивановна|Черемисина К. П.]]'' [https://web.archive.org/web/20131219214737/http://www.ipdn.ru/rics/va/_private/a10/113-116-cheremisina.pdf Символика основной цветовой триады в соответствии с трёхчленным делением Вселенной в хантыйской культуре.] // [[Вестник археологии, антропологии и этнографии]]. — 2009. — № 10. — С. 113—116. == Һылтанмалар == {{Родственные проекты |Тема = Ханты }} * [http://xant.net.ru/ Сказки-сказания народов ханты и манси] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523061214/http://xant.net.ru/ |date=2013-05-23 }} * [https://web.archive.org/web/20060411074333/http://www.raipon.net/db_peoples_rus/khant.html Ханты] * [https://web.archive.org/web/20080112194532/http://www.eduhmao.ru/portal/dt?provider=NARODTezariusXantyContainer&HmaoSecsId=NAROD_SECTION_54131 Словарь народа Ханты] * [https://web.archive.org/web/20060426112909/http://culturemap.ru/region/106/article.html?topic=13&subtopic=42&id=635 Хантыйские музыкальные инструменты] * [http://www.etnic.ru Виртуальное стойбище хантов и манси]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028211144/http://www.etnic.ru/ |date=2020-10-28 }} * [https://web.archive.org/web/20150924094830/http://www.sati.archaeology.nsc.ru/encyc_p/part.html?act=list&part=20&lang=1 Мифология хантов] {{Внешние ссылки}} {{Коренные малочисленные народы России}} {{Народы России}} {{Финно-угорские племена}} [[Категория:Төмән өлкәһе халыҡтары]] [[Категория:Томск өлкәһе халыҡтары]] [[Категория:Ханты]] [[Категория:Төньяҡтың төп халыҡтары]] [[Категория:Уғыр телдәре]] [[Категория:Уғырҙар]] [[Категория:Ямал-Ненец автономиялы округы]] [[Категория:Ханты-Манси автономиялы округы]] [[Категория:Фин-уғыр халыҡтары]] [[Категория:Себер халыҡтары]] [[Категория:Рәсәй халыҡтары]] [[Категория:Статьи с упоминанием устаревших значений]] pszim2xd3tyko94c0kyorr9t3f2kpge 0 182710 1298670 1127490 2026-05-31T07:08:49Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298670 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Чурко Михаил Фомич''' — (1883—1941) — рәссам, тыуған яҡты өйрәнеүсе, Белорет ҡалаһындағы тарихи-төбәкте өйрәнеү музейына нигеҙ һалыусы<ref>[http://libmap.bashnl.ru/node/244 Чурко Михаил Фомич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250819195608/http://libmap.bashnl.ru/node/244 |date=2025-08-19 }}</ref>. == Биографияһы == Михаил Фомич Чурко 1883 йылда [[Белоруссия]]ла элекке Вильна губернаһы төбәгендә тыуған, элекке [[Минск]] губернияһының Роскоши ауылында теркәлеү үткән. Сумешники тигән урында йәшәй, һуңынан Троки ҡалаһында уҡый. Ата-әсәһе ул бәләкәй саҡта вафат була. Скарлатина менән ауырып, ҡолағы ҡатыланып ҡала, был уның артабан һөнәри йәһәттән үҫешенә ифрат ҡамасаулай. [[Вильна]] ҡалаһында урман ревизорында писарь булып эшкә инә, иртән художество мәктәбенә йөрөү, кискеһен һүрәт төшөрөү һәм теоретик дәрестәр алыу хоҡуғы бирелә. 1908 йылда уҡыу курсы тамамлана һәм Михаил Художество академияһына инергә ынтылып ҡарай. Әммә ярҙамһыҙ [[Петербург]]та урынлаша алмай һәм академиянан һүрәт төшөрөү һәм һыҙма уҡытыусыһы исемен алыу менән генә сикләнә. Уҡытыусылыҡ һөнәре уны Уралға алып килә. Ҡыҙылдар килгәндән һуң Чурко [[Томск]] халыҡ мәғарифы бүлегенең өлкән эш башҡарыусыһы булып эшләй, һәм Ревкомдың матбуғат бүлегендә рәссам булараҡ хеҙмәт итә. Бынан тыш, Халыҡ университетында лектор һәм Юғары башланғыс училище уҡытыусыһы вазифаларын биләгән. 1920 йылда Томскиҙа Духовская урамы, 16 адресы буйынса йәшәй. 1920 йылда Томск халыҡ мәғарифы бүлегенең түңәрәктәр эшен күҙәткән. === Белоретта === Артабан яҙмыш уны [[Белорет]] ҡалаһына алып килә. Ул шунда уҡ төбәкте өйрәнеү музейы барлыҡҡа килтереү маҡсаты менән ойоштороу эштәрен башлай. [[1920 йыл]]дан ул халыҡ мәғарифы бүлегендә — тәүҙә Мәктәптән тыш бүлек мөдире, артабан Беренсе башҡорт территориаль пехота полкы инструкторы, хәрби хеҙмәткә саҡырыуға тиклемге әҙерлек бүлеге начальнигы һәм [[Тамъян-Ҡатай кантоны]] ҡарамағындағы хәрби комиссариатына ҡараған Всеобуч начальнигы булып тора. Артабан һүрәт төшөрөү һәм һыҙма уҡытыусыһы булып эшләй. 1922 йылға тиклем Белоретта скаут отряды ойоштораа. Үҙенең файҙалы ижтимағи эшмәкәрлеге өсөн отрядҡа Кантон башҡарма комитетынан, Халыҡ мәғарифы бүлегенән һәм Мәктәп советынан рәсми рәхмәт хаттары тапшырыла. [[1925 йыл]]да, урындағы тарихты өйрәнеү буйынса башланған хәрәкәтте хуплап, тыуған яҡты өйрәнеү йәмғиәтен булдыра, тыуған яҡты өйрәнеү хәрәкәтенә идара итеү бөтөрөлгәнгә тиклем уға алыштырғыһыҙ етәкселек итә. Башҡортостанды өйрәнеү буйынса республика йәмғиәте составына ингән был эштең һөҙөмтәһе булып М. Ф. Чурконың «Тамъян-Катай кантонының тарихи очеркы», «Белорет районының тарихы» баҫмалары тора. Тыуған яҡты өйрәнеүсе һәм рәссам булараҡ уны ике өлкә: төбәк халыҡтарының тарихы һәм этнографияһы ҡыҙыҡһындыра. Үҙенең эштәре менән ул республика күргәҙмәләрендә ҡатнаша. Уның «Тамъян-Ҡатайҙа бейәләр өйөрө көтөүсеһе» картиналарының береһенә "Ҡыҙыл Башҡортостан"да рецензия бирелә. Бынан тыш, Чурко был ваҡытта тыуған яҡты өйрәнеү мәсьәләләре буйынса баш ҡала һәм урындағы баҫмаларҙа әүҙем баҫыла, Өфөлә республика һәм Мәскәү ҡалаһында 3-сө Бөтә Рәсәй мәктәп конференцияларында ҡатнаша. Һуңғы йылдарҙа төбәк тарихы проблемалары буйынса Мәскәүҙең «Наша страна» журналы һәм урындағы «Белорецкий рабочий» гәзите менән хеҙмәттәшлек итә. Рәссам булараҡ, Уралда Граждандар һуғышы, этнография һәм башҡорттарҙың көнкүреше темаларын үҙләштерә. «Белорет полкы походы» картинаһы өҫтөндә эш башлана, «Йәйләүгә күсеү» сюжеты билдәләнә. Бынан тыш, әҙәбиәт һәм тарих өлкәһендә профессиональ белем алыу өсөн ул ситтән тороп ике юғары уҡыу йортона уҡырға ингән. Уның тарафынан Белорет ҡалаһы тарихы буйынса ҡулъяҙма, Көньяҡ Урал буйлап юлъяҙмалар әҙерләнә. "Көньяҡ Уралдың дәүләт тарихи музейы"нда уның урындағы кейем өлөгөләре, «Үрге Әүжән-Петровскиҙан байрамса кейенгән ҡыҙ» һыҙмалары һаҡланған. Белорет ҡалаһында М. Ф. Чурконың башланғысы буйынса метеорология станцияһы ойошторолған, унда ҡатыны менән алыштырғыһыҙ күҙәтеүселәр булған. Тыуған яҡты өйрәнеү музейын булдырыу өсөн ныҡышмаллығы һәм коллекцияларҙы формалаштырыу буйынса бушлай эшләп, уны астырыуға өлгәшә. Белорет райкомы секретары Гришкан эшләгән саҡта Чурко тәғәйенләнешкә тап килмәйн тип, эшенән сығарғандар. Шунан һуң музей таланған, экспонаттар урланған һәм юҡҡа сыҡҡан. === Ҡулға алыныуы һәм вафаты === 1939 йылдың 15 сентябрендә ҡулға алына. Контрреволюцион эшмәкәрлектә ғәйепләнә һәм 8 йылға хөкөм ителә. [[Томск өлкәһе]]нең Асино эргәһендәге лагерҙа вафат була. [[1989 йыл]]да аҡлана<ref>[https://nkvd.tomsk.ru/researches/passional/churko-mihail-fomich/ Чурко Михаил Фомич — Мемориальный Музей]</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Береш]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * «Государственный архив Тверской области» −28.Оп.2.Д. 84. Л. 9.[https://nkvd.tomsk.ru/researches/passional/churko-mihail-fomich/] * В. Н. Макарова. 135 лет со дня рождения Михаила Фомича Чурко — краеведа и художника, основателя музея города Белорецка. == Һылтанмалар == * [https://nkvd.tomsk.ru/researches/passional/churko-mihail-fomich/ Чурко Михаил Фомич — Мемориальный Музей] [[Категория:Белорет]] [[Категория:Башҡорттар тураһында яҙған башҡа милләт (ил) шәхестәре]] tl2et9qu93xn1hnmhpl8oslybuflatm 0 183090 1298627 1295045 2026-05-31T02:04:25Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298627 wikitext text/x-wiki '''Химик ҡорал''' — ағыулы матдәләрҙең ағыулы үҙенсәлектәренә нигеҙләнгән күпләп юҡ итеү ҡоралы, уларҙы ҡулланыу саралары: артиллерия снарядтары, [[Ракета|ракеталар]], миналар, һауа бомбалары, газ ебәреү системалары, цилиндр газын осороу системалары, ВАП, [[Граната|гранаталар]], шашкалар.[[Ядро ҡоралы|Ядро]] һәм [[Биологик ҡорал|биологик (бактериологик) ҡорал]] менән бер рәттән күпләп юҡ итеү ҡоралына (WMD) ҡарай. Химик ҡорал ҡулланыу төрлө халыҡ-ара килешеүҙәр менән бер нисә тапҡыр тыйыла: * 1899 йылдағы Гаага конвенцияһы, уның 23-сө статьяһы берҙән-бер маҡсаты дошмандың кеше көсөн ағыулау булған ҡорал ҡулланыуҙы тыя; * 1925 йылғы Женева протоколы; * 1993 йылда химик ҡорал эшләүҙе, етештереүҙе, запасҡа сығарыуҙы һәм ҡулланыуҙы һәм уларҙы юҡ итеүҙе тыйыу тураһындағы конвенция. == Химик ҡорал төрҙәре == [[Файл:Война_будущего_—_война_химическая.jpg|мини|«Киләсәк һуғышы — химик һуғыш» пропагандистик плакаты. Билдәһеҙ рәссам. Пермь, 1925 йыл]] [[Файл:155mmMustardGasShells.jpg|мини|155 мм-лы химик артиллерия снарядтары ике йәшел һыҙат һәм «HD GAS» (АҠШ) яҙыуы менән билдәләнгән]] [[Файл:Demonstration_cluster_bomb.jpg|мини|Химик кластерлы хәрби башлыҡ М134 MGR-1 ракетаһы зарин тултырылған контейнерҙар менән]] [[Файл:M23_VX_Landmine.jpg|мини|3 йәшел һәм 1 һары һыҙат менән билдәләнгән VX менән йыһазландырылған M23 химик минаһының корпусы]] [[Файл:Mc-1_gas_bomb.png|мини|Зарин менән йыһазландырылған һәм 3 йәшел һыҙат менән билдәләнгән МК-1 химик авиабомбаһы<ref>''Гамурар А., Вишняков О.'' [http://commi.narod.ru/txt/1995/0804.htm Маркировка американских авиационных бомб] // Статья в № 8 журнала «Зарубежное военное обозрение» от 1995 г.</ref>]] Химик ҡорал түбәндәге характеристикалары менән айырыла: # Ағыулаусы матдәләрҙең (агент) кеше организмына физиологик йоғонтоһо характеры ; # тактик тәғәйенләнеше; # яҡынлашып килгән һуғыу тиҙлеге; # ғәмәлдәге ағыулаусы матдәнең сыҙамлылығы; # ҡулланыу саралары һәм ысулдары. Кеше организмына '''физиологик тәьҫире''' характеры буйынса ағыулы матдәләрҙең алты төп төрө бар: * [[Нервы системаһы|Нервы системаһына]] '''тәьҫир итеүсе нервы ағыулаусы матдәләр'''. Нервы ағыулаусы матдәләрҙең маҡсаты — мөмкин тиклем күберәк үлем осрағы булған шәхси составты (кадрҙарҙы) тиҙ һәм күпләп эшкә яраҡһыҙ итеү. Был төркөмдөң ағыулы матдәләренә ''зарин,'' ''зоман, табун, Новичок'' һәм ''V-газ'' инә. * '''Тире-шеш ағыулаусы матдәләрҙең тәьҫире''', ул башлыса тире аша зарарланыуға килтерә, ә аэрозоль һәм пар рәүешендә ҡулланғанда — шулай уҡ һулыш алыу системаһы аша инә. Төп ағыулы матдәләр — иприт, люизит. * '''Дөйөм ағыулы хәрәкәттең ағыулаусы матдәләре''', организмға эләгеп, кислородтың ҡандан туҡымаларға күсеүен боҙа.Был иң тиҙ тәьҫир итеүсе ағыулы матдәләр. Уларға гидроцианид кислотаһы һәм цианоген хлориды инә. * '''Тонсоғоу ғәмәленең ағыулаусы матдәләре''', башлыса үпкәгә тәьҫир итә. Төп ағыулаусы матдәләре — фосген һәм дифосген. * '''Психохимик ғәмәлдең ағыулаусы матдәләре''', күпмелер ваҡыт дошмандың кеше көсөн сафын сығарырға һәләтле. Был ағыулы матдәләр, үҙәк нервы системаһына тәьҫир итеп, кешенең нормаль психик эшмәкәрлеген боҙа йәки ваҡытлыса һуҡырлыҡ, һаңғыраулыҡ, ҡурҡыу, хәрәкәт функцияларын сикләү кеүек тайпылыштар тыуҙыра. Был матдәләр менән психик ҡаҡшау тыуҙырыусы дозаларҙа ағыуланыу үлемгә килтермәй. Был төркөмдөң ағыулы матдәләре — хинуклидил-3-бензилат (BZ) һәм лизергик кислоталы диэтиламид. * '''Асыу килтереү, ярһыу ғәмәленең ағыулаусы матдәләре''', йәки ирританттар ({{Lang-en|irritant}} — ярһыу). Ярһыу килтереүсе матдәләр тиҙ тәьҫир итә. В то же время их действие, как правило, кратковременно, поскольку после выхода из заражённой зоны признаки отравления проходят через 1—10 мин. Үлемесле тәьҫире организмға минималь һәм оптималь һөҙөмтәле дозаларҙан тиҫтәләрсә—йөҙ тапҡырға күберәк дозалар ингәндә генә мөмкин. Ярһыу килтереүсе ағыулы матдәләргә күҙ йәштәрен сығарыу, сөскөрөү, тын юлдарын ҡыҫыу (шулай уҡ нервы системаһына йоғонто яһауы һәм тиренең зарарланыуына килтере) инә. Күҙ йәштәрен сығарыусы матдәләр (лакриматорҙар) — CS, CN (хлорацетофенон) һәм PS (хлорпикрин). Сөскөртөү матдәләр (стерниттар) — DM (адамсит), DA (дифенилхлорарсин) һәм DC (дифенилцианарсин). Күҙ йәштәрен һәм сөскөрөү тәьҫирен берләштергән ағыулы матдәләр бар. Ярһыу килтереүсе ағыулы матдәләр күп илдәрҙә полиция хеҙмәтендә тора һәм шуға күрә полиция, йәки үлемесле булмаған махсус ҡорал саралары (махсус ҡоралдар) тип классификациялана. Дошмандың кеше көсөн туранан-тура тар-мар итеү маҡсатын ҡуймаған башҡа химик берләшмәләрҙе ҡулланыу осраҡтары ла бар. Әйтәйек, 1854 йылда Севастополь ҡамауында (ҡара. [[Ҡырым һуғышы]]) британ ғәскәрҙәре одоранттар, йәки «һаҫыҡ бомбалар» ҡулланған<ref>М.Володин «Химическое оружие с запахом герани»</ref>. Вьетнам һуғышында АҠШ ағастарҙан япраҡтарҙың төшөүенә сәбәпсе булған ''дефолианттар'' ҡуллана, атап әйткәндә «Агент Оранж», унда үтә ағыулы 2,3,7,8-ТХДД була. Тактик классификация буйынса ағыулы матдәләр төркөмдәргә хәрби тәғәйенләнеше буйынса бүленә: * үлемесле — кеше көсөн юҡҡа сығарыу өсөн тәғәйенләнгән матдәләр, уларға нервы-паралитик, тире-шеш, дөйөм ағыулы һәм тонсоҡтороусы ағыулы матдәләр инә; * кеше көсөн ваҡытлыса сафтан сығарыу — бер нисә минуттан алып бер нисә тәүлеккә тиклем ваҡытҡа дошмандың кеше көсөн сафтан сығарыуҙы тәьмин иткән матдәләр. Уларға психотропик (инкапаситанттар) һәм ирританттар инә. Әммә үлемесле булмаған матдәләр ҙә үлемгә килтереүе мөмкин. Атап әйткәндә, [[Вьетнам һуғышы]] йылдарында АҠШ армияһы газдарҙың түбәндәге төрҙәрен ҡуллана: * CS — ортохлоробензилиден малононитрил һәм уның рецепт формалары; * CN — хлорацетофенон; * DM — адамсит йәки хлордигидрофенарсазин; * CNS — хлропикриндың рецепт формаһы; * BA (BAE) — бромацетон; * BZ — хинуклидил-3-бензилат. АҠШ хәрбиҙәренең мәғлүмәттәре буйынса, газдар үлемесле булмаған концентрацияларҙа ҡулланылған. Әммә Сорбонна медицина факультеты профессоры Фрэнсис Кан билдәләүенсә, Вьетнамда CS газы үлемесле ҡорал (сикле арауыҡтарҙа күпләп ҡулланыу) булған шарттарҙа барлыҡҡа килгән<ref name="voyna">Кунцевич А. Д., Назаркин Ю. К. [http://www.himvoiska.narod.ru/vietnam.html Химическая война США в Индокитае] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519092139/http://himvoiska.narod.ru/vietnam.html|date=2009-05-19}}, 1987</ref>. Тәьҫир итеү тиҙлеге буйынса тиҙ тәьҫир итеүсе һәм әкрен тәьҫир итеүсе ағыулы матдәләр бүленә. Тиҙ тәьҫир итеүселәргә нервы-паралитик, дөйөм ағыулаусы, ярһыу килтереүсе һәм ҡайһы бер психотроп матдәләр инә. Әкрен тәьҫир итеүсе матдәләргә тире-шеш, тонсоғоу һәм айырым психотроп матдәләр инә. Емергес һәләтте һаҡлау оҙайлығына ҡарап, ағыулы матдәләр ҡыҫҡа ваҡытлы эш итеү (ҡыҫҡа йәки көсһөҙ) һәм оҙайлы (ныҡ) матдәләргә бүленә. Беренсеһенең зарарлы эффекты минуттарҙа иҫәпләнә (AC, CG). Һуңғыһының ғәмәле ҡулланғандан һуң бер нисә сәғәттән бер нисә аҙнаға тиклем дауам итеүе мөмкин. [[Беренсе донъя һуғышы]] йылдарында химик ҡорал хәрби хәрәкәттәрҙә (Варшава, Осовец һ. б.) бик киң ҡулланыла, әммә, ғәмәлдәренең үлемесле булыуына ҡарамаҫтан, ул түбән һөҙөмтәлелек күрһәтә. Ҡулланыу мөмкинлеге елдең һауа торошона, йүнәлешенә һәм көсөнә ныҡ бәйле булған; күпләп ҡулланыу өсөн яраҡлы шарттарҙы ҡайһы бер осраҡтарҙа аҙналар буйы көтөргә тура килгән. Һөжүм ваҡытында химик ҡорал ҡулланғанда, уларҙы ҡулланған яҡ үҙе үҙенең химик ҡоралынан юғалтыуҙар кисерә, ә дошмандың юғалтыуҙары һөжүмдең традицион артиллерия әҙерлегенән юғалтыуҙарҙан артыҡ булмай. Беренсе донъя һуғышы тарихсыһы Сергей Геннадьевич Нелипович фекеренсә, химик ҡоралдың һөҙөмтәлелеге түбән булыуы үҙ-ара «күпләп ҡырыу ҡоралын ҡулланыуҙы тыныс ҡына кире ҡағыуға»<ref>Сергей Нелипович: «[http://ruvera.ru/articles/sergeiy_nelipovich_voiyna_sdelala_revolyuciyu Война сделала революцию необратимой]» </ref> килтерә һәм артабанғы һуғыштарҙа химик ҡоралды күпләп хәрби ҡулланыу күҙәтелмәй. [[Бөйөк Ватан һуғышы]] йылдарында, Германияның химик һуғыш башланыуына әҙерлек сиктәрендә, СССР ирекмәндәргә химик ҡорал ҡулланыу буйынса тәжрибә үткәрә. 1941 йылдың июлендә Мәскәүҙә медицина студенттары (ирекмәндәр араһында) һайлап алына, уларға һул ҡулының тиреһенә иприт һәм люизит тамсылары һалына. Иприт һәм люизит локаль анальгетик йоғонто яһағанға күрә, ирекмәндәр ҡулланғанда ауыртыуҙы һиҙмәгән. Ирекмәндәр бер нисә көн Любянкала, тиренән зарарланыу эҙҙәре сыҡҡансы тороп ҡала. Бынан һуң тирелә асыҡ-көрән таптар ҡала һәм бөтә ирекмәндәрҙе өйҙәренә ҡайтаралар, был тәжрибәне кешегә һөйләү тыйыла<ref>{{Мәҡәлә|автор=Евгения Соколова|заглавие=Мой Сталинград|ссылка=|язык=|издание=[[Наука и жизнь]]|тип=журнал|год=2020|номер=2|страницы=39—40|issn=}}</ref>. XX быуат аҙағында, ғәскәрҙәрҙе WMD-нан һаҡлауҙың юғары үҫеше арҡаһында, хәрби ағыулаусы матдәләрҙең төп маҡсаты — дошмандың кеше көсөн ҡыҫырыҡлау һәм бығауҙау һанала. == Тарих == === Химик ҡорал ҡулланыу менән бәйле һуғыштар һәм конфликттар === * [[Беренсе донъя һуғышы]] ([[1914 йыл|1914]]—[[1918 йыл|1918]]; бөтә яҡтар)<ref>{{Китап|ссылка=https://library.by/portalus/modules/warcraft/readme.php?subaction=showfull&id=1623926831&archive=&start_from=&ucat=&|автор=Фрайс А. Амос, Клапенс Д. Вест|заглавие=Химическая война|ответственный=перевод М.Н. Соболева|год=1924|издание=2 изд|место=Москва|издательство=Государственное Военное Издательство|страниц=506|тираж=10 250}}</ref> [[Файл:Нем.деревянный_миномет.jpg|мини|Герман минометы, химик зарядтар менән. [[1916 йыл|1916]]]] [[Файл:Bundesarchiv_Bild_183-F0313-0208-007,_Gaskrieg_(Luftbild).jpg|мини|[[Беренсе донъя һуғышының Көнсығыш фронты|Көнсығыш фронтта]] Беренсе донъя һуғышында немец ғәскәрҙәренең дошман яғына һиптереү юлы менән химик һуғыш ағыулаусы матдәләренең газ болото барлыҡҡа килеүе]] * [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Рәсәйҙәге граждандар һуғышы]]: Ярославль ихтилалы ([[1918 йыл|1918]]; Ҡыҙыл Армия аҡтарға ҡаршы) * [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Рәсәйҙәге граждандар һуғышы]]: Рәсәйҙең төньяғына сит ил хәрби интервенцияһы ([[1918 йыл|1918]]—[[1919 йыл|1919]]; Британия интервенттары Ҡыҙыл Армияға ҡаршы)<ref name="autogenerated2">Белаш Е. «Мифы Первой мировой» М., «Вече», 2012 г.</ref> * [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Рәсәйҙәге граждандар һуғышы]]: Ҡырым һуғышы, ([[1919 йыл|1919]]; Аҡ армия һәм британ интервенттары Ҡыҙыл Армияға ҡаршы)<ref name="autogenerated2" /> * [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Рәсәйҙәге граждандар һуғышы]]: Орел-Кромский янындағы алыш, ([[1919 йыл|1919]]; Аҡ армия Ҡыҙыл Армияға ҡаршы)<ref name="autogenerated2" /> * [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Рәсәйҙәге граждандар һуғышы]]: Гимра ауылының штурмы ([[Дағстан]]), ([[1920 йыл|1920]]; Ҡыҙыл Армия)<ref name="autogenerated2" /> * [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Рәсәйҙәге граждандар һуғышы]]: Тамбов ихтилалы ([[1920 йыл|1920]]—[[1921 йыл|1921]]; Ҡыҙыл Армия баш күтәреүселәргә ҡаршы, 0016 бойороҡҡа ярашлы, 12 июнь)<ref name="black book">Nicolas Werth, Karel Bartošek, Jean-Louis Panné, Jean-Louis Margolin, Andrzej Paczkowski, [[Stéphane Courtois]], ''[[Чёрная книга коммунизма]]: преступления, террор и репрессии'', Harvard University Press, 1999, hardcover, 858 pages, ISBN 0-674-07608-7</ref> * Татарбунар ихтилалыр (1924 йыл 15-18 сентябрь; Румын армияһы баш күтәреүселәргә ҡаршы). * Риф һуғышы ([[1920 йыл|1920]]—[[1926 йыл|1926]]; Испания, Франция) * Икенсе Итало-Эфиопия һуғышы ([[1935 йыл|1935]]—[[1936 йыл|1936]]; Италия) * Икенсе ҡытай-япон һуғышы ([[1937 йыл|1937]]—[[1945 йыл|1945]]; Япония) * Хәсән күлендә совет-япон сик буйы конфликты ([[1938 йыл|1938]]; СССР, хата менән<ref>''«Причём на наши аэродромы были доставлены в большом количестве и химические бомбы с отравляющими веществами. В ряде случаев наши оружейники и лётчики путали осколочные и химические бомбы и отправлялись с ними бомбить японцев. Так, 2 августа 4-я эскадрилья 53-й бригады атаковала высоту Заозёрная вместо осколочных бомб [[АО-10]] осколочно-химическими бомбами АОХ-10, поскольку внешне они были очень похожи.»'' [http://www.e-reading.org.ua/chapter.php/1002582/25/Shirokorad_Aleksandr_-_Yaponiya._Nezavershennoe_sopernichestvo.html Александр Широкорад. Япония. Незавершенное соперничество. Глава 25. Конфликт на озере Хасан]</ref>) * [[Вьетнам һуғышы]] ([[1957 йыл|1957]]—[[1975 йыл|1975]]; Америка Ҡушма Штаттары<ref>США применяли [[дефолианты]] и [[слезоточивый газ]]; северовьетнамские войска применяли слезоточивый газ.</ref>) * Төньяҡ Йеменда Граждандар һуғышы ([[1962 йыл|1962]]—[[1970 йыл|1970]]; Мысыр) * [[Иран-Ираҡ һуғышы]] ([[1980 йыл|1980]]—[[1988 йыл|1988]]; ике яҡтан да) * Ираҡ-курд конфликты (Ираҡ хөкүмәте көстәре «Анфаль» операцияһы барышында) * Ираҡ һуғышы ([[2003 йыл|2003]]—[[2010 йыл|2010]]; баш күтәреүселәр<ref>{{Cite web|url=http://www.rambler.ru/news/events/iraq/9951420.html|title=Иракские повстанцы взяли на вооружение опыт Первой мировой|accessdate=2009-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606185943/http://www.rambler.ru/news/events/iraq/9951420.html|archivedate=2009-06-06}}</ref><ref>[http://www.segodnya.ua/news/197581.html В Ираке боевики применили химическое оружие] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416044100/http://www.segodnya.ua/news/197581.html |date=2009-04-16 }}</ref>) * Икенсе чечен һуғышы (Грозныйҙы штурмлау ваҡытында 1999 йылдың 29 декабрендә боевиктар [[хлор]] һәм аммиак резервуарҙын шартлата). * [[Сүриәлә граждандар һуғышы]] ([[2011 йыл|2011 йылдан]]; хөкүмәт көстәре лә, ҡораллы оппозиция ла бер нисә тапҡыр бер-береһен химик ҡорал ҡулланыуҙа ғәйепләй. Иң билдәле осраҡтар — Хан аль-Асалда 2013 йылдың мартында булған ваҡиға һәм шул уҡ йылдың авгусында Гуталағы химик һөжүмдәр). == Химик ҡорал ҡулланып теракт һөжүмдәре == 1995 йылдың 20 мартында Аум Синрикё сектаһы Токио метрополитенында химик һөжүм яһай. Яҡынса 5000 кеше өҫкө һулыш алыу тракты менән етди ағыуланған, күптәренең күҙҙәре янған. 13 кеше һәләк була. == Химик ҡорал менән геноцид акттарын тормошҡа ашырыу == * Икенсе донъя һуғышы йылдарында Германия оккупацияланған территорияларҙың граждандар, шулай уҡ хәрби әсирҙәр концлагерҙарында күпләп үлтереү өсөн «Циклон Б» ағыулы матдәһен ҡуллана. == Ағыулы матдәләр ярҙамында енәйәтселек менән көрәш == [[Файл:Tear_gas_grenade.jpg|мини|CS менән химик [[Граната|ҡул гранатаһы]], кәүҙәһе деформацияланған]] [[Файл:WTO_protests_in_Seattle_November_30_1999.jpg|мини|Полиция хеҙмәткәрҙәренең ағыулы ярһыу эффектлы махсус аэрозоль баллондарын ҡулланыуы. Сиэтл, 1999 й.]] === Сыуалыштар һәм демонстрациялар менән көрәш === [[Файл:Yellow_Vests_-_Act_19.jpg|мини|Демонстрацияны таратҡанда ярһыу ағыулаусы матдәнең аэрозоль болото барлыҡҡа килеүе. Париж, 2019 йыл]] Сыуалыштар һәм кәрәкмәгән сығыштар менән көрәшеү өсөн күп илдәрҙең властары үлемесле булмаған ағыулы матдәләр ҡуллана. Ағыулы матдәләр түбәндәге формала ҡулланылырға мөмкин: * химик матдәләр менән граната (Рәсәйҙә — «Черёмуха», «Дрифт»); * аэрозоль спрейы (Рәсәй Федерацияһында — «Черёмуха 10М»). == Рәсәйҙә химик ҡорал == 1993 йылда Рәсәй Химик ҡорал конвенцияһына ҡул ҡуя, ә 1997 йылда ратификациялай.Был йәһәттән күп йылдар дауамында тупланған ҡоралды юҡ итеү өсөн «Рәсәй Федерацияһында химик ҡорал запастарын юҡ итеү»<ref>[https://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=140521#010529669294686084 Постановление Правительства Российской Федерации № 305 от 21.03.1996 г. «Об утверждении федеральной целевой программы „Уничтожение запасов химического оружия в Российской Федерации“»] // Электронный текст документа в 15-й редакции от 16.11.2018 г. на ИПС «[[КонсультантПлюс]]<nowiki/>». Документ (1-я редакция) был опубликован в № 14, ст. 1448 «Собрания законодательства РФ» 01.04.1996 г, в № 62 газеты «Российская газета» 02.04.1996 г.</ref> тип аталған федераль маҡсатлы программа ҡабул ителә. Тәүҙә программа 2009 йылға тиклем проектлана, әммә финанс булмауы арҡаһында бер нисә тапҡыр оҙайтыла. 2014 йылдың апреленә Рәсәйҙең химик ҡорал запастарының 78 проценты юҡ ителгән<ref>[https://ria.ru/20140414/1003819062.html ОЗХО: Россия на сегодня уничтожила 78 % своего арсенала химоружия]</ref>. 2015 йылдың октябренә Рәсәй химик ҡорал запасының 92 процентын юҡ итте<ref name="autogenerated1">[https://lenta.ru/news/2015/10/08/chemical/ В России завершено уничтожение крупнейшего арсенала химического оружия] // [[Lenta.ru]], 08.10.2015</ref>. Рәсәйҙә химик ҡоралдың һигеҙ һаҡлағысы була, уларҙың һәр береһе юҡ итеү предприятиеһына тап килә: * Покровка ауылы, Һамар өлкәһе Безенчук районы (Чапаевск-11) юҡ итеү заводы тәүгеләрҙән булып 1989 йылда хәрби төҙөүселәр тарафынан ҡуйылған, әммә бөгөнгө көнгә тиклем консервацияланған; * Горный ([[Һарытау өлкәһе]]) (2008 йылда эшкәртеү тамамланған); * Камбарка ([[Удмурт Республикаһы]]) (2009 йылда эшкәртеү тамамланған); * Кизнер ауылы ([[Удмурт Республикаһы]]) (2013 йылда файҙаланыуға тапшырылған<ref>[https://www.interfax-russia.ru/volga/news/posledniy-rossiyskiy-zavod-po-unichtozheniyu-himoruzhiya-otkryli-v-udmurtii-2 Последний российский завод по уничтожению химоружия открыли в Удмуртии]</ref>, 2017 йылда эшкәртеүҙе тамамлаған); * [[Щучье (Ҡурған өлкәһе)|Щучье]] ([[Ҡурған өлкәһе]]) (завод 2009 йылда сафҡа индерелә, 2015 йылда эшкәртеүҙе тамамлай<ref>[https://ria.ru/20151120/1324986241.html Власти: работы по уничтожению химоружия завершились под Курганом] // [[РИА Новости]], 20.11.2015</ref>); * Марадыково ауылы (Марадыковский объекты) ([[Киров өлкәһе]]) (2006 йылда файҙаланыуға тапшырылған, 2015 йылда эшкәртеүҙе тамамлаған<ref>[https://ria.ru/20151030/1310681360.html Бабич: РФ в этом году практически завершила уничтожение химоружия] // [[РИА Новости]], 30.10.2015</ref>); * Леонидовка ауылы ([[Пенза өлкәһе]]) (2008 йылда ғәмәлгә индерелә, 2015 йылда эшкәртеүҙе тамамлай<ref>[https://www.interfax.ru/russia/460604 Последний химический боеприпас уничтожен в «Леонидовке»] // [[Интерфакс]], 17.08.2015</ref>); * Почеп ([[Брянск өлкәһе]]) (2010 йылда файҙаланыуға тапшырылған, 2015 йылда эшкәртеүҙе тамамлаған<ref name="autogenerated1"/>). 2017 йылдың 27 сентябрендә [[Рәсәй Федерацияһы Президенты]] [[Путин Владимир Владимирович|В. В. Путинға]] Рәсәй Федерацияһының химик ҡоралын тулыһынса юҡ итеү тураһында хәбәр ителә.<ref>[https://www.vesti.ru/article/1602191 Историческое событие: Россия досрочно уничтожила все химическое оружие] // Статья от 27.09.2017 г. «[[Вести.ру]]<nowiki/>».</ref>. == Иҫкәрмә == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * {{Китап|автор=Александров В. Н., Емельянов В. И.|заглавие=Отравляющие вещества: Учебное пособие|ссылка=http://pirochem.net/index.php?author=alexndrov-vn&book=1990&category=otherpirotech&id1=3|ответственный=Под ред. д-ра хим. наук, проф. Г. А. Сокольского|издание=2-е изд., перераб. и доп|место=М.|издательство=[[Воениздат]]|год=1990|страницы=|страниц=272|isbn=5-203-00341-6|тираж=100000|ref=}} * {{H|Gershater|1963|3=''Gershater, E. M.'' [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112106756205;view=1up;seq=39 Chemical Agents and Battlefield Mobility]. // ''Military Review''. — June 1963. — Vol. 43 — No. 6.}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20090518033737/http://bezpaleva.org/?p=47 Диафильм "Граждандар оборонаһы. Ғәмәли стандарттар", 1984 йыл.] * [https://web.archive.org/web/20110912072726/http://www.chemicaldisarmament.ru/ Химик ҡоралһыҙландырыу] асыҡ электрон журнал. Рәсәйҙә химик ҡоралды юҡ итеү процесы тураһында ентекле мәғлүмәт (Яңылыҡтар, документтар) — ''Сайт ваҡытлыса юҡ (04.02.2010).'' * ''Де-Лазари А. Н.'' [http://supotnitskiy.ru/book/book5.htm Химик ҡорал 1914—1918 бөтә донъя һуғышы фронттарында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517115717/http://supotnitskiy.ru/book/book5.htm |date=2008-05-17 }} * Владимир Воронов. [http://index.org.ru/journal/12/voronov.html Шайтандың һуңғы аргументы: Рәсәйҙә химик ҡорал тарихы тураһында, 1916—1941 йылдар] // Индекс/Цензураға досье, № 12/2001. * Владимир Воронов. [http://www.sovsekretno.ru/articles/id/2640/ Иприт урманы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220608070044/https://www.sovsekretno.ru/articles/id/2640/ |date=2022-06-08 }} // Совершенно секретно, № 11 (258), 2010. * Федоров Л. А. [http://www.seu.ru/cci/lib/books/chemwar/ Рәсәйҙә иғлан ителмәгән химик һуғыш: Тирә-яҡ мөхиткә ҡаршы сәйәсәт, Мәскәү, 1995] * [http://www.arms.ru/xim/ Ҡоралдар энциклопедияһы. Химик ҡорал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702065905/http://www.arms.ru/xim |date=2020-07-02 }} [[Категория:Химик ҡорал]] 0ap4ii9p5s0qukdnallnl2pstuucqaf 0 185373 1298593 1277885 2026-05-30T13:04:07Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298593 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Maria_Tallchief_and_Erik_Bruhn_1961.png|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Maria_Tallchief_and_Erik_Bruhn_1961.png/250px-Maria_Tallchief_and_Erik_Bruhn_1961.png|мини|313x313пкс|[[Брун Эрик|Э.Брун]] һәм М.Толчиф, 1961 й.]] '''Элизабет Мэри Тол Чиф'''<ref group="a">Имя на языке [[оседжи]] в написании латиницей: ''Ki He Kah Stah Tsa''. Dance Magazine 1960 Award Winners: Maria Tallchief". Dance Magazine (April 1961)</ref> ({{Lang-en|Elizabeth Marie Tallchief}}; [[24 ғинуар]] [[1925 йыл]], Фэрфакс, Оклахома — [[11 апрель]] [[2013 йыл]], Чикаго) — «{{Тәржемәһеҙ 5|Пять лун|биш ай|en|Five Moons}}» тип аталғандарҙың береһе, Американың беренсе прима-балеринаһы<ref>Hedy Weiss (April 12, 2013). «American prima ballerina Maria Tallchief dies at 88». Chicago Sun Times. Retrieved April 15, 2013</ref> [[Индеецтар]]ҙың беренсе вәкиле — балерина<ref>Howard Chua-Eoan (April 12, 2013). «The Silent Song of Maria Tallchief: America’s Prima Ballerina (1925—2013)». Time. Retrieved April 16, 2013.</ref>. Балетта революция яһаған тип иҫәпләнә<ref name="SunTimes_obit">{{Cite news|title=American prima ballerina Maria Tallchief dies at 88|author=Hedy Weiss|date=2013-04-12|work=Chicago Sun Times|url=http://www.suntimes.com/entertainment/19439381-421/american-prima-ballerina-maria-tallchief-dies-at-88.html|accessdate=2013-04-15|archivedate=2013-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130416013816/http://www.suntimes.com/entertainment/19439381-421/american-prima-ballerina-maria-tallchief-dies-at-88.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416013816/http://www.suntimes.com/entertainment/19439381-421/american-prima-ballerina-maria-tallchief-dies-at-88.html |date=2013-04-16 }}</ref><ref name="DanceMag1961">{{Мәҡәлә|заглавие=Dance Magazine 1960 Award Winners: Maria Tallchief|издание={{Нп3|Dance Magazine}}|номер=April 1961|язык=en|тип=magazine}}</ref><ref name="WAPost_obit">{{Cite news|title=Maria Tallchief, ballet star who was inspiration for Balanchine, dies at 88|date=2013-04-12|work=The Washington Post|first=Sarah|last=Halzack|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/maria-tallchief-ballet-star-who-was-inspiration-for-balanchine-dies-at-88/2013/04/12/5888f3de-c5dc-11df-94e1-c5afa35a9e59_story.html|accessdate=2013-04-14|archivedate=2013-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130414094804/http://www.washingtonpost.com/local/obituaries/maria-tallchief-ballet-star-who-was-inspiration-for-balanchine-dies-at-88/2013/04/12/5888f3de-c5dc-11df-94e1-c5afa35a9e59_story.html}}</ref><ref name="TIME_obit">{{Cite news|url=https://entertainment.time.com/2013/04/12/the-silent-song-of-maria-tallchief-americas-prima-ballerina-1925-2013/|title=The Silent Song of Maria Tallchief: America's Prima Ballerina (1925-2013)|work=[[Time (magazine)|Time]]|date=2013-04-12|author=Howard Chua-Eoan|accessdate=2020-07-11|archivedate=2020-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009071902/https://entertainment.time.com/2013/04/12/the-silent-song-of-maria-tallchief-americas-prima-ballerina-1925-2013/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009071902/https://entertainment.time.com/2013/04/12/the-silent-song-of-maria-tallchief-americas-prima-ballerina-1925-2013/ |date=2020-10-09 }}</ref>. Балерина Марджори Толчифтың өлкән апаһы, [[Джордж Баланчин]]дың өсөнсө ҡатыны. == Биографияһы == Уның атаһы (Александр Джозеф Тол Чиф) осейджи юлбашсыһы булған, ә әсәһенең (Рут Портер) ата-бабалары [[Шотландия|шотланд]] һәм [[Ирландия|ирланд]] сығышлы<ref name="NYT_obit" /><ref name="autobio1">{{Китап|заглавие=Maria Tallchief: America's Prima Ballerina|ссылка=https://archive.org/details/mariatallchiefam0000tall|издательство=Holt|год=1998|isbn=0-8050-3302-5|часть=1|ссылка часть=https://archive.org/details/mariatallchiefam0000tall|автор=Maria Tallchief; Larry Kaplan}}</ref>. Фамилияһы рус теленә «Юғары кәүҙәле юлбашсы» тип тәржемә ителә<ref>{{публикация|книга|автор=В. Е. Багно|заглавие=На рубеже двух столетий: сборник в честь 60-летия Александра Васильевича Лаврова|ссылка= https://books.google.ru/books?id=2l8oAQAAIAAJ|издательство=Новое литературное обозрение|год=2009|страницы=417|страниц=848}}</ref>. Дуҫтары һәм туғандары уны «Мэри Бетти» (Marie Betty) тип атай. Ата-әсәһе Мэриҙың әсәһе Александр Джозефтың әсәһендә экономка булып эшләгән апаһына барғанда таныша<ref name="NYT_obit">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/04/13/arts/dance/maria-tallchief-brilliant-ballerina-dies-at-88.html|title=Maria Tallchief, a Dazzling Ballerina and Muse for Balanchine, Dies at 88|last=Anderson|first=Jack|date=2013-04-12|accessdate=2013-04-13|archivedate=2018-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180206041217/http://www.nytimes.com/2013/04/13/arts/dance/maria-tallchief-brilliant-ballerina-dies-at-88.html}}</ref>. Тол Чиф тыуғандан тиерлек бейей — өс йәшенән алып бейеү дәрестәренә йөрөй. Һигеҙ йәше тулғанда ғаиләһе [[Калифорния]]ның [[Лос-Анджелес]] ҡалаһына күсенә, унда апалы-һеңлеләрҙең бейеү менән шөғөлләнеү өсөн мөмкинлектәре күберәк була. 17 йәшендә ангажемент эҙләп, [[Нью-Йорк]] ҡалаһына күсә, унда эш биреүселәр талабы буйынса «Мария Толчиф» (''Maria Tallchief'') псевдонимын ала. Биш йыл дауамында Толчиф «[[:ru:Русский_балет_Монте-Карло|Русский балет Монте-Карло]]» (1942—1947) компанияһында бейей<ref>{{Китап|автор=[[Суриц, Елизавета Яковлевна|Суриц Е. Я.]]|часть=Толчиф, Мария|ссылка часть=http://dancelib.ru/baletenc/item/f00/s02/e0002806/index.shtml|заглавие=Балет : энциклопедия|ответственный=Гл. ред. [[Григорович, Юрий Николаевич|Ю. Н. Григорович]]|ссылка=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия|год=1981|страниц=623|страницы=|isbn=|ref=}}</ref>, бында Джордж Баланчин менән таныша һәм уға кейәүгә сыға. Баланчин үҙ труппаһының балетмейстеры булып алғас, Толчиф уның төп солисткаларының береһе була<ref name="Tribune">{{Cite news|first1=Jon|publisher=Sid|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150807030155/http://articles.chicagotribune.com/2013-04-12/entertainment/ct-ent-0413-tallchief-obit-20130413_1_joffrey-ballet-chicago-city-ballet-ballet-students|title=Maria Tallchief dead at 88:Chicago dance legend, Balanchine muse|accessdate=2015-09-15|work=Chicago Tribune|date=2015-04-12|archivedate=2015-08-07|url=http://articles.chicagotribune.com/2013-04-12/entertainment/ct-ent-0413-tallchief-obit-20130413_1_joffrey-ballet-chicago-city-ballet-ballet-students}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150807030155/http://articles.chicagotribune.com/2013-04-12/entertainment/ct-ent-0413-tallchief-obit-20130413_1_joffrey-ballet-chicago-city-ballet-ballet-students |date=2015-08-07 }}</ref>. Ире менән айырылышҡандан һуң, 1956 йылда компанияны ташлап китә. Толчиф бейеүенең дәртле манераһы техник ҡатмарлыҡтар менән тулы булған Баланчиндың виртуоз хореографияһы менән уңышлы аралаша. Балеринаға билдәлелекте «Жар-птица» (1949) балетындағы төп партия килтерә. Башҡа уңышлы партия булып «Щелкунчик»та Фея Драже партияһы тора. Ул бөтә донъяны урап үтә, [[Ҙур театр]]ҙа сығыш яһаусы беренсе АҠШ гражданкаһы була, Америка телевидениеһында даими сығыш яһай. [[1966 йыл]]да башкарыу карьераһы тамамлағандан һуң, Мария Толчиф [[Чикаго]]ла балет үҫешендә әүҙем ҡатнаша: [[1974 йыл]]да ул Чикаго ҡала балеты труппаһын төҙөй, ул башта Лирик Опера составында эшләй, ә һуңынан, 1981 йылда, үҙалла компания булып китә. Оклахомала балеринаның бер нисә һыны ҡуйылған. Ул Америка ҡатын-ҡыҙҙар данының Милли залы ағзаһы була һәм сәнғәткә индергән өлөшө өсөн Милли миҙал ала. [[1996 йыл]]да Толчиф Кеннеди Үҙәге бүләген ала. Уның тормошо бер нисә документаль фильм һәм биографиялар предметы була. == Карьераһы == === Карьераһының башы === 1942 йылда Беверли-Хиллзда урта мәктәпте тамамлай. 17 йәшендә Нью-Йоркҡа юллана һәм Серж Денхем труппаһында сығыш яһай башлай.<ref>TALLCHIEF, ELIZABETH MARIA (1925- )<small>(недоступная ссылка)</small>.''web.archive.org''(17 апреля 2013).&<small>Дата обращения: 11 июля 2020.</small><small>Архивировано 17&nbsp;апреля 2013 года.</small></ref><ref name="Anderson">{{Cite news|accessdate=2020-07-11|first=Jack|last=Anderson|date=2013-04-12|id=0362-4331|work=The New York Times|title=Maria Tallchief, a Dazzling Ballerina and Muse for Balanchine, Dies at 88|url=https://www.nytimes.com/2013/04/13/arts/dance/maria-tallchief-brilliant-ballerina-dies-at-88.html|archivedate=2018-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180206041217/http://www.nytimes.com/2013/04/13/arts/dance/maria-tallchief-brilliant-ballerina-dies-at-88.html}}</ref>. Уның беренсе сығышы Париж күңел асыуында була<ref>Maria Tallchief : America's prima ballerina : Tallchief, Maria : Free Download, Borrow, and Streaming<small>(англ.)</small>.''Internet Archive''.<small>Дата обращения: 11 июля 2020.</small></ref>. Монте-Карлола Рус балетында тәүге ике ай эше ваҡытында ул ете төрлө балетта сығыш яһай. === Баланчин эраһы === 1944 йылдың яҙында Монте-Карлоның Рус балеты яңы «Песня Норвегии» спектакле өҫтөндә эш өсөн билдәле балетмейстер [[Джордж Баланчин]]ды саҡыра. Был аҙым уның карьераһында һәм Баланчин карьераһында боролош мәле була<ref name=":0" />. Баланчин уның мөһим ролдәрендә ярҙам итә. Danses Concertantes ул па-де-труа джазының бер өлөшө була, Bourgeois Gentilhomme уның Юрек Лазовский менән па-де-де-де була<ref name=":0">{{Cite web|url=https://archive.org/details/mariatallchiefam0000tall|title=Maria Tallchief : America's prima ballerina : Tallchief, Maria : Free Download, Borrow, and Streaming|accessdate=2020-07-11}}</ref>. 1946 йылдың 16 авгусында Баланчин һәм Мария өйләнешә<ref name="Anderson"/>. Контракты бөткәс, ул Баланчин труппаһына ҡушыла, уныһы Францияла Париж Операһының Балет труппаһына хореограф сифатында саҡырылған була. === Нью-Йорк Сити балеты === 1946 йылда Баланчин балет йәмғиәтенә нигеҙ һалыу өсөн меценат Линкольн Кирстейн менән берләшә, был йәмғиәт туранан-тура Нью-Йорк Сити балетының беренсе ҡарлуғасы була. Толчифтың Монте-Карло Рус балеты менән контракты бөтөүгә алты ай ваҡыты ҡала, шуға күрә ул труппала 1947 йылға тиклем ҡала.<ref>{{Мәҡәлә|ссылка=|автор=|заглавие="Dance Magazine 1960 Award Winners: Maria Tallchief"|год=|язык=|издание=Dance Magazine|тип=|том=|номер=|страницы=|issn=}}</ref>. Ирле-ҡатынлы АҠШ-ҡа әйләнеп ҡайтҡас, ул тиҙ арала 1948 йылда асылған Нью-Йорк Сити балеты йондоҙҙарының береһе һәм тәүге прима-балерина була<ref>{{Мәҡәлә|ссылка=https://entertainment.time.com/2013/04/12/the-silent-song-of-maria-tallchief-americas-prima-ballerina-1925-2013/|автор=Howard Chua-Eoan|заглавие=The Silent Song of Maria Tallchief: America’s Prima Ballerina (1925-2013)|год=2013-04-12|язык=en|издание=[[Time]]|issn=0040-781X|тип=magazine|archivedate=2020-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009071902/https://entertainment.time.com/2013/04/12/the-silent-song-of-maria-tallchief-americas-prima-ballerina-1925-2013/}}</ref>. == Репертуары == * 27 ноябрь {{Год в театре|1949}} — ''Жар-птица''*, Джордж Баланчиндың «Жар-птица» (''Иван-царевич'' — Монсьон Франсиско) (*) — партияның тәүге башҡарыусыһы. == Комментарийҙар == <references group="a" /> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20150329150651/http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/maria-tallchief?ref=artist Фрагмент pas de deux из балета «Сильвия», хореография Джорджа Баланчина] // фестиваль ''Jacob’s Pillow'', июль 1951 года. [[Категория:Шәхестәр:Индейҙар]] [[Категория:XX быуат балет артистары]] [[Категория:АҠШ балет артистары]] [[Категория:Алфавит буйынса балет артистары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:2013 йылда вафат булғандар]] [[Категория:11 апрелдә вафат булғандар]] [[Категория:1925 йылда тыуғандар]] [[Категория:24 ғинуарҙа тыуғандар]] 2tz7ei70mdf3vh2wp20rscms3lj09ug 0 193924 1298624 1266771 2026-05-30T23:32:19Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298624 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018''' ({{lang-ru|Чемпионат мира по футболу 2018 года}}) — ФИФА-ның [[футбол]] буйынса 21-се донъя чемпионаты, уның йомғаҡлау өлөшө [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙә<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/sport/2010/12/a_3454293.shtml|title=Россия и Катар получили чемпионаты мира по футболу|date=2010-12-02|publisher=[[Газета.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219165512/http://www.gazeta.ru/sport/2010/12/a_3454293.shtml|archive-date=2014-12-19|access-date=2015-02-25}}</ref> 2018 йылдың 14 июненән 15 июленә тиклем ойошторола<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/rolling_news/2013/05/130523_rn_russia_world_cup_cost|title=Чемпионат мира по футболу в России оценили в $8 млрд.|date=2013-05-23|publisher=[[Би-би-си]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130707181303/http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2013/05/130523_rn_russia_world_cup_cost.shtml|archive-date=2013-07-07|access-date=2015-02-25}}</ref>. Рәсәй үҙ тарихында донъя чемпионатын тәүге тапҡыр ҡабул итә, шулай уҡ чемпионат [[Көнсығыш Европа]]ла тәүге тапҡыр үтә<ref>{{cite web|lang=ru|url=http://last24.info/read/2010/12/02/8/787|title=Россия примет чемпионат мира 2018 года|date=2010-12-02|archive-url=https://www.webcitation.org/67KA3ZZF3?url=http://last24.info/read/2010/12/02/8/787|archive-date=2012-05-01|access-date=2010-12-02}}</ref>. Шулай уҡ ул тәүге тапҡыр донъяның ике өлөшөндә — [[Европа]]ла һәм [[Азия]]ла уҙғарыла<ref>{{cite web |url=https://www.pnp.ru/social/v-rossii-startoval-chempionat-mira-po-futbolu.html |title=В России стартовал чемпионат мира по футболу |author=Никита Вятчанин |date=2018-06-14 |publisher=[[Парламентская газета]] |access-date=2018-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617144348/https://www.pnp.ru/social/v-rossii-startoval-chempionat-mira-po-futbolu.html |archive-date=2018-06-17 }}</ref>. Турнир Рәсәйҙең 11 ҡалаһының 12 стадионында үтә<ref>{{Cite web |url=http://runews24.ru/sport/construction-of-stadiums-in-the-wc-2018.html |title=Строительство арен ЧМ-2018 будут транслировать веб-камеры |publisher=runews24.ru |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709142848/http://runews24.ru/sport/construction-of-stadiums-in-the-wc-2018.html |archive-date=2015-07-09 }}</ref>. Был донъя чемпионатында судьяларҙың видеоассистенты (VAR) беренсе тапҡыр ҡулланыла<ref>{{Cite web |url=http://www.rbc.ru/society/26/04/2017/5900d9249a7947e41b58816c |title=Глава ФИФА заявил о введении видеоповторов для судей на ЧМ-2018 в России |date=2017-04-26 |publisher=РБК |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024100641/http://www.rbc.ru/society/26/04/2017/5900d9249a7947e41b58816c |archive-date=2017-10-24 }}</ref>. Франция йыйылма командаһы, финал матчында Хорватия йыйылма командаһын 4:2 иҫәбе менән еңеп, үҙ тарихында икенсе тапҡыр чемпион була. Өсөнсө урын өсөн уйында Англия йыйылма командаһы, Бельгия йыйылма командаһын 2:0 иҫәбе менән еңеп, бронза миҙал яулай. Финал матчы 15 июлдә [[Мәскәү]]ҙә [[Лужники (стадион)|«Лужники» стадионы]]нда үтә. Был Европа йыйылма командаһы рәттән 4 тапҡыр еңеү яулаған дүртенсе донъя чемпионаты була. 2018 йылда ФИФА Советы был чемпионатты «тарихта иң яҡшыһы» тип таный<ref>{{Cite web |url=https://vz.ru/news/2018/10/26/947999.html |title=ФИФА признала чемпионат мира в России лучшим в истории |date=2018-10-26 |website=vz.ru |publisher=«Взгляд» |access-date=2018-10-26 |archive-date=2018-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026175256/https://vz.ru/news/2018/10/26/947999.html |deadlink=no }}</ref><ref>[https://lenta.ru/news/2019/02/07/beauty/ Чемпионат мира по футболу в России назвали самым красивым в истории] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190208081941/https://lenta.ru/news/2019/02/07/beauty/ |date=2019-02-08 }} // [[Лента. Ру]], 7 февраля 2019</ref>. ФИФА-ның 2018 йылғы финанс отчетына ярашлы, чемпионат турнир үткәрелеү тарихында иң отошлоһо була һәм ойошмаға 5,357 миллиард [[доллар]] килем һәм 3,533 миллиард доллар саф килем килтерә<ref>[https://resources.fifa.com/image/upload/xzshsoe2ayttyquuxhq0.pdf FIFA Financial Report 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190708174433/https://resources.fifa.com/image/upload/xzshsoe2ayttyquuxhq0.pdf |date=2019-07-08 }} Р. 34</ref>. Бойондороҡһоҙ эксперттар фекеренсә, Рәсәй стадиондары сит илдәрҙәге оҡшаш стадиондар менән сағыштырғанда 95,2 миллиард һумға ҡиммәтерәккә төшә<ref>{{Статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=47400054|автор=Алексей Владимирович Карнаухов, Алексей Викторович Чумаков|заглавие=ЗОЛОТО МУНДИАЛЯ: неправительственный доклад Центра антикоррупционной политики партии «Яблоко» о Чемпионате мира по футболу 2018|язык=ru}}</ref>. == Үткәрелеү урынын һайлау == [[Файл:Russia 2018 World Cup.jpeg|мини|слева|250px|Рәсәй делегацияһы тауыш биреү һөҙөмтәләре иғлан ителгәндән һуң. Алғы планда (һулдан уңға): [[Дасаев Ринат Файзрахманович|Ринат Дасаев]], [[Мутко Виталий Леонтьевич|Виталий Мутко]], [[Аршавин Андрей Сергеевич|Андрей Аршавин]], [[Шувалов Игорь Иванович|Игорь Шувалов]], [[Колосков Вячеслав Иванович|Вячеслав Колосков]].]] 2009 йылдың 18 мартында ФИФА 2018/2022 донъя чемпионатын үткәреүгә 9 ғариза ҡабул ителеүе тураһында белдерә. Улар: [[Австралия]], [[Англия]], [[Индонезия]], [[Мексика]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]], [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]], [[Япония]], [[Португалия]] һәм [[Испания]] (берлектәге ғариза), [[Бельгия]] һәм [[Нидерланд]] (берлектәге ғариза). Бынан тыш, [[Корея Республикаһы]] һәм [[Катар]] 2022 йылғы донъя чемпионатын үткәреүсене һайлауҙа ғына ҡатнашыуҙары тураһында белдерә. 2010 йылдың 2 декабрендә Цюрихта донъя чемпионатын ҡабул итеүсе ил исеме иғлан ителә<ref>{{Cite web |url=http://www.rian.ru/trend/football_wc_2018_russia_02122010/ |title=Получение Россией права на проведение ЧМ-2018 по футболу |website=РИА Новости |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608131637/http://www.rian.ru/trend/football_wc_2018_russia_02122010/ |archive-date=2011-06-08 }}</ref>. Тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса Рәсәй икенсе турҙа уҡ, яртыһынан күберәк тауыш йыйып, икенсе турҙа еңеү яулай<ref>{{Cite web |url=http://www.theguardian.com/football/blog/2010/dec/01/world-cup-2018-2022-zurich |title=World Cup 2018 and 2022 decision day — live! |author=Paul Doyle, Steve Busfield |date=2010-12-02 |publisher=the Guardian |lang=en |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904155240/https://www.theguardian.com/football/blog/2010/dec/01/world-cup-2018-2022-zurich |archive-date=2017-09-04 }}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Ғаризалар !Беренсе тур !Икенсе тур |- |align=left| '''Рәсәйя''' || 9 || {{yes|13}} |- |align=left| Испания / Португалия || 7 || {{no|7}} |- |align=left| Нидерланд / Бельгия || 4 || {{no|2}} |- |align=left| Англия || {{no|2}} || — |} Рәсәйҙе 2018/2022 йылда футбол буйынса донъя чемпионатын үткәреү хоҡуғына дәғүә итеүсе ил итеп күрһәтеүҙе хуплаусы ойоштороу комитетын Игорь Шувалов етәкләй<ref>{{Cite web |title=Шувалов возглавил оргкомитет заявки РФ на проведение ЧМ по футболу |url=http://www.gazeta.ru/news/sport/2009/12/16/n_1436401.shtml |work=Газета.Ru |date=2009-12-16 |access-date=2018-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307082319/https://www.gazeta.ru/news/sport/2009/12/16/n_1436401.shtml |archive-date=2018-03-07 }}</ref>. == Һайлап алыу турниры == 2018 йылда футбол буйынса донъя чемпионатының һайлап алыу турнирына йәрәбә тартыу [[Санкт-Петербург]]тың Константиновский һарайында 2015 йылдың 25 июлендә үтә<ref>{{Cite web |title=Organising Committee for the FIFA World Cup extends its responsibilities to cover 2018 and 2022 |url=http://www.fifa.com/worldcup/russia2018/organisation/media/newsid=2035763/index.html |work=FIFA.com |date=2013-03-19 |access-date=2018-02-04 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018005611/http://www.fifa.com/worldcup/russia2018/organisation/media/newsid=2035763/index.html |archive-date=2014-10-18 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://sport.mail.ru/news/football-worldcup/19793685 |title=Жеребьёвка квалификации ЧМ-2018 пройдёт в Санкт-Петербурге |date=2014-10-10 |publisher=[[Mail.ru|Спорт@Mail.ru]] |access-date=2014-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017213957/http://sport.mail.ru/news/football-worldcup/19793685/ |archive-date=2014-10-17 }}</ref>. ФИФА-ның бөтә 208 ағзаһы ла (ҡабул итеүсе ил Рәсәйҙе иҫәпкә алмағанда) ҡатнашыуға ғариза бирә, турнирҙы 206 команда башлай. Һайлап алыу һөҙөмтәһендә 31 команда квалификациялана, шул иҫәптән быға тиклем донъя чемпионаттарында еңгән 8 команданың 7-һе инә. Элекке донъя чемпиондарынан финал турнирына үтә алмаған берҙән-бер команда — Италия йыйылма командаһы. Алдағы ике чемпионатта бөтә 8 донъя чемпионы ла ҡатнаша. Донъя чемпионатында Исландия һәм Панама йыйылма командалары тәү тапҡыр ҡатнаша. === Финал турнирына үтеүселәр === {| class="standard sortable" style="text-align:center;" |- !{{small|Йыйылма}} !{{small|Сығыу юлы}} !{{small|Сығыу датаһы}} !{{small|Финал<br>өлөшөндә<br>ҡатнашыу}} !{{small|Рәттән}} !{{small|Һуңғы<br>ҡатнашыу}} !{{small|Яҡшы һөҙөмтә}} |- |style="text-align:left;"|[[Файл:Flag of Russia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы|Рәсәй]]|| Ойоштороусы || 2 декабрь 2010 |4 ''(11)''<ref>С учётом достижений [[Сборная СССР по футболу|сборной СССР]], правопреемницей которой является сборная России.</ref>|| 2 ||rowspan="7"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2014|2014]] || Төркөм этабы ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1994|1994]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2002|2002]], [[Чемпионат мира по футболу 2014|2014]])<br>''4-се урын ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1966|1966]] — СССР)'' |- |style="text-align:left;"| {{Футбол|BRA}} || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, КОНМЕБОЛ)|КОНМЕБОЛ, һайлап алыу раунды, 1-се урын]] || 28 март 2017 |colspan="2"| 21 || '''Чемпион''' ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1958|1958]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1962|1962]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1970|1970]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1994|1994]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2002|2002]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Iran.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Иран йыйылма командаһы|Иран]]|| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, АФК, өсөнсө раунд)#A төркөмө|АФК, A төркөмө, 1-се урын]] || 12 июнь 2017 | 5 || 2 || Төркөм этабы ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1978|1978]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1998|1998]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2006|2006]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2014|2014]]) |- |style="text-align:left;"| {{Футбол|JPN}} || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, АФК, өсөнсө раунд)#B төркөмө|АФК, B төркөмө, 1-се урын]] || 31 август 2017 |colspan="2"| 6 || 1/8 финал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2002|2002]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2010|2010]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Mexico.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Мексика йыйылма командаһы|Мексика]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, КОНКАКАФ)#Бишенсе раунд|КОНКАКАФ, 5-се раунд, 1-се урын]] || 1 сентябрь 2017 | 16 || 7 || 1/4 финал ([[Футбол буйынса донъя чемпионатыу 1970|1970]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1986|1986]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Belgium (civil).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бельгия йыйылма командаһы|Бельгия]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА)#H төркөмө|УЕФА, H төркөмө, 1-се урын]] || 3 сентябрь 2017 | 13 || 2 || 4-се урын ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1986|1986]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of South Korea.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Корея йыйылма командаһы|Корея]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, АФК, третий раунд)#A төркөмө|АФК, A төркөмө, 2-се урын]] ||rowspan="2"|5 сентябрь 2017 | 10 || 9 || 4-се урын ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2002|2002]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Saudi Arabia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сәғүд Ғәрәбстаны йыйылма командаһы|Сәғүд Ғәрәбстаны]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, АФК, өсөнсө раунд)#В төркөмө|АФК, В төркөмө, 2-се урын]] | 5 || 1 || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2006|2006]] || 1/8 финал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1994|1994]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Germany.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Германия йыйылма командаһы|Германия]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА, C төркөмө)|УЕФА, C төркөмө, 1-се урын]] ||rowspan="2"|5 октябрь 2017 | 9 ''(19)''<ref>С учётом достижений [[Сборная Германии по футболу|сборной ФРГ]], правопреемницей которой является сборная Германии.</ref> || 7 ''(17)'' ||rowspan="5"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2014|2014]] || '''Чемпион''' ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2014|2014]])<br>'''''Чемпион''' ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1954|1954]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1974|1974]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1990|1990]] — ФРГ)'' |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of England.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Англия йыйылма командаһы|Англия]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА, F төркөмө)|УЕФА, F төркөмө, 1-се урын]] |rowspan="2"| 15 || 6 || '''Чемпион''' ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1966|1966]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Spain.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Испания йыйылма командаһы|Испания]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА, G төркөмө)|УЕФА, G төркөмө, 1-се урын]] || 6 октябрь 2017 | 11 || '''Чемпион''' ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2010|2010]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Nigeria.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Нигерия йыйылма командаһы|Нигерия]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры КАФ)|КАФ, B төркөмө, 1-се урын]] ||rowspan="2"| 7 октябрь 2017 | 6 || 3 || 1/8 финал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1994|1994]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1998|1998]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2014|2014]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Costa Rica (state).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Коста-Рика йыйылма командаһы|Коста-Рика]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, КОНКАКАФ)#бишенсе раунд|КОНКАКАФ, 5-се раунд, 2-се урын]] | 5 || 2 || 1/4 финал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2014|2014]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Poland.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Польша йыйылма командаһы|Польша]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА, E төркөмө)|УЕФА, E төркөмө, 1-се урын]] || 8 октябрь 2017 | 8 ||rowspan="3"| 1 || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2006|2006]] || Бронза миҙал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1974|1974]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1982|1982]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Egypt.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Египет йыйылма командаһы|Египет]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, КАФ)|КАФ, E төркөмө, 1-се урын]] || 8 октябрь 2017 | 3 || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1990|1990]] || 1/8 финал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1934|1934]])<ref>В 1934 году группового турнира не было, команды начали выступления с 1/8 финал</ref><br>Төркөм этабы ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1990|1990]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Iceland.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Исландия йыйылма командаһы|Исландия]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА, I төркөмө)|УЕФА, I төркөмө, 1-се урын]] ||rowspan="2"| 9 октябрь 2017 | 1 ||colspan="2"|''дебют'' |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Serbia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сербия йыйылма командаһы|Сербия]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА, D төркөмө)|УЕФА, D төркөмө, 1-се урын]] | ''2 (12)''<ref>С учётом достижений [[Сборная Югославии по футболу|сборной Югославии]] и [[Сборная Сербии и Черногории по футболу|сборной Сербии и Черногории]], правопреемницей которой является сборная Сербии.</ref> || 1 || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2010|2010]] || Төркөм этабы ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2010|2010]]);<br>''4-се урын ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1930|1930]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1962|1962]] — Югославия)'' |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Portugal.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Португалия йыйылма командаһы|Португалия]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА, B төркөмө)|УЕФА, B төркөмө, 1-се урын]] ||rowspan="2"| 10 октябрь 2017 | 7 || 5 ||rowspan="5"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2014|2014]] || Бронза миҙал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1966|1966]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА, A төркөмө)|УЕФА, A төркөмө, 1-се урын]] | 15 || 6 || '''Чемпион''' ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1998|1998]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Uruguay.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Уругвай йыйылма командаһы|Уругвай]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, КОНМЕБОЛ)|КОНМЕБОЛ, һайлап алыу раунд, 2-се урын]] ||rowspan="4"| 11 октябрь 2017 | 13 || 3 || '''Чемпион''' ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1930|1930]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1950|1950]]) |- |style="text-align:left;"| {{Футбол|ARG}} || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, КОНМЕБОЛ)|КОНМЕБОЛ, һайлап алыу раунд, 3-сө урын]] | 17 || 12 || '''Чемпион''' ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1978|1978]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1986|1986]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Colombia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Колумбия йыйылма командаһы|Колумбия]] || || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, КОНМЕБОЛ)|КОНМЕБОЛ, һайлап алыу раунд, 4-се урын]] | 6 || 2 || 1/4 финал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2014|2014]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Panama.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Панама йыйылма командаһы|Панама]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, КОНКАКАФ)#Бишенсе раунд|КОНКАКАФ, 5-се раунд, 3-сө урын]] |colspan="2"| 1 ||colspan="2"|''дебют'' |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Senegal.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сенегал йыйылма командаһы|Сенегал]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, КАФ)|КАФ, D төркөмө, 1-се урын]] || 10 ноябрь 2017 | 2 ||rowspan="3"| 1 || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2002|2002]] || 1/4 финала ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2002|2002]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Morocco.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Марокко йыйылма командаһы|Марокко]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, КАФ)|КАФ, C төркөмө, 1-се урын]] ||rowspan="2"| 11 ноябрь 2017 |rowspan="2"| 5 || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1998|1998]] || 1/8 финала ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1986|1986]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Tunisia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Тунис йыйылма командаһы|Тунис]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, КАФ)|КАФ, A төркөмө, 1-се урын]] | [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2006|2006]] || Төркөм этабы ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1978|1978]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1998|1998]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2002|2002]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2006|2006]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА)|УЕФА, ҡаршы матчтар еңеүсеһе]] ||rowspan="2"|12 ноябрь 2017 | 11 || 4 ||rowspan="2"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2014|2014]] || 1/4 финал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1934|1934]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1938|1938]], [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1954|1954]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Croatia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Хорватия йыйылма командаһы|Хорватия]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА)|УЕФА, ҡаршы матчтар еңеүсеһе]] | 5 || 2 || Бронза миҙал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1998|1998]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА)|УЕФА, ҡаршы матчтар еңеүсеһе]] || 13 ноябрь 2017 | 12 ||rowspan="2"| 1 || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2006|2006]] || Көмөш миҙал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1958|1958]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Denmark.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Дания йыйылма командаһы|Дания]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (һайлап алыу турниры, УЕФА)|УЕФА, ҡаршы матчтар еңеүсеһе]] || 14 ноябрь 2017 |rowspan="3"| 5 || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2010|2010]] || 1/4 финала ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1998|1998]]) |- |style="text-align:left;"| [[Файл:Flag of Australia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Австралия йыйылма командаһы|Австралия]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (континенталь-ара ҡаршы матчтар)|АФК, континенталь-ара ҡаршы матчтар еңеүсеһе]] || 15 ноябрь 2017 | 4 ||[[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2014|2014]] || 1/8 финал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2006|2006]]) |- |style="text-align:left;"|[[Файл:Flag of Peru (state).svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Перу йыйылма командаһы|Перу]] || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018 (континенталь-ара ҡаршы матчтар)|КОНМЕБОЛ, континенталь-ара ҡаршы матчтар еңеүсеһе]] || 16 ноябрь 2017 | 1 || [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1982|1982]] || 1/4 финал ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1970|1970]])<br>Икенсе төркөм турниры ([[Футбол буйынса донъя чемпионаты 1978|1978]]) |} == Ҡалалар һәм стадиондар == === Ҡалалар === [[Файл:Football fans at Nikolskaya street in Moscow.jpg|мини|300px|Аргентина һәм Хорват көйәрмәндәре Мәскәүҙә Никольский урамында. Был [[урам]] Донъя чемпионаты ваҡытында бөтә донъя көйәрмәндәренең йәлеп итеү урынына әүерелә<ref>[https://www.rbc.ru/newspaper/2018/06/20/5b29067e9a794769687f57c2 Никольская выходит в лидеры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180621144311/https://www.rbc.ru/newspaper/2018/06/20/5b29067e9a794769687f57c2 |date=2018-06-21 }} // [[РБК]]</ref>.]] Тәүҙә, ғаризаға ярашлы, донъя чемпионатын үткәреү мөмкинлеге булған [[ҡала]]лар исемлегенә 14 тораҡ пункт инә<ref>[https://web.archive.org/web/20091012020750/http://www.russia2018-2022.com/ru/news--events/news/09102009-host-cities-article.aspx Города проведения турнира] // russia2018-2022.com, 2009.</ref>. Һуңғараҡ Воронеж өлкәһе губернаторы Алексей Гордеев Рәсәй спорт министры Виталий Муткоға һәм Рәсәй футбол союзы президенты Сергей Фурсенкоға [[Воронеж]]ды кандидат ҡалалар исемлегенә индереүҙе һорап мөрәжәғәт итә, әммә һуң була<ref>[http://newspaper.moe-online.ru/view/225429.html Почему Воронеж не увидит матчи чемпионата мира-2018?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180622004933/http://newspaper.moe-online.ru/view/225429.html |date=2018-06-22 }}</ref>. [[Стадион]]дарҙың береһен Мәскәүҙең юлдаш ҡалаһы [[Подольск (Мәскәү өлкәһе)|Подольск]] ҡалаһында төҙөү планлаштырыла<ref>[https://web.archive.org/web/20091013153248/http://www.russia2018-2022.com/ru/the-bid-/host-cities/podolsk.aspx Центральный кластер — Подольск — Bidding Nation Russia] // russia2018-2022.com, 2009.</ref>, әммә 2011 йылдың октябрендә [[Мәскәү өлкәһе]] губернаторы Борис Громов яңы стадион төҙөү рентабелһеҙ булыуы арҡаһында «төбәк ғариза биреүҙән баш тартты» тип белдерә<ref>{{cite web |url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=590131 |title=В Подмосковье чемпионат мира по футболу-2018 проводить не будут |date=2011-10-05 |publisher=// [[Вести.ру]] |access-date=2011-12-23 |archive-url=https://www.webcitation.org/67KA4Ybef?url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=590131 |archive-date=2012-05-01 }}</ref>. Бөтә кандидат ҡалалар 3 төркөмгә бүленә. Беренсе төркөмгә уйындарҙы үткәреүгә тулыһынса әҙер булған ҡалалар инә: [[Мәскәү]], [[Санкт-Петербург]], [[Ҡазан]], [[Сочи]] һәм [[Екатеринбург]]. Икенсе төркөмгә турнирға әҙер булыу ихтималлығы булғандар — [[Краснодар]] һәм [[Һамар]], ә өсөнсө төркөмгә «проблемалары булған» ҡалалар инә<ref>{{Cite web |url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=904791&cid=17 |title=Список городов–кандидатов на проведение ЧМ-2018 сокращается |publisher=// Вести.ру |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107060620/https://www.vesti.ru/doc.html?id=904791&cid=17 |archivedate=2017-11-07 }}</ref>. 2018 йылда донъя чемпионаты уйындары үтергә тейешле ҡалалар исемлеге 2012 йылдың сентябрендә раҫлана<ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.com/russian/rolling_news/2012/04/120404_rn_russia_worldcup_cities.shtml |title=В сентябре ФИФА утвердит список городов-хозяев ЧМ-2018 |publisher=// [[Русская служба Би-би-си]] |lang= |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315232956/http://www.bbc.com/russian/rolling_news/2012/04/120404_rn_russia_worldcup_cities.shtml |archive-date=2018-03-15 }}</ref>. Донъя чемпионаты матчтары үткән ҡалаларҙың йомғаҡлау исемлеге<ref name="cities_mail">{{cite web |url=http://sport.mail.ru/news/football-worldcup/10416910 |title=Названы города, которые примут чемпионат мира. Краснодар и Ярославль вне списка |publisher=// Mail.Ru |lang= |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171108205535/https://sport.mail.ru/news/football-worldcup/10416910/ |archive-date=2017-11-08 }}</ref>: {| align="right" style="background:#f8f9fa; border:1px solid #c8ccd1; font-size:90%; margin-left:1em;" cellspacing=0 cellpadding=0 |- |<gallery mode="packed" heights="150px"> Стадион Лужники 2017 5.jpg|2018 йылда футбол буйынса донъя чемпионатын асыу тантанаһы. <br>«Лужники» стадионы, сентябрь 2017 йыл. Vladimir Putin FIFA World Cup Trophy Tour kick-off ceremony.jpg|[[Рәсәй Президенты]] [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]]дың ҡулында футбол буйынса донъя чемпионаты трофейы — ФИФА-ның Донъя кубогы. </gallery> |} # [[Мәскәү]] (Үҙәк кластер)<ref name="cities">{{Cite web |title=Стадионы России к чемпионату мира по футболу 2018 года |url=http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/world_cup_2018/stadiums |access-date=2018-02-04 |lang= |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205072447/https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/world_cup_2018/stadiums |archive-date=2018-02-05 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://rsport.ru/football/20120929/620084971.html |title=Москва примет матчи чемпионата мира 2018 года по футболу |date=2012-09-29 |publisher=// [[РИА Новости]] |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170724223405/http://rsport.ru/football/20120929/620084971.html |archive-date=2017-07-24 }}</ref> # [[Калининград]] (Төньяҡ-көнбайыш кластер)<ref name="cities" /><ref>{{Cite web |url=http://rsport.ru/football/20120929/620069176.html |title=Калининград примет матчи чемпионата мира по футболу 2018 года |date=2012-09-29 |publisher=// РИА Новости |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606173912/http://rsport.ru/football/20120929/620069176.html |archive-date=2017-06-06 }}</ref> # [[Санкт-Петербург]] (Төньяҡ-көнбайыш кластер)<ref name="cities" /><ref>{{Cite web |url=http://rsport.ru/football/20120929/620036977.html |title=Санкт-Петербург примет матчи чемпионата мира по футболу 2018 года |date=2012-09-29 |publisher=// РИА Новости |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511045035/http://rsport.ru/football/20120929/620036977.html |archive-date=2017-05-11 }}</ref> # [[Түбәнге Новгород]] (Волга кластеры)<ref name="cities" /><ref>{{Cite web |title=Нижний примет Чемпионат мира по футболу 2018 |url=http://www.nn.ru/info/news/nizhniy_primet_chempionat_mira_po_futbolu_2018_informatsiya_100.html |access-date=2018-02-04 |lang= |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108142646/http://www.nn.ru/info/news/nizhniy_primet_chempionat_mira_po_futbolu_2018_informatsiya_100.html |archive-date=2014-01-08 }}</ref> # [[Волгоград]] (Волга кластеры)<ref name="cities" /><ref>{{Cite web |url=http://rsport.ru/football/20120929/620072791.html |title=Волгоград примет матчи чемпионата мира по футболу 2018 года |date=2012-09-29 |publisher=// РИА Новости |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728200017/http://rsport.ru/football/20120929/620072791.html |archive-date=2017-07-28 }}</ref> # [[Ҡазан]] (Волга кластеры)<ref name="cities" /><ref>{{Cite web |url=http://rsport.ru/football/20120929/620045551.html |title=Казань примет матчи чемпионата мира по футболу 2018 года |date=2012-09-29 |publisher=// РИА Новости |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801024943/http://rsport.ru/football/20120929/620045551.html |archive-date=2017-08-01 }}</ref> # [[Һамар]] (Волга кластеры)<ref name="cities" /><ref>{{Cite web |url=http://rsport.ru/football/20120929/620056275.html |title=Самара примет матчи чемпионата мира по футболу 2018 года |date=2012-09-29 |publisher=// РИА Новости |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606234754/http://rsport.ru/football/20120929/620056275.html |archive-date=2017-06-06 }}</ref> # [[Саранск]] (Волга кластеры)<ref name="cities" /><ref>{{Cite web |url=http://rsport.ru/football/20120929/620077124.html |title=Саранск примет матчи чемпионата мира по футболу 2018 года |date=2012-09-29 |publisher=// РИА Новости |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611201430/http://rsport.ru/football/20120929/620077124.html |archive-date=2017-06-11 }}</ref> # [[Дондағы Ростов]] (Көньяҡ кластер)<ref name="cities" /><ref>{{Cite web |url=http://rsport.ru/football/20120929/620059557.html |title=Ростов-на-Дону примет матчи чемпионата мира по футболу 2018 года |date=2012-09-29 |publisher=// РИА Новости |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606172511/http://rsport.ru/football/20120929/620059557.html |archive-date=2017-06-06 }}</ref> # [[Сочи]] (Көньяҡ кластер)<ref name="cities" /><ref>{{Cite web |url=http://rsport.ru/football/20120929/620044414.html |title=Сочи примет матчи чемпионата мира по футболу 2018 года |date=2012-09-29 |publisher=// РИА Новости |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511033003/http://rsport.ru/football/20120929/620044414.html |archive-date=2017-05-11 }}</ref> # [[Екатеринбург]] (Урал кластеры)<ref name="cities" /><ref>{{Cite web |url=http://rsport.ru/football/20120929/620038189.html |title=Екатеринбург примет матчи чемпионата мира по футболу 2018 года |date=2012-09-29 |publisher=// РИА Новости |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716085415/http://rsport.ru/football/20120929/620038189.html |archive-date=2017-07-16 }}</ref> === Стадиондар === Донъя чемпионатына әҙерлек программаһы сиктәрендә иҫкергән [[стадион]]дар реконструкциялана һәм ғәмәлдәгеләре яңыртыла, шулай уҡ донъя чемпионаты өсөн махсус төҙөлгән стадиондар — Рәсәйҙең 11 ҡалаһында барлығы 12 стадион төҙөлә. * Екатеринбургта: «Екатеринбург Арена» (чемпионат ваҡытындағы һыйҙырышлығы — 33 061 тамашасы<ref name=":1">{{cite web|url=https://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5031304/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Екатеринбург|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=ru|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171210205326/http://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5031304/index.html|archivedate=2017-12-10}}</ref>). Был стадион 2006 һәм 2011 йылдар араһында, Рәсәйҙә донъя чемпионаты үткәреүҙән алда ремонтлана<ref>{{cite web|url=http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20110819195501.shtml|title=В Екатеринбурге открылся Центральный стадион|date=2011-08-19|publisher=[[РБК]]|accessdate=2014-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924120948/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20110819195501.shtml|archivedate=2015-09-24}}</ref>. Артабан, стадион ФИФА талаптарына яраҡлаштырылып, 7 миллиард һумлыҡ сираттағы реконструкция үткәрелә, ул 2017 йылдың декабрендә тамамлана. * Волгоградта: «Волгоград Арена» (чемпионат ваҡытындағы һыйҙырышлығы — 43 713 тамашасы<ref name=":2">{{cite web|url=https://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5000569/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Волгоград|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=ru|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171210123431/http://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5000569/index.html|archivedate=2017-12-10}}</ref>)). Волгоградтың төп аренаһы иҫке «Үҙәк» стадионы урынында төҙөлә: яңы стадион Мамай Ҡурғаны янында урынлашҡан. 2018 йылдың 3 апрелендә сафҡа индерелә<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/20180403/1134968398.html|title=Стадион ЧМ-2018 по футболу в Волгограде введен в эксплуатацию|publisher=rsport.ria.ru|accessdate=2018-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180403234738/https://rsport.ria.ru/20180403/1134968398.html|archivedate=2018-04-03}}</ref>. * [[Һамар]]ҙа: [[Һамар Арена]] (чемпионат ваҡытындағы һыйҙырышлығы — 41 970 тамашасы<ref name=":3">{{cite web|url=https://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5001246/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Самара|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=ru|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171210123436/http://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5001246/index.html|archivedate=2017-12-10}}</ref>). Рәсми рәүештә төҙөлөш 2014 йылдың 21 июлендә башлана. 2018 йылдың 21 апрелендә тамамлана. * [[Түбәнге Новгород]]та: «Түбәнге Новгород стадионы» (чемпионат барышында һыйҙырышлығы — 43 319 тамашасы)<ref name=":4">{{cite web|url=https://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5001165/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Нижний Новгород|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=ru|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171210205310/http://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5001165/index.html|archivedate=2017-12-10}}</ref>). Стадионды төҙөү буйынса эштәр 2015 йылда башлана һәм 2017 йылдың декабрендә тамамлана<ref>{{Cite web|url=http://www.stroytransgaz.ru/projects/sport_ifrastructure/3102/?sphrase_id=38432|title=Стадион на 45000 зрительских мест к Чемпионату мира по футболу в Нижнем Новгороде|publisher=Stroytransgaz.ru|accessdate=2018-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170930214338/http://www.stroytransgaz.ru/projects/sport_ifrastructure/3102/?sphrase_id=38432|archivedate=2017-09-30}}</ref>. * [[Саранск]]иҙа: "Мордовия Арена"ла (чемпионат ваҡытындағы һыйҙырышлығы — 41 685 тамашасы<ref name=":5">{{cite web|url=https://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5031301/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Саранск|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=ru|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171210123446/http://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5031301/index.html|archivedate=2017-12-10}}</ref>). Саранскиҙағы стадион 2012 йылда Бөтә Рәсәй Спартакиадаһын асыу өсөн файҙаланыуға индерелергә тейеш була, әммә пландарға үҙгәреш индерелә. Артабан стадионды асыу 2017 йылда кисектерелә. Аренала тәүге матч 2018 йылдың 21 апрелендә үтә. * [[Дондағы Ростов]]та: "[[Ростов Арена]]"ла (чемпионат ваҡытындағы һыйҙырышлығы — 43 472 тамашасы<ref name=":6">{{cite web|url=https://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5000547/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Ростов|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=ru|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171210123426/http://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5000547/index.html|archivedate=2017-12-10}}</ref>). Буласаҡ стадиондың урыны [[Дон]] йылғаһының һул ярында һайлана. 2017 йылдың 22 декабрендә стадион төҙөлөшө тамамлана. * [[Калининград]]та: «Калининград стадионы» (чемпионат ваҡытындағы һыйҙырышлығы — 33 973 тамашасы<ref name=":7">{{cite web|url=https://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5000437/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Калининград|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=ru|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171210123421/http://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5000437/index.html|archivedate=2017-12-10}}</ref>). Тәүге бағаналар 2015 йылдың сентябрендә ҡағыыла. Яңы стадионда беренсе матч 2018 йылдың 11 апрелендә үтә. * [[Ҡазан]]да: "Ҡазан Арена"ла (чемпионат ваҡытындағы һыйҙырышлығы — 42 873 тамашасы<ref name=":8">{{cite web|url=https://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5028773/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Казань|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=ru|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212115928/http://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5028773/index.html|archivedate=2017-12-12}}</ref>). Стадион 2013 йылда Бөтә донъя йәйге Универсиада өсөн төҙөлә. Унда 2015 йылда ФИНА-ның донъя чемпионаты һәм 2017 йылда футбол буйынса Конфедерациялар кубогы үтә. Бынан тыш, стадион урындағы «Рубин» футбол клубы өсөн төп арена булып тора. * [[Сочи]]ҙа: «Фишт» стадионы (чемпионат барышында һыйҙырышлығы — 44 287 тамашасы<ref name=":9">{{cite web|url=https://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5031302/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Сочи|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=ru|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180506181207/http://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5031302/index.html|archivedate=2018-05-06}}</ref>). Был донъя тарихында [[2014 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындары|Ҡышҡы Олимпия уйындары]]н асыу һәм ябыу тантаналарын ҡабул иткән 22 стадиондың береһе. Сочи-2014-тән һуң арена 2017 йылда футбол буйынса Конфедерациялар кубогын һәм 2018 йылда донъя чемпионатын үткәреү өсөн реконструкциялана. * [[Санкт-Петербург]]та: Санкт-Петербург стадионы (чемпионат ваҡытындағы һыйҙырышлығы — 64 468 тамашасы<ref name=":10">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5031303/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Санкт-Петербург|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=en|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171206005821/https://www.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5031303/index.html|archivedate=2017-12-06}}</ref>). Стадион 2007 йылда һүтелгән С. М. Киров исемендәге стадион урынында төҙөлә башлай. 2016 йылдың 29 декабрендә төҙөлөш рәсми рәүештә тамамлана<ref>{{Cite news|title=Стадион на Крестовском ввели в эксплуатацию|url=http://www.fontanka.ru/2016/12/29/126/|date=2016-12-29|accessdate=2018-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170220102428/http://www.fontanka.ru/2016/12/29/126/|archivedate=2017-02-20}}</ref>. Санкт-Петербургтың «Зенит» клубының төп аренаһы. Стадионда 2017 йылда футбол буйынса Конфедерациялар кубогы һәм 2018 йылда футбол буйынса донъя чемпионаты, шулай уҡ 2020 йылда футбол буйынса [[УЕФА]]-ның Европа чемпионаты үтә. * Мәскәүҙә ике стадион: ** «Открытие Банк Арена» (Спартак) (чемпионат осорондағы һыйҙырышлығы — 44 190 тамашасы<ref name=":11">{{cite web|url=https://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5030706/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Москва «Спартак»|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=ru|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171210123441/http://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5030706/index.html|archivedate=2017-12-10}}</ref>). «Спартак» клубының төп аренаһы булып тора. ФИФА-ның 2018 йылғы донъя чемпионаты ваҡытындағы талаптары арҡаһында стадион «Открытие Банк Арена» урынына «Спартак» тип атала. Тәүге матч 2014 йылдың 5 сентябрендә үтә. ** [[Лужники (стадион)|«Лужники» стадионы]], (чемпионат барышында һыйҙырышлығы — 78 011 тамашасы<ref name=":12">{{cite web|url=https://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=810/index.html|title=Чемпионат мира по футболу FIFA 2018 в России™ - Место проведения - Москва «Лужники»|author=FIFA.com|website=|date=|publisher=FIFA.com|lang=ru|accessdate=2018-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171210205331/http://ru.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=810/index.html|archivedate=2017-12-10}}</ref>). Рәсәйҙең иң ҙур стадионы; уны реконструкциялау 2013 йылда башлана һәм 2017 йылдың ноябрендә файҙаланыуға тапшырыла. Донъя чемпионатын асыу матчы Мәскәүҙә «Лужники» стадионында үтә, унда финалы ла үтә. Ярымфинал матчтарының береһе Санкт-Петербургта, икенсеһе Мәскәүҙә үтә<ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20120930/762603321.html|title=Матч открытия чемпионата мира-2018 по футболу пройдёт в Москве|author=Антон Рассказов|date=2012-09-30|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2012-12-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DSYeC6mt?url=https://ria.ru/20120930/762603321.html|archivedate=2013-01-06}}</ref><ref>{{cite web|url=http://m.championat.com/news/id/1400099|title=Сорокин: утверждение концепции проведения чемпионата мира — важное решение|publisher=[[Чемпионат.com]]|accessdate=2012-12-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DSYixLnB?url=http://m.championat.com/news/id/1400099|archivedate=2013-01-06}}</ref>. <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !colspan="4" align="center"| {{флагификация|Россия}} |- ![[Мәскәү]] ![[Санкт-Петербург]] ![[Ҡазан]] ![[Екатеринбург]] |- |[[Лужники (стадион)|Лужники]] |[[Санкт-Петербург (стадион)|Санкт-Петербург]] |[[Ҡазан Арена]] |[[Үҙәк стадион (Екатеринбург)|Екатеринбург Арена]]<ref name="FIFA-names-2">{{cite web|url=http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/world_cup/spbnews_NI563554_K_ChM_2018_Otkrytije_Arena_prevratitsa_v_Spartak|title=К ЧМ-2018 «Открытие Арена» превратится в «Спартак»|publisher=[[Sportbox.ru]]|accessdate=2015-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151010235929/http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/world_cup/spbnews_NI563554_K_ChM_2018_Otkrytije_Arena_prevratitsa_v_Spartak|archivedate=2015-10-10}}</ref> |- |Һыйҙырышлыҡ: '''78 011'''<ref name=":12" /> |Һыйҙырышлыҡ: '''64 468'''<ref name=":10" /> |Һыйҙырышлыҡ: '''42 873'''<ref name=":8" /> |Һыйҙырышлыҡ: '''33 061'''<ref name=":1" /> |- |[[Файл:Москва Лужники ЧМ2018 IMG 5773 глав2 e1t.jpg|250x250px]] |[[Файл:Spb 06-2017 img40 Krestovsky Stadium (cropped).jpg|250x250px]] |[[Файл:Общий вид стадиона.jpg|225x225px]] |[[Файл:Екатеринбург Центральный стадион во время футбольного матча Перу Франция 2018.jpg|250x250px]] |- ![[Мәскәү]] !rowspan=8 colspan=2|{{ПозКарта+|Европейская часть России|width=460|float=center|caption=|places= {{ПозКарта~|Европейская часть России|lat_deg=55|lat_min=45|lon_deg=37|lon_min=33|position=left|label=[[Москва]]}} {{ПозКарта~|Европейская часть России|lat_deg=59|lat_min=58|lon_deg=30|lon_min=13|position=bottom|label={{comment|[[Санкт-Петербург]]}}}} {{ПозКарта~|Европейская часть России|lat_deg=54|lat_min=53|lon_deg=20|lon_min=29|position=right|label={{comment|[[Калининград]]}}}} {{ПозКарта~|Европейская часть России|lat_deg=56|lat_min=16|lon_deg=43|lon_min=53|position=top|label={{comment|[[Нижний Новгород]]}}}} {{ПозКарта~|Европейская часть России|lat_deg=55|lat_min=49|lon_deg=49|lon_min=09|position=right|label={{comment|[[Казань]]}}}} {{ПозКарта~|Европейская часть России|lat_deg=53|lat_min=14|lon_deg=50|lon_min=16|position=right|label={{comment|[[Самара]]}}}} {{ПозКарта~|Европейская часть России|lat_deg=48|lat_min=44|lon_deg=44|lon_min=32|position=right|label={{comment|[[Волгоград]]}}}} {{ПозКарта~|Европейская часть России|lat_deg=54|lat_min=11|lon_deg=45|lon_min=11|position=left|label={{comment|[[Саранск]]}}}} {{ПозКарта~|Европейская часть России|lat_deg=43|lat_min=34|lon_deg=39|lon_min=51|position=left|label=[[Сочи]]}} {{ПозКарта~|Европейская часть России|lat_deg=47|lat_min=14|lon_deg=39|lon_min=43|position=right|label={{comment|[[Ростов-на-Дону]]}}}} {{ПозКарта~|Европейская часть России|lat_deg=56|lat_min=50|lon_deg=60|lon_min=35|position=top|label=[[Екатеринбург]]}} }} ![[Саранск]] |- |[[Открытие Арена|Спартак]]<ref name="FIFA-names-2" /> |[[Мордовия Арена]]<ref name="FIFA-names-2" /> |- |Һыйҙырышлыҡ: '''44 190'''<ref name=":11" /> |Һыйҙырышлыҡ: '''41 685<ref name=":5" />'''<br> |- |[[Файл:Stadium Otkrytiye Arena1.jpg|250x250px]] |[[Файл:MordoviaArenaStadium.jpg|225x225px]] |- ![[Һамар]] ![[Сочи]] |- |[[Һамар Арена]]<ref name="FIFA-names-2" /> |[[Фишт (стадион)|Фишт]]<ref name="FIFA-names-2" /> |- |Һыйҙырышлыҡ: '''41 970'''<ref name=":3" /> |Һыйҙырышлыҡ: '''44 287'''<ref name=":9" /> |- |[[Файл:Samara Arena.jpg|250x250px]] |[[Файл:Sochi adler aerial view 2018 18.jpg|225x225px]] |- ![[Ростовтағы Дон]] ![[Түбәнге Новгород]] ![[Калининград]] ![[Волгоград]] |- |[[Ростов Арена]] |[[Түбәнге Новгород стадионы|Түбәнге Новгород]]<ref name="FIFA-names-2" /> |[[Стадион Калининград|Калининград]]<ref name="FIFA-names-2" /> |[[Волгоград Арена]]<ref name="FIFA-names-2" /> |- |Һыйҙырышлыҡ: '''43 472<ref name=":6" />'''<br> |Һыйҙырышлыҡ: '''43 319<ref name=":4" />'''<br> |Һыйҙырышлыҡ: '''33 973'''<ref name=":7" /><br> |Һыйҙырышлыҡ: '''43 713<ref name=":2" />''' |- |[[Файл:Rostov Arena (2).jpg|200x200px]] |[[Файл:Стадион Нижний Новгород, 23 июня 2018.jpg|200x200px]] |[[Файл:Kaliningrad stadium - 2018-04-07.jpg|250x250px]] |[[Файл:Volgograd Arena 2018-06-25 before match Saudi Arabia vs Egypt Outside 01.jpeg|225x225px]] |} </center> 2018 йылдың август башында Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте донъя чемпионатын үткәреү өсөн төҙөлгән стадиондарҙы һәм уға бәйле объекттарҙы артабан файҙаланыу концепцияһын раҫлай<ref name="posleChM">{{cite web |url= https://realty.interfax.ru/ru/news/articles/95716 |title= Медведев подписал концепцию использования наследия ЧМ-2018 |author= |publisher= [[Интерфакс]] |date= 2018-08-06 |accessdate= 2018-08-06 |quote= |archive-date= 2018-08-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180806180518/https://realty.interfax.ru/ru/news/articles/95716 |deadlink= no }}</ref>. == Турнир символикаһы == === Эмблема === Футбол буйынса 2018 йылғы донъя чемпионатының рәсми [[Логотип|логотибы]] 2014 йылдың 28 октябрендә [[Беренсе канал]] эфирында тәҡдим ителә. 2018 йылғы донъя чемпионаты эмблемаһы — футбол буйынса донъя чемпионаты силуэты сағыла. [[Йыһанға осоу|Йыһанды яулау]], икона яҙыуы һәм футболға һөйөү логотиптың өс өлөшө булып тора, тип хәбәр ителә турнирҙы ойоштороу комитетының матбуғат-релизында. [[Файл:Rus-IvoryCoast (13).jpg|мини|[[Забивака]]]] === Талисман === Турнирҙың рәсми талисманы — бүре Забивака. Ул 2016 йылдың 22 октябрендә Беренсе канал эфирында тауыш биреү юлы менән һайлана. Презентацияла билдәле футболсылар [[Роналдо]] (Бразилия) һәм Звонимир Бобан (Хорватия) ҡатнаша<ref>{{Cite news|title=Волк Забивака выбран талисманом чемпионата мира по футболу 2018 года|url=https://worldcup2018.tass.ru/articles/3725459|work=ТАСС|accessdate=2018-02-04|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171117002527/https://worldcup2018.tass.ru/articles/3725459|archivedate=2017-11-17}}</ref>. Уның кейемендә аҡ, зәңгәр һәм ҡыҙыл төҫтәрҙең ҡушыла, [[Рәсәй флагы]]ның төҫөн символлаштыра. Забивакиҙың скульптура һүрәттәре 2018 йылда донъя чемпионаты матчтары үткән ҡалаларҙа ҡуйыла. === Гимн === Төп мәҡәлә: [[:ru:Live It Up (песня Ники Джема)]] [[Файл:Adidas Telstar 18 in Russia vs. Argentina.jpg|мини|«Telstar 18»]] '''«Live It Up»''' — [[Пуэрто-Рико]] йырсыһы Никки Джемдың Америка актеры, рэперы Уилл Смит һәм [[Косово Республикаһы|Косово]] йырсыһы Эра Истрефи менән башҡарған йыры<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/au/album/live-it-up-official-song-2018-fifa-world-cup-russia/1388445955|title=Live It Up (Official Song 2018 FIFA World Cup Russia) [feat. Will Smith & Era Istrefi] – Single by Nicky Jam on iTunes|work=iTunes Store (AU)|accessdate=2018-06-12|archive-date=2018-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626215632/https://itunes.apple.com/au/album/live-it-up-official-song-2018-fifa-world-cup-russia/1388445955|deadlink=no}}</ref>. Йыр 2018 йылда футбол буйынса донъя чемпионатының рәсми йыры итеп һайлана. Дипло — 2018 йылдың 25 майында сыҡҡан трек продюсеры<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2018/may/22/official-world-cup-song-to-feature-will-smith-nicky-jam-and-era-istrefi|title=Official World Cup song to feature Will Smith, Nicky Jam and Era Istrefi|date=2018-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180610094439/https://www.theguardian.com/music/2018/may/22/official-world-cup-song-to-feature-will-smith-nicky-jam-and-era-istrefi|archivedate=2018-06-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/latin/8457175/will-smith-nicky-jam-fifa-world-cup-song|title=Will Smith & Nicky Jam Will Perform Official FIFA World Cup Song With Era Istrefi|date=2018-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612230510/https://www.billboard.com/articles/columns/latin/8457175/will-smith-nicky-jam-fifa-world-cup-song|archivedate=2018-06-12}}</ref><ref>{{Cite news|title=Официальный гимн чемпионата мира по футболу 2018 года представили на YouTube|url=https://lenta.ru/news/2018/03/10/derulo/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180310144644/https://lenta.ru/news/2018/03/10/derulo/|archivedate=2018-03-10}}. К чемпионату мира 2018 свои композиции представили [[Наталья Орейро]] (United by love); а также совместно [[Никки Джем]], [[Уилл Смит]] и [[Эра Истрефи]] (Live It Up).</ref>. === Рәсми туп === «Adidas Telstar 18» — футбол буйынса 2018 йылғы донъя чемпионатының рәсми тубы. Легендар Adidas Telstar тубы исеме менән аталған, ул икосаэдр формаһындағы тәүге туптарҙың береһе — ҡара-аҡ телевизорҙарҙа бер төҫлө тупҡа ҡарағанда яҡшыраҡ күренә<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2017/m=11/news=2018-fifa-world-cuptm-official-match-ball-unveiled-an-exciting-re-imag-2919272.html |title=Архивированная копия |accessdate=2017-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109201734/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2017/m=11/news=2018-fifa-world-cuptm-official-match-ball-unveiled-an-exciting-re-imag-2919272.html |archivedate=2017-11-09 }}</ref>. [[Туп]] ФИФА һәм УЕФА чемпионаттары өсөн туп менән күптән тәьмин итеүсе Adidas компанияһы тарафынан проектлана һәм Adidas-тың иҫке партнеры Forward Sports (Сиалкот, [[Пакистан]]) тарафынан эшләнә. Халыҡҡа тупты Мәскәүҙә 2014 йылғы донъя чемпионатының Алтын тубы еңеүсеһе [[Месси Лионель|Лионель Месси]] 2017 йылдың 9 ноябрендә күрһәтә<ref>{{cite web |url=http://www.espn.com/soccer/blog/the-toe-poke/65/post/3264348/adidas-unveil-latest-world-cup-ball-the-telstar-18 |title=Архивированная копия |accessdate=2018-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171216201344/http://www.espn.com/soccer/blog/the-toe-poke/65/post/3264348/adidas-unveil-latest-world-cup-ball-the-telstar-18 |archivedate=2017-12-16 }}</ref><ref>{{cite news|title=2018 FIFA World Cup™ official match ball unveiled: an exciting re-imagining|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2017/m=11/news=2018-fifa-world-cuptm-official-match-ball-unveiled-an-exciting-re-imag-2919272.html|work=FIFA.com|date=2017-11-09|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109201734/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2017/m=11/news=2018-fifa-world-cuptm-official-match-ball-unveiled-an-exciting-re-imag-2919272.html|archivedate=2017-11-09|df=dmy-all}}</ref>. == Финал турниры == === Йәрәбә һалыу һәм командаларға бүлеү === Йәрәбә 2017 йылдың 1 декабрендә Дәүләт Кремль һарайында үткәрелә һәм финал турниры өсөн төркөмдәр составы билдәләнә<ref>{{Cite news|title=Жеребьёвка Чемпионата мира FIFA 2018 состоится в Кремле|author=|url=https://ru.fifa.com/worldcup/news/жеребьевка-чемпионата-мира-fifa-2018-состоится-в-кремле-2865091|work=FIFA.com|date=2017-01-24|accessdate=2017-07-07|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170625193240/http://ru.fifa.com/worldcup/news/y%3D2017/m%3D1/news%3D%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B1%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BA%D0%B0-%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0-fifa-2018-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%B2-%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5-2865091.html|archivedate=2017-06-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625193240/http://ru.fifa.com/worldcup/news/y%3D2017/m%3D1/news%3D%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B1%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BA%D0%B0-%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0-fifa-2018-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%B2-%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5-2865091.html |date=2017-06-25 }}</ref>. Унда 32 команда ҡатнаша. Беренсе кәрзингә ойоштороусы булараҡ Рәсәй һәм 2017 йылдың 16 октябрендәге ФИФА рейтингы буйынса ете алдынғы команда эләгә. Рәсәй автоматик рәүештә «А» төркөмөндә беренсе юлды биләй. Ҡалған ете төркөмдә беренсе юлдыы 1-се кәрзиндән башҡа ете команда ала. Шулай уҡ ФИФА-ның 2017 йылдың 16 октябрендәге рейтингына ярашлы 2, 3 һәм 4-се кәрзиндәр барлыҡҡа килә. <small><br>Иҫкәрмә: ФИФА рейтингы [[йәйәләр]]ҙә күрһәтелгән.</small> {| class="wikitable" style="background:#DEF;" |- ! width="28%"|1-се кәрзин !! width="22%"|2-се кәрзин !! width="22%"|3-сө кәрзин !! width="28%"|4-се кәрзин |- | [[Файл:Flag of Russia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы|Рәсәй]] (ойоштороусы, 65)<br>[[Файл:Flag of Germany.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Германия йыйылма командаһы|Германия]] (1)<br>[[Файл:Flag of Brazil.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы|Бразилия]] (2)<br>[[Файл:Flag of Portugal.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Португалия йыйылма командаһы|Португалия]] (3)<br>[[Файл:Flag of Argentina.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Аргентина йыйылма командаһы|Аргентина]] (4)<br>[[Файл:Flag of Belgium (civil).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бельгия йыйылма командаһы|Бельгия]] (5)<br>[[Файл:Flag of Poland.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Польша йыйылма командаһы|Польша]] (6)<br>[[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]] (7) | [[Файл:Flag of Spain.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Испания йыйылма командаһы|Испания]] (8)<br>[[Файл:Flag of Peru (state).svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Перу йыйылма командаһы|Перу]] (10)<br>[[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]] (11)<br>[[Файл:Flag of England.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Англия йыйылма командаһы|Англия]] (12)<br>[[Файл:Flag of Colombia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Колумбия йыйылма командаһы|Колумбия]] (13)<br>[[Файл:Flag of Mexico.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Мексика йыйылма командаһы|Мексика]] (16)<br>[[Файл:Flag of Uruguay.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Уругвай йыйылма командаһы|Уругвай]] (17)<br>[[Файл:Flag of Croatia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Хорватия йыйылма командаһы|Хорватия]] (18) | [[Файл:Flag of Denmark.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Дания йыйылма командаһы|Дания]] (19)<br>[[Файл:Flag of Iceland.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Исландия йыйылма командаһы|Исландия]] (21)<br>[[Файл:Flag of Costa Rica (state).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Коста-Рика йыйылма командаһы|Коста-Рика]] (22)<br>[[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]] (25)<br>[[Файл:Flag of Tunisia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Тунис йыйылма командаһы|Тунис]] (28)<br>[[Файл:Flag of Egypt.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Египет йыйылма командаһы|Египет]] (30)<br>[[Файл:Flag of Senegal.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сенегал йыйылма командаһы|Сенегал]] (32)<br>[[Файл:Flag of Iran.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Иран йыйылма командаһы|Иран]] (34) | [[Файл:Flag of Serbia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сербия йыйылма командаһы|Сербия]] (38)<br>[[Файл:Flag of Nigeria.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Нигерия йыйылма командаһы|Нигерия]] (41)<br>[[Файл:Flag of Australia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Австралия йыйылма командаһы|Австралия]] (43)<br>{{Футбол|JPN}} (44)<br>[[Файл:Flag of Morocco.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Марокко йыйылма командаһы|Марокко]] (48)<br>[[Файл:Flag of Panama.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Панама йыйылма командаһы|Панама]] (49)<br>[[Файл:Flag of South Korea.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Корея йыйылма командаһы|Корея]] (62)<br>[[Файл:Flag of Saudi Arabia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сәғүд Ғәрәбстаны йыйылма командаһы|Сәғүд Ғәрәбстаны]] (63) |} {| class="wikitable" style="background:#DEF; border-width:0;" |- ! style="width:25%"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018. A төркөмө|A төркөмө]] ! style="width:25%"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018. B төркөмө|B төркөмө]] ! style="width:25%"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018. C төркөмө|C төркөмө]] ! style="width:25%"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018. D төркөмө|D төркөмө]] |- | [[Файл:Flag of Russia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы|Рәсәй]]|| [[Файл:Flag of Portugal.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Португалия йыйылма командаһы|Португалия]]|| [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]]|| {{Футбол|ARG}} |- | [[Футбол буйынса Сәғүд Ғәрәбстаны йыйылма командаһы|Сәғүд Ғәрәбстаны]]|| [[Файл:Flag of Spain.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Испания йыйылма командаһы|Испания]]|| [[Файл:Flag of Australia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Австралия йыйылма командаһы|Австралия]]|| [[Файл:Flag of Iceland.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Исландия йыйылма командаһы|Исландия]] |- | [[Файл:Flag of Egypt.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Египет йыйылма командаһы|Египет]]|| [[Файл:Flag of Morocco.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Марокко йыйылма командаһы|Марокко]]|| [[Файл:Flag of Peru (state).svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Перу йыйылма командаһы|Перу]]|| [[Файл:Flag of Croatia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Хорватия йыйылма командаһы|Хорватия]] |- | [[Файл:Flag of Uruguay.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Уругвай йыйылма командаһы|Уругвай]]|| [[Файл:Flag of Iran.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Иран йыйылма командаһы|Иран]]|| [[Файл:Flag of Denmark.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Дания йыйылма командаһы|Дания]]|| [[Файл:Flag of Nigeria.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Нигерия йыйылма командаһы|Нигерия]] |- | style="background:#FFF; border-width:0;" colspan="4" | |- ! style="width:25%"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018. E төркөмө|E төркөмө]] ! style="width:25%"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018. F төркөмө|F төркөмө]] ! style="width:25%"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018. G төркөмө|G төркөмө]] ! style="width:25%"| [[Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018. H төркөмө|H төркөмө]] |- | {{Футбол|BRA}}|| [[Файл:Flag of Germany.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Германия йыйылма командаһы|Германия]]|| [[Файл:Flag of Belgium (civil).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бельгия йыйылма командаһы|Бельгия]]|| [[Файл:Flag of Poland.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Польша йыйылма командаһы|Польша]] |- | [[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]]|| [[Файл:Flag of Mexico.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Мексика йыйылма командаһы|Мексика]]|| [[Файл:Flag of Panama.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Панама йыйылма командаһы|Панама]]|| [[Файл:Flag of Senegal.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сенегал йыйылма командаһы|Сенегал]] |- | [[Файл:Flag of Costa Rica (state).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Коста-Рика йыйылма командаһы|Коста-Рика]]|| [[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]]|| [[Файл:Flag of Tunisia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Тунис йыйылма командаһы|Тунис]]|| [[Файл:Flag of Colombia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Колумбия йыйылма командаһы|Колумбия]] |- | [[Файл:Flag of Serbia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сербия йыйылма командаһы|Сербия]]|| [[Файл:Flag of South Korea.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Корея йыйылма командаһы|Корея]]|| [[Файл:Flag of England.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Англия йыйылма командаһы|Англия]]|| {{Футбол|JPN}} |} === Команда составтары === Командаларға тәүҙә 30 уйынсынан торған алдан исемлек тапшырырға тейеш була. Турнирҙың йомғаҡлау ғаризаһына 23 уйынсы инә (шул иҫәптән өс ҡапҡасынан да кәм түгел). Йәрәхәт алған осраҡта йыйылма команда уйынсыһы 24 сәғәт эсендә алмаштырыла ала. 30 уйынсы исемлегенә алдан индерелгән уйынсылар, 26 майҙа УЕФА Чемпиондар лигаһы финалында уйнарға йыйыныусыларҙан тыш, 2018 йылдың 21 майынан 27 майына тиклем ял итергә тейеш була. ; Йәрәхәттәр Йәрәхәттәре арҡаһында чемпионатта уйнамаған уйынсылар: {{div col|3}} * {{Флаг Англии}} [[Окслейд-Чемберлен Алекс|Алекс Окслейд-Чемберлен]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1062582426.html|title=Окслейд-Чемберлен пропустит остаток сезона и не сыграет на ЧМ-2018|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180426080004/https://www.sports.ru/football/1062582426.html|archivedate=2018-04-26}}</ref> («[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]», Англия) * {{Флаг Англии}} [[Гомес Джозеф|Джозеф Гомес]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1062973732.html|title=Защитник «Ливерпуля» Гомес пропустит финал ЛЧ и рискует не сыграть на ЧМ-2018 из-за травмы|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180513152401/https://www.sports.ru/football/1062973732.html|archivedate=2018-05-13}}</ref> («[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]», Англия) * {{Флаг Аргентины}} [[Ромеро Серхио|Серхио Ромеро]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1063418565.html|title=Вратарь сборной Аргентины Ромеро пропустит ЧМ-2018 из-за травмы|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180524003913/https://www.sports.ru/football/1063418565.html|archivedate=2018-05-24}}</ref> («[[Манчестер Юнайтед]]», Англия) * {{Флаг Аргентины}} [[Лансини Мануэль|Мануэль Лансини]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1063917612.html|title=Хавбек сборной Аргентины Лансини пропустит ЧМ-2018. Его может заменить Паредес|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612150626/https://www.sports.ru/football/1063917612.html|archivedate=2018-06-12}}</ref> («[[Вест Хэм Юнайтед]]», Англия) * {{Флаг Бразилии}} [[Алвес Даниэл|Дани Алвес]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1063066266.html|title=Дани Алвес пропустит ЧМ-2018 из-за травмы|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180512112256/https://www.sports.ru/football/1063066266.html|archivedate=2018-05-12}}</ref> («[[Пари Сен-Жермен]]», Франция) * {{Флаг Германии}} [[Ларс Штиндль]]<ref>{{cite web|url=https://www.championat.com/football/news-3419475-shtindl-propustit-chempionat-mira-2018-iz-za-travmy.html|title=Штиндль пропустит чемпионат мира-2018 из-за травмы|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180429222226/https://www.championat.com/football/news-3419475-shtindl-propustit-chempionat-mira-2018-iz-za-travmy.html|archivedate=2018-04-29}}</ref> ([[Боруссия (футбольный клуб, Мёнхенгладбах)|«Боруссия» (Мёнхенгладбах)]], Германия) * {{Флаг Египта}} [[Ахмед эль-Шенави]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1062291694.html|title=Голкипер сборной Египта Эль-Шенави пропустит ЧМ-2018 из-за травмы крестообразных связок|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180417022822/https://www.sports.ru/football/1062291694.html|archivedate=2018-04-17}}</ref> («[[Замалек (футбол клубы)|Замалек]]», Египет) * {{Флаг Колумбии}} [[Фабра Франк|Франк Фабра]]<ref>{{cite web|url=https://www.championat.com/football/news-3458363-zaschitnik-sbornoj-kolumbii-fabra-propustit-chm-2018-iz-za-travmy.html|title=Защитник сборной Колумбии Фабра пропустит ЧМ-2018 из-за травмы|publisher=Чемпионат.com|date=2018-06-09|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612140649/https://www.championat.com/football/news-3458363-zaschitnik-sbornoj-kolumbii-fabra-propustit-chm-2018-iz-za-travmy.html|archivedate=2018-06-12}}</ref>(«[[Бока Хуниорс]]», Аргентина) * {{Флаг Марокко}} [[Феддаль Зухаир|Зухаир Феддаль]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1059922931.html|title=Марокканский защитник «Бетиса» Феддаль пропустит остаток сезона и ЧМ-2018 из-за травмы|author=|website=Sports.ru|date=2018-02-05|publisher=|accessdate=2018-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180206131501/https://www.sports.ru/football/1059922931.html|archivedate=2018-02-06}}</ref> («[[Реал Бетис]]», Испания) * {{Флаг Португалии}} [[Перейра Данилу|Данилу Перейра]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1062009736.html|title=Опорник «Порту» и сборной Португалии Данилу пропустит ЧМ-2018 из-за разрыва ахилла|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180408205753/https://www.sports.ru/football/1062009736.html|archivedate=2018-04-08}}</ref> («[[Порту (футбол клубы)|Порту]]», Португалия) * {{Флаг Португалии}} [[Пиреш да Фонсека Роланду Жорже|Роланду]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1063471334.html|title=Защитник «Марселя» Роланду из-за разрыва ахилла попустит ЧМ-2018|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180525204936/https://www.sports.ru/football/1063471334.html|archivedate=2018-05-25}}</ref> («[[Олимпик Марсель]]», Франция) * {{Флаг Республики Корея}} [[Квон Чхан Хун]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1063336751.html|title=Игрок «Дижона» Квон Чхан Хун получил серьезную травму и не сыграет на ЧМ-2018 за сборную Южной Кореи|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180520193219/https://www.sports.ru/football/1063336751.html|archivedate=2018-05-20}}</ref> («[[Дижон (футбол клубы)|Дижон]]», Франция) * {{Флаг России}} [[Кокорин Александр Александрович|Александр Кокорин]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1061295611.html|title=«Зенит» подтвердил разрыв крестообразных связок у Кокорина|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180316214045/https://www.sports.ru/football/1061295611.html|archivedate=2018-03-16}}</ref> ([[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|«Зенит» (СПб)]], Рәсәй) * {{Флаг России}} [[Джикия Георгий Тамазович|Георгий Джикия]]<ref>{{cite web|url=https://www.sovsport.ru/football/news/1039446-vjacheslav-koloskov-u-kokorina-dzhikii-i-vasina-net-shansov-sygrat-na-chempionate-mira|title=Вячеслав Колосков: У Кокорина, Джикии и Васина нет шансов сыграть на чемпионате мира|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180316221501/https://www.sovsport.ru/football/news/1039446-vjacheslav-koloskov-u-kokorina-dzhikii-i-vasina-net-shansov-sygrat-na-chempionate-mira|archivedate=2018-03-16}}</ref> ([[Спартак (футбол клубы, Мәсәкәү)|«Спартак» (Мәскәү)]], Рәсәй) * {{Флаг России}} [[Васин Виктор Владимирович|Виктор Васин]]<ref>{{cite web|url=https://www.championat.com/football/news-3363295-babaev-vasin-iz-za-travmy-skoree-vsego-propustit-chm-2018.html|title=Бабаев: Васин из-за травмы, скорее всего, пропустит ЧМ-2018|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180316214555/https://www.championat.com/football/news-3363295-babaev-vasin-iz-za-travmy-skoree-vsego-propustit-chm-2018.html|archivedate=2018-03-16}}</ref> ([[ЦСКА (футбол клубы, Мәскәү)|ЦСКА (Мәскәү)]], Рәсәй) * {{Флаг России}} [[Рауш Константин Викторович|Константин Рауш]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1063783449.html|title=Станислав Черчесов: У Рауша проблемы со спиной|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612155218/https://www.sports.ru/football/1063783449.html|archivedate=2018-06-12}}</ref> ([[Динамо (футбол клубы, Мәскәү)|«Динамо» (Мәскәү)]], Рәсәй) * {{Флаг Туниса}} [[Мсакни Юссеф|Юссеф Мсакни]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1062036717.html|title=Хавбек сборной Туниса Мсакни пропустит ЧМ из-за травмы. В марте тренер сравнивал его с Месси|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180408210230/https://www.sports.ru/football/1062036717.html|archivedate=2018-04-08}}</ref> («[[Аль-Духаиль]]», Катар) * {{Флаг Франции}} [[Косельни Лоран|Лоран Косельни]]<ref>{{cite web|url=https://www.sports.ru/football/1062813562.html|title=У Косьельни подтверждена травма ахилла, он точно пропустит ЧМ-2018|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180504092046/https://www.sports.ru/football/1062813562.html|archivedate=2018-05-04}}</ref> ([[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|«Арсенал» (Лондон)]], Англия) * {{Флаг Уругвая}} [[Корухо Матиас|Матиас Корухо]] («[[Пеньяроль]]», Уругвай) * {{Флаг Нигерии}} [[Симон Мойзес|Мойзес Симон]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44280542|title=Nigeria winger Moses Simon ruled out of World Cup with injury|publisher=|accessdate=|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180529140030/https://www.bbc.com/sport/football/44280542|archivedate=2018-05-29}}</ref> («[[Гент (футбол клубы)|Гент]]», Бельгия) {{div col end}} === Судьялар === Донъя чемпионаты матчтарын үткәреү өсөн ФИФА тарафынан раҫланған судьялар исемлеге<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2018/m=3/news=36-referees-and-63-assistant-referees-appointed-as-russia-2018-match-officials.html|title=36 referees and 63 assistant referees appointed as Russia 2018 Match Officials|publisher=FIFA|date=2018-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180330013850/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2018/m=3/news=36-referees-and-63-assistant-referees-appointed-as-russia-2018-match-officials.html|archivedate=2018-03-30}}</ref> Б<ref>{{cite web|url=http://resources.fifa.com/image/upload/list-of-match-officials-for-the-2018-fifa-world-cuptm.pdf|title=Referees & Assistant referees for the 2018 FIFA World Cup|publisher=FIFA|date=2018-05-13}}{{Недоступная ссылка|date=Июль 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>: {{col-begin}} {{col-3}} ;[[Азия футбол конфедерацияһы|АФК]] : {{Флаг|Бахрейн}} [[Шукралла Наваф|Наваф Шукралла]] : {{Флаг|Иран}} [[Фагани Алиреза|Алиреза Фагани]] : {{Флаг|ОАЭ}} [[Мохамед Мохаммед Абдулла|Мохаммед Абдулла Мохамед]] : {{Флаг|Узбекистан}} [[Ирматов Равшан Сайфиддинович|Равшан Ирматов]] : {{Флаг|Япония}} [[Рюдзи Сато]] ;[[Африка футбол конфедерацияһы|КАФ]] : {{Флаг|Алжир}} [[Мехди Абид Шариф]] : {{Флаг|Гамбия}} [[Гассама Бакари|Бакари Гассама]] : {{Флаг|Египет}} [[Гриша Гехад|Гехад Гриша]] : {{Флаг|Замбия}} [[Сиказве Джанни|Джанни Сиказве]] : {{Флаг|Сенегал}} [[Дьедиу Маланг|Маланг Дьедиу]] : {{Флаг|Эфиопия}} [[Тессема Бамлак|Бамлак Тессема]] {{col-3}} ;[[КОНКАКАФ]] : {{Флаг|Коста-Рика|торговый}} [[Монтеро, Рикардо|Рикардо Монтеро]] : {{Флаг|Мексика}} [[Рамос Сесар Артуро|Сесар Рамос]] : {{Флаг|Панама}} [[Питти Джон|Джон Питти]] : {{Флаг|Сальвадор}} [[Агилар Хоэль|Хоэль Агилар]] : {{Флаг|США}} [[Гейгер Марк|Марк Гейгер]] : {{Флаг|США}} [[Марруфо Джаир|Джаир Марруфо]] ;[[КОНМЕБОЛ]] : {{Флаг|Аргентина}} [[Питана Нестор|Нестор Питана]] : {{Флаг|Бразилия}} [[Риччи Сандро|Сандро Риччи]] : {{Флаг|Колумбия}} [[Рольдан Вильмар|Вильмар Рольдан]] : {{Флаг|Парагвай}} [[Касерес Энрике|Энрике Касерес]] : {{Флаг|Уругвай}} [[Кунья Андрес|Андрес Кунья]] : {{Флаг|Чили}} [[Хулио Баскуньян]] {{col-3}} ;[[Океания футбол конфедерацияһы|ОФК]] : {{Флаг|Новая Зеландия}} [[Конгер Мэттью|Мэттью Конгер]] : {{Флаг|Французская Полинезия}} [[Оата Норбер|Норбер Оата]] ;[[УЕФА]] : {{Флаг|Германия}} [[Брых Феликс|Феликс Брых]] : {{Флаг|Испания}} [[Антонио Матеу Лаос]] : {{Флаг|Италия}} [[Рокки Джанлука|Джанлука Рокки]] : {{Флаг|Нидерланды}} [[Кёйперс Бьорн|Бьорн Кёйперс]] : {{Флаг|Польша}} [[Марциняк Шимон|Шимон Марциняк]] : {{Флаг|Россия}} [[Карасёв Сергей Геннадьевич|Сергей Карасёв]] : {{Флаг|Сербия}} [[Мажич Милорад|Милорад Мажич]] : {{Флаг|Словения}} [[Скомина Дамир|Дамир Скомина]] : {{Флаг|Турция}} [[Чакыр Джюнейт|Джюнейт Чакыр]] : {{Флаг|Франция}} [[Тюрпен Клеман|Клеман Тюрпен]] {{col-end}} === Ҡатнашыусылар өсөн лагерҙар === 32 йыйылма команда ҡулланған һәм донъя чемпионаты турнирына тиклем һәм уның барышында күнекмәләр үткән база лагерҙары ФИФА тарафынан 2018 йылдың 9 февралендә һәр ҡатнашыусы команда өсөн иғлан ителә<ref>{{cite web |title=Team Base Camps for 2018 FIFA World Cup™ confirmed |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2018/m=2/news=team-base-camps-for-2018-fifa-world-cuptm-confirmed.html |publisher=FIFA.com (Fédération Internationale de Football Association) |date=2018-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180210181446/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2018/m=2/news=team-base-camps-for-2018-fifa-world-cuptm-confirmed.html |archivedate=2018-02-10 }}</ref> {{колонки|2}} * [[Файл:Flag of Australia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Австралия йыйылма командаһы|Австралия]]: [[Ҡазан]], [[Татарстан Республикаһы]] * [[Файл:Flag of England.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Англия йыйылма командаһы|Англия]]: [[Санкт-Петербург]] ([[Зеленогорск (Санкт-Петербург)|Зеленогорск]]) * {{Футбол|ARG}}: [[Бронницы]], [[Мәскәү өлкәһе]] * [[Файл:Flag of Belgium (civil).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бельгия йыйылма командаһы|Бельгия]]: [[Красногорск]], [[Мәскәү өлкәһе]] * {{Футбол|BRA}}: [[Сочи]], [[Краснодарский край]] * [[Файл:Flag of Germany.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Германия йыйылма командаһы|Германия]]: [[Мәскәү]] * [[Файл:Flag of Denmark.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Дания йыйылма командаһы|Дания]]: [[Анапа]], [[Краснодар крайы]] * [[Файл:Flag of Egypt.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Египет йыйылма командаһы|Египет]]: [[Грозный]], [[Чечен Республикаһы]] * [[Файл:Flag of Iran.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Иран йыйылма командаһы|Иран]]: [[Баковка]], [[Мәскәү өлкәһе]] * [[Файл:Flag of Iceland.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Исландия йыйылма командаһы|Исландия]]: [[Геленджик]], [[Краснодар крайы]] * [[Файл:Flag of Spain.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Испания йыйылма командаһы|Испания]]: [[Краснодар]], [[Краснодар крайы]] * [[Файл:Flag of Colombia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Колумбия йыйылма командаһы|Колумбия]]: [[Үрге Услон]], [[Татарстан Республикаһы]] * [[Файл:Flag of South Korea.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Корея йыйылма командаһы|Корея]]: [[Санкт-Петербург]] ([[Ломоносов (ҡала)|Ломоносов]]) * [[Файл:Flag of Costa Rica (state).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Коста-Рика йыйылма командаһы|Коста-Рика]]: [[Санкт-Петербург]] ([[Павловск (Санкт-Петербург)|Павловск]]) * [[Файл:Flag of Morocco.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Марокко йыйылма командаһы|Марокко]]: [[Воронеж]], [[Воронеж өлкәһе]] * [[Файл:Flag of Mexico.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Мексика йыйылма командаһы|Мексика]]: [[Химки]], [[Мәскәү өлкәһе]] * [[Файл:Flag of Nigeria.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Нигерия йыйылма командаһы|Нигерия]]: [[Ессентуки]], [[Ставрополь крайы]] * [[Файл:Flag of Panama.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Панама йыйылма командаһы|Панама]]: [[Саранск]], [[Мордва Республикаһы]] * [[Файл:Flag of Peru (state).svg|{{{1|22px}}}]]|Футбол буйынса Перу йыйылма командаһы|Перу: [[Мәскәү]] * [[Файл:Flag of Poland.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Польша йыйылма командаһы|Польша]]: [[Сочи]], [[Краснодар крайы]] * [[Файл:Flag of Portugal.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Португалия йыйылма командаһы|Португалия]]: [[Раменское]], [[Мәскәү өлкәһе]] * [[Файл:Flag of Russia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы|Рәсәй]]: [[Химки]] ([[Новогорск]]), [[Мәскәү өлкәһе]] * [[Файл:Flag of Saudi Arabia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сәғүд Ғәрәбстаны йыйылма командаһы|Сәғүд Ғәрәбстаны]]: [[Санкт-Петербург]] * [[Файл:Flag of Senegal.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сенегал йыйылма командаһы|Сенегал]]: [[Калуга]], [[Калуга өлкәһе]] * [[Файл:Flag of Serbia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сербия йыйылма командаһы|Сербия]]: [[Светлогорск (Калининград өлкәһе)|Светлогорск]], [[Калининград өлкәһе]] * [[Файл:Flag of Tunisia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Тунис йыйылма командаһы|Тунис]]: [[Первомайское (ҡасаба, Мәскәү)|Первомайское]], [[Мәскәү]] * [[Файл:Flag of Uruguay.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Уругвай йыйылма командаһы|Уругвай]]: [[Бор (Түбәнге Новгород өлкәһе)|Бор]], [[Түбәнге Новгород өлкәһе]] * [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]]: [[Истра (ҡала)|Истра]], [[Мәскәү өлкәһе]]<ref group="Прим.">Точное местонахождение базового лагеря чемпионов мира — отель «Хилтон Гарден Инн» в местечке [[Кострово (Московская область)|Кострово]] в 12 км западнее города [[Истра (город)|Истра]]</ref> * [[Файл:Flag of Croatia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Хорватия йыйылма командаһы|Хорватия]]: [[Рощино (Ленинградская область)|Рощино]], [[Ленинградская область]] * [[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]]: [[Тольятти]], [[Һамар өлкәһе]] * [[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]]: [[Геленджик]], [[Краснодар крайы]] * {{Футбол|JPN}}: [[Ҡазан]], [[Татарстан Республикаһы]] {{колонки/конец}} == Асыу тантанаһы == Донъя чемпионатын асыу тантанаһы 14 июндә 17:30 сәғәттә (Мәскәү ваҡыты) «Лужники» стадионында башлана. Турнирҙың беренсе уйыны башланыуға сәғәт ярым ҡалғас, тамашасыларға Рәсәй моделе [[Водянова Наталья Михайловна|Наталья Водянова]] һәм испан ҡапҡасыһы Икер Касильяс донъя чемпионатының төп бүләген — футбол буйынса донъя чемпионаты Кубогын күрһәтә. Рәсми рәүештә чемпионатты Рәсәй Федерацияһы Президенты [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]]<ref>[http://www.kremlin.ru/events/president/news/57787 Церемония открытия чемпионата мира по футболу 2018 года] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614155402/http://www.kremlin.ru/events/president/news/57787 |date=2018-06-14 }}</ref> һәм ФИФА президенты Джанни Инфантино аса<ref>{{Cite web |url=https://rosregistr.ru/raznoe/134312.html |title=Робби Уильямс выступит на открытии чемпионата мира по футболу 2018 |access-date=2018-06-14 |archive-date=2022-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207094252/https://rosregistr.ru/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://veved.ru/events/107990-peskov-perechislil-glav-gosudarstv-na-otkrytii-chempionata-mira-po-futbolu.html |title=Песков перечислил глав государств на открытии чемпионата мира по футболу |access-date=2018-06-14 |archive-date=2018-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613234330/http://veved.ru/events/107990-peskov-perechislil-glav-gosudarstv-na-otkrytii-chempionata-mira-po-futbolu.html |deadlink=no }}</ref>. [[Вена халыҡ операһы]] солисы [[Ғарифуллина Аида Эмиль ҡыҙы|Аида Ғарифуллина]] һәм британ йырсыһы Робби Уильямс «Фәрештәләр» ({{lang-ru|«Angels»}}) йырын башҡаралар. Йыр башҡарылған саҡта турнирҙа ҡатнашҡан бөтә 32 илдең флагтары майҙанға сығарыла, ә Бразилия футболсыһы Роналдо бүре Забивака һәм малайҙарҙың береһе менән бергә 2018 йылғы донъя чемпионатының рәсми тубына символик тибә. Лужникиҙа асыу тантанаһында бөтәһе 800-гә яҡын кеше ҡатнаша<ref>{{cite web |url = https://ria.ru/20180614/1522739146.html |title = Старт мундиаля: лучшие кадры с церемонии открытия |publisher = [[РИА Новости]] |date = 2018-06-14 |accessdate = 2018-06-14 |archive-date = 2019-04-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190418025144/https://ria.ru/20180614/1522739146.html |deadlink = no }}</ref>. Феликс Михайлов шоуҙың режиссеры була<ref>{{cite web|url=https://rsport.ria.ru/20180611/1137862412.html|title=Автор раскрыл секреты церемонии открытия ЧМ-2018|publisher=''rsport.ria.ru''|accessdate=2018-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615163305/https://rsport.ria.ru/20180611/1137862412.html|archivedate=2018-06-15}}</ref>. 2018 йылғы донъя чемпионатын асыу матбуғатта киң яҡтыртыла һәм бөтә донъя спорт берләшмәһен илһамландыра<ref name="ceremreact">{{cite web |url= https://worldcup2018.tass.ru/articles/5294922 |title= Реакция мировых СМИ на церемонию и матч открытия чемпионата мира по футболу |publisher= [[ТАСС]] |author= |date= 2018-06-15 |accessdate= 2018-06-27 |quote= |archive-date= 2018-06-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180627091211/https://worldcup2018.tass.ru/articles/5294922 |deadlink= no }}</ref>. == Төркөм этабы == [[Файл:2018 world cup.png|upright=2.0|thumb|{{колонки}} {{легенда|#2b42a3|Чемпион}} {{легенда|#34c0be|Көмөш призёр}} {{легенда|#269c5a|Бронза призёр}} {{легенда|#81c846|4-се урын}} {{легенда|#e4e454|Сирек финалсылар}} {{легенда|#ffa03e|1/8 финал}} {{легенда|#b94954|Төркөм этабы}} {{колонки/конец}}]] [[Файл:Countries-participants of the FIFA World Cup 2018.svg|upright=2.0|thumb|{{колонки}} {{легенда|#800000ff|A төркөмө}} {{легенда|#008000ff|B төркөмө}} {{легенда|#000080ff|C төркөмө}} {{легенда|#ffd42aff|D төркөмө}} {{легенда|#00ff00ff|E төркөмө}} {{легенда|#d400aaff|F төркөмө}} {{легенда|#ff6600ff|G төркөмө}} {{легенда|#0088aaff|H төркөмө}} {{колонки/конец}}]] === Командаларҙы классификациялау критерийҙары === Төркөмдәрҙәге командаларҙың урындары түбәндәге ҡағиҙәләр буйынса билдәләнә<ref>{{cite web |url=http://resources.fifa.com/mm/document/tournament/competition/02/84/35/19/regulationsfwc2018en_neutral.pdf |title=Regulations 2018 FIFA World Cup Russia |publisher=FIFA |lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170712134322/http://resources.fifa.com/mm/document/tournament/competition/02/84/35/19/regulationsfwc2018en_neutral.pdf |archivedate=2017-07-12 }}</ref>: 1. Бөтә төркөм матчтарында тупланған дөйөм мәрәйҙәр; 2. Бөтә төркөм матчтарында индерелгән һәм үткәрелгән туптар айырмаһы; 3. Бөтә төркөм уйындарында тупланған голдар һаны; Үрҙә һанап үтелгән критерийҙар буйынса ике йәки унан да күберәк команда тигеҙ күрһәткестәргә эйә булһа, уларҙың урындары түбәндәге өҫтәмә критерийҙар буйынса билдәләнә: 4. Төркөм этабы матчтарында ҡаралған командалар араһында тупланған мәрәйҙәр; 5. Төркөм этабы матчтарында ҡаралған командалар араһында индерелгән һәм үткәрелгән туптар айырмаһы; 6. Төркөм этабы матчтарында ҡаралған командалар араһында индерелгәнн туптар һаны; 7. Фейр-плей мәрәйҙәре * Беренсе һары карточка: минус 1 мәрәй; * Тура булмаған ҡыҙыл карточка (икенсе һары карточка): минус 3 мәрәй; * Тура ҡыҙыл карточка: минус 4 мәрәй; * Һары карточка һәм Ҡыҙыл карточка: минус 5 мәрәй; 8. ФИФА-ның Ойоштороу комитеты тарафынан йәрәбә һалыу. == Чемпион == * [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]] — икенсе тапҡыр. == Статистика == === Бомбардирҙар === <small>Иҫкәрмә: Йәйәләрҙә пенальтиҙан индергән голдар һаны.</small> ;6 гол {{div col|шир=16em}} * {{Англия}} [[Кейн Гарри|Гарри Кейн]] (3) {{div col end}}{{^|1em}} ;4 гол {{div col|шир=16em}} * {{Бельгия}} [[Лукаку Ромелу|Ромелу Лукаку]] * {{Португалия}} [[Криштиану Роналду]] (1) * {{Россия}} [[Черышев Денис Дмитриевич|Денис Черышев]] * {{Франция}} [[Гризманн Антуан|Антуан Гризманн]] (3) * {{Франция}} [[Мбаппе Килиан|Килиан Мбаппе]] {{div col end}}{{^|1em}} ;3 гол {{div col|шир=16em}} * {{Бельгия}} [[Азар Эден|Эден Азар]] (1) * {{Испания}} [[Коста Диего|Диего Коста]] * {{Колумбия}} [[Мина Ерри|Ерри Мина]] * {{Россия}} [[Дзюба Артём Сергеевич|Артём Дзюба]] (1) * {{Уругвай}} [[Кавани Эдинсон|Эдинсон Кавани]] * {{Хорватия}} [[Манджукич Марио|Марио Манджукич]] * {{Хорватия}} [[Перишич Иван|Иван Перишич]] {{div col end}}{{^|1em}} ;2 гол {{div col|шир=16em}} * {{Австралия}} [[Единак Миле|Миле Единак]] (2) * {{Англия}} [[Стоунз Джон|Джон Стоунз]] * {{Аргентина}} [[Агуэро Серхио|Серхио Агуэро]] * {{Бразилия}} [[Коутиньо Филиппе|Филиппе Коутиньо]] * {{Бразилия}} [[Неймар]] * [[Файл:Flag of Egypt.svg|border|{{{1|22px}}}]] [[Мохамед Салах]] (1) * {{Нигерия}} [[Ахмед Муса]] * {{Республика Корея}} [[Сон Хын Мин]] * {{Тунис}} [[Хазри Вахби|Вахби Хазри]] * {{Уругвай}} [[Суарес Луис Альберто|Луис Суарес]] * {{Хорватия}} [[Модрич Лука|Лука Модрич]] (1) * {{Швеция}} [[Гранквист Андреас|Андреас Гранквист]] (2) * {{Япония}} [[Инуи Такаси|Такаси Инуи]]{{div col end}}{{^|1em}} ;1 гол {{div col|шир=16em}} * {{Англия}} [[Алли Деле|Деле Алли]] * {{Англия}} [[Лингард Джесси|Джесси Лингард]] * {{Англия}} [[Магуайр Гарри|Гарри Магуайр]] * {{Англия}} [[Триппьер Киран|Киран Триппьер]] * {{Аргентина}} [[Ди Мария Анхель|Анхель Ди Мария]] * {{Аргентина}} [[Меркадо Габриэль|Габриэль Меркадо]] * {{Аргентина}} [[Месси Лионель|Лионель Месси]] * {{Аргентина}} [[Рохо Маркос|Маркос Рохо]] * {{Бельгия}} [[Батшуайи Миши|Миши Батшуайи]] * {{Бельгия}} [[Вертонген Ян|Ян Вертонген]] * {{Бельгия}} [[Де Брёйне Кевин|Кевин Де Брёйне]] * {{Бельгия}} [[Мертенс Дрис|Дрис Мертенс]] * {{Бельгия}} [[Мёнье Тома|Тома Мёнье]] * {{Бельгия}} [[Феллайни Маруан|Маруан Феллайни]] * {{Бельгия}} [[Шадли Насер|Насер Шадли]] * {{Бельгия}} [[Янузай Аднан|Аднан Янузай]] * {{Бразилия}} [[Аугусто Ренато|Ренато Аугусто]] * {{Бразилия}} [[Безерра Масиэл Жуниор Жозе Пауло|Паулиньо]] * {{Бразилия}} [[Силва Тиагу (бразильский футболист)|Тиагу Силва]] * {{Бразилия}} [[Роберто Фирмино]] * {{Германия}} [[Кроос Тони|Тони Кроос]] * {{Германия}} [[Ройс Марко|Марко Ройс]] * {{Дания}} [[Йёргенсен Матиас (футболист)|Матиас Йёргенсен]] * {{Дания}} [[Поульсен Юссуф|Юссуф Поульсен]] * {{Дания}} [[Эриксен Кристиан|Кристиан Эриксен]] * {{Иран}} [[Ансарифард Карим|Карим Ансарифард]] (1) * {{Исландия}} [[Гильфи Сигурдссон]] (1) * {{Исландия}} [[Альвред Финнбогасон]] * {{Испания}} [[Аспас Яго|Яго Аспас]] * {{Испания}} [[Иско]] * {{Испания}} [[Фернандес Иглесиас Хосе Игнасио|Начо]] * {{Колумбия}} [[Гарсия Радамель Фалькао|Радамель Фалькао]] * {{Колумбия}} [[Кинтеро Хуан|Хуан Кинтеро]] * {{Колумбия}} [[Куадрадо Хуан|Хуан Куадрадо]] * {{Коста-Рика}} [[Уостон Кендалл|Кендалл Уостон]] * {{Марокко}} [[Бутаиб Халид|Халид Бутаиб]] * {{Марокко}} [[Эн-Несири Юссеф|Юссеф Эн-Несири]] * {{Мексика}} [[Вела Карлос|Карлос Вела]] (1) * {{Мексика}} [[Лосано Ирвинг|Ирвинг Лосано]] * {{Мексика}} [[Эрнандес Балькасар Хавьер|Хавьер Эрнандес]] * {{Нигерия}} [[Мозес Виктор|Виктор Мозес]] (1) * {{Панама}} [[Балой Фелипе|Фелипе Балой]] * {{Перу}} [[Каррильо Андре|Андре Каррильо]] * {{Перу}} [[Герреро Хосе Паоло|Паоло Герреро]] * {{Польша}} [[Беднарек Ян|Ян Беднарек]] * {{Польша}} [[Крыховяк Гжегож|Гжегож Крыховяк]] * {{Португалия}} [[Куарежма Рикарду|Рикарду Куарежма]] * {{Португалия}} [[Пепе (футболист, 1983)|Пепе]] * {{Республика Корея}} [[Ким Ён Гвон]] * {{Россия}} [[Газинский Юрий Александрович|Юрий Газинский]] * {{Россия}} [[Головин Александр Сергеевич (футболсы)|Александр Головин]] * {{Россия}} [[Фигейра Фернандес Марио|Марио Фернандес]] * [[Файл:Flag of Saudi Arabia.svg|border|{{{1|22px}}}]] [[Салим аль-Давсари]] * [[Файл:Flag of Saudi Arabia.svg|border|{{{1|22px}}}]] [[Салман аль-Фарадж]] (1) * {{Сенегал}} [[Ньянг Мбайе|Мбайе Ньянг]] * {{Сенегал}} [[Мане Садио|Садио Мане]] * {{Сенегал}} [[Ваге Мусса|Мусса Ваге]] * {{Сербия}} [[Коларов Александар|Александар Коларов]] * {{Сербия}} [[Митрович Александар (футболист)|Александар Митрович]] * {{Тунис}} [[Бен-Юссеф Фахреддин|Фахреддин Бен-Юссеф]] * {{Тунис}} [[Бронн Дилан|Дилан Бронн]] * {{Тунис}} [[Сасси Ферджани|Ферджани Сасси]] (1) * {{Уругвай}} [[Хименес де Варгас Хосе Мария|Хосе Хименес]] * {{Франция}} [[Варан Рафаэль|Рафаэль Варан]] * {{Франция}} [[Павар Бенжамен|Бенжамен Павар]] * {{Франция}} [[Погба Поль|Поль Погба]] * {{Франция}} [[Умтити Самюэль|Самюэль Умтити]] * {{Хорватия}} [[Бадель Милан|Милан Бадель]] * {{Хорватия}} [[Вида Домагой|Домагой Вида]] * {{Хорватия}} [[Крамарич Андрей|Андрей Крамарич]] * {{Хорватия}} [[Ракитич Иван|Иван Ракитич]] * {{Хорватия}} [[Ребич Анте|Анте Ребич]] * {{Швейцария}} [[Джака Гранит|Гранит Джака]] * {{Швейцария}} [[Джемайли Блерим|Блерим Джемайли]] * {{Швейцария}} [[Дрмич Йосип|Йосип Дрмич]] * {{Швейцария}} [[Цубер Стивен|Стивен Цубер]] * {{Швейцария}} [[Шакири Джердан|Джердан Шакири]] * {{Швеция}} [[Аугустинссон Людвиг|Людвиг Аугустинссон]] * {{Швеция}} [[Тойвонен Ула|Ула Тойвонен]] * {{Швеция}} [[Форсберг Эмиль|Эмиль Форсберг]] * {{Япония}} [[Кагава Синдзи|Синдзи Кагава]] (1) * {{Япония}} [[Осако Юя|Юя Осако]] * {{Япония}} [[Харагути Гэнки|Гэнки Харагути]] * {{Япония}} [[Хонда Кэйсукэ|Кэйсукэ Хонда]] {{div col end}}{{^|1em}} ; Автоголдар {{div col|шир=30em}} * {{Австралия}} [[Бехич Азиз|Азиз Бехич]] [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция йыйылма командаһы]]на ҡаршы матчта * {{Бразилия}} [[Роза Луис Фернандо|Фернандиньо]] [[Файл:Flag of Belgium (civil).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бельгия йыйылма командаһы|Бельгия йыйылма командаһы]]на ҡаршы матчта * {{Египет}} [[Ахмед Фатхи]] [[Файл:Flag of Russia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы|Рәсәй йыйылма командаһы]]на ҡаршы матчта * {{Марокко}} [[Бухаддуз Азиз|Азиз Бухаддуз]] [[Файл:Flag of Iran.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Иран йыйылма командаһы|Иран йыйылма командаһы]]на ҡаршы матчта * {{Мексика}} [[Альварес Эдсон Омар|Эдсон Альварес]] [[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция йыйылма командаһы]]на ҡаршы матчта * {{Нигерия}} [[Этебо Огенекаро|Огенекаро Этебо]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Хорватия йыйылма командаһы|Хорватия йыйылма командаһы]]на ҡаршы матчта * {{Польша}} [[Чонек Тиагу|Тиагу Чонек]] [[Файл:Flag of Senegal.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сенегал йыйылма командаһы|Сенегал йыйылма командаһы]]на ҡаршы матчта * {{Россия}} [[Игнашевич Сергей Николаевич|Сергей Игнашевич]] [[Файл:Flag of Spain.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Испания йыйылма командаһы|Испания йыйылма командаһы]]на ҡаршы матчта * {{Россия}} [[Черышев Денис Дмитриевич|Денис Черышев]] [[Файл:Flag of Uruguay.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Уругвай йыйылма командаһы|Уругвай йыйылма командаһы]]на ҡаршы матчта * {{Тунис}} [[Мерья Яссин|Яссин Мерья]] [[Файл:Flag of Panama.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Панама йыйылма командаһы|Панама йыйылма командаһы]]на ҡаршы матчта * {{Хорватия}} [[Манджукич Марио|Марио Манджукич]] [[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция йыйылма командаһы]]на ҡаршы матчта * {{Швейцария}} [[Зоммер Янн|Янн Зоммер]] [[Файл:Flag of Costa Rica (state).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Коста-Рика йыйылма командаһы|Коста-Рика йыйылма командаһы]] на ҡаршы матчта {{div col end}}{{^|1em}} === Гол индереүгә ярҙам итеүселәр === ;2 гол тапшырыуы {{div col|шир=16em}} * {{Аргентина}} [[Банега Эвер|Эвер Банега]] * {{Аргентина}} [[Месси Лионель|Лионель Месси]] * {{Бельгия}} [[Азар Эден|Эден Азар]] * {{Бельгия}} [[Де Брёйне Кевин|Кевин Де Брёйне]] * {{Бельгия}} [[Мёнье Тома|Тома Мёнье]] * {{Бельгия}} [[Тилеманс Юри|Юри Тилеманс]] * {{Бразилия}} [[Коутиньо Филиппе|Филиппе Коутиньо]] * {{Колумбия}} [[Кинтеро Хуан|Хуан Кинтеро]] * {{Колумбия}} [[Родригес Хамес|Хамес Родригес]] * {{Россия}} [[Дзюба Артём Сергеевич|Артём Дзюба]] * {{Россия}} [[Головин Александр Сергеевич (футболсы)|Александр Головин]] * {{Тунис}} [[Хазри Вахби|Вахби Хазри]] * {{Уругвай}} [[Санчес Карлос Андрес|Карлос Санчес]] * {{Франция}} [[Гризманн Антуан|Антуан Гризманн]] * {{Франция}} [[Эрнандес Люка|Люка Эрнандес]] * {{Швеция}} [[Классон Виктор|Виктор Классон]] {{div col end}}{{^|1em}} ;1 гол тапшырыуы {{div col|шир=16em}} * {{Англия}} [[Лингард Джесси|Джесси Лингард]] * {{Англия}} [[Лофтус-Чик Рубен|Рубен Лофтус-Чик]] * {{Англия}} [[Магуайр Гарри|Гарри Магуайр]] * {{Англия}} [[Стерлинг Рахим|Рахим Стерлинг]] * {{Англия}} [[Триппьер Киран|Киран Триппьер]] * {{Англия}} [[Янг Эшли|Эшли Янг]] * {{Аргентина}} [[Меркадо Габриэль|Габриэль Меркадо]] * {{Аргентина}} [[Рохо Маркос|Маркос Рохо]] * {{Бельгия}} [[Алдервейрелд Тоби|Тоби Алдервейрелд]] * {{Бельгия}} [[Лукаку Ромелу|Ромелу Лукаку]] * {{Бельгия}} [[Мертенс Дрис|Дрис Мертенс]] * {{Бельгия}} [[Шадли Насер|Насер Шадли]] * {{Бразилия}} [[Виллиан (футболсы)|Виллиан]] * {{Бразилия}} [[Габриэл Жезус]] * {{Бразилия}} [[Коста Дуглас|Дуглас Коста]] * {{Бразилия}} [[Неймар]] * {{Германия}} [[Гомес Марио|Марио Гомес]] * {{Германия}} [[Ройс Марко|Марко Ройс]] * {{Дания}} [[Дилейни Томас|Томас Дилейни]] * {{Дания}} [[Йёргенсен Николаи|Николаи Йёргенсен]] * {{Дания}} [[Эриксен Кристиан|Кристиан Эриксен]] * [[Файл:Flag of Egypt.svg|border|{{{1|22px}}}]] [[Абдаллах Саид]] * {{Иран}} [[Фаджр Файсал|Файсал Фаджр]] * {{Испания}} [[Бускетс Серхио|Серхио Бускетс]] * {{Испания}} [[Иньеста Андрес|Андрес Иньеста]] * {{Испания}} [[Карвахаль Даниэль|Даниэль Карвахаль]] * {{Колумбия}} [[Куадрадо Хуан|Хуан Куадрадо]] * {{Коста-Рика}} [[Кэмпбелл Жоэль|Жоэль Кэмпбелл]] * {{Мексика}} [[Лосано Ирвинг|Ирвинг Лосано]] * {{Мексика}} [[Эрнандес Балькасар Хавьер|Хавьер Эрнандес]] * {{Нигерия}} [[Мозес Виктор|Виктор Мозес]] * {{Нигерия}} [[Омеруо Кеннет|Кеннет Омеруо]] * {{Панама}} [[Авила Рикардо|Рикардо Авила]] * {{Перу}} [[Герреро Хосе Паоло|Паоло Герреро]] * {{Перу}} [[Йотун Йосимар|Йосимар Йотун]] * {{Польша}} [[Гросицкий Камиль|Камиль Гросицкий]] * {{Польша}} [[Кужава Рафал|Рафал Кужава]] * {{Португалия}} [[Гедеш Гонсалу|Гонсалу Гедеш]] * {{Португалия}} [[Геррейру Рафаэл|Рафаэл Геррейру]] * {{Португалия}} [[Моутинью Жоау|Жоау Моутинью]] * {{Португалия}} [[Силва Адриен|Адриен Силва]] * {{Республика Корея}} [[Ли Джэ Сон (футболсы, 1992)|Ли Джэ Сон]] * {{Республика Корея}} [[Чу Се Чон]] * {{Россия}} [[Дзагоев Алан Елизбарович|Алан Дзагоев]] * {{Россия}} [[Зобнин Роман Сергеевич|Роман Зобнин]] * {{Россия}} [[Фигейра Фернандес Марио|Марио Фернандес]] * {{Россия}} [[Кутепов Илья Олегович|Илья Кутепов]] * [[Файл:Flag of Saudi Arabia.svg|border|{{{1|22px}}}]] [[Абдуллах Утаиф]] * {{Сенегал}} [[Ньянг Мбайе|Мбайе Ньянг]] * {{Сербия}} [[Тадич Душан|Душан Тадич]] * {{Тунис}} [[Наггез Хамди|Хамди Наггез]] * {{Тунис}} [[Хаддади Уссама|Уссама Хаддади]] * {{Уругвай}} [[Бентанкур Родриго|Родриго Бентанкур]] * {{Уругвай}} [[Суарес Луис Альберто|Луис Суарес]] * {{Франция}} [[Жиру Оливье|Оливье Жиру]] * {{Франция}} [[Толиссо Корантен|Корантен Толиссо]] * {{Хорватия}} [[Бадель Милан|Милан Бадель]] * {{Хорватия}} [[Брозович Марцело|Марцело Брозович]] * {{Хорватия}} [[Вида Домагой|Домагой Вида]] * {{Хорватия}} [[Врсалько Шиме|Шиме Врсалько]] * {{Хорватия}} [[Ковачич Матео|Матео Ковачич]] * {{Хорватия}} [[Модрич Лука|Лука Модрич]] * {{Хорватия}} [[Манджукич Марио|Марио Манджукич]] * {{Хорватия}} [[Перишич Иван|Иван Перишич]] * {{Хорватия}} [[Пиварич Йосип|Йосип Пиварич]] * {{Швейцария}} [[Гавранович Марио|Марио Гавранович]] * {{Швейцария}} [[Закариа Денис|Денис Закариа]] * {{Швейцария}} [[Шакири Джердан|Джердан Шакири]] * {{Швейцария}} [[Эмболо Брель|Брель Эмболо]] * {{Швеция}} [[Тойвонен Ула|Ула Тойвонен]] * {{Япония}} [[Инуи Такаси|Такаси Инуи]] * {{Япония}} [[Кагава Синдзи|Синдзи Кагава]] * {{Япония}} [[Нагатомо Юто|Юто Нагатомо]] * {{Япония}} [[Сибасаки Гаку|Гаку Сибасаки]] * {{Япония}} [[Хонда Кэйсукэ|Кэйсукэ Хонда]] {{div col end}}{{^|1em}} === Дисквалификациялар === Ҡыҙыл карточка алған йәки төрлө матчтарҙа ике һары карточка йыйған уйынсы киләһе уйынды үткәрмәй<ref>[https://www.fifa.com/worldcup/statistics/players/disciplinary PLAYERS. DISCIPLINARY] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180626215632/https://www.fifa.com/worldcup/statistics/players/disciplinary |date=2018-06-26 }}</ref>. Уйынсынының дисквалификациялауы башланған этаптан һуң йыйылма команда уйындарҙан төшөп ҡалған осраҡта санкция күләме өҫтәмә билдәләнә. {| class="wikitable sortable" |- ! Футболсылар ! Команда ! Ҡағиҙә боҙоу ! Уйнамаған матчтар |- | [[Санчес Морено Карлос|Карлос Санчес]] | [[Файл:Flag of Colombia.svg|border|{{{0,5|11px}}}]][[Футбол буйынса Колумбия йыйылма командаһы|Колумбия]] | Н төркөмөндә {{Флаг|Япония}} [[Сборная Японии по футболу|Япония]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Red card.svg|10px|alt=Red card|Уйындан ҡыуыла (тура ҡыҙыл карточка)|link=]] | Н төркөмөндә [[Файл:Flag of Poland.svg|mini|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Польша йыйылма командаһы|Польша]]ға ҡаршы уйын |- |[[Поульсен Юссуф|Юссуф Поульсен]] |[[Файл:Flag of Denmark.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Дания йыйылма командаһы|Дания]] |С төркөмөндә [[Файл:Flag of Peru (state).svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Перу йыйылма командаһы|Перу]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] С төркөмөндә [[Файл:Flag of Australia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Австралия йыйылма командаһы|Австралия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] |С төркөмөндә [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]]ға ҡаршы уйын |- | [[Боатенг Жером|Жером Боатенг]] | [[Файл:Flag of Germany.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Германия йыйылма командаһы|Германия]] | F төркөмөндә [[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]]ға уйында [[Файл:Yellow-red card.svg|12px|alt=Yellow-red card|Уйындан сығарыла (2 һары карточка)|link=]] |F төркөмөндә [[Файл:Flag of South Korea.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Корея йыйылма командаһы|Корея]]ға ҡаршы уйын |- |[[Купер Армандо|Армандо Купер]] |[[Файл:Flag of Panama.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Панама йыйылма командаһы|Панама]] |G төркөмөндә [[Файл:Flag of Belgium (civil).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бельгия йыйылма командаһы|Бельгия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] G төркөмөндә [[Файл:Flag of England.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Англия йыйылма командаһы|Англия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] |G төркөмөндә [[Файл:Flag of Tunisia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Тунис йыйылма командаһы|Тунис]]ҡа ҡаршы уйын |- |[[Мурильо Майкл Амир|Майкл Амир Мурильо]] |[[Файл:Flag of Panama.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Панама йыйылма командаһы|Панама]] |G төркөмөндә [[Файл:Flag of Belgium (civil).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бельгия йыйылма командаһы|Бельгия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] G төркөмөндә [[Файл:Flag of England.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Англия йыйылма командаһы|Англия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] |G төркөмөндә [[Файл:Flag of Tunisia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Тунис йыйылма командаһы|Тунис]]ҡа ҡаршы уйын |- |[[Смольников Игорь Александрович|Игорь Смольников]] |[[Файл:Flag of Russia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы|Рәсәй]] |А төркөмөндә [[Файл:Flag of Uruguay.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Уругвай йыйылма командаһы|Уругвай]]ға уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]][[Файл:Yellow-red card.svg|12px|alt=Yellow-red card|Уйындан сығарыла (2 һары карточка)|link=]] |1/8 финалда [[Файл:Flag of Spain.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Испания йыйылма командаһы|Испания]]ға ҡаршы уйын |- |[[Аль-Ахмади Карим|Карим Аль-Ахмади]] |[[Файл:Flag of Morocco.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Марокко йыйылма командаһы|Марокко]] |B төркөмөндә [[Файл:Flag of Iran.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Иран йыйылма командаһы|Иран]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] B төркөмөндә [[Файл:Flag of Spain.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Испания йыйылма командаһы|Испания]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Чон У Ён]] |[[Файл:Flag of South Korea.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Корея йыйылма командаһы|Корея]] |F төркөмөндә [[Файл:Flag of Mexico.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Мексика йыйылма командаһы|Мексика]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] F төркөмөндә [[Файл:Flag of Germany.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Германия йыйылма командаһы|Германия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Ларссон Себастиан|Себастиан Ларссон]] |[[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]] |F төркөмөндә [[Файл:Flag of Germany.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Германия йыйылма командаһы|Германия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] F төркөмөндә [[Файл:Flag of Mexico.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Мексика йыйылма командаһы|Мексика]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] |1/8 финалда [[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]]ға ҡаршы уйын |- |[[Морено Эктор|Эктор Морено]] |[[Файл:Flag of Mexico.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Мексика йыйылма командаһы|Мексика]] |F төркөмөндә [[Файл:Flag of Germany.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Германия йыйылма командаһы|Германия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] F төркөмөндә [[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] |1/8 финал [[Файл:Flag of Brazil.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы|Бразилия]]ға ҡаршы уйын |- |[[Лихтштайнер Штефан|Штефан Лихтштайнер]] |[[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]] |E төркөмөндә[[Файл:Flag of Brazil.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы|Бразилия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] E төркөмөндә {{Флаг|Коста-Рика|торговый}} [[Сборная Коста-Рики по футболу|Коста-Рика]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] |1/8 финалда [[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]]ға ҡаршы уйын |- |[[Матич Неманья|Неманья Матич]] |[[Файл:Flag of Serbia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сербия йыйылма командаһы|Сербия]] |E төркөмөндә [[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] E төркөмөндә [[Файл:Flag of Brazil.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы|Бразилия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Митрович Александар (футболсы)|Александар Митрович]] |[[Файл:Flag of Serbia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сербия йыйылма командаһы|Сербия]] |E төркөмөндә [[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] E төркөмөндә [[Файл:Flag of Brazil.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы|Бразилия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Шер Фабиан|Фабиан Шер]] |[[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]] |E төркөмөндә [[Файл:Flag of Brazil.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы|Бразилия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] E төркөмөндә [[Файл:Flag of Costa Rica (state).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Коста-Рика йыйылма командаһы|Коста-Рика]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] |1/8 финалда [[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]]ға ҡаршы уйын] |- |[[Ньянг Мбайе|Мбайе Ньянг]] |[[Файл:Flag of Senegal.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Сенегал йыйылма командаһы|Сенегал]] |H төркөмөндә [[Файл:Flag of Japan.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Япония йыйылма командаһы|Япония]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] H төркөмөндә [[Файл:Flag of Colombia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Колумбия йыйылма командаһы|Колумбия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Сасси Ферджани|Ферджани Сасси]] |[[Файл:Flag of Tunisia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Тунис йыйылма командаһы|Тунис]] |G төркөмөндә [[Файл:Flag of Belgium (civil).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бельгия йыйылма командаһы|Бельгия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] G төркөмөндә [[Файл:Flag of Panama.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Панама йыйылма командаһы|Панама]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Маскерано Хавьер|Хавьер Маскерано]] |[[Файл:Flag of Argentina.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Аргентина йыйылма командаһы|Аргентина]] |D төркөмөндә [[Файл:Flag of Nigeria.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Нигерия йыйылма командаһы|Нигерия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/8 финалда [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Банега Эвер|Эвер Банега]] |[[Файл:Flag of Argentina.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Аргентина йыйылма командаһы|Аргентина]] |D төркөмөндә [[Файл:Flag of Nigeria.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Нигерия йыйылма командаһы|Нигерия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/8 финалда [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Матюиди Блез|Блез Матюиди]] |[[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]] |C төркөмөндә {{Флаг|Перу}} [[Сборная Перу по футболу|Перу]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/8 финалда [[Файл:Flag of Argentina.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Аргентина йыйылма командаһы|Аргентина]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] |1/4 финалда [[Файл:Flag of Uruguay.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Уругвай йыйылма командаһы|Уругвай]]ға ҡаршы уйын |- |[[Отаменди Николас|Николас Отаменди]] |[[Файл:Flag of Argentina.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Аргентина йыйылма командаһы|Аргентина]] |D төркөмөндә [[Файл:Flag of Croatia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Хорватия йыйылма командаһы|Хорватия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/8 финалда [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Криштиану Роналду]] |[[Файл:Flag of Portugal.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Португалия йыйылма командаһы|Португалия]] |B төркөмөндә [[Файл:Flag of Iran.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Иран йыйылма командаһы|Иран]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/8 финалда [[Файл:Flag of Uruguay.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Уругвай йыйылма командаһы|Уругвай]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Йёргенсен Матиас (футболист)|Матиас Йёргенсен]] |[[Файл:Flag of Denmark.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Дания йыйылма командаһы|Дания]] |С төркөмөндә [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/8 финалда [[Файл:Flag of Croatia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Хорватия йыйылма командаһы|Хорватия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Эррера Эктор|Эктор Эррера]] |[[Файл:Flag of Mexico.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Мексика йыйылма командаһы|Мексика]] |F төркөмөндә [[Файл:Flag of Germany.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Германия йыйылма командаһы|Германия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/8 финалда [[Файл:Flag of Brazil.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы|Бразилия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Каземиро]] |[[Файл:Flag of Brazil.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы|Бразилия]] |Е төркөмөндә [[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/8 финалда [[Файл:Flag of Mexico.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Мексика йыйылма командаһы|Мексика]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] |1/4 финалда [[Файл:Flag of Belgium (civil).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бельгия йыйылма командаһы|Бельгия]]ға ҡаршы уйын |- |[[Лустиг Микаэль|Микаэль Лустиг]] |[[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]] |F төркөмөндә [[Файл:Flag of Mexico.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Мексика йыйылма командаһы|Мексика]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/8 финалда [[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] |1/4 финалда [[Файл:Flag of England.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Англия йыйылма командаһы|Англия]]ға ҡаршы уйын |- |[[Бехрами Валон|Валон Бехрами]] |[[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]] |E төркөмөндә [[Файл:Flag of Brazil.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы|Бразилия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/8 финалда [[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- | [[Ланг Михаэль|Михаэль Ланг]] | [[Файл:Flag of Switzerland.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швейцария йыйылма командаһы|Швейцария]] | 1/8 финалда [[Файл:Flag of Sweden.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Швеция йыйылма командаһы|Швеция]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Red card.svg|10px|alt=Red card|Уйындан ҡыуыла (тура ҡыҙыл карточка)|link=]] ! |- |[[Барриос Вильмар|Вильмар Барриос]] |[[Файл:Flag of Colombia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Колумбия йыйылма командаһы|Колумбия]] |H төркөмөндә [[Файл:Flag of Japan.svg|{{{1|22px}}}]][[буйынса Япония йыйылма командаһы|Япония]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/8 финалда [[Файл:Flag of England.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Англия йыйылма командаһы|Англия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Бентанкур Родриго|Родриго Бентанкур]] |[[Файл:Flag of Uruguay.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Уругвай йыйылма командаһы|Уругвай]] |A төркөмөндә [[Файл:Flag of Russia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы|Рәсәй]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/4 финалда [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |- |[[Мёнье Тома|Тома Мёнье]] |[[Файл:Flag of Belgium (civil).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бельгия йыйылма командаһы|Бельгия]] |G төркөмөндә [[Файл:Flag of Panama.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Панама йыйылма командаһы|Панама]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/4 финалда [[Файл:Flag of Brazil.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы|Бразилия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] |1/2 финалда [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Франция йыйылма командаһы|Франция]]ға ҡаршы уйын |- |[[Газинский Юрий Александрович|Юрий Газинский]] |[[Файл:Flag of Russia.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы|Рәсәй]] |А төркөмөндә [[Файл:Flag of Uruguay.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Уругвай йыйылма командаһы|Уругвай]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] 1/4 финалда [[Файл:Flag of Croatia.svg|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Хорватия йыйылма командаһы|Хорватия]]ға ҡаршы уйында [[Файл:Yellow card.svg|10px|alt=Yellow card|Иҫкәртелә|link=]] ! |} === Үткәрелгән туптар иҫәбе === {| class="wikitable" ! colspan="10" |Үткәрелгән туптар иҫәбе |- !width="100"|0 !width="100"|1 !width="100"|2 !width="100"|3 !width="100"|4 !width="100"|5 !width="100"|6 !width="100"|7 !width="100"|8 !width="100"|11 |- | [[Файл:Flag of Poland.svg|border|{{{1|22px}}}]] [[Фабьяньский Лукаш|Лукаш Фабьянский]] || [[Файл:Flag of Saudi Arabia.svg|border|{{{1|22px}}}]] [[Мухаммед аль-Уваис]] || [[Файл:Flag of Denmark.svg|{{{1|22px}}}]] [[Шмейхель Каспер|Каспер Шмейхель]] || {{Флаг Бразилии}} [[Бекер Алисон Рамзес|Алисон]] || {{Флаг Аргентины}} [[Кабальеро Вильфредо|Вильфредо Кабальеро]] || {{Флаг Австралии}} [[Райан Мэтью|Мэтью Райан]] || {{Флаг Бельгии}} [[Куртуа Тибо|Тибо Куртуа]] || {{Флаг России}} [[Акинфеев Игорь Владимирович|Игорь Акинфеев]] || {{Флаг Англии}} [[Пикфорд Джордан|Джордан Пикфорд]] || {{Флаг Панамы}} [[Пенедо Хайме|Хайме Пенедо]] |- | {{Флаг Франции}} [[Манданда, Стив|Стив Манданда]] || [[Файл:Flag of Saudi Arabia.svg|border|{{{1|22px}}}]] [[Яссир аль-Мусайлим]] || {{Флаг Египта}} [[Эссам аль-Хадари]] || {{Флаг Колумбии}} [[Оспина Давид|Давид Оспина]] || {{Флаг Германии}} [[Нойер Мануэль|Мануэль Нойер]] || {{Флаг Аргентины}} [[Армани Франко|Франко Армани]] || {{Флаг Испании}} [[Де Хеа Давид|Давид Де Хеа]] || {{Флаг Японии}} [[Кавасима Эйдзи|Эйдзи Кавасима]] || {{Флаг Хорватии}} [[Субашич Даниел|Даниел Субашич]] || |- | || {{Флаг Туниса}} [[Матлути Аймен|Аймен Матлути]] || {{Флаг Ирана}} [[Бейраванд Алиреза|Алиреза Бейраванд]] || {{Флаг Республики Корея}} [[Чо Хён У]] || {{Флаг Египта}} [[Мохамед эль-Шенави]] || {{Флаг Исландии}} [[Ханнес Тоур Халльдоурссон]] || {{Флаг Мексики}} [[Очоа Гильермо|Гильермо Очоа]] || || || |- | || {{Флаг Хорватии}} [[Калинич Ловре|Ловре Калинич]] || {{Флаг Перу}} [[Гальесе Педро|Педро Гальесе]] || {{Флаг Уругвая}} [[Муслера Фернандо|Фернандо Муслера]] || {{Флаг Марокко}} [[Мохамеди Мунир Моханд|Мунир Мохамеди]] || {{Флаг Коста-Рики}} [[Навас Кейлор|Кейлор Навас]] || {{Флаг Португалии}} [[Патрисиу Руй|Руй Патрисиу]] || || || |- | || || {{Флаг Туниса}} [[Ассен Муэз|Муэз Ассен]] || || {{Флаг Нигерии}} [[Узохо Фрэнсис|Фрэнсис Узохо]] || {{Флаг Польши}} [[Щенсный Войцех|Войцех Щенсный]] || {{Флаг Франции}} [[Льорис Уго|Уго Льорис]] || || || |- | || || || || {{Флаг Сенегала}} [[Н’Диай Хадим|Хадим Н’Диай]] || [[Файл:Flag of Saudi Arabia.svg|border|{{{1|22px}}}]] [[Абдуллах аль-Майюф]] || || || || |- | || || || || {{Флаг Сербии}} [[Стойкович Владимир|Владимир Стойкович]] || {{Флаг Туниса}} [[Бен-Мустафа Фарук|Фарук Бен-Мустафа]] || || || || |- | || || || || {{Флаг Швеции}} [[Ульсен Робин|Робин Ульсен]] || {{Флаг Швейцарии}} [[Зоммер, Янн|Янн Зоммер]] || || || || |} == Бүләктәр == [[Файл:Luka Modrić receives the golden ball prize at the hands of Russian President Vladimir Putin.jpg|thumb|[[Модрич Лука|Лука Модрич]] Владимир Путиндан "Алтын туп"ты ҡабул итә]] [[Файл:Kylian Mbappé receives the best young player award at the 2018 Football World Cup Russia.jpg|thumb|right|[[Мбаппе Килиан|Килиан Мбаппе]] Эммануэль Макрондан «Иң яҡшы йәш уйынсы» премияһын ҡабул итә]] [[Файл:France champion of the Football World Cup Russia 2018.jpg|thumb|ФИФА-ның Донъя Кубогы — Францияла]] Турнир йомғаҡтары буйынса түбәндәге бүләктәр тапшырыла<ref name="awards">{{cite news |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/157-awards-piece-2986294 |title=Golden consolation for magical Modric |website=FIFA |date=2018-07-15 |access-date=2018-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716025003/https://www.fifa.com/worldcup/news/157-awards-piece-2986294 |archivedate=2018-07-16 |deadurl=no|lang=en}}</ref>: * чемпионаттың иң яҡшы уйынсыһына ** Алтын туп — {{Флаг Хорватии|20px}} [[Модрич Лука|Лука Модрич]] ** Көмөш туп — {{Флаг Бельгии|20px}} [[Азар Эден|Эден Азар]] ** Бронза туп — {{Флаг Франции|20px}} [[Гризманн Антуан|Антуан Гризманн]] * лучшему бомбардиру чемпионата ** Алтын бутса — {{Флаг Англии|20px}} [[Кейн Гарри|Гарри Кейн]] ** Көмөш бутса — {{Флаг Франции|20px}} [[Гризманн Антуан|Антуан Гризманн]] ** Бронза бутса — {{Флаг Бельгии|20px}} [[Лукаку Ромелу|Ромелу Лукаку]] * Льва Яшин исемендәге приз — чемпионаттың иң яҡшы ҡапҡасыһына — {{Флаг Бельгии|20px}} [[Куртуа, Тибо|Тибо Куртуа]] * Иң яҡшы йәш уйынсы — {{Флаг Франции|20px}} [[Мбаппе Килиан|Килиан Мбаппе]] * Ғәҙел уйын призы — [[Файл:Flag of Spain.svg|border|{{{1|22px}}}]][[Футбол буйынса Испания йыйылма командаһы|Испания]] * Турнирҙың иң яҡшы голы — [[Файл:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|border|{{{1|22px}}}]] [[Павар Бенжамен|Бенжамен Павар]] ([[Футбол буйынса Аргентина йыйылма командаһы|Аргентина]]ға матчта)<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/pavard-s-stunner-voted-hyundai-goal-of-the-tournament |title=Pavard's stunner voted Hyundai Goal of the Tournament |website=FIFA |date=2018-07-25 |accessdate=2018-08-07 |lang=en |archivedate=2018-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180725163638/https://www.fifa.com/worldcup/news/pavard-s-stunner-voted-hyundai-goal-of-the-tournament }}</ref> == Символик йыйылма команда == ФИФА ойошманың рәсми сайтында көйәрмәндәр тауышы менән ойошторолған донъя чемпионатының символик командаһын атай<ref>{{cite web |url=https://dreamteam.fifa.com/en/home |title=FIFA World Cup Fan Dream Team |website=FIFA.com |date=2018-07-18 |accessdate=2018-08-07 |lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180626225201/https://dreamteam.fifa.com/en/home |archivedate=2018-06-26 |deadlink=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/fan-dream-team-and-prize-winners-revealed |title=Fan Dream Team and prize winners revealed! |website=FIFA.com |date=2018-07-23 |accessdate=2018-08-07 |lang=en |archive-date=2019-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519191320/https://www.fifa.com/worldcup/news/fan-dream-team-and-prize-winners-revealed |deadlink=no }}</ref>. {{div col|шир=16em}} * '''Ҡапҡасы''' ** {{Флаг Бельгии|20px}} [[Куртуа Тибо|Тибо Куртуа]] * '''Һаҡсылар''' ** {{Флаг Бразилии|20px}} [[Виейра Марсело|Марсело]] ** {{Флаг Франции|20px}} [[Варан Рафаэль|Рафаэль Варан]] ** {{Флаг Уругвая|20px}} [[Годин Диего|Диего Годин]] ** {{Флаг Бразилии|20px}} [[Силва Тиагу (Бразилия футболсыһы)|Тиагу Силва]] * '''Ярымһаҡсылар''' ** {{Флаг Бразилии|20px}} [[Коутиньо Филиппе|Филиппе Коутиньо]] ** {{Флаг Хорватии|20px}} [[Модрич Лука|Лука Модрич]] ** {{Флаг Бельгии|20px}} [[Де Брёйне Кевин|Кевин Де Брёйне]] * '''Һөжүм итеүселәр''' ** {{Флаг Португалии|20px}} [[Криштиану Роналду]] ** {{Флаг Англии|20px}} [[Кейн Гарри|Гарри Кейн]] ** {{Флаг Франции|20px}} [[Мбаппе Килиан|Килиан Мбаппе]] {{div col end}}{{^|1em}} ФИФА шулай уҡ статистик мәғлүмәттәр нигеҙендә донъя чемпионатының альтернатив символик командаһын баҫтырып сығара<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/kane-crowned-king-mina-the-ppg-vip |title=Kane crowned King, Mina the PPG VIP |website=FIFA.com |date=2018-07-17 |accessdate=2018-08-07 |lang=en |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502105211/https://www.fifa.com/worldcup/news/kane-crowned-king-mina-the-ppg-vip |deadlink=no }}</ref>. {{div col|шир=16em}} * '''Ҡапҡасы''' ** {{Флаг Бельгии|20px}} [[Куртуа Тибо|Тибо Куртуа]] * '''Һаҡсылар''' ** {{Флаг Швеции|20px}} [[Гранквист Андреас|Андреас Гранквист]] ** {{Флаг Колумбии|20px}} [[Мина Ерри|Ерри Мина]] ** {{Флаг Бразилии|20px}} [[Силва Тиагу (бразильский футболист)|Тиагу Силва]] ** {{Флаг Франции|20px}} [[Варан Рафаэль|Рафаэль Варан]] * '''Ярымһаҡсылар''' ** {{Флаг России|20px}} [[Черышев Денис Дмитриевич|Денис Черышев]] ** {{Флаг Бразилии|20px}} [[Коутиньо Филиппе|Филиппе Коутиньо]] ** {{Флаг Хорватии|20px}} [[Модрич Лука|Лука Модрич]] * '''Һөжүм итеүселәр''' ** {{Флаг Франции|20px}} [[Гризманн Антуан|Антуан Гризманн]] ** {{Флаг Бельгии|20px}} [[Азар Эден|Эден Азар]] ** {{Флаг Англии|20px}} [[Кейн Гарри|Гарри Кейн]] {{div col end}}{{^|1em}} == Йөрөш == Түбәндә ФИФА-ның рәсми сайтында ([https://www.fifa.com официальный сайт ФИФА|]) баҫылған матч отчеттары нигеҙендә айырым матчтарға, стадиондарға, команда матчтарына, турнир этаптарына йөрөшө тураһында мәғлүмәттәр килтерелә. Турнир йомғаҡтары буйынса донъя чемпионатына килеүселәр һаны — 3 031 768 кеше, һәр уйынға уртаса килеүселәр һаны — 47 371 кеше, ә трибуналарҙың тулыуы уртаса 98,43 % тәшкил итә. Уртаса килеүселәр һаны буйынса 2018 йылғы чемпионат 21 донъя чемпионаты араһында унынсы була. === Матчтарға йөрөш === {| class="wikitable collapsible collapsed" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" !colspan="9" style="background:#CCCCCC"|Айырым уйындарға йөрөш |- align="center" bgcolor="#cccccc" | width="60" | '''Матч номеры''' | width="150" | '''Стадион''' | width="150" | '''Команда № 1''' | width="150" | '''Команда № 2''' | width="70" | '''Иҫәп''' | width="40" | '''Тамашасылар''' | width="30" | '''тулыу %-та''' | width="30" | '''Һауа температураһы, °C''' |- align=center | 1 || Лужники || Рәсәй || Сәғүд Ғәрәбстаны || 5:0 || 78011 || 100 % || +17° |- align=center | 2 || Екатеринбург || Египет || Уругвай || 0:1 || 27015 || 82 % || +14° |- align=center | 3 || Санкт-Петербург || Марокко || Иран || 0:1 || 62548 || 97 % || +25° |- align=center | 4 || Фишт || Португалия || Испания || 3:3 || 43866 || 99 % || +24° |- align=center | 5 || Ҡазан || Франция || Австралия || 2:1 || 41279 || 96 % || +19° |- align=center | 6 || Спартак || Аргентина || Исландия || 1:1 || 44190 || 100 % || +22° |- align=center | 7 || Мордва || Перу || Дания || 0:1 || 40502 || 97 % || +18° |- align=center | 8 || Калининград || Хорватия || Нигерия || 2:0 || 31136 || 92 % || +20° |- align=center | 9 || Һамар || Коста-Рика || Сербия || 0:1 || 41432 || 99 % || +22° |- align=center | 10 || Лужники || Германия || Мексика || 0:1 || 78011 || 100 % || +23° |- align=center | 11 || Ростов || Бразилия || Швейцария || 1:1 || 43109 || 99 % || +25° |- align=center | 12 || Түбәнге Новгород || Швеция || Көньяҡ Корея || 1:0 || 42300 || 98 % || +25° |- align=center | 13 || Фишт || Бельгия || Панама || 3:0 || 43257 || 98 % || +24° |- align=center | 14 || Волгоград || Тунис || Англия || 1:2 || 41064 || 94 % || +24° |- align=center | 15 || Мордва || Колумбия || Япония || 1:2 || 40842 || 98 % || +27° |- align=center | 16 || Спартак || Польша || Сенегал || 1:2 || 44190 || 100 % || +27° |- align=center | 17 || Санкт-Петербург || Рәсәй || Египет || 3:1 || 64468 || 100 % || +15° |- align=center | 18 || Лужники || Португалия || Марокко || 1:0 || 78011 || 100 % || +20° |- align=center | 19 || Ростов || Уругвай || Сәғүд Ғәрәбстаны || 1:0 || 42678 || 98 % || +32° |- align=center | 20 || Ҡазан || Иран || Испания || 1:0 || 42718 || 100 % || +18° |- align=center | 21 || Һамар || Дания || Австралия || 1:1 || 40727 || 97 % || +24° |- align=center | 22 || Екатеринбург || Франция || Перу || 1:0 || 32789 || 99 % || +12° |- align=center | 23 || Түбәнге Новгород || Аргентина || Хорватия || 0:3 || 43319 || 100 % || +17° |- align=center | 24 || Санкт-Петербург || Бразилия || Коста-Рика || 2:0 || 64468 || 100 % || +19° |- align=center | 25 || Волгоград || Нигерия || Исландия || 2:0 || 40904 || 94 % || +32° |- align=center | 26 || Калининград || Сербия || Швейцария || 1:2 || 33167 || 98 % || +15° |- align=center | 27 || Спартак || Бельгия || Тунис || 5:2 || 44190 || 100 % || +28° |- align=center | 28 || Ростов || Көньяҡ Корея || Мексика || 1:2 || 43472 || 100 % || +33° |- align=center | 29 || Фишт || Германия || Швеция || 2:1 || 44287 || 100 % || +22° |- align=center | 30 || Түбәнге Новгород || Англия || Панама || 6:1 || 43319 || 100 % || +30° |- align=center | 31 || Екатеринбург || Япония || Сенегал || 2:2 || 32572 || 99 % || +25° |- align=center | 32 || Ҡазан || Польша || Колумбия || 0:3 || 42873 || 100 % || +26° |- align=center | 33 || Һамар || Уругвай || Рәсәй || 3:0 || 41970 || 100 % || +32° |- align=center | 34 || Волгоград || Сәғүд Ғәрәбстаны || Египет || 2:1 || 36823 || 84 % || +35° |- align=center | 35 || Калининград || Испания || Марокко || 2:2 || 33973 || 100 % || +15° |- align=center | 36 || Мордовия || Иран || Португалия || 1:1 || 41685 || 100 % || +23° |- align=center | 37 || Фишт || Австралия || Перу || 0:2 || 44073 || 99,5 % || +30° |- align=center | 38 || Лужники || Дания || Франция || 0:0 || 78011 || 100 % || +24° |- align=center | 39 || Санкт-Петербург || Нигерия || Аргентина || 1:2 || 64468 || 100 % || +22° |- align=center | 40 || Ростов || Исландия || Хорватия || 1:2 || 43472 || 100 % || +30° |- align=center | 41 || Ҡазан || Көньяҡ Корея || Германия || 2:0 || 41835 || 98 % || +28° |- align=center | 42 || Екатеринбург || Мексика || Швеция || 0:3 || 33061 || 100 % || +27° |- align=center | 43 || Спартак || Сербия || Бразилия || 0:2 || 44190 || 100 % || +24° |- align=center | 44 || Түбәнге Новгород || Швейцария || Коста-Рика || 2:2 || 43319 || 100 % || +20° |- align=center | 45 || Волгоград || Япония || Польша || 0:1 || 42189 || 97 % || +36° |- align=center | 46 || Һамар || Сенегал || Колумбия || 0:1 || 41970 || 100 % || +27° |- align=center | 47 || Мордва || Панама || Тунис || 1:2 || 37168 || 89 % || +20° |- align=center | 48 || Калининград || Англия || Бельгия || 0:1 || 33973 || 100 % || +21° |- align=center | 49 || Ҡазан || Франция || Аргентина || 4:3 || 42873 || 100 % || +28° |- align=center | 50 || Фишт || Уругвай || Португалия || 2:1 || 44287 || 100 % || +27° |- align=center | 51 || Лужники || Испания || Рәсәй || 1:1 (3:4) || 78011 || 100 % || +24° |- align=center | 52 || Түбәнге Новгород || Хорватия || Дания || 1:1 (3:2) || 40851 || 94 % || +25° |- align=center | 53 || Һамар || Бразилия || Мексика || 2:0 || 41970 || 100 % || +33° |- align=center | 54 || Ростов || Бельгия || Япония || 3:2 || 41466 || 95 % || +25° |- align=center | 55 || Санкт-Петербург || Швеция || Швейцария || 1:0 || 64042 || 99 % || +18° |- align=center | 56 || Спартак || Колумбия || Англия || 1:1 (3:4) || 44190 || 100 % || +18° |- align=center | 57 || Түбәнге Новгород || Уругвай || Франция || 0:2 || 43319 || 100 % || +22° |- align=center | 58 || Ҡазан || Бразилия || Бельгия || 1:2 || 42873 || 100 % || +20° |- align=center | 59 || Һамар || Швеция || Англия || 0:2 || 39991 || 95 % || +26° |- align=center | 60 || Фишт || Рәсәй || Хорватия || 2:2 (3:4) || 44287 || 100 % || +24° |- align=center | 61 || Санкт-Петербург || Франция || Бельгия || 1:0 || 64286 || 99,5 % || +18° |- align=center | 62 || Лужники || Хорватия || Англия || 2:1 д.в. || 78011 || 100 % || +21° |- align=center | 63 || Санкт-Петербург || Бельгия || Англия || 2:0 || 64406 || 99,9 % || +26° |- align=center | 64 || Лужники || Франция || Хорватия || 4:2 || 78011 || 100 % || +27° |} === Стадиондарға йөрөш === Иң күп килеүселәр «Лужники» стадионында теркәлә һәм ете уйынға 546 077 тамашасы килә. Шулай уҡ Лужникиҙа турнирға уртаса килеүселәр һаны юғары — 78 011 кеше. Дөйөм һәм уртаса килеүселәр һаны буйынса чемпионаттың иң насар стадионы — Екатеринбург: 4 матчта 125 437 тамашасы һәм уртаса 31 359 кеше. Иң насар уртаса тулыу кимәле Волгоградта — 92,07 %. Чемпионаттың 12 аренаһының 10-ы 95 процент, ә бишәүһе 99 проценттан ашыу тулы була. Исемлектәге ареналар 2018 йылда донъя чемпионатында һыйҙырышлылығы буйынса бүленә. {| class="wikitable collapsible collapsed" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" !colspan="9" style="background:#CCCCCC"|Стадиондарға йөрөш |- align="center" bgcolor="#cccccc" | width="150" | '''Стадион''' | width="40" | '''Һыйҙырышлыҡ''' | width="30" | '''Матчтар''' | width="40" | '''Дөйөм йөрөш''' | width="40" | '''Уртаса йөрөш''' | width="30" | '''Тулыу %-ты''' |- align=center | Лужники || 78011 || 7 || 546077 || 78011 || 100,00 % |- align=center | Санкт-Петербург || 64468 || 7 || 448686 || 64098 || 99,43 % |- align=center | Фишт || 44287 || 6 || 264057 || 44010 || 99,37 % |- align=center | Спартак || 44190 || 5 || 220950 || 44190 || 100,00 % |- align=center | Волгоград || 43713 || 4 || 160980 || 40245 || 92,07 % |- align=center | Ростов || 43472 || 5 || 214197 || 42839 || 98,54 % |- align=center | Түбәнге Новгород || 43319 || 6 || 256427 || 42738 || 98,66 % |- align=center | Ҡазан || 42873 || 6 || 254451 || 42409 || 99,69 % |- align=center | Һамар || 41970 || 6 || 248060 || 41343 || 98,51 % |- align=center | Мордва || 41685 || 4 || 160197 || 40049 || 96,08 % |- align=center | Калининград || 33973 || 4 || 132249 || 33062 || 97,32 % |- align=center | Екатеринбург || 33061 || 4 || 125437 || 31359 || 94,85 % |- align=center | '''Бөтәһе/Уртаса''' || '''64 уйында 3 080 085 тамашасы урыны''' || '''64''' || '''3031768''' || '''47371''' || '''98,43 %''' |} === Командаларға йөрөш === Турнирҙа ҡатнашыусы командалар араһында Рәсәй, Мексика һәм Аргентина командалары матчтарына стадион трибуналары 100 % тула. Иң насары Египет командаһы — 90,8 %. Рәсәйҙә уртаса һаны 61 349 көйәрмән менән иң яҡшыһы. Перу 39 121 тамашасы менән иң насар уртаса күрһәткескә эйә. Франция матчтарына килеүселәр иң күбе — 7 матчта 380 568 кеше, ә Перу 3 уйында 117 364 тамашасы менән иң түбәне. Был бүлектәге мәғлүмәттәр уртаса килеүселәр иҫәбе буйынса бүленә. {| class="wikitable collapsible collapsed" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" !colspan="9" style="background:#CCCCCC"|Командаларға йөрөш |- align="center" bgcolor="#cccccc" | width="40" | '''Урын''' | width="40" | '''Команда''' | width="40" | '''Матчтар''' | width="40" | '''Дөйөм йөрөш''' | width="40" | '''Уртаса йөрөш''' | width="40" | '''Тулыу %-ты''' |- align=center | 1 || Рәсәй || 5 || 306647 || 61349 || 100,00 % |- align=center | 2 || Марокко || 3 || 174532 || 58177 || 98,90 % |- align=center | 3 || Германия || 3 || 164133 || 54711 || 99,40 % |- align=center | 4 || Франция || 7 || 380568 || 54367 || 99,46 % |- align=center | 5 || Сәғүд Ғәрәбстаны || 3 || 157512 || 52504 || 95,30 % |- align=center | 6 || Португалия || 4 || 207849 || 51962 || 99,80 % |- align=center | 7 || Хорватия || 7 || 359087 || 51298 || 98,54 % |- align=center | 8 || Дания || 4 || 200091 || 50023 || 97,60 % |- align=center | 9 || Коста-Рика || 3 || 149219 || 49740 || 99,60 % |- align=center | 10 || Испания || 4 || 198568 || 49642 || 99,70 % |- align=center | 11 || Англия || 7 || 344954 || 49279 || 98,66 % |- align=center | 12 || Мексика || 4 || 196514 || 49129 || 100,00 % |- align=center | 13 || Иран || 3 || 146951 || 48984 || 98,60 % |- align=center | 14 || Аргентина || 4 || 194850 || 48713 || 100,00 % |- align=center | 14 || Бельгия || 7 || 334451 || 47779 || 99,03 % |- align=center | 16 || Бразилия || 5 || 236610 || 47322 || 99,85 % |- align=center | 17 || Швейцария || 4 || 183637 || 45909 || 99,10 % |- align=center | 18 || Нигерия || 3 || 136508 || 45503 || 96,00 % |- align=center | 19 || Швеция || 5 || 223681 || 44736 || 98,49 % |- align=center | 20 || Польша || 3 || 129252 || 43084 || 98,80 % |- align=center | 21 || Исландия || 3 || 128566 || 42855 || 97,90 % |- align=center | 22 || Египет || 3 || 128306 || 42769 || 90,80 % |- align=center | 23 || Көньяҡ Корея || 3 || 127607 || 42536 || 98,40 % |- align=center | 24 || Колумбия || 4 || 169875 || 42469 || 99,50 % |- align=center | 25 || Австралия || 3 || 126079 || 42026 || 97,60 % |- align=center | 26 || Панама || 3 || 123744 || 41248 || 95,70 % |- align=center | 27 || Тунис || 3 || 122422 || 40807 || 94,50 % |- align=center | 28 || Уругвай || 5 || 199269 || 39854 || 96,68 % |- align=center | 29 || Сербия || 3 || 118789 || 39596 || 98,90 % |- align=center | 30 || Сенегал || 3 || 118732 || 39577 || 99,60 % |- align=center | 31 || Япония || 4 || 157069 || 39267 || 97,00 % |- align=center | 32 || Перу || 3 || 117364 || 39121 || 98,60 % |} === Этаптарға йөрөш === Был бүлектә турнир этаптарына йөрөү тураһында мәғлүмәттәр бирелә. {| class="wikitable collapsible collapsed" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" !colspan="9" style="background:#CCCCCC"|Этаптарға йөрөш |- align="center" bgcolor="#cccccc" | width="40" | '''Этап''' | width="40" | '''Матчтар''' | width="40" | '''Дөйөм йөрөш''' | width="40" | '''Уртаса йөрөш''' | width="40" | '''Тулыу %-ты''' | width="40" | '''Уртаса һауа температураһы, C°''' |- align=center | 1-се тур || 16 || 742752 || 46422 || 97,30 % || +22° |- align=center | 2-се тур || 16 || 733962 || 45873 || 99,10 % || +23° |- align=center | 3-сө тур || 16 || 702180 || 43886 || 98,00 % || +26° |- align=center | 1/8 || 8 || 397690 || 49711 || 98,80 % || +25° |- align=center | 1/4 || 4 || 170470 || 42618 || 98,85 % || +23° |- align=center | 1/2 || 2 || 142297 || 71149 || 99,87 %|| +19,5° |- align=center | 3-сө урын өсөн матч || 1 || 64406 || 64406 || 99,90 % || +26° |- align=center | Финал || 1 || 78011 || 78011 || 100 % || +27° |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|group="Прим."}} {{иҫкәрмәләр|30em}} == Һылтанмалар == * [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2018russia Официальный сайт]{{ref-en}} * [https://rg.ru/2018/07/15/kak-fifa-proveriala-futbolistov-na-doping-vo-vremia-chm-2018.html Как ФИФА проверяла футболистов] [[допинг-контроль|на допинг]] во время ЧМ-2018 (Ни один допинг-тест у участников ЧМ-2018 не дал положительного результата) // [[Российская газета|РГ]]-Спорт, 15.07.2018 {{Внешние ссылки}} {{Футбол буйынса донъя чемпионаттары}} [[Категория:Футбол буйынса донъя чемпионаттары]] [[Категория:Футбол]] [[Категория:Футбол буйынса чемпиондар]] [[Категория:Футбол буйынса донъя чемпионаты 2018]] a4uz4m5zhhnu57tq87ai5ik7v6jrh84 0 197511 1298669 1269405 2026-05-31T07:06:05Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298669 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Чумакова Юлия Петровна''' ([[16 июль]] [[1930 йыл]] — [[20 декабрь]] [[2000 йыл]]) — тел белгесе, Филология фәндәре докторы (1994), профессор (1997). == Биографияһы == Чумакова Юлия Петровна 1930 йылдың 16 июлендә [[Рязань өлкәһе]] Захаровский районының Спасские Выселки ауылында тыуа. [[1953 йыл]]да Рязань дәүләт педагогия институтының рус теле һәм әҙәбиәте факультетын тамамлай һәм Скопинск районының Октябрьский яланы ҡасабаһында һәм Захаровка урта мәктәбендә уҡыта. 1955—1958 йылдарҙа рус теле кафедраһы ҡарамағындағы аспирантурала уҡый (фәнни етәксеһе — профессор В.И. Лыткин). «Текстильная лексика говоров района «Богословщина» Рязанской области» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. [[1958 йыл]]дан — Мәғариф министрлығы йүнәлтмәһе буйынса Барнаул педагогия институтында, [[1962 йыл]]дан — Горький университетында, [[1970 йыл]]дан — [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]]нда, [[1975 йыл]]дан — [[Башҡорт дәүләт университеты]]нда уҡыта, [[1996 йыл]]дан дөйөм һәм сағыштырма-тарихи тел ғилеме кафедраһы профессоры вазифаһында<ref name=":0">{{cite web |url = https://www.rsu.edu.ru/main/structure/divisions/pr/gallery/?ysclid=lsmla5w03x900666719 |title = Галерея выпускников |website = РГУ |access-date = 2024-02-15 |lang = ru }} </ref><ref>[https://www.biblioteka.zaharovo62.ru/kraevedenie/chumakova_yuliya_petrovna?ysclid=lsml7vbrhf742711265 Чумакова Юлия Петровна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240215185317/https://www.biblioteka.zaharovo62.ru/kraevedenie/chumakova_yuliya_petrovna?ysclid=lsml7vbrhf742711265 |date=2024-02-15 }}</ref>. [[1994 йыл]]да Рәсәй Фәндәр академияһының Рус теле институтында «Расселение славян в Среднем (Рязанском) Поочье по лингвистическим и историческим данным» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000768994?ysclid=lsmnbkoe8v535487460 ''Российская государственная библиотека'' Чумакова, Юлия Петровна - Расселение славян в Среднем (Рязанском) Поочье по лингви..]</ref>. Чумакова Юлия Петровна 2000 йылдың 20 декабрендә Өфөлә вафат була. == Фәнни эшмәкәрлеге == 25 йыл дауамында уның тормошо Башҡорт дәүләт университетының дөйөм һәм сағыштырма-тарихи тел ғилеме кафедраһы менән бәйле була, унда ул славян филологияһына инеш, рус теле тарихы, иҫке славян теле буйынса курстар уҡыта. Ю.П. Чумакова болгар һәм поляк телдәренән тәржемәсе булараҡ билдәле. Поляк һәм болгар телдәрен уҡыта, үҙе был телдәрҙә иркен һөйләшкән һәм был славян халыҡтарының мәҙәниәтен һәм тарихын яҡшы белгән. «Рус халыҡ һөйләштәренең лексик атласы»н һәм «Башҡортостандың рус һөйләштәре һүҙлеге»н булдырыу буйынса эштә ҡатнаша<ref name=":1">{{cite web |url = https://sterlegrad.ru/newsrb/20690-v-bashgu-pochtili-pamyat-professora-chumakovoy.html |title = В БашГУ почтили память профессора Чумаковой |website = Стерлеград |access-date = 2024-02-15 |lang = ru }} </ref>. Фәнни эшмәкәрлеге урыҫ теле һәм башҡа славян телдәре лексикаһын сағыштырма-тарихи тикшереү, этимология, ономастика проблемаларына арналған. Күптәрҙең, айырыуса диалектлы һүҙҙәрҙең, этимологияһын эшләй. Рязань һөйләштәренең халыҡ туҡыусанлығы лексикаһын диахроник һәм функциональ аспекттарҙа һүрәтләй. 70-кә яҡын фәнни хеҙмәт авторы<ref name=":0" />. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|75699}}{{V|15|02|2024}} [[Категория:Башҡорт дәүләт университеты профессорҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары]] [[Категория:Профессорҙар]] [[Категория:Филология фәндәре докторҙары]] [[Категория:Тел белгестәре]] [[Категория:Юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Проект:Халыҡ мәҙәниәте һәм ҡатын-ҡыҙ 2024]] 1yvo3fez10a2u3tu08zdh5h2gh274jw 102 199994 1298597 1298498 2026-05-30T13:44:02Z Юлдашева Луиза 18980 /* Ҡатнашыусылар */ 1298597 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[Сәһәнд]]{{*}} [[Гуләмдәр]]{{*}} [[Әмирзадә Хәйри Ғосман улы]]{{*}} [[Мәшһәд]]{{*}} [[Сиған мәҙәниәте]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |46 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]{{*}} [[Вероника Кобалия]]{{*}}{{*}} [[]]{{*}}{{*}} [[]]{{*}} |5 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[Имрен Айҡут]]{{*}} [[Нежла Атеш]]{{*}} [[Берна Ғөзбаши]]{{*}} [[Джейда Сунгур]]{{*}} [[Джанан Гөллү]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |50 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[Нәргиз Мөхәммәди]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |12 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[Йондоҙ ваҡыты]]{{*}} [[Йылан тешләүе]]{{*}} [[Эндоскопия]]{{*}} [[Бил пункцияһы]]{{*}} [[Вегетатив хәл]]{{*}} [[Астродинамика]]{{*}} [[Эфемерида]]{{*}} [[Ом законы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |52 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[Карула (милли парк)]]{{*}} [[Лахемаа]]{{*}} [[Пакри (ярымутрау)]]{{*}} [[Таллин (аэропорт)]]{{*}} [[Мууга (порт)]]{{*}} [[Таллин порты]]{{*}} [[Ванасадам]]{{*}} [[Таллин техник университеты]]{{*}} [[Осмуссаар]]{{*}} [[Эстония тәбиғәт музейы]]{{*}} [[Таш күпер (Тарту)]]{{*}} [[Пюхаярв]]{{*}} [[Вилсанди (милли парк)]]{{*}} [[Сааремаа]]{{*}} [[Матсалу (милли парк)]]{{*}} [[Соомаа]]{{*}} [[Никшич]]{{*}} [[Котор]]{{*}} [[Которҙың тәбиғи һәм мәҙәни-тарихи районы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |85 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[Ғәбиб Сәхир]]{{*}}[[Хөсәйен Шәһәби]] {{*}} [[Фәтулла хан Әкбәр]]{{*}} [[Мир Йәләл Пашаев]]{{*}} [[Мәрзиә Мәхмәлбаф]] {{*}} [[Кәрим Сәнжәби]]{{*}} [[Хушенг Сәйхун]]{{*}} [[Ләйлә Пәһләүи]]{{*}} [[Шаһназ Пәһләүи]]{{*}} [[Хәмит Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Абдул Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әхмәт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Нур Пәһләүи]]{{*}} [[Йәсмин Пәһләүи]]{{*}} [[Мәхмүт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әшрәф Пәһләүи]]{{*}} [[Әли Әкбәр Бахман]]{{*}} [[Мөхәммәт Хәсән Мирза]]{{*}} [[Әли Реза Пәһләүи I]]{{*}} [[Мехрәнгиз Дәүләтшаһи]]{{*}}[[Шафиҡ Шәһрийәр]]{{*}} [[Шәмс Пәһләүи]]{{*}} [[Фатима Пәһләүи]]{{*}} [[Пәрүин Ардалан]]{{*}}[[Ғөләм Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Реза Пәһләүи (шаһзада)]]{{*}}[[Әли Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]{{*}}[[Әли Әҙил шаһ]]{{*}}[[Хәмит Мирза]]{{*}} [[Әхмәт ибн Исмәғил]]{{*}} [[Исмәғил Сәмәни]]{{*}}[[Мансур Хеҡмәт]]{{*}} [[Мәлик шаһ I]]{{*}} [[Сәмәниҙәр мавзолейы]]{{*}} [[Ҡәүәт II]]{{*}} [[Уруа]]{{*}} [[Хәләф ибн Әхмәт]]{{*}} [[Хәсән хан Ҡаджар]]{{*}}[[Ғөләмәли хан Ҡаджар]]{{*}} [[Мәхмүт Панахиан]]{{*}} [[ Барҡыяруҡ]]{{*}} [[Әхмәт Санжар]]{{*}} [[ Мөхәммәт Әли шаһ]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |69 | | |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Татар Шуғаны]]{{*}} [[Чарна-Бухта]] |2 | | |- |{{u|Фәрһад}} |[[Хәсәншин Азамат Данил улы]]{{*}} [[Симфония №1 (Монасипов)]]{{*}}[[Муса Йәлил (симфония-поэма)]]{{*}}[[Симфония №3 (Монасипов)]]{{*}} [[Симфония №4 «Дастан» (Монасипов)]] |5 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] 53ngim0nv0k0zvc6ehm8e2uxm6jj13c 1298602 1298597 2026-05-30T14:40:42Z Юлдашева Луиза 18980 /* Ҡатнашыусылар */ 1298602 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[Сәһәнд]]{{*}} [[Гуләмдәр]]{{*}} [[Әмирзадә Хәйри Ғосман улы]]{{*}} [[Мәшһәд]]{{*}} [[Сиған мәҙәниәте]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |46 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]{{*}} [[Вероника Кобалия]]{{*}}{{*}} [[]]{{*}}{{*}} [[]]{{*}} |5 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[Имрен Айҡут]]{{*}} [[Нежла Атеш]]{{*}} [[Берна Ғөзбаши]]{{*}} [[Джейда Сунгур]]{{*}} [[Джанан Гөллү]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |50 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[Нәргиз Мөхәммәди]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |12 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[Йондоҙ ваҡыты]]{{*}} [[Йылан тешләүе]]{{*}} [[Эндоскопия]]{{*}} [[Бил пункцияһы]]{{*}} [[Вегетатив хәл]]{{*}} [[Астродинамика]]{{*}} [[Эфемерида]]{{*}} [[Ом законы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |52 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[Карула (милли парк)]]{{*}} [[Лахемаа]]{{*}} [[Пакри (ярымутрау)]]{{*}} [[Таллин (аэропорт)]]{{*}} [[Мууга (порт)]]{{*}} [[Таллин порты]]{{*}} [[Ванасадам]]{{*}} [[Таллин техник университеты]]{{*}} [[Осмуссаар]]{{*}} [[Эстония тәбиғәт музейы]]{{*}} [[Таш күпер (Тарту)]]{{*}} [[Пюхаярв]]{{*}} [[Вилсанди (милли парк)]]{{*}} [[Сааремаа]]{{*}} [[Матсалу (милли парк)]]{{*}} [[Соомаа]]{{*}} [[Никшич]]{{*}} [[Котор]]{{*}} [[Которҙың тәбиғи һәм мәҙәни-тарихи районы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |85 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[Ғәбиб Сәхир]]{{*}}[[Хөсәйен Шәһәби]] {{*}} [[Фәтулла хан Әкбәр]]{{*}} [[Мир Йәләл Пашаев]]{{*}} [[Мәрзиә Мәхмәлбаф]] {{*}} [[Кәрим Сәнжәби]]{{*}} [[Хушенг Сәйхун]]{{*}} [[Ләйлә Пәһләүи]]{{*}} [[Шаһназ Пәһләүи]]{{*}} [[Хәмит Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Абдул Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әхмәт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Нур Пәһләүи]]{{*}} [[Йәсмин Пәһләүи]]{{*}} [[Мәхмүт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әшрәф Пәһләүи]]{{*}} [[Әли Әкбәр Бахман]]{{*}} [[Мөхәммәт Хәсән Мирза]]{{*}} [[Әли Реза Пәһләүи I]]{{*}} [[Мехрәнгиз Дәүләтшаһи]]{{*}}[[Шафиҡ Шәһрийәр]]{{*}} [[Шәмс Пәһләүи]]{{*}} [[Фатима Пәһләүи]]{{*}} [[Пәрүин Ардалан]]{{*}}[[Ғөләм Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Реза Пәһләүи (шаһзада)]]{{*}}[[Әли Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]{{*}}[[Әли Әҙил шаһ]]{{*}}[[Хәмит Мирза]]{{*}} [[Әхмәт ибн Исмәғил]]{{*}} [[Исмәғил Сәмәни]]{{*}}[[Мансур Хеҡмәт]]{{*}} [[Мәлик шаһ I]]{{*}} [[Сәмәниҙәр мавзолейы]]{{*}} [[Ҡәүәт II]]{{*}} [[Уруа]]{{*}} [[Хәләф ибн Әхмәт]]{{*}} [[Хәсән хан Ҡаджар]]{{*}}[[Ғөләмәли хан Ҡаджар]]{{*}} [[Мәхмүт Панахиан]]{{*}} [[ Барҡыяруҡ]]{{*}} [[Әхмәт Санжар]]{{*}} [[ Мөхәммәт Әли шаһ]]{{*}} [[Төркмән Әмир хан]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |70 | | |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Татар Шуғаны]]{{*}} [[Чарна-Бухта]] |2 | | |- |{{u|Фәрһад}} |[[Хәсәншин Азамат Данил улы]]{{*}} [[Симфония №1 (Монасипов)]]{{*}}[[Муса Йәлил (симфония-поэма)]]{{*}}[[Симфония №3 (Монасипов)]]{{*}} [[Симфония №4 «Дастан» (Монасипов)]] |5 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] n07n212vy3in4n3ddb6ujw7io4gywhe 1298608 1298602 2026-05-30T15:39:25Z Юлдашева Луиза 18980 /* Ҡатнашыусылар */ 1298608 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[Сәһәнд]]{{*}} [[Гуләмдәр]]{{*}} [[Әмирзадә Хәйри Ғосман улы]]{{*}} [[Мәшһәд]]{{*}} [[Сиған мәҙәниәте]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |46 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]{{*}} [[Вероника Кобалия]]{{*}}{{*}} [[]]{{*}}{{*}} [[]]{{*}} |5 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[Имрен Айҡут]]{{*}} [[Нежла Атеш]]{{*}} [[Берна Ғөзбаши]]{{*}} [[Джейда Сунгур]]{{*}} [[Джанан Гөллү]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |50 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[Нәргиз Мөхәммәди]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |12 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[Йондоҙ ваҡыты]]{{*}} [[Йылан тешләүе]]{{*}} [[Эндоскопия]]{{*}} [[Бил пункцияһы]]{{*}} [[Вегетатив хәл]]{{*}} [[Астродинамика]]{{*}} [[Эфемерида]]{{*}} [[Ом законы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |52 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[Карула (милли парк)]]{{*}} [[Лахемаа]]{{*}} [[Пакри (ярымутрау)]]{{*}} [[Таллин (аэропорт)]]{{*}} [[Мууга (порт)]]{{*}} [[Таллин порты]]{{*}} [[Ванасадам]]{{*}} [[Таллин техник университеты]]{{*}} [[Осмуссаар]]{{*}} [[Эстония тәбиғәт музейы]]{{*}} [[Таш күпер (Тарту)]]{{*}} [[Пюхаярв]]{{*}} [[Вилсанди (милли парк)]]{{*}} [[Сааремаа]]{{*}} [[Матсалу (милли парк)]]{{*}} [[Соомаа]]{{*}} [[Никшич]]{{*}} [[Котор]]{{*}} [[Которҙың тәбиғи һәм мәҙәни-тарихи районы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |85 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[Ғәбиб Сәхир]]{{*}}[[Хөсәйен Шәһәби]] {{*}} [[Фәтулла хан Әкбәр]]{{*}} [[Мир Йәләл Пашаев]]{{*}} [[Мәрзиә Мәхмәлбаф]] {{*}} [[Кәрим Сәнжәби]]{{*}} [[Хушенг Сәйхун]]{{*}} [[Ләйлә Пәһләүи]]{{*}} [[Шаһназ Пәһләүи]]{{*}} [[Хәмит Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Абдул Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әхмәт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Нур Пәһләүи]]{{*}} [[Йәсмин Пәһләүи]]{{*}} [[Мәхмүт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әшрәф Пәһләүи]]{{*}} [[Әли Әкбәр Бахман]]{{*}} [[Мөхәммәт Хәсән Мирза]]{{*}} [[Әли Реза Пәһләүи I]]{{*}} [[Мехрәнгиз Дәүләтшаһи]]{{*}}[[Шафиҡ Шәһрийәр]]{{*}} [[Шәмс Пәһләүи]]{{*}} [[Фатима Пәһләүи]]{{*}} [[Пәрүин Ардалан]]{{*}}[[Ғөләм Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Реза Пәһләүи (шаһзада)]]{{*}}[[Әли Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]{{*}}[[Әли Әҙил шаһ]]{{*}}[[Хәмит Мирза]]{{*}} [[Әхмәт ибн Исмәғил]]{{*}} [[Исмәғил Сәмәни]]{{*}}[[Мансур Хеҡмәт]]{{*}} [[Мәлик шаһ I]]{{*}} [[Сәмәниҙәр мавзолейы]]{{*}} [[Ҡәүәт II]]{{*}} [[Уруа]]{{*}} [[Хәләф ибн Әхмәт]]{{*}} [[Хәсән хан Ҡаджар]]{{*}}[[Ғөләмәли хан Ҡаджар]]{{*}} [[Мәхмүт Панахиан]]{{*}} [[ Барҡыяруҡ]]{{*}} [[Әхмәт Санжар]]{{*}} [[ Мөхәммәт Әли шаһ]]{{*}} [[Төркмән Әмир хан]]{{*}} [[Әҡбәриә баҡсаһы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |71 | | |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Татар Шуғаны]]{{*}} [[Чарна-Бухта]] |2 | | |- |{{u|Фәрһад}} |[[Хәсәншин Азамат Данил улы]]{{*}} [[Симфония №1 (Монасипов)]]{{*}}[[Муса Йәлил (симфония-поэма)]]{{*}}[[Симфония №3 (Монасипов)]]{{*}} [[Симфония №4 «Дастан» (Монасипов)]] |5 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] 6tygset3fd80hggawi0xtd54pq0pcv2 1298612 1298608 2026-05-30T17:14:28Z Ilsina Ilgizovna 31396 /* Ҡатнашыусылар */ 1298612 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[Сәһәнд]]{{*}} [[Гуләмдәр]]{{*}} [[Әмирзадә Хәйри Ғосман улы]]{{*}} [[Мәшһәд]]{{*}} [[Сиған мәҙәниәте]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |46 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]{{*}} [[Вероника Кобалия]]{{*}} [[Миңа Караджич]]{{*}} [[]]{{*}} |6 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[Имрен Айҡут]]{{*}} [[Нежла Атеш]]{{*}} [[Берна Ғөзбаши]]{{*}} [[Джейда Сунгур]]{{*}} [[Джанан Гөллү]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |50 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[Нәргиз Мөхәммәди]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |12 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[Йондоҙ ваҡыты]]{{*}} [[Йылан тешләүе]]{{*}} [[Эндоскопия]]{{*}} [[Бил пункцияһы]]{{*}} [[Вегетатив хәл]]{{*}} [[Астродинамика]]{{*}} [[Эфемерида]]{{*}} [[Ом законы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |52 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[Карула (милли парк)]]{{*}} [[Лахемаа]]{{*}} [[Пакри (ярымутрау)]]{{*}} [[Таллин (аэропорт)]]{{*}} [[Мууга (порт)]]{{*}} [[Таллин порты]]{{*}} [[Ванасадам]]{{*}} [[Таллин техник университеты]]{{*}} [[Осмуссаар]]{{*}} [[Эстония тәбиғәт музейы]]{{*}} [[Таш күпер (Тарту)]]{{*}} [[Пюхаярв]]{{*}} [[Вилсанди (милли парк)]]{{*}} [[Сааремаа]]{{*}} [[Матсалу (милли парк)]]{{*}} [[Соомаа]]{{*}} [[Никшич]]{{*}} [[Котор]]{{*}} [[Которҙың тәбиғи һәм мәҙәни-тарихи районы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |85 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[Ғәбиб Сәхир]]{{*}}[[Хөсәйен Шәһәби]] {{*}} [[Фәтулла хан Әкбәр]]{{*}} [[Мир Йәләл Пашаев]]{{*}} [[Мәрзиә Мәхмәлбаф]] {{*}} [[Кәрим Сәнжәби]]{{*}} [[Хушенг Сәйхун]]{{*}} [[Ләйлә Пәһләүи]]{{*}} [[Шаһназ Пәһләүи]]{{*}} [[Хәмит Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Абдул Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әхмәт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Нур Пәһләүи]]{{*}} [[Йәсмин Пәһләүи]]{{*}} [[Мәхмүт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әшрәф Пәһләүи]]{{*}} [[Әли Әкбәр Бахман]]{{*}} [[Мөхәммәт Хәсән Мирза]]{{*}} [[Әли Реза Пәһләүи I]]{{*}} [[Мехрәнгиз Дәүләтшаһи]]{{*}}[[Шафиҡ Шәһрийәр]]{{*}} [[Шәмс Пәһләүи]]{{*}} [[Фатима Пәһләүи]]{{*}} [[Пәрүин Ардалан]]{{*}}[[Ғөләм Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Реза Пәһләүи (шаһзада)]]{{*}}[[Әли Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]{{*}}[[Әли Әҙил шаһ]]{{*}}[[Хәмит Мирза]]{{*}} [[Әхмәт ибн Исмәғил]]{{*}} [[Исмәғил Сәмәни]]{{*}}[[Мансур Хеҡмәт]]{{*}} [[Мәлик шаһ I]]{{*}} [[Сәмәниҙәр мавзолейы]]{{*}} [[Ҡәүәт II]]{{*}} [[Уруа]]{{*}} [[Хәләф ибн Әхмәт]]{{*}} [[Хәсән хан Ҡаджар]]{{*}}[[Ғөләмәли хан Ҡаджар]]{{*}} [[Мәхмүт Панахиан]]{{*}} [[ Барҡыяруҡ]]{{*}} [[Әхмәт Санжар]]{{*}} [[ Мөхәммәт Әли шаһ]]{{*}} [[Төркмән Әмир хан]]{{*}} [[Әҡбәриә баҡсаһы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |71 | | |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Татар Шуғаны]]{{*}} [[Чарна-Бухта]] |2 | | |- |{{u|Фәрһад}} |[[Хәсәншин Азамат Данил улы]]{{*}} [[Симфония №1 (Монасипов)]]{{*}}[[Муса Йәлил (симфония-поэма)]]{{*}}[[Симфония №3 (Монасипов)]]{{*}} [[Симфония №4 «Дастан» (Монасипов)]] |5 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] d2cja99v25hwlr67ps8w5otliyhb72w 1298613 1298612 2026-05-30T17:14:48Z Ilsina Ilgizovna 31396 /* Ҡатнашыусылар */ 1298613 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[Сәһәнд]]{{*}} [[Гуләмдәр]]{{*}} [[Әмирзадә Хәйри Ғосман улы]]{{*}} [[Мәшһәд]]{{*}} [[Сиған мәҙәниәте]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |46 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]{{*}} [[Вероника Кобалия]]{{*}} [[Мина Караджич]]{{*}} [[]]{{*}} |6 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[Имрен Айҡут]]{{*}} [[Нежла Атеш]]{{*}} [[Берна Ғөзбаши]]{{*}} [[Джейда Сунгур]]{{*}} [[Джанан Гөллү]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |50 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[Нәргиз Мөхәммәди]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |12 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[Йондоҙ ваҡыты]]{{*}} [[Йылан тешләүе]]{{*}} [[Эндоскопия]]{{*}} [[Бил пункцияһы]]{{*}} [[Вегетатив хәл]]{{*}} [[Астродинамика]]{{*}} [[Эфемерида]]{{*}} [[Ом законы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |52 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[Карула (милли парк)]]{{*}} [[Лахемаа]]{{*}} [[Пакри (ярымутрау)]]{{*}} [[Таллин (аэропорт)]]{{*}} [[Мууга (порт)]]{{*}} [[Таллин порты]]{{*}} [[Ванасадам]]{{*}} [[Таллин техник университеты]]{{*}} [[Осмуссаар]]{{*}} [[Эстония тәбиғәт музейы]]{{*}} [[Таш күпер (Тарту)]]{{*}} [[Пюхаярв]]{{*}} [[Вилсанди (милли парк)]]{{*}} [[Сааремаа]]{{*}} [[Матсалу (милли парк)]]{{*}} [[Соомаа]]{{*}} [[Никшич]]{{*}} [[Котор]]{{*}} [[Которҙың тәбиғи һәм мәҙәни-тарихи районы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |85 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[Ғәбиб Сәхир]]{{*}}[[Хөсәйен Шәһәби]] {{*}} [[Фәтулла хан Әкбәр]]{{*}} [[Мир Йәләл Пашаев]]{{*}} [[Мәрзиә Мәхмәлбаф]] {{*}} [[Кәрим Сәнжәби]]{{*}} [[Хушенг Сәйхун]]{{*}} [[Ләйлә Пәһләүи]]{{*}} [[Шаһназ Пәһләүи]]{{*}} [[Хәмит Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Абдул Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әхмәт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Нур Пәһләүи]]{{*}} [[Йәсмин Пәһләүи]]{{*}} [[Мәхмүт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әшрәф Пәһләүи]]{{*}} [[Әли Әкбәр Бахман]]{{*}} [[Мөхәммәт Хәсән Мирза]]{{*}} [[Әли Реза Пәһләүи I]]{{*}} [[Мехрәнгиз Дәүләтшаһи]]{{*}}[[Шафиҡ Шәһрийәр]]{{*}} [[Шәмс Пәһләүи]]{{*}} [[Фатима Пәһләүи]]{{*}} [[Пәрүин Ардалан]]{{*}}[[Ғөләм Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Реза Пәһләүи (шаһзада)]]{{*}}[[Әли Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]{{*}}[[Әли Әҙил шаһ]]{{*}}[[Хәмит Мирза]]{{*}} [[Әхмәт ибн Исмәғил]]{{*}} [[Исмәғил Сәмәни]]{{*}}[[Мансур Хеҡмәт]]{{*}} [[Мәлик шаһ I]]{{*}} [[Сәмәниҙәр мавзолейы]]{{*}} [[Ҡәүәт II]]{{*}} [[Уруа]]{{*}} [[Хәләф ибн Әхмәт]]{{*}} [[Хәсән хан Ҡаджар]]{{*}}[[Ғөләмәли хан Ҡаджар]]{{*}} [[Мәхмүт Панахиан]]{{*}} [[ Барҡыяруҡ]]{{*}} [[Әхмәт Санжар]]{{*}} [[ Мөхәммәт Әли шаһ]]{{*}} [[Төркмән Әмир хан]]{{*}} [[Әҡбәриә баҡсаһы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |71 | | |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Татар Шуғаны]]{{*}} [[Чарна-Бухта]] |2 | | |- |{{u|Фәрһад}} |[[Хәсәншин Азамат Данил улы]]{{*}} [[Симфония №1 (Монасипов)]]{{*}}[[Муса Йәлил (симфония-поэма)]]{{*}}[[Симфония №3 (Монасипов)]]{{*}} [[Симфония №4 «Дастан» (Монасипов)]] |5 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] n6a0oo3192574v60ns066qeh8sw803q 1298616 1298613 2026-05-30T17:22:55Z Ilsina Ilgizovna 31396 /* Ҡатнашыусылар */ 1298616 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[Сәһәнд]]{{*}} [[Гуләмдәр]]{{*}} [[Әмирзадә Хәйри Ғосман улы]]{{*}} [[Мәшһәд]]{{*}} [[Сиған мәҙәниәте]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |46 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]{{*}} [[Вероника Кобалия]]{{*}} [[Мина Караджич]]{{*}} [[Ангелина Топич]]{{*}} |7 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[Имрен Айҡут]]{{*}} [[Нежла Атеш]]{{*}} [[Берна Ғөзбаши]]{{*}} [[Джейда Сунгур]]{{*}} [[Джанан Гөллү]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |50 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[Нәргиз Мөхәммәди]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |12 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[Йондоҙ ваҡыты]]{{*}} [[Йылан тешләүе]]{{*}} [[Эндоскопия]]{{*}} [[Бил пункцияһы]]{{*}} [[Вегетатив хәл]]{{*}} [[Астродинамика]]{{*}} [[Эфемерида]]{{*}} [[Ом законы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |52 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[Карула (милли парк)]]{{*}} [[Лахемаа]]{{*}} [[Пакри (ярымутрау)]]{{*}} [[Таллин (аэропорт)]]{{*}} [[Мууга (порт)]]{{*}} [[Таллин порты]]{{*}} [[Ванасадам]]{{*}} [[Таллин техник университеты]]{{*}} [[Осмуссаар]]{{*}} [[Эстония тәбиғәт музейы]]{{*}} [[Таш күпер (Тарту)]]{{*}} [[Пюхаярв]]{{*}} [[Вилсанди (милли парк)]]{{*}} [[Сааремаа]]{{*}} [[Матсалу (милли парк)]]{{*}} [[Соомаа]]{{*}} [[Никшич]]{{*}} [[Котор]]{{*}} [[Которҙың тәбиғи һәм мәҙәни-тарихи районы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |85 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[Ғәбиб Сәхир]]{{*}}[[Хөсәйен Шәһәби]] {{*}} [[Фәтулла хан Әкбәр]]{{*}} [[Мир Йәләл Пашаев]]{{*}} [[Мәрзиә Мәхмәлбаф]] {{*}} [[Кәрим Сәнжәби]]{{*}} [[Хушенг Сәйхун]]{{*}} [[Ләйлә Пәһләүи]]{{*}} [[Шаһназ Пәһләүи]]{{*}} [[Хәмит Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Абдул Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әхмәт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Нур Пәһләүи]]{{*}} [[Йәсмин Пәһләүи]]{{*}} [[Мәхмүт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әшрәф Пәһләүи]]{{*}} [[Әли Әкбәр Бахман]]{{*}} [[Мөхәммәт Хәсән Мирза]]{{*}} [[Әли Реза Пәһләүи I]]{{*}} [[Мехрәнгиз Дәүләтшаһи]]{{*}}[[Шафиҡ Шәһрийәр]]{{*}} [[Шәмс Пәһләүи]]{{*}} [[Фатима Пәһләүи]]{{*}} [[Пәрүин Ардалан]]{{*}}[[Ғөләм Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Реза Пәһләүи (шаһзада)]]{{*}}[[Әли Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]{{*}}[[Әли Әҙил шаһ]]{{*}}[[Хәмит Мирза]]{{*}} [[Әхмәт ибн Исмәғил]]{{*}} [[Исмәғил Сәмәни]]{{*}}[[Мансур Хеҡмәт]]{{*}} [[Мәлик шаһ I]]{{*}} [[Сәмәниҙәр мавзолейы]]{{*}} [[Ҡәүәт II]]{{*}} [[Уруа]]{{*}} [[Хәләф ибн Әхмәт]]{{*}} [[Хәсән хан Ҡаджар]]{{*}}[[Ғөләмәли хан Ҡаджар]]{{*}} [[Мәхмүт Панахиан]]{{*}} [[ Барҡыяруҡ]]{{*}} [[Әхмәт Санжар]]{{*}} [[ Мөхәммәт Әли шаһ]]{{*}} [[Төркмән Әмир хан]]{{*}} [[Әҡбәриә баҡсаһы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |71 | | |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Татар Шуғаны]]{{*}} [[Чарна-Бухта]] |2 | | |- |{{u|Фәрһад}} |[[Хәсәншин Азамат Данил улы]]{{*}} [[Симфония №1 (Монасипов)]]{{*}}[[Муса Йәлил (симфония-поэма)]]{{*}}[[Симфония №3 (Монасипов)]]{{*}} [[Симфония №4 «Дастан» (Монасипов)]] |5 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] t2v4gc2q70kh4xtrg73m69smvmuvx20 1298685 1298616 2026-05-31T08:16:12Z Юлдашева Луиза 18980 /* Ҡатнашыусылар */ 1298685 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[Сәһәнд]]{{*}} [[Гуләмдәр]]{{*}} [[Әмирзадә Хәйри Ғосман улы]]{{*}} [[Мәшһәд]]{{*}} [[Сиған мәҙәниәте]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |46 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]{{*}} [[Вероника Кобалия]]{{*}} [[Мина Караджич]]{{*}} [[Ангелина Топич]]{{*}} |7 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[Имрен Айҡут]]{{*}} [[Нежла Атеш]]{{*}} [[Берна Ғөзбаши]]{{*}} [[Джейда Сунгур]]{{*}} [[Джанан Гөллү]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |50 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[Нәргиз Мөхәммәди]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |12 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[Йондоҙ ваҡыты]]{{*}} [[Йылан тешләүе]]{{*}} [[Эндоскопия]]{{*}} [[Бил пункцияһы]]{{*}} [[Вегетатив хәл]]{{*}} [[Астродинамика]]{{*}} [[Эфемерида]]{{*}} [[Ом законы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |52 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[Карула (милли парк)]]{{*}} [[Лахемаа]]{{*}} [[Пакри (ярымутрау)]]{{*}} [[Таллин (аэропорт)]]{{*}} [[Мууга (порт)]]{{*}} [[Таллин порты]]{{*}} [[Ванасадам]]{{*}} [[Таллин техник университеты]]{{*}} [[Осмуссаар]]{{*}} [[Эстония тәбиғәт музейы]]{{*}} [[Таш күпер (Тарту)]]{{*}} [[Пюхаярв]]{{*}} [[Вилсанди (милли парк)]]{{*}} [[Сааремаа]]{{*}} [[Матсалу (милли парк)]]{{*}} [[Соомаа]]{{*}} [[Никшич]]{{*}} [[Котор]]{{*}} [[Которҙың тәбиғи һәм мәҙәни-тарихи районы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |85 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[Ғәбиб Сәхир]]{{*}}[[Хөсәйен Шәһәби]] {{*}} [[Фәтулла хан Әкбәр]]{{*}} [[Мир Йәләл Пашаев]]{{*}} [[Мәрзиә Мәхмәлбаф]] {{*}} [[Кәрим Сәнжәби]]{{*}} [[Хушенг Сәйхун]]{{*}} [[Ләйлә Пәһләүи]]{{*}} [[Шаһназ Пәһләүи]]{{*}} [[Хәмит Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Абдул Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әхмәт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Нур Пәһләүи]]{{*}} [[Йәсмин Пәһләүи]]{{*}} [[Мәхмүт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әшрәф Пәһләүи]]{{*}} [[Әли Әкбәр Бахман]]{{*}} [[Мөхәммәт Хәсән Мирза]]{{*}} [[Әли Реза Пәһләүи I]]{{*}} [[Мехрәнгиз Дәүләтшаһи]]{{*}}[[Шафиҡ Шәһрийәр]]{{*}} [[Шәмс Пәһләүи]]{{*}} [[Фатима Пәһләүи]]{{*}} [[Пәрүин Ардалан]]{{*}}[[Ғөләм Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Реза Пәһләүи (шаһзада)]]{{*}}[[Әли Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]{{*}}[[Әли Әҙил шаһ]]{{*}}[[Хәмит Мирза]]{{*}} [[Әхмәт ибн Исмәғил]]{{*}} [[Исмәғил Сәмәни]]{{*}}[[Мансур Хеҡмәт]]{{*}} [[Мәлик шаһ I]]{{*}} [[Сәмәниҙәр мавзолейы]]{{*}} [[Ҡәүәт II]]{{*}} [[Уруа]]{{*}} [[Хәләф ибн Әхмәт]]{{*}} [[Хәсән хан Ҡаджар]]{{*}}[[Ғөләмәли хан Ҡаджар]]{{*}} [[Мәхмүт Панахиан]]{{*}} [[ Барҡыяруҡ]]{{*}} [[Әхмәт Санжар]]{{*}} [[ Мөхәммәт Әли шаһ]]{{*}} [[Төркмән Әмир хан]]{{*}} [[Әҡбәриә баҡсаһы]]{{*}} [[Сәғҙи мавзолейы]]{{*}} [[Нәсер әд-Дин шаһ]] |73 | | |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Татар Шуғаны]]{{*}} [[Чарна-Бухта]] |2 | | |- |{{u|Фәрһад}} |[[Хәсәншин Азамат Данил улы]]{{*}} [[Симфония №1 (Монасипов)]]{{*}}[[Муса Йәлил (симфония-поэма)]]{{*}}[[Симфония №3 (Монасипов)]]{{*}} [[Симфония №4 «Дастан» (Монасипов)]] |5 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] t3v33c6xfyxltlro578emwbepyltkp7 1298698 1298685 2026-05-31T09:08:15Z Юлдашева Луиза 18980 /* Ҡатнашыусылар */ 1298698 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[Сәһәнд]]{{*}} [[Гуләмдәр]]{{*}} [[Әмирзадә Хәйри Ғосман улы]]{{*}} [[Мәшһәд]]{{*}} [[Сиған мәҙәниәте]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |46 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]{{*}} [[Вероника Кобалия]]{{*}} [[Мина Караджич]]{{*}} [[Ангелина Топич]]{{*}} |7 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[Имрен Айҡут]]{{*}} [[Нежла Атеш]]{{*}} [[Берна Ғөзбаши]]{{*}} [[Джейда Сунгур]]{{*}} [[Джанан Гөллү]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |50 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[Нәргиз Мөхәммәди]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |12 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[Йондоҙ ваҡыты]]{{*}} [[Йылан тешләүе]]{{*}} [[Эндоскопия]]{{*}} [[Бил пункцияһы]]{{*}} [[Вегетатив хәл]]{{*}} [[Астродинамика]]{{*}} [[Эфемерида]]{{*}} [[Ом законы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |52 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[Карула (милли парк)]]{{*}} [[Лахемаа]]{{*}} [[Пакри (ярымутрау)]]{{*}} [[Таллин (аэропорт)]]{{*}} [[Мууга (порт)]]{{*}} [[Таллин порты]]{{*}} [[Ванасадам]]{{*}} [[Таллин техник университеты]]{{*}} [[Осмуссаар]]{{*}} [[Эстония тәбиғәт музейы]]{{*}} [[Таш күпер (Тарту)]]{{*}} [[Пюхаярв]]{{*}} [[Вилсанди (милли парк)]]{{*}} [[Сааремаа]]{{*}} [[Матсалу (милли парк)]]{{*}} [[Соомаа]]{{*}} [[Никшич]]{{*}} [[Котор]]{{*}} [[Которҙың тәбиғи һәм мәҙәни-тарихи районы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |85 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[Ғәбиб Сәхир]]{{*}}[[Хөсәйен Шәһәби]] {{*}} [[Фәтулла хан Әкбәр]]{{*}} [[Мир Йәләл Пашаев]]{{*}} [[Мәрзиә Мәхмәлбаф]] {{*}} [[Кәрим Сәнжәби]]{{*}} [[Хушенг Сәйхун]]{{*}} [[Ләйлә Пәһләүи]]{{*}} [[Шаһназ Пәһләүи]]{{*}} [[Хәмит Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Абдул Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әхмәт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Нур Пәһләүи]]{{*}} [[Йәсмин Пәһләүи]]{{*}} [[Мәхмүт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әшрәф Пәһләүи]]{{*}} [[Әли Әкбәр Бахман]]{{*}} [[Мөхәммәт Хәсән Мирза]]{{*}} [[Әли Реза Пәһләүи I]]{{*}} [[Мехрәнгиз Дәүләтшаһи]]{{*}}[[Шафиҡ Шәһрийәр]]{{*}} [[Шәмс Пәһләүи]]{{*}} [[Фатима Пәһләүи]]{{*}} [[Пәрүин Ардалан]]{{*}}[[Ғөләм Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Реза Пәһләүи (шаһзада)]]{{*}}[[Әли Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]{{*}}[[Әли Әҙил шаһ]]{{*}}[[Хәмит Мирза]]{{*}} [[Әхмәт ибн Исмәғил]]{{*}} [[Исмәғил Сәмәни]]{{*}}[[Мансур Хеҡмәт]]{{*}} [[Мәлик шаһ I]]{{*}} [[Сәмәниҙәр мавзолейы]]{{*}} [[Ҡәүәт II]]{{*}} [[Уруа]]{{*}} [[Хәләф ибн Әхмәт]]{{*}} [[Хәсән хан Ҡаджар]]{{*}}[[Ғөләмәли хан Ҡаджар]]{{*}} [[Мәхмүт Панахиан]]{{*}} [[ Барҡыяруҡ]]{{*}} [[Әхмәт Санжар]]{{*}} [[ Мөхәммәт Әли шаһ]]{{*}} [[Төркмән Әмир хан]]{{*}} [[Әҡбәриә баҡсаһы]]{{*}} [[Сәғҙи мавзолейы]]{{*}} [[Нәсер әд-Дин шаһ]]{{*}} [[Рәдәҡән башняһы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |74 | | |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Татар Шуғаны]]{{*}} [[Чарна-Бухта]] |2 | | |- |{{u|Фәрһад}} |[[Хәсәншин Азамат Данил улы]]{{*}} [[Симфония №1 (Монасипов)]]{{*}}[[Муса Йәлил (симфония-поэма)]]{{*}}[[Симфония №3 (Монасипов)]]{{*}} [[Симфония №4 «Дастан» (Монасипов)]] |5 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] k6lbtonecxhemj6kxj5pr3lthriaziw 1298707 1298698 2026-05-31T09:29:25Z Юлдашева Луиза 18980 /* Ҡатнашыусылар */ 1298707 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-яҙ — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = <div style="margin-right:1em; float:right;"> {{Кнопка|url=https://pageviews.wmcloud.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&range=latest-10&subjectpage=1&subcategories=0&sort=views&direction=1&view=list&target=https://ba.wikipedia.org/wiki/%25D0%259A%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B3%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D1%258F:%25C2%25AB%25D0%2592%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8-%25D1%258F%25D2%2599_2026%25C2%25BB_%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BA%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B_%25D3%25A9%25D1%2581%25D3%25A9%25D0%25BD_%25D1%258F%25D2%2599%25D1%258B%25D0%25BB%25D2%2593%25D0%25B0%25D0%25BD_%25D0%25BC%25D3%2599%25D2%25A1%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D0%25BB%25D3%2599%25D1%2580|Марафон мәҡәләләре статистикаһы|class=mw-ui-destructive }}</div> «'''Вики-яҙ — 2026'''» — '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' халык-ара конкурсының Башҡорт Википедияһындағы өлөшө. 21 марттан 31 майға тиклем үткәрелә. Проекттың маҡсаты — Википедияла [[Үҙәк һәм Көнсығыш Европа]] илдәре араһында хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу, күрше илдәр тураһында үҙ белемдәренең кимәлен күтәреү, шулай уҡ Википедияның йөкмәткеһен Рәсәй һәм Башҡортостан тураһында белемде башҡа телдәрҙә тулыландырыу. |body = == Ҡағиҙәләр == * Конкурсҡа википедияла теркәлгән һәр кем ҡатнаша ала. * Конкурсҡа түбәндәге мәҡәләләр ҡабул ителә: ** Мәҡәлә 2026 йылдың 21 мартынан 31 майына тиклем башҡорт телендә яҙылырға тейеш. ** Мәҡәләләр [[Проект:Вики-яҙ 2026#Нимә тураһында яҙырға|түбәндәге илдәр йәки халыҡтар]] менән бәйле булырға тейеш. ** Яңы мәҡәләлә 150 һүҙҙән һәм 2500 байттан артыҡ булырға тейеш. ** Иҫке мәҡәләгә 120 һүҙ һәм 2000 байт өҫтәргә. ** Мәҡәлә [[Википедия:Әһәмиәтлелек|әһәмиәтле]] булырға тейеш, мәҡәләнең [[Википедия:Абруйлы сығанаҡтар|сығанаҡтары]] күрһәтелергә тейеш. ** Машина тәржемәһе булырға тейеш түгел. * Приздар, диплом һәм сертификаттар квалификацион мәҡәләләр һаны өсөн бирелә, халыҡ-ара һәм үҙенә башҡа тел бүлегендәге урындарға бәйле. * Урындағы жюри быларҙы ҡайғырта алыуы өсөн, байытылған/яңы мәҡәләләрне түбәндәге таблицага урнаштырыу һорала. * 4 мәҡәләне булдырған/яҡшыртҡан ҡатнашыусы финалистар араһына инә * Ҡазыйҙар ҡарары шикәйәт ителә алмай. == Баһа биреү == * Күрһәтелгән талаптарға тура килгән өҫтәлгән материал күләме кәмендә 2000/2500 байт йәки 120/150 һүҙ булған иҫке/яңы мәҡәләләргә жюри 1 балл бирә; * Ҡатнашыусы белдергән теманы юғары сифатлы итеп асҡан, материалды викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 2 балл бирә; * 200 һүҙҙән йәки 3000 байттан артҡан мәҡәләләргә, һәм ҡатнашыусы белдергән теманы тулыһынса асҡан, материалды юғары сифатлы итеп викилаштырған һәм һүрәтләгән мәҡәләләргә жюри 3 балл бирә; [[Проект:Мириада|Һәрбер тел бүлегендә булырға тейешле 10 мең мәҡәлә]] араһынан булһа өҫтәмә 5 балл бирелә; * Теркәлеү ваҡыты ярты йылдан әҙерәк булған ҡатнашыусылар өсөн балл коэффициентын ике тапҡырға арттырыу ҡаралған. == Нимә тураһында яҙырға == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния һәм Герцеговина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырым татарҙары — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Мәҡәләләр исемлеге]] {{y}} [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния һәм Молдавия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Төнъяк Македония — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татарҙар — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Төркия— Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Мәҡәләләр исемлеге]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Мәҡәләләр исемлеге]] {{div col end}} }} Вики-яҙ 2026 сиктәрендә башҡа конкурстар: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Ҡатын-ҡыҙҙар]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Кеше хоҡуҡтары]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Йәштәр]]. == Приздар == 400 евроға тиклем. == Ҡатнашыусылар == Яҙылған һәм төҙәтелгән мәҡәләләрҙе ошо таблицаға теркәргә. Мәҡәләнең фекер алышыу битендә конкурстың ҡалыбын ҡуйыу мотлаҡ; Ошо ҡалыпты күсереп алырға: <div><pre>{{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= |тема= |тема2= |тема3= |ил= |ил2= |ил3= }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Ҡатнашыусы ! Мәҡәләләр ! Иҫәп ! Мәрәйҙәр ! Урын |- |{{u|Freiheiten }} |[[Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар ]]{{*}}[[]] |1 | | |- |{{u|MR973}} |[[Шпаннагель ]]{{*}} [[]] |1 | | |- |{{u|Akkashka}} |[[Бөйрәкәй (роман-эпопея)]]{{*}} [[Тимеркәй фәлсәфәһе (хикәйә)]]{{*}} [[Кукорелли Эндре]]{{*}} [[Фертё-Ханшаг]]{{*}} [[Маурер Дора]]{{*}} [[Смрчкова Людвика]]{{*}} [[Цимблер Лиана]]{{*}} [[Тыйыу һалынған ҡала]]{{*}} [[Лейхтер Кете]]{{*}} [[Ҡасҡынова Гөлнур Нуриман ҡыҙы]]{{*}} [[Өлкән Плиний]]{{*}} [[Мэри Шелли]]{{*}} [[Маргарет Этвуд]]{{*}} [[Гарриет Бичер-Стоу]]{{*}} [[Энид Мэри Блайтон]]{{*}} [[Мэрайя Кэри]]{{*}} [[Лата Мангешкар]]{{*}} [[Һанна Арендт]]{{*}} [[Ширин Тәкәле]]{{*}} [[Фәриҙә Шамил ҡыҙы Вәзирова]]{{*}} [[Изабелла I (Кастилия королеваһы)]]{{*}} [[Гипатия]]{{*}} [[Тура атлаусы кеше]]{{*}} [[Сакстар]]{{*}} [[Дактар]]{{*}} [[Нормандар]]{{*}} [[Кепервеем]]{{*}} [[Викингтар осоро]]{{*}} [[Этна]]{{*}} [[Иран әҙәбиәте]]{{*}} [[Персеполь]]{{*}} [[Урал мегалиттары]]{{*}} [[Сәдеғ Һедәйет]]{{*}} [[Фәтәли шаһ]]{{*}} [[Ғәббәс мирза]]{{*}} [[Нарва ратушаһы]]{{*}} [[Лола Лийват]]{{*}} [[Алутагузе (милли парк)]]{{*}} [[Тәбриз]]{{*}} [[Хәмсә]]{{*}} [[Сажиҙар]]{{*}} [[Сәһәнд]]{{*}} [[Гуләмдәр]]{{*}} [[Әмирзадә Хәйри Ғосман улы]]{{*}} [[Мәшһәд]]{{*}} [[Сиған мәҙәниәте]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |46 | | |- |{{u|Ilsina Ilgizovna}} |[[Татьяна Грабузова]]{{*}} [[Алиса Вяткина]]{{*}} [[Ғәзизова Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы]]{{*}} [[Фигнер Лидия Николаевна]]{{*}} [[Вероника Кобалия]]{{*}} [[Мина Караджич]]{{*}} [[Ангелина Топич]]{{*}} |7 | | |- |{{u|Ilnaz26}} |[[Гөлүсә Ғәлиева ]]{{*}} [[Шәйҙуллина Регина Марат ҡыҙы]]{{*}} [[Кнутова Лидия Ивановна]]{{*}} [[Умм әл-Банин]]{{*}} [[Маре Винт]]{{*}} [[Элон Уикленд]]{{*}} [[Ита Эвер]]{{*}} [[Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы]]{{*}} [[Камиля Харисова]]{{*}} [[Диана Хафизова]]{{*}} [[Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы]]{{*}} [[Эве Киви]]{{*}} [[Кайя Канепи]]{{*}} [[Келли Силдару]]{{*}} [[Ану Тали]]{{*}} [[Кармен Касс]]{{*}} [[Сигне Киви]]{{*}} [[Юлия Шигмонд]]{{*}} [[Элина Нечаева]]{{*}} [[София Заменгоф]]{{*}} [[Каталин Ковач (эсперанточы)]]{{*}} [[Илона Кутни]]{{*}} [[Юлия Шупихова]]{{*}} [[Эли Урбанова]]{{*}} [[Лилит Блеян]]{{*}} [[Аревик Церунян]]{{*}} [[Ануш Бабаджанян]]{{*}} [[Карина Погосян]]{{*}} [[Эльнара Ғәсимова]]{{*}} [[Рима Пипоян]]{{*}} [[Севиндж Аббасова]]{{*}} [[Нәргиз Әбсәләмова]]{{*}} [[Айнур Елғунеш]]{{*}} [[Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов]]{{*}} [[Ольга Фигнер]]{{*}} [[Нина Ли]]{{*}} [[Мөхәмәтшәриф Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Сәлих Юсуп улы Эрзин]]{{*}} [[Ғәбделвәли Әхмәтжан улы Яушев]]{{*}} [[Мәҙинә Гөлгөн]]{{*}} [[Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова]]{{*}} [[Зарифа Әзиз ҡыҙы Әлиева]]{{*}} [[Наилә Мәммәҙәли кыҙы Вәлиханлы]]{{*}} [[Һижран Камран ҡыҙы Хөсәйенова]]{{*}} [[Аида Насир ҡыҙы Имангулиева]]{{*}} [[Имрен Айҡут]]{{*}} [[Нежла Атеш]]{{*}} [[Берна Ғөзбаши]]{{*}} [[Джейда Сунгур]]{{*}} [[Джанан Гөллү]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |50 | | |- |{{u|Баныу}} |[[Базилевский Иван Федорович]]{{*}} [[Чижов Александр Федорович]]{{*}} [[Ырғыҙ (роман)]]{{*}} [[Космонавтика көнө]]{{*}} [[Ҡан (роман)]]{{*}} [[Каспранский Рауил Рухулбаян улы]]{{*}} [[Боролош (роман)]]{{*}}[[Шуваев Дмитрий Савельевич]]{{*}}[[Александр хәрби училищеһы]]{{*}}[[Фәтхи һалдат (хикәйә)]]{{*}}[[Әли Лариджани]]{{*}}[[Нәргиз Мөхәммәди]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]]{{*}}[[]] |12 | | |- |{{u|Таңһылыу}} |[[Ҡаҙмунайгаз]]{{*}} [[Тәбиғәт тарихы милли музейы (Болгария)]]{{*}} [[Күк механикаһы]]{{*}} [[Икенсе йыһан тиҙлеге]]{{*}} [[Планета системаһы]]{{*}} [[Йондоҙҙоң барлыҡҡа килеүе]]{{*}} [[Никос Казандзакис]]{{*}} [[Фотометрия (астрономия)]]{{*}} [[Ҡояш бөркөлөүе]]{{*}} [[Вахушти Багратиони исемендәге география институты]]{{*}} [[Августов каналы]]{{*}} [[Элемтә юлдашы]]{{*}} [[Атмосфера химияһы]]{{*}} [[Астрометрия]]{{*}} [[Автоматик планета-ара станция]]{{*}} [[Төшөү аппараты]]{{*}} [[Орбиталь станция]]{{*}} [[Керчь мәсете]]{{*}} [[Ҡояш еле]]{{*}} [[Али Аҡыш]]{{*}} [[Тотолоу (астрономия)]]{{*}} [[Тереклек булыу зонаһы]]{{*}} [[Хәмит Йәрми]]{{*}} [[Эклиптика]]{{*}} [[Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы]]{{*}} [[Тикшеренеү]]{{*}} [[Венгрия геологияһы]]{{*}} [[Параллакс]]{{*}} [[Күк экваторы]]{{*}} [[Дәүер (астрономия)]]{{*}} [[Тура күтәрелеш]]{{*}} [[Ауышлыҡ (астрономия)]]{{*}} [[Күк координаталары системаһы]]{{*}} [[Астрономияла алыҫлыҡ шкалаһы]]{{*}} [[Орбита (астрономия)]]{{*}} [[Халыҡ медицинаһы]]{{*}} [[Кәрәкле дарыуҙар]]{{*}} [[Анестезия]]{{*}} [[Һаулыҡ һаҡлау]]{{*}} [[Йәрәхәт]]{{*}} [[Урология]]{{*}} [[Ҡан баҫымы]]{{*}} [[Материя (физика)]]{{*}} [[Диэлектрик]]{{*}} [[Йондоҙ ваҡыты]]{{*}} [[Йылан тешләүе]]{{*}} [[Эндоскопия]]{{*}} [[Бил пункцияһы]]{{*}} [[Вегетатив хәл]]{{*}} [[Астродинамика]]{{*}} [[Эфемерида]]{{*}} [[Ом законы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |52 | | |- |{{u|Вәхит}} |[[Ореляк (ҡурсаулыҡ)]]{{*}} [[Белоруссияның махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре]]{{*}} [[Минск-Арена]]{{*}} [[Словакия Олимпия уйындарында]] {{*}} [[Будапештта балалар тимер юлы]]{{*}} [[Алидзор ҡәлғәһе]]{{*}} [[Айя-Напа]]{{*}} [[Зәңгәр флаг]]{{*}} [[Оазис]]{{*}} [[Көтөүлек]]{{*}} [[Осло опера театры]]{{*}} [[Осло]] (тулыландырыу){{*}} [[Сицилия]]{{*}} [[Сардиния]]{{*}} [[Серенгети (милли парк)]]{{*}} [[Финикс]]{{*}} [[Гонолулу]]{{*}} [[Неаполь]]{{*}} [[Цюрих]]{{*}} [[Косовола йәйәүле туризм]]{{*}} [[Призрен географияһы]]{{*}} [[Брезовица (тау саңғыһы курорты)]]{{*}} [[Косовола спорт]]{{*}} [[Косово Олимпия уйындарында]]{{*}} [[Тахири Альбин]]{{*}} [[Косово Республикаһында транспорт]]{{*}} [[Приштина халыҡ-ара аэропорты]]{{*}} [[Брезовица (Косово)]]{{*}} [[Косовола тимер юл транспорты]]{{*}} [[Косовоның файҙалы ҡаҙылмалары]]{{*}} [[Трепча]]{{*}} [[Джяковица (аэропорт)]]{{*}} [[Джяковица]]{{*}} [[Косово һәм евро ]]{{*}} [[Еврозона]]{{*}} [[Приштина университеты]]{{*}} [[Косовска-Митровица]]{{*}} [[Приштина университеты (Төньяҡ Косово)]]{{*}} [[Призрен университеты]]{{*}} [[Ибрахими Ута]]{{*}} [[Арабат ҡәлғәһе]]{{*}} [[Еникале]]{{*}} [[Перекоп ҡәлғәһе]]{{*}} [[Ҡырым инженер-педагогия университеты]]{{*}} [[Яҡубов Сыңғыҙ Фәүзи улы]]{{*}} [[Иран милли музейы]]{{*}} [[Ғүмәр Хәйәм кәшәнәһе]]{{*}} [[Әбүғәлисина кәшәнәһе]]{{*}} [[Кипрҙа транспорт]]{{*}} [[Морфу (ҡала)]]{{*}} [[Яҡын Көнсығыш техник университеты]]{{*}} [[Троодос]]{{*}} [[Кипр (утрау)]]{{*}} [[Крит]]{{*}} [[Сицилия (утрау)]]{{*}} [[Петергоф (һарай-парк ансамбле)]]{{*}} [[Мамай курғаны]]{{*}} [[Узон]]{{*}} [[Гимры автомобиль юлы туннеле]]{{*}} [[Йәнәсәй аша тимер юл күпере (Красноярск)]]{{*}} [[Укок]]{{*}} [[Урҙа мәмерйәһе]]{{*}} [[Юлемисте (күл)]]{{*}} [[Таллин ҡултығы]]{{*}} [[Рухну]]{{*}} [[Рига ҡултығы]]{{*}} [[Карула (милли парк)]]{{*}} [[Лахемаа]]{{*}} [[Пакри (ярымутрау)]]{{*}} [[Таллин (аэропорт)]]{{*}} [[Мууга (порт)]]{{*}} [[Таллин порты]]{{*}} [[Ванасадам]]{{*}} [[Таллин техник университеты]]{{*}} [[Осмуссаар]]{{*}} [[Эстония тәбиғәт музейы]]{{*}} [[Таш күпер (Тарту)]]{{*}} [[Пюхаярв]]{{*}} [[Вилсанди (милли парк)]]{{*}} [[Сааремаа]]{{*}} [[Матсалу (милли парк)]]{{*}} [[Соомаа]]{{*}} [[Никшич]]{{*}} [[Котор]]{{*}} [[Которҙың тәбиғи һәм мәҙәни-тарихи районы]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |85 | | |- |{{u|Юлдашева Луиза}} |[[Мэри Катранзу]]{{*}}[[Шкоро Мирослав]]{{*}}[[Варанкин Владимир Валентинович]]{{*}}[[Нина Ангеловска]]{{*}}[[Исидор Боровский]]{{*}}[[Ләйлә Арагян]]{{*}}[[Мандана Кәрими]]{{*}}[[Гугуш]]{{*}}[[Динар (ҡурсаулыҡ)]]{{*}}[[Ҡавир милли паркы]]{{*}}[[Шапур (мәмерйә)]]{{*}}[[Мелләт (парк)]]{{*}}[[Шаһ Нимәтулла Вәли мавзолейы]]{{*}}[[Мәрмәр һарай (Тәһран)]]{{*}}[[Заманса сәнғәт музейы (Исфаһан)]]{{*}} [[Туран милли паркы]]{{*}}[[Элһам Кәшәфи]]{{*}} [[Әхмәт Шамлу]]{{*}} [[Севрюгин Антон Васильевич]]{{*}} [[Шәһәрстан күпере]]{{*}} [[Сәттар хан]]{{*}}[[Ованес Оганян]]{{*}}[[Мостафа Мирсәлим]]{{*}}[[Мөхәммәт I (Сәлжүк солтаны)]]{{*}}[[Ғәббәс Хәлили]]{{*}}[[Ғәбиб Сәхир]]{{*}}[[Хөсәйен Шәһәби]] {{*}} [[Фәтулла хан Әкбәр]]{{*}} [[Мир Йәләл Пашаев]]{{*}} [[Мәрзиә Мәхмәлбаф]] {{*}} [[Кәрим Сәнжәби]]{{*}} [[Хушенг Сәйхун]]{{*}} [[Ләйлә Пәһләүи]]{{*}} [[Шаһназ Пәһләүи]]{{*}} [[Хәмит Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Абдул Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әхмәт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Нур Пәһләүи]]{{*}} [[Йәсмин Пәһләүи]]{{*}} [[Мәхмүт Реза Пәһләүи]]{{*}} [[Әшрәф Пәһләүи]]{{*}} [[Әли Әкбәр Бахман]]{{*}} [[Мөхәммәт Хәсән Мирза]]{{*}} [[Әли Реза Пәһләүи I]]{{*}} [[Мехрәнгиз Дәүләтшаһи]]{{*}}[[Шафиҡ Шәһрийәр]]{{*}} [[Шәмс Пәһләүи]]{{*}} [[Фатима Пәһләүи]]{{*}} [[Пәрүин Ардалан]]{{*}}[[Ғөләм Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Реза Пәһләүи (шаһзада)]]{{*}}[[Әли Реза Пәһләүи]]{{*}}[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]{{*}}[[Әли Әҙил шаһ]]{{*}}[[Хәмит Мирза]]{{*}} [[Әхмәт ибн Исмәғил]]{{*}} [[Исмәғил Сәмәни]]{{*}}[[Мансур Хеҡмәт]]{{*}} [[Мәлик шаһ I]]{{*}} [[Сәмәниҙәр мавзолейы]]{{*}} [[Ҡәүәт II]]{{*}} [[Уруа]]{{*}} [[Хәләф ибн Әхмәт]]{{*}} [[Хәсән хан Ҡаджар]]{{*}}[[Ғөләмәли хан Ҡаджар]]{{*}} [[Мәхмүт Панахиан]]{{*}} [[ Барҡыяруҡ]]{{*}} [[Әхмәт Санжар]]{{*}} [[ Мөхәммәт Әли шаһ]]{{*}} [[Төркмән Әмир хан]]{{*}} [[Әҡбәриә баҡсаһы]]{{*}} [[Сәғҙи мавзолейы]]{{*}} [[Нәсер әд-Дин шаһ]]{{*}} [[Рәдәҡән башняһы]]{{*}} [[Нәдир шаһ Әфшәр ҡәбере]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]] |75 | | |- |{{u|Марьям Султанбаева}} |[[Татар Шуғаны]]{{*}} [[Чарна-Бухта]] |2 | | |- |{{u|Фәрһад}} |[[Хәсәншин Азамат Данил улы]]{{*}} [[Симфония №1 (Монасипов)]]{{*}}[[Муса Йәлил (симфония-поэма)]]{{*}}[[Симфония №3 (Монасипов)]]{{*}} [[Симфония №4 «Дастан» (Монасипов)]] |5 | | |- |} == Конкурстың халыҡ-ара статистикаһы == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Халыҡ-ара статистика бите]] == Урындағы ойоштороусы== * {{u|Il Nur}} * {{u|Фәрһад}} == Нәтижәләр == [[Категория:Проект:Вики-яҙ 2026| ]] 1eak8qpge17hgnu596xyigrfw8qu0ag 0 200030 1298725 1292381 2026-05-31T10:51:02Z Баныу 28584 1298725 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Лидия Николаевна Фигнер''' (тыумышы менән ''Стахевич''; 21 ноябрь [[1853 йыл]], Никифорово ауылы, [[Ҡазан губернаһы]] — [[9 март]] [[1920 йыл]], Луган ауылы Орлов губернаһы) — урыҫ революционеры, милләтсе, «Халыҡ ихтыяры» партияһы ағзаһы. Вера Николаевна — Фигнерҙың бер туған һеңлеһе. == Биографияһы == [[Файл:Lidija_Vera_Figner.jpg|справа|мини|Лидия һәм Вера Фигнер йәш саҡтарында]] 1853 йылдың 21 ноябрендә Никифоров ауылында (Ҡазан губернаһы Тәтюш районы) Николай Александрович Фигнер (1817—1870 йылдарҙа) ғаиләһендә тыуа. Ҡазан губернаһының Тәтешле районында дәүләт мөлкәте министрлығы, губерна секретары дәрәжәһенә тиклем күтәрелә, артабан Тәтешле һәм Мәмәҙеш урман хужалыҡтарында урмансы булып эшләй. Екатерина Христофор ҡыҙы Куприянова (1832—1903) менән ғаилә ҡора. Улар алты балаға ғүмер биргән: Вера, Лидия, Петр, Николай, Евгения һәм Ольга.{{нет АИ|31|05|2026}} 1864 йылда ул Ҡазан Родионов исемендәге дворян ҡыҙҙары институтына уҡырға инә һәм уны 1871 йылда тамамлай. [[1871 йыл]]да Ҡазан [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|университеты]] профессоры П. Ф. Лесгафттың анатомия буйынса лекцияларын тыңлай һәм студенттар йәмәғәтселеге менән яҡындан таныша. [[1871 йыл|1871 йылдың]] аҙағында [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургҡа]] күсә. [[1872 йыл|1872 йылдың]] яҙында һеңлеһе Вера менән Швейцарияға (Цюрих, [[Женева]], [[Берн]]) юллана. Цюрихта Цюрих университетының медицина факультетында уҡый. «Алға» журналының хаттар бүлегендә эшләп, «Фрич» түңәрәгенә ағза булып китә. Хөкүмәт тарафынан саҡырылғандан һуң, [[1873 йыл]]да [[Париж|Парижға]] китә һәм медицина белемен дауам итә. [[1874 йыл|1874 йылдың]] башында Рәсәйгә ҡайта һәм [[1874 йыл|1874 йылдың]] ғинуарында Санкт-Петербургтағы медицина-хирургия академияһында акушерлыҡ курстарына уҡырға инеү өсөн ғариза бирә һәм рөхсәт ала. [[1874 йыл|1874 йылдың]] апрелендә Мәскәүгә күсә һәм Мәскәү заводында пропагандала ҡатнаша.{{нет АИ|31|05|2026}} [[1875 йыл|1875 йылдың]] февралендә Мәскәүҙә үткән Народник съезында ҡатнаша, унда «Бөтә Рәсәй социаль-революцион ойошмаһы» уставы ҡабул ителә. [[1875 йыл|1875 йылдың]] 19 мартынан 5 апреленә тиклем Мәскәүҙә Альберт Гюбнер туҡыу фабрикаһында эшләй. 1875 йылдың апрелендә В. И. Александрова менән [[Иваново|Иваново-Вознесенскиға]] күсә, унда Н. Ф. Зубковтың туҡыу фабрикаһында эшләй. Эшселәр араһында пропаганда алып бара, Мәскәүҙән килтерелгән тыйылған әҙәбиәтте тарата, дөйөм фонд кассиры вазифаһын башҡара. 1875 йылдың 7 авгусында ҡулға алына; ҡулға алыу һәм тентеү ваҡытында ул тыйылған әҙәбиәттең аныҡ булыуын таный. Уны Мәскәүгә күсерәләр, унда ул Яуҙа полиция бүлегендә ҡулға алына; империяла хөкөмәткә ҡаршы пропаганда эшен тикшереү үткәреү өсөн алып килә. [[1876 йыл|1876 йылдың]] 5 октябренән [[1877 йыл|1877 йылдың]] 15 февраленә тиклем Петр һәм Павел ҡәлғәһендә тотола, шунан һуң СИЗО-ға күсерелә. [[1876 йыл|1876 йылдың]] 30 ноябрендә Идара сенатының махсус ултырышында (Иллегә суд) законһыҙ ойошма төҙөүҙә, унда ҡатнашыуҙа һәм енәйәт эштәрен таратыуҙа ғәйепләнеп судҡа бирелә. Суд 21 февралдән 14 мартҡа тиклем дауам итә, [[1877 йыл|1877.]] Ул ғәйепле тип табыла һәм 14 март [[1877 йыл|1877]], ул бөтә милек хоҡуҡтарынан мәхрүм ителә һәм биш йылға заводтарҙа ауыр эшкә хөкөм ителә. Кассация апелляцияһын ҡарағандан һуң, [[1877 йыл|1877 йылдың]] 7 майында Идара итеүсе сенат уны бөтә хоҡуҡтарынан һәм өҫтөнлөктәренән мәхрүм итергә һәм Ырымбур губернаһына һөргөнгә ебәрергә хөкөм итә. Һөргөн урыны Урик ауылы (Ырымбур губернаһы) тип билдәләнә. [[1892 йыл|1892 йылдың]] 7 июнендә Ырымбурҙан Ҡазан губернаһына китә, [[1892 йыл|1892 йылдың]] 12 июлендә тыуған ауылы Никифоровоға (Тәтешле районы) ҡайта. [[1893 йыл]]да Ригаға күсә, ә [[1900 йыл|1900 йылдың]] [[март]]ында [[Санкт-Петербург]]та йәшәргә рөхсәт ала һәм унда күсә. [[1900 йыл|1900-1915]] [[1915 йыл|йылдарҙа]] «Рәсәй байлығы» журналында эшләй. [[1915 йыл]]дан һеңлеһе Вера менән Түбәнге Новгородта, Ҡазанда һәм Мәскәүҙә йәшәй. [[1918 йыл]]да аслыҡтан интеккән [[Санкт-Петербург|Петроградтан]] Луган ауылына (Орлов губернаһының Сева районы) ҡыҙы Вера Сергеевна Стахевичҡа күсеп килә. Вера Сергеевна тифтан вафат булғандан һуң, Лидия Николаевна [[1919 йыл|1919 йылдың]] [[28 декабрь|28 декабрендә]] ҙур ҡайғынан һуң фалиж һуға. 1920 йылдың 9 мартында Лугани ауылында (Орловский губернаһы Сева округы) инсульттан вафат була. Ауыл зыяратында ерләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Лидия Николаевна Фигнер // Рәсәйҙә революцион хәрәкәт лидерҙары: 5 томда. / под ред. Ф. Я. Кона и др. — М. : Бөтә союз сәйәси хөкөм ителгәндәр һәм Ссылнопоселенцев йәмғиәте, 1927—1934. [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1920 йылда вафат булғандар]] [[Категория:9 мартта вафат булғандар]] [[Категория:Ҡазан губернаһында тыуғандар]] [[Категория:1853 йылда тыуғандар]] [[Категория:21 ноябрҙә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] ifvmk6q4hodu9ixp0cp4yaww65vj3tf 0 200032 1298712 1292384 2026-05-31T09:36:47Z Баныу 28584 1298712 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова''' ([[26 ғинуар]] [[1933 йыл]], Варзи-Омга, [[Татар АССР-ы]] — [[29 июль]] [[2020 йыл]], [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], [[Татарстан Республикаһы|Татарстан]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] [[Төҙөлөш|төҙөлөш сәнәғәте]] алдынғыһы, СССР-ҙың 8-се төҙөлөш һәм монтаж министрлығының 41-се ташсыһы. Сәнәғәт предприятиелары, [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], Татар АССР-ы, [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986). == Биографияһы == Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова 1933 йылда Агрызка районының Варзи-Омға ауылында тыуған, хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] составында. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе, дүрт бала менән ҡалған. Ул башланғыс мәктәпте тамамлай һәм урындағы колхозда эшләй. 1957 йылда даими рәүештә Әлмәт ҡалаһына күсеп килә. Кирбессе һөнәрен һайлағас, нигеҙҙәрен тиҙ үҙләштереп, төҙөлөш идаралығында эш башлай. 1954—1961 йылдарҙа «Альметьевнефтьстрой» тресында эшләй. 1961—1963 йылдарҙа 6-сы трестың 42-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләүен дауам итә, ә 1963—1988 йылдарҙа 8-се трестың 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. 1971 йылда бик яҡшы хеҙмәте өсөн «Почет Билдәһе» ордены менән бүләкләнә. Йәш быуынды ошо һөнәргә өйрәтеп, юғары оҫталыҡҡа эйә ташсы булып китә. Ҡалала күп кенә торлаҡ биҫтәләрен төҙөүҙә ҡатнаша, шулай уҡ драма театры төҙөүҙә лә ҡатнаша. «Йылдың яҡшы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнде. Уның исеме ҡала һәм предприятиеның Почет таҡталарында бер нисә тапҡыр телгә алына. СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 5 мартындағы Указы менән 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 25 декабрендәге Указы менән 2-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. 1986 йылдың 13 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова айырым производство һөҙөмтәләре һәм төҙөлөш проекттарына тос өлөш индергәне өсөн Беренсе дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры булып китә. 1988 йылдан хаҡлы ялда, бөтә союз әһәмиәтендәге шәхси пенсионер тип иҫәпләнә. Ул [[Әлмәт (ҡала)|Альметьевск]] ҡалаһында йәшәй, Татарстан Республикаһы. == Наградалар һәм почет грамоталары == * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (30 март 1971 йыл); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 1-се дәрәжә (13.06.1986); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 2-се дәрәжә (25.12.1981); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 3-сө дәрәжә (05.03.1976); * миҙалдары бар. * Әлмәт ҡалаһының почетлы гражданы. == Хәтер == * Уның бюсы Әлмәт ҡалаһының үҙәк паркындағы Геройҙар аллеяһында урынлашҡан. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Социалистик Хеҙмәт Геройҙары һәм Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары — яҡташтарыбыҙ. — [[Ҡазан]], 2003 йыл. == Һылтанмалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Ауыл ҡыҙы .] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Әлмәттә вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:29 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Әгерже районында тыуғандар]] [[Категория:1933 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар]] 4xt0ew4foqq9g7kygohv5lb0p7odwra 1298713 1298712 2026-05-31T09:38:11Z Баныу 28584 1298713 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова''' ([[26 ғинуар]] [[1933 йыл]], Варзи-Омга, [[Татар АССР-ы]] — [[29 июль]] [[2020 йыл]], [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], [[Татарстан Республикаһы|Татарстан]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] [[Төҙөлөш|төҙөлөш сәнәғәте]] алдынғыһы, СССР-ҙың 8-се төҙөлөш һәм монтаж министрлығының 41-се ташсыһы. Сәнәғәт предприятиелары, [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], Татар АССР-ы, [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986). == Биографияһы == Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова 1933 йылда Агрызка районының Варзи-Омға ауылында тыуған, хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] составында. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе, дүрт бала менән ҡалған. Ул башланғыс мәктәпте тамамлай һәм урындағы колхозда эшләй. 1957 йылда даими рәүештә Әлмәт ҡалаһына күсеп килә. Кирбессе һөнәрен һайлағас, нигеҙҙәрен тиҙ үҙләштереп, төҙөлөш идаралығында эш башлай. 1954—1961 йылдарҙа «Альметьевнефтьстрой» тресында эшләй. 1961—1963 йылдарҙа 6-сы трестың 42-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләүен дауам итә, ә 1963—1988 йылдарҙа 8-се трестың 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. 1971 йылда бик яҡшы хеҙмәте өсөн «Почет Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Йәш быуынды ошо һөнәргә өйрәтеп, юғары оҫталыҡҡа эйә ташсы булып китә. Ҡалала күп кенә торлаҡ биҫтәләрен төҙөүҙә ҡатнаша, шулай уҡ драма театры төҙөүҙә лә ҡатнаша. «Йылдың яҡшы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнде. Уның исеме ҡала һәм предприятиеның Почет таҡталарында бер нисә тапҡыр телгә алына. СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 5 мартындағы Указы менән 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 25 декабрендәге Указы менән 2-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. 1986 йылдың 13 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова айырым производство һөҙөмтәләре һәм төҙөлөш проекттарына тос өлөш индергәне өсөн Беренсе дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры булып китә. 1988 йылдан хаҡлы ялда, бөтә союз әһәмиәтендәге шәхси пенсионер тип иҫәпләнә. Ул [[Әлмәт (ҡала)|Альметьевск]] ҡалаһында йәшәй, Татарстан Республикаһы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Наградалар һәм почет грамоталары == * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (30 март 1971 йыл); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 1-се дәрәжә (13.06.1986); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 2-се дәрәжә (25.12.1981); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 3-сө дәрәжә (05.03.1976); * миҙалдары бар. * Әлмәт ҡалаһының почетлы гражданы. == Хәтер == * Уның бюсы Әлмәт ҡалаһының үҙәк паркындағы Геройҙар аллеяһында урынлашҡан. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Социалистик Хеҙмәт Геройҙары һәм Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары — яҡташтарыбыҙ. — [[Ҡазан]], 2003 йыл. == Һылтанмалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Ауыл ҡыҙы .] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Әлмәттә вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:29 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Әгерже районында тыуғандар]] [[Категория:1933 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар]] i1gh9vn9bx3ivoqyjsj5ewq3jybydpp 1298714 1298713 2026-05-31T09:56:03Z Баныу 28584 рус теленән тәржемә хатаһы 1298714 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова''' ([[26 ғинуар]] [[1933 йыл]], Варзи-Омга, [[Татар АССР-ы]] — [[29 июль]] [[2020 йыл]], [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], [[Татарстан Республикаһы|Татарстан]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] [[Төҙөлөш|төҙөлөш сәнәғәте]] алдынғыһы, СССР Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығы 8-се тресының 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығы ташсыһы. Сәнәғәт предприятиелары, [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], Татар АССР-ы, [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986). == Биографияһы == Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова 1933 йылда Агрызка районының Варзи-Омға ауылында тыуған, хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] составында. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе, дүрт бала менән ҡалған. Ул башланғыс мәктәпте тамамлай һәм урындағы колхозда эшләй. 1957 йылда даими рәүештә Әлмәт ҡалаһына күсеп килә. Кирбессе һөнәрен һайлағас, нигеҙҙәрен тиҙ үҙләштереп, төҙөлөш идаралығында эш башлай. 1954—1961 йылдарҙа «Альметьевнефтьстрой» тресында эшләй. 1961—1963 йылдарҙа 6-сы трестың 42-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләүен дауам итә, ә 1963—1988 йылдарҙа 8-се трестың 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. 1971 йылда бик яҡшы хеҙмәте өсөн «Почет Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Йәш быуынды ошо һөнәргә өйрәтеп, юғары оҫталыҡҡа эйә ташсы булып китә. Ҡалала күп кенә торлаҡ биҫтәләрен төҙөүҙә ҡатнаша, шулай уҡ драма театры төҙөүҙә лә ҡатнаша. «Йылдың яҡшы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнде. Уның исеме ҡала һәм предприятиеның Почет таҡталарында бер нисә тапҡыр телгә алына. СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 5 мартындағы Указы менән 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 25 декабрендәге Указы менән 2-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. 1986 йылдың 13 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова айырым производство һөҙөмтәләре һәм төҙөлөш проекттарына тос өлөш индергәне өсөн Беренсе дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры булып китә. 1988 йылдан хаҡлы ялда, бөтә союз әһәмиәтендәге шәхси пенсионер тип иҫәпләнә. Ул [[Әлмәт (ҡала)|Альметьевск]] ҡалаһында йәшәй, Татарстан Республикаһы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Наградалар һәм почет грамоталары == * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (30 март 1971 йыл); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 1-се дәрәжә (13.06.1986); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 2-се дәрәжә (25.12.1981); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 3-сө дәрәжә (05.03.1976); * миҙалдары бар. * Әлмәт ҡалаһының почетлы гражданы. == Хәтер == * Уның бюсы Әлмәт ҡалаһының үҙәк паркындағы Геройҙар аллеяһында урынлашҡан. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Социалистик Хеҙмәт Геройҙары һәм Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары — яҡташтарыбыҙ. — [[Ҡазан]], 2003 йыл. == Һылтанмалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Ауыл ҡыҙы .] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Әлмәттә вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:29 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Әгерже районында тыуғандар]] [[Категория:1933 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар]] lbpshek7qfetbu5yaaobr77h6lyjd5v 1298716 1298714 2026-05-31T09:59:35Z Баныу 28584 1298716 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова''' ([[26 ғинуар]] [[1933 йыл]], Варзи-Омга, [[Татар АССР-ы]] — [[29 июль]] [[2020 йыл]], [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], [[Татарстан Республикаһы|Татарстан]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] [[Төҙөлөш|төҙөлөш сәнәғәте]] алдынғыһы, СССР Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығы 8-се тресының 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығы ташсыһы. [[Хеҙмәт Даны ордены]] ның тулы кавалеры (1986). == Биографияһы == Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова 1933 йылда Агрызка районының Варзи-Омға ауылында тыуған, хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] составында. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе, дүрт бала менән ҡалған. Ул башланғыс мәктәпте тамамлай һәм урындағы колхозда эшләй. 1957 йылда даими рәүештә Әлмәт ҡалаһына күсеп килә. Кирбессе һөнәрен һайлағас, нигеҙҙәрен тиҙ үҙләштереп, төҙөлөш идаралығында эш башлай. 1954—1961 йылдарҙа «Альметьевнефтьстрой» тресында эшләй. 1961—1963 йылдарҙа 6-сы трестың 42-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләүен дауам итә, ә 1963—1988 йылдарҙа 8-се трестың 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. 1971 йылда бик яҡшы хеҙмәте өсөн «Почет Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Йәш быуынды ошо һөнәргә өйрәтеп, юғары оҫталыҡҡа эйә ташсы булып китә. Ҡалала күп кенә торлаҡ биҫтәләрен төҙөүҙә ҡатнаша, шулай уҡ драма театры төҙөүҙә лә ҡатнаша. «Йылдың яҡшы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнде. Уның исеме ҡала һәм предприятиеның Почет таҡталарында бер нисә тапҡыр телгә алына. СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 5 мартындағы Указы менән 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 25 декабрендәге Указы менән 2-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. 1986 йылдың 13 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова айырым производство һөҙөмтәләре һәм төҙөлөш проекттарына тос өлөш индергәне өсөн Беренсе дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры булып китә. 1988 йылдан хаҡлы ялда, бөтә союз әһәмиәтендәге шәхси пенсионер тип иҫәпләнә. Ул [[Әлмәт (ҡала)|Альметьевск]] ҡалаһында йәшәй, Татарстан Республикаһы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Наградалар һәм почет грамоталары == * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (30 март 1971 йыл); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 1-се дәрәжә (13.06.1986); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 2-се дәрәжә (25.12.1981); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 3-сө дәрәжә (05.03.1976); * миҙалдары бар. * Әлмәт ҡалаһының почетлы гражданы. == Хәтер == * Уның бюсы Әлмәт ҡалаһының үҙәк паркындағы Геройҙар аллеяһында урынлашҡан. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Социалистик Хеҙмәт Геройҙары һәм Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары — яҡташтарыбыҙ. — [[Ҡазан]], 2003 йыл. == Һылтанмалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Ауыл ҡыҙы .] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Әлмәттә вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:29 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Әгерже районында тыуғандар]] [[Категория:1933 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар]] bawx6aoddhj7yo6mjyarika1rxrwpgx 1298717 1298716 2026-05-31T10:00:17Z Баныу 28584 1298717 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова''' ([[26 ғинуар]] [[1933 йыл]], Варзи-Омга, [[Татар АССР-ы]] — [[29 июль]] [[2020 йыл]], [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], [[Татарстан Республикаһы|Татарстан]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] [[Төҙөлөш|төҙөлөш сәнәғәте]] алдынғыһы, СССР Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығы 8-се тресының 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығы ташсыһы. [[Хеҙмәт Даны ордены]]ның тулы кавалеры (1986). == Биографияһы == Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова 1933 йылда Агрызка районының Варзи-Омға ауылында тыуған, хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] составында. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе, дүрт бала менән ҡалған. Ул башланғыс мәктәпте тамамлай һәм урындағы колхозда эшләй. 1957 йылда даими рәүештә Әлмәт ҡалаһына күсеп килә. Кирбессе һөнәрен һайлағас, нигеҙҙәрен тиҙ үҙләштереп, төҙөлөш идаралығында эш башлай. 1954—1961 йылдарҙа «Альметьевнефтьстрой» тресында эшләй. 1961—1963 йылдарҙа 6-сы трестың 42-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләүен дауам итә, ә 1963—1988 йылдарҙа 8-се трестың 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. 1971 йылда бик яҡшы хеҙмәте өсөн «Почет Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Йәш быуынды ошо һөнәргә өйрәтеп, юғары оҫталыҡҡа эйә ташсы булып китә. Ҡалала күп кенә торлаҡ биҫтәләрен төҙөүҙә ҡатнаша, шулай уҡ драма театры төҙөүҙә лә ҡатнаша. «Йылдың яҡшы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнде. Уның исеме ҡала һәм предприятиеның Почет таҡталарында бер нисә тапҡыр телгә алына. СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 5 мартындағы Указы менән 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 25 декабрендәге Указы менән 2-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. 1986 йылдың 13 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова айырым производство һөҙөмтәләре һәм төҙөлөш проекттарына тос өлөш индергәне өсөн Беренсе дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры булып китә. 1988 йылдан хаҡлы ялда, бөтә союз әһәмиәтендәге шәхси пенсионер тип иҫәпләнә. Ул [[Әлмәт (ҡала)|Альметьевск]] ҡалаһында йәшәй, Татарстан Республикаһы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Наградалар һәм почет грамоталары == * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (30 март 1971 йыл); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 1-се дәрәжә (13.06.1986); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 2-се дәрәжә (25.12.1981); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 3-сө дәрәжә (05.03.1976); * миҙалдары бар. * Әлмәт ҡалаһының почетлы гражданы. == Хәтер == * Уның бюсы Әлмәт ҡалаһының үҙәк паркындағы Геройҙар аллеяһында урынлашҡан. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Социалистик Хеҙмәт Геройҙары һәм Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары — яҡташтарыбыҙ. — [[Ҡазан]], 2003 йыл. == Һылтанмалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Ауыл ҡыҙы .] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Әлмәттә вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:29 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Әгерже районында тыуғандар]] [[Категория:1933 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар]] j0bz8rnn191lppz86yzhlbi8kz7bcl2 1298718 1298717 2026-05-31T10:01:50Z Баныу 28584 1298718 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова''' ([[26 ғинуар]] [[1933 йыл]], Варзи-Омга, [[Татар АССР-ы]] — [[29 июль]] [[2020 йыл]], [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], [[Татарстан Республикаһы|Татарстан]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] [[Төҙөлөш|төҙөлөш сәнәғәте]] алдынғыһы, СССР Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығы 8-се тресының 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығы ташсыһы. [[Хеҙмәт Даны ордены]]ның тулы кавалеры (1986). == Биографияһы == Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова 1933 йылда Агрызка районының Варзи-Омға ауылында тыуған, хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] составында. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе, дүрт бала менән ҡалған. Ул башланғыс мәктәпте тамамлай һәм урындағы колхозда эшләй. 1957 йылда даими рәүештә Әлмәт ҡалаһына күсеп килә. Кирбессе һөнәрен һайлағас, нигеҙҙәрен тиҙ үҙләштереп, төҙөлөш идаралығында эш башлай. 1954—1961 йылдарҙа «Альметьевнефтьстрой» тресында эшләй. 1961—1963 йылдарҙа 6-сы трестың 42-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләүен дауам итә, ә 1963—1988 йылдарҙа 8-се трестың 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. 1971 йылда бик яҡшы хеҙмәте өсөн «Почет Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Йәш быуынды ошо һөнәргә өйрәтеп, юғары оҫталыҡҡа эйә ташсы булып китә. Ҡалала күп кенә торлаҡ биҫтәләрен төҙөүҙә ҡатнаша, шулай уҡ драма театры төҙөүҙә лә ҡатнаша. «Йылдың яҡшы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнде. Уның исеме ҡала һәм предприятиеның Почет таҡталарында бер нисә тапҡыр телгә алына. СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 5 мартындағы Указы менән 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 25 декабрендәге Указы менән 2-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. 1986 йылдың 13 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова айырым производство һөҙөмтәләре һәм төҙөлөш проекттарына тос өлөш индергәне өсөн Беренсе дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры булып китә. 1988 йылдан хаҡлы ялда, бөтә союз әһәмиәтендәге шәхси пенсионер тип иҫәпләнә. Ул [[Әлмәт (ҡала)|Альметьевск]] ҡалаһында йәшәй, Татарстан Республикаһы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Наградалар һәм почет грамоталары == * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (30 март 1971 йыл); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 1-се дәрәжә (13.06.1986); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 2-се дәрәжә (25.12.1981); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 3-сө дәрәжә (05.03.1976); * миҙалдары бар. * Әлмәт ҡалаһының почетлы гражданы. == Хәтер == * Уның бюсы Әлмәт ҡалаһының үҙәк паркындағы Геройҙар аллеяһында урынлашҡан. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Социалистик Хеҙмәт Геройҙары һәм Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары — яҡташтарыбыҙ. — [[Ҡазан]], 2003 йыл. == Һылтанмалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Ауыл ҡыҙы .] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Әлмәттә вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:29 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Әгерже районында тыуғандар]] [[Категория:1933 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар]] g5k9b3nl1b0mha79371dmwqeyjjgzqb 1298719 1298718 2026-05-31T10:03:19Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298719 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова''' ([[26 ғинуар]] [[1933 йыл]], Варзи-Омга, [[Татар АССР-ы]] — [[29 июль]] [[2020 йыл]], [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], [[Татарстан Республикаһы|Татарстан]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] [[Төҙөлөш|төҙөлөш сәнәғәте]] алдынғыһы, СССР Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығы 8-се тресының 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығы ташсыһы. [[Хеҙмәт Даны ордены]]ның тулы кавалеры (1986). == Биографияһы == Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова 1933 йылда Агрызка районының Варзи-Омға ауылында тыуған, хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] составында. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе, дүрт бала менән ҡалған. Ул башланғыс мәктәпте тамамлай һәм урындағы колхозда эшләй. 1957 йылда даими рәүештә Әлмәт ҡалаһына күсеп килә. Кирбессе һөнәрен һайлағас, нигеҙҙәрен тиҙ үҙләштереп, төҙөлөш идаралығында эш башлай. 1954—1961 йылдарҙа «Альметьевнефтьстрой» тресында эшләй. 1961—1963 йылдарҙа 6-сы трестың 42-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләүен дауам итә, ә 1963—1988 йылдарҙа 8-се трестың 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. 1971 йылда бик яҡшы хеҙмәте өсөн «Почет Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Йәш быуынды ошо һөнәргә өйрәтеп, юғары оҫталыҡҡа эйә ташсы булып китә. Ҡалала күп кенә торлаҡ биҫтәләрен төҙөүҙә ҡатнаша, шулай уҡ драма театры төҙөүҙә лә ҡатнаша. «Йылдың яҡшы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнде. Уның исеме ҡала һәм предприятиеның Почет таҡталарында бер нисә тапҡыр телгә алына. СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 5 мартындағы Указы менән 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 25 декабрендәге Указы менән 2-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. 1986 йылдың 13 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова айырым производство һөҙөмтәләре һәм төҙөлөш проекттарына тос өлөш индергәне өсөн Беренсе дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры булып китә. 1988 йылдан хаҡлы ялда, бөтә союз әһәмиәтендәге шәхси пенсионер тип иҫәпләнә. Ул [[Әлмәт (ҡала)]] ҡалаһында йәшәй, Татарстан Республикаһы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Наградалар һәм почет грамоталары == * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (30 март 1971 йыл); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 1-се дәрәжә (13.06.1986); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 2-се дәрәжә (25.12.1981); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 3-сө дәрәжә (05.03.1976); * миҙалдары бар. * Әлмәт ҡалаһының почетлы гражданы. == Хәтер == * Уның бюсы Әлмәт ҡалаһының үҙәк паркындағы Геройҙар аллеяһында урынлашҡан. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Социалистик Хеҙмәт Геройҙары һәм Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары — яҡташтарыбыҙ. — [[Ҡазан]], 2003 йыл. == Һылтанмалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Ауыл ҡыҙы .] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Әлмәттә вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:29 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Әгерже районында тыуғандар]] [[Категория:1933 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар]] b2fcxe9t7hbi9stqgi8tv8697e8oews 1298720 1298719 2026-05-31T10:03:52Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298720 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова''' ([[26 ғинуар]] [[1933 йыл]], Варзи-Омга, [[Татар АССР-ы]] — [[29 июль]] [[2020 йыл]], [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], [[Татарстан Республикаһы|Татарстан]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] [[Төҙөлөш|төҙөлөш сәнәғәте]] алдынғыһы, СССР Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығы 8-се тресының 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығы ташсыһы. [[Хеҙмәт Даны ордены]]ның тулы кавалеры (1986). == Биографияһы == Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова 1933 йылда Агрызка районының Варзи-Омға ауылында тыуған, хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] составында. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе, дүрт бала менән ҡалған. Ул башланғыс мәктәпте тамамлай һәм урындағы колхозда эшләй. 1957 йылда даими рәүештә Әлмәт ҡалаһына күсеп килә. Кирбессе һөнәрен һайлағас, нигеҙҙәрен тиҙ үҙләштереп, төҙөлөш идаралығында эш башлай. 1954—1961 йылдарҙа «Альметьевнефтьстрой» тресында эшләй. 1961—1963 йылдарҙа 6-сы трестың 42-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләүен дауам итә, ә 1963—1988 йылдарҙа 8-се трестың 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. 1971 йылда бик яҡшы хеҙмәте өсөн «Почет Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Йәш быуынды ошо һөнәргә өйрәтеп, юғары оҫталыҡҡа эйә ташсы булып китә. Ҡалала күп кенә торлаҡ биҫтәләрен төҙөүҙә ҡатнаша, шулай уҡ драма театры төҙөүҙә лә ҡатнаша. «Йылдың яҡшы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнде. Уның исеме ҡала һәм предприятиеның Почет таҡталарында бер нисә тапҡыр телгә алына. СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 5 мартындағы Указы менән 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 25 декабрендәге Указы менән 2-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. 1986 йылдың 13 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова айырым производство һөҙөмтәләре һәм төҙөлөш проекттарына тос өлөш индергәне өсөн Беренсе дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры булып китә. 1988 йылдан хаҡлы ялда, бөтә союз әһәмиәтендәге шәхси пенсионер тип иҫәпләнә. Ул [[Әлмәт]] ҡалаһында йәшәй, Татарстан Республикаһы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Наградалар һәм почет грамоталары == * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (30 март 1971 йыл); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 1-се дәрәжә (13.06.1986); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 2-се дәрәжә (25.12.1981); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 3-сө дәрәжә (05.03.1976); * миҙалдары бар. * Әлмәт ҡалаһының почетлы гражданы. == Хәтер == * Уның бюсы Әлмәт ҡалаһының үҙәк паркындағы Геройҙар аллеяһында урынлашҡан. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Социалистик Хеҙмәт Геройҙары һәм Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары — яҡташтарыбыҙ. — [[Ҡазан]], 2003 йыл. == Һылтанмалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Ауыл ҡыҙы .] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Әлмәттә вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:29 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Әгерже районында тыуғандар]] [[Категория:1933 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар]] 17ajmxf4q0d92qz9qgu2vhmo3l3t9zv 1298721 1298720 2026-05-31T10:05:25Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298721 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова''' ([[26 ғинуар]] [[1933 йыл]], Варзи-Омга, [[Татар АССР-ы]] — [[29 июль]] [[2020 йыл]], [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], [[Татарстан Республикаһы|Татарстан]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] [[Төҙөлөш|төҙөлөш сәнәғәте]] алдынғыһы, СССР Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығы 8-се тресының 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығы ташсыһы. [[Хеҙмәт Даны ордены]]ның тулы кавалеры (1986). == Биографияһы == Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова 1933 йылда Агрызка районының Варзи-Омға ауылында тыуған, хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] составында. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе, дүрт бала менән ҡалған. Ул башланғыс мәктәпте тамамлай һәм урындағы колхозда эшләй. 1957 йылда даими рәүештә Әлмәт ҡалаһына күсеп килә. Кирбессе һөнәрен һайлағас, нигеҙҙәрен тиҙ үҙләштереп, төҙөлөш идаралығында эш башлай. 1954—1961 йылдарҙа «Альметьевнефтьстрой» тресында эшләй. 1961—1963 йылдарҙа 6-сы трестың 42-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләүен дауам итә, ә 1963—1988 йылдарҙа 8-се трестың 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. 1971 йылда бик яҡшы хеҙмәте өсөн «Почет Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Йәш быуынды ошо һөнәргә өйрәтеп, юғары оҫталыҡҡа эйә ташсы булып китә. Ҡалала күп кенә торлаҡ биҫтәләрен төҙөүҙә ҡатнаша, шулай уҡ драма театры төҙөүҙә лә ҡатнаша. «Йылдың яҡшы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнде. Уның исеме ҡала һәм предприятиеның Почет таҡталарында бер нисә тапҡыр телгә алына. СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 5 мартындағы Указы менән 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 25 декабрендәге Указы менән 2-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. 1986 йылдың 13 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова айырым производство һөҙөмтәләре һәм төҙөлөш проекттарына тос өлөш индергәне өсөн Беренсе дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры булып китә. 1988 йылдан хаҡлы ялда, бөтә союз әһәмиәтендәге шәхси пенсионер тип иҫәпләнә. Ул [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]] ҡалаһында йәшәй, Татарстан Республикаһы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Наградалар һәм почет грамоталары == * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (30 март 1971 йыл); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 1-се дәрәжә (13.06.1986); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 2-се дәрәжә (25.12.1981); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 3-сө дәрәжә (05.03.1976); * миҙалдары бар. * Әлмәт ҡалаһының почетлы гражданы. == Хәтер == * Уның бюсы Әлмәт ҡалаһының үҙәк паркындағы Геройҙар аллеяһында урынлашҡан. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Социалистик Хеҙмәт Геройҙары һәм Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары — яҡташтарыбыҙ. — [[Ҡазан]], 2003 йыл. == Һылтанмалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Ауыл ҡыҙы .] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Әлмәттә вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:29 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Әгерже районында тыуғандар]] [[Категория:1933 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар]] eyou80wdko0z6c3mduptou22zz27cvv 1298722 1298721 2026-05-31T10:25:35Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298722 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова''' ([[26 ғинуар]] [[1933 йыл]], Варзи-Омга, [[Татар АССР-ы]] — [[29 июль]] [[2020 йыл]], [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], [[Татарстан Республикаһы|Татарстан]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] [[Төҙөлөш|төҙөлөш сәнәғәте]] алдынғыһы, СССР Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығы 8-се тресының 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығы ташсыһы. [[Хеҙмәт Даны ордены]]ның тулы кавалеры (1986). == Биографияһы == Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова 1933 йылда [[Татарстан Республикаһы]] [[Әгерже районы]]ның [[Баржы-Омга|Баржы-Умга]] ауылында тыуған. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе, дүрт бала менән ҡалған. Ул башланғыс мәктәпте тамамлай һәм урындағы колхозда эшләй. 1957 йылда даими рәүештә Әлмәт ҡалаһына күсеп килә. Кирбессе һөнәрен һайлағас, нигеҙҙәрен тиҙ үҙләштереп, төҙөлөш идаралығында эш башлай. 1954—1961 йылдарҙа «Альметьевнефтьстрой» тресында эшләй. 1961—1963 йылдарҙа 6-сы трестың 42-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләүен дауам итә, ә 1963—1988 йылдарҙа 8-се трестың 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. 1971 йылда бик яҡшы хеҙмәте өсөн «Почет Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Йәш быуынды ошо һөнәргә өйрәтеп, юғары оҫталыҡҡа эйә ташсы булып китә. Ҡалала күп кенә торлаҡ биҫтәләрен төҙөүҙә ҡатнаша, шулай уҡ драма театры төҙөүҙә лә ҡатнаша. «Йылдың яҡшы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнде. Уның исеме ҡала һәм предприятиеның Почет таҡталарында бер нисә тапҡыр телгә алына. СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 5 мартындағы Указы менән 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 25 декабрендәге Указы менән 2-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. 1986 йылдың 13 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова айырым производство һөҙөмтәләре һәм төҙөлөш проекттарына тос өлөш индергәне өсөн Беренсе дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры булып китә. 1988 йылдан хаҡлы ялда, бөтә союз әһәмиәтендәге шәхси пенсионер тип иҫәпләнә. Ул [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]] ҡалаһында йәшәй, Татарстан Республикаһы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Наградалар һәм почет грамоталары == * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (30 март 1971 йыл); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 1-се дәрәжә (13.06.1986); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 2-се дәрәжә (25.12.1981); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 3-сө дәрәжә (05.03.1976); * миҙалдары бар. * Әлмәт ҡалаһының почетлы гражданы. == Хәтер == * Уның бюсы Әлмәт ҡалаһының үҙәк паркындағы Геройҙар аллеяһында урынлашҡан. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Социалистик Хеҙмәт Геройҙары һәм Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары — яҡташтарыбыҙ. — [[Ҡазан]], 2003 йыл. == Һылтанмалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Ауыл ҡыҙы .] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Әлмәттә вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:29 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Әгерже районында тыуғандар]] [[Категория:1933 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар]] 235ojmo0nemwhts35n7b1fjpz6xelmx 1298723 1298722 2026-05-31T10:35:35Z Баныу 28584 1298723 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова''' ([[26 ғинуар]] [[1933 йыл]], Варзи-Омга, [[Татар АССР-ы]] — [[29 июль]] [[2020 йыл]], [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]], [[Татарстан Республикаһы|Татарстан]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] [[Төҙөлөш|төҙөлөш сәнәғәте]] алдынғыһы, СССР Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығы 8-се тресының 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығы ташсыһы. [[Хеҙмәт Даны ордены]]ның тулы кавалеры (1986). == Биографияһы == Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова 1933 йылда [[Татарстан Республикаһы]] [[Әгерже районы]]ның [[Баржы-Омга|Баржы-Умга]] ауылында тыуған. Атаһы фронтта һәләк була, әсәһе, дүрт бала менән ҡалған. Ул башланғыс мәктәпте тамамлай һәм урындағы колхозда эшләй. 1957 йылда даими рәүештә Әлмәт ҡалаһына күсеп килә. Кирбессе һөнәрен һайлағас, нигеҙҙәрен тиҙ үҙләштереп, төҙөлөш идаралығында эш башлай. 1954—1961 йылдарҙа «Альметьевнефтьстрой» тресында эшләй. 1961—1963 йылдарҙа 6-сы трестың 42-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләүен дауам итә, ә 1963—1988 йылдарҙа 8-се трестың 41-се төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. 1971 йылда бик яҡшы хеҙмәте өсөн «Почет Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Йәш быуынды ошо һөнәргә өйрәтеп, юғары оҫталыҡҡа эйә ташсы булып китә. Ҡалала күп кенә торлаҡ биҫтәләрен төҙөүҙә ҡатнаша, шулай уҡ драма театры төҙөүҙә лә ҡатнаша. «Йылдың яҡшы хеҙмәткәре» билдәһе менән бүләкләнде. Уның исеме ҡала һәм предприятиеның Почет таҡталарында бер нисә тапҡыр телгә алына. СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 5 мартындағы Указы менән 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 25 декабрендәге Указы менән 2-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. 1986 йылдың 13 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Хәлимә Хисаметдин ҡыҙы Ғәзизова айырым производство һөҙөмтәләре һәм төҙөлөш проекттарына тос өлөш индергәне өсөн Беренсе дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры булып китә. 1988 йылдан хаҡлы ялда, бөтә союз әһәмиәтендәге шәхси пенсионер тип иҫәпләнә. Ул [[Әлмәт (ҡала)|Әлмәт]] ҡалаһында йәшәй, Татарстан Республикаһы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Наградалар һәм почет грамоталары == * [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе» ордены]] (30 март 1971 йыл); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 1-се дәрәжә (13.06.1986); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 2-се дәрәжә (25.12.1981); * [[Хеҙмәт Даны ордены|Хеҙмәт даны ордены,]] 3-сө дәрәжә (05.03.1976); * миҙалдары бар. * Әлмәт ҡалаһының почетлы гражданы. == Хәтер == * Уның бюсы Әлмәт ҡалаһының үҙәк паркындағы Геройҙар аллеяһында урынлашҡан. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Социалистик Хеҙмәт Геройҙары һәм Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары — яҡташтарыбыҙ. — [[Ҡазан]], 2003 йыл. == Һылтанмалар == * [https://tatfrontu.ru/news/derevenskaya-devchonka-iz-agryzskogo-rayona-stala-izvestnoy-v-respublike-kamenshchicey-polnym Ауыл ҡыҙы .] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалерҙары]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Әлмәттә вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:29 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Әгерже районында тыуғандар]] [[Категория:1933 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар]] jixafegqa64be5g60qawjk9sjppupic 0 200036 1298706 1292431 2026-05-31T09:29:03Z Баныу 28584 1298706 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Алиса Львовна Вяткина''' ([[29 декабрь]] [[1971 йыл]], [[Ҡазан]], Татар АССР, [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — Рәсәй музейы хеҙмәткәре, [[Татарстан Республикаһының Милли музейы|БР Милли музейының]] художество етәксеһе һәм генераль директоры. == Биографияһы == 1991 йылда Ҡазан медицина училищеһын, 2004 йылда [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|А. Н. Туполев]] [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|исемендәге]] [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|Ҡазан дәүләт техник университетын]] «Ойошма менән идара итеү» һөнәре буйынса тамамлай. 2007—2009 йылдарҙа «Маяковский. Һары куртка» ижади киңлегенең художество етәксеһе булып эшләй. 2012—2015 йылдарҙа «Ривьера» мәҙәни-күңел асыу комплексы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең художество етәксеһе. 2016—2017 йылдарҙа Игорь Моисеев исемендәге «Ансамблде үҫтереү һәм ярҙам итеү» хәйриә фондының башҡарма директоры урынбаҫары, башҡарма директоры. 2020—2022 йылдарҙа «[[Татарстан Республикаһының Милли музейы|БР Милли музейы]]<nowiki/>» дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһының генераль директорының беренсе урынбаҫары, генераль директор вазифаһын башҡарыусы. 2022 йылдың мартынан 2025 йылдың 21 октябренә тиклем — «БР Милли музейы» дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһының генераль директоры. == Куратор проекттары == Алиса Львовна Вяткина — Татарстан республикаһы, удмурт республикаһы музей йәмғиәтенең актив ағзаһы. Ул заманса технологиялар һәм традицион формаларын берләштергән принципиаль яңы музей продукттарын булдырыуға ҙур иғтибар бирә. Татарстан Республикаһы Милли музейы ишегалдында баш ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн йәлеп итерлек мәҙәни ял итеү өсөн яңы йәмғиәт киңлеге булдырыуға юнәлтелгән проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуҙа туранан-тура ҡатнаша. == Туристик маршруттар == Алиса Львовна Рәсәй Федерацияһының Мәҙәниәт министрлығы эгидаһы аҫтында яңы маршруттар эшләү һәм БР Милли музейын Рәсәйҙең туристик маршруттарына индереү буйынса әүҙем эш алып бара. Әле «Тарих призмаһы аша Татарстандың бәләкәй һәм ҙур ҡалалары» проекты эшләнә, ул [[Татарстан Республикаһы|республиканың ҡала-райондарында һәм ауыл ҡасабаларында яңы үҙенсәлекле үҙенсәлекле туристик маршруттар булдырыу һәм популярлаштырыу юлы менән БР-ҙа]] эске туризмды үҫтереүгә йүнәлтелгән. БР Мәҙәниәт министрлығы һәм муниципаль башҡарма власть органдары менән берлектә республиканың [[Арса районы|Арск]], [[Әлмәт районы|Әлмәт]], [[Бейек тау районы|Высокогорск]], Ленингорск, Кама-Усты, Пестреч һәм Лайшев райондары өсөн экскурсия маршруттары эшләнә. == Почёт ҡағыҙҙары == Ҡазан башҡарма комитетының Почёт грамотаһы (2021). == Әңгәмә == 1. Алиса Вяткина: о роли музея в жизни человека и современном мире 2. Алиса Вяткина,Нацмузей РТ:"Сегодня мы наполняем свои мероприятия патриотической тематикой" " {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Ҡазанда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1971 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 декабрҙә тыуғандар]] qy5nfag69y900c9d3lg3yw1cym9s7wm 1298708 1298706 2026-05-31T09:31:37Z Баныу 28584 /* Туристик маршруттар */ 1298708 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Алиса Львовна Вяткина''' ([[29 декабрь]] [[1971 йыл]], [[Ҡазан]], Татар АССР, [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — Рәсәй музейы хеҙмәткәре, [[Татарстан Республикаһының Милли музейы|БР Милли музейының]] художество етәксеһе һәм генераль директоры. == Биографияһы == 1991 йылда Ҡазан медицина училищеһын, 2004 йылда [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|А. Н. Туполев]] [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|исемендәге]] [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|Ҡазан дәүләт техник университетын]] «Ойошма менән идара итеү» һөнәре буйынса тамамлай. 2007—2009 йылдарҙа «Маяковский. Һары куртка» ижади киңлегенең художество етәксеһе булып эшләй. 2012—2015 йылдарҙа «Ривьера» мәҙәни-күңел асыу комплексы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең художество етәксеһе. 2016—2017 йылдарҙа Игорь Моисеев исемендәге «Ансамблде үҫтереү һәм ярҙам итеү» хәйриә фондының башҡарма директоры урынбаҫары, башҡарма директоры. 2020—2022 йылдарҙа «[[Татарстан Республикаһының Милли музейы|БР Милли музейы]]<nowiki/>» дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһының генераль директорының беренсе урынбаҫары, генераль директор вазифаһын башҡарыусы. 2022 йылдың мартынан 2025 йылдың 21 октябренә тиклем — «БР Милли музейы» дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһының генераль директоры. == Куратор проекттары == Алиса Львовна Вяткина — Татарстан республикаһы, удмурт республикаһы музей йәмғиәтенең актив ағзаһы. Ул заманса технологиялар һәм традицион формаларын берләштергән принципиаль яңы музей продукттарын булдырыуға ҙур иғтибар бирә. Татарстан Республикаһы Милли музейы ишегалдында баш ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн йәлеп итерлек мәҙәни ял итеү өсөн яңы йәмғиәт киңлеге булдырыуға юнәлтелгән проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуҙа туранан-тура ҡатнаша. == Туристик маршруттар == Алиса Львовна Рәсәй Федерацияһының Мәҙәниәт министрлығы эгидаһы аҫтында яңы маршруттар эшләү һәм БР Милли музейын Рәсәйҙең туристик маршруттарына индереү буйынса әүҙем эш алып бара. Әле «Тарих призмаһы аша Татарстандың бәләкәй һәм ҙур ҡалалары» проекты эшләнә, ул [[Татарстан Республикаһы|Татарстан республикаһы]]ның ҡала-райондарында һәм ауыл ҡасабаларында яңы үҙенсәлекле үҙенсәлекле туристик маршруттар булдырыу һәм популярлаштырыу юлы менән БР-ҙа]] эске туризмды үҫтереүгә йүнәлтелгән. БР Мәҙәниәт министрлығы һәм муниципаль башҡарма власть органдары менән берлектә республиканың [[Арса районы|Арск]], [[Әлмәт районы|Әлмәт]], [[Бейек тау районы|Высокогорск]], Ленингорск, Кама-Усты, Пестреч һәм Лайшев райондары өсөн экскурсия маршруттары эшләнә. == Почёт ҡағыҙҙары == Ҡазан башҡарма комитетының Почёт грамотаһы (2021). == Әңгәмә == 1. Алиса Вяткина: о роли музея в жизни человека и современном мире 2. Алиса Вяткина,Нацмузей РТ:"Сегодня мы наполняем свои мероприятия патриотической тематикой" " {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Ҡазанда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1971 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 декабрҙә тыуғандар]] mmocuhg11txb3w0xmovsjgaz0a68kj9 1298709 1298708 2026-05-31T09:33:06Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298709 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Алиса Львовна Вяткина''' ([[29 декабрь]] [[1971 йыл]], [[Ҡазан]], Татар АССР, [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — Рәсәй музейы хеҙмәткәре, [[Татарстан Республикаһының Милли музейы|БР Милли музейының]] художество етәксеһе һәм генераль директоры. == Биографияһы == 1991 йылда Ҡазан медицина училищеһын, 2004 йылда [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|А. Н. Туполев]] [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|исемендәге]] [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|Ҡазан дәүләт техник университетын]] «Ойошма менән идара итеү» һөнәре буйынса тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} 2007—2009 йылдарҙа «Маяковский. Һары куртка» ижади киңлегенең художество етәксеһе булып эшләй. 2012—2015 йылдарҙа «Ривьера» мәҙәни-күңел асыу комплексы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең художество етәксеһе. 2016—2017 йылдарҙа Игорь Моисеев исемендәге «Ансамблде үҫтереү һәм ярҙам итеү» хәйриә фондының башҡарма директоры урынбаҫары, башҡарма директоры. 2020—2022 йылдарҙа «[[Татарстан Республикаһының Милли музейы|БР Милли музейы]]<nowiki/>» дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһының генераль директорының беренсе урынбаҫары, генераль директор вазифаһын башҡарыусы. 2022 йылдың мартынан 2025 йылдың 21 октябренә тиклем — «БР Милли музейы» дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһының генераль директоры.{{нет АИ|31|05|2026}} == Куратор проекттары == Алиса Львовна Вяткина — Татарстан республикаһы, удмурт республикаһы музей йәмғиәтенең актив ағзаһы. Ул заманса технологиялар һәм традицион формаларын берләштергән принципиаль яңы музей продукттарын булдырыуға ҙур иғтибар бирә. Татарстан Республикаһы Милли музейы ишегалдында баш ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн йәлеп итерлек мәҙәни ял итеү өсөн яңы йәмғиәт киңлеге булдырыуға юнәлтелгән проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуҙа туранан-тура ҡатнаша. == Туристик маршруттар == Алиса Львовна Рәсәй Федерацияһының Мәҙәниәт министрлығы эгидаһы аҫтында яңы маршруттар эшләү һәм БР Милли музейын Рәсәйҙең туристик маршруттарына индереү буйынса әүҙем эш алып бара. Әле «Тарих призмаһы аша Татарстандың бәләкәй һәм ҙур ҡалалары» проекты эшләнә, ул [[Татарстан Республикаһы|Татарстан республикаһы]]ның ҡала-райондарында һәм ауыл ҡасабаларында яңы үҙенсәлекле үҙенсәлекле туристик маршруттар булдырыу һәм популярлаштырыу юлы менән БР-ҙа]] эске туризмды үҫтереүгә йүнәлтелгән. БР Мәҙәниәт министрлығы һәм муниципаль башҡарма власть органдары менән берлектә республиканың [[Арса районы|Арск]], [[Әлмәт районы|Әлмәт]], [[Бейек тау районы|Высокогорск]], Ленингорск, Кама-Усты, Пестреч һәм Лайшев райондары өсөн экскурсия маршруттары эшләнә. == Почёт ҡағыҙҙары == Ҡазан башҡарма комитетының Почёт грамотаһы (2021). == Әңгәмә == 1. Алиса Вяткина: о роли музея в жизни человека и современном мире 2. Алиса Вяткина,Нацмузей РТ:"Сегодня мы наполняем свои мероприятия патриотической тематикой" " {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Ҡазанда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1971 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 декабрҙә тыуғандар]] 7ikgneofh404foyecu7z99q4qbuewrd 1298710 1298709 2026-05-31T09:33:19Z Баныу 28584 /* Куратор проекттары */ 1298710 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Алиса Львовна Вяткина''' ([[29 декабрь]] [[1971 йыл]], [[Ҡазан]], Татар АССР, [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — Рәсәй музейы хеҙмәткәре, [[Татарстан Республикаһының Милли музейы|БР Милли музейының]] художество етәксеһе һәм генераль директоры. == Биографияһы == 1991 йылда Ҡазан медицина училищеһын, 2004 йылда [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|А. Н. Туполев]] [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|исемендәге]] [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|Ҡазан дәүләт техник университетын]] «Ойошма менән идара итеү» һөнәре буйынса тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} 2007—2009 йылдарҙа «Маяковский. Һары куртка» ижади киңлегенең художество етәксеһе булып эшләй. 2012—2015 йылдарҙа «Ривьера» мәҙәни-күңел асыу комплексы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең художество етәксеһе. 2016—2017 йылдарҙа Игорь Моисеев исемендәге «Ансамблде үҫтереү һәм ярҙам итеү» хәйриә фондының башҡарма директоры урынбаҫары, башҡарма директоры. 2020—2022 йылдарҙа «[[Татарстан Республикаһының Милли музейы|БР Милли музейы]]<nowiki/>» дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһының генераль директорының беренсе урынбаҫары, генераль директор вазифаһын башҡарыусы. 2022 йылдың мартынан 2025 йылдың 21 октябренә тиклем — «БР Милли музейы» дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһының генераль директоры.{{нет АИ|31|05|2026}} == Куратор проекттары == Алиса Львовна Вяткина — Татарстан республикаһы, удмурт республикаһы музей йәмғиәтенең актив ағзаһы. Ул заманса технологиялар һәм традицион формаларын берләштергән принципиаль яңы музей продукттарын булдырыуға ҙур иғтибар бирә. Татарстан Республикаһы Милли музейы ишегалдында баш ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн йәлеп итерлек мәҙәни ял итеү өсөн яңы йәмғиәт киңлеге булдырыуға юнәлтелгән проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуҙа туранан-тура ҡатнаша.{{нет АИ|31|05|2026}} == Туристик маршруттар == Алиса Львовна Рәсәй Федерацияһының Мәҙәниәт министрлығы эгидаһы аҫтында яңы маршруттар эшләү һәм БР Милли музейын Рәсәйҙең туристик маршруттарына индереү буйынса әүҙем эш алып бара. Әле «Тарих призмаһы аша Татарстандың бәләкәй һәм ҙур ҡалалары» проекты эшләнә, ул [[Татарстан Республикаһы|Татарстан республикаһы]]ның ҡала-райондарында һәм ауыл ҡасабаларында яңы үҙенсәлекле үҙенсәлекле туристик маршруттар булдырыу һәм популярлаштырыу юлы менән БР-ҙа]] эске туризмды үҫтереүгә йүнәлтелгән. БР Мәҙәниәт министрлығы һәм муниципаль башҡарма власть органдары менән берлектә республиканың [[Арса районы|Арск]], [[Әлмәт районы|Әлмәт]], [[Бейек тау районы|Высокогорск]], Ленингорск, Кама-Усты, Пестреч һәм Лайшев райондары өсөн экскурсия маршруттары эшләнә. == Почёт ҡағыҙҙары == Ҡазан башҡарма комитетының Почёт грамотаһы (2021). == Әңгәмә == 1. Алиса Вяткина: о роли музея в жизни человека и современном мире 2. Алиса Вяткина,Нацмузей РТ:"Сегодня мы наполняем свои мероприятия патриотической тематикой" " {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Ҡазанда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1971 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 декабрҙә тыуғандар]] 8y6zsxpri5wtrgf097jl82m1ruinxmk 1298711 1298710 2026-05-31T09:33:31Z Баныу 28584 /* Туристик маршруттар */ 1298711 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Алиса Львовна Вяткина''' ([[29 декабрь]] [[1971 йыл]], [[Ҡазан]], Татар АССР, [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — Рәсәй музейы хеҙмәткәре, [[Татарстан Республикаһының Милли музейы|БР Милли музейының]] художество етәксеһе һәм генераль директоры. == Биографияһы == 1991 йылда Ҡазан медицина училищеһын, 2004 йылда [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|А. Н. Туполев]] [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|исемендәге]] [[Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты|Ҡазан дәүләт техник университетын]] «Ойошма менән идара итеү» һөнәре буйынса тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} 2007—2009 йылдарҙа «Маяковский. Һары куртка» ижади киңлегенең художество етәксеһе булып эшләй. 2012—2015 йылдарҙа «Ривьера» мәҙәни-күңел асыу комплексы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең художество етәксеһе. 2016—2017 йылдарҙа Игорь Моисеев исемендәге «Ансамблде үҫтереү һәм ярҙам итеү» хәйриә фондының башҡарма директоры урынбаҫары, башҡарма директоры. 2020—2022 йылдарҙа «[[Татарстан Республикаһының Милли музейы|БР Милли музейы]]<nowiki/>» дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһының генераль директорының беренсе урынбаҫары, генераль директор вазифаһын башҡарыусы. 2022 йылдың мартынан 2025 йылдың 21 октябренә тиклем — «БР Милли музейы» дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһының генераль директоры.{{нет АИ|31|05|2026}} == Куратор проекттары == Алиса Львовна Вяткина — Татарстан республикаһы, удмурт республикаһы музей йәмғиәтенең актив ағзаһы. Ул заманса технологиялар һәм традицион формаларын берләштергән принципиаль яңы музей продукттарын булдырыуға ҙур иғтибар бирә. Татарстан Республикаһы Милли музейы ишегалдында баш ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн йәлеп итерлек мәҙәни ял итеү өсөн яңы йәмғиәт киңлеге булдырыуға юнәлтелгән проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуҙа туранан-тура ҡатнаша.{{нет АИ|31|05|2026}} == Туристик маршруттар == Алиса Львовна Рәсәй Федерацияһының Мәҙәниәт министрлығы эгидаһы аҫтында яңы маршруттар эшләү һәм БР Милли музейын Рәсәйҙең туристик маршруттарына индереү буйынса әүҙем эш алып бара. Әле «Тарих призмаһы аша Татарстандың бәләкәй һәм ҙур ҡалалары» проекты эшләнә, ул [[Татарстан Республикаһы|Татарстан республикаһы]]ның ҡала-райондарында һәм ауыл ҡасабаларында яңы үҙенсәлекле үҙенсәлекле туристик маршруттар булдырыу һәм популярлаштырыу юлы менән БР-ҙа]] эске туризмды үҫтереүгә йүнәлтелгән. БР Мәҙәниәт министрлығы һәм муниципаль башҡарма власть органдары менән берлектә республиканың [[Арса районы|Арск]], [[Әлмәт районы|Әлмәт]], [[Бейек тау районы|Высокогорск]], Ленингорск, Кама-Усты, Пестреч һәм Лайшев райондары өсөн экскурсия маршруттары эшләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} == Почёт ҡағыҙҙары == Ҡазан башҡарма комитетының Почёт грамотаһы (2021). == Әңгәмә == 1. Алиса Вяткина: о роли музея в жизни человека и современном мире 2. Алиса Вяткина,Нацмузей РТ:"Сегодня мы наполняем свои мероприятия патриотической тематикой" " {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Ҡазанда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1971 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 декабрҙә тыуғандар]] rw1by28wo2g888eg8cn654gwwxjc6ye 0 200037 1298701 1293393 2026-05-31T09:25:16Z Баныу 28584 1298701 wikitext text/x-wiki {{Персона}} '''Татьяна Валерьевна Грабузова''' (9 февраль 1967 йыл) — испан, элекке совет һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] [[Шахмат|шахматсыһы]], ҡатын-ҡыҙҙар гроссмейстеры ([[1994 йыл|1994]]). Тренер. Ул Михаил Шерешевский, Борис Злотник һәм Сергей Кишнев менән шөғөлләнә. Биш тапҡыр Мәскәү чемпионы (1986, 1991, 1997, 2003 һәм 2007), 1992 йылда Рәсәй кубогы яулаусыһы, 1995 йылда Германия чемпионы, Блед (1990), Мәскәү (1992), Таллинда халыҡ-ара турнирҙар еңеүсеһе. «Шишма» командаһы составында 2000 йылғы Россия клуб чемпионаты еңеүсеһе, «платина» һәм «Алиса»командаһы составында Россия чемпионаты призеры. Был коллективтар өсөн еңел генә, бер нисә тапҡыр Еврокубок медалдәрен алды. 2001 йылғы шәхси Европа чемпионатында уңышлы сығыш яһап, Татьяна шул уҡ йылдың нокаут-донъя чемпионатына һайлап алына һәм унда икенсе әйләнешкә сыға ала. 2002, 2008 һәм 2009 йылдарҙа Россия Кубогы финалында ҡатнаша. Күп йылдар Гарбузова Россия чемпионатының түбәнге лигаларында уңышлы сығыш яһаны. 2022 йылдың сентябренән ул Испания флагы аҫтында сығыш яһай. Һуңғы йылдарҙа тренер булып эшләй. Үрге категориялы Тренер. Татьяна Гарбузова Универсиадаларҙа һәм студенттар араһында Россия чемпионаттарында Дукт командаһын ҡайғыртты. Гарбузова «Шахмат күҙәтеүе-64» журналында һәм ChessPro сайтында баҫтырылған ҡатын-кыҙҙар шахматтары тураһында күп күҙәтеүҙәр һәм мәҡәләләр авторы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == [[Категория:Ҡазанда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1967 йылда тыуғандар]] [[Категория:9 февралдә тыуғандар]] asfljlps9cz8cflsw7qwu3div0jqzm0 1298702 1298701 2026-05-31T09:25:46Z Баныу 28584 /* Иҫкәрмәләр */ 1298702 wikitext text/x-wiki {{Персона}} '''Татьяна Валерьевна Грабузова''' (9 февраль 1967 йыл) — испан, элекке совет һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] [[Шахмат|шахматсыһы]], ҡатын-ҡыҙҙар гроссмейстеры ([[1994 йыл|1994]]). Тренер. Ул Михаил Шерешевский, Борис Злотник һәм Сергей Кишнев менән шөғөлләнә. Биш тапҡыр Мәскәү чемпионы (1986, 1991, 1997, 2003 һәм 2007), 1992 йылда Рәсәй кубогы яулаусыһы, 1995 йылда Германия чемпионы, Блед (1990), Мәскәү (1992), Таллинда халыҡ-ара турнирҙар еңеүсеһе. «Шишма» командаһы составында 2000 йылғы Россия клуб чемпионаты еңеүсеһе, «платина» һәм «Алиса»командаһы составында Россия чемпионаты призеры. Был коллективтар өсөн еңел генә, бер нисә тапҡыр Еврокубок медалдәрен алды. 2001 йылғы шәхси Европа чемпионатында уңышлы сығыш яһап, Татьяна шул уҡ йылдың нокаут-донъя чемпионатына һайлап алына һәм унда икенсе әйләнешкә сыға ала. 2002, 2008 һәм 2009 йылдарҙа Россия Кубогы финалында ҡатнаша. Күп йылдар Гарбузова Россия чемпионатының түбәнге лигаларында уңышлы сығыш яһаны. 2022 йылдың сентябренән ул Испания флагы аҫтында сығыш яһай. Һуңғы йылдарҙа тренер булып эшләй. Үрге категориялы Тренер. Татьяна Гарбузова Универсиадаларҙа һәм студенттар араһында Россия чемпионаттарында Дукт командаһын ҡайғыртты. Гарбузова «Шахмат күҙәтеүе-64» журналында һәм ChessPro сайтында баҫтырылған ҡатын-кыҙҙар шахматтары тураһында күп күҙәтеүҙәр һәм мәҡәләләр авторы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == [[Категория:Ҡазанда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1967 йылда тыуғандар]] [[Категория:9 февралдә тыуғандар]] efcke29bbiicxwdytmz6aey5e9pw5wh 1 200046 1298724 1292418 2026-05-31T10:44:48Z Баныу 28584 1298724 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Газизова, Халима Хисамутдиновна|31 май 2026 йыл}} {{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Ilsina Ilgizovna|тема=мәдәниәт|тема2=|тема3= |ил=Татарҙар |ил2= |ил3= }} sp800dsycgufzbh98x6nl8eygq3edxz 0 200434 1298647 1294155 2026-05-31T05:34:06Z Баныу 28584 Набережные Челны - русса 1298647 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камиля Рустемовна''' (3 июль 1996 йыл, [[Яр Саллы]]) — Рәсәй моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте мәктәбендә һәм модель мәктәбендә уҡый, шулай уҡ хореографияға уҡый. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] rci2h8d26ehevoyzjk7g1e7gz6tix3g 1298648 1298647 2026-05-31T05:35:17Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298648 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камиля Рустемовна''' (3 июль 1996 йыл, [[Яр Саллы]]) — Рәсәй моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте мәктәбендә һәм модель мәктәбендә уҡый, шулай уҡ хореографияға уҡый. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] nqyhcax77xynsehasb9qj9q40lqtlz0 1298649 1298648 2026-05-31T05:37:31Z Баныу 28584 1298649 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камиля Рустемовна''' (3 июль 1996 йыл, [[Яр Саллы]]) — Рәсәй моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте мәктәбендә һәм модель мәктәбендә уҡый, шулай уҡ хореографияға уҡый. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы.{{когда}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] 5reetp4fbv1drgojbbuk9yz8hv7n1hm 1298651 1298649 2026-05-31T05:38:05Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298651 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камиля Рустемовна''' (3 июль 1996 йыл, [[Яр Саллы]]) — Рәсәй моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте мәктәбендә һәм модель мәктәбендә уҡый, шулай уҡ хореографияға уҡый. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы.{{ҡасан?}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] hvx7mnuyiig5v096244epu5jdbvy8jm 1298652 1298651 2026-05-31T05:38:18Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298652 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камиля Рустемовна''' (3 июль 1996 йыл, [[Яр Саллы]]) — Рәсәй моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте мәктәбендә һәм модель мәктәбендә уҡый, шулай уҡ хореографияға уҡый. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] nqyhcax77xynsehasb9qj9q40lqtlz0 1298653 1298652 2026-05-31T05:39:13Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298653 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камиля Рустемовна''' (3 июль 1996 йыл, [[Яр Саллы]]) — Рәсәй моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте мәктәбендә һәм модель мәктәбендә уҡый, шулай уҡ хореографияға уҡый. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] t4n4mo41p1yc2k2b01mhkdswbyes460 1298655 1298653 2026-05-31T05:43:25Z Баныу 28584 руссанан ауҙарылмаған, викилаштырыу 1298655 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы''' ([[3 июль]] [[1996 йыл]], [[Яр Саллы]]) — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте мәктәбендә һәм модель мәктәбендә уҡый, шулай уҡ хореографияға уҡый. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] e3mgaspe78zyegzvtle0b7v4so66isr 1298657 1298655 2026-05-31T05:45:41Z Баныу 28584 [[Камиля Харисова]] битенең исемен [[Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы]] тип Баныу алыштырҙы: мәҡәләгә исем ҡушыу ҡағиҙәһенә ярашлы 1298655 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы''' ([[3 июль]] [[1996 йыл]], [[Яр Саллы]]) — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте мәктәбендә һәм модель мәктәбендә уҡый, шулай уҡ хореографияға уҡый. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] e3mgaspe78zyegzvtle0b7v4so66isr 1298661 1298657 2026-05-31T05:46:50Z Баныу 28584 1298661 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы''' ({{lang-ru|Харисова Камиля Рустемовна}}[[3 июль]] [[1996 йыл]], [[Яр Саллы]]) — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте мәктәбендә һәм модель мәктәбендә уҡый, шулай уҡ хореографияға уҡый. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] hwnr8gdmihnfk6saonfdhh1bc9udcx9 1298662 1298661 2026-05-31T05:47:38Z Баныу 28584 1298662 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы''' ({{lang-ru|Харисова Камиля Рустемовна}}; [[3 июль]] [[1996 йыл]], [[Яр Саллы]]) — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте мәктәбендә һәм модель мәктәбендә уҡый, шулай уҡ хореографияға уҡый. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] blof8va09wl5lcxrwztv0lhxya82e6e 1298671 1298662 2026-05-31T07:53:51Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ тавтология 1298671 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы''' ({{lang-ru|Харисова Камиля Рустемовна}}; [[3 июль]] [[1996 йыл]], [[Яр Саллы]]) — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте һәм модель мәктәбендә, шулай уҡ хореографияға уҡый. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] 9tth9n6rfo6xurqoocat6d3sk1vt5hn 1298672 1298671 2026-05-31T07:56:16Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298672 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы''' ({{lang-ru|Харисова Камиля Рустемовна}}; [[3 июль]] [[1996 йыл]], [[Яр Саллы]]) — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] моделье һәм телевидение алып барыусыһы. == Биографияһы == 1996 йылдың 3 июлендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған; бала сағында театр сәнғәте һәм модель мәктәбендә уҡый, шулай уҡ ореография менән шөғөлләнгән. Ул бер нисә тапҡыр «Мисс Татарстан» матурлыҡ конкурсында ҡатнаша, 2017 йылда «Мисс Ҡаҙан» титулын яулай. Шул уҡ йылды ул «Мисс Россия» конкурсында ҡатнаша һәм 50 ҡатнашыусының береһе була. [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетын]] реклама һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса магистр дәрәжәһенә эйә була, һуңынан инглиз теленә тәржемә итеү буйынса магистр дәрәжәһен ала. 2020 йылда ул [[Аҡ Барс (хоккей клубы)|«Аҡ Барс»]] хоккей клубының клуб телевидениеһы алып барыусыһы булып китә, был вазифаны ул 2021 йылдың көҙөнә тиклем башҡара. Шул көҙҙә ул [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, унда «Матчҡа кил!» матч телеканалында. 2023 йылдың авгусында «Аҡ Барс Шоу»ға ҡайтыуы, шул уҡ ваҡытта Мәскәүҙең «Спартак» футбол клубы клуб телевидениеһында алып барыусы булып эшләүе тураһында иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://sport.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-budet-vedushhei-ak-bars-sou-v-novom-sezone-5885553|title=Камиля Харисова будет ведущей «Ак Барс Шоу» в новом сезоне}}</ref>. 2024 йылдың июнендә Харисова [[Ҡазан]]да үтәсәк БРИКС уйындары илсеһе тип иғлан ителә<ref>{{Cite news|url=https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova|title=Новым послом Игр БРИКС в Казани стала телеведущая Камиля Харисова}}</ref>. «ТНТ4 телеканалында һауа торошо» программаһын алып барыусы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.sports.ru/football/blogs/3200511.html МАТЧ ТВ-ның тыуған көнө уңайынан МАКСИМ журналына Камила Харисова интервью бирҙе.] * [https://www.tatar-inform.ru/news/kamilya-xarisova-ne-mogla-prinyat-predlozenie-ska-tak-kak-dusoi-svyazana-s-ak-barsom-5916144 Камила Харисова: «Мин СКА тәҡдимен ҡабул итә алманым, сөнки йөрәгем „Аҡ Барс“ҡа бәйле.»] * [https://www.business-gazeta.ru/article/501538 Камила Харисова: «Мин Аҡ Барсҡа алма менән һынаусы Һауа кеүек килмәнем.»] * [https://vestikamaza.ru/posts/eks-chelninka_kamilya_kharisova_snyalas_v_klipe_populyarnoj_gruppy_dabro/ Элекке Набережные Челный ҡалаһында йәшәүсе Камиля Харисова популяр «Дабро» төркөмөнә төшөрөлгән клипта төшкән.] * [https://www.business-gazeta.ru/article/495640 «Беҙгә ваҡыты-ваҡыты менән „нимәлер яндырырға“ тура килә: ни өсөн „Аҡ Барс Шоу“ға йырсылар һәм ТикТок ҡулланыусылар кәрәк?»] * [https://bombardir.ru/news/744671-eto-lyubov-match-tv-snyal-muzykalnyy-klip-v-chest-rpl-s-seksualnoy-veduschey-spartaka-kotoruyu-laykal-de-bryuyne «Был мөхәббәт!»: «Матч» телеканалы Рәсәй Премьер-лигаһы хөрмәтенә видеояҙма сығарҙы, унда Де Брюйнеға оҡшаған сексуаль «Спартак» алып барыусыһы төшөрөлгән.] * [https://kazanfirst.ru/news/novym-poslom-igr-briks-v-kazani-stala-televedushhaya-kamilya-harisova Телевидение алып барыусыһы Камила Харисова Ҡазанда үтәсәк БРИКС уйындарының яңы илсеһе булды.] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 июлдә тыуғандар]] tatadewijfn8t5z04vcl51y02l77jg5 0 200435 1298673 1294182 2026-05-31T08:02:40Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298673 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Диана Илгиз ҡыҙы Хафизова''' ([[2010 йыл|2010 йылдың]] [[12 декабрь|12 декабрендә]] [[Яр Саллы|Набережный Челный ҡалаһында]] тыуған) — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] [[Шахмат|шахматсыһы]], WIM (2026). Ҡатын-ҡыҙҙар араһында Рәсәй кубогының көмөш призёры (2025), ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы: 14 йәшкә тиклемгеләр (2024), 16 йәшкә тиклемгеләр (2025). Ҡатын-ҡыҙҙар араһында тиҙ шахмат буйынса донъя чемпионатында ҡатнашыусы (2025) (111-се һанлы орлоҡ, 141 ҡатнашыусы араһынан 42-се урын) һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында блиц-шахмат буйынса донъя чемпионатында (2025) (120-се һанлы орлоҡ, ҡатнашыусыларҙан 214-се урын). == Биографияһы == 2010 йылдың 12 декабрендә Яр Челнинка ҡалаһында тыуған. Ул 2017 йылда Яр Саллылағы «Этюд» спорт мәктәбендә тренер Рәмзия Мавлетовна Самусенко етәкселегендә шахмат уйнай башлаған. 2021 йылдың йәйендә Мәскәүгә күсенеп, «Юность Москвы» Олимпия резервы мәктәбенә күскән, унда ул гроссмейстер Людмила Георгиевна Зайцева һәм гроссмейстер Екатерина Валентиновна Ковалевская дуэты етәкселегендә шөғөлләнә башлаған. 2023 йылдың сентябрендә ул гроссмейстер Сергей Николаевич Загребельный күскән.{{нет АИ|31|05|2026}} Мәскәү шахмат федерацияһы тарафынан 2024 йылдың иң яҡшы шахматсыһы тип иғлан ителә. Шахмат (классик), тиҙ шахмат һәм блиц буйынса күп һанлы балалар һәм үҫмерҙәр ярыштарының (шәхси һәм команда) еңеүсеһе һәм призеры, шул иҫәптән: ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса Рәсәй чемпионаты, 15 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар командалары араһында шахмат буйынса Рәсәй чемпионаты. 17 (16 һәм унан кесерәк), 19 йәшкә тиклемге малайҙар һәм ҡыҙҙар араһында Рәсәй команда чемпионаты.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:2010 йылда тыуғандар]] [[Категория:12 декабрҙә тыуғандар]] 97stj7do1f2gi37olp89v0h75nkehc0 1298674 1298673 2026-05-31T08:04:51Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ орфография 1298674 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Диана Илгиз ҡыҙы Хафизова''' ([[2010 йыл|2010 йылдың]] [[12 декабрь|12 декабрендә]] [[Яр Саллы|Набережный Челный ҡалаһында]] тыуған) — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] [[Шахмат|шахматсыһы]], WIM (2026). Ҡатын-ҡыҙҙар араһында Рәсәй кубогының көмөш призёры (2025), ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы: 14 йәшкә тиклемгеләр (2024), 16 йәшкә тиклемгеләр (2025). Ҡатын-ҡыҙҙар араһында тиҙ шахмат буйынса донъя чемпионатында ҡатнашыусы (2025) (111-се һанлы орлоҡ, 141 ҡатнашыусы араһынан 42-се урын) һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында блиц-шахмат буйынса донъя чемпионатында (2025) (120-се һанлы орлоҡ, ҡатнашыусыларҙан 214-се урын). == Биографияһы == 2010 йылдың 12 декабрендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған. Ул 2017 йылда Яр Саллылағы «Этюд» спорт мәктәбендә тренер Рәмзия Мавлетовна Самусенко етәкселегендә шахмат уйнай башлаған. 2021 йылдың йәйендә Мәскәүгә күсенеп, «Юность Москвы» Олимпия резервы мәктәбенә күскән, унда ул гроссмейстер Людмила Георгиевна Зайцева һәм гроссмейстер Екатерина Валентиновна Ковалевская дуэты етәкселегендә шөғөлләнә башлаған. 2023 йылдың сентябрендә ул гроссмейстер Сергей Николаевич Загребельный күскән.{{нет АИ|31|05|2026}} Мәскәү шахмат федерацияһы тарафынан 2024 йылдың иң яҡшы шахматсыһы тип иғлан ителә. Шахмат (классик), тиҙ шахмат һәм блиц буйынса күп һанлы балалар һәм үҫмерҙәр ярыштарының (шәхси һәм команда) еңеүсеһе һәм призеры, шул иҫәптән: ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса Рәсәй чемпионаты, 15 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар командалары араһында шахмат буйынса Рәсәй чемпионаты. 17 (16 һәм унан кесерәк), 19 йәшкә тиклемге малайҙар һәм ҡыҙҙар араһында Рәсәй команда чемпионаты.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:2010 йылда тыуғандар]] [[Категория:12 декабрҙә тыуғандар]] nzjp3w7oxl6hs4xi5c8rfgcd0sasu93 1298675 1298674 2026-05-31T08:05:20Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298675 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Диана Илгиз ҡыҙы Хафизова''' ([[2010 йыл|2010 йылдың]] [[12 декабрь|12 декабрендә]] [[Яр Саллы|Набережный Челный ҡалаһында]] тыуған) — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] [[Шахмат|шахматсыһы]], WIM (2026). Ҡатын-ҡыҙҙар араһында Рәсәй кубогының көмөш призёры (2025), ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы: 14 йәшкә тиклемгеләр (2024), 16 йәшкә тиклемгеләр (2025). Ҡатын-ҡыҙҙар араһында тиҙ шахмат буйынса донъя чемпионатында ҡатнашыусы (2025) (111-се һанлы орлоҡ, 141 ҡатнашыусы араһынан 42-се урын) һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында блиц-шахмат буйынса донъя чемпионатында (2025) (120-се һанлы орлоҡ, ҡатнашыусыларҙан 214-се урын). == Биографияһы == 2010 йылдың 12 декабрендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған. Ул 2017 йылда Яр Саллылағы «Этюд» спорт мәктәбендә тренер Рәмзия Мавлетовна Самусенко етәкселегендә шахмат уйнай башлаған. 2021 йылдың йәйендә Мәскәүгә күсенеп, «Юность Москвы» Олимпия резервы мәктәбенә күскән, унда ул гроссмейстер Людмила Георгиевна Зайцева һәм гроссмейстер Екатерина Валентиновна Ковалевская дуэты етәкселегендә шөғөлләнә башлаған. 2023 йылдың сентябрендә ул гроссмейстер Сергей Николаевич Загребельный күскән.{{нет АИ|31|05|2026}} Мәскәү шахмат федерацияһы тарафынан 2024 йылдың иң яҡшы шахматсыһы тип иғлан ителә.{{нет АИ|31|05|2026}} Шахмат (классик), тиҙ шахмат һәм блиц буйынса күп һанлы балалар һәм үҫмерҙәр ярыштарының (шәхси һәм команда) еңеүсеһе һәм призеры, шул иҫәптән: ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса Рәсәй чемпионаты, 15 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар командалары араһында шахмат буйынса Рәсәй чемпионаты. 17 (16 һәм унан кесерәк), 19 йәшкә тиклемге малайҙар һәм ҡыҙҙар араһында Рәсәй команда чемпионаты.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:2010 йылда тыуғандар]] [[Категория:12 декабрҙә тыуғандар]] 6cifi040kf1w7lpowazyua6flp7ivh2 1298676 1298675 2026-05-31T08:06:16Z Баныу 28584 1298676 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Диана Илгиз ҡыҙы Хафизова''' ([[2010 йыл|2010 йылдың]] [[12 декабрь|12 декабрендә]], [[Яр Саллы]]) — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] [[Шахмат|шахматсыһы]], WIM (2026). Ҡатын-ҡыҙҙар араһында Рәсәй кубогының көмөш призёры (2025), ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы: 14 йәшкә тиклемгеләр (2024), 16 йәшкә тиклемгеләр (2025). Ҡатын-ҡыҙҙар араһында тиҙ шахмат буйынса донъя чемпионатында ҡатнашыусы (2025) (111-се һанлы орлоҡ, 141 ҡатнашыусы араһынан 42-се урын) һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында блиц-шахмат буйынса донъя чемпионатында (2025) (120-се һанлы орлоҡ, ҡатнашыусыларҙан 214-се урын). == Биографияһы == 2010 йылдың 12 декабрендә [[Яр Саллы]] ҡалаһында тыуған. Ул 2017 йылда Яр Саллылағы «Этюд» спорт мәктәбендә тренер Рәмзия Мавлетовна Самусенко етәкселегендә шахмат уйнай башлаған. 2021 йылдың йәйендә Мәскәүгә күсенеп, «Юность Москвы» Олимпия резервы мәктәбенә күскән, унда ул гроссмейстер Людмила Георгиевна Зайцева һәм гроссмейстер Екатерина Валентиновна Ковалевская дуэты етәкселегендә шөғөлләнә башлаған. 2023 йылдың сентябрендә ул гроссмейстер Сергей Николаевич Загребельный күскән.{{нет АИ|31|05|2026}} Мәскәү шахмат федерацияһы тарафынан 2024 йылдың иң яҡшы шахматсыһы тип иғлан ителә.{{нет АИ|31|05|2026}} Шахмат (классик), тиҙ шахмат һәм блиц буйынса күп һанлы балалар һәм үҫмерҙәр ярыштарының (шәхси һәм команда) еңеүсеһе һәм призеры, шул иҫәптән: ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса Рәсәй чемпионаты, 15 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар командалары араһында шахмат буйынса Рәсәй чемпионаты. 17 (16 һәм унан кесерәк), 19 йәшкә тиклемге малайҙар һәм ҡыҙҙар араһында Рәсәй команда чемпионаты.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Яр Саллыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:2010 йылда тыуғандар]] [[Категория:12 декабрҙә тыуғандар]] 970dj0izrcu30t84yngquigds5k3ymx 0 200436 1298635 1295039 2026-05-31T05:02:02Z Баныу 28584 энциклопедик стиль түгел 1298635 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы''' ([[29 октябрь]], [[1942 йыл]], [[Яңы Ишле|Новоишле]], [[Миәкә районы|Мияке районы]], [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡортостан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы]]) — совет, Рәсәй дәүләте һәм йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996). Ике «Почет Билдәһе» (1976, 1981) һәм «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» (1970) миҙалы менән бүләкләнгән. Стәрлетамаҡ районының атҡаҙанған гражданы (2003). == Биографияһы == [[1942 йыл|1942 йылдың]] [[29 октябрь|29 октябрендә]] тыуған [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|. Башҡорт АССР-ында]] тыуған. Ул [[Яңы Ишле|Новойшле]] ауылында оҙаҡ һәм бәхетле ғүмер кисерә. Ул 2021 йылдың 15 авгусында, оҙаҡ ауырығандан һуң, өлкән ҡыҙының өйөндә донъя ҡуйҙы. Уны өлкән ҡыҙы, кесе ҡыҙы, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бала ҡараусыһы ҡараған. 1943 йылда [[Талбазы (Ауырғазы районы)|Курск]] янындағы алыш ваҡытында атаһы вафат була, [[Ауырғазы районы|1945]] [[1945 йыл|йылда]] әсәһе ауырып вафат була. Рәшихә яҡшы уҡыны, балалар йортонда ла, мәктәптә лә барлыҡ сараларҙа әүҙем ҡатнашты, Толбазы балалар йортонда балалар советы рәйесе итеп һайланды. Яҡшы уҡыу һөҙөмтәләре һәм йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Бөтә Союз пионер лагерына «Артек»ҡа путевка менән бүләкләнә. Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы [[1961 йыл|1961 йылда]] Толбазин урта мәктәбен тамамлай. Хеҙмәт юлын тыуған балалар йортонда башлай. 1961—1963 йылдарҙа балалар йортонда тәрбиәсе булып эшләй, бер үк ваҡытта ситтән тороп [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ педагогия институтында]] белем ала. [[1963 йыл|1963—1965 йылдарҙа]] [[1965 йыл|Стәрлетамаҡ]] районының [[Рязановка (Стәрлетамаҡ районы)|Рязановская]] урта мәктәбендә немец теле уҡытыусыһы. Мәктәптең комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлана. [[Файл:Stamp_of_USSR_2253.jpg|справа|мини|270x270пкс|Комсомолдың 40 йыллығы (марка)]] 1965 йылда, Кпсстың Стәрлетамаҡ район комитетының беренсе секретары Ф. И. Машкина тәҡдиме буйынса, ул Стәрлетамаҡ район комсомол комитеты секретаре, һуңынан район комсомол комитетының икенсе секретары һәм беренсе секретары итеп һайлана (1965-1971). [[1969 йыл|1969 йылда]] [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.]] 1971—1990 йылдарҙа [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|КПСС-тың]] Стәрлетамаҡ район комитетында инструктор һәм өсөнсө секретарь (идеологик эштәр өсөн өсөнсө секретарь яуаплы). 1990 [[1997 йыл|йылдан]] [[1990 йыл|1997 йылға тиклем]] [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ]] район советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй, халыҡ мәғарифы, һаулыҡ һаҡлау, спорт, матбуғат һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары кеүек мөһим йүнәлештәрҙә эшләй. [[Стәрлетамаҡ районы]] [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһында]] иң ҙур һәм мөһим райондарҙан һанала, уның етәкселәренә юғары талаптар ҡуйыла. Рәсихс Сәфәрғәли ҡыҙы район башлығы өсөн кәрәкле бөтә һөнәри, көслө рухлы, әхлаҡи сифаттарға эйә. Халыҡ проблемалары менән һәр саҡ Хафизоваға мөрәжәғәт итә алыуын яҡшы белә ине. Ойоштороу һәләтенә эйә булған аҡыллы, фекерле кеше булараҡ, район халҡының ихлас ихтирамын яулай. Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы элек-электән [[шахмат]], мәргәнлек менән шөғөлләнә, һәйбәт һөҙөмтәләргә өлгәшә. Хаҡлы ялға сыҡҡас та Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы райондың йәмәғәт тормошонда ҡатнашыуын дауам итә. == Хөрмәтле исемдәр == * [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996), 1996 й. * Хеҙмәт ветераны (1981). * [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ районының]] почетлы гражданы (2003) == Бүләктәр == * Ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе»]] ордены (1976, 1981). * «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» миҙалы (1970). == Һылтанмалар == * [https://str.bashkortostan.ru/presscenter/news/253721/ Райондың 90 йыллығына 90 исем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) * [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 Хөрмәтле гражданин,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812210427/http://str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 |date=2020-08-12 }} . * {{Webarchive|date=2020-02-16}} <span>Хафизова</span> <span>Р. С.</span> [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216170758/http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/ |date=2020-02-16 }} * [https://rural-fields.rbsmi.ru/articles/obshchestvo/rabotala-dlya-lyudey-ot-dushi-/ Халыҡ өсөн ихлас эшләнем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Миәкә районында тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1942 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 октябрҙә тыуғандар]] rt9s6cnhoceqlizv9iqx9nua6a4ofbo 1298636 1298635 2026-05-31T05:12:08Z Баныу 28584 стилде төҙәтеү 1298636 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы''' ([[29 октябрь]], [[1942 йыл]], [[Яңы Ишле|Новоишле]], [[Миәкә районы|Мияке районы]], [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡортостан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы]]) — совет, Рәсәй дәүләте һәм йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996). Ике «Почет Билдәһе» (1976, 1981) һәм «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» (1970) миҙалы менән бүләкләнгән. Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы (2003). == Биографияһы == [[1942 йыл|1942 йылдың]] [[29 октябрь|29 октябрендә]] тыуған [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|. Башҡорт АССР-ында]] тыуған. Ул [[Яңы Ишле|Новойшле]] ауылында оҙаҡ һәм бәхетле ғүмер кисерә. Ул 2021 йылдың 15 авгусында, оҙаҡ ауырығандан һуң, өлкән ҡыҙының өйөндә вафат була. Уны өлкән ҡыҙы, кесе ҡыҙы, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бала ҡараусыһы ҡараған. 1943 йылда [[Талбазы (Ауырғазы районы)|Курск]] янындағы алыш ваҡытында атаһы вафат була, [[Ауырғазы районы|1945]] [[1945 йыл|йылда]] әсәһе ауырып вафат була. Рәсихә яҡшы уҡый, балалар йортонда ла, мәктәптә лә барлыҡ сараларҙа әүҙем ҡатнаша, Толбазы балалар йортонда балалар советы рәйесе итеп һайлана. Яҡшы уҡыу һөҙөмтәләре һәм йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Бөтә Союз пионер лагеры «Артек»ҡа путёвка менән бүләкләнә. Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы [[1961 йыл]]да Толбазы урта мәктәбен тамамлай. Хеҙмәт юлын тыуған балалар йортонда башлай. 1961—1963 йылдарҙа балалар йортонда тәрбиәсе булып эшләй, бер үк ваҡытта ситтән тороп [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ педагогия институтында]] белем ала. [[1963 йыл|1963—1965 йылдарҙа]] [[1965 йыл|Стәрлетамаҡ]] районының [[Рязановка (Стәрлетамаҡ районы)|Рязановская]] урта мәктәбендә немец теле уҡытыусыһы. Мәктәптең комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлана. [[Файл:Stamp_of_USSR_2253.jpg|справа|мини|270x270пкс|Комсомолдың 40 йыллығы (марка)]] 1965 йылда, Кпсстың Стәрлетамаҡ район комитетының беренсе секретары Ф. И. Машкина тәҡдиме буйынса, ул Стәрлетамаҡ район комсомол комитеты секретаре, һуңынан район комсомол комитетының икенсе секретары һәм беренсе секретары итеп һайлана (1965—1971). [[1969 йыл]]да [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.]] 1971—1990 йылдарҙа [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|КПСС-тың]] Стәрлетамаҡ район комитетында инструктор һәм өсөнсө секретарь (идеологик эштәр өсөн өсөнсө секретарь яуаплы). 1990 [[1997 йыл|йылдан]] [[1990 йыл|1997 йылға тиклем]] [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ]] район советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй, халыҡ мәғарифы, һаулыҡ һаҡлау, спорт, матбуғат һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары кеүек мөһим йүнәлештәрҙә эшләй. [[Стәрлетамаҡ районы]] [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһында]] иң ҙур һәм мөһим райондарҙан һанала, уның етәкселәренә юғары талаптар ҡуйыла. Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы район башлығы өсөн кәрәкле бөтә һөнәри, көслө рухлы, әхлаҡи сифаттарға эйә. Халыҡ проблемалары менән һәр саҡ Хафизоваға мөрәжәғәт итә алыуын яҡшы белә ине. Ойоштороу һәләтенә эйә булған аҡыллы, фекерле кеше булараҡ, район халҡының ихлас ихтирамын яулай. Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы элек-электән [[шахмат]], мәргәнлек менән шөғөлләнә, һәйбәт һөҙөмтәләргә өлгәшә. Хаҡлы ялға сыҡҡас та Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы райондың йәмәғәт тормошонда ҡатнашыуын дауам итә. ==Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре== * [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996), 1996 й. * Хеҙмәт ветераны (1981). * [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ районының]] почётлы гражданы (2003) * Ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе»]] ордены (1976, 1981). * «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» миҙалы (1970). == Һылтанмалар == * [https://str.bashkortostan.ru/presscenter/news/253721/ Райондың 90 йыллығына 90 исем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) * [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 Хөрмәтле гражданин,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812210427/http://str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 |date=2020-08-12 }} . * {{Webarchive|date=2020-02-16}} <span>Хафизова</span> <span>Р. С.</span> [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216170758/http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/ |date=2020-02-16 }} * [https://rural-fields.rbsmi.ru/articles/obshchestvo/rabotala-dlya-lyudey-ot-dushi-/ Халыҡ өсөн ихлас эшләнем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Миәкә районында тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1942 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 октябрҙә тыуғандар]] h3xygp0bpb35apet3m5oc4dbee85phq 1298638 1298636 2026-05-31T05:21:41Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ энциклопедик стиль түгел 1298638 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы''' ([[29 октябрь]], [[1942 йыл]], [[Яңы Ишле|Новоишле]], [[Миәкә районы|Мияке районы]], [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡортостан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы]]) — совет, Рәсәй дәүләте һәм йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996). Ике «Почет Билдәһе» (1976, 1981) һәм «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» (1970) миҙалы менән бүләкләнгән. Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы (2003). == Биографияһы == [[1942 йыл|1942 йылдың]] [[29 октябрь|29 октябрендә]] тыуған [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|. Башҡорт АССР-ында]] тыуған. Ул [[Яңы Ишле|Новойшле]] ауылында оҙаҡ һәм бәхетле ғүмер кисерә. Ул 2021 йылдың 15 авгусында, оҙаҡ ауырығандан һуң, өлкән ҡыҙының өйөндә вафат була. Уны өлкән ҡыҙы, кесе ҡыҙы, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бала ҡараусыһы ҡараған. 1943 йылда [[Талбазы (Ауырғазы районы)|Курск]] янындағы алыш ваҡытында атаһы вафат була, [[Ауырғазы районы|1945]] [[1945 йыл|йылда]] әсәһе ауырып вафат була. Рәсихә яҡшы уҡый, балалар йортонда ла, мәктәптә лә барлыҡ сараларҙа әүҙем ҡатнаша, Толбазы балалар йортонда балалар советы рәйесе итеп һайлана. Яҡшы уҡыу һөҙөмтәләре һәм йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Бөтә Союз пионер лагеры «Артек»ҡа путёвка менән бүләкләнә. Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы [[1961 йыл]]да Толбазы урта мәктәбен тамамлай. Хеҙмәт юлын тыуған балалар йортонда башлай. 1961—1963 йылдарҙа балалар йортонда тәрбиәсе булып эшләй, бер үк ваҡытта ситтән тороп [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ педагогия институтында]] белем ала. [[1963 йыл|1963—1965 йылдарҙа]] [[1965 йыл|Стәрлетамаҡ]] районының [[Рязановка (Стәрлетамаҡ районы)|Рязановская]] урта мәктәбендә немец теле уҡытыусыһы. Мәктәптең комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлана. [[Файл:Stamp_of_USSR_2253.jpg|справа|мини|270x270пкс|Комсомолдың 40 йыллығы (марка)]] 1965 йылда, Кпсстың Стәрлетамаҡ район комитетының беренсе секретары Ф. И. Машкина тәҡдиме буйынса, ул Стәрлетамаҡ район комсомол комитеты секретаре, һуңынан район комсомол комитетының икенсе секретары һәм беренсе секретары итеп һайлана (1965—1971). [[1969 йыл]]да [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.]] 1971—1990 йылдарҙа [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|КПСС-тың]] Стәрлетамаҡ район комитетында инструктор һәм өсөнсө секретарь (идеологик эштәр өсөн өсөнсө секретарь яуаплы). 1990 [[1997 йыл|йылдан]] [[1990 йыл|1997 йылға тиклем]] [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ]] район советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй, халыҡ мәғарифы, һаулыҡ һаҡлау, спорт, матбуғат һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары кеүек мөһим йүнәлештәрҙә эшләй. Хаҡлы ялға сыҡҡас та Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы райондың йәмәғәт тормошонда ҡатнашыуын дауам итә. ==Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре== * [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996), 1996 й. * Хеҙмәт ветераны (1981). * [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ районының]] почётлы гражданы (2003) * Ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе»]] ордены (1976, 1981). * «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» миҙалы (1970). == Һылтанмалар == * [https://str.bashkortostan.ru/presscenter/news/253721/ Райондың 90 йыллығына 90 исем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) * [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 Хөрмәтле гражданин,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812210427/http://str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 |date=2020-08-12 }} . * {{Webarchive|date=2020-02-16}} <span>Хафизова</span> <span>Р. С.</span> [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216170758/http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/ |date=2020-02-16 }} * [https://rural-fields.rbsmi.ru/articles/obshchestvo/rabotala-dlya-lyudey-ot-dushi-/ Халыҡ өсөн ихлас эшләнем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Миәкә районында тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1942 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 октябрҙә тыуғандар]] cab15hzldyc4sa2gfo0zslh00y6cxrd 1298639 1298638 2026-05-31T05:22:32Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298639 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы''' ([[29 октябрь]], [[1942 йыл]], [[Яңы Ишле|Новоишле]], [[Миәкә районы|Мияке районы]], [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡортостан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы]]) — совет, Рәсәй дәүләте һәм йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996). Ике «Почет Билдәһе» (1976, 1981) һәм «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» (1970) миҙалы менән бүләкләнгән. Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы (2003). == Биографияһы == [[1942 йыл|1942 йылдың]] [[29 октябрь|29 октябрендә]] тыуған [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|. Башҡорт АССР-ында]] тыуған. Ул [[Яңы Ишле|Новойшле]] ауылында оҙаҡ һәм бәхетле ғүмер кисерә. Ул 2021 йылдың 15 авгусында, оҙаҡ ауырығандан һуң, өлкән ҡыҙының өйөндә вафат була. Уны өлкән ҡыҙы, кесе ҡыҙы, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бала ҡараусыһы ҡараған. 1943 йылда [[Талбазы (Ауырғазы районы)|Курск]] янындағы алыш ваҡытында атаһы вафат була, [[Ауырғазы районы|1945]] [[1945 йыл|йылда]] әсәһе ауырып вафат була. Рәсихә яҡшы уҡый, балалар йортонда ла, мәктәптә лә барлыҡ сараларҙа әүҙем ҡатнаша, Толбазы балалар йортонда балалар советы рәйесе итеп һайлана. Яҡшы уҡыу һөҙөмтәләре һәм йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Бөтә Союз пионер лагеры «Артек»ҡа путёвка менән бүләкләнә. Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы [[1961 йыл]]да Толбазы урта мәктәбен тамамлай. Хеҙмәт юлын тыуған балалар йортонда башлай. 1961—1963 йылдарҙа балалар йортонда тәрбиәсе булып эшләй, бер үк ваҡытта ситтән тороп [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ педагогия институтында]] белем ала. [[1963 йыл|1963—1965 йылдарҙа]] [[1965 йыл|Стәрлетамаҡ]] районының [[Рязановка (Стәрлетамаҡ районы)|Рязановская]] урта мәктәбендә немец теле уҡытыусыһы. Мәктәптең комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлана. [[Файл:Stamp_of_USSR_2253.jpg|справа|мини|270x270пкс|Комсомолдың 40 йыллығы (марка)]] 1965 йылда, Кпсстың Стәрлетамаҡ район комитетының беренсе секретары Ф. И. Машкина тәҡдиме буйынса, ул Стәрлетамаҡ район комсомол комитеты секретаре, һуңынан район комсомол комитетының икенсе секретары һәм беренсе секретары итеп һайлана (1965—1971). [[1969 йыл]]да [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.]] 1971—1990 йылдарҙа [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|КПСС-тың]] Стәрлетамаҡ район комитетында инструктор һәм өсөнсө секретарь (идеологик эштәр өсөн өсөнсө секретарь яуаплы). 1990 [[1997 йыл|йылдан]] [[1990 йыл|1997 йылға тиклем]] [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ]] район советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй, халыҡ мәғарифы, һаулыҡ һаҡлау, спорт, матбуғат һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары кеүек мөһим йүнәлештәрҙә эшләй. Хаҡлы ялға сыҡҡас та Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы райондың йәмәғәт тормошонда ҡатнашыуын дауам итә.{{нет АИ|31|05|2026}} ==Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре== * [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996), 1996 й. * Хеҙмәт ветераны (1981). * [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ районының]] почётлы гражданы (2003) * Ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе»]] ордены (1976, 1981). * «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» миҙалы (1970). == Һылтанмалар == * [https://str.bashkortostan.ru/presscenter/news/253721/ Райондың 90 йыллығына 90 исем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) * [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 Хөрмәтле гражданин,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812210427/http://str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 |date=2020-08-12 }} . * {{Webarchive|date=2020-02-16}} <span>Хафизова</span> <span>Р. С.</span> [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216170758/http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/ |date=2020-02-16 }} * [https://rural-fields.rbsmi.ru/articles/obshchestvo/rabotala-dlya-lyudey-ot-dushi-/ Халыҡ өсөн ихлас эшләнем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Миәкә районында тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1942 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 октябрҙә тыуғандар]] qwkzblmzazrvvwwa7llhm10a6nyixs4 1298640 1298639 2026-05-31T05:23:32Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298640 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы''' ([[29 октябрь]], [[1942 йыл]], [[Яңы Ишле|Новоишле]], [[Миәкә районы|Мияке районы]], [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡортостан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы]]) — совет, Рәсәй дәүләте һәм йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996). Ике «Почет Билдәһе» (1976, 1981) һәм «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» (1970) миҙалы менән бүләкләнгән. Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы (2003). == Биографияһы == [[1942 йыл|1942 йылдың]] [[29 октябрь|29 октябрендә]] тыуған [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|. Башҡорт АССР-ында]] тыуған. Ул [[Яңы Ишле|Новойшле]] ауылында оҙаҡ һәм бәхетле ғүмер кисерә. Ул 2021 йылдың 15 авгусында, оҙаҡ ауырығандан һуң, өлкән ҡыҙының өйөндә вафат була. Уны өлкән ҡыҙы, кесе ҡыҙы, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бала ҡараусыһы ҡараған. 1943 йылда [[Талбазы (Ауырғазы районы)|Курск]] янындағы алыш ваҡытында атаһы вафат була, [[Ауырғазы районы|1945]] [[1945 йыл|йылда]] әсәһе ауырып вафат була. Рәсихә яҡшы уҡый, балалар йортонда ла, мәктәптә лә барлыҡ сараларҙа әүҙем ҡатнаша, Толбазы балалар йортонда балалар советы рәйесе итеп һайлана. Яҡшы уҡыу һөҙөмтәләре һәм йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Бөтә Союз пионер лагеры «Артек»ҡа путёвка менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы [[1961 йыл]]да Толбазы урта мәктәбен тамамлай. Хеҙмәт юлын тыуған балалар йортонда башлай. 1961—1963 йылдарҙа балалар йортонда тәрбиәсе булып эшләй, бер үк ваҡытта ситтән тороп [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ педагогия институтында]] белем ала. [[1963 йыл|1963—1965 йылдарҙа]] [[1965 йыл|Стәрлетамаҡ]] районының [[Рязановка (Стәрлетамаҡ районы)|Рязановская]] урта мәктәбендә немец теле уҡытыусыһы. Мәктәптең комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлана. [[Файл:Stamp_of_USSR_2253.jpg|справа|мини|270x270пкс|Комсомолдың 40 йыллығы (марка)]] 1965 йылда, Кпсстың Стәрлетамаҡ район комитетының беренсе секретары Ф. И. Машкина тәҡдиме буйынса, ул Стәрлетамаҡ район комсомол комитеты секретаре, һуңынан район комсомол комитетының икенсе секретары һәм беренсе секретары итеп һайлана (1965—1971).{{нет АИ|31|05|2026}} [[1969 йыл]]да [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.]] 1971—1990 йылдарҙа [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|КПСС-тың]] Стәрлетамаҡ район комитетында инструктор һәм өсөнсө секретарь (идеологик эштәр өсөн өсөнсө секретарь яуаплы). 1990 [[1997 йыл|йылдан]] [[1990 йыл|1997 йылға тиклем]] [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ]] район советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй, халыҡ мәғарифы, һаулыҡ һаҡлау, спорт, матбуғат һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары кеүек мөһим йүнәлештәрҙә эшләй. Хаҡлы ялға сыҡҡас та Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы райондың йәмәғәт тормошонда ҡатнашыуын дауам итә.{{нет АИ|31|05|2026}} ==Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре== * [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996), 1996 й. * Хеҙмәт ветераны (1981). * [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ районының]] почётлы гражданы (2003) * Ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе»]] ордены (1976, 1981). * «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» миҙалы (1970). == Һылтанмалар == * [https://str.bashkortostan.ru/presscenter/news/253721/ Райондың 90 йыллығына 90 исем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) * [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 Хөрмәтле гражданин,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812210427/http://str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 |date=2020-08-12 }} . * {{Webarchive|date=2020-02-16}} <span>Хафизова</span> <span>Р. С.</span> [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216170758/http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/ |date=2020-02-16 }} * [https://rural-fields.rbsmi.ru/articles/obshchestvo/rabotala-dlya-lyudey-ot-dushi-/ Халыҡ өсөн ихлас эшләнем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Миәкә районында тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1942 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 октябрҙә тыуғандар]] 9p9moznishpzbx1f17eveq6laujp1s8 1298641 1298640 2026-05-31T05:24:12Z Баныу 28584 /* Һылтанмалар */ 1298641 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы''' ([[29 октябрь]], [[1942 йыл]], [[Яңы Ишле|Новоишле]], [[Миәкә районы|Мияке районы]], [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡортостан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы]]) — совет, Рәсәй дәүләте һәм йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996). Ике «Почет Билдәһе» (1976, 1981) һәм «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» (1970) миҙалы менән бүләкләнгән. Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы (2003). == Биографияһы == [[1942 йыл|1942 йылдың]] [[29 октябрь|29 октябрендә]] тыуған [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|. Башҡорт АССР-ында]] тыуған. Ул [[Яңы Ишле|Новойшле]] ауылында оҙаҡ һәм бәхетле ғүмер кисерә. Ул 2021 йылдың 15 авгусында, оҙаҡ ауырығандан һуң, өлкән ҡыҙының өйөндә вафат була. Уны өлкән ҡыҙы, кесе ҡыҙы, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бала ҡараусыһы ҡараған. 1943 йылда [[Талбазы (Ауырғазы районы)|Курск]] янындағы алыш ваҡытында атаһы вафат була, [[Ауырғазы районы|1945]] [[1945 йыл|йылда]] әсәһе ауырып вафат була. Рәсихә яҡшы уҡый, балалар йортонда ла, мәктәптә лә барлыҡ сараларҙа әүҙем ҡатнаша, Толбазы балалар йортонда балалар советы рәйесе итеп һайлана. Яҡшы уҡыу һөҙөмтәләре һәм йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Бөтә Союз пионер лагеры «Артек»ҡа путёвка менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы [[1961 йыл]]да Толбазы урта мәктәбен тамамлай. Хеҙмәт юлын тыуған балалар йортонда башлай. 1961—1963 йылдарҙа балалар йортонда тәрбиәсе булып эшләй, бер үк ваҡытта ситтән тороп [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ педагогия институтында]] белем ала. [[1963 йыл|1963—1965 йылдарҙа]] [[1965 йыл|Стәрлетамаҡ]] районының [[Рязановка (Стәрлетамаҡ районы)|Рязановская]] урта мәктәбендә немец теле уҡытыусыһы. Мәктәптең комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлана. [[Файл:Stamp_of_USSR_2253.jpg|справа|мини|270x270пкс|Комсомолдың 40 йыллығы (марка)]] 1965 йылда, Кпсстың Стәрлетамаҡ район комитетының беренсе секретары Ф. И. Машкина тәҡдиме буйынса, ул Стәрлетамаҡ район комсомол комитеты секретаре, һуңынан район комсомол комитетының икенсе секретары һәм беренсе секретары итеп һайлана (1965—1971).{{нет АИ|31|05|2026}} [[1969 йыл]]да [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.]] 1971—1990 йылдарҙа [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|КПСС-тың]] Стәрлетамаҡ район комитетында инструктор һәм өсөнсө секретарь (идеологик эштәр өсөн өсөнсө секретарь яуаплы). 1990 [[1997 йыл|йылдан]] [[1990 йыл|1997 йылға тиклем]] [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ]] район советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй, халыҡ мәғарифы, һаулыҡ һаҡлау, спорт, матбуғат һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары кеүек мөһим йүнәлештәрҙә эшләй. Хаҡлы ялға сыҡҡас та Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы райондың йәмәғәт тормошонда ҡатнашыуын дауам итә.{{нет АИ|31|05|2026}} ==Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре== * [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996), 1996 й. * Хеҙмәт ветераны (1981). * [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ районының]] почётлы гражданы (2003) * Ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе»]] ордены (1976, 1981). * «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» миҙалы (1970). == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Миәкә районында тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1942 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 октябрҙә тыуғандар]] dv925pfyjmt7edts15xhjjiazyu3hah 1298642 1298641 2026-05-31T05:24:39Z Баныу 28584 /* Иҫкәрмәләр */ күренеште төҙәтеү 1298642 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы''' ([[29 октябрь]], [[1942 йыл]], [[Яңы Ишле|Новоишле]], [[Миәкә районы|Мияке районы]], [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡортостан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы]]) — совет, Рәсәй дәүләте һәм йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996). Ике «Почет Билдәһе» (1976, 1981) һәм «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» (1970) миҙалы менән бүләкләнгән. Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы (2003). == Биографияһы == [[1942 йыл|1942 йылдың]] [[29 октябрь|29 октябрендә]] тыуған [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|. Башҡорт АССР-ында]] тыуған. Ул [[Яңы Ишле|Новойшле]] ауылында оҙаҡ һәм бәхетле ғүмер кисерә. Ул 2021 йылдың 15 авгусында, оҙаҡ ауырығандан һуң, өлкән ҡыҙының өйөндә вафат була. Уны өлкән ҡыҙы, кесе ҡыҙы, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бала ҡараусыһы ҡараған. 1943 йылда [[Талбазы (Ауырғазы районы)|Курск]] янындағы алыш ваҡытында атаһы вафат була, [[Ауырғазы районы|1945]] [[1945 йыл|йылда]] әсәһе ауырып вафат була. Рәсихә яҡшы уҡый, балалар йортонда ла, мәктәптә лә барлыҡ сараларҙа әүҙем ҡатнаша, Толбазы балалар йортонда балалар советы рәйесе итеп һайлана. Яҡшы уҡыу һөҙөмтәләре һәм йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Бөтә Союз пионер лагеры «Артек»ҡа путёвка менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы [[1961 йыл]]да Толбазы урта мәктәбен тамамлай. Хеҙмәт юлын тыуған балалар йортонда башлай. 1961—1963 йылдарҙа балалар йортонда тәрбиәсе булып эшләй, бер үк ваҡытта ситтән тороп [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ педагогия институтында]] белем ала. [[1963 йыл|1963—1965 йылдарҙа]] [[1965 йыл|Стәрлетамаҡ]] районының [[Рязановка (Стәрлетамаҡ районы)|Рязановская]] урта мәктәбендә немец теле уҡытыусыһы. Мәктәптең комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлана. [[Файл:Stamp_of_USSR_2253.jpg|справа|мини|270x270пкс|Комсомолдың 40 йыллығы (марка)]] 1965 йылда, Кпсстың Стәрлетамаҡ район комитетының беренсе секретары Ф. И. Машкина тәҡдиме буйынса, ул Стәрлетамаҡ район комсомол комитеты секретаре, һуңынан район комсомол комитетының икенсе секретары һәм беренсе секретары итеп һайлана (1965—1971).{{нет АИ|31|05|2026}} [[1969 йыл]]да [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.]] 1971—1990 йылдарҙа [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|КПСС-тың]] Стәрлетамаҡ район комитетында инструктор һәм өсөнсө секретарь (идеологик эштәр өсөн өсөнсө секретарь яуаплы). 1990 [[1997 йыл|йылдан]] [[1990 йыл|1997 йылға тиклем]] [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ]] район советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй, халыҡ мәғарифы, һаулыҡ һаҡлау, спорт, матбуғат һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары кеүек мөһим йүнәлештәрҙә эшләй. Хаҡлы ялға сыҡҡас та Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы райондың йәмәғәт тормошонда ҡатнашыуын дауам итә.{{нет АИ|31|05|2026}} ==Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре== * [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996), 1996 й. * Хеҙмәт ветераны (1981). * [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ районының]] почётлы гражданы (2003) * Ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе»]] ордены (1976, 1981). * «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» миҙалы (1970). == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://str.bashkortostan.ru/presscenter/news/253721/ Райондың 90 йыллығына 90 исем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) * [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 Хөрмәтле гражданин,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812210427/http://str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 |date=2020-08-12 }} . * {{Webarchive|date=2020-02-16}} <span>Хафизова</span> <span>Р. С.</span> [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216170758/http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/ |date=2020-02-16 }} * [https://rural-fields.rbsmi.ru/articles/obshchestvo/rabotala-dlya-lyudey-ot-dushi-/ Халыҡ өсөн ихлас эшләнем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Миәкә районында тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1942 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 октябрҙә тыуғандар]] emrujatcpx5l2xvs0wg4npeo4i6xmov 1298643 1298642 2026-05-31T05:27:41Z Баныу 28584 урыҫса 1298643 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Хафизова Рәсихә Сәфәрғәли ҡыҙы''' ([[29 октябрь]], [[1942 йыл]], [[Яңы Ишле]], [[Миәкә районы]], [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡортостан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы]]) — совет, Рәсәй дәүләте һәм йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996). Ике «Почёт Билдәһе» (1976, 1981) һәм «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» (1970) миҙалы менән бүләкләнгән. Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы (2003). == Биографияһы == [[1942 йыл|1942 йылдың]] [[29 октябрь|29 октябрендә]] тыуған [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|. Башҡорт АССР-ында]] тыуған. Ул [[Яңы Ишле|Новойшле]] ауылында оҙаҡ һәм бәхетле ғүмер кисерә. Ул 2021 йылдың 15 авгусында, оҙаҡ ауырығандан һуң, өлкән ҡыҙының өйөндә вафат була. Уны өлкән ҡыҙы, кесе ҡыҙы, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бала ҡараусыһы ҡараған. 1943 йылда [[Талбазы (Ауырғазы районы)|Курск]] янындағы алыш ваҡытында атаһы вафат була, [[Ауырғазы районы|1945]] [[1945 йыл|йылда]] әсәһе ауырып вафат була. Рәсихә яҡшы уҡый, балалар йортонда ла, мәктәптә лә барлыҡ сараларҙа әүҙем ҡатнаша, Толбазы балалар йортонда балалар советы рәйесе итеп һайлана. Яҡшы уҡыу һөҙөмтәләре һәм йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Бөтә Союз пионер лагеры «Артек»ҡа путёвка менән бүләкләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы [[1961 йыл]]да Толбазы урта мәктәбен тамамлай. Хеҙмәт юлын тыуған балалар йортонда башлай. 1961—1963 йылдарҙа балалар йортонда тәрбиәсе булып эшләй, бер үк ваҡытта ситтән тороп [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ педагогия институтында]] белем ала. [[1963 йыл|1963—1965 йылдарҙа]] [[1965 йыл|Стәрлетамаҡ]] районының [[Рязановка (Стәрлетамаҡ районы)|Рязановская]] урта мәктәбендә немец теле уҡытыусыһы. Мәктәптең комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлана. [[Файл:Stamp_of_USSR_2253.jpg|справа|мини|270x270пкс|Комсомолдың 40 йыллығы (марка)]] 1965 йылда, Кпсстың Стәрлетамаҡ район комитетының беренсе секретары Ф. И. Машкина тәҡдиме буйынса, ул Стәрлетамаҡ район комсомол комитеты секретаре, һуңынан район комсомол комитетының икенсе секретары һәм беренсе секретары итеп һайлана (1965—1971).{{нет АИ|31|05|2026}} [[1969 йыл]]да [[Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы|Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.]] 1971—1990 йылдарҙа [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|КПСС-тың]] Стәрлетамаҡ район комитетында инструктор һәм өсөнсө секретарь (идеологик эштәр өсөн өсөнсө секретарь яуаплы). 1990 [[1997 йыл|йылдан]] [[1990 йыл|1997 йылға тиклем]] [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ]] район советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй, халыҡ мәғарифы, һаулыҡ һаҡлау, спорт, матбуғат һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары кеүек мөһим йүнәлештәрҙә эшләй. Хаҡлы ялға сыҡҡас та Рәсиха Сәфәрғәли ҡыҙы райондың йәмәғәт тормошонда ҡатнашыуын дауам итә.{{нет АИ|31|05|2026}} ==Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре== * [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996), 1996 й. * Хеҙмәт ветераны (1981). * [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ районының]] почётлы гражданы (2003) * Ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе»]] ордены (1976, 1981). * «Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн» миҙалы (1970). == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://str.bashkortostan.ru/presscenter/news/253721/ Райондың 90 йыллығына 90 исем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) * [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 Хөрмәтле гражданин,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812210427/http://str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/?PAGEN_1=2 |date=2020-08-12 }} . * {{Webarchive|date=2020-02-16}} <span>Хафизова</span> <span>Р. С.</span> [http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216170758/http://www.str-raion.ru/our_district/honorary_citizens/khafizova_rasikha_safargalievna/ |date=2020-02-16 }} * [https://rural-fields.rbsmi.ru/articles/obshchestvo/rabotala-dlya-lyudey-ot-dushi-/ Халыҡ өсөн ихлас эшләнем]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (үле сылтама) [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Миәкә районында тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1942 йылда тыуғандар]] [[Категория:29 октябрҙә тыуғандар]] cg3qztxxuslesy8cfotb7rd1320n90t 0 200442 1298679 1295106 2026-05-31T08:10:00Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298679 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Эве Йоханнесовна Киви''' ({{Lang-et|Eve Kivi}}, тыуған ''Ева'' ({{Lang-et|Eeve}} ) [[8 май|1938]] йыл, [[1938 йыл|Пайде]], Эстония) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] һәм [[Эстония|эстон]] актрисаһы. Эстония ССР-ының атҡаҙанған артисы (1983). == Биографияһы == 1938 йылдың 8 майында тыуған.{{нет АИ|31|05|2026}} 1959 йылда [[Таллинн|Таллиндағы]] В.Кингисепп исемендәге дәүләт академия драма театрының театр студияһын тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} == Карьера == 1955 йылдан алып кинола төшә, ҡайһы бер фильмдарҙа Киви-Антсон (ире Антс Антсон хөрмәтенә) ролендә күрһәтелә. «Мосфильм» һәм «Таллин» киностудиялары актрисаһы. 1993 йылдан бирле ул Эстонияның «Пролетар 2» телевидение каналының реклама бүлегендә эшләй. == Фильмография == [[Файл:Kivi,_Eve.IMG_20200909_190357(1).jpg|мини|394x394пкс|2020 йылдың сентябрендә Эве Киви]] * 1956 — На задворках — ''Рози'' * 1959 — Капитан первого ранга — ''Валя'' * 1959 — Сампо — ''Анники'' * 1959 — Накануне — ''Зоя'' * 1959 — Озорные повороты / ''Vallatud kurvid'' — ''медсестра Эви'' * 1961 — Друг песни — ''Айме'' * 1961 — [[Опасные повороты (фильм)|Опасные повороты]] / ''Ohtlikud kurvid'' — ''Эви'' * 1961 — Балтийское небо — ''Хильда'' * 1962 — Ты не сирота — ''мать, ищущая свою дочь'' * 1962 — 713-й просит посадку — ''стюардесса'' * 1966 — «Тобаго» меняет курс — ''Алиса'' * 1969 — Последняя реликвия — монашка Урсула * 1969 — Он был не один — ''подруга капитана Фернандо Хименеса'' * 1970 — Судьба резидента — ''Римма'' * 1971 — Человек в проходном дворе — ''Кристина, сотрудница КГБ ЭССР'' * 1971 — Дон Жуан в Таллине — ''Изабелла'' * 1972 — Руслан и Людмила — ''рыбачка, возлюбленная Ратмира'' * 1972 — [[Маленький реквием для губной гармошки (фильм)|Маленький реквием для губной гармошки]] — ''Кристина'' * 1972 — Адрес вашего дома — ''Ирма'' * 1973 — Райские яблочки — ''Анна'' * 1974 — Опасные игры — ''мать Вивиан'' * 1975 — [[Какая у вас улыбка (фильм)|Какая у вас улыбка]] — ''Аня, мама Сергея'' * 1975 — Не может быть! — ''гостья, жена Ивана Израильевича'' (новелла «Свадебное происшествие») * 1976 — Жизнь и смерть Фердинанда Люса — ''Эжени Шорнбах'' * 1976 — «SOS» над тайгой — ''Лайма'' * 1978 — Особых примет нет / ''Znaków szczególnych brak'' — ''Aльдонa, сестра Дзержинского'' * 1980 — Идеальный муж — ''графиня Бэзилдон'' * 1981 — Кольцо из Амстердама — ''сотрудница иностранных спецслужб'' * 1981 — На Гранатовых островах — ''Инга'' * 1982 — Падение Кондора — ''любовница диктатора'' * 1982 — [[Колокол священной кузни]] — ''Мирель'' * 1983 — У опасной черты — ''дама в ресторане'' * 1992 — [[Эти старые любовные письма]] — ''мама Элис'' * 1994 — [[Огненная вода (фильм)|Огненная вода]] — ''Лулу'' == Наградалар һәм исемдәр == * 1983 — Эстония ССР-ының атҡаҙанған артисы * 2013 — «Таллин алдындағы хеҙмәттәре өсөн» == Шәхси тормошо == * Атаһы Йоханнес Киви<ref name=":1" /> (1912—1955) Эстон ССР-ының Дәүләт именлеге буйынса халыҡ комиссариатының Виру районы идаралығы етәксеһе, һуңыраҡ Эстон ССР-ының дини эштәр буйынса комиссары була. * Әсәһе — Лейда-Полина Киви (1913—1997)<ref name=":1" />. * Һеңлеһе - Ингрид Киви, косметолог. * Өлкән ағаһы — Питер Киви (икенсе ағаһы иртә вафат була). * Уның тәүге ире Виктор була, алыҫ арауыҡҡа диңгеҙ капитаны<ref name=":0" />. * Икенсе ире (1964—1972) — совет эстон фигуристы Антс Артурович Антсон (1938—2015). * Улы: Фред Антсон (1968 йылда тыуған)<ref name=":1" />. ** Ике ейәнсәре — Аллар һәм Оливер, ейәнсәре — Лотарингия. 1971 йылдан алып Америка йырсыһы Дин Рид (1938—1986) менән оҙайлы мөнәсәбәттә була. Ридтан һуң рәссам [[Сәләхов Таһир Теймур улы|Таир Сәләхов]] менән мөнәсәбәттәр була. == Әҙәбиәт == * ''Ли Арме, Ева Киви'' . Ма олен элануд. — Таллин: Аякирджаде Кирджастус, 2010. — ISBN 9789949454952 . == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} <references responsive="0"></references> == Һылтанмалар == * [http://www.dean-reed.ru/people/kivi.html Ив Киви Dean-reed.ru сайтында]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100502052046/http://www.dean-reed.ru/people/kivi.html |date=2010-05-02 }} <span>Тәүге сығанаҡтан тикшерелгән</span> . * [https://web.archive.org/web/20100501141302/http://www.dance.spb.ru/blog2006/061126_kivi.htm Һауа Киви: "Мин иремде Дин Рид өсөн ташлап киттем..."] * [https://bublik.delfi.ee/news/culture/foto-eve-kivi-reshilas-rasskazat-v-svoej-knige-kak-ona-zhila.d?id=34617165 ФОТО: Ив Киви үҙенең китабында нисек йәшәгәнен һөйләргә булды.]//{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101106224243/http://bublik.delfi.ee/news/culture/foto-eve-kivi-reshilas-rasskazat-v-svoej-knige-kak-ona-zhila.d?id=34617165 |date=2010-11-06 }} DELFI сайтында 4 ноябрь 2010 йыл <span>алынған</span> . [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Алфавит буйынса актрисалар]] [[Категория:СССР актрисалары]] [[Категория:XX быуат актрисалары]] [[Категория:XXI быуат актрисалары]] [[Категория:Эстонияла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1938 йылда тыуғандар]] [[Категория:8 майҙа тыуғандар]] anl3abwpquiqtzbu30v4gl4b0nsa7de 1298680 1298679 2026-05-31T08:10:17Z Баныу 28584 /* Карьера */ 1298680 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Эве Йоханнесовна Киви''' ({{Lang-et|Eve Kivi}}, тыуған ''Ева'' ({{Lang-et|Eeve}} ) [[8 май|1938]] йыл, [[1938 йыл|Пайде]], Эстония) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] һәм [[Эстония|эстон]] актрисаһы. Эстония ССР-ының атҡаҙанған артисы (1983). == Биографияһы == 1938 йылдың 8 майында тыуған.{{нет АИ|31|05|2026}} 1959 йылда [[Таллинн|Таллиндағы]] В.Кингисепп исемендәге дәүләт академия драма театрының театр студияһын тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} == Карьера == 1955 йылдан алып кинола төшә, ҡайһы бер фильмдарҙа Киви-Антсон (ире Антс Антсон хөрмәтенә) ролендә күрһәтелә.{{нет АИ|31|05|2026}} «Мосфильм» һәм «Таллин» киностудиялары актрисаһы. 1993 йылдан бирле ул Эстонияның «Пролетар 2» телевидение каналының реклама бүлегендә эшләй.{{нет АИ|31|05|2026}} == Фильмография == [[Файл:Kivi,_Eve.IMG_20200909_190357(1).jpg|мини|394x394пкс|2020 йылдың сентябрендә Эве Киви]] * 1956 — На задворках — ''Рози'' * 1959 — Капитан первого ранга — ''Валя'' * 1959 — Сампо — ''Анники'' * 1959 — Накануне — ''Зоя'' * 1959 — Озорные повороты / ''Vallatud kurvid'' — ''медсестра Эви'' * 1961 — Друг песни — ''Айме'' * 1961 — [[Опасные повороты (фильм)|Опасные повороты]] / ''Ohtlikud kurvid'' — ''Эви'' * 1961 — Балтийское небо — ''Хильда'' * 1962 — Ты не сирота — ''мать, ищущая свою дочь'' * 1962 — 713-й просит посадку — ''стюардесса'' * 1966 — «Тобаго» меняет курс — ''Алиса'' * 1969 — Последняя реликвия — монашка Урсула * 1969 — Он был не один — ''подруга капитана Фернандо Хименеса'' * 1970 — Судьба резидента — ''Римма'' * 1971 — Человек в проходном дворе — ''Кристина, сотрудница КГБ ЭССР'' * 1971 — Дон Жуан в Таллине — ''Изабелла'' * 1972 — Руслан и Людмила — ''рыбачка, возлюбленная Ратмира'' * 1972 — [[Маленький реквием для губной гармошки (фильм)|Маленький реквием для губной гармошки]] — ''Кристина'' * 1972 — Адрес вашего дома — ''Ирма'' * 1973 — Райские яблочки — ''Анна'' * 1974 — Опасные игры — ''мать Вивиан'' * 1975 — [[Какая у вас улыбка (фильм)|Какая у вас улыбка]] — ''Аня, мама Сергея'' * 1975 — Не может быть! — ''гостья, жена Ивана Израильевича'' (новелла «Свадебное происшествие») * 1976 — Жизнь и смерть Фердинанда Люса — ''Эжени Шорнбах'' * 1976 — «SOS» над тайгой — ''Лайма'' * 1978 — Особых примет нет / ''Znaków szczególnych brak'' — ''Aльдонa, сестра Дзержинского'' * 1980 — Идеальный муж — ''графиня Бэзилдон'' * 1981 — Кольцо из Амстердама — ''сотрудница иностранных спецслужб'' * 1981 — На Гранатовых островах — ''Инга'' * 1982 — Падение Кондора — ''любовница диктатора'' * 1982 — [[Колокол священной кузни]] — ''Мирель'' * 1983 — У опасной черты — ''дама в ресторане'' * 1992 — [[Эти старые любовные письма]] — ''мама Элис'' * 1994 — [[Огненная вода (фильм)|Огненная вода]] — ''Лулу'' == Наградалар һәм исемдәр == * 1983 — Эстония ССР-ының атҡаҙанған артисы * 2013 — «Таллин алдындағы хеҙмәттәре өсөн» == Шәхси тормошо == * Атаһы Йоханнес Киви<ref name=":1" /> (1912—1955) Эстон ССР-ының Дәүләт именлеге буйынса халыҡ комиссариатының Виру районы идаралығы етәксеһе, һуңыраҡ Эстон ССР-ының дини эштәр буйынса комиссары була. * Әсәһе — Лейда-Полина Киви (1913—1997)<ref name=":1" />. * Һеңлеһе - Ингрид Киви, косметолог. * Өлкән ағаһы — Питер Киви (икенсе ағаһы иртә вафат була). * Уның тәүге ире Виктор була, алыҫ арауыҡҡа диңгеҙ капитаны<ref name=":0" />. * Икенсе ире (1964—1972) — совет эстон фигуристы Антс Артурович Антсон (1938—2015). * Улы: Фред Антсон (1968 йылда тыуған)<ref name=":1" />. ** Ике ейәнсәре — Аллар һәм Оливер, ейәнсәре — Лотарингия. 1971 йылдан алып Америка йырсыһы Дин Рид (1938—1986) менән оҙайлы мөнәсәбәттә була. Ридтан һуң рәссам [[Сәләхов Таһир Теймур улы|Таир Сәләхов]] менән мөнәсәбәттәр була. == Әҙәбиәт == * ''Ли Арме, Ева Киви'' . Ма олен элануд. — Таллин: Аякирджаде Кирджастус, 2010. — ISBN 9789949454952 . == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} <references responsive="0"></references> == Һылтанмалар == * [http://www.dean-reed.ru/people/kivi.html Ив Киви Dean-reed.ru сайтында]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100502052046/http://www.dean-reed.ru/people/kivi.html |date=2010-05-02 }} <span>Тәүге сығанаҡтан тикшерелгән</span> . * [https://web.archive.org/web/20100501141302/http://www.dance.spb.ru/blog2006/061126_kivi.htm Һауа Киви: "Мин иремде Дин Рид өсөн ташлап киттем..."] * [https://bublik.delfi.ee/news/culture/foto-eve-kivi-reshilas-rasskazat-v-svoej-knige-kak-ona-zhila.d?id=34617165 ФОТО: Ив Киви үҙенең китабында нисек йәшәгәнен һөйләргә булды.]//{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101106224243/http://bublik.delfi.ee/news/culture/foto-eve-kivi-reshilas-rasskazat-v-svoej-knige-kak-ona-zhila.d?id=34617165 |date=2010-11-06 }} DELFI сайтында 4 ноябрь 2010 йыл <span>алынған</span> . [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Алфавит буйынса актрисалар]] [[Категория:СССР актрисалары]] [[Категория:XX быуат актрисалары]] [[Категория:XXI быуат актрисалары]] [[Категория:Эстонияла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1938 йылда тыуғандар]] [[Категория:8 майҙа тыуғандар]] cvf0z0047yuipjsd7k0labfgvp6yvuh 0 200447 1298681 1294187 2026-05-31T08:12:29Z Баныу 28584 1298681 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Кая Канепи''' ({{Lang-et|Kaia Kanepi}}; [[10 июнь]] [[1985 йыл]], Хаапсалу, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — [[Эстония|эстон]] [[Теннис|тенниссыһы]]; Ҙур шлем турнирҙарында ете тапҡыр сирекфиналсы (һәр турнирҙа кәмендә бер тапҡыр); яңғыҙ уйындарҙа дүрт WTA турнирында еңеп сыға. Бер тапҡыр үҫмерҙәр араһында Ҙур шлем чемпионы ([[Открытый чемпионат Франции по теннису 2001|2001 йылғы Францияның асыҡ чемпионаты]]); [[2000 йыл|2000 йылда]] «Оранжевый миска» яңғыҙ турнирында ярымфиналсы; бер тапҡыр Ҙур шлемдың юниор парлы ярымфиналсыһы ([[Открытый чемпионат США по теннису 2000|2000 АҠШ Асыҡ чемпионаты]]); юниорҙар араһында яңғыҙҙар араһында донъяның элекке беренсе номеры. == Дөйөм мәғлүмәт == Кайя — Анна һәм Яак Ҡанының өс ҡыҙының береһе; уның өлкән апалары — Карин һәм Кадри; бөтә ғаилә теннис уйнай. Эстония теннисының проблемаларының береһе – уның физик әҙерлеге: ул артыҡ ауырлыҡ йыя. == Спорт карьераһы == === Иртә карьераһы === [[Файл:Kaia_Kanepi_97,_Eesti_tennisist.jpg|мини|417x417пкс|Канепи 1997 йылда]] Ҡайя үҫмер сағынан уҡ яҡташтары менән генә түгел, халыҡ-ара ярыштарҙа ла көс һынаша ала. Ун өс йәшендә үк өлкәндәр араһында юниорҙар араһында Эстония беренселегендә еңеүгә өлгәшә, финалда үҙенән өс йәшкә өлкән Марет Аниҙы еңә. 14 йәшендә Канепи тәүге тапҡыр «Ҙур шлем» үҫмерҙәр турнирҙарында сығыш яһай, икенсе ошондай турнирында — АҠШ-та — парлы ярыштың ярымфиналына сыға, Рәсәй ҡыҙы Галина Воскобоева менән бергә уйнай. Киләһе йылда эстон тенниссыһы абруйлы Америка әфлисун мискәһендә ярымфиналға сыға, Миланда үткән «Бонфило трофейы»ның ике финалында ла сығыш яһай һәм юниорҙар араһында «Роланд Гаррос»та еңеп сыға, финалда Светлана Кузнецованы еңә. 2006 йылдың 11 июнендә Кая юниорҙар рейтингында лидерлыҡ итә, шунан һуң тиҫтерҙәре араһында тағы бер нисә турнирҙа ҡатнаша һәм сентябрҙә, АҠШ-тың Асыҡ турнирының сирекфиналында Марион Бартолиға еңелгәндән һуң, карьераһының был этабын тамамлай. === 2007—2011 йылдарҙа (Өс тапҡыр Ҙур шлемдың сирек финалы һәм беренсе WTA титулы) === [[Файл:Radwanska_and_Kanepi_Japan.jpg|слева|мини|300x300пкс|Кайя Канепи һәм Агнешка Радванска. Токио. 2011 йылдың көҙө.]] 2007—08 йылдарҙа Кайя үҙен яңғыҙ уйындар рейтингында 100-сө урында тота, ваҡыты-ваҡыты менән WTA турнирҙарының ярымфиналына ла сыға. Түбән дәрәжәләге ҡаршылыҡтар менән матчтарҙа йыш ҡына хаталар яһай, ҡайһы бер иң яҡшы 20 ҡаршылыҡтарға ҡаршы еңел уйнай: был ваҡыт эсендә рәсми турнирҙарҙа Патти Шнайдер менән өс тапҡыр осраша, унан ни бары туғыҙ уйында еңелә. 2007 йылда WTA грунт турнирҙарында ул бер тапҡыр 1/4 финалға тиклем (июндә Барселонала) һәм бер тапҡыр 1/2 финалға тиклем (июлдә Балаһында) уйнаны. Июлдә Ҡанып өсөн парлы разрядта һирәк еңеү булды, ул ватандашы Март Ани менән партнерлыҡта Белде (Италия) ITF 100-меңлек еңде. {{нет ссылок}} == WTA рейтингы == {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''Йыл''' | '''Бер үҙе<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> рейтинг''' | '''Парлы<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> рейтинг''' |- | 2024 йыл . | 1295 | |- | 2023 йыл | 168 | 1284 |- | 2022 йыл | 30 | 519 |- | 2021 йыл | 72 | 1384 йыл . |- | 2020 йыл | 101 | |- | 2019 йыл | 101 | |- | 2018 йыл | 58 | 324 |- | 2017 йыл | 107 | |- | 2016 йыл | 302 | |- | 2015 йыл | 126 | |- | 2014 йыл | 52 | 167 |- | 2013 йыл | 30 | |- | 2012 йыл | '''19''' | '''119''' |- | 2011 йыл | 34 | 150 |- | 2010 йыл | 22 | 285 |- | 2009 йыл | 61 | 156 |- | 2008 йыл | 27 | 244 |- | 2007 йыл | 75 | 330 |- | 2006 йыл | 64 | 890 |- | 2005 йыл | 120 | 501 |- | 2004 йыл | 226 | |- | 2003 йыл | 167 | 363 |- | 2002 йыл | 283 | 546 |- | 2001 йыл | 203 | |- |} == Турнирҙа ҡатнашыу == == Турнир сығышы == == Әҙәбиәттә == * {{Китап|автор=HELEN SULG, KALLE MUULI|isbn=9789949880331}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.kaiakanepi.com/ Рәсми сайт] (инглиз теле) (Эстония) * Профиль (инглиз теле) WTA сайтында * Профиль (инглиз теле) ITF сайтында * Билли Джин Кинг профиле сайтында Кубок [[Категория:Эстонияла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1985 йылда тыуғандар]] [[Категория:10 июндә тыуғандар]] nw9kqbn1w6bv9nct5alcsjnsjzjen8t 0 200448 1298677 1294188 2026-05-31T08:07:21Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298677 wikitext text/x-wiki {{Ғалим}}'''Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы''' (24 апрель 1939 йыл, Ҡаҙағстан ССР-ының Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе) — ҡаҙаҡ шәрҡиәтсеһе, тарих фәндәре докторы. == Биографияһы == Ташкент дәүләт университетының Көнсығыш факультетының Ҡытай бүлеген тамамлағандан һуң, СССР Фәндәр академияһының Көнсығышты өйрәнеү институтында (хәҙер Рәсәй Фәндәр академияһы) аспирантура тамамлай. Рәсәй Фәндәр академияһының Көнсығышты өйрәнеү институтында һәм Алыҫ Көнсығышты өйрәнеү институтында (Мәскәү) тарих фәндәре кандидаты һәм тарих фәндәре докторы дәрәжәһенә диссертациялар яҡлай. Ул халыҡ-ара мөнәсәбәттәр тарихы һәм Ҡытай Урта Азиялағы тышҡы сәйәсәте, ҡаҙаҡ-ҡытай мөнәсәбәттәре, ҡаҙаҡтар һәм джунгарҙар тураһында ҡытай сығанаҡтары буйынса танылған белгес<ref name=":0" />. К. Ш. Хафизова Ҡытай, Тайвань, АҠШ, Үзбәкстан Республикаһы, Швеция, Япония университеттарында лекциялар уҡый, фәнни семинарҙар үткәрә. Англияла (Ридинг университеты), Афғанстанда (Афғанстан Республикаһы Сит ил эштәре министрлығының Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институты), Иранда (Ирандың Сит ил эштәре министрлығының Уньцзян университеты документация институты) халыҡ-ара конференцияларҙа ҡатнаша, шулай уҡ Ҡытайҙа (Синцзян Халыҡ университетының Синьцзян академия университетының Цин тикшеренеүҙәре институты, Автономиялы край һ.б.) һәм Рәсәй Федерацияһында (Рәсәй Фәндәр академияһының Көнсығышты өйрәнеү институты һәм Алыҫ Көнсығышты өйрәнеү институты) бер нисә тапҡыр. Уның мәҡәләләре Россия Федерацияһында, Афғанстанда, Иранда, Англияла, Ҡытайҙа, Украинала һәм Японияла был илдәрҙең телдәрендә баҫтырылған. Ул бер нисә монография һәм 150-ҙән артыҡ фәнни булыу авторы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Монографиялар == * "Урта Азияла Ҡытай дипломатияһы. XIV-XIX быуаттар." Алматы, 1995 йыл; 288-се бит. * «Цин империяһының ҡаҙаҡ стратегияһы», Алматы, 2007; 104-се бит * “Урта һәм Көнсығыш Азия цивилизациялары диалогы”, Алматы, 2013; 2015 йылда «Ебәк юлындағы цивилизациялар диалогы» тигән өҫтәмәләр менән яңынан баҫтырылған. — 416-сы бит. * "Дала хакимдары һәм уларҙың дипломатияһы XVIII-XIX быуаттарҙа", Нур-Солтан, 2019. - 476-сы бит. * «XVIII—XIX быуат ғалимдары дипломатияһы», Астана, 2022. — 488 бит. == Документтар йыйыуҙа ҡатнашыу == * "Урта Азияла халыҡ-ара мөнәсәбәттәр. 1-2-се китаптар", Мәскәү, 1989; * Ҡаҙағстан, Урта Азия һәм Көнсығыш Төркөстан тарихы буйынса документтар һәм материалдар. Алматы, 1994. * "ЦИВИЛИЗАЦИЯЛАР КИСЕШЕНДӘ КӨНСЫҒЫШ ДИПЛОМАТИЯҺЫ." Баш мөхәррирҙәре: Хафизова К. Ш., Ҡыҙыралы Д. Хафизованың документтар һәм материалдар йыйынтығы. Инеш һүҙ, ҡытай документтарының тәржемәләре һәм фәнни аңлатмалар авторы. 2015. — Һүрәттәр менән 400 бит. * "Цин империяһы һәм Ҡаҙаҡ ханлыҡтары. 1-2-се китаптар." Алматы, 1989 йыл; Төҙәтмәләр, өҫтәмәләр һәм һүрәттәр менән яңынан баҫылған, Нур-Солтан, 2020 йыл. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}}{{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Алфавит буйынса ғалимдар]] [[Категория:Алфавит буйынса тарихсылар]] [[Категория:СССР тарихсылары]] [[Категория:Ҡаҙағстан тарихсылары]] [[Категория:Тарих фәндәре докторҙары]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1939 йылда тыуғандар]] [[Категория:24 апрелдә тыуғандар]] gm0rvgr2m1o6g4b5z8gkpshop0aur6p 1298678 1298677 2026-05-31T08:07:47Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298678 wikitext text/x-wiki {{Ғалим}}'''Хафизова Клара Шәйсолтан ҡыҙы''' (24 апрель 1939 йыл, Ҡаҙағстан ССР-ының Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе) — ҡаҙаҡ шәрҡиәтсеһе, тарих фәндәре докторы. == Биографияһы == Ташкент дәүләт университетының Көнсығыш факультетының Ҡытай бүлеген тамамлағандан һуң, СССР Фәндәр академияһының Көнсығышты өйрәнеү институтында (хәҙер Рәсәй Фәндәр академияһы) аспирантура тамамлай. Рәсәй Фәндәр академияһының Көнсығышты өйрәнеү институтында һәм Алыҫ Көнсығышты өйрәнеү институтында (Мәскәү) тарих фәндәре кандидаты һәм тарих фәндәре докторы дәрәжәһенә диссертациялар яҡлай. Ул халыҡ-ара мөнәсәбәттәр тарихы һәм Ҡытай Урта Азиялағы тышҡы сәйәсәте, ҡаҙаҡ-ҡытай мөнәсәбәттәре, ҡаҙаҡтар һәм джунгарҙар тураһында ҡытай сығанаҡтары буйынса танылған белгес<ref name=":0" />.{{нет АИ|31|05|2026}} К. Ш. Хафизова Ҡытай, Тайвань, АҠШ, Үзбәкстан Республикаһы, Швеция, Япония университеттарында лекциялар уҡый, фәнни семинарҙар үткәрә. Англияла (Ридинг университеты), Афғанстанда (Афғанстан Республикаһы Сит ил эштәре министрлығының Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институты), Иранда (Ирандың Сит ил эштәре министрлығының Уньцзян университеты документация институты) халыҡ-ара конференцияларҙа ҡатнаша, шулай уҡ Ҡытайҙа (Синцзян Халыҡ университетының Синьцзян академия университетының Цин тикшеренеүҙәре институты, Автономиялы край һ.б.) һәм Рәсәй Федерацияһында (Рәсәй Фәндәр академияһының Көнсығышты өйрәнеү институты һәм Алыҫ Көнсығышты өйрәнеү институты) бер нисә тапҡыр. Уның мәҡәләләре Россия Федерацияһында, Афғанстанда, Иранда, Англияла, Ҡытайҙа, Украинала һәм Японияла был илдәрҙең телдәрендә баҫтырылған. Ул бер нисә монография һәм 150-ҙән артыҡ фәнни булыу авторы.{{нет АИ|31|05|2026}} == Монографиялар == * "Урта Азияла Ҡытай дипломатияһы. XIV-XIX быуаттар." Алматы, 1995 йыл; 288-се бит. * «Цин империяһының ҡаҙаҡ стратегияһы», Алматы, 2007; 104-се бит * “Урта һәм Көнсығыш Азия цивилизациялары диалогы”, Алматы, 2013; 2015 йылда «Ебәк юлындағы цивилизациялар диалогы» тигән өҫтәмәләр менән яңынан баҫтырылған. — 416-сы бит. * "Дала хакимдары һәм уларҙың дипломатияһы XVIII-XIX быуаттарҙа", Нур-Солтан, 2019. - 476-сы бит. * «XVIII—XIX быуат ғалимдары дипломатияһы», Астана, 2022. — 488 бит. == Документтар йыйыуҙа ҡатнашыу == * "Урта Азияла халыҡ-ара мөнәсәбәттәр. 1-2-се китаптар", Мәскәү, 1989; * Ҡаҙағстан, Урта Азия һәм Көнсығыш Төркөстан тарихы буйынса документтар һәм материалдар. Алматы, 1994. * "ЦИВИЛИЗАЦИЯЛАР КИСЕШЕНДӘ КӨНСЫҒЫШ ДИПЛОМАТИЯҺЫ." Баш мөхәррирҙәре: Хафизова К. Ш., Ҡыҙыралы Д. Хафизованың документтар һәм материалдар йыйынтығы. Инеш һүҙ, ҡытай документтарының тәржемәләре һәм фәнни аңлатмалар авторы. 2015. — Һүрәттәр менән 400 бит. * "Цин империяһы һәм Ҡаҙаҡ ханлыҡтары. 1-2-се китаптар." Алматы, 1989 йыл; Төҙәтмәләр, өҫтәмәләр һәм һүрәттәр менән яңынан баҫылған, Нур-Солтан, 2020 йыл. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}}{{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Алфавит буйынса ғалимдар]] [[Категория:Алфавит буйынса тарихсылар]] [[Категория:СССР тарихсылары]] [[Категория:Ҡаҙағстан тарихсылары]] [[Категория:Тарих фәндәре докторҙары]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1939 йылда тыуғандар]] [[Категория:24 апрелдә тыуғандар]] 1rhqrssqsnk7nn22v8b0lil3azan0u6 0 200449 1298682 1294190 2026-05-31T08:14:25Z Баныу 28584 /* Карьера */ 1298682 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен}} [[Файл:2020-01-18_Freestyle_skiing_at_the_2020_Winter_Youth_Olympics_–_Women's_Freeski_Slopestyle_–_Final_–_2nd_run_(Martin_Rulsch)_152.jpg|мини|Келли Силдару, 2020]] [[Файл:2020-01-18_Freestyle_skiing_at_the_2020_Winter_Youth_Olympics_–_Women's_Freeski_Slopestyle_–_Qualification_–_1st_run_(Martin_Rulsch)_032.jpg|мини|Келли Силдару, 2020]] '''Келли Силдару''' ({{Lang-et|Kelly Sildaru}}; ингл. Kelly Sildaru; 17 февраль 2002 йыл, Таллинн) — ирекле стиль саңғысыһы, ярым труба, слоупстайл, ҙур һауа һәм супертруба буйынса махсуслашҡан. Ул 2019 йылда хальфпайп буйынса донъя чемпионы һәм слоупстайл буйынса дүрт тапҡыр Х-уйындар еңеүсеһе. Ул шулай уҡ слоупстайл буйынса 2020 йылғы йәш үҫмерҙәр Ҡышҡы Олимпия чемпионы. Слоупстайл буйынса 2022 йылғы Олимпия уйындарының бронза медале ияһы. == Карьера == 2017 йылдың ғинуарында Ҡышҡы донъя уйындарында юниорҙар араһында слоупстайл буйынса икенсе алтын миҙал яулай. Ул 2018 йылғы Ҡышҡы Олимпиада уйындарында Эстония исеменән сығыш яһарға тейеш була, әммә тубыҡ йәрәхәте арҡаһында уйындан баш тартырға мәжбүр була. 2019 йылда Келли Силдару фристайл һәм сноуборд буйынса донъя чемпионатында хафпайпта тәүге алтын миҙал яулай. Тыуған илендә 2019 йылдың иң яҡшы эстон спортсыһы тип таныла. 2020 йылдың 18 ғинуарында Лозаннала үткән 2020 йылда йәштәр араһында ҡышҡы Олимпиада уйындарында слоупстайл буйынса алтын миҙал яулай, 93,75 балл йыя. Шул уҡ йылда Ҡышҡы Бөтә донъя уйындарында, суперпайп һәм слоупстайл ярыштарында ике алтын миҙал яулай. 2022 йылда Бөтә донъя ҡышҡы уйындарында суперпайп дисциплинаһында алтын миҙал яулай.{{нет АИ|31|05|2026}} == 2022 йылғы Олимпия уйындары == Олимпия уйындарын асыу тантанаһында Силдару Мартин Химма менән бергә Эстония командаһы өсөн флаг йөрөтөүсе итеп һайлана һәм ул шулай уҡ ябыу тантанаһында флаг йөрөтөүсе булып сығыш яһай. Келли Силдару ҙур һауа ярышының финалына сыға алмай, һайлап алыу турында 125,50 балл менән ун етенсе урынды яулай. 15 февралдә слоупстайл буйынса 82,06 балл йыйып, бронза миҙал яуланы. февралдә 87 мәрәй менән ярым торба финалында дүртенсе урынды яулай. == 2026 йылғы Олимпия уйындары == 2026 йылдың ғинуарында 2026 йылғы Йәйге Олимпиада уйындарына Эстония йыйылма командаһына индерелә. == Һөҙөмтәләр == === [[Олимпия уйындары]] === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%; text-align: center" width="70%" !Урын ! Дата ! Урын ! Күренеш ! Еңеүсе |- bgcolor="#cc9966" | {{3}} | align="center" | '''[[Ҡышҡы Олимпия уйындары 2022|2022 йылдың]]''' [[15 февраль|15 феврале]] | align="center" | {{Флаг|Китай}} [[Пекин]] | слоупстайл | — |} === Йәштәр Олимпия уйындары === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%; text-align: center" width="70%" !Урын ! Дата ! Урын ! Күренеш ! Еңеүсе |- bgcolor="gold" | {{1}} | align="center" | '''2020 йылдың''' [[18 ғинуар|18 ғинуарында]] . | align="center" |{{Флаг|Швейцария}} [[Лозанна]] | Слопстайл | — |} === Донъя чемпионаты === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%; text-align: center" width="70%" !Урын ! Дата ! Урын ! Күренеш ! Еңеүсе |- bgcolor="gold" | {{1}} | align="center" | [[9 февраль|февраль]] '''2019 йыл .''' | align="center" | {{Флаг|США}} [[Парк-Сити (Юта)|Парк-Сити]] | Ярым түңәрәк | — |} === Ҡышҡы Х-уйындар === * 9 миҙал - (6 алтын, 2 көмөш, 1 бронза) {| class="wikitable" border="1" cellspacing="4" style="font-size:95%; text-align:center; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" width="30%" |- style="background-color:#369; color:white;" | colspan="1" rowspan="2" width="80" |'''Йыл''' |- style="background-color:#4180be; color:white;" | width="100" | Йәш | width="150" | Слопстайл | width="150" | Суперторба | width="150" | Ҙур һауа |- style="background-color:#8CB2D8; color:white;" |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2016|2016||Winter X Games XXI}} | ''13'' | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | — | — |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2017|2017||Winter X Games XXI}} | ''14'' | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | — | bgcolor="silver" | '''көмөш''' |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2018|2018||Winter X Games XXII}} | ''15'' | colspan="3" | ''<small>йәрәхәтләнеү сәбәпле ҡатнашманы</small>'' |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2019|2019||Winter X Games XXIII}} | ''16'' | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | bgcolor="silver" | '''көмөш''' | style="background:#c96;" | '''бронза''' |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2020|2020||Winter X Games XXIV}} | ''17'' | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | — |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2022|2022||Winter X Games XXVI}} | ''19'' | — | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | — |} == Бүләктәр == * Эстонияның иң яҡшы йәш спортсыһы (5): 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 * Эстонияның йыл спортсыһы (2): 2019<ref name="best" />, 2022 * АҠШ еңел атлетика академияһы йыл спортсыһы (1): 2019 === Дәүләт наградалары === * Аҡ йондоҙ ордены рыцары, 3-сө дәрәжә ([[2022 йыл|2022]]). == Ғәилә == * Тынис Силдару - Генрих Силдаруның атаһы һәм тренеры * Генрих Силдару — ағаһы, ирекле стиль буйынса саңғысы, слоупстайл буйынса Эстония чемпионы == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.suusaliit.ee/et/llkoondised?person_id=100 Биографияһы Эстония саңғы ассоциацияһы сайтында] * [http://www.sildaru.com/ Рәсми сайт] * [http://esbl.ee/biograafia/Kelly_Sildaru Биографияһы] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:2002 йылда тыуғандар]] [[Категория:17 февралдә тыуғандар]] mn85iec8bzzw25nf7wyfgcp2skuivtt 1298683 1298682 2026-05-31T08:14:53Z Баныу 28584 /* 2022 йылғы Олимпия уйындары */ 1298683 wikitext text/x-wiki {{Спортсмен}} [[Файл:2020-01-18_Freestyle_skiing_at_the_2020_Winter_Youth_Olympics_–_Women's_Freeski_Slopestyle_–_Final_–_2nd_run_(Martin_Rulsch)_152.jpg|мини|Келли Силдару, 2020]] [[Файл:2020-01-18_Freestyle_skiing_at_the_2020_Winter_Youth_Olympics_–_Women's_Freeski_Slopestyle_–_Qualification_–_1st_run_(Martin_Rulsch)_032.jpg|мини|Келли Силдару, 2020]] '''Келли Силдару''' ({{Lang-et|Kelly Sildaru}}; ингл. Kelly Sildaru; 17 февраль 2002 йыл, Таллинн) — ирекле стиль саңғысыһы, ярым труба, слоупстайл, ҙур һауа һәм супертруба буйынса махсуслашҡан. Ул 2019 йылда хальфпайп буйынса донъя чемпионы һәм слоупстайл буйынса дүрт тапҡыр Х-уйындар еңеүсеһе. Ул шулай уҡ слоупстайл буйынса 2020 йылғы йәш үҫмерҙәр Ҡышҡы Олимпия чемпионы. Слоупстайл буйынса 2022 йылғы Олимпия уйындарының бронза медале ияһы. == Карьера == 2017 йылдың ғинуарында Ҡышҡы донъя уйындарында юниорҙар араһында слоупстайл буйынса икенсе алтын миҙал яулай. Ул 2018 йылғы Ҡышҡы Олимпиада уйындарында Эстония исеменән сығыш яһарға тейеш була, әммә тубыҡ йәрәхәте арҡаһында уйындан баш тартырға мәжбүр була. 2019 йылда Келли Силдару фристайл һәм сноуборд буйынса донъя чемпионатында хафпайпта тәүге алтын миҙал яулай. Тыуған илендә 2019 йылдың иң яҡшы эстон спортсыһы тип таныла. 2020 йылдың 18 ғинуарында Лозаннала үткән 2020 йылда йәштәр араһында ҡышҡы Олимпиада уйындарында слоупстайл буйынса алтын миҙал яулай, 93,75 балл йыя. Шул уҡ йылда Ҡышҡы Бөтә донъя уйындарында, суперпайп һәм слоупстайл ярыштарында ике алтын миҙал яулай. 2022 йылда Бөтә донъя ҡышҡы уйындарында суперпайп дисциплинаһында алтын миҙал яулай.{{нет АИ|31|05|2026}} == 2022 йылғы Олимпия уйындары == Олимпия уйындарын асыу тантанаһында Силдару Мартин Химма менән бергә Эстония командаһы өсөн флаг йөрөтөүсе итеп һайлана һәм ул шулай уҡ ябыу тантанаһында флаг йөрөтөүсе булып сығыш яһай.{{нет АИ|31|05|2026}} Келли Силдару ҙур һауа ярышының финалына сыға алмай, һайлап алыу турында 125,50 балл менән ун етенсе урынды яулай. 15 февралдә слоупстайл буйынса 82,06 балл йыйып, бронза миҙал яуланы. февралдә 87 мәрәй менән ярым торба финалында дүртенсе урынды яулай.{{нет АИ|31|05|2026}} == 2026 йылғы Олимпия уйындары == 2026 йылдың ғинуарында 2026 йылғы Йәйге Олимпиада уйындарына Эстония йыйылма командаһына индерелә. == Һөҙөмтәләр == === [[Олимпия уйындары]] === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%; text-align: center" width="70%" !Урын ! Дата ! Урын ! Күренеш ! Еңеүсе |- bgcolor="#cc9966" | {{3}} | align="center" | '''[[Ҡышҡы Олимпия уйындары 2022|2022 йылдың]]''' [[15 февраль|15 феврале]] | align="center" | {{Флаг|Китай}} [[Пекин]] | слоупстайл | — |} === Йәштәр Олимпия уйындары === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%; text-align: center" width="70%" !Урын ! Дата ! Урын ! Күренеш ! Еңеүсе |- bgcolor="gold" | {{1}} | align="center" | '''2020 йылдың''' [[18 ғинуар|18 ғинуарында]] . | align="center" |{{Флаг|Швейцария}} [[Лозанна]] | Слопстайл | — |} === Донъя чемпионаты === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%; text-align: center" width="70%" !Урын ! Дата ! Урын ! Күренеш ! Еңеүсе |- bgcolor="gold" | {{1}} | align="center" | [[9 февраль|февраль]] '''2019 йыл .''' | align="center" | {{Флаг|США}} [[Парк-Сити (Юта)|Парк-Сити]] | Ярым түңәрәк | — |} === Ҡышҡы Х-уйындар === * 9 миҙал - (6 алтын, 2 көмөш, 1 бронза) {| class="wikitable" border="1" cellspacing="4" style="font-size:95%; text-align:center; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" width="30%" |- style="background-color:#369; color:white;" | colspan="1" rowspan="2" width="80" |'''Йыл''' |- style="background-color:#4180be; color:white;" | width="100" | Йәш | width="150" | Слопстайл | width="150" | Суперторба | width="150" | Ҙур һауа |- style="background-color:#8CB2D8; color:white;" |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2016|2016||Winter X Games XXI}} | ''13'' | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | — | — |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2017|2017||Winter X Games XXI}} | ''14'' | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | — | bgcolor="silver" | '''көмөш''' |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2018|2018||Winter X Games XXII}} | ''15'' | colspan="3" | ''<small>йәрәхәтләнеү сәбәпле ҡатнашманы</small>'' |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2019|2019||Winter X Games XXIII}} | ''16'' | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | bgcolor="silver" | '''көмөш''' | style="background:#c96;" | '''бронза''' |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2020|2020||Winter X Games XXIV}} | ''17'' | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | — |- | {{Тәржемәһеҙ|Всемирные зимние экстремальные игры 2022|2022||Winter X Games XXVI}} | ''19'' | — | bgcolor="Gold" | '''алтын''' | — |} == Бүләктәр == * Эстонияның иң яҡшы йәш спортсыһы (5): 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 * Эстонияның йыл спортсыһы (2): 2019<ref name="best" />, 2022 * АҠШ еңел атлетика академияһы йыл спортсыһы (1): 2019 === Дәүләт наградалары === * Аҡ йондоҙ ордены рыцары, 3-сө дәрәжә ([[2022 йыл|2022]]). == Ғәилә == * Тынис Силдару - Генрих Силдаруның атаһы һәм тренеры * Генрих Силдару — ағаһы, ирекле стиль буйынса саңғысы, слоупстайл буйынса Эстония чемпионы == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.suusaliit.ee/et/llkoondised?person_id=100 Биографияһы Эстония саңғы ассоциацияһы сайтында] * [http://www.sildaru.com/ Рәсми сайт] * [http://esbl.ee/biograafia/Kelly_Sildaru Биографияһы] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:2002 йылда тыуғандар]] [[Категория:17 февралдә тыуғандар]] ez1fuf49jjox1jy6dhg2v0v0viv6zpv 0 200450 1298684 1294193 2026-05-31T08:15:36Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298684 wikitext text/x-wiki {{Музыкант|Фон=non_vocal_instrumentalist}}'''Ану Тали''' ({{Lang-et|Anu Tali}} ( 18 июнь 1972 йыл) — [[Эстония|эстон]] дирижёры. == Биографияһы == Таллин музыка мәктәбен пианистка булараҡ тамамлай. 1995 йылдан Сибелиус исемендәге Академияла Йорма Падуала дирижерлыҡҡа өйрәнә, һуңынан Эстония музыка академияһында (шул иҫәптән Роман Матсон) шөғөлләнә, ниһәйәт, 1998-2000 йылдарҙа Санкт-Петербург консерваторияһында Илья Мусин һәм Леонид Корчмар етәкселегендә музыкаль белемен тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} 1997 йылда Тали Эстония-Финляндия йәштәр симфоник оркестрын ойоштора ({{Lang-et|Eesti-Soome Sümfooniaorkester}}), һуңыраҡ 15 илдән музыканттарҙы үҙ эсенә ала һәм Скандинавия симфоник оркестры тип үҙгәртелә, йылына биш концерт бирә һәм бөгөнгө көнгә тиклем ике альбом яҙҙыра, уларҙан беренсеһе [[2002 йыл|(2000]]) «Океан» һәм «Аҡҡош осошо» оркестр сюиталары. Икенсе альбомда Ян Сибелиус, Сергей Рахманинов һәм Эркки-Свен Тюйюр әҫәрҙәре бар. Оркестр директоры — дирижер игеҙәк һеңлеһе ''Ҡәҙри Тали''.{{нет АИ|31|05|2026}} [[2004 йыл|2004]] йылда Эстонияның йәш мәҙәниәт хеҙмәткәре премияһына лайыҡ була. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * 2007 йыл, 10-сы һан [https://web.archive.org/web/20101121143856/http://der-neue-merker.eu/mod,interview/action,detail/id_interview,4/id_menuitem,13 .] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на немецком языке">(немец теле)</span> * [http://www.tartupostimees.ee/?id=81764 Диригент игацеб коджу нагу лапс] : Интервью // Постимеес, 02/13/2009. <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на эстонском языке">(баҫма)</span> [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Алфавит буйынса музыканттар]] [[Категория:Санкт-Петербург консерваторияһын тамамлаусылар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1972 йылда тыуғандар]] [[Категория:18 июндә тыуғандар]] s7a1sy8ib6zblv4xs5lkaj7tarul7hm 0 200464 1298686 1294302 2026-05-31T08:16:29Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298686 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Кармен Касс''' ({{Lang-et|Carmen Kass}}; [[1978 йыл|1978 йылдың]] [[14 сентябрь|14 сентябрендә]] [[Таллинн|Таллинда]] тыуған) — Эстонияның топ-моделе һәм актрисаһы. 1990-сы йылдар аҙағында — 2000-се йылдар башында халыҡ-ара данға күтәрелә, Vogue журналының тышлыҡтарында, реклама кампанияларында, Chanel, Gucci, Calvin Klein, Valentino һәм башҡа мода йорттарының подиумдарында сығыш яһай, де Майкл Корденың музаһы һәм йөҙө була. Үҙенсәлекле тышҡы ҡиәфәте һәм нәфис атлауы уны шул ваҡыттағы моданың төп йөҙҙәренең береһе итә, Vogue журналы уны «Йыл моделе» (2000) тип атай. [[Шахматный союз Эстонии|Эстония шахмат федерацияһы]] президенты була (2004—2011), [[шахмат]] турнирҙарында сығыш яһай. 2004 йылда Европарламентҡа кандидат булараҡ Эстонияның ''Res Publica'' партияһынан сығыш яһай. == Биографияһы == Касс [[Таллинн|Таллинда]] тыуған һәм Ярва округының Пайде янындағы Мао ауылында үҫкән. Касс, уның өлкән апаһы Виктория һәм өлкән ағаһы Кутти әсәләре Койду Пёдер тарафынан тәрбиәләнә. Атаһы Виктор Касс (1945—2021) Польвала шахмат буйынса тренер була. Кармен бер нисә матурлыҡ конкурсында еңеп сыға, шул иҫәптән «Мисс Пайде» һәм «Мисс Ярвамаа».{{нет АИ|31|05|2026}} == Карьера == [[Файл:Carmen_Lindex_2010_crop.jpg|мини|Кармен Касс]] Кассҡа 14 йәш булғанда, уны [[Милан|Миландың]] модель агенты супермаркетта күреп ҡала һәм эш тәҡдим итә. Әсәһе, официантка булып эшләгән яңғыҙ әсә, ҡыҙына өс айға [[Милан|Миланға]] барырға рөхсәт итмәй, шуға күрә Касс документтарға ҡултамғаһын ялғанлаштыра. Модель булырға тәүге ынтылышы уңышһыҙ була, һәм Касс күп тә үтмәй Миландан китә. 18 йәшендә ул Парижға күсенә. Кармен тиҙ арала дан ҡаҙана, American, French, British һәм Italian Vogue, Australian Elle, UK Image, Madame Figaro һәм French Numéro тышлыҡтарында күренә. Касс беренсе тапҡыр 1997 йылдың ноябрендә French Vogue журналы тышлығында була. 2007 йылда ғына Касс билдәле дизайнерҙар өсөн ун реклама кампанияһының йөҙөнә әйләнә. Шул уҡ йылда ул ''Max Factor'' компанияһының моделе һәм вәкиле булып китә. Касс 10 йыл рәттән Майкл Корстың музаһы һәм йөҙө була. Касс шулай уҡ 17 йыл рәттән Нарцисо Родригестың хуш еҫенең йөҙө була. Касс Жизель Бюндхен менән бергә героинға бәйлелеген туҡтатҡан модельдәрҙең береһе тип иҫәпләнә. [[2010 йыл|2010 йылда]] мәктәпте тамамлап, юғары белем алырға ниәтләүен белдерә. == Йәмәғәт эшмәкәрлеге == 2004 йылғы һайлауҙарҙа ул Республика партияһынан Европарламентҡа кандидат була. Ул 2315 тауыш йыйған. == Шәхси тормошо == 2004—2014 йылдарҙа Касс немец шахмат гроссмейстеры Эрик Лоброн менән мөнәсәбәттә була. Ул эстон һәм инглиз телдәрендә, шулай уҡ рус һәм итальян телдәрендә иркен һөйләшә. Уның туғаны Антонио Себастьян Касс шулай уҡ модель<ref>{{Cite news|title=Modellisaate Antonio: ma pole kunagi uhkustanud, et mu tädi on Carmen Kass|work=Elu24|publisher=Postimees|date=2015-12-21|url=http://elu24.postimees.ee/3442729/modellisaate-antonio-ma-pole-kunagi-uhkustanud-et-mu-taedi-on-carmen-kass|accessdate=2021-05-14}}</ref> һәм музыкант<ref>{{Cite news|title=Modellisaate Antonio avaldas religioonist pajatava räppsingli|work=Elu24|publisher=Postimees|date=2016-02-03|url=http://elu24.postimees.ee/3563951/|accessdate=2017-02-12}}</ref>. 2024 йылдың 29 ноябрендә Касс социаль селтәрҙәр аша әсә булыуы тураһында иғлан итә. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1978 йылда тыуғандар]] [[Категория:14 сентябрҙә тыуғандар]] 6zph92gtym8xt87css9sqxjejwfc48l 1298687 1298686 2026-05-31T08:16:50Z Баныу 28584 /* Карьера */ 1298687 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Кармен Касс''' ({{Lang-et|Carmen Kass}}; [[1978 йыл|1978 йылдың]] [[14 сентябрь|14 сентябрендә]] [[Таллинн|Таллинда]] тыуған) — Эстонияның топ-моделе һәм актрисаһы. 1990-сы йылдар аҙағында — 2000-се йылдар башында халыҡ-ара данға күтәрелә, Vogue журналының тышлыҡтарында, реклама кампанияларында, Chanel, Gucci, Calvin Klein, Valentino һәм башҡа мода йорттарының подиумдарында сығыш яһай, де Майкл Корденың музаһы һәм йөҙө була. Үҙенсәлекле тышҡы ҡиәфәте һәм нәфис атлауы уны шул ваҡыттағы моданың төп йөҙҙәренең береһе итә, Vogue журналы уны «Йыл моделе» (2000) тип атай. [[Шахматный союз Эстонии|Эстония шахмат федерацияһы]] президенты була (2004—2011), [[шахмат]] турнирҙарында сығыш яһай. 2004 йылда Европарламентҡа кандидат булараҡ Эстонияның ''Res Publica'' партияһынан сығыш яһай. == Биографияһы == Касс [[Таллинн|Таллинда]] тыуған һәм Ярва округының Пайде янындағы Мао ауылында үҫкән. Касс, уның өлкән апаһы Виктория һәм өлкән ағаһы Кутти әсәләре Койду Пёдер тарафынан тәрбиәләнә. Атаһы Виктор Касс (1945—2021) Польвала шахмат буйынса тренер була. Кармен бер нисә матурлыҡ конкурсында еңеп сыға, шул иҫәптән «Мисс Пайде» һәм «Мисс Ярвамаа».{{нет АИ|31|05|2026}} == Карьера == [[Файл:Carmen_Lindex_2010_crop.jpg|мини|Кармен Касс]] Кассҡа 14 йәш булғанда, уны [[Милан|Миландың]] модель агенты супермаркетта күреп ҡала һәм эш тәҡдим итә. Әсәһе, официантка булып эшләгән яңғыҙ әсә, ҡыҙына өс айға [[Милан|Миланға]] барырға рөхсәт итмәй, шуға күрә Касс документтарға ҡултамғаһын ялғанлаштыра. Модель булырға тәүге ынтылышы уңышһыҙ була, һәм Касс күп тә үтмәй Миландан китә.{{нет АИ|31|05|2026}} 18 йәшендә ул Парижға күсенә. Кармен тиҙ арала дан ҡаҙана, American, French, British һәм Italian Vogue, Australian Elle, UK Image, Madame Figaro һәм French Numéro тышлыҡтарында күренә. Касс беренсе тапҡыр 1997 йылдың ноябрендә French Vogue журналы тышлығында була. 2007 йылда ғына Касс билдәле дизайнерҙар өсөн ун реклама кампанияһының йөҙөнә әйләнә. Шул уҡ йылда ул ''Max Factor'' компанияһының моделе һәм вәкиле булып китә. Касс 10 йыл рәттән Майкл Корстың музаһы һәм йөҙө була. Касс шулай уҡ 17 йыл рәттән Нарцисо Родригестың хуш еҫенең йөҙө була. Касс Жизель Бюндхен менән бергә героинға бәйлелеген туҡтатҡан модельдәрҙең береһе тип иҫәпләнә. [[2010 йыл|2010 йылда]] мәктәпте тамамлап, юғары белем алырға ниәтләүен белдерә.{{нет АИ|31|05|2026}} == Йәмәғәт эшмәкәрлеге == 2004 йылғы һайлауҙарҙа ул Республика партияһынан Европарламентҡа кандидат була. Ул 2315 тауыш йыйған. == Шәхси тормошо == 2004—2014 йылдарҙа Касс немец шахмат гроссмейстеры Эрик Лоброн менән мөнәсәбәттә була. Ул эстон һәм инглиз телдәрендә, шулай уҡ рус һәм итальян телдәрендә иркен һөйләшә. Уның туғаны Антонио Себастьян Касс шулай уҡ модель<ref>{{Cite news|title=Modellisaate Antonio: ma pole kunagi uhkustanud, et mu tädi on Carmen Kass|work=Elu24|publisher=Postimees|date=2015-12-21|url=http://elu24.postimees.ee/3442729/modellisaate-antonio-ma-pole-kunagi-uhkustanud-et-mu-taedi-on-carmen-kass|accessdate=2021-05-14}}</ref> һәм музыкант<ref>{{Cite news|title=Modellisaate Antonio avaldas religioonist pajatava räppsingli|work=Elu24|publisher=Postimees|date=2016-02-03|url=http://elu24.postimees.ee/3563951/|accessdate=2017-02-12}}</ref>. 2024 йылдың 29 ноябрендә Касс социаль селтәрҙәр аша әсә булыуы тураһында иғлан итә. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1978 йылда тыуғандар]] [[Категория:14 сентябрҙә тыуғандар]] 6pzxyp1jqct5g36spu99d9p82p17y2k 0 200465 1298730 1294306 2026-05-31T11:01:38Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298730 wikitext text/x-wiki {{Государственный деятель}}'''Сигне Киви''' ({{Lang-et|Signe Kivi}}; 1957 йылдың 24 февралендә Таллинда ''тыуған'') — эстон туҡыма рәссамы, сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре. Эстония реформа партияһы ағзаһы. 2019 йылдан Эстонияның 14-се Рийгикогу ағзаһы. Элек - Эстония Грифель ағзаһы (1990-1992), Мәҙәниәт министры (1999-2002), Эстонияның 9-сы һәм 10-сы Рико ағзаһы (2003-2005), профессор (1997-2000) Эстония һәм Сәнғәт академияһы ректоры (2005-2015), Тартыу сәнғәт музейы директоры (2017-2019). Финляндия Арыҫлан орденының Ҙур Хас кавалеры (2001), IV дәрәжә Аҡ Йондоҙ ордены кавалеры (2004), Португалияның Хеҙмәт Даны ордены кавалеры (2006), Бельгияның иң уңышлы ордены кавалеры (2008). == Биографияһы == [[Файл:Signe_Kivi,_tekstiilikunstnik_ja_poliitik_vanalinnapäevadel_99.jpg|слева|мини|1999 йылда Кивиға ҡул ҡуйҙы]] 1957 йылдың 24 февралендә Таллинда тыуған. Әсәһе — Эстония фольклор архивы хеҙмәткәре ''Урве'' Бушман, 2018 йылда «халыҡ мираҫының нескәлектәренә даими иғтибар биргәне» өсөн Фольклор йыйыу өсөн Президент премияһына лайыҡ була. 1975 йылда Пелгулиндағы 46-сы урта мәктәпте тамамлай. Мәктәптә йөҙөү, еңел атлетика, гимнастика, халыҡ бейеүҙәре менән шөғөлләнгән. 1984 йылда Эстония ССР сәнғәт институтын художестволы проектлау һәм туҡыма һәм еңел сәнәғәт продукцияһын моделләштереү буйынса тамамлай, магистр дәрәжәһен ала. 1980—1985 йылдарҙа «Коду» халыҡ кәсептәре берекмәһендә, 1985—1991 йылдарҙа «Арс» Таллин комбайнында рәссам булып эшләй. 1988 йылдан алып Эстония ССР-ының сәнғәт институтында уҡыта. 1997—2000 йылдарҙа Эстония сәнғәт академияһы профессоры, 1999 йылдан туҡыма кафедраһы мөдире, 2002 йылдан ҡунаҡ профессор, 2005—2015 йылдарҙа Эстония сәнғәт академияһы ректоры. 1987 йылдан Эстония рәссамдар союзы ағзаһы. 1995—1998 йылдарҙа Союздың вице-президенты, һуңынан 1999 йылға тиклем уның президенты була. 1990—1992 йылдарҙа Эстония конгресы ағзаһы, Эстония конгресы тергеҙеү буйынса инициатива төркөмө ағзаһы. 1999 йылда Март Лаар хөкүмәтендә мәҙәниәт министры була. Шулай уҡ Мәҙәниәт эштәре буйынса совет һәм Эстония спорт советы рәйесе вазифаһын башҡара. Март Лаар отставкаға киткәс, Сиим Каллас хөкүмәтендә мәҙәниәт министры вазифаһын һаҡлап ҡала. Эстония дәүләт фонды рәйесе Аво Виолы (Avo Viiol) дәүләт аҡсаларын ҡыҙ урлау сәбәпле, Һине Киви отставкаға китеү тураһында ғариза бирә, ул 2002 йылдың 23 авгусында Премьер-министр тарафынан раҫлана. 1998—2006 йылдарҙа һәм 2014 йылдан бөгөнгө көнгә тиклем Эстония реформалар партияһы ағзаһы була. 1996—1999 һәм 2002 йылдарҙа Таллин ҡала Советы ағзаһы була, шулай уҡ 1999 йылда һайлана, әммә мәҙәниәт министры итеп тәғәйенләнеүе арҡаһында Таллин ҡала Советынан китә. 2003 йылдан 9-сы Риигикогу депутаты. 2003 йылғы парламент һайлауҙарынан һуң 10-сы Риигикогу депутаты итеп һайлана. 2003—2005 йылдарҙа Мәҙәниәт буйынса комитет рәйесе урынбаҫары була. 2005 йылда Эстония сәнғәт академияһы ректоры итеп тәғәйенләнеү сәбәпле, Рийгикогуны ҡалдыра. 2017 йылдың 26 июнендә Тарту художество музейы директоры вазифаһын башҡара. Ул был вазифаны 2019 йылғы парламент һайлауҙарынан һуң Тарту һайлау округынан 14-се Рийгикогула урын яулағандан һуң ҡалдыра. Ул парламенттың мәҙәниәт буйынса комитеты ағзаһы. 2009 йылда ул Эстонияның Европа ижад һәм инновация йылы (EYCI) буйынса илсеһе була. 2019 йылдан Эстония Милли китапханаһы идараһы ағзаһы. Эстонияла һәм сит илдәрҙә күп күргәҙмәләрҙә ҡатнаша, Эстония матбуғатында мәҡәләләр авторы. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Шәхси тормошо == 1995—2011 йылдарҙа Эстония ҡурсаҡ театрының баш рәссамы Кал Киви менән өйләнешкән, ике улы, ике үгәй улы, алты ейәне бар. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1957 йылда тыуғандар]] [[Категория:24 февралдә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] 6b4d7dfdt3wzj42k4c7p5u4h2ys34q9 0 200466 1298731 1294309 2026-05-31T11:02:23Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298731 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Шигмонд Юлия''' (венгр. Sigmond Júlia; 11 июль 1929, Тюрда — 23 март 2020) — ҡурсаҡ театрында эшләгән венгр сығышлы румын актрисаһы, эсперанто телендә һөйләшкән. Ул венгр яҙыусыһы һәм шағиры Иштван Зигмондтың һеңлеһе һәм эсперанто телендә һөйләшеүсе Сен Родендың ҡатыны була. == Биографияһы == Ул 1949 йылда Клуж-Напока кыҙҙар гимназияһын (элекке Реформа гимназияһы, хәҙерге Апаай лицей) тамамлаған. 1950 йылда ул редакторлыҡ карьераһын башлай, ә 1959 йылдан 1984 йылға тиклем Клуж-Напока театрында ҡурсаҡсы һәм пантомима булып эшләй. 1956 йылдан ул эсперанто телен өйрәнә һәм халыҡ-ара конгрестарҙа һәм эсперанто телендә һөйләшеүселәрҙең осрашыуҙарында күп тапҡыр ҡатнаша. Ул Эсперанто журналы Bazaro һәм Monato газеталарының баш мөхәррире булған. 2000 йылда «Mi ne estas Mona Lisa» хикәйәһе өсөн фантастика премияһына лайыҡ була. 2005 йылда Тель-Авивта үткән 85-се Бөтә донъя эсперанто конгресында һынлы сәнғәт конкурсы ойоштора.{{нет АИ|31|05|2026}} == Һайланма әҫәрҙәр == * 2001 — Mi ne estas Mona Lisa * 2008 — Kiam mi estis la plej feliĉa en la vivo? * 2011 — Nomoj kaj sortoj * 2013 — Dialogo * 2013 — Libazar' kaj tero * 2015 — Kvodlibeto * 2016 — Kvin geamikoj == Наградалар һәм приздар == * 1969 — Nova Talento: Interdivido * 1997 — Prozo, 2-я премия: Kiam mi pardonis al la kato? * 2000 — Prozo, 1-я премия: Mi ne estas Mona Lisa * 2009 — Prozo, 2-я премия: Viola == Әҙәбиәт == * * Erdélyi magyar ki kicsoda 2010. Нагиварад: RMDSZ-BMC Kiadó. 2010. 589. О. [[:tt:Special:BookSources/9789730072563|ISBN 978-973-00725-6-3]] == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20151104171512/http://www.esperanto.be/fel/2007/008896.php Sep citronsemoj] (эсп.) * [https://web.archive.org/web/20160306204957/http://www.esperanto.be/fel/2009/009693.php La mistera nokto] (эсп.) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Италияла вафат булғандар]] [[Категория:2020 йылда вафат булғандар]] [[Категория:23 мартта вафат булғандар]] [[Категория:Румынияла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1929 йылда тыуғандар]] [[Категория:11 июлдә тыуғандар]] j23e1fihx4gm3tyw4n56txgwnyx4n9d 0 200467 1298732 1294322 2026-05-31T11:04:23Z Баныу 28584 /* Иҫкәрмәләр */ 1298732 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}}'''Элина Нечаева''' ({{Lang-et|Elina Netšajeva}}) — Эстония опера йырсыһы һәм 2018 йылда Евровидениела Эстония вәкиле. == Биографияһы == Элина Нечаева [[Таллинн|Таллинда]] тыуған һәм [[2016 йыл|2016]] йылда Эстония музыка һәм театр академияһын классик йырлау буйынса тамамлаған. [[2018 йыл|2018]] йылда йырсы 2018 йылғы Евровидение йыр конкурсы өсөн милли һайлауҙа «La Forza» («Көс» тип тәржемә ителә) йырын тәҡдим итте, ''Eesti Laul'' . Конкурстың суперфиналында Нечаева телевизион тауыш биреүҙе яулай һәм Лиссабонда үткән «Евровидение-2018» йыр конкурсында Эстония исеменән сығыш яһау хоҡуғын яулай. Элина Нечаева «Евровидение: ут сагаһы төркөмө тарихы» фильмында төп ролдәрҙе башҡара. == Евровидение 2018 == Беренсе ярымфиналда ул 9-сы һан булып сығыш яһай, унда 201 мәрәй менән бишенсе урынды яулай һәм финалға сыға. Финалда ул 6-сы һан булып сығыш яһай һәм 245 мәрәй менән һигеҙенсе урынды яулай. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Алфавит буйынса музыканттар]] [[Категория:Алфавит буйынса йырсылар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1991 йылда тыуғандар]] [[Категория:10 ноябрҙә тыуғандар]] o24qas2nbu1m69edwcinp5otwibldoq 1298733 1298732 2026-05-31T11:05:11Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298733 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}}'''Элина Нечаева''' ({{Lang-et|Elina Netšajeva}}) — Эстония опера йырсыһы һәм 2018 йылда Евровидениела Эстония вәкиле. == Биографияһы == Элина Нечаева [[Таллинн|Таллинда]] тыуған һәм [[2016 йыл]]да Эстония музыка һәм театр академияһын классик йырлау буйынса тамамлаған. [[2018 йыл]]да йырсы 2018 йылғы Евровидение йыр конкурсы өсөн милли һайлауҙа «La Forza» («Көс» тип тәржемә ителә) йырын тәҡдим итте, ''Eesti Laul'' . Конкурстың суперфиналында Нечаева телевизион тауыш биреүҙе яулай һәм Лиссабонда үткән «Евровидение-2018» йыр конкурсында Эстония исеменән сығыш яһау хоҡуғын яулай.{{нет АИ|31|05|2026}} Элина Нечаева «Евровидение: ут сагаһы төркөмө тарихы» фильмында төп ролдәрҙе башҡара.{{нет АИ|31|05|2026}} == Евровидение 2018 == Беренсе ярымфиналда ул 9-сы һан булып сығыш яһай, унда 201 мәрәй менән бишенсе урынды яулай һәм финалға сыға. Финалда ул 6-сы һан булып сығыш яһай һәм 245 мәрәй менән һигеҙенсе урынды яулай. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Алфавит буйынса музыканттар]] [[Категория:Алфавит буйынса йырсылар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1991 йылда тыуғандар]] [[Категория:10 ноябрҙә тыуғандар]] imj2wxtnqbbzehjnajlzf9d3uvm9mvg 0 200468 1298734 1294313 2026-05-31T11:06:23Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298734 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''София Лазаревна Заменгоф''' ({{Lang-pl|Zofia Zamenhof}}[[1889 йыл|; 1889 йылдың]] [[13 декабрь|13 декабрендә]] Ковно ҡалаһында Треблинка концлагеры) — поляк педиатры, [[Заменһоф Клара Александровна|Клара]] һәм [[Людвик Лазарь Заменһоф|Лазар Заменгофтың]] ҡыҙы. == Биографияһы == 1907—1913 йылдарҙа София Лозанна университетында медицина буйынса белем ала, 1914 йылда [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургта]] дәүләт сертификаты ала. Ул педиатрия һәм эске медицина буйынса махсуслашҡан. 1922 йылдан [[Варшава|Варшавала]] Лебединский дауаханаһында эшләй. [[Икенсе донъя һуғышы]] ваҡытында Варшава геттоһына депортациялана. Фашист оккупацияһы аҫтында ҡулға алынғансы медицина менән шөғөлләнеүен дауам итә. Ул, моғайын, Треблинка концлагерында газ камераһында үлтерелгәндер. Уның ҡәбере (Клара Заменгоф ҡәбере эргәһендәге мемориаль таҡтаташ) Варшавала йәһүд зыяратында урынлашҡан. Польшала «София Заменгоф фонды» эшләй, ул үҙенең миссияһын «азатлыҡ идеяһын, демократия, мәҙәни төрлөлөк һәм толерантлыҡ принциптарын» пропагандалауға нигеҙләй.{{нет АИ|31|05|2026}} === Ғәилә === Софиянан тыш, Людвиг менән Клараның тағы ике балаһы була, улар Холокостта һәләк була: * Адам — офтальмолог (1888—1940), Пальмирала үлтерелә. * Лидия — яҙыусы һәм тәржемәсе (1904—1942), Треблинкала үлтерелә.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:1942 йылда вафат булғандар]] [[Категория:12 сентябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1889 йылда тыуғандар]] [[Категория:13 декабрҙә тыуғандар]] drocul8flo1hq5uf6g0v62p4muotrxn 0 200469 1298735 1294315 2026-05-31T11:07:12Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298735 wikitext text/x-wiki {{Ғалим|Альма-матер=[[Будапештский университет]]|Знаменитые ученики=|Известен как=}}'''Каталин Ковач''' (венгр. Kováts Katalin), тыуған исеме '''Шмиделиуш''' (венгр. Smideliusz Katalin; 16 октябрь 1957 йыл, Будапешт) — венгр журналисы, эсперантист, математик. == Биографияһы == 1957 йылдың 16 октябрендә [[Мажарстан|Венгрияның]] Будапешт ҡалаһында тыуа. Будапешт университетында белем ала. Ул француз Сильвен Леларжға өйләнгән. 2001 йылда уларҙың Мартин исемле улдары тыуа. Ул шулай уҡ тағы ике баланың әсәһе: Петра (TEJO йәштәр ойошмаһының элекке идараһы ағзаһы) һәм Бенс Шмиделиус. Каталин Ковач ире һәм кесе улы менән [[Нидерланд|Голландияла]] йәшәй. Каталин Ковач лингвист һөнәрен һайлаған. Докторлыҡ диссертацияһында ул эсперанто теленең пропедевтика ҡиммәтен анализлаған. Хәҙерге ваҡытта ул был өлкәлә актив эшләй. Венгр лингвист курстар күп һанлы һәм методик семинарҙар үткәреүҙе дауам итә. Теоретик дәрестәр биреүҙән тыш, Ковач шулай уҡ тел уҡытыусыларын яңы методтарға өйрәтә. Ул үҙ тәжрибәһен эсперанто телен уҡытыуҙы яҡшыртыу өсөн актив ҡуллана. Каталин Ковач Будапешт университетының ғәмәли тел ғилеме кафедраһында юғары вазифа биләй, унда тел-ара ғилем буласаҡ тел белгестәре өсөн төп өйрәнеү предметы булып тора. 1994 йылдан бирле ул Monato журналында даими рәүештә мәҡәләләр баҫтыра һәм 1994 йылдан 2006 йылға тиклем International Pedagogic Review (IPR) журналының мөхәррир урынбаҫары булып эшләй. 2001 йылда ул edukado.net эсперанто телен өйрәнеү сайтын булдыра, уны үҙе мөхәррирләүҙе дауам итә. Каталин Ковач 2007 йылдан бирле Эсперанто академияһы ағзаһы һәм 2009 йылдан бөтә Донъя Эсперанто Ассоциацияһының һынау советы рәйесе. Ул Pocket Art журналының авторҙарының береһе һәм нәшире, шулай уҡ Internacia Pedagogia Revuo (IPR) журналында баҫтырылған күп лингвистик мәҡәләләр авторы. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://egalite.hu/strateg/strathu.htm Stratégiai terv az eszperantó nyelv iskolai oktatásának eredményesebbé tételére] Архив копиясе, 5 март 2021. Wayback Machine * [https://edukado.net/multlingvaj?l=hu AZ Edukado.net az eszperantó nyelv tanárainak, tanfolyamvezetőinek é a nyelvet önállóan tanulók virtuális közösségének a honlapja.] Архив копиясе, 11 май 2021. Wayback Machine * [http://esperanto.net/literaturo/autor/kovats.html KOVÁTS Каталин (SMIDÉLIUSZ Каталин)] Архив копиясе, 12 гыйнвар 2020. Wayback Machine * Katalin Kováts. "Солдатож" де ния мовадо инструкторы (аеруча) // Эсперанто теленең Ла Ондо теле . — 2011 ел. — 2 нче сан (196) . — 3—4 нче битләр . Архивланган 24 2021 елның июле еллар * D. Njagu. Сведландодагы Libro pri duonhungara esperantisto (аеруча) // Эсперанто : журнал. — 2013 ел. — Февраль. — ISSN 0014-0635 . Архивланган 26 2021 елның июле ел. Каталин Ковакс Stelsemantoj en la ora nordo. Tiberio Morariu kaj liaj samtempuloj . <references /> [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Венгрия тел белгестәре]] [[Категория:Будапешт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Будапештта тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1957 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 октябрҙә тыуғандар]] 24lkrufzkn5mdw0nmfvdojghvtw1w9r 1298736 1298735 2026-05-31T11:07:39Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298736 wikitext text/x-wiki {{Ғалим|Альма-матер=[[Будапештский университет]]|Знаменитые ученики=|Известен как=}}'''Каталин Ковач''' (венгр. Kováts Katalin), тыуған исеме '''Шмиделиуш''' (венгр. Smideliusz Katalin; 16 октябрь 1957 йыл, Будапешт) — венгр журналисы, эсперантист, математик. == Биографияһы == 1957 йылдың 16 октябрендә [[Мажарстан|Венгрияның]] Будапешт ҡалаһында тыуа. Будапешт университетында белем ала. Ул француз Сильвен Леларжға өйләнгән. 2001 йылда уларҙың Мартин исемле улдары тыуа. Ул шулай уҡ тағы ике баланың әсәһе: Петра (TEJO йәштәр ойошмаһының элекке идараһы ағзаһы) һәм Бенс Шмиделиус. Каталин Ковач ире һәм кесе улы менән [[Нидерланд|Голландияла]] йәшәй. Каталин Ковач лингвист һөнәрен һайлаған. Докторлыҡ диссертацияһында ул эсперанто теленең пропедевтика ҡиммәтен анализлаған. Хәҙерге ваҡытта ул был өлкәлә актив эшләй. Венгр лингвист курстар күп һанлы һәм методик семинарҙар үткәреүҙе дауам итә. Теоретик дәрестәр биреүҙән тыш, Ковач шулай уҡ тел уҡытыусыларын яңы методтарға өйрәтә. Ул үҙ тәжрибәһен эсперанто телен уҡытыуҙы яҡшыртыу өсөн актив ҡуллана. Каталин Ковач Будапешт университетының ғәмәли тел ғилеме кафедраһында юғары вазифа биләй, унда тел-ара ғилем буласаҡ тел белгестәре өсөн төп өйрәнеү предметы булып тора. 1994 йылдан бирле ул Monato журналында даими рәүештә мәҡәләләр баҫтыра һәм 1994 йылдан 2006 йылға тиклем International Pedagogic Review (IPR) журналының мөхәррир урынбаҫары булып эшләй. 2001 йылда ул edukado.net эсперанто телен өйрәнеү сайтын булдыра, уны үҙе мөхәррирләүҙе дауам итә. Каталин Ковач 2007 йылдан бирле Эсперанто академияһы ағзаһы һәм 2009 йылдан бөтә Донъя Эсперанто Ассоциацияһының һынау советы рәйесе. Ул Pocket Art журналының авторҙарының береһе һәм нәшире, шулай уҡ Internacia Pedagogia Revuo (IPR) журналында баҫтырылған күп лингвистик мәҡәләләр авторы. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://egalite.hu/strateg/strathu.htm Stratégiai terv az eszperantó nyelv iskolai oktatásának eredményesebbé tételére] Архив копиясе, 5 март 2021. Wayback Machine * [https://edukado.net/multlingvaj?l=hu AZ Edukado.net az eszperantó nyelv tanárainak, tanfolyamvezetőinek é a nyelvet önállóan tanulók virtuális közösségének a honlapja.] Архив копиясе, 11 май 2021. Wayback Machine * [http://esperanto.net/literaturo/autor/kovats.html KOVÁTS Каталин (SMIDÉLIUSZ Каталин)] Архив копиясе, 12 гыйнвар 2020. Wayback Machine * Katalin Kováts. "Солдатож" де ния мовадо инструкторы (аеруча) // Эсперанто теленең Ла Ондо теле . — 2011 ел. — 2 нче сан (196) . — 3—4 нче битләр . Архивланган 24 2021 елның июле еллар * D. Njagu. Сведландодагы Libro pri duonhungara esperantisto (аеруча) // Эсперанто : журнал. — 2013 ел. — Февраль. — ISSN 0014-0635 . Архивланган 26 2021 елның июле ел. Каталин Ковакс Stelsemantoj en la ora nordo. Tiberio Morariu kaj liaj samtempuloj . <references /> [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Венгрия тел белгестәре]] [[Категория:Будапешт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Будапештта тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1957 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 октябрҙә тыуғандар]] dd87u2meijhk4jfr20n9xk631mk58ei 0 200470 1298737 1295682 2026-05-31T11:09:37Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298737 wikitext text/x-wiki {{Ғалим|Знаменитые ученики=|Известен как=Специалист в области лингвистики и [[эсперанто]]логии|Сайт=}}'''Илона Кутный''' ( [[1 март]] [[1953 йыл|1953]] йыл [[Будапешт]] ) — [[Венгрҙар|венгр]] тел белгесе, эсперантолог, уҡытыусы һәм тел ғилеме докторы. Ул 1997 йылдан бирле Польшала йәшәй. Ул Познаньды Адам Мицкевич исемендәге университетта интралингвистика курстарына нигеҙ һалыусы һәм директоры. == Биографияһы == 1953 йылдың 1 мартында [[Будапешт|Будапештта]] тыуған. 1977 йылда Будапешт университетының математика, француз филологияһы һәм эсперанто факультетын тамамлай, унда профессор Иштван Шердахей ҡулында уҡый. Һуңыраҡ дөйөм һәм ғәмәли тел ғилемен өйрәнә башлай һәм 1990 йылда тыуған университетында тел ғилеме докторы дәрәжәһен ала, «Венгер һәм эсперанто телдәрен компьютерҙа уҡытыуҙа телмәр синтезын ҡулланыу» диссертацияһы менән. 2009 йылда Познань ҡалаһында Адам Мицкевич исемендәге университетта абилитация тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} Ғилми-тикшеренеү институттарында информатика буйынса эшләй, артабан мөхәррир булып эшләй, шулай уҡ Будапешттағы элекке УЭА ғилми нәшриәт үҙәгендә эшләй (1983—1985). «Интеркомпуто» һәм «Фокусо» журналдарының мөхәррирҙәренең береһе була. 1986 йылдан Будапешт технология һәм иҡтисад университеты менән берлектә телмәрҙе эшкәртеү өлкәһендә эшләй.{{нет АИ|31|05|2026}} 1987 йылда профессор Иштван Шердахей вафат булғас, ул Будапешт университетының тел ғилеме кафедраһының эсперанто кафедраһында эсперанто һәм тел ғилемен уҡытыуҙы үҙ өҫтөнә ала. Халыҡ-ара эсперанто өйрәнеү кафедраһын ойоштороусыларҙың береһе була, унда бер нисә йыл эшләй. Ул иҫәпләү һәм ғәмәли тел ғилеме буйынса курстар уҡыта.1997 йылда ул Польшаға күсенә, унда уның ире Збигнев Гало университетта социология һәм эсперанто телен уҡыта. Теге Адам Мицкевич исемендәге университеттың Этнолингвистика институтында венгр теле һәм лингвистикаһын уҡыта. Венгрҙарҙы өйрәнеү кафедраһы мөдире (2010 йылдан 2019 йылға тиклем фин-угор фәндәре кафедраһы) вазифаһын биләй.{{нет АИ|31|05|2026}} 1997 йылда тел-ара тикшеренеүҙәр буйынса халыҡ-ара аспирантура программаһына нигеҙ һала һәм етәкләй, эсперанто лингвистикаһы, халыҡ-ара һәм мәҙәниәт-ара аралашыу, эсперанто телен уҡытыу буйынса лекциялар уҡый.{{нет АИ|31|05|2026}} 1998—2016 йылдарҙа эсперанто академияһы ағзаһы. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Наградалар һәм почет грамоталары == * 1989 йыл — Венгр эсперантоһы ассоциацияһының Почет билдәһе * 2008 йыл — Грабовский исемендәге премия * 2008 йыл — Йылдың иң яҡшы эсперантисы тип һайлана * 2015 йыл — УЭА-ның «Отличные достижения» премияһы * 2016 йыл — ИЛЭИ-ның почетлы ағзаһы * 2018 йыл — FAME премияһы лауреаты == Библиография == * 1996: Венгр-Эсперанто сүзлеге (баш мөхәррир, Иштван Шердахейи белән берлектә) * 2003: (лекция) Европада мәдәниятара коммуникация: инглиз һәм эсперанто альтернатив коммуникация чарасы буларак, Кисельман К., Мәдәниятара коммуникация буенча симпозиум, Прага: KAVA-PECH 2005 * 2018: Эсперантоның табигый тел буларак типологик характеристикасы, Кристер Кисельманда, Ренато Корсеттида һәм Пробаль Дасгуптада (ред.), Эсперанто, Добřичовица: Кава-Пек, 129–146. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * Aleksander Korĵenkov (2023-03-01). Jubileoj kaj memordatoj en marto 2023 (eo). La Ondo de Esperanto. * [http://www.ais-sanmarino.org/isd/html/isd_ano.html?lingvo=&jaro=1685&aldono=AD&numero=5 KOUTNY Ilona] * [https://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Intervjuo_IK_IPR-1-2023.pdf Интервью Илоны Кутни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250324193310/https://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Intervjuo_IK_IPR-1-2023.pdf |date=2025-03-24 }} * [http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Ilona.html ILONA KOUTNY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218164213/http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Ilona.html |date=2020-02-18 }} * Видео на YouTube, dum la 52-aj [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]] * Ilona Koutny (eo). Adam Mickiewicz University in Poznan. * Publications of Ilona Koutny / Publikaĵoj de Ilona Koutny. Adam Mickiewicz University in Poznan. * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=Ilona+koutny&vid=ONB&fn=search Libroj kaj aliaj dokumentoj]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (недоступная ссылка) de kaj pri Ilona Koutny en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Ilona Koutny en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Будапешт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Венгрия тел белгестәре]] [[Категория:Будапештта тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1953 йылда тыуғандар]] [[Категория:1 мартта тыуғандар]] pw1v4wdug8z3dyylxo2caeesr73e0pj 0 200472 1298738 1294325 2026-05-31T11:12:12Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ викилаштырыу, күренеште төҙәтеү 1298738 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}}'''Эли Урбанова''' ({{Lang-cs|Eli Urbanová}}), тыуған '''Элишка Вржакова''' ({{Lang-cs|Eliška Vrzáková}}; 8 февраль 1922 йыл — 20 ғинуар 2012 йыл) — чех музыканты, шағир һәм [[эсперанто]] телендә яҙыусы. == Биографияһы == Елишка Врзакова Чаславта тыуған, унда башланғыс, урта мәктәп һәм уҡытыусылар әҙерләү техникумында уҡыған. Тап ошонда ул үҙенең тәүге романын яҙа. Уны тамамлағас, Степан Урбандың шәхси музыка мәктәбендә эшләй башлай, 1942 йылда улар менән өйләнешә һәм 1955 йылға тиклем йәшәй, мәктәптә фортепиано, скрипка һәм виолончель дәрестәрен уҡыта.{{нет АИ|31|05|2026}} 1940 йылда Этика Ураҡованы беренсе китабы, «Көҙгө» тип аталған шиғырҙар йыйынтығы, Эли Курбанова псевдонимы аҫтында чех телендә баҫылып сыға. Уның тәүге әҫәрҙәрен чех яҙыусыһы Мария Майорова үрге бәйләгән. 1948 йылда эсперанто спектаклдәрендә уйнаған актёр Карел Хёгер йоғонтоһонда эсперанто телен өйрәнә башлай. Ике йылдан һуң ул эсперанто телендә тәүге шиғырын яҙа, ә 1960 йылда «Тик өс төҫ» тигән шиғырҙар йыйынтығы донъя күрә. Уның эсперанто шиғырҙары төбәк һәм халыҡ-ара мәҙәни журналдарҙа баҫыла башлай, уларҙың ҡайһы берҙәре Бөтә донъя эсперанто конгресында әҙәби премияларға лайыҡ була. 1956 йылда эсперанто яҙыусыларының халыҡ-ара ассоциацияһын ойоштороусыларҙың береһе була. 1986 йылда Эли Урбанова академик булып китә. 1975—1977 йылдарҙа съездарҙа шиғыр һөйләү конкурстарында жюри ағзаһы була. 1990 йылда Чехия Яҙыусылар союзы ағзаһы була. 1995 йылда уның беренсе һәм берҙән-бер романы «Гетайра бейеүе» донъя күрә. Эли Урбанова 2012 йылдың 20 ғинуарында Прагала вафат була.{{нет АИ|31|05|2026}} == Хеҙмәттәр == * 1940: Көзге / Zrcadlo (чех телендә) * 1960: Бары тик өч төс! / Nur Tri Kolorojn! * 1981: Түбәндәге чыганаклардан / El Subaj Fontoj * 1986: Шигырь һәм күз яшьләре / Verso kaj Larmo * 1995: Гетайра бии / Hetajro Dancas (автобиографик хикәя) * 1995: Шәраб, ирләр һәм җыр / Vino, Viroj kaj Kanto * 1996: Авыр шәраб / Peza Vino (эсперанто һәм чех телләрендә, Йозеф Румлер тәрҗемә иткән) * 2001: Минем будуардан / El Mia Buduaro * 2003: Вакыт тиз узды / Rapide Pasis la Tempʼ * 2007: Киресенчә артык ретро түгел / Prefere Ne Tro Rigardi Retro == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{Китап|volume=Urbanová, Eli|автор=Sutton, Geoffrey|isbn=1-59569-090-5}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Алфавит буйынса шағирҙар]] [[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]] [[Категория:Прагала вафат булғандар]] [[Категория:2012 йылда вафат булғандар]] [[Категория:20 ғинуарҙа вафат булғандар]] [[Категория:Чехияла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1922 йылда тыуғандар]] [[Категория:8 февралдә тыуғандар]] m647k35qa2xc7r0wgwzuc1frqgdx5no 0 200474 1298739 1294328 2026-05-31T11:29:25Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298739 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}}'''Лилит Блеян''' (1978 йылдың 2 июнендә Ереванда тыуған) — '''әрмән''' йырҙар [[Әрмәнстан|авторы]] һәм йырсыһы. Ул [[Әрмән теле|әрмән]], [[Испан теле|испан]] һәм [[Инглиз теле|инглиз]] телдәрендә йырҙар яҙа һәм башҡара. == Биографияһы == 1978 йылдың 2 июнендә Әрмәнстан ССР-ының [[Ереван]] ҡалаһында тыуған. Тәүге йырҙарын һөйләшә алмаҫ борон уҡ яҙған. Музыка мәктәбен скрипка буйынса тамамлай. 14 йәшендә Ереванда Алан Оганнес исемендәге камера хорында йырлай башлай. Мәктәптә уҡыған сағында испан йырҙары менән мауыҡҡан ҡыҙ үҙ аллы [[Испан теле|испан телен]] өйрәнә башлай. Телдәргә булған мәхәббәте уны Ереван дәүләт университетына алып килгән, унда ул испания һәм инглиз телдәре буйынса һөнәр алған. Университетта уҡығанда ул дуҫты менән дуэтта бер нисә музыкаль сарала һәм тамашала ҡатнашҡан. Ләкин музыка һәм йырҙар яҙыу бары тик хобби ғына булып ҡалған. Университетта уҡығанда Лилит тележурналистика буйынса махсус курстар тамамлай һәм Еревандың «А1 Плюс» бойондороҡһоҙ телеканалының йәш йөҙҙәренең береһе була. Ул [[Журналистика|журналист]] булып эшләй башланы, һуңынан телекомментатор, яңылыҡтар мөхәррире булып китә, шулай уҡ бер нисә бойондороҡһоҙ телевидение проекттары өҫтөндә эшләй. 2010 йылда әрмән телендә «Спасог гагнцнэр» тигән сингл сығара. Йыр шунда уҡ уңышҡа өлгәшә һәм уны тулы метражлы альбом яҙҙырыу тураһында уйларға этәрә. Шулай итеп, 2011 йылда уның әрмән һәм испан телдәрендәге туғыҙ акустик йырҙан торған тәүге альбомы донъя күрә. Тиҙҙән журналист эшен ташлап, йырлауға һәм йырҙар яҙыуға иғтибарын йүнәлтергә ҡарар итә. 2013 йылдың 19 ноябрендә уның икенсе альбомы, башлыса испан телендәге йырҙарҙан һәм ҡайһы бер инглиз телендәге йырҙарҙан тора. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Дискография == === ''In Another City'' (2011) === # ''Քաղաքից քաղաք'' # ''Տրամադրություն'' # ''Սպասող գնացքներ'' # ''Երազելով ծովի մասին'' # ''Մութ սենյակում'' # ''Սպասելով ամռանը'' # ''Հին հետքերով'' # ''Siempre tu' (իսպաներեն)'' # ''Սպասող գնացքներ (իսպաներեն)'' === ''Paciencia'' (2013) === # ''El corazón como prisión'' # ''Volverás'' # ''Por el Mediterráneo'' # ''Paciencia'' # ''Coloreando'' # ''Бер көн'' # ''Una semana en Barcelona'' # ''Раштуа кичәсе'' # ''Эль Деспуэс'' # ''Castillo de arena'' # ''Falling'' # ''Siempre Tú'' (з альбому ''«In another City»'') # ''Раштуа кичәсе'' == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{Official|http://lilit.es/}} (исп.) [[Категория:Әрмәнстан йырсылары]] [[Категория:Ереванда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1978 йылда тыуғандар]] [[Категория:2 июндә тыуғандар]] kmo9d1t9hfivzx4qi0yuguvyikzc694 0 200475 1298740 1294332 2026-05-31T11:30:23Z Баныу 28584 /* Иҫкәрмәләр */ 1298740 wikitext text/x-wiki {{Рәссам}}'''Аревик Церунян''' (әрм. Արյերեն; 1987 йылдың 6 авгусында Ереванда тыуған) — [[Әрмәнстан|әрмән]] рәссамы. == Биографияһы == 1987 йылда [[Ереван|Ереванда]] тыуған Аревик Церунян Ереван дәүләт лингвистик университетында инглиз, испан һәм педагогика буйынса бакалавр, Ереван дәүләт һынлы сәнғәт академияһында (ЕАСА) һынлы сәнғәт буйынса магистр дәрәжәһен ала, бер семестр сит илдә уҡый. ЕАСА-ла магистратурала уҡығанда Церунян һүрәт төшөрөү һәм рәсем төшөрөүгә иғтибарын йүнәлтә башлай. Ул Көнбайыш импрессионист һәм әрмән ир-аты постимпрессионист стилдәре буйынса махсуслашҡан, был традицион рус академик мәктәбе йоғонтоһондағы конструктивистик постсовет һәм сәнғәт хәрәкәттәренең ҡушылмаһы. Егана икенсе курста уҡығанда ул "Болгар әкиәттәре" китабын иллюстрацияларға заказ алған һәм ул киләһе йылда баҫылып сыҡҡан. 2013 йылдан 2015 йылға тиклем Церунян [[Бостон|Бостондағы]] Тафтс университетының һынлы сәнғәт музейы мәктәбендә һынлы сәнғәт магистр дәрәжәһен ала, [[Массачусетс|Массачусетс штаты]], шул уҡ ваҡытта коллаж, скульптура һәм [[мода]] кеүек яңы сараларҙы тикшерә, шул иҫәптән ҙур күләмле инсталляциялар. Уҡыуын тамамлағас, Церунян һүрәт төшөрөү буйынса инеш курс төҙөү һәм уҡытыу өсөн аспирантура стипендияһы ала. Параллель рәүештә ул Массачусетс штатының Уотертаун ҡалаһында урынлашҡан Америка әрмән музейында куратор ярҙамсыһы булып эшләй һәм үҙенең тәүге шәхси күргәҙмәһен — «Юғалған империя» скульптура инсталляцияһын ойоштора. 2016 йылда Церунян Еревандағы Даниэльян художество студияһында балалар һәм өлкәндәр сәнғәте уҡытыусыһы булып эшләй. Уның «Террор» шәхси күргәҙмәһе (коллаж, 2D һәм 3D инсталляциялар) 2016 йылдың 24—25 декабрендә Ереванда Әрмәнстан Рәссамдар союзында үтә. 2017 йылда Еренән Американың Әрмән ир-аты музейында рәссам-резидент сифатында эшләү өсөн O-1 визаһын ала (Дәүләт департаменты тарафынан «мөһим һәләттәр өсөн виза» булараҡ билдәләнә). Үҙенең резиденцияһы ваҡытында Еренән бер нисә сәнғәт проектын тамамлай, улар араһында 2018 йылдың 23 октябренән 2019 йылдың 20 апреленә тиклем Amper (әрмән телендә Болоттар) шәхси күргәҙмәһе. Amper - ул әрмән ир-аты энә селтәрҙәрендә коллаж һәм видеопроекция торған мультимедиа инсталляцияһы. 2017 йылдың июленән ул ваҡытта музей сәнғәт мәктәбе менән етәкселек итә. 2018 йылдың майында Церунян Массачусетс технология институтында [[Әрмәндәрҙе юҡ итеү сәйәсәте|әрмәндәр геноцидын]] иҫкә алыу тантанаһы сиктәрендә шәхси күргәҙмә үткәрә. 2018 йылдың июлендә Церунян тағы ла өс әрмән ҡатын-ҡыҙ рәссамы менән ''«Ҡаршылыҡ һәм сыҙамлыҡ»'' төркөм күргәҙмәһендә ҡатнаша. Күргәҙмә Бостондағы (Массачусетс штаты) «Галатеа» галереяһында үтте, уны Марша Одабашьян ойошторҙо. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Һылтанмалар == * [https://areviktserunyan.com/ Рәсми сайт] * [https://web.archive.org/web/20190323073543/https://www.fotinichristophillis.com/blog/2017/11/6/studio-visit-with-arevik-tserunyan Аревик Церунян белән студиягә бару] * [http://bostonvoyager.com/interview/conversations-inspiring-arevik-tserunyan/ Илһамландыручы Аревик Церунян белән әңгәмәләр] [[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]] [[Категория:Ереванда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1987 йылда тыуғандар]] [[Категория:6 августа тыуғандар]] j1szk2uolv84nlqk4rli1qp5utuolc0 0 200702 1298741 1295756 2026-05-31T11:32:12Z Баныу 28584 1298741 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Карине Погосян''' — әрмән сығышлы америка пианисткаһы. Ул 1980 йылда Ереванда тыуған. Рәссам Разик Гуторович Погосян ҡыҙы һәм композитор Гука Гуторович Погосян туғаны. 1-се сәнғәт училищеһын, Роман Меликян исемендәге музыка колледжын тамамлап, Ереван Комитас дәүләт консерваторияһына уҡырға инә. 1998 йылда ул атай-әсәй менән Америка Ҡушма Штаттарына күсенә. Диаспора ағзалары уға урынашырға булышалар һәм Карина Нориджда Калифорния дәүләт университетының музыка факультетына уҡырға инә. Бакалавр (summacum cum laude) дәрәжәһен алғандан һуң, 2003 йылда Нью-Йоркка күсә һәм уҡыуын Манхэттен музыка мәктәбендә дауам итә. Ике йыл рекордлы уҡыуҙан һуң, [[Хачатурян Арам Ильич|Арам Хачатуряндың]] фортепиано әҫәрҙәре буйынса магистр һәм докторлыҡ диссертацияларын яҡлай. Мәктәптә уҡытыусы булып ҡала. Уҡыусылары араһында Чарли Пут (әҙерлек бүлеге) бар. 2004 йылда, 23 йәшендә, Карнеги-Холлда яңғыҙ дебют яһай. Ул күп һанлы музыкаль конкурстарҙа беренсе урын яулаған. Уның сығыштарының бер нисә компьютер дискыһы донъя күрҙе. Карина Америка һәм әрмән композиторҙары, шулай уҡ [[Чайковский Пётр Ильич|Петр Чайковский]] һәм Сергей Рахманинов әҫәрҙәрен башҡара. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * https://csunshinetoday.csun.edu/arts-and-culture/from-armenia-to-the-world-alumna-and-pianist-karine-poghosyan-performs-for-un-dignitaries-at-carnegie-hall/ * https://www.yaptracker.com/applicationforms/artistsinternational/concert.pdf * https://www.msmnyc.edu/faculty/karine-poghosyan/ * https://armenianweekly.com/2012/07/24/an-interview-with-pianist-karine-poghosyan/ 5a5o01486ikixj7w0csyk9pfy0serj6 1298742 1298741 2026-05-31T11:32:33Z Баныу 28584 /* Иҫкәрмәләр */ 1298742 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Карине Погосян''' — әрмән сығышлы америка пианисткаһы. Ул 1980 йылда Ереванда тыуған. Рәссам Разик Гуторович Погосян ҡыҙы һәм композитор Гука Гуторович Погосян туғаны. 1-се сәнғәт училищеһын, Роман Меликян исемендәге музыка колледжын тамамлап, Ереван Комитас дәүләт консерваторияһына уҡырға инә. 1998 йылда ул атай-әсәй менән Америка Ҡушма Штаттарына күсенә. Диаспора ағзалары уға урынашырға булышалар һәм Карина Нориджда Калифорния дәүләт университетының музыка факультетына уҡырға инә. Бакалавр (summacum cum laude) дәрәжәһен алғандан һуң, 2003 йылда Нью-Йоркка күсә һәм уҡыуын Манхэттен музыка мәктәбендә дауам итә. Ике йыл рекордлы уҡыуҙан һуң, [[Хачатурян Арам Ильич|Арам Хачатуряндың]] фортепиано әҫәрҙәре буйынса магистр һәм докторлыҡ диссертацияларын яҡлай. Мәктәптә уҡытыусы булып ҡала. Уҡыусылары араһында Чарли Пут (әҙерлек бүлеге) бар. 2004 йылда, 23 йәшендә, Карнеги-Холлда яңғыҙ дебют яһай. Ул күп һанлы музыкаль конкурстарҙа беренсе урын яулаған. Уның сығыштарының бер нисә компьютер дискыһы донъя күрҙе. Карина Америка һәм әрмән композиторҙары, шулай уҡ [[Чайковский Пётр Ильич|Петр Чайковский]] һәм Сергей Рахманинов әҫәрҙәрен башҡара. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Һылтанмалар == * https://csunshinetoday.csun.edu/arts-and-culture/from-armenia-to-the-world-alumna-and-pianist-karine-poghosyan-performs-for-un-dignitaries-at-carnegie-hall/ * https://www.yaptracker.com/applicationforms/artistsinternational/concert.pdf * https://www.msmnyc.edu/faculty/karine-poghosyan/ * https://armenianweekly.com/2012/07/24/an-interview-with-pianist-karine-poghosyan/ isva9i0f6092btiutmvnlkjs40p2r68 0 200703 1298745 1296090 2026-05-31T11:38:13Z Баныу 28584 /* Искәрмәләр */ 1298745 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Рима Самвеловна Пипоян''' (әрм. Կատատանական; 2 июнь [[1988 йыл]]) — [[Әрмәнстан|әрмән]] хореографы, режиссер, бейеүсе һәм бейеүҙең уҡытыусыһы. Ул Әрмәнстанда заманса балет һәм заманса бейеүҙе башлап ебәреүселәрҙең береһе. 2017 йылда Рима [[«Развитие хореографии»,|«Хореографияны үҫтереү» мәҙәни-ағартыу фондына нигеҙ һала,]] уның маҡсаты — Әрмәнстанда заманса [[Әлмәниә|бейеүҙе]] һәм хәҙерге заман балетын үҫтереүгә булышлыҡ итеү. Һөнәри карьераһы дауамында [[Әрмәнстан|Әрмәнстанда]] ла, сит илдәрҙә лә күп һанлы наградалар һәм сертификаттар ала. Рима Пипоян үҙенең хореографик эштәрен [[Италия|Италияла]], [[Испания|Испанияла]], [[Сербия|Сербияла]], [[Хорватия|Хорватияла]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙә]], Белоруссияла, Германияла, [[Беларусь|Польшала]], [[Польша|Молдавияла]], [[Молдова|Грузияла]], [[Гөржөстан|Бельгияла]] [[Португалия|,]] [[Бельгия|Португалияла]] һәм башҡа илдәрҙә тәҡдим иткән. == Биографияһы == 1988 йылда [[Әрмәнстан|Әрмәнстандың]] [[Ереван]] ҡалаһында тыуа. Рима Пипояндың атаһы Самвел Хачатур улы ( 23 апрель 1962 йыл ) — биология фәндәре докторы, Х. Абовян, әсәһе Лариса Киракосян (1962 йылдың 7 ноябрендә тыуған) — биофизик, «Һөнәри белем биреүҙең реформалары» хөкүмәткә ҡарамаған йәмәғәт ойошмаһы рәйесе, башланғыс һәм урта һөнәри белем биреүҙең өлкәһендә белгес, Термияның Дәүләт колледжында пластик. === Белем === 1995 йылдан 1997 йылға тиклем Рима Еревандың С. Киров исемендәге номерлы 12-се дөйөм белем биреү мәктәбендә (хәҙерге В. Амбарцумян исемендәге 12-се номерлы Ереван төп мәктәбе) белем алған. Рима сәнғәт юлын балерина булып башлай. 1997 йылда Ереван дәүләт хореография училищеһына, классик бейеү бүлегенә уҡырға инә, ә 2006 йылда бейеүгә өйрәтеү буйынса белгеслек алып, уны ҡыҙыл дипломға тамамлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында Римаға хореограф һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы Максим Мартиросян менән бергә эшләү бәхете тейә. Максим Сааковичтың сығыштарында бейеүсе булып сығыш яһай, хореограф булараҡ унан күп нәмәгә өйрәнә. Рима үҙенең профессиональ карьераһын йәштән үк балетмейстер булып башлай. 2005 йылда әрмән балет бейеүсеһе, балетмейстеры һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы Вилен Галстян етәкселегендә «бейеү режиссураһы» һөнәре буйынса Ереван дәүләт театр һәм кино институтына ҡабул ителә. Уҡыу осоронда (2005-2010) мәҙәниәт һәм сәнғәттең төрлө өлкәләрендәге төрлө шәхестәр менән хеҙмәттәшлек итә башлай, халыҡ-ара фестивалдәрҙең ҙур сәхнәләрендә тормошҡа ашырырлыҡ уңышлы үҙенең пьесаларын ижад итә. 2010 йылда Рима «бейеү режиссураһы» белгеслеге буйынса Ереван дәүләт театр һәм кино институтын тамамлай һәм сәнғәт бакалавры дәрәжәһен ала. 2010 йылда Ереван дәүләт театр һәм кинематография институтының магистратураһына уҡырға инә, уны 2012 йылда «Бейеү режиссураһы» магистр дәрәжәһе менән ҡыҙыл дипломға тамамлай. Магистрлыҡ диссертацияһы хәҙерге бейеүҙе: уның килеп сығышын, нигеҙ һалыусыларын, үҙенсәлектәрен, профессиональ бейеүҙең учреждениеларында хәҙерге бейеүҙе өйрәнеүҙең мөһимлегенә арналған. Рима Пион уҡыу йылдарында һәм унан һуңғы карьераһында хореограф һәм бейеүсе булараҡ белемен һәм бейеү оҫталығын арттырҙы, Акрам Хан, Candoco Dance Company, Denis Lampart, Ioan Ekman, The LaborGras Company, Roman Guion һәм Spellbound Contemporary Ballet кеүек танылған хореографтарҙан, бисәләрҙән һәм бейеү төркөмдәренән мастер-класстар алды. Уҡыу ваҡытында Рима шулай уҡ һуғыш сәнғәтен, бигерәк тә ҡытай ушуһын өйрәнә башлай, был һуңыраҡ уның хореографик фекерләүенә йоғонто яһай. === Эш тәжрибәһе === 2007-2009 йылдарҙа Рима Пипоян Анания Ширакаци лицейында классик бейеү уҡытыусыһы булып эшләй. 2008 йылдан Ереван дәүләт хореография техникумында классик бейеү, характер һәм тарихи бейеү уҡытыусыһы булып эшләй, ә 2016 йылдан хореография сәнғәтенән уҡыта. 2010-2013 йылдарҙа жюри ағзаһы һәм балетмейстер булараҡ «Шаян» телеканалы менән хеҙмәттәшлек итә һәм «Беләһеңме, бейей беләһеңме» бейеү программаһының өсөнсө миҙгелендә 30-ҙан ашыу бейеүҙең номерын ҡуя. 2011-2012 йылдарҙа Ереван дәүләт хореография театрында балетмейстер һәм солист булып эшләй. 2009-2012 йылдарҙа Ереван дәүләт театр һәм кино институты эргәһендәге актерлыҡ һәм режиссерлыҡ курстарында бейеүҙән уҡыта һәм бейеү режиссерлыҡ курсын етәкләй. 2017 йылда ул «Хореографияны үҫтереү» мәҙәни-мәғариф фондын булдырҙы, уның төп маҡсаты — Әрмәнстанда заманса бейеү һәм заманса балет сәнғәте үҫешенә булышлыҡ итеү, шулай уҡ хореографтарҙың, режиссерҙарҙың, бисәләрҙең һәм бейеү уҡытыусыларының Әрмәнстан Бөтә үҙҙәренең ижади, белем биреү һәм мәҙәни проекттарын үҫтереүҙәренә ярҙам итеү. 2018 йылдан Рима Әрмәнстан дәүләт педагогия университетында заманса бейеүҙең уҡытыусыһы булып эшләй. == Рецензиялар == * [https://www.golosarmenii.am/article/200393/rima-pipoyan-put-k-uspexu Рима ПИПОЯН: УҢЫШКА ИЛӘНӘ ЮЛ]{{Недоступная ссылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(үле сылтама) * [https://news.tts.lt/впервые-в-литве-армянский-хореограф-рима-пипоян/ Әрмән хореографы Рима Пипоян Литвада беренче тапкыр чыгыш ясый] * [https://dzen.ru/a/ZZgEUOvCJlTsledS Рима Пипоян] * [http://art-collage.com/post/Rima-Pipoyan.haykakan-modern-pari-amenavar-nerkayacucichy Рима Пипоян: Заманча әрмән биюенең иң күренекле вәкиле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809114421/http://art-collage.com/post/Rima-Pipoyan.haykakan-modern-pari-amenavar-nerkayacucichy|date=2020-08-09}} * [https://hayernaysor.am/ru/posts/2329/2023-02-28/Рима Пипоян Әрмәнстанны Фуджайрада узган абруйлы 10 нчы Халыкара монодрама фестивалендә тәкъдим итте.] * [http://etd.asj-oa.am/5174/2/Dissertaciya_Nazenik_G_S__posledni_variant.pdf ӘРМӘН БАЛЕТ СӘНГАТЕНДӘГЕ ТӨП ТЕНДЕНЦИЯЛӘР, ӘРМӘН ХОРЕОГРАФЛАРЫ ИҖАТЫНА НИГЕЗЛӘНГӘН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223045639/http://etd.asj-oa.am/5174/2/Dissertaciya_Nazenik_G_S__posledni_variant.pdf|date=2018-12-23}} * [https://golosarmenii.am/article/30843/knyazhna-tarakanova-na-baletnoj-scene ПРИНЦЕССА ТАРАКАНОВА БАЛЕТ СӘХНӘСЕНДӘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408013544/https://golosarmenii.am/article/30843/knyazhna-tarakanova-na-baletnoj-scene|date=2020-04-08}} * [https://www.golosarmenii.am/article/22820/novaya-stezya ЯҢА ЮЛ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411150448/https://www.golosarmenii.am/article/22820/novaya-stezya|date=2020-04-11}} * [https://planeta.ru/campaigns/12795 Әрмәнстанда заманча балет тамашасы] * [https://armtimes.com/hy/article/66695 «Гөнаһлы хисләр»] * [https://www.eda.admin.ch/countries/armenia/de/home/aktuell/news.html/countries/armenia/en/meta/news/2017/june/arts-and-culture-in-south-caucasus Рима, иҗат итүче] * [https://www.artrabbit.com/events/junge-akademie-agora-artes-interplay-of-the-arts Яшь Академия төрле диалоглар сериясендә барлык өлкәләрдән 25 халыкара рәссамны берләштерә.] * [http://theaterstuck.blogspot.com/2018/05/faki-kronik-day-4-diaries-shoes-and.html «Исәнмесез, Китти!» Рима Пипоян] * [https://ru.armeniasputnik.am/exclusive/20170420/7072886/armyanskij-horeograf-rasskazhet-tragicheskuyu-zhizn-evrejskoj-devochki.html «Исәнмесез, Китти!» исемле бер кешелек балетның дөньякүләм премьерасы.] * [https://www.aravot-ru.am/2017/04/17/240065/ Берлин премьерасы: Анна Франк турында бер кешелек балет тамашасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219043513/http://www.aravot-ru.am/2017/04/17/240065/|date=2018-02-19}} * [http://www.agenda-tv.com/2017/05/blog-post.html Анна Франк булу: Максатлы тормыш алып бару] * [http://www.agenda-tv.com/2017/04/dramaticsannafrank.html Германиядә Анна Франкның яңадан торгызылуы] * [http://www.taniecpolska.pl/news/show/6532 Гданьск ялгыз бию конкурсы] * [https://www.azg.am/AM/culture/2018110206/ ՀԱՅ ՊԱՐՈՒՀՈՒ ՓԱՅԼՈՒՆ ԵԼՈՒՅԹԸ «ՄԱՍԴԱՆՍԱՅՈՒՄ»] * [https://blognews.am/rus/news/577038/armyanka-stala-pervoiy-na-mezhdunarodnom-festivale-sovremennoiy-khoreografii.html Әрмән хатын-кызы халыкара заманча хореография фестивалендә беренче урынны яулады.] * [https://www.panorama.am/ru/news/2018/11/26/IFMC-2018-первое-место-впервые-у-Армении/2038532 IFMC-2018 нәтиҗәләре чыгарылды: Әрмәнстан беренче тапкыр беренче урынны алды.] * [https://www.vitbichi.by/video/vitbichi_puls_sobytiy/post26989.html IFMC 2018дә беренче урын Рима Пипоянга бирелде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215012/http://www.vitbichi.by/video/vitbichi_puls_sobytiy/post26989.html|date=2020-04-10}} * [https://infoteka24.ru/2018/11/26/22720/ Әрмән биючесе Рима Пипоян Халыкара заманча хореография фестивалендә приз алды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215053/https://infoteka24.ru/2018/11/26/22720/|date=2020-04-10}} * [https://springbackmagazine.com/springback-academy/reviews/me-non-self-i-rima-pipoyan/ «Мин, үзем булмаган кеше һәм мин» әсәренә күзәтү] * [https://www.fr.de/kultur/theater/pupoyan-und-tortelli-klare-koerperkante-91564253.html Висбаденның төп уены «Мин, үзем булмаган һәм мин»] * [https://www.fr.de/kultur/theater/pupoyan-und-tortelli-klare-koerperkante-91564253.html BETA Publica «Карар кабул итү алдыннан хатын-кыз»] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Сылтамалар == * [https://rimapipoyan.com/ Рима Пипоянның рәсми сайты]сайтында{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420144151/https://rimapipoyan.com/|date=2020-04-20}} . * [https://www.adk.de/de/akademie/junge-akademie/berlin-stipendium/2016/Rima-Pipoyan.htm Берлин-Стипендия 2016 — Дарстелленде Кунст]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014170053/https://www.adk.de/de/akademie/junge-akademie/berlin-stipendium/2016/Rima-Pipoyan.htm|date=2019-10-14}} * [https://www.maspalomas.com/index.php/not-culturayocio/8473-declaraciones-de-la-rueda-de-prensa-con-los-participantes-de-23masdanza 23MasDanza катнашучылары декларациясе де ла руэда де пренса катнашучылары]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411150421/https://www.maspalomas.com/index.php/not-culturayocio/8473-declaraciones-de-la-rueda-de-prensa-con-los-participantes-de-23masdanza|date=2020-04-11}} . * [http://russia-armenia.info/node/54030 Әрмән хатын-кызы халыкара заманча хореография фестивалендә беренче урынны яулады.]аша{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215020/http://russia-armenia.info/node/54030|date=2020-04-10}} . * [https://armedia.am/rus/news/65905/ifmc-2018-pervoe-mesto-vperviye-u-armenii.html IFMC-2018: Әрмәнстан беренче тапкыр беренче урынны алды]сайтында{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215009/https://armedia.am/rus/news/65905/ifmc-2018-pervoe-mesto-vperviye-u-armenii.html|date=2020-04-10}} * [https://www.creativearmenia.org/2020-east-west-residents 2020 Көнчыгыш-Көнбатыш резидентлары]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408013545/https://www.creativearmenia.org/2020-east-west-residents|date=2020-04-08}} * [https://radiovan.fm/station/article/3957 «Модернизм призмасы аша классик бию»] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Ереванда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1988 йылда тыуғандар]] [[Категория:2 июндә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] p7lpj27zjeu25g5iigx55w3rijsrbo0 1298746 1298745 2026-05-31T11:39:36Z Баныу 28584 1298746 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Рима Самвеловна Пипоян''' (әрм. Կատատանական; 2 июнь [[1988 йыл]]) — [[Әрмәнстан|әрмән]] хореографы, режиссер, бейеүсе һәм бейеүҙең уҡытыусыһы. Ул Әрмәнстанда заманса балет һәм заманса бейеүҙе башлап ебәреүселәрҙең береһе. 2017 йылда Рима [[«Развитие хореографии»,|«Хореографияны үҫтереү» мәҙәни-ағартыу фондына нигеҙ һала,]] уның маҡсаты — Әрмәнстанда заманса [[Әлмәниә|бейеүҙе]] һәм хәҙерге заман балетын үҫтереүгә булышлыҡ итеү. Һөнәри карьераһы дауамында [[Әрмәнстан|Әрмәнстанда]] ла, сит илдәрҙә лә күп һанлы наградалар һәм сертификаттар ала. Рима Пипоян үҙенең хореографик эштәрен [[Италия|Италияла]], [[Испания|Испанияла]], [[Сербия|Сербияла]], [[Хорватия|Хорватияла]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙә]], Белоруссияла, Германияла, [[Беларусь|Польшала]], [[Польша|Молдавияла]], [[Молдова|Грузияла]], [[Гөржөстан|Бельгияла]] [[Португалия|,]] [[Бельгия|Португалияла]] һәм башҡа илдәрҙә тәҡдим иткән. == Биографияһы == 1988 йылда [[Әрмәнстан|Әрмәнстандың]] [[Ереван]] ҡалаһында тыуа. Рима Пипояндың атаһы Самвел Хачатур улы ( 23 апрель 1962 йыл ) — биология фәндәре докторы, Х. Абовян, әсәһе Лариса Киракосян (1962 йылдың 7 ноябрендә тыуған) — биофизик, «Һөнәри белем биреүҙең реформалары» хөкүмәткә ҡарамаған йәмәғәт ойошмаһы рәйесе, башланғыс һәм урта һөнәри белем биреүҙең өлкәһендә белгес, Термияның Дәүләт колледжында пластик.{{нет АИ|31|05|2026}} === Белем === 1995 йылдан 1997 йылға тиклем Рима Еревандың С. Киров исемендәге номерлы 12-се дөйөм белем биреү мәктәбендә (хәҙерге В. Амбарцумян исемендәге 12-се номерлы Ереван төп мәктәбе) белем алған. Рима сәнғәт юлын балерина булып башлай. 1997 йылда Ереван дәүләт хореография училищеһына, классик бейеү бүлегенә уҡырға инә, ә 2006 йылда бейеүгә өйрәтеү буйынса белгеслек алып, уны ҡыҙыл дипломға тамамлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында Римаға хореограф һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы Максим Мартиросян менән бергә эшләү бәхете тейә. Максим Сааковичтың сығыштарында бейеүсе булып сығыш яһай, хореограф булараҡ унан күп нәмәгә өйрәнә. Рима үҙенең профессиональ карьераһын йәштән үк балетмейстер булып башлай. 2005 йылда әрмән балет бейеүсеһе, балетмейстеры һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы Вилен Галстян етәкселегендә «бейеү режиссураһы» һөнәре буйынса Ереван дәүләт театр һәм кино институтына ҡабул ителә. Уҡыу осоронда (2005-2010) мәҙәниәт һәм сәнғәттең төрлө өлкәләрендәге төрлө шәхестәр менән хеҙмәттәшлек итә башлай, халыҡ-ара фестивалдәрҙең ҙур сәхнәләрендә тормошҡа ашырырлыҡ уңышлы үҙенең пьесаларын ижад итә. 2010 йылда Рима «бейеү режиссураһы» белгеслеге буйынса Ереван дәүләт театр һәм кино институтын тамамлай һәм сәнғәт бакалавры дәрәжәһен ала.{{нет АИ|31|05|2026}} 2010 йылда Ереван дәүләт театр һәм кинематография институтының магистратураһына уҡырға инә, уны 2012 йылда «Бейеү режиссураһы» магистр дәрәжәһе менән ҡыҙыл дипломға тамамлай. Магистрлыҡ диссертацияһы хәҙерге бейеүҙе: уның килеп сығышын, нигеҙ һалыусыларын, үҙенсәлектәрен, профессиональ бейеүҙең учреждениеларында хәҙерге бейеүҙе өйрәнеүҙең мөһимлегенә арналған. Рима Пион уҡыу йылдарында һәм унан һуңғы карьераһында хореограф һәм бейеүсе булараҡ белемен һәм бейеү оҫталығын арттырҙы, Акрам Хан, Candoco Dance Company, Denis Lampart, Ioan Ekman, The LaborGras Company, Roman Guion һәм Spellbound Contemporary Ballet кеүек танылған хореографтарҙан, бисәләрҙән һәм бейеү төркөмдәренән мастер-класстар алды. Уҡыу ваҡытында Рима шулай уҡ һуғыш сәнғәтен, бигерәк тә ҡытай ушуһын өйрәнә башлай, был һуңыраҡ уның хореографик фекерләүенә йоғонто яһай.{{нет АИ|31|05|2026}} === Эш тәжрибәһе === 2007-2009 йылдарҙа Рима Пипоян Анания Ширакаци лицейында классик бейеү уҡытыусыһы булып эшләй. 2008 йылдан Ереван дәүләт хореография техникумында классик бейеү, характер һәм тарихи бейеү уҡытыусыһы булып эшләй, ә 2016 йылдан хореография сәнғәтенән уҡыта. 2010-2013 йылдарҙа жюри ағзаһы һәм балетмейстер булараҡ «Шаян» телеканалы менән хеҙмәттәшлек итә һәм «Беләһеңме, бейей беләһеңме» бейеү программаһының өсөнсө миҙгелендә 30-ҙан ашыу бейеүҙең номерын ҡуя. 2011-2012 йылдарҙа Ереван дәүләт хореография театрында балетмейстер һәм солист булып эшләй. 2009-2012 йылдарҙа Ереван дәүләт театр һәм кино институты эргәһендәге актерлыҡ һәм режиссерлыҡ курстарында бейеүҙән уҡыта һәм бейеү режиссерлыҡ курсын етәкләй. 2017 йылда ул «Хореографияны үҫтереү» мәҙәни-мәғариф фондын булдырҙы, уның төп маҡсаты — Әрмәнстанда заманса бейеү һәм заманса балет сәнғәте үҫешенә булышлыҡ итеү, шулай уҡ хореографтарҙың, режиссерҙарҙың, бисәләрҙең һәм бейеү уҡытыусыларының Әрмәнстан Бөтә үҙҙәренең ижади, белем биреү һәм мәҙәни проекттарын үҫтереүҙәренә ярҙам итеү. 2018 йылдан Рима Әрмәнстан дәүләт педагогия университетында заманса бейеүҙең уҡытыусыһы булып эшләй. == Рецензиялар == * [https://www.golosarmenii.am/article/200393/rima-pipoyan-put-k-uspexu Рима ПИПОЯН: УҢЫШКА ИЛӘНӘ ЮЛ]{{Недоступная ссылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(үле сылтама) * [https://news.tts.lt/впервые-в-литве-армянский-хореограф-рима-пипоян/ Әрмән хореографы Рима Пипоян Литвада беренче тапкыр чыгыш ясый] * [https://dzen.ru/a/ZZgEUOvCJlTsledS Рима Пипоян] * [http://art-collage.com/post/Rima-Pipoyan.haykakan-modern-pari-amenavar-nerkayacucichy Рима Пипоян: Заманча әрмән биюенең иң күренекле вәкиле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809114421/http://art-collage.com/post/Rima-Pipoyan.haykakan-modern-pari-amenavar-nerkayacucichy|date=2020-08-09}} * [https://hayernaysor.am/ru/posts/2329/2023-02-28/Рима Пипоян Әрмәнстанны Фуджайрада узган абруйлы 10 нчы Халыкара монодрама фестивалендә тәкъдим итте.] * [http://etd.asj-oa.am/5174/2/Dissertaciya_Nazenik_G_S__posledni_variant.pdf ӘРМӘН БАЛЕТ СӘНГАТЕНДӘГЕ ТӨП ТЕНДЕНЦИЯЛӘР, ӘРМӘН ХОРЕОГРАФЛАРЫ ИҖАТЫНА НИГЕЗЛӘНГӘН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223045639/http://etd.asj-oa.am/5174/2/Dissertaciya_Nazenik_G_S__posledni_variant.pdf|date=2018-12-23}} * [https://golosarmenii.am/article/30843/knyazhna-tarakanova-na-baletnoj-scene ПРИНЦЕССА ТАРАКАНОВА БАЛЕТ СӘХНӘСЕНДӘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408013544/https://golosarmenii.am/article/30843/knyazhna-tarakanova-na-baletnoj-scene|date=2020-04-08}} * [https://www.golosarmenii.am/article/22820/novaya-stezya ЯҢА ЮЛ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411150448/https://www.golosarmenii.am/article/22820/novaya-stezya|date=2020-04-11}} * [https://planeta.ru/campaigns/12795 Әрмәнстанда заманча балет тамашасы] * [https://armtimes.com/hy/article/66695 «Гөнаһлы хисләр»] * [https://www.eda.admin.ch/countries/armenia/de/home/aktuell/news.html/countries/armenia/en/meta/news/2017/june/arts-and-culture-in-south-caucasus Рима, иҗат итүче] * [https://www.artrabbit.com/events/junge-akademie-agora-artes-interplay-of-the-arts Яшь Академия төрле диалоглар сериясендә барлык өлкәләрдән 25 халыкара рәссамны берләштерә.] * [http://theaterstuck.blogspot.com/2018/05/faki-kronik-day-4-diaries-shoes-and.html «Исәнмесез, Китти!» Рима Пипоян] * [https://ru.armeniasputnik.am/exclusive/20170420/7072886/armyanskij-horeograf-rasskazhet-tragicheskuyu-zhizn-evrejskoj-devochki.html «Исәнмесез, Китти!» исемле бер кешелек балетның дөньякүләм премьерасы.] * [https://www.aravot-ru.am/2017/04/17/240065/ Берлин премьерасы: Анна Франк турында бер кешелек балет тамашасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219043513/http://www.aravot-ru.am/2017/04/17/240065/|date=2018-02-19}} * [http://www.agenda-tv.com/2017/05/blog-post.html Анна Франк булу: Максатлы тормыш алып бару] * [http://www.agenda-tv.com/2017/04/dramaticsannafrank.html Германиядә Анна Франкның яңадан торгызылуы] * [http://www.taniecpolska.pl/news/show/6532 Гданьск ялгыз бию конкурсы] * [https://www.azg.am/AM/culture/2018110206/ ՀԱՅ ՊԱՐՈՒՀՈՒ ՓԱՅԼՈՒՆ ԵԼՈՒՅԹԸ «ՄԱՍԴԱՆՍԱՅՈՒՄ»] * [https://blognews.am/rus/news/577038/armyanka-stala-pervoiy-na-mezhdunarodnom-festivale-sovremennoiy-khoreografii.html Әрмән хатын-кызы халыкара заманча хореография фестивалендә беренче урынны яулады.] * [https://www.panorama.am/ru/news/2018/11/26/IFMC-2018-первое-место-впервые-у-Армении/2038532 IFMC-2018 нәтиҗәләре чыгарылды: Әрмәнстан беренче тапкыр беренче урынны алды.] * [https://www.vitbichi.by/video/vitbichi_puls_sobytiy/post26989.html IFMC 2018дә беренче урын Рима Пипоянга бирелде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215012/http://www.vitbichi.by/video/vitbichi_puls_sobytiy/post26989.html|date=2020-04-10}} * [https://infoteka24.ru/2018/11/26/22720/ Әрмән биючесе Рима Пипоян Халыкара заманча хореография фестивалендә приз алды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215053/https://infoteka24.ru/2018/11/26/22720/|date=2020-04-10}} * [https://springbackmagazine.com/springback-academy/reviews/me-non-self-i-rima-pipoyan/ «Мин, үзем булмаган кеше һәм мин» әсәренә күзәтү] * [https://www.fr.de/kultur/theater/pupoyan-und-tortelli-klare-koerperkante-91564253.html Висбаденның төп уены «Мин, үзем булмаган һәм мин»] * [https://www.fr.de/kultur/theater/pupoyan-und-tortelli-klare-koerperkante-91564253.html BETA Publica «Карар кабул итү алдыннан хатын-кыз»] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Сылтамалар == * [https://rimapipoyan.com/ Рима Пипоянның рәсми сайты]сайтында{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420144151/https://rimapipoyan.com/|date=2020-04-20}} . * [https://www.adk.de/de/akademie/junge-akademie/berlin-stipendium/2016/Rima-Pipoyan.htm Берлин-Стипендия 2016 — Дарстелленде Кунст]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014170053/https://www.adk.de/de/akademie/junge-akademie/berlin-stipendium/2016/Rima-Pipoyan.htm|date=2019-10-14}} * [https://www.maspalomas.com/index.php/not-culturayocio/8473-declaraciones-de-la-rueda-de-prensa-con-los-participantes-de-23masdanza 23MasDanza катнашучылары декларациясе де ла руэда де пренса катнашучылары]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411150421/https://www.maspalomas.com/index.php/not-culturayocio/8473-declaraciones-de-la-rueda-de-prensa-con-los-participantes-de-23masdanza|date=2020-04-11}} . * [http://russia-armenia.info/node/54030 Әрмән хатын-кызы халыкара заманча хореография фестивалендә беренче урынны яулады.]аша{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215020/http://russia-armenia.info/node/54030|date=2020-04-10}} . * [https://armedia.am/rus/news/65905/ifmc-2018-pervoe-mesto-vperviye-u-armenii.html IFMC-2018: Әрмәнстан беренче тапкыр беренче урынны алды]сайтында{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215009/https://armedia.am/rus/news/65905/ifmc-2018-pervoe-mesto-vperviye-u-armenii.html|date=2020-04-10}} * [https://www.creativearmenia.org/2020-east-west-residents 2020 Көнчыгыш-Көнбатыш резидентлары]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408013545/https://www.creativearmenia.org/2020-east-west-residents|date=2020-04-08}} * [https://radiovan.fm/station/article/3957 «Модернизм призмасы аша классик бию»] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Ереванда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1988 йылда тыуғандар]] [[Категория:2 июндә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] j5659ffyydf1cbgz6hdxet85m759jqi 1298747 1298746 2026-05-31T11:41:02Z Баныу 28584 /* Эш тәжрибәһе */ 1298747 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Рима Самвеловна Пипоян''' (әрм. Կատատանական; 2 июнь [[1988 йыл]]) — [[Әрмәнстан|әрмән]] хореографы, режиссер, бейеүсе һәм бейеүҙең уҡытыусыһы. Ул Әрмәнстанда заманса балет һәм заманса бейеүҙе башлап ебәреүселәрҙең береһе. 2017 йылда Рима [[«Развитие хореографии»,|«Хореографияны үҫтереү» мәҙәни-ағартыу фондына нигеҙ һала,]] уның маҡсаты — Әрмәнстанда заманса [[Әлмәниә|бейеүҙе]] һәм хәҙерге заман балетын үҫтереүгә булышлыҡ итеү. Һөнәри карьераһы дауамында [[Әрмәнстан|Әрмәнстанда]] ла, сит илдәрҙә лә күп һанлы наградалар һәм сертификаттар ала. Рима Пипоян үҙенең хореографик эштәрен [[Италия|Италияла]], [[Испания|Испанияла]], [[Сербия|Сербияла]], [[Хорватия|Хорватияла]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙә]], Белоруссияла, Германияла, [[Беларусь|Польшала]], [[Польша|Молдавияла]], [[Молдова|Грузияла]], [[Гөржөстан|Бельгияла]] [[Португалия|,]] [[Бельгия|Португалияла]] һәм башҡа илдәрҙә тәҡдим иткән. == Биографияһы == 1988 йылда [[Әрмәнстан|Әрмәнстандың]] [[Ереван]] ҡалаһында тыуа. Рима Пипояндың атаһы Самвел Хачатур улы ( 23 апрель 1962 йыл ) — биология фәндәре докторы, Х. Абовян, әсәһе Лариса Киракосян (1962 йылдың 7 ноябрендә тыуған) — биофизик, «Һөнәри белем биреүҙең реформалары» хөкүмәткә ҡарамаған йәмәғәт ойошмаһы рәйесе, башланғыс һәм урта һөнәри белем биреүҙең өлкәһендә белгес, Термияның Дәүләт колледжында пластик.{{нет АИ|31|05|2026}} === Белем === 1995 йылдан 1997 йылға тиклем Рима Еревандың С. Киров исемендәге номерлы 12-се дөйөм белем биреү мәктәбендә (хәҙерге В. Амбарцумян исемендәге 12-се номерлы Ереван төп мәктәбе) белем алған. Рима сәнғәт юлын балерина булып башлай. 1997 йылда Ереван дәүләт хореография училищеһына, классик бейеү бүлегенә уҡырға инә, ә 2006 йылда бейеүгә өйрәтеү буйынса белгеслек алып, уны ҡыҙыл дипломға тамамлай. Мәктәптә уҡыған йылдарында Римаға хореограф һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы Максим Мартиросян менән бергә эшләү бәхете тейә. Максим Сааковичтың сығыштарында бейеүсе булып сығыш яһай, хореограф булараҡ унан күп нәмәгә өйрәнә. Рима үҙенең профессиональ карьераһын йәштән үк балетмейстер булып башлай. 2005 йылда әрмән балет бейеүсеһе, балетмейстеры һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы Вилен Галстян етәкселегендә «бейеү режиссураһы» һөнәре буйынса Ереван дәүләт театр һәм кино институтына ҡабул ителә. Уҡыу осоронда (2005-2010) мәҙәниәт һәм сәнғәттең төрлө өлкәләрендәге төрлө шәхестәр менән хеҙмәттәшлек итә башлай, халыҡ-ара фестивалдәрҙең ҙур сәхнәләрендә тормошҡа ашырырлыҡ уңышлы үҙенең пьесаларын ижад итә. 2010 йылда Рима «бейеү режиссураһы» белгеслеге буйынса Ереван дәүләт театр һәм кино институтын тамамлай һәм сәнғәт бакалавры дәрәжәһен ала.{{нет АИ|31|05|2026}} 2010 йылда Ереван дәүләт театр һәм кинематография институтының магистратураһына уҡырға инә, уны 2012 йылда «Бейеү режиссураһы» магистр дәрәжәһе менән ҡыҙыл дипломға тамамлай. Магистрлыҡ диссертацияһы хәҙерге бейеүҙе: уның килеп сығышын, нигеҙ һалыусыларын, үҙенсәлектәрен, профессиональ бейеүҙең учреждениеларында хәҙерге бейеүҙе өйрәнеүҙең мөһимлегенә арналған. Рима Пион уҡыу йылдарында һәм унан һуңғы карьераһында хореограф һәм бейеүсе булараҡ белемен һәм бейеү оҫталығын арттырҙы, Акрам Хан, Candoco Dance Company, Denis Lampart, Ioan Ekman, The LaborGras Company, Roman Guion һәм Spellbound Contemporary Ballet кеүек танылған хореографтарҙан, бисәләрҙән һәм бейеү төркөмдәренән мастер-класстар алды. Уҡыу ваҡытында Рима шулай уҡ һуғыш сәнғәтен, бигерәк тә ҡытай ушуһын өйрәнә башлай, был һуңыраҡ уның хореографик фекерләүенә йоғонто яһай.{{нет АИ|31|05|2026}} === Эш тәжрибәһе === 2007-2009 йылдарҙа Рима Пипоян Анания Ширакаци лицейында классик бейеү уҡытыусыһы булып эшләй.{{нет АИ|31|05|2026}} 2008 йылдан Ереван дәүләт хореография техникумында классик бейеү, характер һәм тарихи бейеү уҡытыусыһы булып эшләй, ә 2016 йылдан хореография сәнғәтенән уҡыта. 2010-2013 йылдарҙа жюри ағзаһы һәм балетмейстер булараҡ «Шаян» телеканалы менән хеҙмәттәшлек итә һәм «Беләһеңме, бейей беләһеңме» бейеү программаһының өсөнсө миҙгелендә 30-ҙан ашыу бейеүҙең номерын ҡуя.{{нет АИ|31|05|2026}} 2011-2012 йылдарҙа Ереван дәүләт хореография театрында балетмейстер һәм солист булып эшләй. 2009-2012 йылдарҙа Ереван дәүләт театр һәм кино институты эргәһендәге актерлыҡ һәм режиссерлыҡ курстарында бейеүҙән уҡыта һәм бейеү режиссерлыҡ курсын етәкләй.{{нет АИ|31|05|2026}} 2017 йылда ул «Хореографияны үҫтереү» мәҙәни-мәғариф фондын булдырҙы, уның төп маҡсаты — Әрмәнстанда заманса бейеү һәм заманса балет сәнғәте үҫешенә булышлыҡ итеү, шулай уҡ хореографтарҙың, режиссерҙарҙың, бисәләрҙең һәм бейеү уҡытыусыларының Әрмәнстан Бөтә үҙҙәренең ижади, белем биреү һәм мәҙәни проекттарын үҫтереүҙәренә ярҙам итеү. 2018 йылдан Рима Әрмәнстан дәүләт педагогия университетында заманса бейеүҙең уҡытыусыһы булып эшләй.{{нет АИ|31|05|2026}} == Рецензиялар == * [https://www.golosarmenii.am/article/200393/rima-pipoyan-put-k-uspexu Рима ПИПОЯН: УҢЫШКА ИЛӘНӘ ЮЛ]{{Недоступная ссылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(үле сылтама) * [https://news.tts.lt/впервые-в-литве-армянский-хореограф-рима-пипоян/ Әрмән хореографы Рима Пипоян Литвада беренче тапкыр чыгыш ясый] * [https://dzen.ru/a/ZZgEUOvCJlTsledS Рима Пипоян] * [http://art-collage.com/post/Rima-Pipoyan.haykakan-modern-pari-amenavar-nerkayacucichy Рима Пипоян: Заманча әрмән биюенең иң күренекле вәкиле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809114421/http://art-collage.com/post/Rima-Pipoyan.haykakan-modern-pari-amenavar-nerkayacucichy|date=2020-08-09}} * [https://hayernaysor.am/ru/posts/2329/2023-02-28/Рима Пипоян Әрмәнстанны Фуджайрада узган абруйлы 10 нчы Халыкара монодрама фестивалендә тәкъдим итте.] * [http://etd.asj-oa.am/5174/2/Dissertaciya_Nazenik_G_S__posledni_variant.pdf ӘРМӘН БАЛЕТ СӘНГАТЕНДӘГЕ ТӨП ТЕНДЕНЦИЯЛӘР, ӘРМӘН ХОРЕОГРАФЛАРЫ ИҖАТЫНА НИГЕЗЛӘНГӘН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223045639/http://etd.asj-oa.am/5174/2/Dissertaciya_Nazenik_G_S__posledni_variant.pdf|date=2018-12-23}} * [https://golosarmenii.am/article/30843/knyazhna-tarakanova-na-baletnoj-scene ПРИНЦЕССА ТАРАКАНОВА БАЛЕТ СӘХНӘСЕНДӘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408013544/https://golosarmenii.am/article/30843/knyazhna-tarakanova-na-baletnoj-scene|date=2020-04-08}} * [https://www.golosarmenii.am/article/22820/novaya-stezya ЯҢА ЮЛ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411150448/https://www.golosarmenii.am/article/22820/novaya-stezya|date=2020-04-11}} * [https://planeta.ru/campaigns/12795 Әрмәнстанда заманча балет тамашасы] * [https://armtimes.com/hy/article/66695 «Гөнаһлы хисләр»] * [https://www.eda.admin.ch/countries/armenia/de/home/aktuell/news.html/countries/armenia/en/meta/news/2017/june/arts-and-culture-in-south-caucasus Рима, иҗат итүче] * [https://www.artrabbit.com/events/junge-akademie-agora-artes-interplay-of-the-arts Яшь Академия төрле диалоглар сериясендә барлык өлкәләрдән 25 халыкара рәссамны берләштерә.] * [http://theaterstuck.blogspot.com/2018/05/faki-kronik-day-4-diaries-shoes-and.html «Исәнмесез, Китти!» Рима Пипоян] * [https://ru.armeniasputnik.am/exclusive/20170420/7072886/armyanskij-horeograf-rasskazhet-tragicheskuyu-zhizn-evrejskoj-devochki.html «Исәнмесез, Китти!» исемле бер кешелек балетның дөньякүләм премьерасы.] * [https://www.aravot-ru.am/2017/04/17/240065/ Берлин премьерасы: Анна Франк турында бер кешелек балет тамашасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219043513/http://www.aravot-ru.am/2017/04/17/240065/|date=2018-02-19}} * [http://www.agenda-tv.com/2017/05/blog-post.html Анна Франк булу: Максатлы тормыш алып бару] * [http://www.agenda-tv.com/2017/04/dramaticsannafrank.html Германиядә Анна Франкның яңадан торгызылуы] * [http://www.taniecpolska.pl/news/show/6532 Гданьск ялгыз бию конкурсы] * [https://www.azg.am/AM/culture/2018110206/ ՀԱՅ ՊԱՐՈՒՀՈՒ ՓԱՅԼՈՒՆ ԵԼՈՒՅԹԸ «ՄԱՍԴԱՆՍԱՅՈՒՄ»] * [https://blognews.am/rus/news/577038/armyanka-stala-pervoiy-na-mezhdunarodnom-festivale-sovremennoiy-khoreografii.html Әрмән хатын-кызы халыкара заманча хореография фестивалендә беренче урынны яулады.] * [https://www.panorama.am/ru/news/2018/11/26/IFMC-2018-первое-место-впервые-у-Армении/2038532 IFMC-2018 нәтиҗәләре чыгарылды: Әрмәнстан беренче тапкыр беренче урынны алды.] * [https://www.vitbichi.by/video/vitbichi_puls_sobytiy/post26989.html IFMC 2018дә беренче урын Рима Пипоянга бирелде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215012/http://www.vitbichi.by/video/vitbichi_puls_sobytiy/post26989.html|date=2020-04-10}} * [https://infoteka24.ru/2018/11/26/22720/ Әрмән биючесе Рима Пипоян Халыкара заманча хореография фестивалендә приз алды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215053/https://infoteka24.ru/2018/11/26/22720/|date=2020-04-10}} * [https://springbackmagazine.com/springback-academy/reviews/me-non-self-i-rima-pipoyan/ «Мин, үзем булмаган кеше һәм мин» әсәренә күзәтү] * [https://www.fr.de/kultur/theater/pupoyan-und-tortelli-klare-koerperkante-91564253.html Висбаденның төп уены «Мин, үзем булмаган һәм мин»] * [https://www.fr.de/kultur/theater/pupoyan-und-tortelli-klare-koerperkante-91564253.html BETA Publica «Карар кабул итү алдыннан хатын-кыз»] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Сылтамалар == * [https://rimapipoyan.com/ Рима Пипоянның рәсми сайты]сайтында{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420144151/https://rimapipoyan.com/|date=2020-04-20}} . * [https://www.adk.de/de/akademie/junge-akademie/berlin-stipendium/2016/Rima-Pipoyan.htm Берлин-Стипендия 2016 — Дарстелленде Кунст]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014170053/https://www.adk.de/de/akademie/junge-akademie/berlin-stipendium/2016/Rima-Pipoyan.htm|date=2019-10-14}} * [https://www.maspalomas.com/index.php/not-culturayocio/8473-declaraciones-de-la-rueda-de-prensa-con-los-participantes-de-23masdanza 23MasDanza катнашучылары декларациясе де ла руэда де пренса катнашучылары]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411150421/https://www.maspalomas.com/index.php/not-culturayocio/8473-declaraciones-de-la-rueda-de-prensa-con-los-participantes-de-23masdanza|date=2020-04-11}} . * [http://russia-armenia.info/node/54030 Әрмән хатын-кызы халыкара заманча хореография фестивалендә беренче урынны яулады.]аша{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215020/http://russia-armenia.info/node/54030|date=2020-04-10}} . * [https://armedia.am/rus/news/65905/ifmc-2018-pervoe-mesto-vperviye-u-armenii.html IFMC-2018: Әрмәнстан беренче тапкыр беренче урынны алды]сайтында{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410215009/https://armedia.am/rus/news/65905/ifmc-2018-pervoe-mesto-vperviye-u-armenii.html|date=2020-04-10}} * [https://www.creativearmenia.org/2020-east-west-residents 2020 Көнчыгыш-Көнбатыш резидентлары]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408013545/https://www.creativearmenia.org/2020-east-west-residents|date=2020-04-08}} * [https://radiovan.fm/station/article/3957 «Модернизм призмасы аша классик бию»] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Ереванда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1988 йылда тыуғандар]] [[Категория:2 июндә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] 4zqnznqltuyour8wsyskj5phmcpn0o8 0 200707 1298743 1295764 2026-05-31T11:36:32Z Баныу 28584 /* Бала саҡ */ 1298743 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Эльнара Ғәсимова''' ({{Lang-az|Elnarə Bahadar qızı Qasımova}}; [[1996 йыл|1996 йылдың]] 5 февралендә [[Баҡы]] [[Әзербайжан|ҡалаһында]] [[5 февраль|тыуған]]) — әзербайжан журналисы һәм сәйәси тотҡон<ref name=":SİYASİ MƏHBUS">{{Cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|date=2024-12-04|url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2026/01/15jan2026ENG.pdf|accessdate=2024-12-04}}</ref>; «АбзасМедиа» хәбәрсеһе. 2024 йылдың 13 ғинуарында ул Баку Баш Полиция Идараһының Тикшереү бүлеге тарафынан ҡуҙғатылған "AbzasMedia" етәкселәре һәм журналистарына ҡаршы эш буйынса енәйәт эше ауаплылығы тартыла һәм 2024 йылдың 15 ғинуарындағы Хатаи район суды ҡарары менән ҡулға алына. 2024 йылдың 16 августында Баку Баш Полиция Хакимлығы тарафынан тикшерелгән енәйәт эше буйынса ғәйепләүҙәр ҡатындарыла. Эльнара Гасимова һәм был эш буйынса ҡулға алынған башҡа кешеләргә Енәйәт Кодексының бер нисә рәт маддәһе буйынса ғәйепләү белдерелә. Ғәйепләнеүселәр Әзербайжан Енәйәт кодексының 192.3.2, 193-1.3.1, 193-1.3.2, 206.4, 320.1 һәм 320.2-се статьялары буйынса яңы ғәйепләүҙәр менән ғәйепләнде. Уларға түбәндәге акттар инә: ҙур килемле законһыҙ эшҡыуарлыҡ; ойошҡан төркөм составында енәйәтселектән килгән аҡсаны отмывание; ойошҡан төркөм тарафынан контрабанда; Әзербайжандың Енәйәт кодексы буйынса ялған документтар эшләү һәм ҡулланыу<ref name=":İTTİHAM">{{Cite news|title=Новые тяжкие обвинения по «делу Abzas Media» в Азербайджане|author=|work=JAMNews|date=2025-05-10|url=https://jam-news.net/ru/%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE-abzas-media-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5-%D0%BE%D0%B1%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/|accessdate=2025-05-10}}</ref>. 2025 йылдың 20 июнендә Баҡы етди енәйәттәр буйынса суд уны 8 йылға иркенән мәхрүм итә<ref name=":HB332">{{Cite news|title=Суд приговорил к длительным срокам сотрудников Abzas Media|author=|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/412392|work=[[Кавказский узел]]|date=2025-05-10|accessdate=2025-05-10}}</ref>. == Бала саҡ == Эльнара Ғәсимова 1996 йылдың 5 февралендә [[Баҡы|Баҡы ҡалаһында]] тыуған.{{нет АИ|31|05|2026}} 2014 йылда Баҡы дәүләт элемтә һәм транспорт колледжын тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} 2016 йылда Баҡы журналистика мәктәбен (БЖМ) тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} 2014-2016 йылдарҙа «НИДА» граждандар хәрәкәте ағзаһы була.{{нет АИ|31|05|2026}} == Публицистик эшмәкәрлеге == Эльнара Ғәсимова журналистика менән 2018 йылдан шөғөлләнә. Был ваҡыт эсендә ул Open Azerbaijan, Meydan TV, Voice of America, BBC News Azerbaijan һәм Mikroscop Media кеүек баҫмалар менән хеҙмәттәшлек итә[1]. 2023 йылдың октябренән ул "AbzasMedia" менән хеҙмәттәшлек итә<ref name=":K" />. Һөнәри карьераһы дәүерендә ул бер нисә тапҡыр ҡулға алына, полиция ҡаршылығына дусар була, аяуһыҙ мөғәмәләгә дусар була. 2021 йылдың 4 авгусында Хазар районы полиция бүлеге (ХРПД) административ бинаһы алдында дежур иткәндә Эльнара Ғәсимова Севиль Мәгеррәмованы үлтереүгә ҡаршы феминистик протест ваҡытында коллегалары Ульвия Гулиева һәм [[Нәргиз Әбсәләмова]] менән бергә ҡулға алына. Ҡулға алынғанда уға ҡаты мөғәмәлә итәләр, кәмһетәләр, камера ҡорамалдарына зыян килтерәләр. Тейешле органдарға ялыуҙар булһа ла, улар бер ниндәй ҙә һөҙөмтә бирмәй<ref name=":P">{{Cite news|title="Свободы нет" - журналисты о проблемах своей работы в Азербайджане|author=Севги Исмаилбейли|work=JAMNews|date=2025-05-10|url=https://jam-news.net/ru/%d0%bc%d0%b5%d0%b4%d0%b8%d0%b0-%d0%b2-%d0%b0%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b1%d0%b0%d0%b9%d0%b4%d0%b6%d0%b0%d0%bd%d0%b5-151-%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%be-%d0%b2-%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d1%8c-%d1%81%d0%b2/|accessdate=2025-05-10}}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Хәсәнле, Ульви Фәхреддин улы * [[Севиндж Аббасова|Аббасова, Севинж Вагиф ҡыҙы]] * [[Нәргиз Әбсәләмова|Әбсәләмова, Нәргиз Фазаил Ҡыҙы]] == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * Elnara Gasimova (ru). Персоналии. «Комитет защиты журналистов» (CPJ) (2025-05-11). 2025-05-11 тикшерелгән. [[Категория:Әзербайжан журналистары]] [[Категория:Баҡыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:5 февралдә тыуғандар]] eckx4ezoo1ft19foovc1bro0gwcznuk 1298744 1298743 2026-05-31T11:37:06Z Баныу 28584 /* Шулай уҡ ҡарағыҙ */ 1298744 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Эльнара Ғәсимова''' ({{Lang-az|Elnarə Bahadar qızı Qasımova}}; [[1996 йыл|1996 йылдың]] 5 февралендә [[Баҡы]] [[Әзербайжан|ҡалаһында]] [[5 февраль|тыуған]]) — әзербайжан журналисы һәм сәйәси тотҡон<ref name=":SİYASİ MƏHBUS">{{Cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|date=2024-12-04|url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2026/01/15jan2026ENG.pdf|accessdate=2024-12-04}}</ref>; «АбзасМедиа» хәбәрсеһе. 2024 йылдың 13 ғинуарында ул Баку Баш Полиция Идараһының Тикшереү бүлеге тарафынан ҡуҙғатылған "AbzasMedia" етәкселәре һәм журналистарына ҡаршы эш буйынса енәйәт эше ауаплылығы тартыла һәм 2024 йылдың 15 ғинуарындағы Хатаи район суды ҡарары менән ҡулға алына. 2024 йылдың 16 августында Баку Баш Полиция Хакимлығы тарафынан тикшерелгән енәйәт эше буйынса ғәйепләүҙәр ҡатындарыла. Эльнара Гасимова һәм был эш буйынса ҡулға алынған башҡа кешеләргә Енәйәт Кодексының бер нисә рәт маддәһе буйынса ғәйепләү белдерелә. Ғәйепләнеүселәр Әзербайжан Енәйәт кодексының 192.3.2, 193-1.3.1, 193-1.3.2, 206.4, 320.1 һәм 320.2-се статьялары буйынса яңы ғәйепләүҙәр менән ғәйепләнде. Уларға түбәндәге акттар инә: ҙур килемле законһыҙ эшҡыуарлыҡ; ойошҡан төркөм составында енәйәтселектән килгән аҡсаны отмывание; ойошҡан төркөм тарафынан контрабанда; Әзербайжандың Енәйәт кодексы буйынса ялған документтар эшләү һәм ҡулланыу<ref name=":İTTİHAM">{{Cite news|title=Новые тяжкие обвинения по «делу Abzas Media» в Азербайджане|author=|work=JAMNews|date=2025-05-10|url=https://jam-news.net/ru/%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE-abzas-media-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5-%D0%BE%D0%B1%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/|accessdate=2025-05-10}}</ref>. 2025 йылдың 20 июнендә Баҡы етди енәйәттәр буйынса суд уны 8 йылға иркенән мәхрүм итә<ref name=":HB332">{{Cite news|title=Суд приговорил к длительным срокам сотрудников Abzas Media|author=|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/412392|work=[[Кавказский узел]]|date=2025-05-10|accessdate=2025-05-10}}</ref>. == Бала саҡ == Эльнара Ғәсимова 1996 йылдың 5 февралендә [[Баҡы|Баҡы ҡалаһында]] тыуған.{{нет АИ|31|05|2026}} 2014 йылда Баҡы дәүләт элемтә һәм транспорт колледжын тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} 2016 йылда Баҡы журналистика мәктәбен (БЖМ) тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} 2014-2016 йылдарҙа «НИДА» граждандар хәрәкәте ағзаһы була.{{нет АИ|31|05|2026}} == Публицистик эшмәкәрлеге == Эльнара Ғәсимова журналистика менән 2018 йылдан шөғөлләнә. Был ваҡыт эсендә ул Open Azerbaijan, Meydan TV, Voice of America, BBC News Azerbaijan һәм Mikroscop Media кеүек баҫмалар менән хеҙмәттәшлек итә[1]. 2023 йылдың октябренән ул "AbzasMedia" менән хеҙмәттәшлек итә<ref name=":K" />. Һөнәри карьераһы дәүерендә ул бер нисә тапҡыр ҡулға алына, полиция ҡаршылығына дусар була, аяуһыҙ мөғәмәләгә дусар була. 2021 йылдың 4 авгусында Хазар районы полиция бүлеге (ХРПД) административ бинаһы алдында дежур иткәндә Эльнара Ғәсимова Севиль Мәгеррәмованы үлтереүгә ҡаршы феминистик протест ваҡытында коллегалары Ульвия Гулиева һәм [[Нәргиз Әбсәләмова]] менән бергә ҡулға алына. Ҡулға алынғанда уға ҡаты мөғәмәлә итәләр, кәмһетәләр, камера ҡорамалдарына зыян килтерәләр. Тейешле органдарға ялыуҙар булһа ла, улар бер ниндәй ҙә һөҙөмтә бирмәй<ref name=":P">{{Cite news|title="Свободы нет" - журналисты о проблемах своей работы в Азербайджане|author=Севги Исмаилбейли|work=JAMNews|date=2025-05-10|url=https://jam-news.net/ru/%d0%bc%d0%b5%d0%b4%d0%b8%d0%b0-%d0%b2-%d0%b0%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b1%d0%b0%d0%b9%d0%b4%d0%b6%d0%b0%d0%bd%d0%b5-151-%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%be-%d0%b2-%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d1%8c-%d1%81%d0%b2/|accessdate=2025-05-10}}</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Хәсәнле, Ульви Фәхреддин улы * [[Севиндж Аббасова|Аббасова, Севинж Вагиф ҡыҙы]] * [[Нәргиз Әбсәләмова|Әбсәләмова, Нәргиз Фазаил ҡыҙы]] == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * Elnara Gasimova (ru). Персоналии. «Комитет защиты журналистов» (CPJ) (2025-05-11). 2025-05-11 тикшерелгән. [[Категория:Әзербайжан журналистары]] [[Категория:Баҡыла тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1996 йылда тыуғандар]] [[Категория:5 февралдә тыуғандар]] rath8pglvvz4yrxhh5s773xy2rdzi7q 0 200710 1298749 1295783 2026-05-31T11:46:15Z Баныу 28584 1298749 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Ольга Николаевна Фигнер''' (тыумышы менән '''Флоровская'''; 5 ноябрь [[1862 йыл|1862]], Никифоровка ауылы, [[Ҡазан губернаһы]] — [[25 сентябрь]] [[1919 йыл]], Луган ауылы, Орлов губернаһы) — рус революционеры, милләтсе, «социал-дералистар» төркөмөнә нигеҙ һалыусыларҙан береһе. == Биографияһы == 1847 йылда отставкалағы штаб капитаны Николай Александрович Фигнер (1817—1870) ғаиләһендә тыуған. Атаһы Ҡазан губернаһының Дәүләт милке министрлығы ҡарамағындағы Тәтешле улусында хеҙмәт итә, губерна секретары дәрәжәһенә тиклем күтәрелә, артабан Тәтешле һәм Мамадыш урман хужалыҡтарында урмансы булып эшләй. Екатерина Христофор ҡыҙы Куприяноваға (1832—1903) өйләнә. Улар алты бала тәрбиәләй: Вера, Лидия, Петр, Николай, Евгения һәм Ольга. Ольга Фигнер [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтағы]] Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстарын (Бестужев) тамамлай. 1887 1889 йылдан йылға тиклем ул законһыҙ "Социалист-федералистар" төркөмөн төҙөүҙә ҡатнаша һәм уның баҫмаһы - "идара итеү" журналының редакция советында хеҙмәт итә. Ҡулға алыныуҙан ҡотолоп ҡала ала. Был төркөм ағзаһы табип Сергей Николаевич Флоровскийға (1861—1904) өйләнгәндән һуң, ул уның менән [[Ырымбур|Оренбургҡа]] күсә. [[1891 йыл|1891 йылдың]] октябрендә ире революцион эшмәкәрлек өсөн ҡулға алынып, биш йылға Себерҙә һөргөнгә хөкөм ителгәс, уның артынан Тобольск губернаһына һөргөнгә китә. Флоровский төҙөлөп ятҡан [[Силәбе|Челябинск]] – [[Омск]] – [[Новосибирск]] Себер тимер юлына табип итеп эшкә ебәрелә. [[1892 йыл|1892]] йылда ул Ольга Николаевна менән Плотниково ауылына (Аевская волость, Тара районы[[Тубыл губернаһы|, Тобольск губернаһы]] ) килә һәм дауахана төҙөлөшөн күҙәтә, һуңыраҡ унда табип булып эшләй. Ольга Николаевна иренә ойоштороу һәм дауалау эштәрендә ярҙам иткән.{{нет АИ|31|05|2026}} [[1896 йыл|1896 елның]] ноябрендә С. Н. Флоровский һәм Ольга Николаевнага [[Омск]] шәһәренә күченергә рөхсәт ителә һәм сөрген тәмамланганнан соң алар [[Ярославль|Ярославльгә]] китәләр. Флоровскийҙар Сергей Николаевичтың вафатына тиклем төрлө ҡалалар буйлап сәйәхәт итә. Ире вафат булғандан һуң, Ольга Николаевна [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургта]] туғандары менән йәшәй. [[1918 йыл|1918 йылдың майында]] [[Санкт-Петербург|Петроградта]] аслыҡтан ҡасып, ул апайҙары Вера һәм Лидия менән бергә туғаны Вера Сергеевна Стахевич менән Луган ауылына (Орлов губернаһы Севский районы) йәшәргә күсә. [[1919 йыл|1919 йылдың]] [[25 сентябрь|25 сентябрендә]] Луған ауылында вафат була. Ауыл зыяратында ерләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} == Әҙәби әҫәрҙәр == * “Вятка партнерлыгы китаплары” \\ Васыятьнамәләр басмасындагы мәкалә авторы. 1914. № 6. == Иҫкәрмәләр == {{нет АИ|31|05|2026}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Һылтанмалар == http://www.rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=2859 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728165147/http://www.rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=2859}} [[Категория:1919 йылда вафат булғандар]] [[Категория:25 сентябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:Ҡазан губернаһында тыуғандар]] [[Категория:1862 йылда тыуғандар]] [[Категория:5 ноябрҙә тыуғандар]] pg4446dfanl22tq5cy4th6v4djvhj87 1298750 1298749 2026-05-31T11:47:06Z Баныу 28584 /* Иҫкәрмәләр */ 1298750 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Ольга Николаевна Фигнер''' (тыумышы менән '''Флоровская'''; 5 ноябрь [[1862 йыл|1862]], Никифоровка ауылы, [[Ҡазан губернаһы]] — [[25 сентябрь]] [[1919 йыл]], Луган ауылы, Орлов губернаһы) — рус революционеры, милләтсе, «социал-дералистар» төркөмөнә нигеҙ һалыусыларҙан береһе. == Биографияһы == 1847 йылда отставкалағы штаб капитаны Николай Александрович Фигнер (1817—1870) ғаиләһендә тыуған. Атаһы Ҡазан губернаһының Дәүләт милке министрлығы ҡарамағындағы Тәтешле улусында хеҙмәт итә, губерна секретары дәрәжәһенә тиклем күтәрелә, артабан Тәтешле һәм Мамадыш урман хужалыҡтарында урмансы булып эшләй. Екатерина Христофор ҡыҙы Куприяноваға (1832—1903) өйләнә. Улар алты бала тәрбиәләй: Вера, Лидия, Петр, Николай, Евгения һәм Ольга. Ольга Фигнер [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтағы]] Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстарын (Бестужев) тамамлай. 1887 1889 йылдан йылға тиклем ул законһыҙ "Социалист-федералистар" төркөмөн төҙөүҙә ҡатнаша һәм уның баҫмаһы - "идара итеү" журналының редакция советында хеҙмәт итә. Ҡулға алыныуҙан ҡотолоп ҡала ала. Был төркөм ағзаһы табип Сергей Николаевич Флоровскийға (1861—1904) өйләнгәндән һуң, ул уның менән [[Ырымбур|Оренбургҡа]] күсә. [[1891 йыл|1891 йылдың]] октябрендә ире революцион эшмәкәрлек өсөн ҡулға алынып, биш йылға Себерҙә һөргөнгә хөкөм ителгәс, уның артынан Тобольск губернаһына һөргөнгә китә. Флоровский төҙөлөп ятҡан [[Силәбе|Челябинск]] – [[Омск]] – [[Новосибирск]] Себер тимер юлына табип итеп эшкә ебәрелә. [[1892 йыл|1892]] йылда ул Ольга Николаевна менән Плотниково ауылына (Аевская волость, Тара районы[[Тубыл губернаһы|, Тобольск губернаһы]] ) килә һәм дауахана төҙөлөшөн күҙәтә, һуңыраҡ унда табип булып эшләй. Ольга Николаевна иренә ойоштороу һәм дауалау эштәрендә ярҙам иткән.{{нет АИ|31|05|2026}} [[1896 йыл|1896 елның]] ноябрендә С. Н. Флоровский һәм Ольга Николаевнага [[Омск]] шәһәренә күченергә рөхсәт ителә һәм сөрген тәмамланганнан соң алар [[Ярославль|Ярославльгә]] китәләр. Флоровскийҙар Сергей Николаевичтың вафатына тиклем төрлө ҡалалар буйлап сәйәхәт итә. Ире вафат булғандан һуң, Ольга Николаевна [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургта]] туғандары менән йәшәй. [[1918 йыл|1918 йылдың майында]] [[Санкт-Петербург|Петроградта]] аслыҡтан ҡасып, ул апайҙары Вера һәм Лидия менән бергә туғаны Вера Сергеевна Стахевич менән Луган ауылына (Орлов губернаһы Севский районы) йәшәргә күсә. [[1919 йыл|1919 йылдың]] [[25 сентябрь|25 сентябрендә]] Луған ауылында вафат була. Ауыл зыяратында ерләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} == Әҙәби әҫәрҙәр == * “Вятка партнерлыгы китаплары” \\ Васыятьнамәләр басмасындагы мәкалә авторы. 1914. № 6. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Һылтанмалар == http://www.rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=2859 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728165147/http://www.rusdeutsch-panorama.ru/jencik_statja.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=2859}} [[Категория:1919 йылда вафат булғандар]] [[Категория:25 сентябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:Ҡазан губернаһында тыуғандар]] [[Категория:1862 йылда тыуғандар]] [[Категория:5 ноябрҙә тыуғандар]] g74u0k9466k6hgjrv60q2a7l06wwywd 0 200712 1298748 1296591 2026-05-31T11:44:01Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298748 wikitext text/x-wiki {{Универсальная карточка}}'''Әхмәтхажи Ғәбделзаһир улы Рахманҡолов''' ([[7 февраль]], [[1837 йыл|1837]], [[Троицк (Силәбе өлкәһе)|Троицк]]<ref name="nik">Рауф Гизатуллин. [https://up74.ru/articles/obshchestvo/92902/ Троицкому ахуну покровительствовал сам император Николай II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923185312/https://up74.ru/articles/obshchestvo/92902/|date=2020-09-23}} — [[Южноуральская Панорама]], 13 марта 2017</ref> - [[1921 йыл|1921, шул уҡ йыл]]) — [[ислам]] ғалимы, уҡытыусы, Хәлидиә-[[Нәкышбәндийә|Нәҡишбәндийә]] [[Суфыйлыҡ|суфыйсылыҡ]] тәртибе [[Шәйех|шәйехе]]. == Биографияһы == Әхмәтхәжи Рахманҡолов 1837 йылдың 7 февралендә [[Ырымбур губернаһы|Оренбург губернаһының]] [[Троицк (Силәбе өлкәһе)|Троицк]] ҡалаһында XVIII быуат аҙағында [[Ҡазан губернаһы|Ҡазан губернаһынан]] [[Урал аръяғы|Урал аръяғына]] күсеп киткән башҡорттар ғаиләһендә тыуған<ref name="islamolog">[https://islamology.ru/content/%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2-%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82-%D1%85%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B9/ Рахманкулов Ахмат-хазий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250814171942/https://islamology.ru/content/%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2-%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82-%D1%85%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B9/|date=2025-08-14}} — Ислам на территории бывшей Российской империи. Энциклопедический словарь. М.: 2006, 2018 — Исламология — первая русскоязычная электронная энциклопедия по исламу</ref>. Ул [[Йәдитселек|йәдиҙәр]] хәрәкәтендә ҡатнаша һәм тағы бер йоғонтоло Троица теологы [[Рәсүлев Зәйнулла Хәбибулла улы|Зәйнулла Рәсүлевтең]] яҡын дуҫы була<ref name="nik"/>. Рәсүлев һәм сауҙагәр Ғәбделвәли Яушев менән берлектә яңы фонетик алфавитты ҡулланып грамотаға өйрәтеүҙе ойоштора. [[1876 йыл|1876 йылдың]] мартында Троицкиҙағы Беренсе собор мәсетенең ахуны итеп раҫлана. 1894 йылда Троицк имамы Мөхәммәт Бикмәтов менән берлектә, Әбделвәли Яушевтың матди ярҙамы менән «Мишҡәт әл-мәсәбих» («Яҡтылыҡтар урыны») хәҙистәр китабын баҫтырып сығара<ref name="islamolog"/>. 1895 йылда мөфти М. Солтанов һәм Әбделвәли Яушев менән бергә Николай ул Нең корона таж кейеү тантанаһына саҡырыла. Троицкта Санкт-Петербургта һәм Чистай Россия мосолман хәрәкәтендә ҡатнашыусыларҙың кәңәшмәләрендә тәҡдим итә, унда 1905 йылда Түбәнге Новгородта үткән беренсе бөтөн рәсәй мосолман съезын ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителә.{{нет АИ|31|05|2026}} 1905 йылда Анненский исемендәге «Тырышлыҡ өсөн» алтын миҙалы менән бүләкләнә. ХХ быуат башында "Дарульмоғәллимат" мосолман ҡыҙҙар мәктәбендә лә уҡыта. 1921 йылда вафат була, тыуған яғындағы иҫке мосолман зыяратында ерләнә. [[Троицк өйәҙе|Троицк районының]] Радут ауылында шәхси аҡсаһына мәсет төҙөлә, улы Хәсән имам булып китә.{{нет АИ|31|05|2026}} == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Рәсүлев Зәйнулла Хәбибулла улы|Зәйнулла Рәсүлев]] == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://tatarica.org/tat/razdely/obrazovanie/sredne-specialnoe-obrazovanie/istoricheskie-obrazovatelnye-uchrezhdeniya/halidiya «Халидия» Татар энциклопедиясе] * Рәүф Гыйзатуллин. [https://up74.ru/articles/obshchestvo/92213/ Сәүдәгәрләр белән хаҗ. Мөселман гаилә хокукы мәсьәләләре, Троицк муллалары редакцияләгән] — Южноуральская панорама, 2017 елның 14 феврале. * [https://troick.gov74.ru/troick/view/news.htm?id=10958959 Ахмадхаджи Абдулзахирович Рахманкулов (Ахун хазрат) (1837—1922)]{{Недоступная ссылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1921 йылда вафат булғандар]] [[Категория:Нәҡшбәндиә]] [[Категория:Йәдитселек]] [[Категория:Троицкиҙа тыуғандар]] [[Категория:1837 йылда тыуғандар]] [[Категория:7 февралдә тыуғандар]] b1dyxe41hytaugw85egwxpmc0q1wynd 0 200714 1298751 1295797 2026-05-31T11:53:43Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298751 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Сәлих Юсуп улы Эрзин''' ({{Lang-ru|Ерзин Салих Юсупович}}; [[1833 йыл|1833]] - июль [[1911 йыл|1911]]) — билдәле [[Татарҙар|татар]] эшҡыуары һәм Мәскәү меценаты. Ул [[Мәскәү йәмиғ мәсете|Мәскәү собор мәсетенә]] нигеҙ һала. == Биографияһы == Сәлих Эрзин Тамбов губернаһының боронғо Аджа ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Ул [[Мәскәү|Мәскәүҙә]] татар тире эшкәртеүсе магазинында малай ярҙамсыһы булып эшләй, һуңынан писарь, һатыусы булып китә, намыҫлылығы менән билдәле була. Ул сауҙагәрҙең ҡыҙына өйләнә. Ерзин ҡайныһы вафат булғас, Мәскәүҙә иң бай кешеләрҙең береһенә әйләнә. [[1863 йыл|1863 йылдан]] гильдия сауҙагәре була, ә [[1887 йыл|1887 йылда]] ғаиләһе менән бергә почетлы граждандар дәрәжәһенә күтәрелә. [[1905 йыл|1905 йылда]] Эрзин «Көнсығыш сауҙа йорто Сәлих Эрзин һәм улдары» компанияһына нигеҙ һала, ул мамыҡ сауҙаһында махсуслаша, [[Бохара|Бохаранан]] күмәртәләп һатып ала, шулай уҡ ебәк, күн, йөн һәм башҡа тауарҙар менән сауҙа итә. [[1910 йыл|1910 йылда]] уға Беренсе гильдия сауҙагәре исеме бирелә. Был йылдарҙа ул күп мерлушка (бәрәс тиреһенән тегелгән) заведениеларынан, күп һанлы кибеттәргә, татар биҫтәһе тирәһендәге Замоскворечьелағы һигеҙ йортҡа, мәҫәлән, матур сарайға — банкрот сауҙагәрҙән һатып алынған һатыусы Губонин йорто (Клиентский пер., № 1/18) эйә була, унда һуңыраҡ Березиндың офисы урынлаша.{{нет АИ|31|05|2026}} Уңышлы сауҙа менән шөғөлләнеүҙән тыш, ул хәйриә эштәре менән дә киң билдәле була. Ғаилә риүәйәттәренән күренеүенсә, саҙаҡа таратҡанда уның йорто тышында һәр саҡ оҙон сират барлыҡҡа килгән, сөнки Эрзиндың киң күңеллелеге Мәскәү татарҙары араһында ғына түгел, бөтә ҡалаға билдәле булған. 1880-се йылдарҙа ул [[Мәскәү тарихи мәсете|тарихи Мәскәү мәсетен]] реконструкциялауға ҙур күләмдә аҡса һала һәм Мәскәүҙәге Даниловское мосолман зыяраты тирәһен кәртәләп алыу өсөн ҙур күләмдә аҡса бүлә. Эрзин шулай уҡ тыуған ауылы Ажда мәсет төҙөтә, уның мәҙрәсәһенә матди ярҙам күрһәтә.{{нет АИ|31|05|2026}} == Хәйриә һәм хәтер == Иң ҙур данды ул [[Мәскәү йәмиғ мәсете|Мәскәү собор мәсетен]] (Выпользовская майҙаны, 7-се корпус) төҙөүҙе финанслауҙа ҡатнашыуы менән яулай. [[1903 йыл|1903 йылда]] уны төҙөү өсөн тулы яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә ала. [[1904 йыл|1904 йылдың]] ноябрендә архитектор Н. Жуков проекты буйынса 3 мең кешегә иҫәпләнгән яңы мосолман мәсете асыла. Сәлих Эрзин [[1911 йыл|1911 йылдың]] июлендә вафат була; уның ҡәбере Мәскәүҙә Данилов мосолман зыяратында урынлашҡан. Ул вафат булғас, улдары сауҙа эшен дауам итә. Улдары аша Ерзин Яушевтар, Кастровтар кеүек күренекле татар сауҙагәр ғаиләләре менән туғанлыҡта була. [[1999 йыл|1999 йылдың июнендә]] Эрзиндың хәйриә эшмәкәрлеге иҫтәлегенә Мәскәү собор мәсете фасадында мемориаль таҡтаташ асыла, унда [[мөфтөй]] Рәүил Ғәйнетдин һәм уның вариҫтары ҡатнаша. 2011 йылдың сентябрендә Әсәҙуллаев йортонда Мәскәү мосолман йәмғиәте тарихы буйынса белгес, мемуарсы һәм белгес Сәлих Эрзиндың ейәнсәре Рауза Әхмәт ҡыҙы Кастрованың (1911–2012) вафатына 100 йыл тулыу билдәләнә. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * ''Сафаров М. А.'' Салих Ерзин — Мәскәү Җәмигъ мәчетенә нигез салучы // Ислам мөнбәре. — 1999. — № 2. * ''Сафаров М. А.'' Мәскәү соборы мәчете (Тарих битләре) // Мәҗлес. — 2001. — No.1. * ''Сафаров М. А.'' Милләт чишмәләре (Рязань өлкәсе татарлары) // Татар дөньясы. — 2006. — № 9. * ''Сибгатуллин А. А.'' Е[https://web.archive.org/web/20071020040243/http://www.okipr.ru/statia.php?NBR=98&T=4 рзин Салих Yusсупович] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:1911 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1833 йылда тыуғандар]] kg51i9qewrv9d9o4znqqgctkl2w4q4v 1298752 1298751 2026-05-31T11:54:10Z Баныу 28584 /* Хәйриә һәм хәтер */ 1298752 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Сәлих Юсуп улы Эрзин''' ({{Lang-ru|Ерзин Салих Юсупович}}; [[1833 йыл|1833]] - июль [[1911 йыл|1911]]) — билдәле [[Татарҙар|татар]] эшҡыуары һәм Мәскәү меценаты. Ул [[Мәскәү йәмиғ мәсете|Мәскәү собор мәсетенә]] нигеҙ һала. == Биографияһы == Сәлих Эрзин Тамбов губернаһының боронғо Аджа ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Ул [[Мәскәү|Мәскәүҙә]] татар тире эшкәртеүсе магазинында малай ярҙамсыһы булып эшләй, һуңынан писарь, һатыусы булып китә, намыҫлылығы менән билдәле була. Ул сауҙагәрҙең ҡыҙына өйләнә. Ерзин ҡайныһы вафат булғас, Мәскәүҙә иң бай кешеләрҙең береһенә әйләнә. [[1863 йыл|1863 йылдан]] гильдия сауҙагәре була, ә [[1887 йыл|1887 йылда]] ғаиләһе менән бергә почетлы граждандар дәрәжәһенә күтәрелә. [[1905 йыл|1905 йылда]] Эрзин «Көнсығыш сауҙа йорто Сәлих Эрзин һәм улдары» компанияһына нигеҙ һала, ул мамыҡ сауҙаһында махсуслаша, [[Бохара|Бохаранан]] күмәртәләп һатып ала, шулай уҡ ебәк, күн, йөн һәм башҡа тауарҙар менән сауҙа итә. [[1910 йыл|1910 йылда]] уға Беренсе гильдия сауҙагәре исеме бирелә. Был йылдарҙа ул күп мерлушка (бәрәс тиреһенән тегелгән) заведениеларынан, күп һанлы кибеттәргә, татар биҫтәһе тирәһендәге Замоскворечьелағы һигеҙ йортҡа, мәҫәлән, матур сарайға — банкрот сауҙагәрҙән һатып алынған һатыусы Губонин йорто (Клиентский пер., № 1/18) эйә була, унда һуңыраҡ Березиндың офисы урынлаша.{{нет АИ|31|05|2026}} Уңышлы сауҙа менән шөғөлләнеүҙән тыш, ул хәйриә эштәре менән дә киң билдәле була. Ғаилә риүәйәттәренән күренеүенсә, саҙаҡа таратҡанда уның йорто тышында һәр саҡ оҙон сират барлыҡҡа килгән, сөнки Эрзиндың киң күңеллелеге Мәскәү татарҙары араһында ғына түгел, бөтә ҡалаға билдәле булған. 1880-се йылдарҙа ул [[Мәскәү тарихи мәсете|тарихи Мәскәү мәсетен]] реконструкциялауға ҙур күләмдә аҡса һала һәм Мәскәүҙәге Даниловское мосолман зыяраты тирәһен кәртәләп алыу өсөн ҙур күләмдә аҡса бүлә. Эрзин шулай уҡ тыуған ауылы Ажда мәсет төҙөтә, уның мәҙрәсәһенә матди ярҙам күрһәтә.{{нет АИ|31|05|2026}} == Хәйриә һәм хәтер == Иң ҙур данды ул [[Мәскәү йәмиғ мәсете|Мәскәү собор мәсетен]] (Выпользовская майҙаны, 7-се корпус) төҙөүҙе финанслауҙа ҡатнашыуы менән яулай. [[1903 йыл|1903 йылда]] уны төҙөү өсөн тулы яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә ала. [[1904 йыл|1904 йылдың]] ноябрендә архитектор Н. Жуков проекты буйынса 3 мең кешегә иҫәпләнгән яңы мосолман мәсете асыла. Сәлих Эрзин [[1911 йыл|1911 йылдың]] июлендә вафат була; уның ҡәбере Мәскәүҙә Данилов мосолман зыяратында урынлашҡан. Ул вафат булғас, улдары сауҙа эшен дауам итә. Улдары аша Ерзин Яушевтар, Кастровтар кеүек күренекле татар сауҙагәр ғаиләләре менән туғанлыҡта була. [[1999 йыл|1999 йылдың июнендә]] Эрзиндың хәйриә эшмәкәрлеге иҫтәлегенә Мәскәү собор мәсете фасадында мемориаль таҡтаташ асыла, унда [[мөфтөй]] Рәүил Ғәйнетдин һәм уның вариҫтары ҡатнаша. 2011 йылдың сентябрендә Әсәҙуллаев йортонда Мәскәү мосолман йәмғиәте тарихы буйынса белгес, мемуарсы һәм белгес Сәлих Эрзиндың ейәнсәре Рауза Әхмәт ҡыҙы Кастрованың (1911–2012) вафатына 100 йыл тулыу билдәләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * ''Сафаров М. А.'' Салих Ерзин — Мәскәү Җәмигъ мәчетенә нигез салучы // Ислам мөнбәре. — 1999. — № 2. * ''Сафаров М. А.'' Мәскәү соборы мәчете (Тарих битләре) // Мәҗлес. — 2001. — No.1. * ''Сафаров М. А.'' Милләт чишмәләре (Рязань өлкәсе татарлары) // Татар дөньясы. — 2006. — № 9. * ''Сибгатуллин А. А.'' Е[https://web.archive.org/web/20071020040243/http://www.okipr.ru/statia.php?NBR=98&T=4 рзин Салих Yusсупович] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:1911 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1833 йылда тыуғандар]] 0y86nmbvsg32z1z5hbhadnlgs1ejl6e 1298753 1298752 2026-05-31T11:56:35Z Баныу 28584 /* Иҫкәрмәләр */ рус һәм татар википедияһында мәҡәләлә сығанаҡтарға һылтанмалар бирелгән 1298753 wikitext text/x-wiki {{Персона}}'''Сәлих Юсуп улы Эрзин''' ({{Lang-ru|Ерзин Салих Юсупович}}; [[1833 йыл|1833]] - июль [[1911 йыл|1911]]) — билдәле [[Татарҙар|татар]] эшҡыуары һәм Мәскәү меценаты. Ул [[Мәскәү йәмиғ мәсете|Мәскәү собор мәсетенә]] нигеҙ һала. == Биографияһы == Сәлих Эрзин Тамбов губернаһының боронғо Аджа ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Ул [[Мәскәү|Мәскәүҙә]] татар тире эшкәртеүсе магазинында малай ярҙамсыһы булып эшләй, һуңынан писарь, һатыусы булып китә, намыҫлылығы менән билдәле була. Ул сауҙагәрҙең ҡыҙына өйләнә. Ерзин ҡайныһы вафат булғас, Мәскәүҙә иң бай кешеләрҙең береһенә әйләнә. [[1863 йыл|1863 йылдан]] гильдия сауҙагәре була, ә [[1887 йыл|1887 йылда]] ғаиләһе менән бергә почетлы граждандар дәрәжәһенә күтәрелә. [[1905 йыл|1905 йылда]] Эрзин «Көнсығыш сауҙа йорто Сәлих Эрзин һәм улдары» компанияһына нигеҙ һала, ул мамыҡ сауҙаһында махсуслаша, [[Бохара|Бохаранан]] күмәртәләп һатып ала, шулай уҡ ебәк, күн, йөн һәм башҡа тауарҙар менән сауҙа итә. [[1910 йыл|1910 йылда]] уға Беренсе гильдия сауҙагәре исеме бирелә. Был йылдарҙа ул күп мерлушка (бәрәс тиреһенән тегелгән) заведениеларынан, күп һанлы кибеттәргә, татар биҫтәһе тирәһендәге Замоскворечьелағы һигеҙ йортҡа, мәҫәлән, матур сарайға — банкрот сауҙагәрҙән һатып алынған һатыусы Губонин йорто (Клиентский пер., № 1/18) эйә була, унда һуңыраҡ Березиндың офисы урынлаша.{{нет АИ|31|05|2026}} Уңышлы сауҙа менән шөғөлләнеүҙән тыш, ул хәйриә эштәре менән дә киң билдәле була. Ғаилә риүәйәттәренән күренеүенсә, саҙаҡа таратҡанда уның йорто тышында һәр саҡ оҙон сират барлыҡҡа килгән, сөнки Эрзиндың киң күңеллелеге Мәскәү татарҙары араһында ғына түгел, бөтә ҡалаға билдәле булған. 1880-се йылдарҙа ул [[Мәскәү тарихи мәсете|тарихи Мәскәү мәсетен]] реконструкциялауға ҙур күләмдә аҡса һала һәм Мәскәүҙәге Даниловское мосолман зыяраты тирәһен кәртәләп алыу өсөн ҙур күләмдә аҡса бүлә. Эрзин шулай уҡ тыуған ауылы Ажда мәсет төҙөтә, уның мәҙрәсәһенә матди ярҙам күрһәтә.{{нет АИ|31|05|2026}} == Хәйриә һәм хәтер == Иң ҙур данды ул [[Мәскәү йәмиғ мәсете|Мәскәү собор мәсетен]] (Выпользовская майҙаны, 7-се корпус) төҙөүҙе финанслауҙа ҡатнашыуы менән яулай. [[1903 йыл|1903 йылда]] уны төҙөү өсөн тулы яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә ала. [[1904 йыл|1904 йылдың]] ноябрендә архитектор Н. Жуков проекты буйынса 3 мең кешегә иҫәпләнгән яңы мосолман мәсете асыла. Сәлих Эрзин [[1911 йыл|1911 йылдың]] июлендә вафат була; уның ҡәбере Мәскәүҙә Данилов мосолман зыяратында урынлашҡан. Ул вафат булғас, улдары сауҙа эшен дауам итә. Улдары аша Ерзин Яушевтар, Кастровтар кеүек күренекле татар сауҙагәр ғаиләләре менән туғанлыҡта була. [[1999 йыл|1999 йылдың июнендә]] Эрзиндың хәйриә эшмәкәрлеге иҫтәлегенә Мәскәү собор мәсете фасадында мемориаль таҡтаташ асыла, унда [[мөфтөй]] Рәүил Ғәйнетдин һәм уның вариҫтары ҡатнаша. 2011 йылдың сентябрендә Әсәҙуллаев йортонда Мәскәү мосолман йәмғиәте тарихы буйынса белгес, мемуарсы һәм белгес Сәлих Эрзиндың ейәнсәре Рауза Әхмәт ҡыҙы Кастрованың (1911–2012) вафатына 100 йыл тулыу билдәләнә.{{нет АИ|31|05|2026}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Әҙәбиәт == * ''Сафаров М. А.'' Салих Ерзин — Мәскәү Җәмигъ мәчетенә нигез салучы // Ислам мөнбәре. — 1999. — № 2. * ''Сафаров М. А.'' Мәскәү соборы мәчете (Тарих битләре) // Мәҗлес. — 2001. — No.1. * ''Сафаров М. А.'' Милләт чишмәләре (Рязань өлкәсе татарлары) // Татар дөньясы. — 2006. — № 9. * ''Сибгатуллин А. А.'' Е[https://web.archive.org/web/20071020040243/http://www.okipr.ru/statia.php?NBR=98&T=4 рзин Салих Yusсупович] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:1911 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1833 йылда тыуғандар]] l8fgqmw3uta1rdskb7qcf9zah0ex8r8 1 200954 1298659 1297280 2026-05-31T05:45:42Z Баныу 28584 [[Фекерләшеү:Камиля Харисова]] битенең исемен [[Фекерләшеү:Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы]] тип Баныу алыштырҙы: мәҡәләгә исем ҡушыу ҡағиҙәһенә ярашлы 1297280 wikitext text/x-wiki {{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Ilnaz26|тема= |тема2=|тема3= |ил= Рәсәй|ил2= |ил3= }} 04z8eiayh50tlh7ylljcpr3nyvgobjz 0 201142 1298622 1298177 2026-05-30T21:37:07Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298622 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Фатима Пәһләүи''' ({{lang-fa|فاطمه پهلوی}}; [[30 октябрь]] [[1928 йыл]], [[Тәһран]], [[Фарсыстан]] — [[2 июнь]] [[1987 йыл]], [[Лондон]], [[Бөйөк Британия]]) — Ирандың шаһ Пәһләүиҙәр династияһы ағзаһы. Ул Ирандың шаһы [[Реза шаһ Пехлеви|Реза Пәһләүи]] ҡыҙы һәм Ирандың шаһы [[Мөхәммәт Риза Пәһләүи|Мөхәммәт Реза Пәһләүи]]ҙең бер туған һеңлеһе була. == Иртә тормошо һәм белеме == Шаһбикә Фатима Пәһләүи 1928 йылдың 30 октябрендә<ref name="ljournal">{{Cite news|title=Iranian princess dies at age 58|url=https://news.google.com/newspapers?id=INlGAAAAIBAJ&sjid=4vMMAAAAIBAJ&pg=1479,167212&dq=reza+shah+and+his+children&hl=en|accessdate=2018-11-26|date=1987-06-02|archivedate=2020-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723231910/https://news.google.com/newspapers?id=INlGAAAAIBAJ&sjid=4vMMAAAAIBAJ&pg=1479,167212&dq=reza+shah+and+his+children&hl=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Shah of Iran's half-sister dies|url=https://news.google.com/newspapers?id=NQMIAAAAIBAJ&sjid=SzYDAAAAIBAJ&pg=3428,192801&dq=reza+shah+and+his+children&hl=en|accessdate=2018-11-26|date=1987-06-02|archivedate=2020-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723202146/https://news.google.com/newspapers?id=NQMIAAAAIBAJ&sjid=SzYDAAAAIBAJ&pg=3428,192801&dq=reza+shah+and+his+children&hl=en}}</ref> Тәһранда Иран шаһы [[Реза шаһ Пехлеви|Реза Пәһләүи]] һәм уның дүртенсе һәм һуңғы ҡатыны Эсмәт Дәүләтшаһи<ref name=tntribune/><ref name=Childress2011>{{книга |заглавие=Equal Rights Is Our Minimum Demand: The Women's Rights Movement in Iran 2005 |ссылка=https://books.google.com/books?id=P-pFLEJmURIC&pg=PA40 |год=2011 |издательство={{Нп3|Lerner Publishing Group|Twenty-First Century Books|en|Lerner Publishing Group}} |isbn=978-0-7613-7273-8 |страницы=40 |язык=en |автор=Diana Childress}}</ref>ғаиләһендә тыуған. Әсәһе Ҡаджарҙар династияһынан<ref name=":0">Iranian Royal Jewels: Princess Fatimeh's Sunburst Tiara.&#x20;''Royal Jewels''&#x20;(8 февраля 2013).&#x20;Дата обращения: 26 ноября 2018.&#x20;Архивировано 20 января 2020 года.</ref> һәм 1923 йылда Реза Пәһләүигә кейәүгә сыҡҡан<ref name="Afkhami2008">{{Китап|заглавие=The Life and Times of the Shah|ссылка=https://books.google.com/books?id=pTVSPmyvtkAC&pg=PA605|издательство=[[University of California Press]]|isbn=978-0-520-94216-5|страницы=605|автор=Gholam Reza Afkhami|год=2008}}</ref>. Ғаиләлә Фатиманан башҡа тағы ла өс улы була: [[Абдул Реза Пәһләүи]], [[Мәхмүт Реза Пәһләүи]] һәм [[Хәмит Реза Пәһләүи]]<ref>Reza Shah Pahlavi.&#x20;''Iran Chamber Society''.&#x20;Дата обращения: 26 ноября 2018.&#x20;Архивировано 30 декабря 2019 года.</ref>. Фатимә ата-әсәһе һәм ағалары менән [[Тәһран|Тәһрандағы]] [[Мәрмәр һарай (Тәһран)|Мәрмәр һарайҙа]] йәшәй<ref name=Childress2011/>. Ул Тәһрандағы Анушираван Дадгар ҡыҙҙар мәктәбендә уҡый<ref name=":1">The Pahlavi Dynasty.&#x20;''Royal Ark''.&#x20;Дата обращения: 26 ноября 2018.&#x20;Архивировано 9 апреля 2019 года.</ref>. == Эшмәкәрлеге == [[Файл:Princess_Fatimeh_Pahlavi_(before_1979).jpg|мини|Шаһбикә Фатима йәш сағында.]] Ҡустыһы [[Мөхәммәт Риза Пәһләүи|Мөхәммәт Реза Пәһләүи]] идара иткән осорҙа Фатима боулинг-клуб майҙансығына эйә була һәм бизнес менән шөғөлләнә, төҙөлөш, үҫемлек майы етештереү һәм машиналар эшләү фирмаларында өлөшө булған<ref name="leaderpost">{{Cite news|title=105 Iranian firms said controlled by royal family|url=https://news.google.com/newspapers?id=7X5VAAAAIBAJ&sjid=5z4NAAAAIBAJ&pg=1063,1948802&dq=abdul+reza+pahlavi&hl=en|accessdate=2018-11-26|date=1979-01-22|location=Tehran|archivedate=2020-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723205835/https://news.google.com/newspapers?id=7X5VAAAAIBAJ&sjid=5z4NAAAAIBAJ&pg=1063,1948802&dq=abdul+reza+pahlavi&hl=en}}</ref>. Был осорҙа уның байлығы яҡынса 500 миллион долларға баһалана<ref name="harris05">{{Мәҡәлә|заглавие=Buying Loyalty in Iran|издание=The Long Term View|том=6|номер=3|страницы=88—96|ссылка=http://www.mslaw.edu/MSLMedia/LTV/6.3.pdf#page=88|pmid=2018-11-26|язык=|автор=Harris, David|год=2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014043151/http://www.mslaw.edu/MSLMedia/LTV/6.3.pdf#page=88|archivedate=2013-10-14}}</ref>, был икенсе ире Хатами тарафынан хәрби контракттарҙан алынған «комиссиялар» һөҙөмтәһе була<ref name="harris05" /> . Пәһләүи шулай уҡ Иранда юғары белем биреү эшмәкәрлегендә ҡатнаша<ref name="Inlow1979">{{Китап|заглавие=Shahanshah: The Study of Monarchy of Iran|ссылка=https://books.google.com/books?id=-2SWMAFL1JoC&pg=PA91|издательство=[[Motilal Banarsidass|Motilal Banarsidass Publ.]]|isbn=978-81-208-2292-4|страницы=91|автор=Edgar Burke Inlow|год=1979}}</ref> . == Шәхси тормошо == Фатима Пәһләүи ике тапҡыр кейәүгә сыҡҡан. Тәүге ире Винсент Ли Хилльер (1924—1999) була, гражданлыҡ туйы 1950 йылдың 13 апрелендә [[Италия|Италияның]] Чивитавеккия ҡалаһында үтә<ref name="tntribune">{{Cite news|title=Shah of Iran's half-sister dies|url=https://news.google.com/newspapers?id=NQMIAAAAIBAJ&sjid=SzYDAAAAIBAJ&pg=3428,192801&dq=reza+shah+and+his+children&hl=en|accessdate=2018-11-26|date=1987-06-02|archivedate=2020-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723202146/https://news.google.com/newspapers?id=NQMIAAAAIBAJ&sjid=SzYDAAAAIBAJ&pg=3428,192801&dq=reza+shah+and+his+children&hl=en}}</ref>. Хилльер [[ислам]] динен ҡабул итә<ref name="tntribune" /><ref name=":1" />. Шул уҡ йылдың 10 майында [[Париж]]дағы Иран илселегендә лә дини тантана үткәрелә<ref name="tntribune" /><ref>Iran. Part II (1950—1955). ''Iranian Hotline''. Дата обращения: 26 ноября 2018. Архивировано 23 июля 2020 года.</ref>. Хилльер Фатиманың ағаһы [[Абдул Реза Пәһләүи]] менән дуҫ була<ref name="Dareini1999">{{Китап|заглавие=The Rise and Fall of the Pahlavi Dynasty: Memoirs of Former General Hussein Fardust|ссылка=https://books.google.com/books?id=SJZ_xgqCOMQC&pg=PR7|издательство=Motilal Banarsidass Publications|isbn=978-81-208-1642-8|страницы=123|автор=Ali Akbar Dareini|год=1999|alleseiten=2018—11-26}}</ref>. Буласаҡ ирле- ҡатынлылар Иранда Хилльер был илгә килгән осраша<ref name=":1" />. Күрәһең, Ирандың үҙ эсендәге кире ҡараштар арҡаһында<ref>''(ed.) Gholamali Haddad Adel, Mohammad Jafar Elmi, Hassan Taromi-Rad.'' Pahlavi Dynasty: An Entry from Encyclopaedia of the World of Islam. — MIU Press, 2012. — С. 144. — ISBN 978-1-908433-01-5.</ref>, никахты шаһ Мөхәммәт Реза тулыһынса хупламай<ref name="osen3june">{{Cite news|title=Half sister of the late Shah|url=http://articles.orlandosentinel.com/1987-06-03/news/0130280198_1_shah-of-iran-muhammad-late-shah|accessdate=2018-11-26|date=1987-06-03|archivedate=2013-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103115136/http://articles.orlandosentinel.com/1987-06-03/news/0130280198_1_shah-of-iran-muhammad-late-shah}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103115136/http://articles.orlandosentinel.com/1987-06-03/news/0130280198_1_shah-of-iran-muhammad-late-shah |date=2013-11-03 }}</ref>. Ғаиләнең өс балаһы була: * Ҡәүвән Пәһләүи-Хилльер (1952 йылдың 12 майында тыуған) өс тапҡыр өйләнгән. Икенсе никахынан бер улы, өсөнсөһөнән тағы ике улы тыуған. * Рана Пәһләүи-Хилльер (14 октябрь 1953 йыл — 5 сентябрь 1954 йыл) осраҡлы ҡолау һөҙөмтәһендә бер йылдан кәмерәк йәшәй<ref>{{Cite news|title=Shah of Iran's half-sister dies|url=https://news.google.com/newspapers?nid=348&dat=19870602&id=NQMIAAAAIBAJ&sjid=SzYDAAAAIBAJ&pg=3428,192801|accessdate=2018-11-26|date=1987-06-02|archivedate=2020-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723202210/https://news.google.com/newspapers?nid=348&dat=19870602&id=NQMIAAAAIBAJ&sjid=SzYDAAAAIBAJ&pg=3428,192801}}</ref> . * Дарий Пәһләүи-Хилльер (1957 йылдың 9 мартында тыуған) 1979 йылдың 30 декабрендә Хали Линн МакКаллум-Матернға (1961 йылда тыуған) өйләнгән, һуңыраҡ улар айырылышҡан. Уларҙың ике улдары була. 1959 йылдың сентябрендә Хилльер һәм Фатима айырылышалар<ref name="stjoseph">{{cite news|title=US aided in ouster of Shah|url=https://news.google.com/newspapers?id=hd1eAAAAIBAJ&sjid=eFMNAAAAIBAJ&pg=3597,1525053&dq=fatimeh+pahlavi&hl=en|access-date=2018-11-26|newspaper=St. Joseph News Press|date=1980-08-09|agency=AP|archive-date=2020-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723231936/https://news.google.com/newspapers?id=hd1eAAAAIBAJ&sjid=eFMNAAAAIBAJ&pg=3597,1525053&dq=fatimeh+pahlavi&hl=en}}</ref><ref name="tblade23nov" />. Айырылышҡандан һуң күп тә үтмәй, 1959 йылдың 22 ноябрендә Иран һауа көстәре командующийы [[Хатами, Мохаммад Амир|Мөхәммәт Әмир Хатамиға]] кейәүгә сыға<ref name="Milani2008">{{Китап|заглавие=Eminent Persians: The Men and Women who Made Modern Iran, 1941-1979: in Two Volumes|ссылка=https://books.google.com/books?id=ixU33FaG_dgC&pg=PA196|год=2008|издательство=[[Издательство Сиракузского университета|Syracuse University Press]]|isbn=978-0-8156-0907-0|страницы=457|автор=Abbas Milani}}</ref><ref name="tblade23nov">{{Cite news|title=Shah engaged|url=https://news.google.com/newspapers?id=LgwwAAAAIBAJ&sjid=-QAEAAAAIBAJ&pg=3241,6006532&dq=princess+fawzia&hl=en|accessdate=2018-11-26|date=1960-11-23|archivedate=2020-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200506065128/https://news.google.com/newspapers?id=LgwwAAAAIBAJ&sjid=-QAEAAAAIBAJ&pg=3241,6006532&dq=princess+fawzia&hl=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://news.google.com/newspapers?id=LgwwAAAAIBAJ&sjid=-QAEAAAAIBAJ&pg=3241,6006532&dq=princess+fawzia&hl=en Shah engaged]. ''Toledo Blade''. 23 ноября 1960. [https://web.archive.org/web/20200506065128/https://news.google.com/newspapers?id=LgwwAAAAIBAJ&sjid=-QAEAAAAIBAJ&pg=3241,6006532&dq=princess+fawzia&hl=en Архивировано] 6 мая 2020<span class="reference-accessdate">. Дата обращения: 26 ноября 2018</span>.</cite></ref>. Шаһ һәм уның ул саҡтағы килене Фәрәх туй тантанаһында ҡатнаша<ref name="tblade23nov" />. Уларҙың өс балаһы була: * Ҡәмбиз Хатами (1961 йылдың 12 ноябрендә тыуған) 1987 йылдың 19 апрелендә Нәзәҡ Хашемпурға өйләнгән, уларҙан бер ул тыуа. * Пари Хатами (1962 йылда тыуған)<ref>''Hadidi, Ebrahim.'' Field Martial Mohammad Khatami. Institute for Iranian History. Дата обращения: 26 ноября 2018. Архивировано 4 марта 2016 года.</ref> * Рәмин Хәтәми (4 июнь 1967 йыл)<ref>Fatemeh Pahlevi Dies at 58, A Half Sister to Shah of Iran''. The New York Times. AP. 3 июня 1987.'' Архивировано ''24 февраля 2019. Дата обращения: 26 ноября 2018.''</ref> <ref name=":1" />[[Иранда Ислам революцияһы|1979 йылғы Ислам революцияһына]] тиклем Фатимә илдән китә<ref name="Taromi-Rad2012">{{Китап|заглавие=Pahlavi Dynasty: An Entry from Encyclopaedia of the World of Islam|ссылка=https://books.google.com/books?id=jRZ227eqm4sC&pg=PA172|издательство=MIU Press|isbn=978-1-908433-01-5|страницы=144|автор=(ed.) Gholamali Haddad Adel, Mohammad Jafar Elmi, Hassan Taromi-Rad|год=2012}}</ref>, һуңғы йылдарын [[Лондон]]да үткәрә<ref name="nyt3687" />. Шаһ идара иткән осорҙа ул Ҡояш диадемаһын йөрөткән һәм уны йөрөткән тәүге һәм берҙән-бер билдәле кеше була<ref name=":0" />. == Үлеме == 1987 йылдың 2 июнендә [[Лондон]]да 58 йәшендә вафат була<ref name="ap2jun">{{Cite news|title=Princess Fatimeh Pahlavi|url=http://www.apnewsarchive.com/1987/Princess-Fatemeh-Pahlavi/id-5d7f9d9ddceb0c0a9b941d16111f9e6f|accessdate=2018-11-26|date=1987-06-02|location=London|archivedate=2017-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222055956/http://www.apnewsarchive.com/1987/Princess-Fatemeh-Pahlavi/id-5d7f9d9ddceb0c0a9b941d16111f9e6f}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[http://www.apnewsarchive.com/1987/Princess-Fatemeh-Pahlavi/id-5d7f9d9ddceb0c0a9b941d16111f9e6f Princess Fatimeh Pahlavi]. ''Associated Press''. London. 2 июня 1987. [https://web.archive.org/web/20171222055956/http://www.apnewsarchive.com/1987/Princess-Fatemeh-Pahlavi/id-5d7f9d9ddceb0c0a9b941d16111f9e6f Архивировано] 22 декабря 2017<span class="reference-accessdate">. Дата обращения: 26 ноября 2018</span>.</cite></ref> <ref name="nyt3687">{{Cite news|title=Fatemeh Pahlevi Dies at 58, A Half Sister to Shah of Iran|url=https://www.nytimes.com/1987/06/03/obituaries/fatemeh-pahlevi-dies-at-58-a-half-sister-to-shah-of-iran.html|accessdate=2018-11-26|date=1987-06-03|archivedate=2019-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190224062552/https://www.nytimes.com/1987/06/03/obituaries/fatemeh-pahlevi-dies-at-58-a-half-sister-to-shah-of-iran.html}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.nytimes.com/1987/06/03/obituaries/fatemeh-pahlevi-dies-at-58-a-half-sister-to-shah-of-iran.html Fatemeh Pahlevi Dies at 58, A Half Sister to Shah of Iran]. ''The New York Times''. AP. 3 июня 1987. [https://web.archive.org/web/20190224062552/https://www.nytimes.com/1987/06/03/obituaries/fatemeh-pahlevi-dies-at-58-a-half-sister-to-shah-of-iran.html Архивировано] 24 февраля 2019<span class="reference-accessdate">. Дата обращения: 26 ноября 2018</span>.</cite></ref> . == Наградалары == * [[Файл:Order_of_the_Pleiades_(Iran).gif|50x50пкс]] [[Орден Плеяд|Плеядалар орденының]] икенсе класлы ҙур йондоҙо<ref name=":1" /> * [[Файл:GER_Bundesverdienstkreuz_7_Grosskreuz.svg|50x50пкс]] Германия Федератив Республикаһы алдында Бөйөк хеҙмәттәре өсөн ордены (1965 йылдың 21 октябре)<ref name=":1" />. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:I дәрәжә Арыҫлан һәм Ҡояш ордены кавалерҙары]] [[Категория:Лондонда вафат булғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1987 йылда вафат булғандар]] [[Категория:2 июндә вафат булғандар]] [[Категория:1928 йылда тыуғандар]] [[Категория:28 октябрҙә тыуғандар]] hf18gipbpk4oka49ofhnf1vlc2exlqf 0 201220 1298633 1298458 2026-05-31T04:26:43Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1298633 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Хәсән хан Ҡаджар''' ([[Әзербайжан теле|әзерб.]] ''Həsən xan Əmir Məhəməd xan oğlu Qovanlı-Qacar''; 1785, [[Ҡәзвин]] — 1856, [[Тәһран]]) — рус-фарсы һуғышында (1826—1828) ҡатнашыусы. Эриван хандың һуңғы ханы — Хөсәйен хан Ҡаджарҙың ҡустыһы<ref>''Dadaş Mammedov.'' Həsən xan Qacar (азерб.). ''www.wiki.az-az.nina.az'' (18 октября 2021). Дата обращения: 28 декабря 2022. Архивировано 28 декабря 2022 года.</ref><ref name=":0">{{Китап|автор=بامداد|заглавие=شرح حال رجال ایران قرنهای 12و13و14 جلد چهارم}}</ref>. == Тарихы == Хәсән хан Ҡаджар Мөхәммәт хан Ҡаджарҙың улы, ул 1785 йылда [[Ҡәзвин]]дә тыуған. Ул Ҡаджарҙар ырыуының Ғеүәнле тармағынан сыҡҡан. Йәш сағында [[Фәтәли шаһ]] хеҙмәтенә инә<ref>525-ci Qəzet — Tariximizdən soraq verən qiymətli sətirlər. ''525.az''. Дата обращения: 28 декабря 2022.</ref>. Хәсән хан Иран армияһында хеҙмәт итә, батырлығы өсөн [[Аҡһаҡ Тимер|Әмир Тимерҙең]] шәхси ҡылысы менән бүләкләнә. [[Төркмәнчай тыныслыҡ килешеүе|Төркмәнчай килешүенең]] 12-се статьяһына ярашлы, 1828 йылдың 10 февралендә ул һәм уның ағаһы, шулай уҡ [[Карим хан Нахичеванский|Нахичеван Кәрим ханы]] [[Николай I]] указы менән бөтә мөлкәттән мәхрүм ителә<ref name=":0">{{Китап|автор=بامداد|заглавие=شرح حال رجال ایران قرنهای 12و13و14 جلد چهارم}}<span class="citation no-wikidata" data-ve-ignore="" data-wikidata-property-id="P1343">''بامداد.'' شرح حال رجال ایران قرنهای 12و13و14 جلد چهارم.</span></ref>. 1804 йылда урыҫ ғәскәрҙәре Ереванға баҫып инергә ҡарар иткәс, уларға Джафар Ҡули хан Хойский ҙа ҡушыла. Ул 10 мең йәйәүле һәм атлы ғәскәрҙе Иран армияһы менән берләштерә. Хәсән хан, ул саҡта йөҙбашы, үҙенең ғәскәрен бейек урынға урынлаштыра һәм урыҫ ғәскәрен кире ҡыуа. 1806 йылда, рус ғәскәрҙәре тағы ла [[Ереван]]ға һөжүм итергә әҙерләнгәндә, Хөсәйен хан Ҡаджар Еревандың сардары итеп тәғәйенләнә. 1807 йылда Хәсән хан [[Фәтәли шаһ]] бойороғо буйынса ағаһын алмаштыра. 1808 йылда урыҫ ғәскәрҙәре [[Ереван|Ереванға]] тағы ла һөжүм итә. Хәсән хан башҡа [[иран]] командирҙары менән бер рәттән ҡаланы һаҡлай. Сентябрь һәм декабрь айҙарында барған һуғыштарҙа фельдмаршал Гудович ғәскәрҙәре еңелеү кисерә. Шул йылдың 17 ноябрендәге һуғышта 289 урыҫ һалдаты һәләк була, 574-е ауыр яралана, 285-е еңел яралана. Ете урыҫ офицерының береһе һәләк була, дүртәүһе ҡаты яралана. Был еңелеүҙән һуң Рәсәй батшаһы фельдмаршал Гудовичты кире саҡыра һәм уны эштән бушата, ә армия [[Гөржөстан|Грузияға]] ҡайта<ref>{{Китап|заглавие=Эривань // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.)|год=1890—1907|место=Санкт-Петербург}}</ref>. 1820 йылда Хәсән хан [[Иран]]дағы Чехричины баҫып алырға ынтылған ғосман армияһына ҡаршы һуғышҡа китә һәм уларға ҙур юғалтыуҙар килтереп, бер нисә ғосман ҡалаһын баҫып ала. Бер йылдан һуң, 1821 йылда, төрөктәр баҫып алынған ҡала һәм ауылдарҙы ҡайтарып алыу өсөн 70 мең ғәскәр менән [[Иран]] сигенә табан алға китә. Принц [[Ғәббәс мирза]] ғәскәр ойоштороп, наместниклыҡҡа һөжүм итә, Иран армияһы һуғышта еңә. Сардар Хәсән хан Ҡаджар үҙен Ирандың һәләтле командующийы итеп таныта һәм «Һары арыҫлан» ([[Әзербайжан теле|әзербайжанса:]] Sarı Aslan) ҡушаматы яулай. 1825 йылда Рәсәй яғы, [[Гөлистан тыныслыҡ килешеүе|Гөлистан килешүе]] шарттарына ярашлы, Балигли Гуней һәм [[Ереван]] сиктәрендә урынлашҡан [[Севан]] күлен үҙҙәренеке тип иғлан итә. Мәсьәлә ике дәүләт араһында тикшерелә, хәҡиҡәтте асыҡлау өсөн Еревандан Хәсән ханды саҡыртып алалар. Һөйләшеүҙәр барышында ул Рәсәй талаптарына ҡырҡа ҡаршы сыға<ref>{{Китап|ссылка=http://www.anl.az/el_ru/kniqi/2015/2-837453.pdf|автор=Шамистан Назирли|заглавие=Расстрелянные генералы Азербайджана|ответственный=под ред. Ш. Рустамова, ред. Г. Заман, дизайн Л. Баширова, пер. с азерб. Р. Бабаев, М. Мамедов, Э. Шарифов-Сейшелский|издательство=BİZİM KİTAB|страницы=110—112|страниц=624}}</ref>. 1826 йылдың йәйге походында генерал Хәсән хан Ҡаджар Памбаки һәм Шәрүр мәхәл биләмәләрен штурмлай. 1827 йылда Хәсән хан Ширван Мостафа ханы һәм Шеки хакимы [[Hüseyn xan (Şəki xanı)|Хөсәйен хан]] менән бергә рус армияһына ҡаршы һуғыша. Һуғыш [[Тбилиси|Тифлис]] янында була. Рус армияһы көслөрәк булып сыға, һәм улар сигенергә мәжбүр була. 1827 йылда урыҫ армияһының баш командующийҙарының береһе генерал Дойг Сардарабад ҡәлғәһен алыу маҡсатында рус-фарсы һуғышы барышында [[Ереван]]ға һөжүм итергә ҡарар итә. Әммә Хәсән хандың ҡаты ҡаршылығына дусар булып, ул Талинға ҡайта. 1828 йылдың сентябрендә Найбуселтен Ғәббәс Хәсән ханды [[Ереван]]ға Сардарабад ҡәлғәһен һаҡлау өсөн ебәрә. Генерал Паскевич ҡәлғәне ҡамап ала. Алыш ҡаты була, ун ике көн дауамында өҙлөкһөҙ алыштар бара<ref>{{Китап|ссылка=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XIX/1820-1840/Einnahme_Erivan/text.htm|заглавие=Взятие Эривани. (По рассказам старожилов) // Сборник материалов для описания местностей и племен Кавказа. Вып. 4|год=1884|место=Тифлис}}</ref>. Ахыр сиктә генерал Паскевич Сардарабад һәм Ереванды ала, Хәсән хан әсирлеккә эләгә. Паскевич уны, Ғәсим ханды, Фәтәли ханды, Сувар Кули ханды, Сары-Аслан ханды, Мирза-Мәхмүт Мәҡсүдлу Астарабадиҙы һәм Хәмзә хан Әзәниҙе [[Тбилиси|Тифлисҡа]] алып килә. Фельдмаршал Паскевич уларға әсирҙәргә кеүек түгел, ә полководецтарға ҡараған кеүек, ҙур хөрмәт менән ҡарай. === Төркмәнчай килешеүенән һуң === 1828 йылдың 10 февралендә [[Төркмәнчай тыныслыҡ килешеүе|Төркмәнчай килешеүе]] төҙөлә. Документтың 13-сө статьяһына ярашлы, әсирҙәр үҙ яҡтарына ҡайтарыла, шуның менән Хәсән хан азат ителә. [[Иран]]ға ҡайтып, ул башҡа мөһим мәсьәләләр менән шөғөлләнә башлай. 1828 йылда [[Фәтәли шаһ]] Хәсән ханды һәм уның ҡустыһы Хөсәйен ханды [[Хөрәсән|Хөрәсәнгә]] ундағы тәртипһеҙлектәрҙе баҫтырыу өсөн ебәрә. 1830 йылға тиклем Хәсән хан провинцияла тәртип урынлаштырып, унда вазифа биләй, шунан һуң шаһ уны [[Тәһран|Тәһранға]] саҡырта. Тәһранға юлланғанда ул изге урын Йетбатҡа ([[Ираҡ]]) хаж ҡыла . 1848 йылда Хәсән хан [[Йәзд]], Кермән һәм Белуджистан сардары була. 1855 йылда Кермәнда йөрәк ауырыуынан вафат була һәм [[Ән-Нәжәф|Ән-Нәжәфтә]] ерләнә. Уның Йософ хан исемле улы була. == Әҙәбиәт == * Шамистан Назирли. [http://www.anl.az/el_ru/kniqi/2015/2-837453.pdf Расстрелённые генералы Азербайджана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221228081815/http://www.anl.az/el_ru/kniqi/2015/2-837453.pdf |date=2022-12-28 }} [[Баҡы|Баку]], Bizim Kitab, 2015. — С. 624. (рус.) (азерб.) * Шамистан Назирли, [http://anl.az/down/meqale/kaspi/2011/may/av443.htm Генералы Каджары], Каспий, 2011. — С. 9—10. (рус.) (азерб.) * Энвер Чингиозглу, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, «Şuşa», 2008, 334 səh. (азерб.) * Энвер Чингизоглу, Hüseynqulu xan Qovanlı-Qacar, Bakı: Mütərcim, 2011, 88 səh. (азерб.) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://www.vehi.net/brokgauz/ Энциклопедический Словарь Ф. А. Брокгауза и И. А .Ефрона] (рус.) * [https://rizvan-bunturk.com/меч-тамерланаэмир-тимур-у-азербайджа/ Меч Тамерлана (Эмир Тимур) у азербайджанского полководца Гасан-хана Каджара] (рус.) {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:1856 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1785 йылда тыуғандар]] bufrqjfqg4542eutibo6xg3eidpq6bx 0 201227 1298726 1298496 2026-05-31T10:55:40Z Баныу 28584 викилаштырыу, стилде төҙәтеү 1298726 wikitext text/x-wiki {{Государственный деятель|президент=[[Саакашвили, Михаил Николозович|Михаил Николозович Саакашвили]]}}'''Вероника (Вера) Отарова Кобалия''' ({{Lang-ka|ვერა ქობალია;}} [[1981 йыл|1981 йылдың]] [[24 август|24 авгусында]] [[Сухум|Сухуми ҡалаһында]] тыуған) — [[Гөржөстан|грузин]] һәм [[канада]] иҡтисадсыһы, йәмәғәт-сәйәси эшмәкәр, публицист, канаданың Sandstorm Gold тау компанияһы директоры, иҡтисади үҫеш буйынса консультатив комитет ағзаһы. [[Индонезия]] хөкүмәтенең реформалар [[2012 йыл|буйынса]] элекке советнигы, Грузияның элекке иҡтисад һәм тотороҡло үҫеш министры[[2010 йыл|(2010—2012]]) һәм Грузия президенты советнигы, [[Ҡаҙағстан]] милли компанияһы идараһы рәйесенең элекке урынбаҫары[[Астана|«Астана]] ЭКСПО-2017» (2015). == Биографияһы == 1981 йылда [[Сухум|Сухумиҙа]] тыуған Вероника Кобалия Грузин-абхаз конфликты киҫкенләшкәс, ғаиләһе менән [[Канада|Канадаға]] ҡаса. Ул [[Школу Короля Георга|король Джордж мәктәбен]] тамамлай, ә һуңынан Британ Колумбияһы технология институты Бернаби, унда ул [[2004 йыл]]да бизнес менән идара итеү һәм мәғлүмәт технологиялары буйынса диплом ала<ref name="bio" />. === Иҡтисади һәм социаль карьера (2010 йылға тиклем) === 2009 йылға тиклем Кобалия Канадала (аныҡ ҡына әйткәндә, [[Ванкувер|Ванкуверҙа]], [[Британ Колумбияһы]]нда) йәшәй. Вера үҙе 15 йәштән эшләй, ти. Вера 2001 йылда атаһы тарафынан ойошторолған «Европа икмәк икмәкханалары» компанияһында эшләй, унда ул, башҡа нәмәләр менән бер рәттән, компанияның биоразлагаемый ҡапҡа күсеүе өсөн яуаплы була («Европа икмәк икмәкханаһы» Канаданың бындай ҡаплауҙы ҡулланған тәүге икмәкханаһы була). Ул шулай уҡ әйтә: «Һуңғы 10 йылда мин [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]] һәм [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытайҙа]] экспорт-импорт һәм бизнесты үҫтереүҙең төрлө корпорацияларында эшләнем». Кобалия Грузияла [[2009 йыл]]да билдәлелек яулай, ҡасан Грузия телевидениеһы каналы сит илдәге грузин эмигранттарының уңыштары тураһында хикәйә эфирға сыға. Был хикәйә (һәм уның темаһы) [[Гөржөстан|Грузия]] президенты Михаил Саакашвилиның иғтибарын йәлеп иткән, тиҙәр. Саакашвили һәм 29 йәшлек эшҡыуар ҡатын 2010 йылдың февралендә [[Ванкувер]] Олимпиадаһы ваҡытында президент һәм [[Грузины в Канаде|грузин диаспораһы]] араһында осрашыуҙа осрашты, шунан һуң ул [[2010 йыл|2010 йылдың]] [[Февраль|февралендә]] Грузияға күсеп китте һәм Ғәҙеллек өсөн коалиция фондын етәкләне.{{нет АИ|31|05|2026}} == Министр булараҡ == Михаил Саакашвили уны шул уҡ йылдың июнендә Грузияның иҡтисад һәм тотороҡло үҫеш министры вазифаһына тәҡдим итә, был вазифаны парламент [[2 июль|раҫлай]]. Вера Кобалия вазифаға тәғәйенләнгәндән һуң уҡ Грузияла сит ил авиакомпаниялары өсөн «асыҡ күк» режимы индереләсәге тураһында иғлан итә, был илгә Pegasus Airlines һәм Ryanair кеүек арзан авиакомпанияларға инеү мөмкинлеген бирә. Был Грузия авиакомпаниялары хужаларының ҡаршылығына килтерә. Йәш министрҙың иң күп фекер алышынған ҡарарҙарының һис министрлыҡтың Туризм департаментының барлыҡ хеҙмәткәрҙәрен эштән алыу, Колея үҙе аңлатҡанса, Аджар мәғлүмәт туристик үҙәгенә барғанда ул ябыҡ булған.{{нет АИ|31|05|2026}} === 2012 йылдан һуң.Ҡаҙағстанда эшләү === Министр вазифаһын ҡалдырғандан һуң Кобалия киң мәғлүмәт саралары иғтибарынан юғала һәм йәмәғәт ижтимағи-сәйәси тормошонда ҡатнашыуҙан туҡтай, Грузия президентының кәңәшсеһе булып китә. Элекке министр ваҡыты-ваҡыты менән төрлө киң мәғлүмәт саралары өсөн мәҡәләләр яҙа, мәҫәлән, «Московский комсомолец» һәм «Интернешнл бизнес таймс»<ref>[http://www.ibtimes.co.uk/georgia-elections-2013-russia-soviet-union-putin-516987 Why Georgia’s Elections Should Inspire the Whole of Europe by Vera Kobalia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924051901/http://www.ibtimes.co.uk/georgia-elections-2013-russia-soviet-union-putin-516987|date=2015-09-24}} — IBT</ref>. Шул уҡ ваҡытта Кобалия Карту банкының махсус банкротлығы тирәләй ғауғала ғәйепләнә<ref name="autogenerated1">[http://www.georgiatimes.info/news/84661.html Веру Кобалия допросили насчет банка «Карту»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924022101/http://www.georgiatimes.info/news/84661.html|date=2015-09-24}} — Georgia Times</ref>. === 2016 йыл. Индонезия === 2016 елда Кобалия [[Австралия]] хөкүмәтенең халыҡ-ара фондына ҡушылды, Австралия [[Индонезия]] партнерлығы, үҫешкән илдәр хөкүмәттәренә иҡтисади реформалар буйынса кәңәш бирә, халыҡ-ара бизнес-консультант булараҡ. Михаил Саакашвили был турала беренсе булып үҙенең Facebook- тағы битендә [[2016 йыл|2016 йылдың]] [[16 февраль|16 февралендә]] иғлан итте, был уның исемендәге реформаторҙар командаһының юғары кимәлен күрһәтә, тип билдәләне. Индонезия хөкүмәте менән килешеүҙе тамамлағас, Вероника илдән китә һәм Канадаға ҡайта.{{нет АИ|31|05|2026}} == Шәхси тормошо == Кияүдә, ҡыҙ үҫтергән. [[Гөржи теле|Грузин]], [[Инглиз теле|инглиз]], [[Урыҫ теле|урыҫ]] һәм башҡа сит ил телдәрендә һөйләшә. {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{Facebook|vera.kobalia.9|Веры Кобалии}} * Микроблог Веры Кобалии Twitter сәхифәсендә * [http://www.vestikavkaza.ru/articles/politika/power/34551.html «Вера Кобалия: профессия — министр»] Архивная копия от 22 ноября 2011 на Wayback Machine «[[Вестник Кавказа]]<nowiki/>» * [http://www.inosmi.ru/caucasus/20100729/161701716.html «Из канадской пекарни в грузинское правительство»] Архивная копия от 7 августа 2011 на Wayback Machine «[[The Globe And Mail]]<nowiki/>», перевод — сайт «ИноСМИ.ру» * [https://web.archive.org/web/20110912041538/http://www.cfj.ge/rus/ Официальный сайт неправительственной организации «Коалиция за справедливость»] * [http://www3.weforum.org/docs/YGL12/WEF_YGL_HonoureesClass_2012.pdf Список молодых лидером мира 2012 года] Архивная копия от 28 июля 2017 на Wayback Machine * [https://www.youtube.com/watch?v=XsSavhec5KE&feature=results_main&lr=1&ob=0 YGL 2012 — Вера Кобалия] Архивная копия от 11 мая 2016 на Wayback Machine [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]] [[Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1981 йылда тыуғандар]] [[Категория:24 августа тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] 8u9bx4nlq6qxk2bkvfrb5ycdg9b5214 0 201236 1298598 2026-05-30T14:30:39Z Юлдашева Луиза 18980 "[[:ru:Special:Redirect/revision/152343564|Туркман, Амир-хан]]" битен тәржемә итеп төҙөлгән 1298598 wikitext text/x-wiki '''Әмир хан Мөсуллу-Төркмән''' ([[1510 йыл]], [[Тәбриз]] йәки [[Сәфәүиҙәр дәүләте]] — [[1586 йыл,|1586 йыл]], Тәбриз) — [[Сәфәүиҙәр дәүләте|Сәфәүиҙәр империяһының]] хәрби етәксеһе, [[Әзербайжан|Әзербайжандың]] [[бәктәр бәге]] (наместнигы) (1577—1585). Әмир-бәк Мөсуллуның ейәне. == Биографияһы == Әмир хан 1510 йылда [[Тәбриз]] ҡалаһында төркмән хан Мөхәммәт бәктең ғаиләһендә тыуған. Ул күсмә төркмән ҡәбиләһе булған Мосуллу ырыуынан була. Пир Мөхәммәт хан һарайындағы устаджжу ырыуы башлығы үҙ ҡәбиләһен ошоға оҡшаш яҙмыштан ҡотҡарыу өсөн ихата янындағы шамла вәкилдәре өҫтөнән үс алыу менән килешергә мәжбүр булған, сөнки уның ҡабиләһе Мөршит Ҡули Хан Устажлуның хаким Герат Әли хан Шамлу яғында Хөрәсәндәге ихтилалда ҡатнашлыҡта ғәйепләнә. Шамлу, Герат хакимы. Ярашыу билдәһе итеп, ул Әмир хан Төркмәндең ҡыҙы шаһбикә Фатима Солтан ханым менән Әмир хандың улын өйләндерергә ризалыҡ бирә һәм мул туйҙарында ҡатнаша, был туй өҫтә һүрәтләнгән ҡанлы ваҡиғаларҙан һуң Тәбриздә була. Мостафа Леле паша 1555 йылғы килешеүҙе боҙоп, уға ярашлы Ҡарс өлкәһе демилитаризацияланған зона тип танылған тәүге эше — Ҡарс ҡәлғәһен тергеҙеү һәм унда ғәскәрҙәр урынлаштырыу. Ҡарс менән күрше Сәфәүиҙәр өлкәһе хакимы Чухур-Саад Мөхәммәт-хан Тохмак Устаджлуға Ҡәзвинғә төрөктәрҙең хәрәкәте тураһында хәбәр итә һәм уларҙы сик буйында тоторға маташа. Был ҡатмарлы мәлдә Ҡыҙылбаш етәкселәре үҙ көстәрен берләштереү һәм ҡаршылыҡ ойоштороу өсөн етерлек ныҡлыҡ күрһәтмәй. Төрөктәр Әрзурумдан Ҡарсҡа алға киткәс, Мөхәммәт хан Тохмаҡ, ғосмандар баҫып инеүен булдырмау маҡсатында, көньяҡ Әзербайжан губернаторы Әмир хан Төркмәнгә һәм Ҡарабах губернаторы Имамҡули хан Ҡаждарға кеше ебәреп, Чухур-Саадта көстәрҙе берләштерергә саҡыра. Әммә Әмир хан, «еңмешлектән һәм төркмән һәм устаджлу ҡәбиләләре араһында булған дошманлыҡтан, шул ҡәбиләнән бер генә юғары ҡатлам кешеһенең дә иҫән ҡалмауын теләй», шуға күрә ғәскәрҙәрен ҡоралландырыуҙа һәм йыһазландырыуҙа енәйәтсел ғәмһеҙлек күрһәтеп, маршты кисектереп тора. Имамҡули хан Ҡаджар Бәктәр бәге Чухурсаадтың саҡырыуына яуап биреп, Ҡарабахтан ополчение менән килеп етә. Уларҙың һаны бергә 15 меңдән артмай. Әмир хандың ғәскәрҙәренең килеүен көтөп торғанда, улар Ҡарстан төньяҡ-көнсығышҡа табан, Чылдыр күле ярында урынлаша. Ҡыҙылбаш командирҙары дошмандың Грузияға юлын өҙөргә ниәтләй. Әмир хан Төркмәндең ғәскәрҙәре Ҡаныҡ йылғаһына 8/9 сентябрҙә яҡынлаша {{Sfn|Рахимизаде|2005|с=110}}, һуңыраҡ уға улы Морад хан (Моған хакимы), [[Нахчиван]] хакимы Шәрәф хан Бидлиси, Ҡараджадағ хакимы Хәлифә Ансар, Дүнбули Хажи Бәк һәм башҡа бик күптәр ҡушыла{{Sfn|Eskandar Beg|1930}} {{Sfn|Şimşirgil|2013}}. Меңдән ашыу яугир йыйыла{{Sfn|Печеви|1988|с=37}}. 1577 йылда Вандың ғосман хакимы Хөсрәү паша ҡотортҡан сик буйы курд ҡәбиләләре баш күтәрә. Төрөк ғәскәрҙәре ярҙамында [[курдтар]] Хой, артабан Гегерчинлик һәм Урмия ҡәлғәләрен ала. Был ваҡытҡа Әзербайжан хакимы итеп тәғәйенләнгән Әмир хан Төркмән Тәбриздән 10—15 мең һалдат менән сиккә тиклем алға китә. Баш күтәреүселәр ҡәлғәләргә һыйына, әммә Әмир хан курд райондарында нығына алмай. Ихтилалға тағы ла ырыуҙар ҡушыла. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Насрулла Фалсафи, Жизнь шаха Аббаса первого, Тегеран, 1955, т. I, II. * {{Китап|заглавие=История: извлечения по истории Азербайджана и сопредельных стран и областей периода 1520-1640 гг.|автор=Печеви Ибрагим эфенди|год=1988|место=Б.|издательство=Элм|страниц=98|isbn=|ref=Печеви}} * {{Китап||автор=Ибрахим Рахимизаде|год=2005|страниц=222|издательство=Нурлан|заглавие=Османо-Сефевидская война 1578—1590 гг.: <small>по материалам трудов османского летописца Ибрахима Рахимизаде</small>|ссылка=https://books.google.ru/books?id=pTktAQAAIAAJ|ответственный=Фарах Гусейн|ref=Рахимизаде}} * {{Китап|автор=[[Эвлия Челеби]]|заглавие=Книга путешествия. (Извлечения из сочинения турецкого путешественника XVII века)|ответственный=Под ред. А. Д. Желтякова|издание=|место=М.|издательство=Наука|год=1983|серия=Земли Закавказья и сопредельных областей Малой Азии и Ирана|ссылка=http://www.vostlit.info/Texts/rus10/Celebi4/frametext7.htm|ref=Эвлия Челеби|страницы=|страниц=|isbn=}} * {{Китап|автор=Шараф-хан ибн Шамсаддин Бидлиси|заглавие=Шараф-наме|ответственный=Перев., предисл., примеч. и прилож. Е. И. Васильевой|место=М.|том=XXI, 2|серия=Памятники письменности Востока|издательство=Наука|год=1976|ref=Шараф-хан, II том}} * {{Китап|автор=[[Искандер Мунши|Eskandar Beg Monshi]]|год=1930|заглавие=History Of Shah Abbas The Great|ссылка=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38521|ответственный=[[Сейвори, Роджер|Roger M. Savory]]|место=Boulder, Colorado|издательство=[[Westview Press]]|allpages=1399|volume=1|ref=Eskandar Beg}} * {{Китап|автор=Hammer-Purgstall J., Hellert J.-J|заглавие=Histoire de l'Empire ottoman, depuis son origine jusqu'à nos jours|ссылка=https://books.google.ru/books?id=kXXPAAAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false|место=P.|издательство=Bellizard Barthès, Dufour & Lowell|год=1836|allpages=439|volume=6|ref=Hammer}} * {{Китап|автор=Şimşirgil Ahmet|год=2013|isbn=9786050813005|alleseiten=275|издательство=Timaş Tarih|заглавие=Kayı: Kudret ve Azamet Yılları|ссылка=https://books.google.ru/books?id=NbpVDwAAQBAJ|ref=Şimşirgil|volume=5}} == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Туркоман (кызылбаши) * Тебризское беглербегство * Битва у Коюнгечиди * Чилдырская битва [[Категория:1586 йылда вафат булғандар]] th9xspg0iknmy9pd9hqja5bfidzy4db 1298599 1298598 2026-05-30T14:36:12Z Юлдашева Луиза 18980 1298599 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Әмир хан Мөсуллу-Төркмән''' ([[1510 йыл]], [[Тәбриз]] йәки [[Сәфәүиҙәр дәүләте]] — [[1586 йыл,]] Тәбриз) — [[Сәфәүиҙәр дәүләте|Сәфәүиҙәр империяһының]] хәрби етәксеһе, [[Әзербайжан|Әзербайжандың]] [[бәктәр бәге]] (наместнигы) (1577—1585). Әмир-бәк Мөсуллуның ейәне. == Биографияһы == Әмир хан 1510 йылда [[Тәбриз]] ҡалаһында төркмән хан Мөхәммәт бәктең ғаиләһендә тыуған. Ул күсмә төркмән ҡәбиләһе булған Мосуллу ырыуынан була. Пир Мөхәммәт хан һарайындағы устаджжу ырыуы башлығы үҙ ҡәбиләһен ошоға оҡшаш яҙмыштан ҡотҡарыу өсөн ихата янындағы шамла вәкилдәре өҫтөнән үс алыу менән килешергә мәжбүр булған, сөнки уның ҡабиләһе Мөршит Ҡули Хан Устажлуның хаким Герат Әли хан Шамлу яғында Хөрәсәндәге ихтилалда ҡатнашлыҡта ғәйепләнә. Шамлу, Герат хакимы. Ярашыу билдәһе итеп, ул Әмир хан Төркмәндең ҡыҙы шаһбикә Фатима Солтан ханым менән Әмир хандың улын өйләндерергә ризалыҡ бирә һәм мул туйҙарында ҡатнаша, был туй өҫтә һүрәтләнгән ҡанлы ваҡиғаларҙан һуң Тәбриздә була<ref>Тарих-и алем арай-и Аббаси, стр. 258—261; Хуласат ат-таварих (Т), лл. 429б, 430а; Н. Roemer. Der Niedergang Irans, SS, 79—84.</ref>. Мостафа Леле паша 1555 йылғы килешеүҙе боҙоп{{sfn|Шараф-хан, II том|1976|с=257}}, уға ярашлы Ҡарс өлкәһе демилитаризацияланған зона тип танылған тәүге эше — Ҡарс ҡәлғәһен тергеҙеү һәм унда ғәскәрҙәр урынлаштырыу. Ҡарс менән күрше Сәфәүиҙәр өлкәһе хакимы Чухур-Саад Мөхәммәт-хан Тохмак Устаджлуға Ҡәзвинғә төрөктәрҙең хәрәкәте тураһында хәбәр итә һәм уларҙы сик буйында тоторға маташа. Был ҡатмарлы мәлдә Ҡыҙылбаш етәкселәре үҙ көстәрен берләштереү һәм ҡаршылыҡ ойоштороу өсөн етерлек ныҡлыҡ күрһәтмәй. Төрөктәр Әрзурумдан Ҡарсҡа алға киткәс, Мөхәммәт хан Тохмаҡ, ғосмандар баҫып инеүен булдырмау маҡсатында, көньяҡ Әзербайжан губернаторы Әмир хан Төркмәнгә һәм Ҡарабах губернаторы Имамҡули хан Ҡаждарға кеше ебәреп, Чухур-Саадта көстәрҙе берләштерергә саҡыра. Әммә Әмир хан, «еңмешлектән һәм төркмән һәм устаджлу ҡәбиләләре араһында булған дошманлыҡтан, шул ҡәбиләнән бер генә юғары ҡатлам кешеһенең дә иҫән ҡалмауын теләй», шуға күрә ғәскәрҙәрен ҡоралландырыуҙа һәм йыһазландырыуҙа енәйәтсел ғәмһеҙлек күрһәтеп, маршты кисектереп тора. Имамҡули хан Ҡаджар Бәктәр бәге Чухурсаадтың саҡырыуына яуап биреп, Ҡарабахтан ополчение менән килеп етә. Уларҙың һаны бергә 15 меңдән артмай. Әмир хандың ғәскәрҙәренең килеүен көтөп торғанда, улар Ҡарстан төньяҡ-көнсығышҡа табан, Чылдыр күле ярында урынлаша. Ҡыҙылбаш командирҙары дошмандың Грузияға юлын өҙөргә ниәтләй. Әмир хан Төркмәндең ғәскәрҙәре Ҡаныҡ йылғаһына 8/9 сентябрҙә яҡынлаша{{Sfn|Рахимизаде|2005|с=110}}/9 сентября{{ref+|[[Хаммер-Пургшталь, Йозеф фон|Й. Хаммер]] датировал битву 8 сентября/6 раджаба{{Sfn|Hammer|1836|pp=86—87}}}}, һуңыраҡ уға улы Морад хан (Моған хакимы), [[Нахчиван]] хакимы Шәрәф хан Бидлиси, Ҡараджадағ хакимы Хәлифә Ансар, Дүнбули Хажи Бәк һәм башҡа бик күптәр ҡушыла{{Sfn|Eskandar Beg|1930|p=353}}{{Sfn|Şimşirgil|2013|s=93—94}}{{ref+|По словам [[Эвлия Челеби]], персидскими войсками командовали сефевидские губернаторы [[Тебриз]]а (Амир-хан), Мугана (Мурад-хан), Лора, Нахичевани (Шараф-хан), Карабаха, Казана и Казаха{{Sfn|Эвлия Челеби|1983|с=159}}}}. Егерме меңдән ашыу яугир йыйыла{{Sfn|Печеви|1988|с=37}}{{ref+|По словам Орудж-бека, Токмак-хан, Аликули-хан, Имамкули-хан и Шараф-хан "страстно стремились взять реванш за поражение при Чилдыре".}}. 1577 йылда Вандың ғосман хакимы Хөсрәү паша ҡотортҡан сик буйы курд ҡәбиләләре баш күтәрә. Төрөк ғәскәрҙәре ярҙамында [[курдтар]] Хой, артабан Гегерчинлик һәм Урмия ҡәлғәләрен ала. Был ваҡытҡа Әзербайжан хакимы итеп тәғәйенләнгән Әмир хан Төркмән Тәбриздән 10—15 мең һалдат менән сиккә тиклем алға китә. Баш күтәреүселәр ҡәлғәләргә һыйына, әммә Әмир хан курд райондарында нығына алмай. Ихтилалға тағы ла ырыуҙар ҡушыла. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Насрулла Фалсафи, Жизнь шаха Аббаса первого, Тегеран, 1955, т. I, II. * {{Китап|заглавие=История: извлечения по истории Азербайджана и сопредельных стран и областей периода 1520-1640 гг.|автор=Печеви Ибрагим эфенди|год=1988|место=Б.|издательство=Элм|страниц=98|isbn=|ref=Печеви}} * {{Китап||автор=Ибрахим Рахимизаде|год=2005|страниц=222|издательство=Нурлан|заглавие=Османо-Сефевидская война 1578—1590 гг.: <small>по материалам трудов османского летописца Ибрахима Рахимизаде</small>|ссылка=https://books.google.ru/books?id=pTktAQAAIAAJ|ответственный=Фарах Гусейн|ref=Рахимизаде}} * {{Китап|автор=[[Эвлия Челеби]]|заглавие=Книга путешествия. (Извлечения из сочинения турецкого путешественника XVII века)|ответственный=Под ред. А. Д. Желтякова|издание=|место=М.|издательство=Наука|год=1983|серия=Земли Закавказья и сопредельных областей Малой Азии и Ирана|ссылка=http://www.vostlit.info/Texts/rus10/Celebi4/frametext7.htm|ref=Эвлия Челеби|страницы=|страниц=|isbn=}} * {{Китап|автор=Шараф-хан ибн Шамсаддин Бидлиси|заглавие=Шараф-наме|ответственный=Перев., предисл., примеч. и прилож. Е. И. Васильевой|место=М.|том=XXI, 2|серия=Памятники письменности Востока|издательство=Наука|год=1976|ref=Шараф-хан, II том}} * {{Китап|автор=[[Искандер Мунши|Eskandar Beg Monshi]]|год=1930|заглавие=History Of Shah Abbas The Great|ссылка=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38521|ответственный=[[Сейвори, Роджер|Roger M. Savory]]|место=Boulder, Colorado|издательство=[[Westview Press]]|allpages=1399|volume=1|ref=Eskandar Beg}} * {{Китап|автор=Hammer-Purgstall J., Hellert J.-J|заглавие=Histoire de l'Empire ottoman, depuis son origine jusqu'à nos jours|ссылка=https://books.google.ru/books?id=kXXPAAAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false|место=P.|издательство=Bellizard Barthès, Dufour & Lowell|год=1836|allpages=439|volume=6|ref=Hammer}} * {{Китап|автор=Şimşirgil Ahmet|год=2013|isbn=9786050813005|alleseiten=275|издательство=Timaş Tarih|заглавие=Kayı: Kudret ve Azamet Yılları|ссылка=https://books.google.ru/books?id=NbpVDwAAQBAJ|ref=Şimşirgil|volume=5}} == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Туркоман (кызылбаши) * Тебризское беглербегство * Битва у Коюнгечиди * Чилдырская битва [[Категория:1586 йылда вафат булғандар]] 78feaqj2jt05rtgdb3rwnyoedghivq1 1298601 1298599 2026-05-30T14:38:38Z Юлдашева Луиза 18980 added [[Category:Сәфәүиҙәр]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1298601 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Әмир хан Мөсуллу-Төркмән''' ([[1510 йыл]], [[Тәбриз]] йәки [[Сәфәүиҙәр дәүләте]] — [[1586 йыл,]] Тәбриз) — [[Сәфәүиҙәр дәүләте|Сәфәүиҙәр империяһының]] хәрби етәксеһе, [[Әзербайжан|Әзербайжандың]] [[бәктәр бәге]] (наместнигы) (1577—1585). Әмир-бәк Мөсуллуның ейәне. == Биографияһы == Әмир хан 1510 йылда [[Тәбриз]] ҡалаһында төркмән хан Мөхәммәт бәктең ғаиләһендә тыуған. Ул күсмә төркмән ҡәбиләһе булған Мосуллу ырыуынан була. Пир Мөхәммәт хан һарайындағы устаджжу ырыуы башлығы үҙ ҡәбиләһен ошоға оҡшаш яҙмыштан ҡотҡарыу өсөн ихата янындағы шамла вәкилдәре өҫтөнән үс алыу менән килешергә мәжбүр булған, сөнки уның ҡабиләһе Мөршит Ҡули Хан Устажлуның хаким Герат Әли хан Шамлу яғында Хөрәсәндәге ихтилалда ҡатнашлыҡта ғәйепләнә. Шамлу, Герат хакимы. Ярашыу билдәһе итеп, ул Әмир хан Төркмәндең ҡыҙы шаһбикә Фатима Солтан ханым менән Әмир хандың улын өйләндерергә ризалыҡ бирә һәм мул туйҙарында ҡатнаша, был туй өҫтә һүрәтләнгән ҡанлы ваҡиғаларҙан һуң Тәбриздә була<ref>Тарих-и алем арай-и Аббаси, стр. 258—261; Хуласат ат-таварих (Т), лл. 429б, 430а; Н. Roemer. Der Niedergang Irans, SS, 79—84.</ref>. Мостафа Леле паша 1555 йылғы килешеүҙе боҙоп{{sfn|Шараф-хан, II том|1976|с=257}}, уға ярашлы Ҡарс өлкәһе демилитаризацияланған зона тип танылған тәүге эше — Ҡарс ҡәлғәһен тергеҙеү һәм унда ғәскәрҙәр урынлаштырыу. Ҡарс менән күрше Сәфәүиҙәр өлкәһе хакимы Чухур-Саад Мөхәммәт-хан Тохмак Устаджлуға Ҡәзвинғә төрөктәрҙең хәрәкәте тураһында хәбәр итә һәм уларҙы сик буйында тоторға маташа. Был ҡатмарлы мәлдә Ҡыҙылбаш етәкселәре үҙ көстәрен берләштереү һәм ҡаршылыҡ ойоштороу өсөн етерлек ныҡлыҡ күрһәтмәй. Төрөктәр Әрзурумдан Ҡарсҡа алға киткәс, Мөхәммәт хан Тохмаҡ, ғосмандар баҫып инеүен булдырмау маҡсатында, көньяҡ Әзербайжан губернаторы Әмир хан Төркмәнгә һәм Ҡарабах губернаторы Имамҡули хан Ҡаждарға кеше ебәреп, Чухур-Саадта көстәрҙе берләштерергә саҡыра. Әммә Әмир хан, «еңмешлектән һәм төркмән һәм устаджлу ҡәбиләләре араһында булған дошманлыҡтан, шул ҡәбиләнән бер генә юғары ҡатлам кешеһенең дә иҫән ҡалмауын теләй», шуға күрә ғәскәрҙәрен ҡоралландырыуҙа һәм йыһазландырыуҙа енәйәтсел ғәмһеҙлек күрһәтеп, маршты кисектереп тора. Имамҡули хан Ҡаджар Бәктәр бәге Чухурсаадтың саҡырыуына яуап биреп, Ҡарабахтан ополчение менән килеп етә. Уларҙың һаны бергә 15 меңдән артмай. Әмир хандың ғәскәрҙәренең килеүен көтөп торғанда, улар Ҡарстан төньяҡ-көнсығышҡа табан, Чылдыр күле ярында урынлаша. Ҡыҙылбаш командирҙары дошмандың Грузияға юлын өҙөргә ниәтләй. Әмир хан Төркмәндең ғәскәрҙәре Ҡаныҡ йылғаһына 8/9 сентябрҙә яҡынлаша{{Sfn|Рахимизаде|2005|с=110}}/9 сентября{{ref+|[[Хаммер-Пургшталь, Йозеф фон|Й. Хаммер]] датировал битву 8 сентября/6 раджаба{{Sfn|Hammer|1836|pp=86—87}}}}, һуңыраҡ уға улы Морад хан (Моған хакимы), [[Нахчиван]] хакимы Шәрәф хан Бидлиси, Ҡараджадағ хакимы Хәлифә Ансар, Дүнбули Хажи Бәк һәм башҡа бик күптәр ҡушыла{{Sfn|Eskandar Beg|1930|p=353}}{{Sfn|Şimşirgil|2013|s=93—94}}{{ref+|По словам [[Эвлия Челеби]], персидскими войсками командовали сефевидские губернаторы [[Тебриз]]а (Амир-хан), Мугана (Мурад-хан), Лора, Нахичевани (Шараф-хан), Карабаха, Казана и Казаха{{Sfn|Эвлия Челеби|1983|с=159}}}}. Егерме меңдән ашыу яугир йыйыла{{Sfn|Печеви|1988|с=37}}{{ref+|По словам Орудж-бека, Токмак-хан, Аликули-хан, Имамкули-хан и Шараф-хан "страстно стремились взять реванш за поражение при Чилдыре".}}. 1577 йылда Вандың ғосман хакимы Хөсрәү паша ҡотортҡан сик буйы курд ҡәбиләләре баш күтәрә. Төрөк ғәскәрҙәре ярҙамында [[курдтар]] Хой, артабан Гегерчинлик һәм Урмия ҡәлғәләрен ала. Был ваҡытҡа Әзербайжан хакимы итеп тәғәйенләнгән Әмир хан Төркмән Тәбриздән 10—15 мең һалдат менән сиккә тиклем алға китә. Баш күтәреүселәр ҡәлғәләргә һыйына, әммә Әмир хан курд райондарында нығына алмай. Ихтилалға тағы ла ырыуҙар ҡушыла. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Насрулла Фалсафи, Жизнь шаха Аббаса первого, Тегеран, 1955, т. I, II. * {{Китап|заглавие=История: извлечения по истории Азербайджана и сопредельных стран и областей периода 1520-1640 гг.|автор=Печеви Ибрагим эфенди|год=1988|место=Б.|издательство=Элм|страниц=98|isbn=|ref=Печеви}} * {{Китап||автор=Ибрахим Рахимизаде|год=2005|страниц=222|издательство=Нурлан|заглавие=Османо-Сефевидская война 1578—1590 гг.: <small>по материалам трудов османского летописца Ибрахима Рахимизаде</small>|ссылка=https://books.google.ru/books?id=pTktAQAAIAAJ|ответственный=Фарах Гусейн|ref=Рахимизаде}} * {{Китап|автор=[[Эвлия Челеби]]|заглавие=Книга путешествия. (Извлечения из сочинения турецкого путешественника XVII века)|ответственный=Под ред. А. Д. Желтякова|издание=|место=М.|издательство=Наука|год=1983|серия=Земли Закавказья и сопредельных областей Малой Азии и Ирана|ссылка=http://www.vostlit.info/Texts/rus10/Celebi4/frametext7.htm|ref=Эвлия Челеби|страницы=|страниц=|isbn=}} * {{Китап|автор=Шараф-хан ибн Шамсаддин Бидлиси|заглавие=Шараф-наме|ответственный=Перев., предисл., примеч. и прилож. Е. И. Васильевой|место=М.|том=XXI, 2|серия=Памятники письменности Востока|издательство=Наука|год=1976|ref=Шараф-хан, II том}} * {{Китап|автор=[[Искандер Мунши|Eskandar Beg Monshi]]|год=1930|заглавие=History Of Shah Abbas The Great|ссылка=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.38521|ответственный=[[Сейвори, Роджер|Roger M. Savory]]|место=Boulder, Colorado|издательство=[[Westview Press]]|allpages=1399|volume=1|ref=Eskandar Beg}} * {{Китап|автор=Hammer-Purgstall J., Hellert J.-J|заглавие=Histoire de l'Empire ottoman, depuis son origine jusqu'à nos jours|ссылка=https://books.google.ru/books?id=kXXPAAAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false|место=P.|издательство=Bellizard Barthès, Dufour & Lowell|год=1836|allpages=439|volume=6|ref=Hammer}} * {{Китап|автор=Şimşirgil Ahmet|год=2013|isbn=9786050813005|alleseiten=275|издательство=Timaş Tarih|заглавие=Kayı: Kudret ve Azamet Yılları|ссылка=https://books.google.ru/books?id=NbpVDwAAQBAJ|ref=Şimşirgil|volume=5}} == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Туркоман (кызылбаши) * Тебризское беглербегство * Битва у Коюнгечиди * Чилдырская битва [[Категория:1586 йылда вафат булғандар]] [[Категория:Сәфәүиҙәр]] n1sbjgnmf0e3h5ejprtd32mfhwfi26e 1 201237 1298600 2026-05-30T14:37:50Z Юлдашева Луиза 18980 Яңы бит: {{ТИМ|ru|Туркман, Амир-хан|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])14:37, 30 май 2026 (UTC) 1298600 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Туркман, Амир-хан|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])14:37, 30 май 2026 (UTC) nm9pq6uddz15z4m7a410irvpjn06m6j 0 201238 1298603 2026-05-30T15:21:12Z Юлдашева Луиза 18980 "[[:ru:Special:Redirect/revision/152485199|Сад Акбарийе]]" битен тәржемә итеп төҙөлгән 1298603 wikitext text/x-wiki {{Всемирное наследие|1372}} [[Файл:مجموعه_اکبریه،_مسجد_و_عمارت_و_باغ.jpg|мини|Аҡбарый баҡсаһы һәм һарай]] '''Әҡбәриә баҡсаһы''' ({{lang-fa|باغ اکبریه}}) — [[Иран]]<nowiki/>да [[ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы]] объекты, Көньяҡ Хөрәсән провинцияһы, Бирдженд ҡалаһы<ref name="WHS1372">[https://whc.unesco.org/en/list/1372 Персидский сад (1372)] {{Wayback|url=https://whc.unesco.org/en/list/1372|date=20211129104724}} на сайте [[Бөтә донъя мираҫы|Всемирного наследия]]</ref>. 2011 йылда ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә ингән Ирандың туғыҙ фарсы баҡсаһының береһе. Йыл һайын баса меңләгән урындағы һәм сит ил туристарын ҡабул итә. Музей һәм туризм киңлеге булараҡ файҙаланыла[[Бөтә донъя мираҫы|<ref name="Journal">{{Cite journal|last3=Russo|title=Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran|journal=Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry|date=2022|volume=44|issue=4|page=4|DOI=10.1080/03071375.2022.2085942|url=https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf|accessdate=2025-09-03|issn=2024-07-14}}</ref>]]<span class="mw-reflink-text"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket"><nowiki>]</nowiki></span></span>. == Тарихы == Был комплекстың төҙөлөшө Ҡаджарҙар осороноң башынан алып осор аҙағына тиклем һәм бер нисә этапта бара. Әкбәриә баҡсаһы 1880 йылда Ҡухистан һәм Систан хакимы Хешмәт әл-Мөлөк I тарафынан һалына. [[XX быуат]] башында, Ҡаджарҙар дәүере аҙағында, Хешмәт әл-Мөлөк I баҡсаны үҙенең рәсми резиденцияһы итеп файҙалана. 1978 йылға тиклем, Ҡухистан хөкүмәте урынлашҡан Әкбәриә баҡсаһы [[Реза шаһ Пехлеви|Пәһләүиҙәр]] дәүере аҙағына тиклем урындағы хакимдар йәшәгән урын булып хеҙмәт иткән. Ул урындағы һәм сит ил ҡунаҡтары өсөн байрамдар, табындар үткәреү урыны булып хеҙмәт иткән. Торлаҡ баҡсаһы булараҡ файҙаланыуҙан тыш, унда ҡабул итеүҙәр, консуллыҡтар кеүек сит ил дипломатик миссиялары менән осрашыуҙар һәм һөйләшеүҙәр үткәреү өсөн дә файҙаланылған<ref name="Journal">{{Cite journal|last3=Russo|title=Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran|journal=Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry|date=2022|volume=44|issue=4|page=4|DOI=10.1080/03071375.2022.2085942|url=https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf|accessdate=2025-09-03|issn=2024-07-14}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKhalilnezhadRussoJannatifar2022">Khalilnezhad, Mohammad Reza; Russo, Alessio; Jannatifar, Mohammad Ali (2022). [https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry''. '''44''' (4): 4. [[Doi (идентификатор)|doi]]:[[doi:10.1080/03071375.2022.2085942|10.1080/03071375.2022.2085942]]. [[S2CID (идентификатор)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:250125858 250125858]. [https://web.archive.org/web/20240714141409/https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-(2022)-Forgotten-edible-heritage.pdf Архивировано] <span class="cs1-format">(PDF)</span> 14 июля 2024<span class="reference-accessdate">. Дата обращения: 3 сентября 2025</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite journal|last3=Khalilnezhad|title=Hierarchical access to the edible landscape: the Akbarieh Garden in Iran|journal=Landscape Research|date=2022|volume=47|issue=3|page=336|DOI=10.1080/01426397.2021.2016667}}</ref>. Баҡсаның һуңғы хужаһы Әсәҙулла Әләм уны Әстән Ҡодс Рәзәүи йәмәғәт ойошмаһына васыят итеп ҡалдырған. 1992 йылдан алып баҡса менән идара итеү һәм тәрбиәләү Ирандың Мәҙәни мираҫ, туризм һәм һөнәрселек министрлығы контролендә була<ref name="Journal">{{Cite journal|last3=Russo|title=Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran|journal=Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry|date=2022|volume=44|issue=4|page=4|DOI=10.1080/03071375.2022.2085942|url=https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf|accessdate=2025-09-03|issn=2024-07-14}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKhalilnezhadRussoJannatifar2022">Khalilnezhad, Mohammad Reza; Russo, Alessio; Jannatifar, Mohammad Ali (2022). [https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry''. '''44''' (4): 4. [[Doi (идентификатор)|doi]]:[[doi:10.1080/03071375.2022.2085942|10.1080/03071375.2022.2085942]]. [[S2CID (идентификатор)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:250125858 250125858]. [https://web.archive.org/web/20240714141409/https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-(2022)-Forgotten-edible-heritage.pdf Архивировано] <span class="cs1-format">(PDF)</span> 14 июля 2024<span class="reference-accessdate">. Дата обращения: 3 сентября 2025</span>.</cite></ref>. == XXI быуат == Әле был баҡсаның һәм айырым йорттоң төрлө өлөштәрен Көньяҡ Хөрәсән мәҙәни мираҫ һәм туризм идаралығы файҙалана. Иртә ҡаджар осоронда төҙөлгән бүлек китапхана булараҡ файҙаланыла. Ҡаджар осоронда төҙөлгән үҙәк бүлек археология һәм антропология музейы булараҡ файҙаланыла<ref>[https://pinorest.com/mag/birjand-anthropology-museum/ «Антропологический музей Бирджанда; Путешествие в прошлое в особняке Акбарие»] {{Wayback|url=https://pinorest.com/mag/birjand-anthropology-museum/|date=20250617210905}}. Журнал «Пинорест».</ref>. Пәһләүи осоронда төҙөлгән өлөшө административ маҡсаттарҙа файҙаланыла, ә башҡа секциялары традицион ашхана һәм сәйхана булараҡ файҙаланыла. Был комплекстың ҡырағай йәнлектәр музейында көньяҡ Хөрәсән, бигерәк тә Бирженд ҡалаһының хайуандар донъяһының иҫ киткес, һирәк һәм ғәҙәти булмаған өлгөләре, шулай уҡ көньяҡ Хөрәсәндең иң һирәк осрай торған ҡош төрҙәре ҡуйылған. Бынан тыш, беренсе ҡатта Әкбәриә баҡсаһында урынлашҡан Археология һәм антропология музейында көньяҡ Хөрәсәндең йәшәү рәүешенә, ғөрөф-ғәҙәттәренә, шөғөлдәренә һәм һөнәрҙәренә арналған экспонаттар өлөшө ҡуйылған. == Архитектура == Айырым йорттоң архитектура формаһы иран формаһында, рус архитектураһынан илһамланған, ә ислам архитектураһы менән берләшеү яңы архитектура стилен күрһәтә. Бина көҙгө залын, көмбәҙ-перголаны, кәрәҙ рәүешендәге мокарнасты һәм урындағы һәм сит ил сәйәси вәкилдәрен ҡабул итеү өсөн генә ҡулланылған тантаналы бандиҙы үҙ эсенә ала. Был тарихи ҡомартҡының архитекторы — оҫта Аллаһдад Джафари, ул уны Ҡаджар осоро башында төҙөгән. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Иранда бөтә донъя мираҫы]] [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] oi9q22qd2joihpt4mylr25halingnvc 1298605 1298603 2026-05-30T15:23:59Z Юлдашева Луиза 18980 1298605 wikitext text/x-wiki {{Ук}}{{Всемирное наследие|1372}} [[Файл:مجموعه_اکبریه،_مسجد_و_عمارت_و_باغ.jpg|мини|Аҡбарый баҡсаһы һәм һарай]] '''Әҡбәриә баҡсаһы''' ({{lang-fa|باغ اکبریه}}) — [[Иран]]<nowiki/>да [[ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы]] объекты, Көньяҡ Хөрәсән провинцияһы, Бирдженд ҡалаһы<ref name="WHS1372">[https://whc.unesco.org/en/list/1372 Персидский сад (1372)] {{Wayback|url=https://whc.unesco.org/en/list/1372|date=20211129104724}} на сайте [[Бөтә донъя мираҫы|Всемирного наследия]]</ref>. 2011 йылда ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә ингән Ирандың туғыҙ фарсы баҡсаһының береһе. Йыл һайын баса меңләгән урындағы һәм сит ил туристарын ҡабул итә. Музей һәм туризм киңлеге булараҡ файҙаланыла[[Бөтә донъя мираҫы|<ref name="Journal">{{Cite journal|last3=Russo|title=Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran|journal=Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry|date=2022|volume=44|issue=4|page=4|DOI=10.1080/03071375.2022.2085942|url=https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf|accessdate=2025-09-03|issn=2024-07-14}}</ref>]]<span class="mw-reflink-text"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket"><nowiki>]</nowiki></span></span>. == Тарихы == Был комплекстың төҙөлөшө Ҡаджарҙар осороноң башынан алып осор аҙағына тиклем һәм бер нисә этапта бара. Әкбәриә баҡсаһы 1880 йылда Ҡухистан һәм Систан хакимы Хешмәт әл-Мөлөк I тарафынан һалына. [[XX быуат]] башында, Ҡаджарҙар дәүере аҙағында, Хешмәт әл-Мөлөк I баҡсаны үҙенең рәсми резиденцияһы итеп файҙалана. 1978 йылға тиклем, Ҡухистан хөкүмәте урынлашҡан Әкбәриә баҡсаһы [[Реза шаһ Пехлеви|Пәһләүиҙәр]] дәүере аҙағына тиклем урындағы хакимдар йәшәгән урын булып хеҙмәт иткән. Ул урындағы һәм сит ил ҡунаҡтары өсөн байрамдар, табындар үткәреү урыны булып хеҙмәт иткән. Торлаҡ баҡсаһы булараҡ файҙаланыуҙан тыш, унда ҡабул итеүҙәр, консуллыҡтар кеүек сит ил дипломатик миссиялары менән осрашыуҙар һәм һөйләшеүҙәр үткәреү өсөн дә файҙаланылған<ref name="Journal">{{Cite journal|last3=Russo|title=Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran|journal=Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry|date=2022|volume=44|issue=4|page=4|DOI=10.1080/03071375.2022.2085942|url=https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf|accessdate=2025-09-03|issn=2024-07-14}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKhalilnezhadRussoJannatifar2022">Khalilnezhad, Mohammad Reza; Russo, Alessio; Jannatifar, Mohammad Ali (2022). [https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry''. '''44''' (4): 4. [[Doi (идентификатор)|doi]]:[[doi:10.1080/03071375.2022.2085942|10.1080/03071375.2022.2085942]]. [[S2CID (идентификатор)|S2CID]] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:250125858 250125858]. [https://web.archive.org/web/20240714141409/https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-(2022)-Forgotten-edible-heritage.pdf Архивировано] <span class="cs1-format">(PDF)</span> 14 июля 2024<span class="reference-accessdate">. Дата обращения: 3 сентября 2025</span>.</cite></ref><ref>{{Cite journal|last3=Khalilnezhad|title=Hierarchical access to the edible landscape: the Akbarieh Garden in Iran|journal=Landscape Research|date=2022|volume=47|issue=3|page=336|DOI=10.1080/01426397.2021.2016667}}</ref>. Баҡсаның һуңғы хужаһы Әсәҙулла Әләм уны Әстән Ҡодс Рәзәүи йәмәғәт ойошмаһына васыят итеп ҡалдырған. 1992 йылдан алып баҡса менән идара итеү һәм тәрбиәләү Ирандың Мәҙәни мираҫ, туризм һәм һөнәрселек министрлығы контролендә була<ref name="Journal">{{Cite journal|last3=Russo|title=Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran|journal=Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry|date=2022|volume=44|issue=4|page=4|DOI=10.1080/03071375.2022.2085942|url=https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf|accessdate=2025-09-03|issn=2024-07-14}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKhalilnezhadRussoJannatifar2022">Khalilnezhad, Mohammad Reza; Russo, Alessio; Jannatifar, Mohammad Ali (2022). [https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry''. '''44''' (4): 4. [[Doi (идентификатор)|doi]]:[[doi:10.1080/03071375.2022.2085942|10.1080/03071375.2022.2085942]]. [[S2CID (идентификатор)|S2CID]] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:250125858 250125858]. [https://web.archive.org/web/20240714141409/https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-(2022)-Forgotten-edible-heritage.pdf Архивировано] <span class="cs1-format">(PDF)</span> 14 июля 2024<span class="reference-accessdate">. Дата обращения: 3 сентября 2025</span>.</cite></ref>. == XXI быуат == Әле был баҡсаның һәм айырым йорттоң төрлө өлөштәрен Көньяҡ Хөрәсән мәҙәни мираҫ һәм туризм идаралығы файҙалана. Иртә ҡаджар осоронда төҙөлгән бүлек китапхана булараҡ файҙаланыла. Ҡаджар осоронда төҙөлгән үҙәк бүлек археология һәм антропология музейы булараҡ файҙаланыла<ref>[https://pinorest.com/mag/birjand-anthropology-museum/ «Антропологический музей Бирджанда; Путешествие в прошлое в особняке Акбарие»] {{Wayback|url=https://pinorest.com/mag/birjand-anthropology-museum/|date=20250617210905}}. Журнал «Пинорест».</ref>. Пәһләүи осоронда төҙөлгән өлөшө административ маҡсаттарҙа файҙаланыла, ә башҡа секциялары традицион ашхана һәм сәйхана булараҡ файҙаланыла. Был комплекстың ҡырағай йәнлектәр музейында көньяҡ Хөрәсән, бигерәк тә Бирженд ҡалаһының хайуандар донъяһының иҫ киткес, һирәк һәм ғәҙәти булмаған өлгөләре, шулай уҡ көньяҡ Хөрәсәндең иң һирәк осрай торған ҡош төрҙәре ҡуйылған. Бынан тыш, беренсе ҡатта Әкбәриә баҡсаһында урынлашҡан Археология һәм антропология музейында көньяҡ Хөрәсәндең йәшәү рәүешенә, ғөрөф-ғәҙәттәренә, шөғөлдәренә һәм һөнәрҙәренә арналған экспонаттар өлөшө ҡуйылған. == Архитектура == Айырым йорттоң архитектура формаһы иран формаһында, рус архитектураһынан илһамланған, ә ислам архитектураһы менән берләшеү яңы архитектура стилен күрһәтә. Бина көҙгө залын, көмбәҙ-перголаны, кәрәҙ рәүешендәге мокарнасты һәм урындағы һәм сит ил сәйәси вәкилдәрен ҡабул итеү өсөн генә ҡулланылған тантаналы бандиҙы үҙ эсенә ала. Был тарихи ҡомартҡының архитекторы — оҫта Аллаһдад Джафари, ул уны Ҡаджар осоро башында төҙөгән. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Иранда бөтә донъя мираҫы]] [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] ba7ysagvrzt7yhyzv5wsf8r8dohmauh 1298606 1298605 2026-05-30T15:26:10Z Юлдашева Луиза 18980 /* Тарихы */ 1298606 wikitext text/x-wiki {{Ук}}{{Всемирное наследие|1372}} [[Файл:مجموعه_اکبریه،_مسجد_و_عمارت_و_باغ.jpg|мини|Аҡбарый баҡсаһы һәм һарай]] '''Әҡбәриә баҡсаһы''' ({{lang-fa|باغ اکبریه}}) — [[Иран]]<nowiki/>да [[ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы]] объекты, Көньяҡ Хөрәсән провинцияһы, Бирдженд ҡалаһы<ref name="WHS1372">[https://whc.unesco.org/en/list/1372 Персидский сад (1372)] {{Wayback|url=https://whc.unesco.org/en/list/1372|date=20211129104724}} на сайте [[Бөтә донъя мираҫы|Всемирного наследия]]</ref>. 2011 йылда ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә ингән Ирандың туғыҙ фарсы баҡсаһының береһе. Йыл һайын баса меңләгән урындағы һәм сит ил туристарын ҡабул итә. Музей һәм туризм киңлеге булараҡ файҙаланыла[[Бөтә донъя мираҫы|<ref name="Journal">{{Cite journal|last3=Russo|title=Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran|journal=Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry|date=2022|volume=44|issue=4|page=4|DOI=10.1080/03071375.2022.2085942|url=https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf|accessdate=2025-09-03|issn=2024-07-14}}</ref>]]<span class="mw-reflink-text"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket"><nowiki>]</nowiki></span></span>. == Тарихы == Был комплекстың төҙөлөшө Ҡаджарҙар осороноң башынан алып осор аҙағына тиклем һәм бер нисә этапта бара. Әкбәриә баҡсаһы 1880 йылда Ҡухистан һәм Систан хакимы Хешмәт әл-Мөлөк I тарафынан һалына. [[XX быуат]] башында, Ҡаджарҙар дәүере аҙағында, Хешмәт әл-Мөлөк I баҡсаны үҙенең рәсми резиденцияһы итеп файҙалана. 1978 йылға тиклем, Ҡухистан хөкүмәте урынлашҡан Әкбәриә баҡсаһы [[Реза шаһ Пехлеви|Пәһләүиҙәр]] дәүере аҙағына тиклем урындағы хакимдар йәшәгән урын булып хеҙмәт иткән. Ул урындағы һәм сит ил ҡунаҡтары өсөн байрамдар, табындар үткәреү урыны булып хеҙмәт иткән. Торлаҡ баҡсаһы булараҡ файҙаланыуҙан тыш, унда ҡабул итеүҙәр, консуллыҡтар кеүек сит ил дипломатик миссиялары менән осрашыуҙар һәм һөйләшеүҙәр үткәреү өсөн дә файҙаланылған<ref name="Journal" /><ref>{{cite journal |last1=Amani-Beni |first1=Majid |last2=Khalilnezhad |first2=Mohammad Reza |last3=Mahdizadeh |first3=Sara |title=Hierarchical access to the edible landscape: the Akbarieh Garden in Iran |journal=Landscape Research |date=2022 |volume=47 |issue=3 |page=336 |doi=10.1080/01426397.2021.2016667|s2cid=245465637 }}</ref>. Баҡсаның һуңғы хужаһы Әсәҙулла Әләм уны Әстән Ҡодс Рәзәүи йәмәғәт ойошмаһына васыят итеп ҡалдырған{{iw|Астан Кудс Разави||fa|آستان قدس رضوی}}. 1992 йылдан алып баҡса менән идара итеү һәм тәрбиәләү Ирандың Мәҙәни мираҫ, туризм һәм һөнәрселек министрлығы контролендә була{{iw|Министерство культурного наследия, туризма и ремёсел Ирана|Министерства культурного наследия, туризма и ремёсел Ирана|fa|وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی}}.<ref name="Journal" />. == XXI быуат == Әле был баҡсаның һәм айырым йорттоң төрлө өлөштәрен Көньяҡ Хөрәсән мәҙәни мираҫ һәм туризм идаралығы файҙалана. Иртә ҡаджар осоронда төҙөлгән бүлек китапхана булараҡ файҙаланыла. Ҡаджар осоронда төҙөлгән үҙәк бүлек археология һәм антропология музейы булараҡ файҙаланыла<ref>[https://pinorest.com/mag/birjand-anthropology-museum/ «Антропологический музей Бирджанда; Путешествие в прошлое в особняке Акбарие»] {{Wayback|url=https://pinorest.com/mag/birjand-anthropology-museum/|date=20250617210905}}. Журнал «Пинорест».</ref>. Пәһләүи осоронда төҙөлгән өлөшө административ маҡсаттарҙа файҙаланыла, ә башҡа секциялары традицион ашхана һәм сәйхана булараҡ файҙаланыла. Был комплекстың ҡырағай йәнлектәр музейында көньяҡ Хөрәсән, бигерәк тә Бирженд ҡалаһының хайуандар донъяһының иҫ киткес, һирәк һәм ғәҙәти булмаған өлгөләре, шулай уҡ көньяҡ Хөрәсәндең иң һирәк осрай торған ҡош төрҙәре ҡуйылған. Бынан тыш, беренсе ҡатта Әкбәриә баҡсаһында урынлашҡан Археология һәм антропология музейында көньяҡ Хөрәсәндең йәшәү рәүешенә, ғөрөф-ғәҙәттәренә, шөғөлдәренә һәм һөнәрҙәренә арналған экспонаттар өлөшө ҡуйылған. == Архитектура == Айырым йорттоң архитектура формаһы иран формаһында, рус архитектураһынан илһамланған, ә ислам архитектураһы менән берләшеү яңы архитектура стилен күрһәтә. Бина көҙгө залын, көмбәҙ-перголаны, кәрәҙ рәүешендәге мокарнасты һәм урындағы һәм сит ил сәйәси вәкилдәрен ҡабул итеү өсөн генә ҡулланылған тантаналы бандиҙы үҙ эсенә ала. Был тарихи ҡомартҡының архитекторы — оҫта Аллаһдад Джафари, ул уны Ҡаджар осоро башында төҙөгән. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Иранда бөтә донъя мираҫы]] [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] 0vu0ld5m6r2955p8qb09uq8ca2ia607 1298607 1298606 2026-05-30T15:38:02Z Юлдашева Луиза 18980 /* Архитектура */ 1298607 wikitext text/x-wiki {{Ук}}{{Всемирное наследие|1372}} [[Файл:مجموعه_اکبریه،_مسجد_و_عمارت_و_باغ.jpg|мини|Аҡбарый баҡсаһы һәм һарай]] '''Әҡбәриә баҡсаһы''' ({{lang-fa|باغ اکبریه}}) — [[Иран]]<nowiki/>да [[ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы]] объекты, Көньяҡ Хөрәсән провинцияһы, Бирдженд ҡалаһы<ref name="WHS1372">[https://whc.unesco.org/en/list/1372 Персидский сад (1372)] {{Wayback|url=https://whc.unesco.org/en/list/1372|date=20211129104724}} на сайте [[Бөтә донъя мираҫы|Всемирного наследия]]</ref>. 2011 йылда ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә ингән Ирандың туғыҙ фарсы баҡсаһының береһе. Йыл һайын баса меңләгән урындағы һәм сит ил туристарын ҡабул итә. Музей һәм туризм киңлеге булараҡ файҙаланыла[[Бөтә донъя мираҫы|<ref name="Journal">{{Cite journal|last3=Russo|title=Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran|journal=Arboricultural Journal: The International Journal of Urban Forestry|date=2022|volume=44|issue=4|page=4|DOI=10.1080/03071375.2022.2085942|url=https://eprints.glos.ac.uk/11258/2/11258-Russo-%282022%29-Forgotten-edible-heritage.pdf|accessdate=2025-09-03|issn=2024-07-14}}</ref>]]<span class="mw-reflink-text"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket"><nowiki>]</nowiki></span></span>. == Тарихы == Был комплекстың төҙөлөшө Ҡаджарҙар осороноң башынан алып осор аҙағына тиклем һәм бер нисә этапта бара. Әкбәриә баҡсаһы 1880 йылда Ҡухистан һәм Систан хакимы Хешмәт әл-Мөлөк I тарафынан һалына. [[XX быуат]] башында, Ҡаджарҙар дәүере аҙағында, Хешмәт әл-Мөлөк I баҡсаны үҙенең рәсми резиденцияһы итеп файҙалана. 1978 йылға тиклем, Ҡухистан хөкүмәте урынлашҡан Әкбәриә баҡсаһы [[Реза шаһ Пехлеви|Пәһләүиҙәр]] дәүере аҙағына тиклем урындағы хакимдар йәшәгән урын булып хеҙмәт иткән. Ул урындағы һәм сит ил ҡунаҡтары өсөн байрамдар, табындар үткәреү урыны булып хеҙмәт иткән. Торлаҡ баҡсаһы булараҡ файҙаланыуҙан тыш, унда ҡабул итеүҙәр, консуллыҡтар кеүек сит ил дипломатик миссиялары менән осрашыуҙар һәм һөйләшеүҙәр үткәреү өсөн дә файҙаланылған<ref name="Journal" /><ref>{{cite journal |last1=Amani-Beni |first1=Majid |last2=Khalilnezhad |first2=Mohammad Reza |last3=Mahdizadeh |first3=Sara |title=Hierarchical access to the edible landscape: the Akbarieh Garden in Iran |journal=Landscape Research |date=2022 |volume=47 |issue=3 |page=336 |doi=10.1080/01426397.2021.2016667|s2cid=245465637 }}</ref>. Баҡсаның һуңғы хужаһы Әсәҙулла Әләм уны Әстән Ҡодс Рәзәүи йәмәғәт ойошмаһына васыят итеп ҡалдырған{{iw|Астан Кудс Разави||fa|آستان قدس رضوی}}. 1992 йылдан алып баҡса менән идара итеү һәм тәрбиәләү Ирандың Мәҙәни мираҫ, туризм һәм һөнәрселек министрлығы контролендә була{{iw|Министерство культурного наследия, туризма и ремёсел Ирана|Министерства культурного наследия, туризма и ремёсел Ирана|fa|وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی}}.<ref name="Journal" />. == XXI быуат == Әле был баҡсаның һәм айырым йорттоң төрлө өлөштәрен Көньяҡ Хөрәсән мәҙәни мираҫ һәм туризм идаралығы файҙалана. Иртә ҡаджар осоронда төҙөлгән бүлек китапхана булараҡ файҙаланыла. Ҡаджар осоронда төҙөлгән үҙәк бүлек археология һәм антропология музейы булараҡ файҙаланыла<ref>[https://pinorest.com/mag/birjand-anthropology-museum/ «Антропологический музей Бирджанда; Путешествие в прошлое в особняке Акбарие»] {{Wayback|url=https://pinorest.com/mag/birjand-anthropology-museum/|date=20250617210905}}. Журнал «Пинорест».</ref>. Пәһләүи осоронда төҙөлгән өлөшө административ маҡсаттарҙа файҙаланыла, ә башҡа секциялары традицион ашхана һәм сәйхана булараҡ файҙаланыла. Был комплекстың ҡырағай йәнлектәр музейында көньяҡ Хөрәсән, бигерәк тә Бирженд ҡалаһының хайуандар донъяһының иҫ киткес, һирәк һәм ғәҙәти булмаған өлгөләре, шулай уҡ көньяҡ Хөрәсәндең иң һирәк осрай торған ҡош төрҙәре ҡуйылған. Бынан тыш, беренсе ҡатта Әкбәриә баҡсаһында урынлашҡан Археология һәм антропология музейында көньяҡ Хөрәсәндең йәшәү рәүешенә, ғөрөф-ғәҙәттәренә, шөғөлдәренә һәм һөнәрҙәренә арналған экспонаттар өлөшө ҡуйылған. == Архитектура == Айырым йорттоң архитектура формаһы иран формаһында, рус архитектураһынан илһамланған, ә ислам архитектураһы менән берләшеү яңы архитектура стилен күрһәтә. Бина көҙгө залын, көмбәҙ-перголаны, кәрәҙ рәүешендәге мокарнасты һәм урындағы һәм сит ил сәйәси вәкилдәрен ҡабул итеү өсөн генә ҡулланылған тантаналы бандиҙы үҙ эсенә ала. Был тарихи ҡомартҡының архитекторы — оҫта Аллаһдад Джафари, ул уны Ҡаджар осоро башында төҙөгән. == Галерея == <gallery> Файл:Akbarieh-garden.jpg|Әҡбәриә баҡсаһы Файл:Akbarieh-garden5.jpg| Файл:Akbarieh Garden Axe2.jpg Файл:Akbarieh-garden3.jpg Файл:Recovered JPEG Digital Camera 1100.jpg Файл:Bagh akbarie birjand.jpg Файл:گل های باغ اکبریه.jpg Файл:برف در صبح عمارت.jpg </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Иранда бөтә донъя мираҫы]] [[Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы]] ebp70u3v4vlg9mz1mzxvg13g1a3an6v 1 201239 1298604 2026-05-30T15:23:36Z Юлдашева Луиза 18980 Яңы бит: {{ТИМ|ru|Сад Акбарийе|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=мираҫ объекты|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])15:21, 30 май 2026 (UTC) 1298604 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Сад Акбарийе|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=мираҫ объекты|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])15:21, 30 май 2026 (UTC) hene8cm5et5ze0llg1jlyhxjqurp36r 0 201240 1298610 2026-05-30T17:11:21Z Ilsina Ilgizovna 31396 "[[:tt:Special:Redirect/revision/5935051|Мина Караджич]]" битен тәржемә итеп төҙөлгән 1298610 wikitext text/x-wiki {{Рәссам}}'''Мина Караджич''' ({{Lang-sr|Вилхелмина "Мина" Караџић-Вукомановић}}, [[12 июль]], 1828 йыл, [[Вена]]) — [[Сербия]] рәссамы һәм яҙыусыһы. == Биографияһы == 1928 йылдың 12 июлендә Венала серб атаһы [[Караджич Вук Стефанович|Вук Караджич]] һәм австрия әсәһе Ана Мария Краус ғаиләһендә тыуа, католик диненә сумдырыла һәм Вильгельмина исеме бирелә. Ғаиләлә балалар күп була, әммә 13 бала араһынан Мина һәм уның кесе ҡустыһы Дмитрий ғына иҫән ҡала. Уның уҡыуын бәләкәйҙән атаһы үҙ өҫтөнә ала, ә Мина алты йәшенән өйҙә уҡый башлай. Өйҙә һөйләшкән төп тел булған [[Әлмән телe|немец]] телендә уҡырға һәм яҙырға өйрәнгән. Һигеҙ йәшендә уны шәхси репетиторлыҡҡа ебәрәләр, унда һүрәт төшөрөү, фортепиано, француз һәм итальян телдәрен өйрәнә. Серб телен ун биш йәшендә генә өйрәнә ала, шул телдә шиғыр һәм проза яҙа башлай, серб халыҡ әкиәттәрен немец теленә тәржемә итә. Бигерәк тә һүрәт төшөрөү менән мауыға, билдәле Австрия рәссамдарынан дәрестәр ала. Шул уҡ ваҡытта атаһы уны үҙ эшенә йәлеп итергә тырыша, һуңыраҡ был эш Минаның төп шөғөлөнә әйләнә. Сәнғәт белемен Венала Фридрих Зильхерҙан ала, әммә бөйөк оҫталарҙың эштәрен күсереп, Вена, Венеция, Дрезден һәм Берлин галереяларында рәсем сәнғәтен өйрәнә. 19 йәшендә инглиз телен өйрәнә башлай, атаһы өсөн сит телдәрҙә яҙмалар яҙа, уның менән бөтә Европа буйлап сәйәхәт итә. 1850 йылда ул әтиһе менән беренсе тапҡыр Сербияға сәйәхәт итә, Луиза (Александра) Керр менән таныша һәм уның тәржемәсеһе булып эшләй. Сәйәхәт ваҡытында Мина яҙмалар алып бара һәм уларҙы француз теленә тәржемә итә. Шулай уҡ Сербияла ул Милица Стоянович менән дә таныша. 1856 йылда ата-әсәһенә әйтмәйенсә, Александр Вукомановичтың никах тәҡдимен ҡабул итә. Дини ҡараштарының төрлөлөгө һәм ҡоҙасаһының ауырыуы арҡаһында Минаның ата-әсәһе был һайлау менән, никахҡа инеү менән килешмәй. 1858 йылдың майында ата-әсәһе менән Земунға килеп етә һәм православие динен ҡабул итә. Туй Белград соборында үтте. Мина ире менән Белградта, кенәз Обреновичтар ғаиләһе йортонда ҡала. 1859 йылда уларҙың улдары Янко тыуа, өс айҙан ире вафат була. Артабан Мина ҡаты ауырып китә һәм матди ауырлыҡтарға дусар була. Принцесса Юлияның Белградтағы ҡыҙҙар гимназияһы директоры булып ҡалыу тәҡдимен кире ҡаға һәм улы һәм әсәһе менән Венаға ҡайта. 1878 йылда улы Рәсәйҙә вафат була. Мина йәмәғәт тормошонан ситләшә. 1879—1882 йылдарҙа ағаһы менән бергә аталарының эштәре өҫтөндә эшләй башлай. 1883 йылда ағаһы вафат булғандан һуң, ул эшен дауам итә һәм тиҙҙән атаһының әҫәрҙәрен Венала, Белградта һәм Санкт-Петербургта баҫтырып сығара. == Һөнәри эшмәкәрлеге == Ул илленән ашыу әҫәр ҡалдырған, шул иҫәптән картиналар (20-нән ашыу ), шиғырҙар, тәржемәләр, сәйәхәтнамәләр һәм башҡа бик күп нәмәләр. Ҡайһы бер әҫәрҙәре: * Серб әкиәттәре (1854) * Бранко Радичевич (1877) * «Орло» мөхәрриренә хат (1878) * Сербияла бер нисә көн (1895) * 1924 йылда «Вука Караджич о Бранконың ҡыҙы» (1924) * Бранко Радичевичтың хәтирәләре (1947) * Мина Караджич-Вукомановичтың хаттары (1997) * 1997 йылда Вукоманович Караджичтың «Минең картиналарым» * «Минең Караджичтың көндәлеге» (2004) * «Минең Караджичым тураһында хәтирәләр» (2004) == Иҫкәрмәләр == <references responsive="1"></references> [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]] [[Категория:Алфавит буйынса рәссамдар]] [[Категория:Венала вафат булғандар]] [[Категория:1894 йылда вафат булғандар]] [[Категория:12 июндә вафат булғандар]] [[Категория:Венала тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1828 йылда тыуғандар]] [[Категория:12 июлдә тыуғандар]] 227vmcqhqsfs3sfr8y6zgulznocbisj 1298727 1298610 2026-05-31T10:59:04Z Баныу 28584 /* Биографияһы */ 1298727 wikitext text/x-wiki {{Рәссам}}'''Мина Караджич''' ({{Lang-sr|Вилхелмина "Мина" Караџић-Вукомановић}}, [[12 июль]], 1828 йыл, [[Вена]]) — [[Сербия]] рәссамы һәм яҙыусыһы. == Биографияһы == 1928 йылдың 12 июлендә Венала серб атаһы [[Караджич Вук Стефанович|Вук Караджич]] һәм австрия әсәһе Ана Мария Краус ғаиләһендә тыуа, католик диненә сумдырыла һәм Вильгельмина исеме бирелә. Ғаиләлә балалар күп була, әммә 13 бала араһынан Мина һәм уның кесе ҡустыһы Дмитрий ғына иҫән ҡала. Уның уҡыуын бәләкәйҙән атаһы үҙ өҫтөнә ала, ә Мина алты йәшенән өйҙә уҡый башлай. Өйҙә һөйләшкән төп тел булған [[Әлмән телe|немец]] телендә уҡырға һәм яҙырға өйрәнгән. Һигеҙ йәшендә уны шәхси репетиторлыҡҡа ебәрәләр, унда һүрәт төшөрөү, фортепиано, француз һәм итальян телдәрен өйрәнә. Серб телен ун биш йәшендә генә өйрәнә ала, шул телдә шиғыр һәм проза яҙа башлай, серб халыҡ әкиәттәрен немец теленә тәржемә итә. Бигерәк тә һүрәт төшөрөү менән мауыға, билдәле Австрия рәссамдарынан дәрестәр ала. Шул уҡ ваҡытта атаһы уны үҙ эшенә йәлеп итергә тырыша, һуңыраҡ был эш Минаның төп шөғөлөнә әйләнә. Сәнғәт белемен Венала Фридрих Зильхерҙан ала, әммә бөйөк оҫталарҙың эштәрен күсереп, Вена, Венеция, Дрезден һәм Берлин галереяларында рәсем сәнғәтен өйрәнә.{{нет АИ|31|05|2026}} 19 йәшендә инглиз телен өйрәнә башлай, атаһы өсөн сит телдәрҙә яҙмалар яҙа, уның менән бөтә Европа буйлап сәйәхәт итә. 1850 йылда ул әтиһе менән беренсе тапҡыр Сербияға сәйәхәт итә, Луиза (Александра) Керр менән таныша һәм уның тәржемәсеһе булып эшләй. Сәйәхәт ваҡытында Мина яҙмалар алып бара һәм уларҙы француз теленә тәржемә итә. Шулай уҡ Сербияла ул Милица Стоянович менән дә таныша. 1856 йылда ата-әсәһенә әйтмәйенсә, Александр Вукомановичтың никах тәҡдимен ҡабул итә. Дини ҡараштарының төрлөлөгө һәм ҡоҙасаһының ауырыуы арҡаһында Минаның ата-әсәһе был һайлау менән, никахҡа инеү менән килешмәй. 1858 йылдың майында ата-әсәһе менән Земунға килеп етә һәм православие динен ҡабул итә. Туй Белград соборында үтте. Мина ире менән Белградта, кенәз Обреновичтар ғаиләһе йортонда ҡала. 1859 йылда уларҙың улдары Янко тыуа, өс айҙан ире вафат була. Артабан Мина ҡаты ауырып китә һәм матди ауырлыҡтарға дусар була. Принцесса Юлияның Белградтағы ҡыҙҙар гимназияһы директоры булып ҡалыу тәҡдимен кире ҡаға һәм улы һәм әсәһе менән Венаға ҡайта. 1878 йылда улы Рәсәйҙә вафат була. Мина йәмәғәт тормошонан ситләшә.{{нет АИ|31|05|2026}} 1879—1882 йылдарҙа ағаһы менән бергә аталарының эштәре өҫтөндә эшләй башлай. 1883 йылда ағаһы вафат булғандан һуң, ул эшен дауам итә һәм тиҙҙән атаһының әҫәрҙәрен Венала, Белградта һәм Санкт-Петербургта баҫтырып сығара.{{нет АИ|31|05|2026}} == Һөнәри эшмәкәрлеге == Ул илленән ашыу әҫәр ҡалдырған, шул иҫәптән картиналар (20-нән ашыу ), шиғырҙар, тәржемәләр, сәйәхәтнамәләр һәм башҡа бик күп нәмәләр. Ҡайһы бер әҫәрҙәре: * Серб әкиәттәре (1854) * Бранко Радичевич (1877) * «Орло» мөхәрриренә хат (1878) * Сербияла бер нисә көн (1895) * 1924 йылда «Вука Караджич о Бранконың ҡыҙы» (1924) * Бранко Радичевичтың хәтирәләре (1947) * Мина Караджич-Вукомановичтың хаттары (1997) * 1997 йылда Вукоманович Караджичтың «Минең картиналарым» * «Минең Караджичтың көндәлеге» (2004) * «Минең Караджичым тураһында хәтирәләр» (2004) == Иҫкәрмәләр == <references responsive="1"></references> [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]] [[Категория:Алфавит буйынса рәссамдар]] [[Категория:Венала вафат булғандар]] [[Категория:1894 йылда вафат булғандар]] [[Категория:12 июндә вафат булғандар]] [[Категория:Венала тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1828 йылда тыуғандар]] [[Категория:12 июлдә тыуғандар]] sixjgk9xgwch82jbp2p6ihksyyzu2nh 1298728 1298727 2026-05-31T10:59:28Z Баныу 28584 /* Һөнәри эшмәкәрлеге */ 1298728 wikitext text/x-wiki {{Рәссам}}'''Мина Караджич''' ({{Lang-sr|Вилхелмина "Мина" Караџић-Вукомановић}}, [[12 июль]], 1828 йыл, [[Вена]]) — [[Сербия]] рәссамы һәм яҙыусыһы. == Биографияһы == 1928 йылдың 12 июлендә Венала серб атаһы [[Караджич Вук Стефанович|Вук Караджич]] һәм австрия әсәһе Ана Мария Краус ғаиләһендә тыуа, католик диненә сумдырыла һәм Вильгельмина исеме бирелә. Ғаиләлә балалар күп була, әммә 13 бала араһынан Мина һәм уның кесе ҡустыһы Дмитрий ғына иҫән ҡала. Уның уҡыуын бәләкәйҙән атаһы үҙ өҫтөнә ала, ә Мина алты йәшенән өйҙә уҡый башлай. Өйҙә һөйләшкән төп тел булған [[Әлмән телe|немец]] телендә уҡырға һәм яҙырға өйрәнгән. Һигеҙ йәшендә уны шәхси репетиторлыҡҡа ебәрәләр, унда һүрәт төшөрөү, фортепиано, француз һәм итальян телдәрен өйрәнә. Серб телен ун биш йәшендә генә өйрәнә ала, шул телдә шиғыр һәм проза яҙа башлай, серб халыҡ әкиәттәрен немец теленә тәржемә итә. Бигерәк тә һүрәт төшөрөү менән мауыға, билдәле Австрия рәссамдарынан дәрестәр ала. Шул уҡ ваҡытта атаһы уны үҙ эшенә йәлеп итергә тырыша, һуңыраҡ был эш Минаның төп шөғөлөнә әйләнә. Сәнғәт белемен Венала Фридрих Зильхерҙан ала, әммә бөйөк оҫталарҙың эштәрен күсереп, Вена, Венеция, Дрезден һәм Берлин галереяларында рәсем сәнғәтен өйрәнә.{{нет АИ|31|05|2026}} 19 йәшендә инглиз телен өйрәнә башлай, атаһы өсөн сит телдәрҙә яҙмалар яҙа, уның менән бөтә Европа буйлап сәйәхәт итә. 1850 йылда ул әтиһе менән беренсе тапҡыр Сербияға сәйәхәт итә, Луиза (Александра) Керр менән таныша һәм уның тәржемәсеһе булып эшләй. Сәйәхәт ваҡытында Мина яҙмалар алып бара һәм уларҙы француз теленә тәржемә итә. Шулай уҡ Сербияла ул Милица Стоянович менән дә таныша. 1856 йылда ата-әсәһенә әйтмәйенсә, Александр Вукомановичтың никах тәҡдимен ҡабул итә. Дини ҡараштарының төрлөлөгө һәм ҡоҙасаһының ауырыуы арҡаһында Минаның ата-әсәһе был һайлау менән, никахҡа инеү менән килешмәй. 1858 йылдың майында ата-әсәһе менән Земунға килеп етә һәм православие динен ҡабул итә. Туй Белград соборында үтте. Мина ире менән Белградта, кенәз Обреновичтар ғаиләһе йортонда ҡала. 1859 йылда уларҙың улдары Янко тыуа, өс айҙан ире вафат була. Артабан Мина ҡаты ауырып китә һәм матди ауырлыҡтарға дусар була. Принцесса Юлияның Белградтағы ҡыҙҙар гимназияһы директоры булып ҡалыу тәҡдимен кире ҡаға һәм улы һәм әсәһе менән Венаға ҡайта. 1878 йылда улы Рәсәйҙә вафат була. Мина йәмәғәт тормошонан ситләшә.{{нет АИ|31|05|2026}} 1879—1882 йылдарҙа ағаһы менән бергә аталарының эштәре өҫтөндә эшләй башлай. 1883 йылда ағаһы вафат булғандан һуң, ул эшен дауам итә һәм тиҙҙән атаһының әҫәрҙәрен Венала, Белградта һәм Санкт-Петербургта баҫтырып сығара.{{нет АИ|31|05|2026}} == Һөнәри эшмәкәрлеге == Ул илленән ашыу әҫәр ҡалдырған, шул иҫәптән картиналар (20-нән ашыу ), шиғырҙар, тәржемәләр, сәйәхәтнамәләр һәм башҡа бик күп нәмәләр. Ҡайһы бер әҫәрҙәре: * Серб әкиәттәре (1854) * Бранко Радичевич (1877) * «Орло» мөхәрриренә хат (1878) * Сербияла бер нисә көн (1895) * 1924 йылда «Вука Караджич о Бранконың ҡыҙы» (1924) * Бранко Радичевичтың хәтирәләре (1947) * Мина Караджич-Вукомановичтың хаттары (1997) * 1997 йылда Вукоманович Караджичтың «Минең картиналарым» * «Минең Караджичтың көндәлеге» (2004) * «Минең Караджичым тураһында хәтирәләр» (2004) {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} == Иҫкәрмәләр == <references responsive="1"></references> [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]] [[Категория:Алфавит буйынса рәссамдар]] [[Категория:Венала вафат булғандар]] [[Категория:1894 йылда вафат булғандар]] [[Категория:12 июндә вафат булғандар]] [[Категория:Венала тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1828 йылда тыуғандар]] [[Категория:12 июлдә тыуғандар]] fal8yesn1cce9sj9wgzvgh620g04vxj 1 201241 1298611 2026-05-30T17:13:35Z Ilsina Ilgizovna 31396 Яңы бит: {{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= Ilsina Ilgizovna|тема= рәссам|тема2= |тема3= |ил= Сербия|ил2= |ил3= }} 1298611 wikitext text/x-wiki {{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= Ilsina Ilgizovna|тема= рәссам|тема2= |тема3= |ил= Сербия|ил2= |ил3= }} 02skhd3qxk8n2upjusph9o9qvj7m0lz 0 201242 1298614 2026-05-30T17:20:11Z Ilsina Ilgizovna 31396 "[[:tt:Special:Redirect/revision/5935047|Ангелина Топич]]" битен тәржемә итеп төҙөлгән 1298614 wikitext text/x-wiki {{Персона|имя=Ангелина Топич|изображение=|описание изображения=|полное имя=|гражданство={{SER}}|дата рождения=26.07.2005|место рождения=[[Сербия]]|дата смерти=|место смерти=}}'''Ангелина Топич''' ({{Lang-sr|Ангелина Топић}}; 26 июль, 2005 йыл, Белград) — бейеклеккә һикереү буйынса махсуслашҡан [[Сербия|серб]] [[Еңел атлетика|спортсыһы]]. 2025 йылғы донъя чемпионатында бронза призеры. 2024 йылғы Европа чемпионатында һәм 2025 йылғы Европа чемпионатында көмөш призер. 2022 йылғы Европа чемпионатында бронза призеры. Өс тапҡыр Сербия чемпионы (2021—2023). 2021 йылғы Сербия чемпионы. Милли рекордсмен — 2,00 м (2026). == Биографияһы == 2005 йылдың 26 июлендә Сербияла еңел атлетика спортсылары ғаиләһендә тыуған. Атаһы Драгутин Топич — Европа бейеклеккә һикереүсе һәм алты тапҡыр Олимпия чемпионы. Әсәһе Биляна Топич өс тапҡыр һикерергә тырыша. Ангелина оло ярыштарҙа 2018 йылда ҡатнаша башланы. 2021 йылда ул Сербияның асыҡ һауала һәм ябыҡ йорттарҙа уҙған чемпионатында еңеү яуланы. 2022 йылда донъя чемпионатында 9-сы урынды яулай. == Төп һөҙөмтәләр == {| class="wikitable" !Год !Соревнования !Место проведения !Место !Результат |- | rowspan="6" |2021 |Балканские игры среди юниоров в помещении |[[София]], [[Болгария]] | align="center" |{{2}} |1,82 м |- |Балканские игры среди юниоров |[[Истанбул|Стамбул]], [[Төркиә|Турция]] | align="center" |{{1}} |1,88 м |- |Балканские игры |Смедерево, [[Сербия]] | align="center" |10 |1,82 м |- |Чемпионат Европы среди юниоров |[[Таллинн|Таллин]], [[Эстония]] | align="center" |8 |1,83 м |- |Балканские игры среди юношей |Кральево, [[Сербия]] | align="center" |{{1}} |1,83 м |- |Чемпионат мира среди юниоров |[[Найроби]], [[Кения]] | align="center" |6 |1,84 м |- | rowspan="5" |2022 |Балканские игры среди юниоров в помещении |[[Белград]], [[Сербия]] | align="center" |{{1}} |1,86 м |- |Чемпионат мира в помещении |[[Белград]], [[Сербия]] | align="center" |9 |1,88 м |- |Чемпионат Европы среди юношей |[[Ҡодос|Иерусалим]], [[Исраил|Израиль]] | align="center" |{{1}} |1,92 м |- |Чемпионат мира среди юниоров |Кали, [[Колумбия]] | align="center" |{{3}} |1,93 м |- |Чемпионат Европы |[[Мюнхен]], [[Әлмәниә|Германия]] | align="center" |{{3}} |1,93 м |- | rowspan="3" |2023 |Чемпионат Европы в помещении |[[Истанбул|Стамбул]], [[Төркиә|Турция]] | align="center" |4 |1,94 м |- |Чемпионат Европы среди юниоров |[[Ҡодос|Иерусалим]], [[Исраил|Израиль]] | align="center" |{{1}} |1,90 м |- |Чемпионат мира |[[Будапешт]], [[Мажарстан|Венгрия]] | align="center" |7 |1,94 м |} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Белградта тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:2005 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 июлдә тыуғандар]] rgt04oftu2fq7qk79vibtbu22pk5x9b 1298729 1298614 2026-05-31T11:00:47Z Баныу 28584 1298729 wikitext text/x-wiki {{Персона|имя=Ангелина Топич|изображение=|описание изображения=|полное имя=|гражданство={{SER}}|дата рождения=26.07.2005|место рождения=[[Сербия]]|дата смерти=|место смерти=}}'''Ангелина Топич''' ({{Lang-sr|Ангелина Топић}}; 26 июль, 2005 йыл, Белград) — бейеклеккә һикереү буйынса махсуслашҡан [[Сербия|серб]] [[Еңел атлетика|спортсыһы]]. 2025 йылғы донъя чемпионатында бронза призеры. 2024 йылғы Европа чемпионатында һәм 2025 йылғы Европа чемпионатында көмөш призер. 2022 йылғы Европа чемпионатында бронза призеры. Өс тапҡыр Сербия чемпионы (2021—2023). 2021 йылғы Сербия чемпионы. Милли рекордсмен — 2,00 м (2026). == Биографияһы == 2005 йылдың 26 июлендә Сербияла еңел атлетика спортсылары ғаиләһендә тыуған. Атаһы Драгутин Топич — Европа бейеклеккә һикереүсе һәм алты тапҡыр Олимпия чемпионы. Әсәһе Биляна Топич өс тапҡыр һикерергә тырыша. Ангелина оло ярыштарҙа 2018 йылда ҡатнаша башланы. 2021 йылда ул Сербияның асыҡ һауала һәм ябыҡ йорттарҙа уҙған чемпионатында еңеү яуланы. 2022 йылда донъя чемпионатында 9-сы урынды яулай. == Төп һөҙөмтәләр == {| class="wikitable" !Год !Соревнования !Место проведения !Место !Результат |- | rowspan="6" |2021 |Балканские игры среди юниоров в помещении |[[София]], [[Болгария]] | align="center" |{{2}} |1,82 м |- |Балканские игры среди юниоров |[[Истанбул|Стамбул]], [[Төркиә|Турция]] | align="center" |{{1}} |1,88 м |- |Балканские игры |Смедерево, [[Сербия]] | align="center" |10 |1,82 м |- |Чемпионат Европы среди юниоров |[[Таллинн|Таллин]], [[Эстония]] | align="center" |8 |1,83 м |- |Балканские игры среди юношей |Кральево, [[Сербия]] | align="center" |{{1}} |1,83 м |- |Чемпионат мира среди юниоров |[[Найроби]], [[Кения]] | align="center" |6 |1,84 м |- | rowspan="5" |2022 |Балканские игры среди юниоров в помещении |[[Белград]], [[Сербия]] | align="center" |{{1}} |1,86 м |- |Чемпионат мира в помещении |[[Белград]], [[Сербия]] | align="center" |9 |1,88 м |- |Чемпионат Европы среди юношей |[[Ҡодос|Иерусалим]], [[Исраил|Израиль]] | align="center" |{{1}} |1,92 м |- |Чемпионат мира среди юниоров |Кали, [[Колумбия]] | align="center" |{{3}} |1,93 м |- |Чемпионат Европы |[[Мюнхен]], [[Әлмәниә|Германия]] | align="center" |{{3}} |1,93 м |- | rowspan="3" |2023 |Чемпионат Европы в помещении |[[Истанбул|Стамбул]], [[Төркиә|Турция]] | align="center" |4 |1,94 м |- |Чемпионат Европы среди юниоров |[[Ҡодос|Иерусалим]], [[Исраил|Израиль]] | align="center" |{{1}} |1,90 м |- |Чемпионат мира |[[Будапешт]], [[Мажарстан|Венгрия]] | align="center" |7 |1,94 м |} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} {{һылтанмалар юҡ|дата=2026-05-30}} [[Категория:Белградта тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:2005 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 июлдә тыуғандар]] 41pjcbmxqsi3vc9v8tnb46xltjkw5r4 1 201243 1298615 2026-05-30T17:22:09Z Ilsina Ilgizovna 31396 Яңы бит: {{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= Ilsina Ilgizovna|тема= спортсы|тема2= |тема3= |ил= Сербия|ил2= |ил3= }} 1298615 wikitext text/x-wiki {{Вики-яҙ 2026 |ҡатнашыусы= Ilsina Ilgizovna|тема= спортсы|тема2= |тема3= |ил= Сербия|ил2= |ил3= }} 5unt982qk7o99y9poqf0q9htzv1pxiv 0 201244 1298617 2026-05-30T17:49:23Z Юлдашева Луиза 18980 "[[:ru:Special:Redirect/revision/146710739|Мавзолей Саади]]" битен тәржемә итеп төҙөлгән 1298617 wikitext text/x-wiki '''Сәғҙи мавзолейы''' (фарсы: آرامگاه سعدی), билдәле фарсы шағиры [[Сәғҙи Ширази]] кәшәнәһе, Ширазда урынлашҡан, Фарс провинцияһы, [[Иран]]. Сәғҙи мавзолейы Ирандың 100 меңлек риал купюраһына төшөрөлгән. == Тарихы == Сәғҙи тәүҙә Шираздан ситтәге бәләкәй генә ауылда, ярайһы уҡ ярлы ҡала ситендә ерләнгән. Хәҙер уның мавзолейы торған урын осраҡлы түгел: ул ғүмеренең күп өлөшөн шунда үткәргән. [[XIV быуат]] башында хәҙерге мавзолей урынында ҙур булмаған ҡәбер төҙөлә. Шағир үлгәндән һуң яҡынса 35 йыл үткәс, Сәғҙи кәшәнәһе тураһында яҙған сәйәхәтсе [[Ибн Баттута|Ибн Бәттутаға]] ярашлы, уның ҡәберенә күп кеше килгән. Уның алдында бәләкәй генә [[һауыз]] — эсәр һыу менән тултырылған яһалма һыу ятҡылығы урынлашҡан. Кешеләр кейемдәрен шул һауызға батырып алған. Был һыу менән йыуыу шифа килтерә тип иҫәпләнгән<ref>SID.ir | تجلي قداست آب در آرامگاه سعدي شيراز.&#x20;Дата обращения: 24 июня 2017.&#x20;Архивировано 6 ноября 2015 года.</ref>. Хәҙерге мавзолей бинаһы 1952 йылда архитектор Мохсен Форуки тарафынан төҙөлгән. Бинаны проектлағанда ул [[Исфаһан]]<nowiki/>дағы Чехел Сотун баҡсаһынан илһам ала, шуға күрә лә Сәғҙи мавзолейы менән легендар фарсы баҡсаһы араһында ҡайһы бер оҡшашлыҡтарҙы күрергә мөмкин. Төҙөлөшкә аҡсаны Ирандың Мәҙәниәт министрлығы (министр Мирза Әли-Әсғәр Хан Хекмәт Ширази ҡарамағында) һәм Милли мираҫ йәмғиәте бүлә<ref>انجمن راسخون - سعدیه شیراز ( آرامگاه سعدی ).&#x20;Дата обращения: 24 июня 2017.&#x20;Архивировано 4 октября 2017 года.</ref>. == Тасуирлама == Тыштан ҡарағанда, бина тура мөйөшлө булып күренһә, эстән ҡарағанда, ысынында һигеҙ мөйөшлө. Фасад геометрик орнаменттар һәм ҡатмарлы үҫемлек һүрәттәре менән биҙәлгән. Мавзолей зәңгәр плитка менән ҡапланған ҙур көмбәҙ менән тажланған. Төп инеү урыны алдында һигеҙ колонна тора. Мавзолейҙың эске өлөшө 257 квадрат метр тәшкил итә. Эсендә шағирҙың шиғырҙарынан юлдар яҙылған аҡ мәрмәр ҡәберлек урынлашҡан. Мавзолейға комплексты тамамлаусы колоннада урынлашҡан<ref>سعدیه - آرامگاه عارف بالله شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی - شیراز.&#x20;Дата обращения: 12 июля 2022.&#x20;Архивировано 4 октября 2017 года.</ref>. Мавзолейҙы ҙур кипарис баҡсаһы уратып алған. Ҙур булмаған уйһыулыҡта бәләкәй генә быуа бар, унда боронғо фарсы кәриздәрҙе (боронғо һыу үткәргес системаһы) күрергә мөмкин, улар шағир иҫән саҡта ла ҡулланылған. Шулай уҡ баҡса майҙанында Сәғҙи йәмәғәт китапханаһының кирбес бинаһы урынлашҡан. == Галерея == <gallery> Файл:Mausoleo_de_Saadi,_Shiraz,_Irán,_2016-09-24,_DD_04.jpg Файл:Mausoleo_de_Saadi,_Shiraz,_Irán,_2016-09-24,_DD_01.jpg Файл:Mausoleo_de_Saadi,_Shiraz,_Irán,_2016-09-24,_DD_03.jpg Файл:Alcôve_(3100218820).jpg Файл:Sadie1.JPG Файл:Tomb_of_Saadi_by_Pascal_Coste.jpg Файл:Tomb_of_Sheikh_Saadi_by_Eugène_Flandin.jpg Файл:Saadi_tomb.jpg Файл:The_flower_garden_and_the_poet.jpg Файл:Saadiyeh.jpg Файл:Sadie1.JPG </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Иран архитектураһы]] [[Категория:Ирандың иҫтәлекле урындары]] [[Категория:Мосолман ғибәҙәтханалары һәм мавзолейҙары]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] t972iy97n2soiqreugu2860h5os9uq1 1298618 1298617 2026-05-30T17:49:56Z Юлдашева Луиза 18980 1298618 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Сәғҙи мавзолейы''' (фарсы: آرامگاه سعدی), билдәле фарсы шағиры [[Сәғҙи Ширази]] кәшәнәһе, Ширазда урынлашҡан, Фарс провинцияһы, [[Иран]]. Сәғҙи мавзолейы Ирандың 100 меңлек риал купюраһына төшөрөлгән. == Тарихы == Сәғҙи тәүҙә Шираздан ситтәге бәләкәй генә ауылда, ярайһы уҡ ярлы ҡала ситендә ерләнгән. Хәҙер уның мавзолейы торған урын осраҡлы түгел: ул ғүмеренең күп өлөшөн шунда үткәргән. [[XIV быуат]] башында хәҙерге мавзолей урынында ҙур булмаған ҡәбер төҙөлә. Шағир үлгәндән һуң яҡынса 35 йыл үткәс, Сәғҙи кәшәнәһе тураһында яҙған сәйәхәтсе [[Ибн Баттута|Ибн Бәттутаға]] ярашлы, уның ҡәберенә күп кеше килгән. Уның алдында бәләкәй генә [[һауыз]] — эсәр һыу менән тултырылған яһалма һыу ятҡылығы урынлашҡан. Кешеләр кейемдәрен шул һауызға батырып алған. Был һыу менән йыуыу шифа килтерә тип иҫәпләнгән<ref>SID.ir | تجلي قداست آب در آرامگاه سعدي شيراز. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано 6 ноября 2015 года.</ref>. Хәҙерге мавзолей бинаһы 1952 йылда архитектор Мохсен Форуки тарафынан төҙөлгән. Бинаны проектлағанда ул [[Исфаһан]]<nowiki/>дағы Чехел Сотун баҡсаһынан илһам ала, шуға күрә лә Сәғҙи мавзолейы менән легендар фарсы баҡсаһы араһында ҡайһы бер оҡшашлыҡтарҙы күрергә мөмкин. Төҙөлөшкә аҡсаны Ирандың Мәҙәниәт министрлығы (министр Мирза Әли-Әсғәр Хан Хекмәт Ширази ҡарамағында) һәм Милли мираҫ йәмғиәте бүлә<ref>انجمن راسخون — سعدیه شیراز (آرامگاه سعدی). Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано 4 октября 2017 года.</ref>. == Тасуирлама == Тыштан ҡарағанда, бина тура мөйөшлө булып күренһә, эстән ҡарағанда, ысынында һигеҙ мөйөшлө. Фасад геометрик орнаменттар һәм ҡатмарлы үҫемлек һүрәттәре менән биҙәлгән. Мавзолей зәңгәр плитка менән ҡапланған ҙур көмбәҙ менән тажланған. Төп инеү урыны алдында һигеҙ колонна тора. Мавзолейҙың эске өлөшө 257 квадрат метр тәшкил итә. Эсендә шағирҙың шиғырҙарынан юлдар яҙылған аҡ мәрмәр ҡәберлек урынлашҡан. Мавзолейға комплексты тамамлаусы колоннада урынлашҡан<ref>سعدیه — آرامگاه عارف بالله شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی — شیراز. Дата обращения: 12 июля 2022. Архивировано 4 октября 2017 года.</ref>. Мавзолейҙы ҙур кипарис баҡсаһы уратып алған. Ҙур булмаған уйһыулыҡта бәләкәй генә быуа бар, унда боронғо фарсы кәриздәрҙе (боронғо һыу үткәргес системаһы) күрергә мөмкин, улар шағир иҫән саҡта ла ҡулланылған. Шулай уҡ баҡса майҙанында Сәғҙи йәмәғәт китапханаһының кирбес бинаһы урынлашҡан. == Галерея == <gallery> Файл:Mausoleo_de_Saadi,_Shiraz,_Irán,_2016-09-24,_DD_04.jpg Файл:Mausoleo_de_Saadi,_Shiraz,_Irán,_2016-09-24,_DD_01.jpg Файл:Mausoleo_de_Saadi,_Shiraz,_Irán,_2016-09-24,_DD_03.jpg Файл:Alcôve_(3100218820).jpg Файл:Sadie1.JPG Файл:Tomb_of_Saadi_by_Pascal_Coste.jpg Файл:Tomb_of_Sheikh_Saadi_by_Eugène_Flandin.jpg Файл:Saadi_tomb.jpg Файл:The_flower_garden_and_the_poet.jpg Файл:Saadiyeh.jpg Файл:Sadie1.JPG </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Иран архитектураһы]] [[Категория:Ирандың иҫтәлекле урындары]] [[Категория:Мосолман ғибәҙәтханалары һәм мавзолейҙары]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] cpi7a5o56jz8p4l3hp9hpdmz0bg1ptz 1 201245 1298619 2026-05-30T17:51:42Z Юлдашева Луиза 18980 Яңы бит: {{ТИМ|ru|Мавзолей Саади|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=объекттар|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])17:50, 30 май 2026 (UTC) 1298619 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Мавзолей Саади|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=объекттар|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])17:50, 30 май 2026 (UTC) mafr018xmcc2uot1nj6oai75kxd0lmf 0 201246 1298637 2026-05-31T05:19:23Z Юлдашева Луиза 18980 "[[:ru:Special:Redirect/revision/153099997|Насер ад-Дин Шах]]" битен тәржемә итеп төҙөлгән 1298637 wikitext text/x-wiki '''Нәсер әд-Дин Шаһ Ҡаджар''' ({{lang-fa|ناصرالدین شاه قاجار}}, {{lang-az|Nəsrəddin şah Qacar}};; Рәсәйҙә йәшәгән ваҡытта уны '''Насретдин шаһ''' тип атайҙар; {{Тыуған көнө|16|7|1831}} — {{Үлгән көнө|1|5|1896}}) — Ҡаджарҙар династияһынан [[Иран|Фарсыстандың]] дүртенсе шаһы. Насер әд-Диндың 47 йыллыҡ идара итеүе хәҙерге тарихта иң оҙайлы һәм [[Иран|Фарсыстандың]] өс мең йыллыҡ тарихында өсөнсө урында тора. == Биографияһы == [[Файл:Насер_ад-Дин_Шах,_шах_персидский._хромлит._1894г_ГИМ_e1t3.jpg|слева|мини|272x272пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ, Шаһ. Хромлитограф 1894]] [[Файл:The_Shah_and_the_British_Royal_Family.jpg|слева|мини|200x200пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ Александра Датская һәм Мария Федоровна араһында Король Альберт залында .]] [[Файл:Alexander_II_of_Russia_and_Naser_al-Din_Shah_Qajar_by_M.Zichy_(1874,_Hermitage).jpg|мини|250x250пкс|''Михаил Зичи .'' ''1873 йылда Царицын яланында парад ваҡытында [[Александр II]] һәм шаһ Нәср әд-Дин.'']] Атаһы буласаҡ шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]], [[Фәтәли шаһ|Фәтәли шаһтың]] ейәне була. Нәсретдин шаһ 1831 йылдың 16 июлендә Кохнамир ауылында тыуған. Йәш сағында ул һарайҙан алыҫта, [[Тәбриз|Тәбриздә]], тыуған еренә яҡын йәшәй. 1848 йылда атаһы вафат булғас, Нәсретдин тәхеткә саҡырыла, ләкин тәхетте ҡорал көсө менән алырға тура килә. Ун ике йәшенә тиклем Нәсер әд-Дин тик төрки (әзербайжан) телен генә белә, әммә тиҙҙән фарсы телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнә, шулай уҡ француз һәм ғәрәп телдәрендә лә бик яҡшы өйрәнеүгә өлгәшә, география, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөү менән мауыға башлай. 1873, 1878 һәм 1889 йылдарҙа шаһ үҙе тасуирлаған Европа илдәре буйлап сәйәхәт итә (1874 йылда Лондонда шаһтың тәүге сәйәхәте инглиз телендә нәшер ителә; рус телендә «Шаһ Нәср-Әддиндың Мазандеран буйлап сәйәхәте. Уның ғали йәнәптәренең көндәлеге», СПб, 1887.) бар. 1873 йылда Венала Бөтә донъя күргәҙмәһендә була. Шаһтың, реформалар ярҙамында, Фарсы илен Европа цивилизацияһына йәлеп итергә тырышыуы көнсығыш фанатизмы һәм халыҡтың психик торғонлоғо арҡаһында уңышһыҙлыҡҡа осрай. Әммә уның тырышлығы менән Фарсы ерендә телеграф ҡуйыла, хәрби мәктәпкә нигеҙ һалына, Франциянан хәрби инструктор саҡырыла, ҡырағай фарсы полктары бер ни тиклем тәртипле ғәскәргә әйләндерелә. [[Тәһран|Тәһранда]] француз мәктәбенә нигеҙ һалына, унда [[тарих]], [[география]], [[химия]] һәм [[медицина]] уҡытыла. 1872 йылда вәзир (премьер-министр) Мирза Хөсәйен хан Сипахсалар аралашсыһы ярҙамында Фарсыстандың бөтә булған һәм буласаҡ инфраструктураһын һәм сәнәғәтен тиерлек концессия рәүешендә британ эшҡыуары Пол Рейтер концессияһына тапшыра. Шаһ Нәсер әд-Диндың идара итеүе баби дини хәрәкәтенең күтәрелеүенә тура килә. [[Мәһди|Мәһдиҙең]] ( [[Шиғыйҙар|Исламдың шиғый тармағының]] Вәғәҙә ителгәне) килгәнен һәм яңы дәүер башланыуын иғлан иткән был яңы дини хәрәкәт шаһ тарафынан аяуһыҙ эҙәрлекләнә һәм тулыһынса тиерлек еңелә. Уның нигеҙ һалыусыһы, [[Баб (бабизм)|Баб]], 1850 йылда шаһ Нәсер әд-Дин бойороғо буйынса үлтерелә — әммә күптән түгел генә тәхеткә ултырған яңы шаһтың был фарманы, киреһенсә, шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] осоронда булған элекке ваҡиғалар логик эҙемтәһе була. Үлем тураһындағы указды ул саҡтағы премьер-министр Әмир Низам Мирза Таки Хан әҙерләгән<ref>{{Китап|ссылка=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/shoghi-effendi/god-passes-by/3#507843318|автор=Shoghi Effendi|заглавие=God Passes By|год=1944|место=Wilmette, Illinois 60091|издательство=Baha'i Publishing Trust|страницы=4|страниц=410|isbn=0-87743-034-9}}</ref>. 1852 йылдың 15 авгусында ике баби үҙҙәренең етәксеһен үлтергән өсөн шаһтан үс алырға ҡарар итә һәм уны үлтерергә маташалар. Үлтерергә маташыу ифрат насар планлаштырыла — атап әйткәндә, пистолеттар ваҡ дарылар менән зарядланған була<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library.&#x20;''www.bahai.org''.&#x20;Дата обращения: 13 января 2026.</ref> — һәм шаһ еңелсә йәрәхәттәр менән ҡотолоп ҡала. Бынан һуң бабиҙарҙы эҙәрлекләү ҡырҡа көсәйә һәм община юҡ ителә тиерлек<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library.&#x20;''www.bahai.org''.&#x20;Дата обращения: 13 января 2026.</ref>. Һуңғы Иран тарихсылары шаһты каджар төрки ырыуына ҡарата артыҡ протекционизмда, мәҫәлән, уларҙы махсус рөхсәтһеҙ Тәһранда тотоуҙа ғәйепләй. Үҙ ғаиләһе ағзаларына тағы ла ҙурыраҡ игелектәр күрһәткән. Ҡаджарҙар йорто принцтары наместниклыҡтың күп өлөшөн биләгән. Етмәһә, улар араһында ҡайһы берҙәре әле бала ғына була, әммә ул саҡта ла улар рәсми рәүештә провицияларҙың губернаторҙары итеп тәғәйенләнә, ә уларҙың кәңәшселәре унда ысын власты тормошҡа ашыра. Был Ҡаджарҙар хөкүмәтенең юғары етәкселеге башлыса төркиҙәрҙән торғанын аңлата, был фарсы күпселеге өсөн оҡшамай . == Тышҡы сәйәсәте == [[Файл:Antoin_Sevruguin_Nasseraldinshah2.jpg|слева|мини|338x338пкс|Ҡояш тәхетенең аҫҡы баҫҡысында ултырған Нәсер әд-Дин шаһ]] Нәсретдин Англия менән уңышһыҙ һуғыш алып бара, был һуғыш Нәсреддиндың 1856 йылда Гератты баҫып алғанда Рәсәй яғында булыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Яуап итеп инглиздәр экспедиция көстәрен ойоштора һәм Ҡарун йылғаһы буйлап Әхүәзгә тиклем алға бара, унда 1857 йылдың февралендә Хушабта, мартта Хуррамшаһрҙа ҡаджар ғәскәре менән һуғыша. Тулы күләмле һуғыштың бушҡа икәнен аңлап, шаһ тыныслыҡ килешеүенә риза була, уның шарттары йомшаҡ була. Шул уҡ йылда [[Париж|Парижда]] солохҡа ҡул ҡуйыла. 1857 йылдың июлендә Гераттан ҡаджарҙар ғәскәрҙәре сығарылғандан һуң, Баракзайҙар сардары солтан Әхмәт Хан үҙенең ағаһы Дүст Мөхәммәт менән ыҙғышып, ҡаджарҙарға яҡлау һорап мөрәжәғәт итә, [[Тәһран|Тәһрандан]] ҡала хөкүмәтен үҙ өҫтөнә алырға ебәрелә, һәм шаһ саҡырыуы һәм ҡурсаулығы аҫтында власҡа күтәрелеп, ә 1857 йылда ривитаж аҫтында хатронға ебәрелә һәм киләһе биш йылда уларҙың вассалы сифатында идара итеүен дауам итә. Шаһ, киләһе биш йылда ғәмәлдә улар вассалы булып идара итеүен дауам итә. Ул хөтбә уҡый һәм шаһ исеменә тәңкәләр һуға, шулай итеп үҙенең вассаллығын рәсми рәүештә иғлан итә; һәм шаһтың саҡырыуына буйһоноп, Тәһранға килгәндә, бойондороҡһоҙ хаким булараҡ түгел, ә таждың абруйлы хеҙмәтсеһе булараҡ, шаһтың хөрмәтле халаттары һәм башҡа рәхмәт билдәләре ала. Дөст Мөхәммәт 1863 йылда 10 айлыҡ ҡамауҙан һуң Гератты баҫып алып уны үҙенең Афғанстан әмирлегенә индергәс, шаһ армияны ҡулланып ваҡиғаларға ҡыҫылырға ҡамасаулаған Бөйөк Британияға рәсми ҡаршылыҡ белдерә. 1861 йылда [[Мары|Мерв]] янында күп меңдәрҙән торған фарсы ғәскәре Кушут хан етәкселегендәге [[Төркмәндәр|төркмән]] ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан еңелә. Шаһтың [[Хиуа ханлығы|Хиуа]] һәм Оманға ҡаршы хәрби саралары уңышлыраҡ була. == Үлеме == Насреддин-шах [[1896 йыл]]<nowiki/>дың 1 майында Тәһрандан алыҫ түгел Рей ҡалаһындағы Шаһи Абдул-Әзим ғибәҙәтханаһында доға ҡылғанда Джамалуддин әл-Афғаниҙың, мосолман реформаторы һәм панисламизм идеологы Мирза Реза Керманиҙың револьверынан атып үлтерелә. Шаһ үлтерелгән урынында Абдул Әзим зыяратында ерләнә. Ерләү уның вафатынан һуң ярты йыл үткәс була. Нәсретдин-шаһты үлтереү һәм Мирза Реза Керманиҙы артабан язалау Ирандың сәйәси аңында киҫкен боролош тыуҙыра, һөҙөмтәлә уның вариҫы Мозаферетдин-шаһ идара иткән ваҡытта Иран конституцион революцияһына килтерә. == Ғәиләһе == Зилл әл-Солтан — оло улы, [[Исфаһан]], [[Йәзд]], Буруджирд, Арак, Хузистан һәм Луристан губернаторы . Кәмран мирза шаһтың улы һәм регенты, һуғыш һәм сауҙа министры, шулай уҡ [[Тәһран]] һәм башҡа бик күп ҡалалар һәм өлкәләр губернаторы була. Ул шулай уҡ улемдар (ғалимдар) араһында аҡса таратыу өсөн яуаплы була һәм уларҙы шаһ алдында рәсми вәкиле була. Кронпринц [[Иран Әзербайжаны|Әзербайжандың]] традицион губернаторы була . Фәрхәд Мирза Мутамид әд-Дәүлә - ике туған ағаһы, Фарс губернаторы . Хишмәт әд-Дәүлә - ике туған ағаһы, Кирманшах губернаторы . Солтан Әхмәт Мирза Азад әл-Дәүлә — шаһтың туғаны һәм кейәүе [[Ҡәзвин]] губернаторы . == Наградалары == * {{Орден Белого орла (Российская империя)}} [[Орден Белого орла (Российская империя)|Орден Белого орла]] ([[Рәсәй империяһы|Российская империя]], 1838) * {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} [[Почётлы легион ордены]], ҙур тәре ([[Икенсе француз империяһы|Франция]], 1855) * {{Кавалер Большого креста Королевского венгерского ордена Святого Стефана}}Венгрияның Король Изге Стефан ордены, ҙур тәре ([[Австрия империяһы]], 1859) * {{Кавалер Большого креста ордена Святых Маврикия и Лазаря}} [[Орден Святых Маврикия и Лазаря|Изгеләр Маврикий һәм Лазарь ордены]], ҙур тәре ([[Италия короллеге|Италия]], 1862) * {{Кавалер Высшего ордена Святого Благовещения}} [[Высший орден Святого Благовещения|Изге Благовещениеның юғары ордены]] (Италия, 1862) * {{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}} [[Орден Нидерландского льва|Нидерланд]] арыҫланы ордены, ҙур тәре ([[Нидерланд]], 1868) * {{Орден Андрея Первозванного}}[[Орден Святого апостола Андрея Первозванного|Изге апостол Андрей Первозванн]]<nowiki/>ый ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Александра Невского}} [[Орден святого Александра Невского|Изге Александр Невский орден]]<nowiki/>ы (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Станислава 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Станислав ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святой Анны 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Анна лордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Подвязки}} [[Орден Подвязки]] (Бөйөк Британия, 1873) * {{Орден Чёрного орла}} [[Орден Чёрного орла|Ҡара бөркөт ордены]] ([[Пруссия (короллек)|Пруссия]], 1873) * {{Большой крест ордена Красного орла}} [[Орден Красного орла]], ҙур тәре (Пруссия, 1873) * {{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}} [[Орден Леопольда I]], ҙур тәре ([[Бельгия]], 1873) * [[Орден Османие]] 1-й степени ([[Ғосман империяһы|Османская империя]], 1880) * [[Файл:Order_of_Glory_(Ottoman_Empire)_-_ribbon_bar.png|ссылка=Орден_Славы_(Османская_империя)|граница|60x60пкс]] Орден Славы (Османская империя, 1880) * Золотая [[медаль «За взятие штурмом Геок-Тепе»]] (Российская империя, 1881) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Наср-Эддин}} * [http://www.qajarpages.org/nassereddinshah.html Nasser-al-Din Shah’s Portrait] * [http://www.iranian.com/Pictory/qajar.html His visit to England(select from list)] * [https://web.archive.org/web/20071007021343/http://iranjoa.com/iranjoa14/golestan/english/pic12.htm Side view of Nasser-al-Din Shah’s marble tombstone] [[Категория:I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)]] [[Категория:Изге Александр Невский ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Маврикий һәм Лазарь орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары]] [[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл бөркөт ордены кавалерҙары Оло тәре]] [[Категория:Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Стефан король венгр орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Подвязка ордены кавалерҙары]] [[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:1896 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1831 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] 7rbsziu9gx5za45bb3mmjz7clzpu6o5 1298644 1298637 2026-05-31T05:29:47Z Юлдашева Луиза 18980 1298644 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәсер әд-Дин Шаһ Ҡаджар''' ({{lang-fa|ناصرالدین شاه قاجار}}, {{lang-az|Nəsrəddin şah Qacar}};; Рәсәйҙә йәшәгән ваҡытта уны '''Насретдин шаһ''' тип атайҙар; {{Тыуған көнө|16|7|1831}} — {{Үлгән көнө|1|5|1896}}) — Ҡаджарҙар династияһынан [[Иран|Фарсыстандың]] дүртенсе шаһы. Насер әд-Диндың 47 йыллыҡ идара итеүе хәҙерге тарихта иң оҙайлы һәм [[Иран|Фарсыстандың]] өс мең йыллыҡ тарихында өсөнсө урында тора. == Биографияһы == [[Файл:Насер_ад-Дин_Шах,_шах_персидский._хромлит._1894г_ГИМ_e1t3.jpg|слева|мини|272x272пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ, Шаһ. Хромлитограф 1894]] [[Файл:The_Shah_and_the_British_Royal_Family.jpg|слева|мини|200x200пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ Александра Датская һәм Мария Федоровна араһында Король Альберт залында .]] [[Файл:Alexander_II_of_Russia_and_Naser_al-Din_Shah_Qajar_by_M.Zichy_(1874,_Hermitage).jpg|мини|250x250пкс|''Михаил Зичи .'' ''1873 йылда Царицын яланында парад ваҡытында [[Александр II]] һәм шаһ Нәср әд-Дин.'']] [[Файл:Antoin_Sevruguin_Nasseraldinshah2.jpg|слева|мини|338x338пкс|Ҡояш тәхетенең аҫҡы баҫҡысында ултырған Нәсер әд-Дин шаһ]] Атаһы буласаҡ шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]], [[Фәтәли шаһ|Фәтәли шаһтың]] ейәне була. Нәсретдин шаһ 1831 йылдың 16 июлендә Кохнамир ауылында тыуған. Йәш сағында ул һарайҙан алыҫта, [[Тәбриз]]дә, тыуған еренә яҡын йәшәй. 1848 йылда атаһы вафат булғас, Нәсретдин тәхеткә саҡырыла, ләкин тәхетте ҡорал көсө менән алырға тура килә. Ун ике йәшенә тиклем Нәсер әд-Дин тик төрки (әзербайжан) телен генә белә, әммә тиҙҙән фарсы телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнә, шулай уҡ француз һәм ғәрәп телдәрендә лә бик яҡшы өйрәнеүгә өлгәшә, география, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөү менән мауыға башлай. 1873, 1878 һәм 1889 йылдарҙа шаһ үҙе тасуирлаған Европа илдәре буйлап сәйәхәт итә (1874 йылда Лондонда шаһтың тәүге сәйәхәте инглиз телендә нәшер ителә; рус телендә «Шаһ Нәср-Әддиндың Мазандеран буйлап сәйәхәте. Уның ғали йәнәптәренең көндәлеге», СПб, 1887.) бар. 1873 йылда Венала Бөтә донъя күргәҙмәһендә була. Шаһтың, реформалар ярҙамында, Фарсы илен Европа цивилизацияһына йәлеп итергә тырышыуы көнсығыш фанатизмы һәм халыҡтың психик торғонлоғо арҡаһында уңышһыҙлыҡҡа осрай. Әммә уның тырышлығы менән Фарсы ерендә телеграф ҡуйыла, хәрби мәктәпкә нигеҙ һалына, Франциянан хәрби инструктор саҡырыла, ҡырағай фарсы полктары бер ни тиклем тәртипле ғәскәргә әйләндерелә. [[Тәһран]]да француз мәктәбенә нигеҙ һалына, унда [[тарих]], [[география]], [[химия]] һәм [[медицина]] уҡытыла. 1872 йылда вәзир (премьер-министр) Мирза Хөсәйен хан Сипахсалар аралашсыһы ярҙамында Фарсыстандың бөтә булған һәм буласаҡ инфраструктураһын һәм сәнәғәтен тиерлек концессия рәүешендә британ эшҡыуары Пол Рейтер концессияһына тапшыра. Шаһ Нәсер әд-Диндың идара итеүе баби дини хәрәкәтенең күтәрелеүенә тура килә. [[Мәһди]]ҙең ([[Шиғыйҙар|Исламдың шиғый тармағының]] Вәғәҙә ителгәне) килгәнен һәм яңы дәүер башланыуын иғлан иткән был яңы дини хәрәкәт шаһ тарафынан аяуһыҙ эҙәрлекләнә һәм тулыһынса тиерлек еңелә. Уның нигеҙ һалыусыһы, [[Баб (бабизм)|Баб]], 1850 йылда шаһ Нәсер әд-Дин бойороғо буйынса үлтерелә — әммә күптән түгел генә тәхеткә ултырған яңы шаһтың был фарманы, киреһенсә, шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] осоронда булған элекке ваҡиғалар логик эҙемтәһе була. Үлем тураһындағы указды ул саҡтағы премьер-министр Әмир Низам Мирза Таки Хан әҙерләгән<ref>{{Китап|ссылка=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/shoghi-effendi/god-passes-by/3#507843318|автор=Shoghi Effendi|заглавие=God Passes By|год=1944|место=Wilmette, Illinois 60091|издательство=Baha'i Publishing Trust|страницы=4|страниц=410|isbn=0-87743-034-9}}</ref>. 1852 йылдың 15 авгусында ике баби үҙҙәренең етәксеһен үлтергән өсөн шаһтан үс алырға ҡарар итә һәм уны үлтерергә маташалар. Үлтерергә маташыу ифрат насар планлаштырыла — атап әйткәндә, пистолеттар ваҡ дарылар менән зарядланған була<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref> — һәм шаһ еңелсә йәрәхәттәр менән ҡотолоп ҡала. Бынан һуң бабиҙарҙы эҙәрлекләү ҡырҡа көсәйә һәм община юҡ ителә тиерлек<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref>. Һуңғы Иран тарихсылары шаһты каджар төрки ырыуына ҡарата артыҡ протекционизмда, мәҫәлән, уларҙы махсус рөхсәтһеҙ Тәһранда тотоуҙа ғәйепләй. Үҙ ғаиләһе ағзаларына тағы ла ҙурыраҡ игелектәр күрһәткән. Ҡаджарҙар йорто принцтары наместниклыҡтың күп өлөшөн биләгән. Етмәһә, улар араһында ҡайһы берҙәре әле бала ғына була, әммә ул саҡта ла улар рәсми рәүештә провицияларҙың губернаторҙары итеп тәғәйенләнә, ә уларҙың кәңәшселәре унда ысын власты тормошҡа ашыра. Был Ҡаджарҙар хөкүмәтенең юғары етәкселеге башлыса төркиҙәрҙән торғанын аңлата, был фарсы күпселеге өсөн оҡшамай . == Тышҡы сәйәсәте == Нәсретдин Англия менән уңышһыҙ һуғыш алып бара, был һуғыш Нәсреддиндың 1856 йылда Гератты баҫып алғанда Рәсәй яғында булыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Яуап итеп инглиздәр экспедиция көстәрен ойоштора һәм Ҡарун йылғаһы буйлап Әхүәзгә тиклем алға бара, унда 1857 йылдың февралендә Хушабта, мартта Хуррамшаһрҙа ҡаджар ғәскәре менән һуғыша. Тулы күләмле һуғыштың бушҡа икәнен аңлап, шаһ тыныслыҡ килешеүенә риза була, уның шарттары йомшаҡ була. Шул уҡ йылда [[Париж]]да солохҡа ҡул ҡуйыла. 1857 йылдың июлендә Гераттан ҡаджарҙар ғәскәрҙәре сығарылғандан һуң, Баракзайҙар сардары солтан Әхмәт Хан үҙенең ағаһы Дүст Мөхәммәт менән ыҙғышып, ҡаджарҙарға яҡлау һорап мөрәжәғәт итә, [[Тәһран]]дан ҡала хөкүмәтен үҙ өҫтөнә алырға ебәрелә, һәм шаһ саҡырыуы һәм ҡурсаулығы аҫтында власҡа күтәрелеп, ә 1857 йылда ривитаж аҫтында хатронға ебәрелә һәм киләһе биш йылда уларҙың вассалы сифатында идара итеүен дауам итә. Шаһ, киләһе биш йылда ғәмәлдә улар вассалы булып идара итеүен дауам итә. Ул хөтбә уҡый һәм шаһ исеменә тәңкәләр һуға, шулай итеп үҙенең вассаллығын рәсми рәүештә иғлан итә; һәм шаһтың саҡырыуына буйһоноп, Тәһранға килгәндә, бойондороҡһоҙ хаким булараҡ түгел, ә таждың абруйлы хеҙмәтсеһе булараҡ, шаһтың хөрмәтле халаттары һәм башҡа рәхмәт билдәләре ала. Дөст Мөхәммәт 1863 йылда 10 айлыҡ ҡамауҙан һуң Гератты баҫып алып уны үҙенең Афғанстан әмирлегенә индергәс, шаһ армияны ҡулланып ваҡиғаларға ҡыҫылырға ҡамасаулаған Бөйөк Британияға рәсми ҡаршылыҡ белдерә. 1861 йылда Мерв янында күп меңдәрҙән торған фарсы ғәскәре Кушут хан етәкселегендәге [[Төркмәндәр|төркмән]] ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан еңелә. Шаһтың [[Хиуа ханлығы|Хиуа]] һәм Оманға ҡаршы хәрби саралары уңышлыраҡ була. == Үлеме == Насреддин-шах [[1896 йыл]]дың 1 майында Тәһрандан алыҫ түгел Рей ҡалаһындағы Шаһи Абдул-Әзим ғибәҙәтханаһында доға ҡылғанда Джамалуддин әл-Афғаниҙың, мосолман реформаторы һәм панисламизм идеологы Мирза Реза Керманиҙың револьверынан атып үлтерелә. Шаһ үлтерелгән урынында Абдул Әзим зыяратында ерләнә. Ерләү уның вафатынан һуң ярты йыл үткәс була. Нәсретдин-шаһты үлтереү һәм Мирза Реза Керманиҙы артабан язалау Ирандың сәйәси аңында киҫкен боролош тыуҙыра, һөҙөмтәлә уның вариҫы Мозаферетдин-шаһ идара иткән ваҡытта Иран конституцион революцияһына килтерә. == Ғәиләһе == Зилл әл-Солтан — оло улы, [[Исфаһан]], [[Йәзд]], Буруджирд, Арак, Хузистан һәм Луристан губернаторы . Кәмран мирза шаһтың улы һәм регенты, һуғыш һәм сауҙа министры, шулай уҡ [[Тәһран]] һәм башҡа бик күп ҡалалар һәм өлкәләр губернаторы була. Ул шулай уҡ улемдар (ғалимдар) араһында аҡса таратыу өсөн яуаплы була һәм уларҙы шаһ алдында рәсми вәкиле була. Кронпринц [[Иран Әзербайжаны|Әзербайжандың]] традицион губернаторы була . Фәрхәд Мирза Мутамид әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Фарс губернаторы . Хишмәт әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Кирманшах губернаторы . Солтан Әхмәт Мирза Азад әл-Дәүлә — шаһтың туғаны һәм кейәүе [[Ҡәзвин]] губернаторы . == Наградалары == * {{Орден Белого орла (Российская империя)}} Аҡ бөркөт ордены ([[Рәсәй империяһы]], 1838) * {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} [[Почётлы легион ордены]], ҙур тәре ([[Икенсе француз империяһы|Франция]], 1855) * {{Кавалер Большого креста Королевского венгерского ордена Святого Стефана}} Венгрияның Король Изге Стефан ордены, ҙур тәре ([[Австрия империяһы]], 1859) * {{Кавалер Большого креста ордена Святых Маврикия и Лазаря}} Изгеләр Маврикий һәм Лазарь ордены, ҙур тәре ([[Италия короллеге|Италия]], 1862) * {{Кавалер Высшего ордена Святого Благовещения}} Изге Благовещениеның юғары ордены (Италия, 1862) * {{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}} Нидерланд арыҫланы ордены, ҙур тәре ([[Нидерланд]], 1868) * {{Орден Андрея Первозванного}} Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Александра Невского}} Изге Александр Невский ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Станислава 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Станислав ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святой Анны 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Анна лордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Подвязки}} [[Орден Подвязки]] (Бөйөк Британия, 1873) * {{Орден Чёрного орла}} [[Орден Чёрного орла|Ҡара бөркөт ордены]] ([[Пруссия (короллек)|Пруссия]], 1873) * {{Большой крест ордена Красного орла}} [[Ҡыҙыл бөркөт ордены]], ҙур тәре (Пруссия, 1873) * {{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}} [[Леопольд I ордены]], ҙур тәре ([[Бельгия]], 1873) * {{Орден Османие 1 степени}} 1-се дәрәжә Ғосманиә ордены ([[Ғосман империяһы]], 1880) * [[Файл:Order_of_Glory_(Ottoman_Empire)_-_ribbon_bar.png|ссылка=Орден_Славы_(Османская_империя)|граница|60x60пкс]] Орден Славы (Османская империя, 1880) * Золотая [[медаль «За взятие штурмом Геок-Тепе»]] (Российская империя, 1881) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Наср-Эддин}} * [http://www.qajarpages.org/nassereddinshah.html Nasser-al-Din Shah’s Portrait] * [http://www.iranian.com/Pictory/qajar.html His visit to England(select from list)] * [https://web.archive.org/web/20071007021343/http://iranjoa.com/iranjoa14/golestan/english/pic12.htm Side view of Nasser-al-Din Shah’s marble tombstone] [[Категория:I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)]] [[Категория:Изге Александр Невский ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Маврикий һәм Лазарь орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары]] [[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл бөркөт ордены кавалерҙары Оло тәре]] [[Категория:Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Стефан король венгр орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Подвязка ордены кавалерҙары]] [[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:1896 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1831 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] rl99byf7701kshgf8ieff19iadu3gdn 1298645 1298644 2026-05-31T05:31:24Z Юлдашева Луиза 18980 /* Биографияһы */ 1298645 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәсер әд-Дин Шаһ Ҡаджар''' ({{lang-fa|ناصرالدین شاه قاجار}}, {{lang-az|Nəsrəddin şah Qacar}};; Рәсәйҙә йәшәгән ваҡытта уны '''Насретдин шаһ''' тип атайҙар; {{Тыуған көнө|16|7|1831}} — {{Үлгән көнө|1|5|1896}}) — Ҡаджарҙар династияһынан [[Иран|Фарсыстандың]] дүртенсе шаһы. Насер әд-Диндың 47 йыллыҡ идара итеүе хәҙерге тарихта иң оҙайлы һәм [[Иран|Фарсыстандың]] өс мең йыллыҡ тарихында өсөнсө урында тора. == Биографияһы == [[Файл:Насер_ад-Дин_Шах,_шах_персидский._хромлит._1894г_ГИМ_e1t3.jpg|слева|мини|272x272пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ, Шаһ. Хромлитограф 1894]] [[Файл:The_Shah_and_the_British_Royal_Family.jpg|слева|мини|200x200пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ Александра Датская һәм Мария Федоровна араһында Король Альберт залында .]] [[Файл:Alexander_II_of_Russia_and_Naser_al-Din_Shah_Qajar_by_M.Zichy_(1874,_Hermitage).jpg|справа|мини|250x250пкс|''Михаил Зичи .'' ''1873 йылда Царицын яланында парад ваҡытында [[Александр II]] һәм шаһ Нәср әд-Дин.'']] [[Файл:Antoin_Sevruguin_Nasseraldinshah2.jpg|слева|мини|338x338пкс|Ҡояш тәхетенең аҫҡы баҫҡысында ултырған Нәсер әд-Дин шаһ]] Атаһы буласаҡ шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]], [[Фәтәли шаһ|Фәтәли шаһтың]] ейәне була. Нәсретдин шаһ 1831 йылдың 16 июлендә Кохнамир ауылында тыуған. Йәш сағында ул һарайҙан алыҫта, [[Тәбриз]]дә, тыуған еренә яҡын йәшәй. 1848 йылда атаһы вафат булғас, Нәсретдин тәхеткә саҡырыла, ләкин тәхетте ҡорал көсө менән алырға тура килә. Ун ике йәшенә тиклем Нәсер әд-Дин тик төрки (әзербайжан) телен генә белә, әммә тиҙҙән фарсы телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнә, шулай уҡ француз һәм ғәрәп телдәрендә лә бик яҡшы өйрәнеүгә өлгәшә, география, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөү менән мауыға башлай. 1873, 1878 һәм 1889 йылдарҙа шаһ үҙе тасуирлаған Европа илдәре буйлап сәйәхәт итә (1874 йылда Лондонда шаһтың тәүге сәйәхәте инглиз телендә нәшер ителә; рус телендә «Шаһ Нәср-Әддиндың Мазандеран буйлап сәйәхәте. Уның ғали йәнәптәренең көндәлеге», СПб, 1887.) бар. 1873 йылда Венала Бөтә донъя күргәҙмәһендә була. Шаһтың, реформалар ярҙамында, Фарсы илен Европа цивилизацияһына йәлеп итергә тырышыуы көнсығыш фанатизмы һәм халыҡтың психик торғонлоғо арҡаһында уңышһыҙлыҡҡа осрай. Әммә уның тырышлығы менән Фарсы ерендә телеграф ҡуйыла, хәрби мәктәпкә нигеҙ һалына, Франциянан хәрби инструктор саҡырыла, ҡырағай фарсы полктары бер ни тиклем тәртипле ғәскәргә әйләндерелә. [[Тәһран]]да француз мәктәбенә нигеҙ һалына, унда [[тарих]], [[география]], [[химия]] һәм [[медицина]] уҡытыла. 1872 йылда вәзир (премьер-министр) Мирза Хөсәйен хан Сипахсалар аралашсыһы ярҙамында Фарсыстандың бөтә булған һәм буласаҡ инфраструктураһын һәм сәнәғәтен тиерлек концессия рәүешендә британ эшҡыуары Пол Рейтер концессияһына тапшыра. Шаһ Нәсер әд-Диндың идара итеүе баби дини хәрәкәтенең күтәрелеүенә тура килә. [[Мәһди]]ҙең ([[Шиғыйҙар|Исламдың шиғый тармағының]] Вәғәҙә ителгәне) килгәнен һәм яңы дәүер башланыуын иғлан иткән был яңы дини хәрәкәт шаһ тарафынан аяуһыҙ эҙәрлекләнә һәм тулыһынса тиерлек еңелә. Уның нигеҙ һалыусыһы, [[Баб (бабизм)|Баб]], 1850 йылда шаһ Нәсер әд-Дин бойороғо буйынса үлтерелә — әммә күптән түгел генә тәхеткә ултырған яңы шаһтың был фарманы, киреһенсә, шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] осоронда булған элекке ваҡиғалар логик эҙемтәһе була. Үлем тураһындағы указды ул саҡтағы премьер-министр Әмир Низам Мирза Таки Хан әҙерләгән<ref>{{Китап|ссылка=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/shoghi-effendi/god-passes-by/3#507843318|автор=Shoghi Effendi|заглавие=God Passes By|год=1944|место=Wilmette, Illinois 60091|издательство=Baha'i Publishing Trust|страницы=4|страниц=410|isbn=0-87743-034-9}}</ref>. 1852 йылдың 15 авгусында ике баби үҙҙәренең етәксеһен үлтергән өсөн шаһтан үс алырға ҡарар итә һәм уны үлтерергә маташалар. Үлтерергә маташыу ифрат насар планлаштырыла — атап әйткәндә, пистолеттар ваҡ дарылар менән зарядланған була<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref> — һәм шаһ еңелсә йәрәхәттәр менән ҡотолоп ҡала. Бынан һуң бабиҙарҙы эҙәрлекләү ҡырҡа көсәйә һәм община юҡ ителә тиерлек<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref>. Һуңғы Иран тарихсылары шаһты каджар төрки ырыуына ҡарата артыҡ протекционизмда, мәҫәлән, уларҙы махсус рөхсәтһеҙ Тәһранда тотоуҙа ғәйепләй. Үҙ ғаиләһе ағзаларына тағы ла ҙурыраҡ игелектәр күрһәткән. Ҡаджарҙар йорто принцтары наместниклыҡтың күп өлөшөн биләгән. Етмәһә, улар араһында ҡайһы берҙәре әле бала ғына була, әммә ул саҡта ла улар рәсми рәүештә провицияларҙың губернаторҙары итеп тәғәйенләнә, ә уларҙың кәңәшселәре унда ысын власты тормошҡа ашыра. Был Ҡаджарҙар хөкүмәтенең юғары етәкселеге башлыса төркиҙәрҙән торғанын аңлата, был фарсы күпселеге өсөн оҡшамай . == Тышҡы сәйәсәте == Нәсретдин Англия менән уңышһыҙ һуғыш алып бара, был һуғыш Нәсреддиндың 1856 йылда Гератты баҫып алғанда Рәсәй яғында булыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Яуап итеп инглиздәр экспедиция көстәрен ойоштора һәм Ҡарун йылғаһы буйлап Әхүәзгә тиклем алға бара, унда 1857 йылдың февралендә Хушабта, мартта Хуррамшаһрҙа ҡаджар ғәскәре менән һуғыша. Тулы күләмле һуғыштың бушҡа икәнен аңлап, шаһ тыныслыҡ килешеүенә риза була, уның шарттары йомшаҡ була. Шул уҡ йылда [[Париж]]да солохҡа ҡул ҡуйыла. 1857 йылдың июлендә Гераттан ҡаджарҙар ғәскәрҙәре сығарылғандан һуң, Баракзайҙар сардары солтан Әхмәт Хан үҙенең ағаһы Дүст Мөхәммәт менән ыҙғышып, ҡаджарҙарға яҡлау һорап мөрәжәғәт итә, [[Тәһран]]дан ҡала хөкүмәтен үҙ өҫтөнә алырға ебәрелә, һәм шаһ саҡырыуы һәм ҡурсаулығы аҫтында власҡа күтәрелеп, ә 1857 йылда ривитаж аҫтында хатронға ебәрелә һәм киләһе биш йылда уларҙың вассалы сифатында идара итеүен дауам итә. Шаһ, киләһе биш йылда ғәмәлдә улар вассалы булып идара итеүен дауам итә. Ул хөтбә уҡый һәм шаһ исеменә тәңкәләр һуға, шулай итеп үҙенең вассаллығын рәсми рәүештә иғлан итә; һәм шаһтың саҡырыуына буйһоноп, Тәһранға килгәндә, бойондороҡһоҙ хаким булараҡ түгел, ә таждың абруйлы хеҙмәтсеһе булараҡ, шаһтың хөрмәтле халаттары һәм башҡа рәхмәт билдәләре ала. Дөст Мөхәммәт 1863 йылда 10 айлыҡ ҡамауҙан һуң Гератты баҫып алып уны үҙенең Афғанстан әмирлегенә индергәс, шаһ армияны ҡулланып ваҡиғаларға ҡыҫылырға ҡамасаулаған Бөйөк Британияға рәсми ҡаршылыҡ белдерә. 1861 йылда Мерв янында күп меңдәрҙән торған фарсы ғәскәре Кушут хан етәкселегендәге [[Төркмәндәр|төркмән]] ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан еңелә. Шаһтың [[Хиуа ханлығы|Хиуа]] һәм Оманға ҡаршы хәрби саралары уңышлыраҡ була. == Үлеме == Насреддин-шах [[1896 йыл]]дың 1 майында Тәһрандан алыҫ түгел Рей ҡалаһындағы Шаһи Абдул-Әзим ғибәҙәтханаһында доға ҡылғанда Джамалуддин әл-Афғаниҙың, мосолман реформаторы һәм панисламизм идеологы Мирза Реза Керманиҙың револьверынан атып үлтерелә. Шаһ үлтерелгән урынында Абдул Әзим зыяратында ерләнә. Ерләү уның вафатынан һуң ярты йыл үткәс була. Нәсретдин-шаһты үлтереү һәм Мирза Реза Керманиҙы артабан язалау Ирандың сәйәси аңында киҫкен боролош тыуҙыра, һөҙөмтәлә уның вариҫы Мозаферетдин-шаһ идара иткән ваҡытта Иран конституцион революцияһына килтерә. == Ғәиләһе == Зилл әл-Солтан — оло улы, [[Исфаһан]], [[Йәзд]], Буруджирд, Арак, Хузистан һәм Луристан губернаторы . Кәмран мирза шаһтың улы һәм регенты, һуғыш һәм сауҙа министры, шулай уҡ [[Тәһран]] һәм башҡа бик күп ҡалалар һәм өлкәләр губернаторы була. Ул шулай уҡ улемдар (ғалимдар) араһында аҡса таратыу өсөн яуаплы була һәм уларҙы шаһ алдында рәсми вәкиле була. Кронпринц [[Иран Әзербайжаны|Әзербайжандың]] традицион губернаторы була . Фәрхәд Мирза Мутамид әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Фарс губернаторы . Хишмәт әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Кирманшах губернаторы . Солтан Әхмәт Мирза Азад әл-Дәүлә — шаһтың туғаны һәм кейәүе [[Ҡәзвин]] губернаторы . == Наградалары == * {{Орден Белого орла (Российская империя)}} Аҡ бөркөт ордены ([[Рәсәй империяһы]], 1838) * {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} [[Почётлы легион ордены]], ҙур тәре ([[Икенсе француз империяһы|Франция]], 1855) * {{Кавалер Большого креста Королевского венгерского ордена Святого Стефана}} Венгрияның Король Изге Стефан ордены, ҙур тәре ([[Австрия империяһы]], 1859) * {{Кавалер Большого креста ордена Святых Маврикия и Лазаря}} Изгеләр Маврикий һәм Лазарь ордены, ҙур тәре ([[Италия короллеге|Италия]], 1862) * {{Кавалер Высшего ордена Святого Благовещения}} Изге Благовещениеның юғары ордены (Италия, 1862) * {{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}} Нидерланд арыҫланы ордены, ҙур тәре ([[Нидерланд]], 1868) * {{Орден Андрея Первозванного}} Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Александра Невского}} Изге Александр Невский ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Станислава 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Станислав ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святой Анны 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Анна лордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Подвязки}} [[Орден Подвязки]] (Бөйөк Британия, 1873) * {{Орден Чёрного орла}} [[Орден Чёрного орла|Ҡара бөркөт ордены]] ([[Пруссия (короллек)|Пруссия]], 1873) * {{Большой крест ордена Красного орла}} [[Ҡыҙыл бөркөт ордены]], ҙур тәре (Пруссия, 1873) * {{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}} [[Леопольд I ордены]], ҙур тәре ([[Бельгия]], 1873) * {{Орден Османие 1 степени}} 1-се дәрәжә Ғосманиә ордены ([[Ғосман империяһы]], 1880) * [[Файл:Order_of_Glory_(Ottoman_Empire)_-_ribbon_bar.png|ссылка=Орден_Славы_(Османская_империя)|граница|60x60пкс]] Орден Славы (Османская империя, 1880) * Золотая [[медаль «За взятие штурмом Геок-Тепе»]] (Российская империя, 1881) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Наср-Эддин}} * [http://www.qajarpages.org/nassereddinshah.html Nasser-al-Din Shah’s Portrait] * [http://www.iranian.com/Pictory/qajar.html His visit to England(select from list)] * [https://web.archive.org/web/20071007021343/http://iranjoa.com/iranjoa14/golestan/english/pic12.htm Side view of Nasser-al-Din Shah’s marble tombstone] [[Категория:I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)]] [[Категория:Изге Александр Невский ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Маврикий һәм Лазарь орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары]] [[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл бөркөт ордены кавалерҙары Оло тәре]] [[Категория:Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Стефан король венгр орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Подвязка ордены кавалерҙары]] [[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:1896 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1831 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] 7vo5atnkwn2yd64xsufa7fw1mmgp8ig 1298646 1298645 2026-05-31T05:33:29Z Юлдашева Луиза 18980 /* Биографияһы */ 1298646 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәсер әд-Дин Шаһ Ҡаджар''' ({{lang-fa|ناصرالدین شاه قاجار}}, {{lang-az|Nəsrəddin şah Qacar}};; Рәсәйҙә йәшәгән ваҡытта уны '''Насретдин шаһ''' тип атайҙар; {{Тыуған көнө|16|7|1831}} — {{Үлгән көнө|1|5|1896}}) — Ҡаджарҙар династияһынан [[Иран|Фарсыстандың]] дүртенсе шаһы. Насер әд-Диндың 47 йыллыҡ идара итеүе хәҙерге тарихта иң оҙайлы һәм [[Иран|Фарсыстандың]] өс мең йыллыҡ тарихында өсөнсө урында тора. == Биографияһы == [[Файл:Насер_ад-Дин_Шах,_шах_персидский._хромлит._1894г_ГИМ_e1t3.jpg|слева|мини|272x272пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ, Шаһ. Хромлитограф 1894]] [[Файл:The_Shah_and_the_British_Royal_Family.jpg|слева|мини|200x200пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ Александра Датская һәм Мария Федоровна араһында Король Альберт залында .]] [[Файл:Alexander_II_of_Russia_and_Naser_al-Din_Shah_Qajar_by_M.Zichy_(1874,_Hermitage).jpg|справа|мини|250x250пкс|''Михаил Зичи .'' ''1873 йылда Царицын яланында парад ваҡытында [[Александр II]] һәм шаһ Нәср әд-Дин.'']] [[Файл:Antoin_Sevruguin_Nasseraldinshah2.jpg|справа|мини|338x338пкс|Ҡояш тәхетенең аҫҡы баҫҡысында ултырған Нәсер әд-Дин шаһ]] Атаһы буласаҡ шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]], [[Фәтәли шаһ|Фәтәли шаһтың]] ейәне була. Нәсретдин шаһ 1831 йылдың 16 июлендә Кохнамир ауылында тыуған. Йәш сағында ул һарайҙан алыҫта, [[Тәбриз]]дә, тыуған еренә яҡын йәшәй. 1848 йылда атаһы вафат булғас, Нәсретдин тәхеткә саҡырыла, ләкин тәхетте ҡорал көсө менән алырға тура килә. Ун ике йәшенә тиклем Нәсер әд-Дин тик төрки (әзербайжан) телен генә белә, әммә тиҙҙән фарсы телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнә, шулай уҡ француз һәм ғәрәп телдәрендә лә бик яҡшы өйрәнеүгә өлгәшә, география, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөү менән мауыға башлай. 1873, 1878 һәм 1889 йылдарҙа шаһ үҙе тасуирлаған Европа илдәре буйлап сәйәхәт итә (1874 йылда Лондонда шаһтың тәүге сәйәхәте инглиз телендә нәшер ителә; рус телендә «Шаһ Нәср-Әддиндың Мазандеран буйлап сәйәхәте. Уның ғали йәнәптәренең көндәлеге», СПб, 1887.) бар. 1873 йылда Венала Бөтә донъя күргәҙмәһендә була. Шаһтың, реформалар ярҙамында, Фарсы илен Европа цивилизацияһына йәлеп итергә тырышыуы көнсығыш фанатизмы һәм халыҡтың психик торғонлоғо арҡаһында уңышһыҙлыҡҡа осрай. Әммә уның тырышлығы менән Фарсы ерендә телеграф ҡуйыла, хәрби мәктәпкә нигеҙ һалына, Франциянан хәрби инструктор саҡырыла, ҡырағай фарсы полктары бер ни тиклем тәртипле ғәскәргә әйләндерелә. [[Тәһран]]да француз мәктәбенә нигеҙ һалына, унда [[тарих]], [[география]], [[химия]] һәм [[медицина]] уҡытыла. 1872 йылда вәзир (премьер-министр) Мирза Хөсәйен хан Сипахсалар аралашсыһы ярҙамында Фарсыстандың бөтә булған һәм буласаҡ инфраструктураһын һәм сәнәғәтен тиерлек концессия рәүешендә британ эшҡыуары Пол Рейтер концессияһына тапшыра. Шаһ Нәсер әд-Диндың идара итеүе баби дини хәрәкәтенең күтәрелеүенә тура килә. [[Мәһди]]ҙең ([[Шиғыйҙар|Исламдың шиғый тармағының]] Вәғәҙә ителгәне) килгәнен һәм яңы дәүер башланыуын иғлан иткән был яңы дини хәрәкәт шаһ тарафынан аяуһыҙ эҙәрлекләнә һәм тулыһынса тиерлек еңелә. Уның нигеҙ һалыусыһы, [[Баб (бабизм)|Баб]], 1850 йылда шаһ Нәсер әд-Дин бойороғо буйынса үлтерелә — әммә күптән түгел генә тәхеткә ултырған яңы шаһтың был фарманы, киреһенсә, шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] осоронда булған элекке ваҡиғалар логик эҙемтәһе була. Үлем тураһындағы указды ул саҡтағы премьер-министр Әмир Низам Мирза Таки Хан әҙерләгән<ref>{{Китап|ссылка=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/shoghi-effendi/god-passes-by/3#507843318|автор=Shoghi Effendi|заглавие=God Passes By|год=1944|место=Wilmette, Illinois 60091|издательство=Baha'i Publishing Trust|страницы=4|страниц=410|isbn=0-87743-034-9}}</ref>. 1852 йылдың 15 авгусында ике баби үҙҙәренең етәксеһен үлтергән өсөн шаһтан үс алырға ҡарар итә һәм уны үлтерергә маташалар. Үлтерергә маташыу ифрат насар планлаштырыла — атап әйткәндә, пистолеттар ваҡ дарылар менән зарядланған була<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref> — һәм шаһ еңелсә йәрәхәттәр менән ҡотолоп ҡала. Бынан һуң бабиҙарҙы эҙәрлекләү ҡырҡа көсәйә һәм община юҡ ителә тиерлек<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref>. Һуңғы Иран тарихсылары шаһты каджар төрки ырыуына ҡарата артыҡ протекционизмда, мәҫәлән, уларҙы махсус рөхсәтһеҙ Тәһранда тотоуҙа ғәйепләй. Үҙ ғаиләһе ағзаларына тағы ла ҙурыраҡ игелектәр күрһәткән. Ҡаджарҙар йорто принцтары наместниклыҡтың күп өлөшөн биләгән. Етмәһә, улар араһында ҡайһы берҙәре әле бала ғына була, әммә ул саҡта ла улар рәсми рәүештә провицияларҙың губернаторҙары итеп тәғәйенләнә, ә уларҙың кәңәшселәре унда ысын власты тормошҡа ашыра. Был Ҡаджарҙар хөкүмәтенең юғары етәкселеге башлыса төркиҙәрҙән торғанын аңлата, был фарсы күпселеге өсөн оҡшамай . == Тышҡы сәйәсәте == Нәсретдин Англия менән уңышһыҙ һуғыш алып бара, был һуғыш Нәсреддиндың 1856 йылда Гератты баҫып алғанда Рәсәй яғында булыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Яуап итеп инглиздәр экспедиция көстәрен ойоштора һәм Ҡарун йылғаһы буйлап Әхүәзгә тиклем алға бара, унда 1857 йылдың февралендә Хушабта, мартта Хуррамшаһрҙа ҡаджар ғәскәре менән һуғыша. Тулы күләмле һуғыштың бушҡа икәнен аңлап, шаһ тыныслыҡ килешеүенә риза була, уның шарттары йомшаҡ була. Шул уҡ йылда [[Париж]]да солохҡа ҡул ҡуйыла. 1857 йылдың июлендә Гераттан ҡаджарҙар ғәскәрҙәре сығарылғандан һуң, Баракзайҙар сардары солтан Әхмәт Хан үҙенең ағаһы Дүст Мөхәммәт менән ыҙғышып, ҡаджарҙарға яҡлау һорап мөрәжәғәт итә, [[Тәһран]]дан ҡала хөкүмәтен үҙ өҫтөнә алырға ебәрелә, һәм шаһ саҡырыуы һәм ҡурсаулығы аҫтында власҡа күтәрелеп, ә 1857 йылда ривитаж аҫтында хатронға ебәрелә һәм киләһе биш йылда уларҙың вассалы сифатында идара итеүен дауам итә. Шаһ, киләһе биш йылда ғәмәлдә улар вассалы булып идара итеүен дауам итә. Ул хөтбә уҡый һәм шаһ исеменә тәңкәләр һуға, шулай итеп үҙенең вассаллығын рәсми рәүештә иғлан итә; һәм шаһтың саҡырыуына буйһоноп, Тәһранға килгәндә, бойондороҡһоҙ хаким булараҡ түгел, ә таждың абруйлы хеҙмәтсеһе булараҡ, шаһтың хөрмәтле халаттары һәм башҡа рәхмәт билдәләре ала. Дөст Мөхәммәт 1863 йылда 10 айлыҡ ҡамауҙан һуң Гератты баҫып алып уны үҙенең Афғанстан әмирлегенә индергәс, шаһ армияны ҡулланып ваҡиғаларға ҡыҫылырға ҡамасаулаған Бөйөк Британияға рәсми ҡаршылыҡ белдерә. 1861 йылда Мерв янында күп меңдәрҙән торған фарсы ғәскәре Кушут хан етәкселегендәге [[Төркмәндәр|төркмән]] ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан еңелә. Шаһтың [[Хиуа ханлығы|Хиуа]] һәм Оманға ҡаршы хәрби саралары уңышлыраҡ була. == Үлеме == Насреддин-шах [[1896 йыл]]дың 1 майында Тәһрандан алыҫ түгел Рей ҡалаһындағы Шаһи Абдул-Әзим ғибәҙәтханаһында доға ҡылғанда Джамалуддин әл-Афғаниҙың, мосолман реформаторы һәм панисламизм идеологы Мирза Реза Керманиҙың револьверынан атып үлтерелә. Шаһ үлтерелгән урынында Абдул Әзим зыяратында ерләнә. Ерләү уның вафатынан һуң ярты йыл үткәс була. Нәсретдин-шаһты үлтереү һәм Мирза Реза Керманиҙы артабан язалау Ирандың сәйәси аңында киҫкен боролош тыуҙыра, һөҙөмтәлә уның вариҫы Мозаферетдин-шаһ идара иткән ваҡытта Иран конституцион революцияһына килтерә. == Ғәиләһе == Зилл әл-Солтан — оло улы, [[Исфаһан]], [[Йәзд]], Буруджирд, Арак, Хузистан һәм Луристан губернаторы . Кәмран мирза шаһтың улы һәм регенты, һуғыш һәм сауҙа министры, шулай уҡ [[Тәһран]] һәм башҡа бик күп ҡалалар һәм өлкәләр губернаторы була. Ул шулай уҡ улемдар (ғалимдар) араһында аҡса таратыу өсөн яуаплы була һәм уларҙы шаһ алдында рәсми вәкиле була. Кронпринц [[Иран Әзербайжаны|Әзербайжандың]] традицион губернаторы була . Фәрхәд Мирза Мутамид әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Фарс губернаторы . Хишмәт әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Кирманшах губернаторы . Солтан Әхмәт Мирза Азад әл-Дәүлә — шаһтың туғаны һәм кейәүе [[Ҡәзвин]] губернаторы . == Наградалары == * {{Орден Белого орла (Российская империя)}} Аҡ бөркөт ордены ([[Рәсәй империяһы]], 1838) * {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} [[Почётлы легион ордены]], ҙур тәре ([[Икенсе француз империяһы|Франция]], 1855) * {{Кавалер Большого креста Королевского венгерского ордена Святого Стефана}} Венгрияның Король Изге Стефан ордены, ҙур тәре ([[Австрия империяһы]], 1859) * {{Кавалер Большого креста ордена Святых Маврикия и Лазаря}} Изгеләр Маврикий һәм Лазарь ордены, ҙур тәре ([[Италия короллеге|Италия]], 1862) * {{Кавалер Высшего ордена Святого Благовещения}} Изге Благовещениеның юғары ордены (Италия, 1862) * {{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}} Нидерланд арыҫланы ордены, ҙур тәре ([[Нидерланд]], 1868) * {{Орден Андрея Первозванного}} Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Александра Невского}} Изге Александр Невский ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Станислава 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Станислав ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святой Анны 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Анна лордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Подвязки}} [[Орден Подвязки]] (Бөйөк Британия, 1873) * {{Орден Чёрного орла}} [[Орден Чёрного орла|Ҡара бөркөт ордены]] ([[Пруссия (короллек)|Пруссия]], 1873) * {{Большой крест ордена Красного орла}} [[Ҡыҙыл бөркөт ордены]], ҙур тәре (Пруссия, 1873) * {{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}} [[Леопольд I ордены]], ҙур тәре ([[Бельгия]], 1873) * {{Орден Османие 1 степени}} 1-се дәрәжә Ғосманиә ордены ([[Ғосман империяһы]], 1880) * [[Файл:Order_of_Glory_(Ottoman_Empire)_-_ribbon_bar.png|ссылка=Орден_Славы_(Османская_империя)|граница|60x60пкс]] Орден Славы (Османская империя, 1880) * Золотая [[медаль «За взятие штурмом Геок-Тепе»]] (Российская империя, 1881) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Наср-Эддин}} * [http://www.qajarpages.org/nassereddinshah.html Nasser-al-Din Shah’s Portrait] * [http://www.iranian.com/Pictory/qajar.html His visit to England(select from list)] * [https://web.archive.org/web/20071007021343/http://iranjoa.com/iranjoa14/golestan/english/pic12.htm Side view of Nasser-al-Din Shah’s marble tombstone] [[Категория:I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)]] [[Категория:Изге Александр Невский ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Маврикий һәм Лазарь орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары]] [[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл бөркөт ордены кавалерҙары Оло тәре]] [[Категория:Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Стефан король венгр орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Подвязка ордены кавалерҙары]] [[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:1896 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1831 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] 3oxd7uqtdtg88loupfnir5af1t4x3b0 1298650 1298646 2026-05-31T05:37:52Z Юлдашева Луиза 18980 /* Һылтанмалар */ 1298650 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәсер әд-Дин Шаһ Ҡаджар''' ({{lang-fa|ناصرالدین شاه قاجار}}, {{lang-az|Nəsrəddin şah Qacar}};; Рәсәйҙә йәшәгән ваҡытта уны '''Насретдин шаһ''' тип атайҙар; {{Тыуған көнө|16|7|1831}} — {{Үлгән көнө|1|5|1896}}) — Ҡаджарҙар династияһынан [[Иран|Фарсыстандың]] дүртенсе шаһы. Насер әд-Диндың 47 йыллыҡ идара итеүе хәҙерге тарихта иң оҙайлы һәм [[Иран|Фарсыстандың]] өс мең йыллыҡ тарихында өсөнсө урында тора. == Биографияһы == [[Файл:Насер_ад-Дин_Шах,_шах_персидский._хромлит._1894г_ГИМ_e1t3.jpg|слева|мини|272x272пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ, Шаһ. Хромлитограф 1894]] [[Файл:The_Shah_and_the_British_Royal_Family.jpg|слева|мини|200x200пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ Александра Датская һәм Мария Федоровна араһында Король Альберт залында .]] [[Файл:Alexander_II_of_Russia_and_Naser_al-Din_Shah_Qajar_by_M.Zichy_(1874,_Hermitage).jpg|справа|мини|250x250пкс|''Михаил Зичи .'' ''1873 йылда Царицын яланында парад ваҡытында [[Александр II]] һәм шаһ Нәср әд-Дин.'']] [[Файл:Antoin_Sevruguin_Nasseraldinshah2.jpg|справа|мини|338x338пкс|Ҡояш тәхетенең аҫҡы баҫҡысында ултырған Нәсер әд-Дин шаһ]] Атаһы буласаҡ шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]], [[Фәтәли шаһ|Фәтәли шаһтың]] ейәне була. Нәсретдин шаһ 1831 йылдың 16 июлендә Кохнамир ауылында тыуған. Йәш сағында ул һарайҙан алыҫта, [[Тәбриз]]дә, тыуған еренә яҡын йәшәй. 1848 йылда атаһы вафат булғас, Нәсретдин тәхеткә саҡырыла, ләкин тәхетте ҡорал көсө менән алырға тура килә. Ун ике йәшенә тиклем Нәсер әд-Дин тик төрки (әзербайжан) телен генә белә, әммә тиҙҙән фарсы телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнә, шулай уҡ француз һәм ғәрәп телдәрендә лә бик яҡшы өйрәнеүгә өлгәшә, география, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөү менән мауыға башлай. 1873, 1878 һәм 1889 йылдарҙа шаһ үҙе тасуирлаған Европа илдәре буйлап сәйәхәт итә (1874 йылда Лондонда шаһтың тәүге сәйәхәте инглиз телендә нәшер ителә; рус телендә «Шаһ Нәср-Әддиндың Мазандеран буйлап сәйәхәте. Уның ғали йәнәптәренең көндәлеге», СПб, 1887.) бар. 1873 йылда Венала Бөтә донъя күргәҙмәһендә була. Шаһтың, реформалар ярҙамында, Фарсы илен Европа цивилизацияһына йәлеп итергә тырышыуы көнсығыш фанатизмы һәм халыҡтың психик торғонлоғо арҡаһында уңышһыҙлыҡҡа осрай. Әммә уның тырышлығы менән Фарсы ерендә телеграф ҡуйыла, хәрби мәктәпкә нигеҙ һалына, Франциянан хәрби инструктор саҡырыла, ҡырағай фарсы полктары бер ни тиклем тәртипле ғәскәргә әйләндерелә. [[Тәһран]]да француз мәктәбенә нигеҙ һалына, унда [[тарих]], [[география]], [[химия]] һәм [[медицина]] уҡытыла. 1872 йылда вәзир (премьер-министр) Мирза Хөсәйен хан Сипахсалар аралашсыһы ярҙамында Фарсыстандың бөтә булған һәм буласаҡ инфраструктураһын һәм сәнәғәтен тиерлек концессия рәүешендә британ эшҡыуары Пол Рейтер концессияһына тапшыра. Шаһ Нәсер әд-Диндың идара итеүе баби дини хәрәкәтенең күтәрелеүенә тура килә. [[Мәһди]]ҙең ([[Шиғыйҙар|Исламдың шиғый тармағының]] Вәғәҙә ителгәне) килгәнен һәм яңы дәүер башланыуын иғлан иткән был яңы дини хәрәкәт шаһ тарафынан аяуһыҙ эҙәрлекләнә һәм тулыһынса тиерлек еңелә. Уның нигеҙ һалыусыһы, [[Баб (бабизм)|Баб]], 1850 йылда шаһ Нәсер әд-Дин бойороғо буйынса үлтерелә — әммә күптән түгел генә тәхеткә ултырған яңы шаһтың был фарманы, киреһенсә, шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] осоронда булған элекке ваҡиғалар логик эҙемтәһе була. Үлем тураһындағы указды ул саҡтағы премьер-министр Әмир Низам Мирза Таки Хан әҙерләгән<ref>{{Китап|ссылка=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/shoghi-effendi/god-passes-by/3#507843318|автор=Shoghi Effendi|заглавие=God Passes By|год=1944|место=Wilmette, Illinois 60091|издательство=Baha'i Publishing Trust|страницы=4|страниц=410|isbn=0-87743-034-9}}</ref>. 1852 йылдың 15 авгусында ике баби үҙҙәренең етәксеһен үлтергән өсөн шаһтан үс алырға ҡарар итә һәм уны үлтерергә маташалар. Үлтерергә маташыу ифрат насар планлаштырыла — атап әйткәндә, пистолеттар ваҡ дарылар менән зарядланған була<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref> — һәм шаһ еңелсә йәрәхәттәр менән ҡотолоп ҡала. Бынан һуң бабиҙарҙы эҙәрлекләү ҡырҡа көсәйә һәм община юҡ ителә тиерлек<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref>. Һуңғы Иран тарихсылары шаһты каджар төрки ырыуына ҡарата артыҡ протекционизмда, мәҫәлән, уларҙы махсус рөхсәтһеҙ Тәһранда тотоуҙа ғәйепләй. Үҙ ғаиләһе ағзаларына тағы ла ҙурыраҡ игелектәр күрһәткән. Ҡаджарҙар йорто принцтары наместниклыҡтың күп өлөшөн биләгән. Етмәһә, улар араһында ҡайһы берҙәре әле бала ғына була, әммә ул саҡта ла улар рәсми рәүештә провицияларҙың губернаторҙары итеп тәғәйенләнә, ә уларҙың кәңәшселәре унда ысын власты тормошҡа ашыра. Был Ҡаджарҙар хөкүмәтенең юғары етәкселеге башлыса төркиҙәрҙән торғанын аңлата, был фарсы күпселеге өсөн оҡшамай . == Тышҡы сәйәсәте == Нәсретдин Англия менән уңышһыҙ һуғыш алып бара, был һуғыш Нәсреддиндың 1856 йылда Гератты баҫып алғанда Рәсәй яғында булыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Яуап итеп инглиздәр экспедиция көстәрен ойоштора һәм Ҡарун йылғаһы буйлап Әхүәзгә тиклем алға бара, унда 1857 йылдың февралендә Хушабта, мартта Хуррамшаһрҙа ҡаджар ғәскәре менән һуғыша. Тулы күләмле һуғыштың бушҡа икәнен аңлап, шаһ тыныслыҡ килешеүенә риза була, уның шарттары йомшаҡ була. Шул уҡ йылда [[Париж]]да солохҡа ҡул ҡуйыла. 1857 йылдың июлендә Гераттан ҡаджарҙар ғәскәрҙәре сығарылғандан һуң, Баракзайҙар сардары солтан Әхмәт Хан үҙенең ағаһы Дүст Мөхәммәт менән ыҙғышып, ҡаджарҙарға яҡлау һорап мөрәжәғәт итә, [[Тәһран]]дан ҡала хөкүмәтен үҙ өҫтөнә алырға ебәрелә, һәм шаһ саҡырыуы һәм ҡурсаулығы аҫтында власҡа күтәрелеп, ә 1857 йылда ривитаж аҫтында хатронға ебәрелә һәм киләһе биш йылда уларҙың вассалы сифатында идара итеүен дауам итә. Шаһ, киләһе биш йылда ғәмәлдә улар вассалы булып идара итеүен дауам итә. Ул хөтбә уҡый һәм шаһ исеменә тәңкәләр һуға, шулай итеп үҙенең вассаллығын рәсми рәүештә иғлан итә; һәм шаһтың саҡырыуына буйһоноп, Тәһранға килгәндә, бойондороҡһоҙ хаким булараҡ түгел, ә таждың абруйлы хеҙмәтсеһе булараҡ, шаһтың хөрмәтле халаттары һәм башҡа рәхмәт билдәләре ала. Дөст Мөхәммәт 1863 йылда 10 айлыҡ ҡамауҙан һуң Гератты баҫып алып уны үҙенең Афғанстан әмирлегенә индергәс, шаһ армияны ҡулланып ваҡиғаларға ҡыҫылырға ҡамасаулаған Бөйөк Британияға рәсми ҡаршылыҡ белдерә. 1861 йылда Мерв янында күп меңдәрҙән торған фарсы ғәскәре Кушут хан етәкселегендәге [[Төркмәндәр|төркмән]] ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан еңелә. Шаһтың [[Хиуа ханлығы|Хиуа]] һәм Оманға ҡаршы хәрби саралары уңышлыраҡ була. == Үлеме == Насреддин-шах [[1896 йыл]]дың 1 майында Тәһрандан алыҫ түгел Рей ҡалаһындағы Шаһи Абдул-Әзим ғибәҙәтханаһында доға ҡылғанда Джамалуддин әл-Афғаниҙың, мосолман реформаторы һәм панисламизм идеологы Мирза Реза Керманиҙың револьверынан атып үлтерелә. Шаһ үлтерелгән урынында Абдул Әзим зыяратында ерләнә. Ерләү уның вафатынан һуң ярты йыл үткәс була. Нәсретдин-шаһты үлтереү һәм Мирза Реза Керманиҙы артабан язалау Ирандың сәйәси аңында киҫкен боролош тыуҙыра, һөҙөмтәлә уның вариҫы Мозаферетдин-шаһ идара иткән ваҡытта Иран конституцион революцияһына килтерә. == Ғәиләһе == Зилл әл-Солтан — оло улы, [[Исфаһан]], [[Йәзд]], Буруджирд, Арак, Хузистан һәм Луристан губернаторы . Кәмран мирза шаһтың улы һәм регенты, һуғыш һәм сауҙа министры, шулай уҡ [[Тәһран]] һәм башҡа бик күп ҡалалар һәм өлкәләр губернаторы була. Ул шулай уҡ улемдар (ғалимдар) араһында аҡса таратыу өсөн яуаплы була һәм уларҙы шаһ алдында рәсми вәкиле була. Кронпринц [[Иран Әзербайжаны|Әзербайжандың]] традицион губернаторы була . Фәрхәд Мирза Мутамид әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Фарс губернаторы . Хишмәт әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Кирманшах губернаторы . Солтан Әхмәт Мирза Азад әл-Дәүлә — шаһтың туғаны һәм кейәүе [[Ҡәзвин]] губернаторы . == Наградалары == * {{Орден Белого орла (Российская империя)}} Аҡ бөркөт ордены ([[Рәсәй империяһы]], 1838) * {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} [[Почётлы легион ордены]], ҙур тәре ([[Икенсе француз империяһы|Франция]], 1855) * {{Кавалер Большого креста Королевского венгерского ордена Святого Стефана}} Венгрияның Король Изге Стефан ордены, ҙур тәре ([[Австрия империяһы]], 1859) * {{Кавалер Большого креста ордена Святых Маврикия и Лазаря}} Изгеләр Маврикий һәм Лазарь ордены, ҙур тәре ([[Италия короллеге|Италия]], 1862) * {{Кавалер Высшего ордена Святого Благовещения}} Изге Благовещениеның юғары ордены (Италия, 1862) * {{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}} Нидерланд арыҫланы ордены, ҙур тәре ([[Нидерланд]], 1868) * {{Орден Андрея Первозванного}} Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Александра Невского}} Изге Александр Невский ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Станислава 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Станислав ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святой Анны 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Анна лордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Подвязки}} [[Орден Подвязки]] (Бөйөк Британия, 1873) * {{Орден Чёрного орла}} [[Орден Чёрного орла|Ҡара бөркөт ордены]] ([[Пруссия (короллек)|Пруссия]], 1873) * {{Большой крест ордена Красного орла}} [[Ҡыҙыл бөркөт ордены]], ҙур тәре (Пруссия, 1873) * {{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}} [[Леопольд I ордены]], ҙур тәре ([[Бельгия]], 1873) * {{Орден Османие 1 степени}} 1-се дәрәжә Ғосманиә ордены ([[Ғосман империяһы]], 1880) * [[Файл:Order_of_Glory_(Ottoman_Empire)_-_ribbon_bar.png|ссылка=Орден_Славы_(Османская_империя)|граница|60x60пкс]] Орден Славы (Османская империя, 1880) * Золотая [[медаль «За взятие штурмом Геок-Тепе»]] (Российская империя, 1881) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Наср-Эддин}} {{Тышҡы һытанмалар}} {{start box}} {{succession box|title=[[Шаһиншаһ|Иран шаһы]]|before=[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]|after= [[Мозаферетдин-шаһ Ҡаджар]] |years=[[1848]]–[[1896]]}} {{end box}} * [http://www.qajarpages.org/nassereddinshah.html Nasser-al-Din Shah’s Portrait] * [http://www.iranian.com/Pictory/qajar.html His visit to England(select from list)] * [https://web.archive.org/web/20071007021343/http://iranjoa.com/iranjoa14/golestan/english/pic12.htm Side view of Nasser-al-Din Shah’s marble tombstone] {{Навигационная таблица |имя = Иран шаһиншаһтары |заголовок = [[Иран]] шаһиншаһтары |класс_списков = hlist |заголовок1 = [[Әһәмәниҙәр]] |список1 = * [[Бөйөк Кир II]] * [[Камбис II]] * [[Дарий I]] * [[Ксеркс I]] * [[Артаксеркс I]] * [[Ксеркс II]] * [[Секудиан]] * [[Дарий II]] * [[Артаксеркс II]] * [[Артаксеркс III]] * [[Арсес]] * [[Дарий III]] |заголовок2 = [[Әршәкиҙәр]] |список2 = * [[Митридат I (царь Парфии)|Митридат I]] * [[Фраат II]] * [[Артабан (царь Парфии II века до н. э.)|Артабан II]] * [[Митридат II (царь Парфии)|Митридат II]] * [[Готарз I]] * [[Ород I]] * [[Санатрук (царь Парфии)|Санатрук]] * [[Фраат III]] * [[Ород II]] * [[Митридат III (царь Парфии)|Митридат III]] * [[Пакор I]] * [[Фраат IV]] * [[Фраат V]] * [[Муза Парфянская]] * [[Ород III]] * [[Вонон I]] * [[Артабан III]] * [[Тиридат III]] * [[Вардан I]] * [[Готарз II]] * [[Вонон II]] * [[Вологез I]] * [[Вологез II]] * [[Вологез III]] * [[Хосрой (Ороз)]] * [[Митридат IV]] * [[Вологез IV]] * [[Вологез V]] * [[Вологез VI]] * [[Артабан (царь Парфии III века н. э.)|Артабан IV/V]] |заголовок3 = [[Сәсәниҙәр]] |список3 = * [[Ардашир Папакан]] * [[Пероз|Пероз I]] * [[Шапур I]] * [[Ормизд I]] * [[Бахрам I]] * [[Бахрам II]] * [[Бахрам III]] * [[Нарсе]] * [[Ормизд II]] * [[Шапур II]] * [[Әрташир II]] * [[Шапур III]] * [[Бахрам IV]] * [[Йездегерд I]] * [[Бахрам V]] * [[Йездегерд II]] * [[Ормизд III]] * [[Пероз]] * [[Балаш (шахиншах)|Балаш]] * [[Ҡәүәт I]] * [[Замасп]] * [[Хәсрәү I Ануширван]] * [[Ормизд IV]] * [[Бахрам Чубин]] * [[Хәсрәү II Пәрүииз]] * [[Ҡәүәт II]] * [[Арташир III]] * [[Фаррухан Шахрвараз]] * [[Борандохт]] * [[Азармедохт]] * [[Хосров V]] * [[Йездегерд III]] |заголовок4 = [[Сәфәүиҙәр]] |список4 = * [[Исмәғил I]] * [[Тахмасп I]] * [[Исмәғил II]] * [[Мухаммад Худабенде]] * [[Бөйөк Ғәббәс I]] * [[Сефи I]] * [[Аббас II (шах Ирана)|Ғәббәс II]] * [[Сөләймән Сефи]] * [[Солтан Хусейн|Солтан Хөсәйен I]] * [[Тахмасп II]] * [[Ғәббәс III]] * [[Сефевиды#Сулейман II|Сөләймән II]] * [[Сефевиды#Исмәғил III|Исмәғил III]] |заголовок5 = [[Хотаки]] |список5 = * [[Мир Махмуд-шах|Мир Махмүт]] * [[Ашраф-шах|Мир Әшрәф]] |заголовок6 = [[әфшәриҙәр]] |список6 = * [[Надир-шах|Нәдир]] * [[Али Адил-шах|Әли Әҙил]] * [[Солтан Ибрахим-шах|Солтан Ибраһим]] * [[Шахрох-шах|Шахрох]] |заголовок7 = [[Зәндәр]] |список7 = * [[Али Мурад-шах|Әли Морат]] * [[Джафар-шах|Джафар]] * [[Лотф Али-шах|Лотф Әли]] |заголовок8 = [[Каджары (династия)|Ҡаджарҙар]] |список8 = * [[Аға Мөхәммәт Шаһ Ҡаджар|Аға Мөхәммәт]] * [[Фетх Али-шах|Фәтәли]] * [[Мөхәммәт-шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] * [[Нәсер әд-Дин Шах|Насретдин]] * [[Мозафереддин шаһ Ҡаджар|Мозафереддин]] * [[Мөхәммәт Әли шаһ|Мөхәммәт Әли]] * [[Солтан Әхмәт шаһ|Солтан Әхмәт]] |заголовок9 = [[Пәһләүиҙәр]] |список9 = * [[Реза Пехлеви|Бөйөк Реза]] * [[Мохаммед Реза Пехлеви|Мөхәммәт Реза]] }}<noinclude> </noinclude> [[Категория:Иран хакимдары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1749 йылда вафат булғандар]] [[Категория:20 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:1719 йылда тыуғандар]] [[Категория:I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)]] [[Категория:Изге Александр Невский ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Маврикий һәм Лазарь орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары]] [[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл бөркөт ордены кавалерҙары Оло тәре]] [[Категория:Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Стефан король венгр орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Подвязка ордены кавалерҙары]] [[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:1896 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1831 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] i636u6x5r0mashq2ocu5c1mxxujsg1b 1298654 1298650 2026-05-31T05:41:49Z Юлдашева Луиза 18980 /* Биографияһы */ 1298654 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәсер әд-Дин Шаһ Ҡаджар''' ({{lang-fa|ناصرالدین شاه قاجار}}, {{lang-az|Nəsrəddin şah Qacar}};; Рәсәйҙә йәшәгән ваҡытта уны '''Насретдин шаһ''' тип атайҙар; {{Тыуған көнө|16|7|1831}} — {{Үлгән көнө|1|5|1896}}) — Ҡаджарҙар династияһынан [[Иран|Фарсыстандың]] дүртенсе шаһы. Насер әд-Диндың 47 йыллыҡ идара итеүе хәҙерге тарихта иң оҙайлы һәм [[Иран|Фарсыстандың]] өс мең йыллыҡ тарихында өсөнсө урында тора. == Биографияһы == [[Файл:Насер_ад-Дин_Шах,_шах_персидский._хромлит._1894г_ГИМ_e1t3.jpg|слева|мини|272x272пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ, Шаһ. Хромлитограф 1894]] [[Файл:The_Shah_and_the_British_Royal_Family.jpg|слева|мини|200x200пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ Александра Датская һәм Мария Федоровна араһында Король Альберт залында .]] [[Файл:Alexander_II_of_Russia_and_Naser_al-Din_Shah_Qajar_by_M.Zichy_(1874,_Hermitage).jpg|справа|мини|250x250пкс|''Михаил Зичи .'' ''1873 йылда Царицын яланында парад ваҡытында [[Александр II]] һәм шаһ Нәср әд-Дин.'']] [[Файл:Antoin_Sevruguin_Nasseraldinshah2.jpg|справа|мини|338x338пкс|Ҡояш тәхетенең аҫҡы баҫҡысында ултырған Нәсер әд-Дин шаһ]] Атаһы буласаҡ шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]], [[Фәтәли шаһ|Фәтәли шаһтың]] ейәне була. Нәсретдин шаһ 1831 йылдың 16 июлендә Кохнамир ауылында тыуған. Йәш сағында ул һарайҙан алыҫта, [[Тәбриз]]дә, тыуған еренә яҡын йәшәй. 1848 йылда атаһы вафат булғас, Нәсретдин тәхеткә саҡырыла, ләкин тәхетте ҡорал көсө менән алырға тура килә. Ун ике йәшенә тиклем Нәсер әд-Дин тик төрки (әзербайжан) телен генә белә, әммә тиҙҙән фарсы телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнә, шулай уҡ француз һәм ғәрәп телдәрендә лә бик яҡшы өйрәнеүгә өлгәшә, география, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөү менән мауыға башлай. 1873, 1878 һәм 1889 йылдарҙа шаһ үҙе тасуирлаған Европа илдәре буйлап сәйәхәт итә (1874 йылда Лондонда шаһтың тәүге сәйәхәте инглиз телендә нәшер ителә; рус телендә «Шаһ Нәср-Әддиндың Мазандеран буйлап сәйәхәте. Уның ғали йәнәптәренең көндәлеге», СПб, 1887.) бар<ref >{{cite web|url =https://w.histrf.ru/articles/nasr-ad-din-shah|title= Наср-ад-­Дин шах|website = Всемирная история|access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. 1873 йылда Венала Бөтә донъя күргәҙмәһендә була. Шаһтың, реформалар ярҙамында, Фарсы илен Европа цивилизацияһына йәлеп итергә тырышыуы көнсығыш фанатизмы һәм халыҡтың психик торғонлоғо арҡаһында уңышһыҙлыҡҡа осрай. Әммә уның тырышлығы менән Фарсы ерендә телеграф ҡуйыла, хәрби мәктәпкә нигеҙ һалына, Франциянан хәрби инструктор саҡырыла, ҡырағай фарсы полктары бер ни тиклем тәртипле ғәскәргә әйләндерелә. [[Тәһран]]да француз мәктәбенә нигеҙ һалына, унда [[тарих]], [[география]], [[химия]] һәм [[медицина]] уҡытыла. 1872 йылда вәзир (премьер-министр) Мирза Хөсәйен хан Сипахсалар аралашсыһы ярҙамында Фарсыстандың бөтә булған һәм буласаҡ инфраструктураһын һәм сәнәғәтен тиерлек концессия рәүешендә британ эшҡыуары Пол Рейтер концессияһына тапшыра. Шаһ Нәсер әд-Диндың идара итеүе баби дини хәрәкәтенең күтәрелеүенә тура килә. [[Мәһди]]ҙең ([[Шиғыйҙар|Исламдың шиғый тармағының]] Вәғәҙә ителгәне) килгәнен һәм яңы дәүер башланыуын иғлан иткән был яңы дини хәрәкәт шаһ тарафынан аяуһыҙ эҙәрлекләнә һәм тулыһынса тиерлек еңелә. Уның нигеҙ һалыусыһы, [[Баб (бабизм)|Баб]], 1850 йылда шаһ Нәсер әд-Дин бойороғо буйынса үлтерелә — әммә күптән түгел генә тәхеткә ултырған яңы шаһтың был фарманы, киреһенсә, шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] осоронда булған элекке ваҡиғалар логик эҙемтәһе була. Үлем тураһындағы указды ул саҡтағы премьер-министр Әмир Низам Мирза Таки Хан әҙерләгән<ref>{{Китап|ссылка=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/shoghi-effendi/god-passes-by/3#507843318|автор=Shoghi Effendi|заглавие=God Passes By|год=1944|место=Wilmette, Illinois 60091|издательство=Baha'i Publishing Trust|страницы=4|страниц=410|isbn=0-87743-034-9}}</ref>. 1852 йылдың 15 авгусында ике баби үҙҙәренең етәксеһен үлтергән өсөн шаһтан үс алырға ҡарар итә һәм уны үлтерергә маташалар. Үлтерергә маташыу ифрат насар планлаштырыла — атап әйткәндә, пистолеттар ваҡ дарылар менән зарядланған була<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref> — һәм шаһ еңелсә йәрәхәттәр менән ҡотолоп ҡала. Бынан һуң бабиҙарҙы эҙәрлекләү ҡырҡа көсәйә һәм община юҡ ителә тиерлек<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref>. Һуңғы Иран тарихсылары шаһты каджар төрки ырыуына ҡарата артыҡ протекционизмда, мәҫәлән, уларҙы махсус рөхсәтһеҙ Тәһранда тотоуҙа ғәйепләй. Үҙ ғаиләһе ағзаларына тағы ла ҙурыраҡ игелектәр күрһәткән. Ҡаджарҙар йорто принцтары наместниклыҡтың күп өлөшөн биләгән. Етмәһә, улар араһында ҡайһы берҙәре әле бала ғына була, әммә ул саҡта ла улар рәсми рәүештә провицияларҙың губернаторҙары итеп тәғәйенләнә, ә уларҙың кәңәшселәре унда ысын власты тормошҡа ашыра. Был Ҡаджарҙар хөкүмәтенең юғары етәкселеге башлыса төркиҙәрҙән торғанын аңлата, был фарсы күпселеге өсөн оҡшамай . == Тышҡы сәйәсәте == Нәсретдин Англия менән уңышһыҙ һуғыш алып бара, был һуғыш Нәсреддиндың 1856 йылда Гератты баҫып алғанда Рәсәй яғында булыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Яуап итеп инглиздәр экспедиция көстәрен ойоштора һәм Ҡарун йылғаһы буйлап Әхүәзгә тиклем алға бара, унда 1857 йылдың февралендә Хушабта, мартта Хуррамшаһрҙа ҡаджар ғәскәре менән һуғыша. Тулы күләмле һуғыштың бушҡа икәнен аңлап, шаһ тыныслыҡ килешеүенә риза була, уның шарттары йомшаҡ була. Шул уҡ йылда [[Париж]]да солохҡа ҡул ҡуйыла. 1857 йылдың июлендә Гераттан ҡаджарҙар ғәскәрҙәре сығарылғандан һуң, Баракзайҙар сардары солтан Әхмәт Хан үҙенең ағаһы Дүст Мөхәммәт менән ыҙғышып, ҡаджарҙарға яҡлау һорап мөрәжәғәт итә, [[Тәһран]]дан ҡала хөкүмәтен үҙ өҫтөнә алырға ебәрелә, һәм шаһ саҡырыуы һәм ҡурсаулығы аҫтында власҡа күтәрелеп, ә 1857 йылда ривитаж аҫтында хатронға ебәрелә һәм киләһе биш йылда уларҙың вассалы сифатында идара итеүен дауам итә. Шаһ, киләһе биш йылда ғәмәлдә улар вассалы булып идара итеүен дауам итә. Ул хөтбә уҡый һәм шаһ исеменә тәңкәләр һуға, шулай итеп үҙенең вассаллығын рәсми рәүештә иғлан итә; һәм шаһтың саҡырыуына буйһоноп, Тәһранға килгәндә, бойондороҡһоҙ хаким булараҡ түгел, ә таждың абруйлы хеҙмәтсеһе булараҡ, шаһтың хөрмәтле халаттары һәм башҡа рәхмәт билдәләре ала. Дөст Мөхәммәт 1863 йылда 10 айлыҡ ҡамауҙан һуң Гератты баҫып алып уны үҙенең Афғанстан әмирлегенә индергәс, шаһ армияны ҡулланып ваҡиғаларға ҡыҫылырға ҡамасаулаған Бөйөк Британияға рәсми ҡаршылыҡ белдерә. 1861 йылда Мерв янында күп меңдәрҙән торған фарсы ғәскәре Кушут хан етәкселегендәге [[Төркмәндәр|төркмән]] ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан еңелә. Шаһтың [[Хиуа ханлығы|Хиуа]] һәм Оманға ҡаршы хәрби саралары уңышлыраҡ була. == Үлеме == Насреддин-шах [[1896 йыл]]дың 1 майында Тәһрандан алыҫ түгел Рей ҡалаһындағы Шаһи Абдул-Әзим ғибәҙәтханаһында доға ҡылғанда Джамалуддин әл-Афғаниҙың, мосолман реформаторы һәм панисламизм идеологы Мирза Реза Керманиҙың револьверынан атып үлтерелә. Шаһ үлтерелгән урынында Абдул Әзим зыяратында ерләнә. Ерләү уның вафатынан һуң ярты йыл үткәс була. Нәсретдин-шаһты үлтереү һәм Мирза Реза Керманиҙы артабан язалау Ирандың сәйәси аңында киҫкен боролош тыуҙыра, һөҙөмтәлә уның вариҫы Мозаферетдин-шаһ идара иткән ваҡытта Иран конституцион революцияһына килтерә. == Ғәиләһе == Зилл әл-Солтан — оло улы, [[Исфаһан]], [[Йәзд]], Буруджирд, Арак, Хузистан һәм Луристан губернаторы . Кәмран мирза шаһтың улы һәм регенты, һуғыш һәм сауҙа министры, шулай уҡ [[Тәһран]] һәм башҡа бик күп ҡалалар һәм өлкәләр губернаторы була. Ул шулай уҡ улемдар (ғалимдар) араһында аҡса таратыу өсөн яуаплы була һәм уларҙы шаһ алдында рәсми вәкиле була. Кронпринц [[Иран Әзербайжаны|Әзербайжандың]] традицион губернаторы була . Фәрхәд Мирза Мутамид әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Фарс губернаторы . Хишмәт әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Кирманшах губернаторы . Солтан Әхмәт Мирза Азад әл-Дәүлә — шаһтың туғаны һәм кейәүе [[Ҡәзвин]] губернаторы . == Наградалары == * {{Орден Белого орла (Российская империя)}} Аҡ бөркөт ордены ([[Рәсәй империяһы]], 1838) * {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} [[Почётлы легион ордены]], ҙур тәре ([[Икенсе француз империяһы|Франция]], 1855) * {{Кавалер Большого креста Королевского венгерского ордена Святого Стефана}} Венгрияның Король Изге Стефан ордены, ҙур тәре ([[Австрия империяһы]], 1859) * {{Кавалер Большого креста ордена Святых Маврикия и Лазаря}} Изгеләр Маврикий һәм Лазарь ордены, ҙур тәре ([[Италия короллеге|Италия]], 1862) * {{Кавалер Высшего ордена Святого Благовещения}} Изге Благовещениеның юғары ордены (Италия, 1862) * {{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}} Нидерланд арыҫланы ордены, ҙур тәре ([[Нидерланд]], 1868) * {{Орден Андрея Первозванного}} Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Александра Невского}} Изге Александр Невский ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Станислава 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Станислав ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святой Анны 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Анна лордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Подвязки}} [[Орден Подвязки]] (Бөйөк Британия, 1873) * {{Орден Чёрного орла}} [[Орден Чёрного орла|Ҡара бөркөт ордены]] ([[Пруссия (короллек)|Пруссия]], 1873) * {{Большой крест ордена Красного орла}} [[Ҡыҙыл бөркөт ордены]], ҙур тәре (Пруссия, 1873) * {{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}} [[Леопольд I ордены]], ҙур тәре ([[Бельгия]], 1873) * {{Орден Османие 1 степени}} 1-се дәрәжә Ғосманиә ордены ([[Ғосман империяһы]], 1880) * [[Файл:Order_of_Glory_(Ottoman_Empire)_-_ribbon_bar.png|ссылка=Орден_Славы_(Османская_империя)|граница|60x60пкс]] Орден Славы (Османская империя, 1880) * Золотая [[медаль «За взятие штурмом Геок-Тепе»]] (Российская империя, 1881) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Наср-Эддин}} {{Тышҡы һытанмалар}} {{start box}} {{succession box|title=[[Шаһиншаһ|Иран шаһы]]|before=[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]|after= [[Мозаферетдин-шаһ Ҡаджар]] |years=[[1848]]–[[1896]]}} {{end box}} * [http://www.qajarpages.org/nassereddinshah.html Nasser-al-Din Shah’s Portrait] * [http://www.iranian.com/Pictory/qajar.html His visit to England(select from list)] * [https://web.archive.org/web/20071007021343/http://iranjoa.com/iranjoa14/golestan/english/pic12.htm Side view of Nasser-al-Din Shah’s marble tombstone] {{Навигационная таблица |имя = Иран шаһиншаһтары |заголовок = [[Иран]] шаһиншаһтары |класс_списков = hlist |заголовок1 = [[Әһәмәниҙәр]] |список1 = * [[Бөйөк Кир II]] * [[Камбис II]] * [[Дарий I]] * [[Ксеркс I]] * [[Артаксеркс I]] * [[Ксеркс II]] * [[Секудиан]] * [[Дарий II]] * [[Артаксеркс II]] * [[Артаксеркс III]] * [[Арсес]] * [[Дарий III]] |заголовок2 = [[Әршәкиҙәр]] |список2 = * [[Митридат I (царь Парфии)|Митридат I]] * [[Фраат II]] * [[Артабан (царь Парфии II века до н. э.)|Артабан II]] * [[Митридат II (царь Парфии)|Митридат II]] * [[Готарз I]] * [[Ород I]] * [[Санатрук (царь Парфии)|Санатрук]] * [[Фраат III]] * [[Ород II]] * [[Митридат III (царь Парфии)|Митридат III]] * [[Пакор I]] * [[Фраат IV]] * [[Фраат V]] * [[Муза Парфянская]] * [[Ород III]] * [[Вонон I]] * [[Артабан III]] * [[Тиридат III]] * [[Вардан I]] * [[Готарз II]] * [[Вонон II]] * [[Вологез I]] * [[Вологез II]] * [[Вологез III]] * [[Хосрой (Ороз)]] * [[Митридат IV]] * [[Вологез IV]] * [[Вологез V]] * [[Вологез VI]] * [[Артабан (царь Парфии III века н. э.)|Артабан IV/V]] |заголовок3 = [[Сәсәниҙәр]] |список3 = * [[Ардашир Папакан]] * [[Пероз|Пероз I]] * [[Шапур I]] * [[Ормизд I]] * [[Бахрам I]] * [[Бахрам II]] * [[Бахрам III]] * [[Нарсе]] * [[Ормизд II]] * [[Шапур II]] * [[Әрташир II]] * [[Шапур III]] * [[Бахрам IV]] * [[Йездегерд I]] * [[Бахрам V]] * [[Йездегерд II]] * [[Ормизд III]] * [[Пероз]] * [[Балаш (шахиншах)|Балаш]] * [[Ҡәүәт I]] * [[Замасп]] * [[Хәсрәү I Ануширван]] * [[Ормизд IV]] * [[Бахрам Чубин]] * [[Хәсрәү II Пәрүииз]] * [[Ҡәүәт II]] * [[Арташир III]] * [[Фаррухан Шахрвараз]] * [[Борандохт]] * [[Азармедохт]] * [[Хосров V]] * [[Йездегерд III]] |заголовок4 = [[Сәфәүиҙәр]] |список4 = * [[Исмәғил I]] * [[Тахмасп I]] * [[Исмәғил II]] * [[Мухаммад Худабенде]] * [[Бөйөк Ғәббәс I]] * [[Сефи I]] * [[Аббас II (шах Ирана)|Ғәббәс II]] * [[Сөләймән Сефи]] * [[Солтан Хусейн|Солтан Хөсәйен I]] * [[Тахмасп II]] * [[Ғәббәс III]] * [[Сефевиды#Сулейман II|Сөләймән II]] * [[Сефевиды#Исмәғил III|Исмәғил III]] |заголовок5 = [[Хотаки]] |список5 = * [[Мир Махмуд-шах|Мир Махмүт]] * [[Ашраф-шах|Мир Әшрәф]] |заголовок6 = [[әфшәриҙәр]] |список6 = * [[Надир-шах|Нәдир]] * [[Али Адил-шах|Әли Әҙил]] * [[Солтан Ибрахим-шах|Солтан Ибраһим]] * [[Шахрох-шах|Шахрох]] |заголовок7 = [[Зәндәр]] |список7 = * [[Али Мурад-шах|Әли Морат]] * [[Джафар-шах|Джафар]] * [[Лотф Али-шах|Лотф Әли]] |заголовок8 = [[Каджары (династия)|Ҡаджарҙар]] |список8 = * [[Аға Мөхәммәт Шаһ Ҡаджар|Аға Мөхәммәт]] * [[Фетх Али-шах|Фәтәли]] * [[Мөхәммәт-шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] * [[Нәсер әд-Дин Шах|Насретдин]] * [[Мозафереддин шаһ Ҡаджар|Мозафереддин]] * [[Мөхәммәт Әли шаһ|Мөхәммәт Әли]] * [[Солтан Әхмәт шаһ|Солтан Әхмәт]] |заголовок9 = [[Пәһләүиҙәр]] |список9 = * [[Реза Пехлеви|Бөйөк Реза]] * [[Мохаммед Реза Пехлеви|Мөхәммәт Реза]] }}<noinclude> </noinclude> [[Категория:Иран хакимдары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1749 йылда вафат булғандар]] [[Категория:20 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:1719 йылда тыуғандар]] [[Категория:I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)]] [[Категория:Изге Александр Невский ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Маврикий һәм Лазарь орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары]] [[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл бөркөт ордены кавалерҙары Оло тәре]] [[Категория:Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Стефан король венгр орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Подвязка ордены кавалерҙары]] [[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:1896 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1831 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] 4aa9op454cl2iiuvsixdkh36pnzobm1 1298656 1298654 2026-05-31T05:44:52Z Юлдашева Луиза 18980 1298656 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәсер әд-Дин Шаһ Ҡаджар''' ({{lang-fa|ناصرالدین شاه قاجار}}, {{lang-az|Nəsrəddin şah Qacar}};; Рәсәйҙә йәшәгән ваҡытта уны '''Насретдин шаһ''' тип атайҙар; {{Тыуған көнө|16|7|1831}} — {{Үлгән көнө|1|5|1896}}) — Ҡаджарҙар династияһынан [[Иран|Фарсыстандың]] дүртенсе шаһы. Насер әд-Диндың 47 йыллыҡ идара итеүе хәҙерге тарихта иң оҙайлы һәм [[Иран|Фарсыстандың]] өс мең йыллыҡ тарихында өсөнсө урында тора<ref >{{cite web|url =https://artsandculture.google.com/entity/m03sc1p?hl=ru|title= Насер ад-Дин шах|website = |access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. == Биографияһы == [[Файл:Насер_ад-Дин_Шах,_шах_персидский._хромлит._1894г_ГИМ_e1t3.jpg|слева|мини|272x272пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ, Шаһ. Хромлитограф 1894]] [[Файл:The_Shah_and_the_British_Royal_Family.jpg|слева|мини|200x200пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ Александра Датская һәм Мария Федоровна араһында Король Альберт залында .]] [[Файл:Alexander_II_of_Russia_and_Naser_al-Din_Shah_Qajar_by_M.Zichy_(1874,_Hermitage).jpg|справа|мини|250x250пкс|''Михаил Зичи .'' ''1873 йылда Царицын яланында парад ваҡытында [[Александр II]] һәм шаһ Нәср әд-Дин.'']] [[Файл:Antoin_Sevruguin_Nasseraldinshah2.jpg|справа|мини|338x338пкс|Ҡояш тәхетенең аҫҡы баҫҡысында ултырған Нәсер әд-Дин шаһ]] Атаһы буласаҡ шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]], [[Фәтәли шаһ|Фәтәли шаһтың]] ейәне була. Нәсретдин шаһ 1831 йылдың 16 июлендә Кохнамир ауылында тыуған. Йәш сағында ул һарайҙан алыҫта, [[Тәбриз]]дә, тыуған еренә яҡын йәшәй. 1848 йылда атаһы вафат булғас, Нәсретдин тәхеткә саҡырыла, ләкин тәхетте ҡорал көсө менән алырға тура килә. Ун ике йәшенә тиклем Нәсер әд-Дин тик төрки (әзербайжан) телен генә белә, әммә тиҙҙән фарсы телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнә, шулай уҡ француз һәм ғәрәп телдәрендә лә бик яҡшы өйрәнеүгә өлгәшә, география, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөү менән мауыға башлай. 1873, 1878 һәм 1889 йылдарҙа шаһ үҙе тасуирлаған Европа илдәре буйлап сәйәхәт итә (1874 йылда Лондонда шаһтың тәүге сәйәхәте инглиз телендә нәшер ителә; рус телендә «Шаһ Нәср-Әддиндың Мазандеран буйлап сәйәхәте. Уның ғали йәнәптәренең көндәлеге», СПб, 1887.) бар<ref >{{cite web|url =https://w.histrf.ru/articles/nasr-ad-din-shah|title= Наср-ад-­Дин шах|website = Всемирная история|access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. 1873 йылда Венала Бөтә донъя күргәҙмәһендә була. Шаһтың, реформалар ярҙамында, Фарсы илен Европа цивилизацияһына йәлеп итергә тырышыуы көнсығыш фанатизмы һәм халыҡтың психик торғонлоғо арҡаһында уңышһыҙлыҡҡа осрай. Әммә уның тырышлығы менән Фарсы ерендә телеграф ҡуйыла, хәрби мәктәпкә нигеҙ һалына, Франциянан хәрби инструктор саҡырыла, ҡырағай фарсы полктары бер ни тиклем тәртипле ғәскәргә әйләндерелә. [[Тәһран]]да француз мәктәбенә нигеҙ һалына, унда [[тарих]], [[география]], [[химия]] һәм [[медицина]] уҡытыла. 1872 йылда вәзир (премьер-министр) Мирза Хөсәйен хан Сипахсалар аралашсыһы ярҙамында Фарсыстандың бөтә булған һәм буласаҡ инфраструктураһын һәм сәнәғәтен тиерлек концессия рәүешендә британ эшҡыуары Пол Рейтер концессияһына тапшыра. Шаһ Нәсер әд-Диндың идара итеүе баби дини хәрәкәтенең күтәрелеүенә тура килә. [[Мәһди]]ҙең ([[Шиғыйҙар|Исламдың шиғый тармағының]] Вәғәҙә ителгәне) килгәнен һәм яңы дәүер башланыуын иғлан иткән был яңы дини хәрәкәт шаһ тарафынан аяуһыҙ эҙәрлекләнә һәм тулыһынса тиерлек еңелә. Уның нигеҙ һалыусыһы, [[Баб (бабизм)|Баб]], 1850 йылда шаһ Нәсер әд-Дин бойороғо буйынса үлтерелә — әммә күптән түгел генә тәхеткә ултырған яңы шаһтың был фарманы, киреһенсә, шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] осоронда булған элекке ваҡиғалар логик эҙемтәһе була. Үлем тураһындағы указды ул саҡтағы премьер-министр Әмир Низам Мирза Таки Хан әҙерләгән<ref>{{Китап|ссылка=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/shoghi-effendi/god-passes-by/3#507843318|автор=Shoghi Effendi|заглавие=God Passes By|год=1944|место=Wilmette, Illinois 60091|издательство=Baha'i Publishing Trust|страницы=4|страниц=410|isbn=0-87743-034-9}}</ref>. 1852 йылдың 15 авгусында ике баби үҙҙәренең етәксеһен үлтергән өсөн шаһтан үс алырға ҡарар итә һәм уны үлтерергә маташалар. Үлтерергә маташыу ифрат насар планлаштырыла — атап әйткәндә, пистолеттар ваҡ дарылар менән зарядланған була<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref> — һәм шаһ еңелсә йәрәхәттәр менән ҡотолоп ҡала. Бынан һуң бабиҙарҙы эҙәрлекләү ҡырҡа көсәйә һәм община юҡ ителә тиерлек<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref>. Һуңғы Иран тарихсылары шаһты каджар төрки ырыуына ҡарата артыҡ протекционизмда, мәҫәлән, уларҙы махсус рөхсәтһеҙ Тәһранда тотоуҙа ғәйепләй. Үҙ ғаиләһе ағзаларына тағы ла ҙурыраҡ игелектәр күрһәткән. Ҡаджарҙар йорто принцтары наместниклыҡтың күп өлөшөн биләгән. Етмәһә, улар араһында ҡайһы берҙәре әле бала ғына була, әммә ул саҡта ла улар рәсми рәүештә провицияларҙың губернаторҙары итеп тәғәйенләнә, ә уларҙың кәңәшселәре унда ысын власты тормошҡа ашыра. Был Ҡаджарҙар хөкүмәтенең юғары етәкселеге башлыса төркиҙәрҙән торғанын аңлата, был фарсы күпселеге өсөн оҡшамай . == Тышҡы сәйәсәте == Нәсретдин Англия менән уңышһыҙ һуғыш алып бара, был һуғыш Нәсреддиндың 1856 йылда Гератты баҫып алғанда Рәсәй яғында булыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Яуап итеп инглиздәр экспедиция көстәрен ойоштора һәм Ҡарун йылғаһы буйлап Әхүәзгә тиклем алға бара, унда 1857 йылдың февралендә Хушабта, мартта Хуррамшаһрҙа ҡаджар ғәскәре менән һуғыша. Тулы күләмле һуғыштың бушҡа икәнен аңлап, шаһ тыныслыҡ килешеүенә риза була, уның шарттары йомшаҡ була. Шул уҡ йылда [[Париж]]да солохҡа ҡул ҡуйыла. 1857 йылдың июлендә Гераттан ҡаджарҙар ғәскәрҙәре сығарылғандан һуң, Баракзайҙар сардары солтан Әхмәт Хан үҙенең ағаһы Дүст Мөхәммәт менән ыҙғышып, ҡаджарҙарға яҡлау һорап мөрәжәғәт итә, [[Тәһран]]дан ҡала хөкүмәтен үҙ өҫтөнә алырға ебәрелә, һәм шаһ саҡырыуы һәм ҡурсаулығы аҫтында власҡа күтәрелеп, ә 1857 йылда ривитаж аҫтында хатронға ебәрелә һәм киләһе биш йылда уларҙың вассалы сифатында идара итеүен дауам итә. Шаһ, киләһе биш йылда ғәмәлдә улар вассалы булып идара итеүен дауам итә. Ул хөтбә уҡый һәм шаһ исеменә тәңкәләр һуға, шулай итеп үҙенең вассаллығын рәсми рәүештә иғлан итә; һәм шаһтың саҡырыуына буйһоноп, Тәһранға килгәндә, бойондороҡһоҙ хаким булараҡ түгел, ә таждың абруйлы хеҙмәтсеһе булараҡ, шаһтың хөрмәтле халаттары һәм башҡа рәхмәт билдәләре ала. Дөст Мөхәммәт 1863 йылда 10 айлыҡ ҡамауҙан һуң Гератты баҫып алып уны үҙенең Афғанстан әмирлегенә индергәс, шаһ армияны ҡулланып ваҡиғаларға ҡыҫылырға ҡамасаулаған Бөйөк Британияға рәсми ҡаршылыҡ белдерә. 1861 йылда Мерв янында күп меңдәрҙән торған фарсы ғәскәре Кушут хан етәкселегендәге [[Төркмәндәр|төркмән]] ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан еңелә. Шаһтың [[Хиуа ханлығы|Хиуа]] һәм Оманға ҡаршы хәрби саралары уңышлыраҡ була. == Үлеме == Насреддин-шах [[1896 йыл]]дың 1 майында Тәһрандан алыҫ түгел Рей ҡалаһындағы Шаһи Абдул-Әзим ғибәҙәтханаһында доға ҡылғанда Джамалуддин әл-Афғаниҙың, мосолман реформаторы һәм панисламизм идеологы Мирза Реза Керманиҙың револьверынан атып үлтерелә. Шаһ үлтерелгән урынында Абдул Әзим зыяратында ерләнә. Ерләү уның вафатынан һуң ярты йыл үткәс була. Нәсретдин-шаһты үлтереү һәм Мирза Реза Керманиҙы артабан язалау Ирандың сәйәси аңында киҫкен боролош тыуҙыра, һөҙөмтәлә уның вариҫы Мозаферетдин-шаһ идара иткән ваҡытта Иран конституцион революцияһына килтерә. == Ғәиләһе == Зилл әл-Солтан — оло улы, [[Исфаһан]], [[Йәзд]], Буруджирд, Арак, Хузистан һәм Луристан губернаторы . Кәмран мирза шаһтың улы һәм регенты, һуғыш һәм сауҙа министры, шулай уҡ [[Тәһран]] һәм башҡа бик күп ҡалалар һәм өлкәләр губернаторы була. Ул шулай уҡ улемдар (ғалимдар) араһында аҡса таратыу өсөн яуаплы була һәм уларҙы шаһ алдында рәсми вәкиле була. Кронпринц [[Иран Әзербайжаны|Әзербайжандың]] традицион губернаторы була . Фәрхәд Мирза Мутамид әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Фарс губернаторы . Хишмәт әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Кирманшах губернаторы . Солтан Әхмәт Мирза Азад әл-Дәүлә — шаһтың туғаны һәм кейәүе [[Ҡәзвин]] губернаторы . == Наградалары == * {{Орден Белого орла (Российская империя)}} Аҡ бөркөт ордены ([[Рәсәй империяһы]], 1838) * {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} [[Почётлы легион ордены]], ҙур тәре ([[Икенсе француз империяһы|Франция]], 1855) * {{Кавалер Большого креста Королевского венгерского ордена Святого Стефана}} Венгрияның Король Изге Стефан ордены, ҙур тәре ([[Австрия империяһы]], 1859) * {{Кавалер Большого креста ордена Святых Маврикия и Лазаря}} Изгеләр Маврикий һәм Лазарь ордены, ҙур тәре ([[Италия короллеге|Италия]], 1862) * {{Кавалер Высшего ордена Святого Благовещения}} Изге Благовещениеның юғары ордены (Италия, 1862) * {{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}} Нидерланд арыҫланы ордены, ҙур тәре ([[Нидерланд]], 1868) * {{Орден Андрея Первозванного}} Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Александра Невского}} Изге Александр Невский ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Станислава 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Станислав ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святой Анны 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Анна лордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Подвязки}} [[Орден Подвязки]] (Бөйөк Британия, 1873) * {{Орден Чёрного орла}} [[Орден Чёрного орла|Ҡара бөркөт ордены]] ([[Пруссия (короллек)|Пруссия]], 1873) * {{Большой крест ордена Красного орла}} [[Ҡыҙыл бөркөт ордены]], ҙур тәре (Пруссия, 1873) * {{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}} [[Леопольд I ордены]], ҙур тәре ([[Бельгия]], 1873) * {{Орден Османие 1 степени}} 1-се дәрәжә Ғосманиә ордены ([[Ғосман империяһы]], 1880) * [[Файл:Order_of_Glory_(Ottoman_Empire)_-_ribbon_bar.png|ссылка=Орден_Славы_(Османская_империя)|граница|60x60пкс]] Орден Славы (Османская империя, 1880) * Золотая [[медаль «За взятие штурмом Геок-Тепе»]] (Российская империя, 1881) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Наср-Эддин}} {{Тышҡы һытанмалар}} {{start box}} {{succession box|title=[[Шаһиншаһ|Иран шаһы]]|before=[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]|after= [[Мозаферетдин-шаһ Ҡаджар]] |years=[[1848]]–[[1896]]}} {{end box}} * [http://www.qajarpages.org/nassereddinshah.html Nasser-al-Din Shah’s Portrait] * [http://www.iranian.com/Pictory/qajar.html His visit to England(select from list)] * [https://web.archive.org/web/20071007021343/http://iranjoa.com/iranjoa14/golestan/english/pic12.htm Side view of Nasser-al-Din Shah’s marble tombstone] {{Навигационная таблица |имя = Иран шаһиншаһтары |заголовок = [[Иран]] шаһиншаһтары |класс_списков = hlist |заголовок1 = [[Әһәмәниҙәр]] |список1 = * [[Бөйөк Кир II]] * [[Камбис II]] * [[Дарий I]] * [[Ксеркс I]] * [[Артаксеркс I]] * [[Ксеркс II]] * [[Секудиан]] * [[Дарий II]] * [[Артаксеркс II]] * [[Артаксеркс III]] * [[Арсес]] * [[Дарий III]] |заголовок2 = [[Әршәкиҙәр]] |список2 = * [[Митридат I (царь Парфии)|Митридат I]] * [[Фраат II]] * [[Артабан (царь Парфии II века до н. э.)|Артабан II]] * [[Митридат II (царь Парфии)|Митридат II]] * [[Готарз I]] * [[Ород I]] * [[Санатрук (царь Парфии)|Санатрук]] * [[Фраат III]] * [[Ород II]] * [[Митридат III (царь Парфии)|Митридат III]] * [[Пакор I]] * [[Фраат IV]] * [[Фраат V]] * [[Муза Парфянская]] * [[Ород III]] * [[Вонон I]] * [[Артабан III]] * [[Тиридат III]] * [[Вардан I]] * [[Готарз II]] * [[Вонон II]] * [[Вологез I]] * [[Вологез II]] * [[Вологез III]] * [[Хосрой (Ороз)]] * [[Митридат IV]] * [[Вологез IV]] * [[Вологез V]] * [[Вологез VI]] * [[Артабан (царь Парфии III века н. э.)|Артабан IV/V]] |заголовок3 = [[Сәсәниҙәр]] |список3 = * [[Ардашир Папакан]] * [[Пероз|Пероз I]] * [[Шапур I]] * [[Ормизд I]] * [[Бахрам I]] * [[Бахрам II]] * [[Бахрам III]] * [[Нарсе]] * [[Ормизд II]] * [[Шапур II]] * [[Әрташир II]] * [[Шапур III]] * [[Бахрам IV]] * [[Йездегерд I]] * [[Бахрам V]] * [[Йездегерд II]] * [[Ормизд III]] * [[Пероз]] * [[Балаш (шахиншах)|Балаш]] * [[Ҡәүәт I]] * [[Замасп]] * [[Хәсрәү I Ануширван]] * [[Ормизд IV]] * [[Бахрам Чубин]] * [[Хәсрәү II Пәрүииз]] * [[Ҡәүәт II]] * [[Арташир III]] * [[Фаррухан Шахрвараз]] * [[Борандохт]] * [[Азармедохт]] * [[Хосров V]] * [[Йездегерд III]] |заголовок4 = [[Сәфәүиҙәр]] |список4 = * [[Исмәғил I]] * [[Тахмасп I]] * [[Исмәғил II]] * [[Мухаммад Худабенде]] * [[Бөйөк Ғәббәс I]] * [[Сефи I]] * [[Аббас II (шах Ирана)|Ғәббәс II]] * [[Сөләймән Сефи]] * [[Солтан Хусейн|Солтан Хөсәйен I]] * [[Тахмасп II]] * [[Ғәббәс III]] * [[Сефевиды#Сулейман II|Сөләймән II]] * [[Сефевиды#Исмәғил III|Исмәғил III]] |заголовок5 = [[Хотаки]] |список5 = * [[Мир Махмуд-шах|Мир Махмүт]] * [[Ашраф-шах|Мир Әшрәф]] |заголовок6 = [[әфшәриҙәр]] |список6 = * [[Надир-шах|Нәдир]] * [[Али Адил-шах|Әли Әҙил]] * [[Солтан Ибрахим-шах|Солтан Ибраһим]] * [[Шахрох-шах|Шахрох]] |заголовок7 = [[Зәндәр]] |список7 = * [[Али Мурад-шах|Әли Морат]] * [[Джафар-шах|Джафар]] * [[Лотф Али-шах|Лотф Әли]] |заголовок8 = [[Каджары (династия)|Ҡаджарҙар]] |список8 = * [[Аға Мөхәммәт Шаһ Ҡаджар|Аға Мөхәммәт]] * [[Фетх Али-шах|Фәтәли]] * [[Мөхәммәт-шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] * [[Нәсер әд-Дин Шах|Насретдин]] * [[Мозафереддин шаһ Ҡаджар|Мозафереддин]] * [[Мөхәммәт Әли шаһ|Мөхәммәт Әли]] * [[Солтан Әхмәт шаһ|Солтан Әхмәт]] |заголовок9 = [[Пәһләүиҙәр]] |список9 = * [[Реза Пехлеви|Бөйөк Реза]] * [[Мохаммед Реза Пехлеви|Мөхәммәт Реза]] }}<noinclude> </noinclude> [[Категория:Иран хакимдары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1749 йылда вафат булғандар]] [[Категория:20 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:1719 йылда тыуғандар]] [[Категория:I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)]] [[Категория:Изге Александр Невский ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Маврикий һәм Лазарь орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары]] [[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл бөркөт ордены кавалерҙары Оло тәре]] [[Категория:Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Стефан король венгр орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Подвязка ордены кавалерҙары]] [[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:1896 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1831 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] i0o9258bhlj2bf4gmwrwpdslpyqaug7 1298663 1298656 2026-05-31T05:48:43Z Юлдашева Луиза 18980 /* Биографияһы */ 1298663 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәсер әд-Дин Шаһ Ҡаджар''' ({{lang-fa|ناصرالدین شاه قاجار}}, {{lang-az|Nəsrəddin şah Qacar}};; Рәсәйҙә йәшәгән ваҡытта уны '''Насретдин шаһ''' тип атайҙар; {{Тыуған көнө|16|7|1831}} — {{Үлгән көнө|1|5|1896}}) — Ҡаджарҙар династияһынан [[Иран|Фарсыстандың]] дүртенсе шаһы. Насер әд-Диндың 47 йыллыҡ идара итеүе хәҙерге тарихта иң оҙайлы һәм [[Иран|Фарсыстандың]] өс мең йыллыҡ тарихында өсөнсө урында тора<ref >{{cite web|url =https://artsandculture.google.com/entity/m03sc1p?hl=ru|title= Насер ад-Дин шах|website = |access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. == Биографияһы == [[Файл:Насер_ад-Дин_Шах,_шах_персидский._хромлит._1894г_ГИМ_e1t3.jpg|слева|мини|272x272пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ, Шаһ. Хромлитограф 1894]] [[Файл:The_Shah_and_the_British_Royal_Family.jpg|слева|мини|200x200пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ Александра Датская һәм Мария Федоровна араһында Король Альберт залында .]] [[Файл:Alexander_II_of_Russia_and_Naser_al-Din_Shah_Qajar_by_M.Zichy_(1874,_Hermitage).jpg|справа|мини|250x250пкс|''Михаил Зичи .'' ''1873 йылда Царицын яланында парад ваҡытында [[Александр II]] һәм шаһ Нәср әд-Дин.'']] [[Файл:Antoin_Sevruguin_Nasseraldinshah2.jpg|справа|мини|338x338пкс|Ҡояш тәхетенең аҫҡы баҫҡысында ултырған Нәсер әд-Дин шаһ]] Атаһы буласаҡ шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]], [[Фәтәли шаһ|Фәтәли шаһтың]] ейәне була. Нәсретдин шаһ 1831 йылдың 16 июлендә Кохнамир ауылында тыуған. Йәш сағында ул һарайҙан алыҫта, [[Тәбриз]]дә, тыуған еренә яҡын йәшәй. 1848 йылда атаһы вафат булғас, Нәсретдин тәхеткә саҡырыла, ләкин тәхетте ҡорал көсө менән алырға тура килә. Ун ике йәшенә тиклем Нәсер әд-Дин тик төрки (әзербайжан) телен генә белә, әммә тиҙҙән фарсы телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнә, шулай уҡ француз һәм ғәрәп телдәрендә лә бик яҡшы өйрәнеүгә өлгәшә, география, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөү менән мауыға башлай. 1873, 1878 һәм 1889 йылдарҙа шаһ үҙе тасуирлаған Европа илдәре буйлап сәйәхәт итә (1874 йылда Лондонда шаһтың тәүге сәйәхәте инглиз телендә нәшер ителә; рус телендә «Шаһ Нәср-Әддиндың Мазандеран буйлап сәйәхәте. Уның ғали йәнәптәренең көндәлеге», СПб, 1887.) бар<ref >{{cite web|url =https://w.histrf.ru/articles/nasr-ad-din-shah|title= Наср-ад-­Дин шах|website = Всемирная история|access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. 1873 йылда Венала Бөтә донъя күргәҙмәһендә була. Шаһтың, реформалар ярҙамында, Фарсы илен Европа цивилизацияһына йәлеп итергә тырышыуы көнсығыш фанатизмы һәм халыҡтың психик торғонлоғо арҡаһында уңышһыҙлыҡҡа осрай. Әммә уның тырышлығы менән Фарсы ерендә телеграф ҡуйыла, хәрби мәктәпкә нигеҙ һалына, Франциянан хәрби инструктор саҡырыла, ҡырағай фарсы полктары бер ни тиклем тәртипле ғәскәргә әйләндерелә. [[Тәһран]]да француз мәктәбенә нигеҙ һалына, унда [[тарих]], [[география]], [[химия]] һәм [[медицина]] уҡытыла<ref >{{cite web|url =https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/216018|title= Насреддин шах Каджар|website = |access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. 1872 йылда вәзир (премьер-министр) Мирза Хөсәйен хан Сипахсалар аралашсыһы ярҙамында Фарсыстандың бөтә булған һәм буласаҡ инфраструктураһын һәм сәнәғәтен тиерлек концессия рәүешендә британ эшҡыуары Пол Рейтер концессияһына тапшыра. Шаһ Нәсер әд-Диндың идара итеүе баби дини хәрәкәтенең күтәрелеүенә тура килә. [[Мәһди]]ҙең ([[Шиғыйҙар|Исламдың шиғый тармағының]] Вәғәҙә ителгәне) килгәнен һәм яңы дәүер башланыуын иғлан иткән был яңы дини хәрәкәт шаһ тарафынан аяуһыҙ эҙәрлекләнә һәм тулыһынса тиерлек еңелә. Уның нигеҙ һалыусыһы, [[Баб (бабизм)|Баб]], 1850 йылда шаһ Нәсер әд-Дин бойороғо буйынса үлтерелә — әммә күптән түгел генә тәхеткә ултырған яңы шаһтың был фарманы, киреһенсә, шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] осоронда булған элекке ваҡиғалар логик эҙемтәһе була. Үлем тураһындағы указды ул саҡтағы премьер-министр Әмир Низам Мирза Таки Хан әҙерләгән<ref>{{Китап|ссылка=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/shoghi-effendi/god-passes-by/3#507843318|автор=Shoghi Effendi|заглавие=God Passes By|год=1944|место=Wilmette, Illinois 60091|издательство=Baha'i Publishing Trust|страницы=4|страниц=410|isbn=0-87743-034-9}}</ref>. 1852 йылдың 15 авгусында ике баби үҙҙәренең етәксеһен үлтергән өсөн шаһтан үс алырға ҡарар итә һәм уны үлтерергә маташалар. Үлтерергә маташыу ифрат насар планлаштырыла — атап әйткәндә, пистолеттар ваҡ дарылар менән зарядланған була<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref> — һәм шаһ еңелсә йәрәхәттәр менән ҡотолоп ҡала. Бынан һуң бабиҙарҙы эҙәрлекләү ҡырҡа көсәйә һәм община юҡ ителә тиерлек<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref>. Һуңғы Иран тарихсылары шаһты каджар төрки ырыуына ҡарата артыҡ протекционизмда, мәҫәлән, уларҙы махсус рөхсәтһеҙ Тәһранда тотоуҙа ғәйепләй. Үҙ ғаиләһе ағзаларына тағы ла ҙурыраҡ игелектәр күрһәткән. Ҡаджарҙар йорто принцтары наместниклыҡтың күп өлөшөн биләгән. Етмәһә, улар араһында ҡайһы берҙәре әле бала ғына була, әммә ул саҡта ла улар рәсми рәүештә провицияларҙың губернаторҙары итеп тәғәйенләнә, ә уларҙың кәңәшселәре унда ысын власты тормошҡа ашыра. Был Ҡаджарҙар хөкүмәтенең юғары етәкселеге башлыса төркиҙәрҙән торғанын аңлата, был фарсы күпселеге өсөн оҡшамай . == Тышҡы сәйәсәте == Нәсретдин Англия менән уңышһыҙ һуғыш алып бара, был һуғыш Нәсреддиндың 1856 йылда Гератты баҫып алғанда Рәсәй яғында булыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Яуап итеп инглиздәр экспедиция көстәрен ойоштора һәм Ҡарун йылғаһы буйлап Әхүәзгә тиклем алға бара, унда 1857 йылдың февралендә Хушабта, мартта Хуррамшаһрҙа ҡаджар ғәскәре менән һуғыша. Тулы күләмле һуғыштың бушҡа икәнен аңлап, шаһ тыныслыҡ килешеүенә риза була, уның шарттары йомшаҡ була. Шул уҡ йылда [[Париж]]да солохҡа ҡул ҡуйыла. 1857 йылдың июлендә Гераттан ҡаджарҙар ғәскәрҙәре сығарылғандан һуң, Баракзайҙар сардары солтан Әхмәт Хан үҙенең ағаһы Дүст Мөхәммәт менән ыҙғышып, ҡаджарҙарға яҡлау һорап мөрәжәғәт итә, [[Тәһран]]дан ҡала хөкүмәтен үҙ өҫтөнә алырға ебәрелә, һәм шаһ саҡырыуы һәм ҡурсаулығы аҫтында власҡа күтәрелеп, ә 1857 йылда ривитаж аҫтында хатронға ебәрелә һәм киләһе биш йылда уларҙың вассалы сифатында идара итеүен дауам итә. Шаһ, киләһе биш йылда ғәмәлдә улар вассалы булып идара итеүен дауам итә. Ул хөтбә уҡый һәм шаһ исеменә тәңкәләр һуға, шулай итеп үҙенең вассаллығын рәсми рәүештә иғлан итә; һәм шаһтың саҡырыуына буйһоноп, Тәһранға килгәндә, бойондороҡһоҙ хаким булараҡ түгел, ә таждың абруйлы хеҙмәтсеһе булараҡ, шаһтың хөрмәтле халаттары һәм башҡа рәхмәт билдәләре ала. Дөст Мөхәммәт 1863 йылда 10 айлыҡ ҡамауҙан һуң Гератты баҫып алып уны үҙенең Афғанстан әмирлегенә индергәс, шаһ армияны ҡулланып ваҡиғаларға ҡыҫылырға ҡамасаулаған Бөйөк Британияға рәсми ҡаршылыҡ белдерә. 1861 йылда Мерв янында күп меңдәрҙән торған фарсы ғәскәре Кушут хан етәкселегендәге [[Төркмәндәр|төркмән]] ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан еңелә. Шаһтың [[Хиуа ханлығы|Хиуа]] һәм Оманға ҡаршы хәрби саралары уңышлыраҡ була. == Үлеме == Насреддин-шах [[1896 йыл]]дың 1 майында Тәһрандан алыҫ түгел Рей ҡалаһындағы Шаһи Абдул-Әзим ғибәҙәтханаһында доға ҡылғанда Джамалуддин әл-Афғаниҙың, мосолман реформаторы һәм панисламизм идеологы Мирза Реза Керманиҙың револьверынан атып үлтерелә. Шаһ үлтерелгән урынында Абдул Әзим зыяратында ерләнә. Ерләү уның вафатынан һуң ярты йыл үткәс була. Нәсретдин-шаһты үлтереү һәм Мирза Реза Керманиҙы артабан язалау Ирандың сәйәси аңында киҫкен боролош тыуҙыра, һөҙөмтәлә уның вариҫы Мозаферетдин-шаһ идара иткән ваҡытта Иран конституцион революцияһына килтерә. == Ғәиләһе == Зилл әл-Солтан — оло улы, [[Исфаһан]], [[Йәзд]], Буруджирд, Арак, Хузистан һәм Луристан губернаторы . Кәмран мирза шаһтың улы һәм регенты, һуғыш һәм сауҙа министры, шулай уҡ [[Тәһран]] һәм башҡа бик күп ҡалалар һәм өлкәләр губернаторы була. Ул шулай уҡ улемдар (ғалимдар) араһында аҡса таратыу өсөн яуаплы була һәм уларҙы шаһ алдында рәсми вәкиле була. Кронпринц [[Иран Әзербайжаны|Әзербайжандың]] традицион губернаторы була . Фәрхәд Мирза Мутамид әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Фарс губернаторы . Хишмәт әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Кирманшах губернаторы . Солтан Әхмәт Мирза Азад әл-Дәүлә — шаһтың туғаны һәм кейәүе [[Ҡәзвин]] губернаторы . == Наградалары == * {{Орден Белого орла (Российская империя)}} Аҡ бөркөт ордены ([[Рәсәй империяһы]], 1838) * {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} [[Почётлы легион ордены]], ҙур тәре ([[Икенсе француз империяһы|Франция]], 1855) * {{Кавалер Большого креста Королевского венгерского ордена Святого Стефана}} Венгрияның Король Изге Стефан ордены, ҙур тәре ([[Австрия империяһы]], 1859) * {{Кавалер Большого креста ордена Святых Маврикия и Лазаря}} Изгеләр Маврикий һәм Лазарь ордены, ҙур тәре ([[Италия короллеге|Италия]], 1862) * {{Кавалер Высшего ордена Святого Благовещения}} Изге Благовещениеның юғары ордены (Италия, 1862) * {{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}} Нидерланд арыҫланы ордены, ҙур тәре ([[Нидерланд]], 1868) * {{Орден Андрея Первозванного}} Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Александра Невского}} Изге Александр Невский ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Станислава 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Станислав ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святой Анны 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Анна лордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Подвязки}} [[Орден Подвязки]] (Бөйөк Британия, 1873) * {{Орден Чёрного орла}} [[Орден Чёрного орла|Ҡара бөркөт ордены]] ([[Пруссия (короллек)|Пруссия]], 1873) * {{Большой крест ордена Красного орла}} [[Ҡыҙыл бөркөт ордены]], ҙур тәре (Пруссия, 1873) * {{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}} [[Леопольд I ордены]], ҙур тәре ([[Бельгия]], 1873) * {{Орден Османие 1 степени}} 1-се дәрәжә Ғосманиә ордены ([[Ғосман империяһы]], 1880) * [[Файл:Order_of_Glory_(Ottoman_Empire)_-_ribbon_bar.png|ссылка=Орден_Славы_(Османская_империя)|граница|60x60пкс]] Орден Славы (Османская империя, 1880) * Золотая [[медаль «За взятие штурмом Геок-Тепе»]] (Российская империя, 1881) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Наср-Эддин}} {{Тышҡы һытанмалар}} {{start box}} {{succession box|title=[[Шаһиншаһ|Иран шаһы]]|before=[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]|after= [[Мозаферетдин-шаһ Ҡаджар]] |years=[[1848]]–[[1896]]}} {{end box}} * [http://www.qajarpages.org/nassereddinshah.html Nasser-al-Din Shah’s Portrait] * [http://www.iranian.com/Pictory/qajar.html His visit to England(select from list)] * [https://web.archive.org/web/20071007021343/http://iranjoa.com/iranjoa14/golestan/english/pic12.htm Side view of Nasser-al-Din Shah’s marble tombstone] {{Навигационная таблица |имя = Иран шаһиншаһтары |заголовок = [[Иран]] шаһиншаһтары |класс_списков = hlist |заголовок1 = [[Әһәмәниҙәр]] |список1 = * [[Бөйөк Кир II]] * [[Камбис II]] * [[Дарий I]] * [[Ксеркс I]] * [[Артаксеркс I]] * [[Ксеркс II]] * [[Секудиан]] * [[Дарий II]] * [[Артаксеркс II]] * [[Артаксеркс III]] * [[Арсес]] * [[Дарий III]] |заголовок2 = [[Әршәкиҙәр]] |список2 = * [[Митридат I (царь Парфии)|Митридат I]] * [[Фраат II]] * [[Артабан (царь Парфии II века до н. э.)|Артабан II]] * [[Митридат II (царь Парфии)|Митридат II]] * [[Готарз I]] * [[Ород I]] * [[Санатрук (царь Парфии)|Санатрук]] * [[Фраат III]] * [[Ород II]] * [[Митридат III (царь Парфии)|Митридат III]] * [[Пакор I]] * [[Фраат IV]] * [[Фраат V]] * [[Муза Парфянская]] * [[Ород III]] * [[Вонон I]] * [[Артабан III]] * [[Тиридат III]] * [[Вардан I]] * [[Готарз II]] * [[Вонон II]] * [[Вологез I]] * [[Вологез II]] * [[Вологез III]] * [[Хосрой (Ороз)]] * [[Митридат IV]] * [[Вологез IV]] * [[Вологез V]] * [[Вологез VI]] * [[Артабан (царь Парфии III века н. э.)|Артабан IV/V]] |заголовок3 = [[Сәсәниҙәр]] |список3 = * [[Ардашир Папакан]] * [[Пероз|Пероз I]] * [[Шапур I]] * [[Ормизд I]] * [[Бахрам I]] * [[Бахрам II]] * [[Бахрам III]] * [[Нарсе]] * [[Ормизд II]] * [[Шапур II]] * [[Әрташир II]] * [[Шапур III]] * [[Бахрам IV]] * [[Йездегерд I]] * [[Бахрам V]] * [[Йездегерд II]] * [[Ормизд III]] * [[Пероз]] * [[Балаш (шахиншах)|Балаш]] * [[Ҡәүәт I]] * [[Замасп]] * [[Хәсрәү I Ануширван]] * [[Ормизд IV]] * [[Бахрам Чубин]] * [[Хәсрәү II Пәрүииз]] * [[Ҡәүәт II]] * [[Арташир III]] * [[Фаррухан Шахрвараз]] * [[Борандохт]] * [[Азармедохт]] * [[Хосров V]] * [[Йездегерд III]] |заголовок4 = [[Сәфәүиҙәр]] |список4 = * [[Исмәғил I]] * [[Тахмасп I]] * [[Исмәғил II]] * [[Мухаммад Худабенде]] * [[Бөйөк Ғәббәс I]] * [[Сефи I]] * [[Аббас II (шах Ирана)|Ғәббәс II]] * [[Сөләймән Сефи]] * [[Солтан Хусейн|Солтан Хөсәйен I]] * [[Тахмасп II]] * [[Ғәббәс III]] * [[Сефевиды#Сулейман II|Сөләймән II]] * [[Сефевиды#Исмәғил III|Исмәғил III]] |заголовок5 = [[Хотаки]] |список5 = * [[Мир Махмуд-шах|Мир Махмүт]] * [[Ашраф-шах|Мир Әшрәф]] |заголовок6 = [[әфшәриҙәр]] |список6 = * [[Надир-шах|Нәдир]] * [[Али Адил-шах|Әли Әҙил]] * [[Солтан Ибрахим-шах|Солтан Ибраһим]] * [[Шахрох-шах|Шахрох]] |заголовок7 = [[Зәндәр]] |список7 = * [[Али Мурад-шах|Әли Морат]] * [[Джафар-шах|Джафар]] * [[Лотф Али-шах|Лотф Әли]] |заголовок8 = [[Каджары (династия)|Ҡаджарҙар]] |список8 = * [[Аға Мөхәммәт Шаһ Ҡаджар|Аға Мөхәммәт]] * [[Фетх Али-шах|Фәтәли]] * [[Мөхәммәт-шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] * [[Нәсер әд-Дин Шах|Насретдин]] * [[Мозафереддин шаһ Ҡаджар|Мозафереддин]] * [[Мөхәммәт Әли шаһ|Мөхәммәт Әли]] * [[Солтан Әхмәт шаһ|Солтан Әхмәт]] |заголовок9 = [[Пәһләүиҙәр]] |список9 = * [[Реза Пехлеви|Бөйөк Реза]] * [[Мохаммед Реза Пехлеви|Мөхәммәт Реза]] }}<noinclude> </noinclude> [[Категория:Иран хакимдары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1749 йылда вафат булғандар]] [[Категория:20 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:1719 йылда тыуғандар]] [[Категория:I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)]] [[Категория:Изге Александр Невский ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Маврикий һәм Лазарь орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары]] [[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл бөркөт ордены кавалерҙары Оло тәре]] [[Категория:Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Стефан король венгр орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Подвязка ордены кавалерҙары]] [[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:1896 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1831 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] qpsi40uv9cmyplqhjb7a39xwz9bx1by 1298664 1298663 2026-05-31T05:49:30Z Юлдашева Луиза 18980 /* Һылтанмалар */ 1298664 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәсер әд-Дин Шаһ Ҡаджар''' ({{lang-fa|ناصرالدین شاه قاجار}}, {{lang-az|Nəsrəddin şah Qacar}};; Рәсәйҙә йәшәгән ваҡытта уны '''Насретдин шаһ''' тип атайҙар; {{Тыуған көнө|16|7|1831}} — {{Үлгән көнө|1|5|1896}}) — Ҡаджарҙар династияһынан [[Иран|Фарсыстандың]] дүртенсе шаһы. Насер әд-Диндың 47 йыллыҡ идара итеүе хәҙерге тарихта иң оҙайлы һәм [[Иран|Фарсыстандың]] өс мең йыллыҡ тарихында өсөнсө урында тора<ref >{{cite web|url =https://artsandculture.google.com/entity/m03sc1p?hl=ru|title= Насер ад-Дин шах|website = |access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. == Биографияһы == [[Файл:Насер_ад-Дин_Шах,_шах_персидский._хромлит._1894г_ГИМ_e1t3.jpg|слева|мини|272x272пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ, Шаһ. Хромлитограф 1894]] [[Файл:The_Shah_and_the_British_Royal_Family.jpg|слева|мини|200x200пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ Александра Датская һәм Мария Федоровна араһында Король Альберт залында .]] [[Файл:Alexander_II_of_Russia_and_Naser_al-Din_Shah_Qajar_by_M.Zichy_(1874,_Hermitage).jpg|справа|мини|250x250пкс|''Михаил Зичи .'' ''1873 йылда Царицын яланында парад ваҡытында [[Александр II]] һәм шаһ Нәср әд-Дин.'']] [[Файл:Antoin_Sevruguin_Nasseraldinshah2.jpg|справа|мини|338x338пкс|Ҡояш тәхетенең аҫҡы баҫҡысында ултырған Нәсер әд-Дин шаһ]] Атаһы буласаҡ шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]], [[Фәтәли шаһ|Фәтәли шаһтың]] ейәне була. Нәсретдин шаһ 1831 йылдың 16 июлендә Кохнамир ауылында тыуған. Йәш сағында ул һарайҙан алыҫта, [[Тәбриз]]дә, тыуған еренә яҡын йәшәй. 1848 йылда атаһы вафат булғас, Нәсретдин тәхеткә саҡырыла, ләкин тәхетте ҡорал көсө менән алырға тура килә. Ун ике йәшенә тиклем Нәсер әд-Дин тик төрки (әзербайжан) телен генә белә, әммә тиҙҙән фарсы телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнә, шулай уҡ француз һәм ғәрәп телдәрендә лә бик яҡшы өйрәнеүгә өлгәшә, география, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөү менән мауыға башлай. 1873, 1878 һәм 1889 йылдарҙа шаһ үҙе тасуирлаған Европа илдәре буйлап сәйәхәт итә (1874 йылда Лондонда шаһтың тәүге сәйәхәте инглиз телендә нәшер ителә; рус телендә «Шаһ Нәср-Әддиндың Мазандеран буйлап сәйәхәте. Уның ғали йәнәптәренең көндәлеге», СПб, 1887.) бар<ref >{{cite web|url =https://w.histrf.ru/articles/nasr-ad-din-shah|title= Наср-ад-­Дин шах|website = Всемирная история|access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. 1873 йылда Венала Бөтә донъя күргәҙмәһендә була. Шаһтың, реформалар ярҙамында, Фарсы илен Европа цивилизацияһына йәлеп итергә тырышыуы көнсығыш фанатизмы һәм халыҡтың психик торғонлоғо арҡаһында уңышһыҙлыҡҡа осрай. Әммә уның тырышлығы менән Фарсы ерендә телеграф ҡуйыла, хәрби мәктәпкә нигеҙ һалына, Франциянан хәрби инструктор саҡырыла, ҡырағай фарсы полктары бер ни тиклем тәртипле ғәскәргә әйләндерелә. [[Тәһран]]да француз мәктәбенә нигеҙ һалына, унда [[тарих]], [[география]], [[химия]] һәм [[медицина]] уҡытыла<ref >{{cite web|url =https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/216018|title= Насреддин шах Каджар|website = |access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. 1872 йылда вәзир (премьер-министр) Мирза Хөсәйен хан Сипахсалар аралашсыһы ярҙамында Фарсыстандың бөтә булған һәм буласаҡ инфраструктураһын һәм сәнәғәтен тиерлек концессия рәүешендә британ эшҡыуары Пол Рейтер концессияһына тапшыра. Шаһ Нәсер әд-Диндың идара итеүе баби дини хәрәкәтенең күтәрелеүенә тура килә. [[Мәһди]]ҙең ([[Шиғыйҙар|Исламдың шиғый тармағының]] Вәғәҙә ителгәне) килгәнен һәм яңы дәүер башланыуын иғлан иткән был яңы дини хәрәкәт шаһ тарафынан аяуһыҙ эҙәрлекләнә һәм тулыһынса тиерлек еңелә. Уның нигеҙ һалыусыһы, [[Баб (бабизм)|Баб]], 1850 йылда шаһ Нәсер әд-Дин бойороғо буйынса үлтерелә — әммә күптән түгел генә тәхеткә ултырған яңы шаһтың был фарманы, киреһенсә, шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] осоронда булған элекке ваҡиғалар логик эҙемтәһе була. Үлем тураһындағы указды ул саҡтағы премьер-министр Әмир Низам Мирза Таки Хан әҙерләгән<ref>{{Китап|ссылка=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/shoghi-effendi/god-passes-by/3#507843318|автор=Shoghi Effendi|заглавие=God Passes By|год=1944|место=Wilmette, Illinois 60091|издательство=Baha'i Publishing Trust|страницы=4|страниц=410|isbn=0-87743-034-9}}</ref>. 1852 йылдың 15 авгусында ике баби үҙҙәренең етәксеһен үлтергән өсөн шаһтан үс алырға ҡарар итә һәм уны үлтерергә маташалар. Үлтерергә маташыу ифрат насар планлаштырыла — атап әйткәндә, пистолеттар ваҡ дарылар менән зарядланған була<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref> — һәм шаһ еңелсә йәрәхәттәр менән ҡотолоп ҡала. Бынан һуң бабиҙарҙы эҙәрлекләү ҡырҡа көсәйә һәм община юҡ ителә тиерлек<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref>. Һуңғы Иран тарихсылары шаһты каджар төрки ырыуына ҡарата артыҡ протекционизмда, мәҫәлән, уларҙы махсус рөхсәтһеҙ Тәһранда тотоуҙа ғәйепләй. Үҙ ғаиләһе ағзаларына тағы ла ҙурыраҡ игелектәр күрһәткән. Ҡаджарҙар йорто принцтары наместниклыҡтың күп өлөшөн биләгән. Етмәһә, улар араһында ҡайһы берҙәре әле бала ғына була, әммә ул саҡта ла улар рәсми рәүештә провицияларҙың губернаторҙары итеп тәғәйенләнә, ә уларҙың кәңәшселәре унда ысын власты тормошҡа ашыра. Был Ҡаджарҙар хөкүмәтенең юғары етәкселеге башлыса төркиҙәрҙән торғанын аңлата, был фарсы күпселеге өсөн оҡшамай . == Тышҡы сәйәсәте == Нәсретдин Англия менән уңышһыҙ һуғыш алып бара, был һуғыш Нәсреддиндың 1856 йылда Гератты баҫып алғанда Рәсәй яғында булыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Яуап итеп инглиздәр экспедиция көстәрен ойоштора һәм Ҡарун йылғаһы буйлап Әхүәзгә тиклем алға бара, унда 1857 йылдың февралендә Хушабта, мартта Хуррамшаһрҙа ҡаджар ғәскәре менән һуғыша. Тулы күләмле һуғыштың бушҡа икәнен аңлап, шаһ тыныслыҡ килешеүенә риза була, уның шарттары йомшаҡ була. Шул уҡ йылда [[Париж]]да солохҡа ҡул ҡуйыла. 1857 йылдың июлендә Гераттан ҡаджарҙар ғәскәрҙәре сығарылғандан һуң, Баракзайҙар сардары солтан Әхмәт Хан үҙенең ағаһы Дүст Мөхәммәт менән ыҙғышып, ҡаджарҙарға яҡлау һорап мөрәжәғәт итә, [[Тәһран]]дан ҡала хөкүмәтен үҙ өҫтөнә алырға ебәрелә, һәм шаһ саҡырыуы һәм ҡурсаулығы аҫтында власҡа күтәрелеп, ә 1857 йылда ривитаж аҫтында хатронға ебәрелә һәм киләһе биш йылда уларҙың вассалы сифатында идара итеүен дауам итә. Шаһ, киләһе биш йылда ғәмәлдә улар вассалы булып идара итеүен дауам итә. Ул хөтбә уҡый һәм шаһ исеменә тәңкәләр һуға, шулай итеп үҙенең вассаллығын рәсми рәүештә иғлан итә; һәм шаһтың саҡырыуына буйһоноп, Тәһранға килгәндә, бойондороҡһоҙ хаким булараҡ түгел, ә таждың абруйлы хеҙмәтсеһе булараҡ, шаһтың хөрмәтле халаттары һәм башҡа рәхмәт билдәләре ала. Дөст Мөхәммәт 1863 йылда 10 айлыҡ ҡамауҙан һуң Гератты баҫып алып уны үҙенең Афғанстан әмирлегенә индергәс, шаһ армияны ҡулланып ваҡиғаларға ҡыҫылырға ҡамасаулаған Бөйөк Британияға рәсми ҡаршылыҡ белдерә. 1861 йылда Мерв янында күп меңдәрҙән торған фарсы ғәскәре Кушут хан етәкселегендәге [[Төркмәндәр|төркмән]] ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан еңелә. Шаһтың [[Хиуа ханлығы|Хиуа]] һәм Оманға ҡаршы хәрби саралары уңышлыраҡ була. == Үлеме == Насреддин-шах [[1896 йыл]]дың 1 майында Тәһрандан алыҫ түгел Рей ҡалаһындағы Шаһи Абдул-Әзим ғибәҙәтханаһында доға ҡылғанда Джамалуддин әл-Афғаниҙың, мосолман реформаторы һәм панисламизм идеологы Мирза Реза Керманиҙың револьверынан атып үлтерелә. Шаһ үлтерелгән урынында Абдул Әзим зыяратында ерләнә. Ерләү уның вафатынан һуң ярты йыл үткәс була. Нәсретдин-шаһты үлтереү һәм Мирза Реза Керманиҙы артабан язалау Ирандың сәйәси аңында киҫкен боролош тыуҙыра, һөҙөмтәлә уның вариҫы Мозаферетдин-шаһ идара иткән ваҡытта Иран конституцион революцияһына килтерә. == Ғәиләһе == Зилл әл-Солтан — оло улы, [[Исфаһан]], [[Йәзд]], Буруджирд, Арак, Хузистан һәм Луристан губернаторы . Кәмран мирза шаһтың улы һәм регенты, һуғыш һәм сауҙа министры, шулай уҡ [[Тәһран]] һәм башҡа бик күп ҡалалар һәм өлкәләр губернаторы була. Ул шулай уҡ улемдар (ғалимдар) араһында аҡса таратыу өсөн яуаплы була һәм уларҙы шаһ алдында рәсми вәкиле була. Кронпринц [[Иран Әзербайжаны|Әзербайжандың]] традицион губернаторы була . Фәрхәд Мирза Мутамид әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Фарс губернаторы . Хишмәт әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Кирманшах губернаторы . Солтан Әхмәт Мирза Азад әл-Дәүлә — шаһтың туғаны һәм кейәүе [[Ҡәзвин]] губернаторы . == Наградалары == * {{Орден Белого орла (Российская империя)}} Аҡ бөркөт ордены ([[Рәсәй империяһы]], 1838) * {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} [[Почётлы легион ордены]], ҙур тәре ([[Икенсе француз империяһы|Франция]], 1855) * {{Кавалер Большого креста Королевского венгерского ордена Святого Стефана}} Венгрияның Король Изге Стефан ордены, ҙур тәре ([[Австрия империяһы]], 1859) * {{Кавалер Большого креста ордена Святых Маврикия и Лазаря}} Изгеләр Маврикий һәм Лазарь ордены, ҙур тәре ([[Италия короллеге|Италия]], 1862) * {{Кавалер Высшего ордена Святого Благовещения}} Изге Благовещениеның юғары ордены (Италия, 1862) * {{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}} Нидерланд арыҫланы ордены, ҙур тәре ([[Нидерланд]], 1868) * {{Орден Андрея Первозванного}} Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Александра Невского}} Изге Александр Невский ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Станислава 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Станислав ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святой Анны 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Анна лордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Подвязки}} [[Орден Подвязки]] (Бөйөк Британия, 1873) * {{Орден Чёрного орла}} [[Орден Чёрного орла|Ҡара бөркөт ордены]] ([[Пруссия (короллек)|Пруссия]], 1873) * {{Большой крест ордена Красного орла}} [[Ҡыҙыл бөркөт ордены]], ҙур тәре (Пруссия, 1873) * {{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}} [[Леопольд I ордены]], ҙур тәре ([[Бельгия]], 1873) * {{Орден Османие 1 степени}} 1-се дәрәжә Ғосманиә ордены ([[Ғосман империяһы]], 1880) * [[Файл:Order_of_Glory_(Ottoman_Empire)_-_ribbon_bar.png|ссылка=Орден_Славы_(Османская_империя)|граница|60x60пкс]] Орден Славы (Османская империя, 1880) * Золотая [[медаль «За взятие штурмом Геок-Тепе»]] (Российская империя, 1881) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Наср-Эддин}} {{start box}} {{succession box|title=[[Шаһиншаһ|Иран шаһы]]|before=[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]|after= [[Мозаферетдин-шаһ Ҡаджар]] |years=[[1848]]–[[1896]]}} {{end box}} * [http://www.qajarpages.org/nassereddinshah.html Nasser-al-Din Shah’s Portrait] * [http://www.iranian.com/Pictory/qajar.html His visit to England(select from list)] * [https://web.archive.org/web/20071007021343/http://iranjoa.com/iranjoa14/golestan/english/pic12.htm Side view of Nasser-al-Din Shah’s marble tombstone] {{Тышҡы һытанмалар}} {{Навигационная таблица |имя = Иран шаһиншаһтары |заголовок = [[Иран]] шаһиншаһтары |класс_списков = hlist |заголовок1 = [[Әһәмәниҙәр]] |список1 = * [[Бөйөк Кир II]] * [[Камбис II]] * [[Дарий I]] * [[Ксеркс I]] * [[Артаксеркс I]] * [[Ксеркс II]] * [[Секудиан]] * [[Дарий II]] * [[Артаксеркс II]] * [[Артаксеркс III]] * [[Арсес]] * [[Дарий III]] |заголовок2 = [[Әршәкиҙәр]] |список2 = * [[Митридат I (царь Парфии)|Митридат I]] * [[Фраат II]] * [[Артабан (царь Парфии II века до н. э.)|Артабан II]] * [[Митридат II (царь Парфии)|Митридат II]] * [[Готарз I]] * [[Ород I]] * [[Санатрук (царь Парфии)|Санатрук]] * [[Фраат III]] * [[Ород II]] * [[Митридат III (царь Парфии)|Митридат III]] * [[Пакор I]] * [[Фраат IV]] * [[Фраат V]] * [[Муза Парфянская]] * [[Ород III]] * [[Вонон I]] * [[Артабан III]] * [[Тиридат III]] * [[Вардан I]] * [[Готарз II]] * [[Вонон II]] * [[Вологез I]] * [[Вологез II]] * [[Вологез III]] * [[Хосрой (Ороз)]] * [[Митридат IV]] * [[Вологез IV]] * [[Вологез V]] * [[Вологез VI]] * [[Артабан (царь Парфии III века н. э.)|Артабан IV/V]] |заголовок3 = [[Сәсәниҙәр]] |список3 = * [[Ардашир Папакан]] * [[Пероз|Пероз I]] * [[Шапур I]] * [[Ормизд I]] * [[Бахрам I]] * [[Бахрам II]] * [[Бахрам III]] * [[Нарсе]] * [[Ормизд II]] * [[Шапур II]] * [[Әрташир II]] * [[Шапур III]] * [[Бахрам IV]] * [[Йездегерд I]] * [[Бахрам V]] * [[Йездегерд II]] * [[Ормизд III]] * [[Пероз]] * [[Балаш (шахиншах)|Балаш]] * [[Ҡәүәт I]] * [[Замасп]] * [[Хәсрәү I Ануширван]] * [[Ормизд IV]] * [[Бахрам Чубин]] * [[Хәсрәү II Пәрүииз]] * [[Ҡәүәт II]] * [[Арташир III]] * [[Фаррухан Шахрвараз]] * [[Борандохт]] * [[Азармедохт]] * [[Хосров V]] * [[Йездегерд III]] |заголовок4 = [[Сәфәүиҙәр]] |список4 = * [[Исмәғил I]] * [[Тахмасп I]] * [[Исмәғил II]] * [[Мухаммад Худабенде]] * [[Бөйөк Ғәббәс I]] * [[Сефи I]] * [[Аббас II (шах Ирана)|Ғәббәс II]] * [[Сөләймән Сефи]] * [[Солтан Хусейн|Солтан Хөсәйен I]] * [[Тахмасп II]] * [[Ғәббәс III]] * [[Сефевиды#Сулейман II|Сөләймән II]] * [[Сефевиды#Исмәғил III|Исмәғил III]] |заголовок5 = [[Хотаки]] |список5 = * [[Мир Махмуд-шах|Мир Махмүт]] * [[Ашраф-шах|Мир Әшрәф]] |заголовок6 = [[әфшәриҙәр]] |список6 = * [[Надир-шах|Нәдир]] * [[Али Адил-шах|Әли Әҙил]] * [[Солтан Ибрахим-шах|Солтан Ибраһим]] * [[Шахрох-шах|Шахрох]] |заголовок7 = [[Зәндәр]] |список7 = * [[Али Мурад-шах|Әли Морат]] * [[Джафар-шах|Джафар]] * [[Лотф Али-шах|Лотф Әли]] |заголовок8 = [[Каджары (династия)|Ҡаджарҙар]] |список8 = * [[Аға Мөхәммәт Шаһ Ҡаджар|Аға Мөхәммәт]] * [[Фетх Али-шах|Фәтәли]] * [[Мөхәммәт-шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] * [[Нәсер әд-Дин Шах|Насретдин]] * [[Мозафереддин шаһ Ҡаджар|Мозафереддин]] * [[Мөхәммәт Әли шаһ|Мөхәммәт Әли]] * [[Солтан Әхмәт шаһ|Солтан Әхмәт]] |заголовок9 = [[Пәһләүиҙәр]] |список9 = * [[Реза Пехлеви|Бөйөк Реза]] * [[Мохаммед Реза Пехлеви|Мөхәммәт Реза]] }}<noinclude> </noinclude> [[Категория:Иран хакимдары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1749 йылда вафат булғандар]] [[Категория:20 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:1719 йылда тыуғандар]] [[Категория:I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)]] [[Категория:Изге Александр Невский ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Маврикий һәм Лазарь орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары]] [[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл бөркөт ордены кавалерҙары Оло тәре]] [[Категория:Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Стефан король венгр орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Подвязка ордены кавалерҙары]] [[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:1896 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1831 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] fgeqlqfu9gph5dinfvf9qjpllfr7c1j 1298665 1298664 2026-05-31T05:51:25Z Юлдашева Луиза 18980 /* Һылтанмалар */ 1298665 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәсер әд-Дин Шаһ Ҡаджар''' ({{lang-fa|ناصرالدین شاه قاجار}}, {{lang-az|Nəsrəddin şah Qacar}};; Рәсәйҙә йәшәгән ваҡытта уны '''Насретдин шаһ''' тип атайҙар; {{Тыуған көнө|16|7|1831}} — {{Үлгән көнө|1|5|1896}}) — Ҡаджарҙар династияһынан [[Иран|Фарсыстандың]] дүртенсе шаһы. Насер әд-Диндың 47 йыллыҡ идара итеүе хәҙерге тарихта иң оҙайлы һәм [[Иран|Фарсыстандың]] өс мең йыллыҡ тарихында өсөнсө урында тора<ref >{{cite web|url =https://artsandculture.google.com/entity/m03sc1p?hl=ru|title= Насер ад-Дин шах|website = |access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. == Биографияһы == [[Файл:Насер_ад-Дин_Шах,_шах_персидский._хромлит._1894г_ГИМ_e1t3.jpg|слева|мини|272x272пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ, Шаһ. Хромлитограф 1894]] [[Файл:The_Shah_and_the_British_Royal_Family.jpg|слева|мини|200x200пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ Александра Датская һәм Мария Федоровна араһында Король Альберт залында .]] [[Файл:Alexander_II_of_Russia_and_Naser_al-Din_Shah_Qajar_by_M.Zichy_(1874,_Hermitage).jpg|справа|мини|250x250пкс|''Михаил Зичи .'' ''1873 йылда Царицын яланында парад ваҡытында [[Александр II]] һәм шаһ Нәср әд-Дин.'']] [[Файл:Antoin_Sevruguin_Nasseraldinshah2.jpg|справа|мини|338x338пкс|Ҡояш тәхетенең аҫҡы баҫҡысында ултырған Нәсер әд-Дин шаһ]] Атаһы буласаҡ шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]], [[Фәтәли шаһ|Фәтәли шаһтың]] ейәне була. Нәсретдин шаһ 1831 йылдың 16 июлендә Кохнамир ауылында тыуған. Йәш сағында ул һарайҙан алыҫта, [[Тәбриз]]дә, тыуған еренә яҡын йәшәй. 1848 йылда атаһы вафат булғас, Нәсретдин тәхеткә саҡырыла, ләкин тәхетте ҡорал көсө менән алырға тура килә. Ун ике йәшенә тиклем Нәсер әд-Дин тик төрки (әзербайжан) телен генә белә, әммә тиҙҙән фарсы телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнә, шулай уҡ француз һәм ғәрәп телдәрендә лә бик яҡшы өйрәнеүгә өлгәшә, география, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөү менән мауыға башлай. 1873, 1878 һәм 1889 йылдарҙа шаһ үҙе тасуирлаған Европа илдәре буйлап сәйәхәт итә (1874 йылда Лондонда шаһтың тәүге сәйәхәте инглиз телендә нәшер ителә; рус телендә «Шаһ Нәср-Әддиндың Мазандеран буйлап сәйәхәте. Уның ғали йәнәптәренең көндәлеге», СПб, 1887.) бар<ref >{{cite web|url =https://w.histrf.ru/articles/nasr-ad-din-shah|title= Наср-ад-­Дин шах|website = Всемирная история|access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. 1873 йылда Венала Бөтә донъя күргәҙмәһендә була. Шаһтың, реформалар ярҙамында, Фарсы илен Европа цивилизацияһына йәлеп итергә тырышыуы көнсығыш фанатизмы һәм халыҡтың психик торғонлоғо арҡаһында уңышһыҙлыҡҡа осрай. Әммә уның тырышлығы менән Фарсы ерендә телеграф ҡуйыла, хәрби мәктәпкә нигеҙ һалына, Франциянан хәрби инструктор саҡырыла, ҡырағай фарсы полктары бер ни тиклем тәртипле ғәскәргә әйләндерелә. [[Тәһран]]да француз мәктәбенә нигеҙ һалына, унда [[тарих]], [[география]], [[химия]] һәм [[медицина]] уҡытыла<ref >{{cite web|url =https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/216018|title= Насреддин шах Каджар|website = |access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. 1872 йылда вәзир (премьер-министр) Мирза Хөсәйен хан Сипахсалар аралашсыһы ярҙамында Фарсыстандың бөтә булған һәм буласаҡ инфраструктураһын һәм сәнәғәтен тиерлек концессия рәүешендә британ эшҡыуары Пол Рейтер концессияһына тапшыра. Шаһ Нәсер әд-Диндың идара итеүе баби дини хәрәкәтенең күтәрелеүенә тура килә. [[Мәһди]]ҙең ([[Шиғыйҙар|Исламдың шиғый тармағының]] Вәғәҙә ителгәне) килгәнен һәм яңы дәүер башланыуын иғлан иткән был яңы дини хәрәкәт шаһ тарафынан аяуһыҙ эҙәрлекләнә һәм тулыһынса тиерлек еңелә. Уның нигеҙ һалыусыһы, [[Баб (бабизм)|Баб]], 1850 йылда шаһ Нәсер әд-Дин бойороғо буйынса үлтерелә — әммә күптән түгел генә тәхеткә ултырған яңы шаһтың был фарманы, киреһенсә, шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] осоронда булған элекке ваҡиғалар логик эҙемтәһе була. Үлем тураһындағы указды ул саҡтағы премьер-министр Әмир Низам Мирза Таки Хан әҙерләгән<ref>{{Китап|ссылка=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/shoghi-effendi/god-passes-by/3#507843318|автор=Shoghi Effendi|заглавие=God Passes By|год=1944|место=Wilmette, Illinois 60091|издательство=Baha'i Publishing Trust|страницы=4|страниц=410|isbn=0-87743-034-9}}</ref>. 1852 йылдың 15 авгусында ике баби үҙҙәренең етәксеһен үлтергән өсөн шаһтан үс алырға ҡарар итә һәм уны үлтерергә маташалар. Үлтерергә маташыу ифрат насар планлаштырыла — атап әйткәндә, пистолеттар ваҡ дарылар менән зарядланған була<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref> — һәм шаһ еңелсә йәрәхәттәр менән ҡотолоп ҡала. Бынан һуң бабиҙарҙы эҙәрлекләү ҡырҡа көсәйә һәм община юҡ ителә тиерлек<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref>. Һуңғы Иран тарихсылары шаһты каджар төрки ырыуына ҡарата артыҡ протекционизмда, мәҫәлән, уларҙы махсус рөхсәтһеҙ Тәһранда тотоуҙа ғәйепләй. Үҙ ғаиләһе ағзаларына тағы ла ҙурыраҡ игелектәр күрһәткән. Ҡаджарҙар йорто принцтары наместниклыҡтың күп өлөшөн биләгән. Етмәһә, улар араһында ҡайһы берҙәре әле бала ғына була, әммә ул саҡта ла улар рәсми рәүештә провицияларҙың губернаторҙары итеп тәғәйенләнә, ә уларҙың кәңәшселәре унда ысын власты тормошҡа ашыра. Был Ҡаджарҙар хөкүмәтенең юғары етәкселеге башлыса төркиҙәрҙән торғанын аңлата, был фарсы күпселеге өсөн оҡшамай . == Тышҡы сәйәсәте == Нәсретдин Англия менән уңышһыҙ һуғыш алып бара, был һуғыш Нәсреддиндың 1856 йылда Гератты баҫып алғанда Рәсәй яғында булыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Яуап итеп инглиздәр экспедиция көстәрен ойоштора һәм Ҡарун йылғаһы буйлап Әхүәзгә тиклем алға бара, унда 1857 йылдың февралендә Хушабта, мартта Хуррамшаһрҙа ҡаджар ғәскәре менән һуғыша. Тулы күләмле һуғыштың бушҡа икәнен аңлап, шаһ тыныслыҡ килешеүенә риза була, уның шарттары йомшаҡ була. Шул уҡ йылда [[Париж]]да солохҡа ҡул ҡуйыла. 1857 йылдың июлендә Гераттан ҡаджарҙар ғәскәрҙәре сығарылғандан һуң, Баракзайҙар сардары солтан Әхмәт Хан үҙенең ағаһы Дүст Мөхәммәт менән ыҙғышып, ҡаджарҙарға яҡлау һорап мөрәжәғәт итә, [[Тәһран]]дан ҡала хөкүмәтен үҙ өҫтөнә алырға ебәрелә, һәм шаһ саҡырыуы һәм ҡурсаулығы аҫтында власҡа күтәрелеп, ә 1857 йылда ривитаж аҫтында хатронға ебәрелә һәм киләһе биш йылда уларҙың вассалы сифатында идара итеүен дауам итә. Шаһ, киләһе биш йылда ғәмәлдә улар вассалы булып идара итеүен дауам итә. Ул хөтбә уҡый һәм шаһ исеменә тәңкәләр һуға, шулай итеп үҙенең вассаллығын рәсми рәүештә иғлан итә; һәм шаһтың саҡырыуына буйһоноп, Тәһранға килгәндә, бойондороҡһоҙ хаким булараҡ түгел, ә таждың абруйлы хеҙмәтсеһе булараҡ, шаһтың хөрмәтле халаттары һәм башҡа рәхмәт билдәләре ала. Дөст Мөхәммәт 1863 йылда 10 айлыҡ ҡамауҙан һуң Гератты баҫып алып уны үҙенең Афғанстан әмирлегенә индергәс, шаһ армияны ҡулланып ваҡиғаларға ҡыҫылырға ҡамасаулаған Бөйөк Британияға рәсми ҡаршылыҡ белдерә. 1861 йылда Мерв янында күп меңдәрҙән торған фарсы ғәскәре Кушут хан етәкселегендәге [[Төркмәндәр|төркмән]] ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан еңелә. Шаһтың [[Хиуа ханлығы|Хиуа]] һәм Оманға ҡаршы хәрби саралары уңышлыраҡ була. == Үлеме == Насреддин-шах [[1896 йыл]]дың 1 майында Тәһрандан алыҫ түгел Рей ҡалаһындағы Шаһи Абдул-Әзим ғибәҙәтханаһында доға ҡылғанда Джамалуддин әл-Афғаниҙың, мосолман реформаторы һәм панисламизм идеологы Мирза Реза Керманиҙың револьверынан атып үлтерелә. Шаһ үлтерелгән урынында Абдул Әзим зыяратында ерләнә. Ерләү уның вафатынан һуң ярты йыл үткәс була. Нәсретдин-шаһты үлтереү һәм Мирза Реза Керманиҙы артабан язалау Ирандың сәйәси аңында киҫкен боролош тыуҙыра, һөҙөмтәлә уның вариҫы Мозаферетдин-шаһ идара иткән ваҡытта Иран конституцион революцияһына килтерә. == Ғәиләһе == Зилл әл-Солтан — оло улы, [[Исфаһан]], [[Йәзд]], Буруджирд, Арак, Хузистан һәм Луристан губернаторы . Кәмран мирза шаһтың улы һәм регенты, һуғыш һәм сауҙа министры, шулай уҡ [[Тәһран]] һәм башҡа бик күп ҡалалар һәм өлкәләр губернаторы була. Ул шулай уҡ улемдар (ғалимдар) араһында аҡса таратыу өсөн яуаплы була һәм уларҙы шаһ алдында рәсми вәкиле була. Кронпринц [[Иран Әзербайжаны|Әзербайжандың]] традицион губернаторы була . Фәрхәд Мирза Мутамид әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Фарс губернаторы . Хишмәт әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Кирманшах губернаторы . Солтан Әхмәт Мирза Азад әл-Дәүлә — шаһтың туғаны һәм кейәүе [[Ҡәзвин]] губернаторы . == Наградалары == * {{Орден Белого орла (Российская империя)}} Аҡ бөркөт ордены ([[Рәсәй империяһы]], 1838) * {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} [[Почётлы легион ордены]], ҙур тәре ([[Икенсе француз империяһы|Франция]], 1855) * {{Кавалер Большого креста Королевского венгерского ордена Святого Стефана}} Венгрияның Король Изге Стефан ордены, ҙур тәре ([[Австрия империяһы]], 1859) * {{Кавалер Большого креста ордена Святых Маврикия и Лазаря}} Изгеләр Маврикий һәм Лазарь ордены, ҙур тәре ([[Италия короллеге|Италия]], 1862) * {{Кавалер Высшего ордена Святого Благовещения}} Изге Благовещениеның юғары ордены (Италия, 1862) * {{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}} Нидерланд арыҫланы ордены, ҙур тәре ([[Нидерланд]], 1868) * {{Орден Андрея Первозванного}} Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Александра Невского}} Изге Александр Невский ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Станислава 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Станислав ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святой Анны 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Анна лордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Подвязки}} [[Орден Подвязки]] (Бөйөк Британия, 1873) * {{Орден Чёрного орла}} [[Орден Чёрного орла|Ҡара бөркөт ордены]] ([[Пруссия (короллек)|Пруссия]], 1873) * {{Большой крест ордена Красного орла}} [[Ҡыҙыл бөркөт ордены]], ҙур тәре (Пруссия, 1873) * {{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}} [[Леопольд I ордены]], ҙур тәре ([[Бельгия]], 1873) * {{Орден Османие 1 степени}} 1-се дәрәжә Ғосманиә ордены ([[Ғосман империяһы]], 1880) * [[Файл:Order_of_Glory_(Ottoman_Empire)_-_ribbon_bar.png|ссылка=Орден_Славы_(Османская_империя)|граница|60x60пкс]] Орден Славы (Османская империя, 1880) * Золотая [[медаль «За взятие штурмом Геок-Тепе»]] (Российская империя, 1881) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.qajarpages.org/nassereddinshah.html Nasser-al-Din Shah’s Portrait] * [http://www.iranian.com/Pictory/qajar.html His visit to England(select from list)] * [https://web.archive.org/web/20071007021343/http://iranjoa.com/iranjoa14/golestan/english/pic12.htm Side view of Nasser-al-Din Shah’s marble tombstone] * {{ВТ-ЭСБЕ|Наср-Эддин}} {{start box}} {{succession box|title=[[Шаһиншаһ|Иран шаһы]]|before=[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]|after= [[Мозаферетдин-шаһ Ҡаджар]] |years=[[1848]]–[[1896]]}} {{end box}} {{Навигационная таблица |имя = Иран шаһиншаһтары |заголовок = [[Иран]] шаһиншаһтары |класс_списков = hlist |заголовок1 = [[Әһәмәниҙәр]] |список1 = * [[Бөйөк Кир II]] * [[Камбис II]] * [[Дарий I]] * [[Ксеркс I]] * [[Артаксеркс I]] * [[Ксеркс II]] * [[Секудиан]] * [[Дарий II]] * [[Артаксеркс II]] * [[Артаксеркс III]] * [[Арсес]] * [[Дарий III]] |заголовок2 = [[Әршәкиҙәр]] |список2 = * [[Митридат I (царь Парфии)|Митридат I]] * [[Фраат II]] * [[Артабан (царь Парфии II века до н. э.)|Артабан II]] * [[Митридат II (царь Парфии)|Митридат II]] * [[Готарз I]] * [[Ород I]] * [[Санатрук (царь Парфии)|Санатрук]] * [[Фраат III]] * [[Ород II]] * [[Митридат III (царь Парфии)|Митридат III]] * [[Пакор I]] * [[Фраат IV]] * [[Фраат V]] * [[Муза Парфянская]] * [[Ород III]] * [[Вонон I]] * [[Артабан III]] * [[Тиридат III]] * [[Вардан I]] * [[Готарз II]] * [[Вонон II]] * [[Вологез I]] * [[Вологез II]] * [[Вологез III]] * [[Хосрой (Ороз)]] * [[Митридат IV]] * [[Вологез IV]] * [[Вологез V]] * [[Вологез VI]] * [[Артабан (царь Парфии III века н. э.)|Артабан IV/V]] |заголовок3 = [[Сәсәниҙәр]] |список3 = * [[Ардашир Папакан]] * [[Пероз|Пероз I]] * [[Шапур I]] * [[Ормизд I]] * [[Бахрам I]] * [[Бахрам II]] * [[Бахрам III]] * [[Нарсе]] * [[Ормизд II]] * [[Шапур II]] * [[Әрташир II]] * [[Шапур III]] * [[Бахрам IV]] * [[Йездегерд I]] * [[Бахрам V]] * [[Йездегерд II]] * [[Ормизд III]] * [[Пероз]] * [[Балаш (шахиншах)|Балаш]] * [[Ҡәүәт I]] * [[Замасп]] * [[Хәсрәү I Ануширван]] * [[Ормизд IV]] * [[Бахрам Чубин]] * [[Хәсрәү II Пәрүииз]] * [[Ҡәүәт II]] * [[Арташир III]] * [[Фаррухан Шахрвараз]] * [[Борандохт]] * [[Азармедохт]] * [[Хосров V]] * [[Йездегерд III]] |заголовок4 = [[Сәфәүиҙәр]] |список4 = * [[Исмәғил I]] * [[Тахмасп I]] * [[Исмәғил II]] * [[Мухаммад Худабенде]] * [[Бөйөк Ғәббәс I]] * [[Сефи I]] * [[Аббас II (шах Ирана)|Ғәббәс II]] * [[Сөләймән Сефи]] * [[Солтан Хусейн|Солтан Хөсәйен I]] * [[Тахмасп II]] * [[Ғәббәс III]] * [[Сефевиды#Сулейман II|Сөләймән II]] * [[Сефевиды#Исмәғил III|Исмәғил III]] |заголовок5 = [[Хотаки]] |список5 = * [[Мир Махмуд-шах|Мир Махмүт]] * [[Ашраф-шах|Мир Әшрәф]] |заголовок6 = [[әфшәриҙәр]] |список6 = * [[Надир-шах|Нәдир]] * [[Али Адил-шах|Әли Әҙил]] * [[Солтан Ибрахим-шах|Солтан Ибраһим]] * [[Шахрох-шах|Шахрох]] |заголовок7 = [[Зәндәр]] |список7 = * [[Али Мурад-шах|Әли Морат]] * [[Джафар-шах|Джафар]] * [[Лотф Али-шах|Лотф Әли]] |заголовок8 = [[Каджары (династия)|Ҡаджарҙар]] |список8 = * [[Аға Мөхәммәт Шаһ Ҡаджар|Аға Мөхәммәт]] * [[Фетх Али-шах|Фәтәли]] * [[Мөхәммәт-шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] * [[Нәсер әд-Дин Шах|Насретдин]] * [[Мозафереддин шаһ Ҡаджар|Мозафереддин]] * [[Мөхәммәт Әли шаһ|Мөхәммәт Әли]] * [[Солтан Әхмәт шаһ|Солтан Әхмәт]] |заголовок9 = [[Пәһләүиҙәр]] |список9 = * [[Реза Пехлеви|Бөйөк Реза]] * [[Мохаммед Реза Пехлеви|Мөхәммәт Реза]] }}<noinclude> </noinclude> {{Тышҡы һытанмалар}} [[Категория:Иран хакимдары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1749 йылда вафат булғандар]] [[Категория:20 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:1719 йылда тыуғандар]] [[Категория:I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)]] [[Категория:Изге Александр Невский ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Маврикий һәм Лазарь орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары]] [[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл бөркөт ордены кавалерҙары Оло тәре]] [[Категория:Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Стефан король венгр орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Подвязка ордены кавалерҙары]] [[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:1896 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1831 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 июлдә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] juoftfntlimh9vmtcrp6uyly2tb4ihn 1298667 1298665 2026-05-31T05:53:20Z Юлдашева Луиза 18980 removed [[Category:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1298667 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәсер әд-Дин Шаһ Ҡаджар''' ({{lang-fa|ناصرالدین شاه قاجار}}, {{lang-az|Nəsrəddin şah Qacar}};; Рәсәйҙә йәшәгән ваҡытта уны '''Насретдин шаһ''' тип атайҙар; {{Тыуған көнө|16|7|1831}} — {{Үлгән көнө|1|5|1896}}) — Ҡаджарҙар династияһынан [[Иран|Фарсыстандың]] дүртенсе шаһы. Насер әд-Диндың 47 йыллыҡ идара итеүе хәҙерге тарихта иң оҙайлы һәм [[Иран|Фарсыстандың]] өс мең йыллыҡ тарихында өсөнсө урында тора<ref >{{cite web|url =https://artsandculture.google.com/entity/m03sc1p?hl=ru|title= Насер ад-Дин шах|website = |access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. == Биографияһы == [[Файл:Насер_ад-Дин_Шах,_шах_персидский._хромлит._1894г_ГИМ_e1t3.jpg|слева|мини|272x272пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ, Шаһ. Хромлитограф 1894]] [[Файл:The_Shah_and_the_British_Royal_Family.jpg|слева|мини|200x200пкс|Нәсер әд-Дин Шаһ Александра Датская һәм Мария Федоровна араһында Король Альберт залында .]] [[Файл:Alexander_II_of_Russia_and_Naser_al-Din_Shah_Qajar_by_M.Zichy_(1874,_Hermitage).jpg|справа|мини|250x250пкс|''Михаил Зичи .'' ''1873 йылда Царицын яланында парад ваҡытында [[Александр II]] һәм шаһ Нәср әд-Дин.'']] [[Файл:Antoin_Sevruguin_Nasseraldinshah2.jpg|справа|мини|338x338пкс|Ҡояш тәхетенең аҫҡы баҫҡысында ултырған Нәсер әд-Дин шаһ]] Атаһы буласаҡ шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]], [[Фәтәли шаһ|Фәтәли шаһтың]] ейәне була. Нәсретдин шаһ 1831 йылдың 16 июлендә Кохнамир ауылында тыуған. Йәш сағында ул һарайҙан алыҫта, [[Тәбриз]]дә, тыуған еренә яҡын йәшәй. 1848 йылда атаһы вафат булғас, Нәсретдин тәхеткә саҡырыла, ләкин тәхетте ҡорал көсө менән алырға тура килә. Ун ике йәшенә тиклем Нәсер әд-Дин тик төрки (әзербайжан) телен генә белә, әммә тиҙҙән фарсы телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнә, шулай уҡ француз һәм ғәрәп телдәрендә лә бик яҡшы өйрәнеүгә өлгәшә, география, шиғриәт һәм һүрәт төшөрөү менән мауыға башлай. 1873, 1878 һәм 1889 йылдарҙа шаһ үҙе тасуирлаған Европа илдәре буйлап сәйәхәт итә (1874 йылда Лондонда шаһтың тәүге сәйәхәте инглиз телендә нәшер ителә; рус телендә «Шаһ Нәср-Әддиндың Мазандеран буйлап сәйәхәте. Уның ғали йәнәптәренең көндәлеге», СПб, 1887.) бар<ref >{{cite web|url =https://w.histrf.ru/articles/nasr-ad-din-shah|title= Наср-ад-­Дин шах|website = Всемирная история|access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. 1873 йылда Венала Бөтә донъя күргәҙмәһендә була. Шаһтың, реформалар ярҙамында, Фарсы илен Европа цивилизацияһына йәлеп итергә тырышыуы көнсығыш фанатизмы һәм халыҡтың психик торғонлоғо арҡаһында уңышһыҙлыҡҡа осрай. Әммә уның тырышлығы менән Фарсы ерендә телеграф ҡуйыла, хәрби мәктәпкә нигеҙ һалына, Франциянан хәрби инструктор саҡырыла, ҡырағай фарсы полктары бер ни тиклем тәртипле ғәскәргә әйләндерелә. [[Тәһран]]да француз мәктәбенә нигеҙ һалына, унда [[тарих]], [[география]], [[химия]] һәм [[медицина]] уҡытыла<ref >{{cite web|url =https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/216018|title= Насреддин шах Каджар|website = |access-date = 2026-05-31|lang = ru}}</ref>. 1872 йылда вәзир (премьер-министр) Мирза Хөсәйен хан Сипахсалар аралашсыһы ярҙамында Фарсыстандың бөтә булған һәм буласаҡ инфраструктураһын һәм сәнәғәтен тиерлек концессия рәүешендә британ эшҡыуары Пол Рейтер концессияһына тапшыра. Шаһ Нәсер әд-Диндың идара итеүе баби дини хәрәкәтенең күтәрелеүенә тура килә. [[Мәһди]]ҙең ([[Шиғыйҙар|Исламдың шиғый тармағының]] Вәғәҙә ителгәне) килгәнен һәм яңы дәүер башланыуын иғлан иткән был яңы дини хәрәкәт шаһ тарафынан аяуһыҙ эҙәрлекләнә һәм тулыһынса тиерлек еңелә. Уның нигеҙ һалыусыһы, [[Баб (бабизм)|Баб]], 1850 йылда шаһ Нәсер әд-Дин бойороғо буйынса үлтерелә — әммә күптән түгел генә тәхеткә ултырған яңы шаһтың был фарманы, киреһенсә, шаһ [[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] осоронда булған элекке ваҡиғалар логик эҙемтәһе була. Үлем тураһындағы указды ул саҡтағы премьер-министр Әмир Низам Мирза Таки Хан әҙерләгән<ref>{{Китап|ссылка=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/shoghi-effendi/god-passes-by/3#507843318|автор=Shoghi Effendi|заглавие=God Passes By|год=1944|место=Wilmette, Illinois 60091|издательство=Baha'i Publishing Trust|страницы=4|страниц=410|isbn=0-87743-034-9}}</ref>. 1852 йылдың 15 авгусында ике баби үҙҙәренең етәксеһен үлтергән өсөн шаһтан үс алырға ҡарар итә һәм уны үлтерергә маташалар. Үлтерергә маташыу ифрат насар планлаштырыла — атап әйткәндә, пистолеттар ваҡ дарылар менән зарядланған була<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref> — һәм шаһ еңелсә йәрәхәттәр менән ҡотолоп ҡала. Бынан һуң бабиҙарҙы эҙәрлекләү ҡырҡа көсәйә һәм община юҡ ителә тиерлек<ref>God Passes By | Bahá’í Reference Library. ''www.bahai.org''. Дата обращения: 13 января 2026.</ref>. Һуңғы Иран тарихсылары шаһты каджар төрки ырыуына ҡарата артыҡ протекционизмда, мәҫәлән, уларҙы махсус рөхсәтһеҙ Тәһранда тотоуҙа ғәйепләй. Үҙ ғаиләһе ағзаларына тағы ла ҙурыраҡ игелектәр күрһәткән. Ҡаджарҙар йорто принцтары наместниклыҡтың күп өлөшөн биләгән. Етмәһә, улар араһында ҡайһы берҙәре әле бала ғына була, әммә ул саҡта ла улар рәсми рәүештә провицияларҙың губернаторҙары итеп тәғәйенләнә, ә уларҙың кәңәшселәре унда ысын власты тормошҡа ашыра. Был Ҡаджарҙар хөкүмәтенең юғары етәкселеге башлыса төркиҙәрҙән торғанын аңлата, был фарсы күпселеге өсөн оҡшамай . == Тышҡы сәйәсәте == Нәсретдин Англия менән уңышһыҙ һуғыш алып бара, был һуғыш Нәсреддиндың 1856 йылда Гератты баҫып алғанда Рәсәй яғында булыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Яуап итеп инглиздәр экспедиция көстәрен ойоштора һәм Ҡарун йылғаһы буйлап Әхүәзгә тиклем алға бара, унда 1857 йылдың февралендә Хушабта, мартта Хуррамшаһрҙа ҡаджар ғәскәре менән һуғыша. Тулы күләмле һуғыштың бушҡа икәнен аңлап, шаһ тыныслыҡ килешеүенә риза була, уның шарттары йомшаҡ була. Шул уҡ йылда [[Париж]]да солохҡа ҡул ҡуйыла. 1857 йылдың июлендә Гераттан ҡаджарҙар ғәскәрҙәре сығарылғандан һуң, Баракзайҙар сардары солтан Әхмәт Хан үҙенең ағаһы Дүст Мөхәммәт менән ыҙғышып, ҡаджарҙарға яҡлау һорап мөрәжәғәт итә, [[Тәһран]]дан ҡала хөкүмәтен үҙ өҫтөнә алырға ебәрелә, һәм шаһ саҡырыуы һәм ҡурсаулығы аҫтында власҡа күтәрелеп, ә 1857 йылда ривитаж аҫтында хатронға ебәрелә һәм киләһе биш йылда уларҙың вассалы сифатында идара итеүен дауам итә. Шаһ, киләһе биш йылда ғәмәлдә улар вассалы булып идара итеүен дауам итә. Ул хөтбә уҡый һәм шаһ исеменә тәңкәләр һуға, шулай итеп үҙенең вассаллығын рәсми рәүештә иғлан итә; һәм шаһтың саҡырыуына буйһоноп, Тәһранға килгәндә, бойондороҡһоҙ хаким булараҡ түгел, ә таждың абруйлы хеҙмәтсеһе булараҡ, шаһтың хөрмәтле халаттары һәм башҡа рәхмәт билдәләре ала. Дөст Мөхәммәт 1863 йылда 10 айлыҡ ҡамауҙан һуң Гератты баҫып алып уны үҙенең Афғанстан әмирлегенә индергәс, шаһ армияны ҡулланып ваҡиғаларға ҡыҫылырға ҡамасаулаған Бөйөк Британияға рәсми ҡаршылыҡ белдерә. 1861 йылда Мерв янында күп меңдәрҙән торған фарсы ғәскәре Кушут хан етәкселегендәге [[Төркмәндәр|төркмән]] ҡәбиләләренең берләшкән көстәре тарафынан еңелә. Шаһтың [[Хиуа ханлығы|Хиуа]] һәм Оманға ҡаршы хәрби саралары уңышлыраҡ була. == Үлеме == Насреддин-шах [[1896 йыл]]дың 1 майында Тәһрандан алыҫ түгел Рей ҡалаһындағы Шаһи Абдул-Әзим ғибәҙәтханаһында доға ҡылғанда Джамалуддин әл-Афғаниҙың, мосолман реформаторы һәм панисламизм идеологы Мирза Реза Керманиҙың револьверынан атып үлтерелә. Шаһ үлтерелгән урынында Абдул Әзим зыяратында ерләнә. Ерләү уның вафатынан һуң ярты йыл үткәс була. Нәсретдин-шаһты үлтереү һәм Мирза Реза Керманиҙы артабан язалау Ирандың сәйәси аңында киҫкен боролош тыуҙыра, һөҙөмтәлә уның вариҫы Мозаферетдин-шаһ идара иткән ваҡытта Иран конституцион революцияһына килтерә. == Ғәиләһе == Зилл әл-Солтан — оло улы, [[Исфаһан]], [[Йәзд]], Буруджирд, Арак, Хузистан һәм Луристан губернаторы . Кәмран мирза шаһтың улы һәм регенты, һуғыш һәм сауҙа министры, шулай уҡ [[Тәһран]] һәм башҡа бик күп ҡалалар һәм өлкәләр губернаторы була. Ул шулай уҡ улемдар (ғалимдар) араһында аҡса таратыу өсөн яуаплы була һәм уларҙы шаһ алдында рәсми вәкиле була. Кронпринц [[Иран Әзербайжаны|Әзербайжандың]] традицион губернаторы була . Фәрхәд Мирза Мутамид әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Фарс губернаторы . Хишмәт әд-Дәүлә — ике туған ағаһы, Кирманшах губернаторы . Солтан Әхмәт Мирза Азад әл-Дәүлә — шаһтың туғаны һәм кейәүе [[Ҡәзвин]] губернаторы . == Наградалары == * {{Орден Белого орла (Российская империя)}} Аҡ бөркөт ордены ([[Рәсәй империяһы]], 1838) * {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} [[Почётлы легион ордены]], ҙур тәре ([[Икенсе француз империяһы|Франция]], 1855) * {{Кавалер Большого креста Королевского венгерского ордена Святого Стефана}} Венгрияның Король Изге Стефан ордены, ҙур тәре ([[Австрия империяһы]], 1859) * {{Кавалер Большого креста ордена Святых Маврикия и Лазаря}} Изгеләр Маврикий һәм Лазарь ордены, ҙур тәре ([[Италия короллеге|Италия]], 1862) * {{Кавалер Высшего ордена Святого Благовещения}} Изге Благовещениеның юғары ордены (Италия, 1862) * {{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}} Нидерланд арыҫланы ордены, ҙур тәре ([[Нидерланд]], 1868) * {{Орден Андрея Первозванного}} Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Александра Невского}} Изге Александр Невский ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святого Станислава 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Станислав ордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Святой Анны 1 степени}}1-се дәрәжәлә Изге Анна лордены (Рәсәй империяһы, 1873) * {{Орден Подвязки}} [[Орден Подвязки]] (Бөйөк Британия, 1873) * {{Орден Чёрного орла}} [[Орден Чёрного орла|Ҡара бөркөт ордены]] ([[Пруссия (короллек)|Пруссия]], 1873) * {{Большой крест ордена Красного орла}} [[Ҡыҙыл бөркөт ордены]], ҙур тәре (Пруссия, 1873) * {{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}} [[Леопольд I ордены]], ҙур тәре ([[Бельгия]], 1873) * {{Орден Османие 1 степени}} 1-се дәрәжә Ғосманиә ордены ([[Ғосман империяһы]], 1880) * [[Файл:Order_of_Glory_(Ottoman_Empire)_-_ribbon_bar.png|ссылка=Орден_Славы_(Османская_империя)|граница|60x60пкс]] Орден Славы (Османская империя, 1880) * Золотая [[медаль «За взятие штурмом Геок-Тепе»]] (Российская империя, 1881) == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.qajarpages.org/nassereddinshah.html Nasser-al-Din Shah’s Portrait] * [http://www.iranian.com/Pictory/qajar.html His visit to England(select from list)] * [https://web.archive.org/web/20071007021343/http://iranjoa.com/iranjoa14/golestan/english/pic12.htm Side view of Nasser-al-Din Shah’s marble tombstone] * {{ВТ-ЭСБЕ|Наср-Эддин}} {{start box}} {{succession box|title=[[Шаһиншаһ|Иран шаһы]]|before=[[Мөхәммәт шаһ Ҡаджар]]|after= [[Мозаферетдин-шаһ Ҡаджар]] |years=[[1848]]–[[1896]]}} {{end box}} {{Навигационная таблица |имя = Иран шаһиншаһтары |заголовок = [[Иран]] шаһиншаһтары |класс_списков = hlist |заголовок1 = [[Әһәмәниҙәр]] |список1 = * [[Бөйөк Кир II]] * [[Камбис II]] * [[Дарий I]] * [[Ксеркс I]] * [[Артаксеркс I]] * [[Ксеркс II]] * [[Секудиан]] * [[Дарий II]] * [[Артаксеркс II]] * [[Артаксеркс III]] * [[Арсес]] * [[Дарий III]] |заголовок2 = [[Әршәкиҙәр]] |список2 = * [[Митридат I (царь Парфии)|Митридат I]] * [[Фраат II]] * [[Артабан (царь Парфии II века до н. э.)|Артабан II]] * [[Митридат II (царь Парфии)|Митридат II]] * [[Готарз I]] * [[Ород I]] * [[Санатрук (царь Парфии)|Санатрук]] * [[Фраат III]] * [[Ород II]] * [[Митридат III (царь Парфии)|Митридат III]] * [[Пакор I]] * [[Фраат IV]] * [[Фраат V]] * [[Муза Парфянская]] * [[Ород III]] * [[Вонон I]] * [[Артабан III]] * [[Тиридат III]] * [[Вардан I]] * [[Готарз II]] * [[Вонон II]] * [[Вологез I]] * [[Вологез II]] * [[Вологез III]] * [[Хосрой (Ороз)]] * [[Митридат IV]] * [[Вологез IV]] * [[Вологез V]] * [[Вологез VI]] * [[Артабан (царь Парфии III века н. э.)|Артабан IV/V]] |заголовок3 = [[Сәсәниҙәр]] |список3 = * [[Ардашир Папакан]] * [[Пероз|Пероз I]] * [[Шапур I]] * [[Ормизд I]] * [[Бахрам I]] * [[Бахрам II]] * [[Бахрам III]] * [[Нарсе]] * [[Ормизд II]] * [[Шапур II]] * [[Әрташир II]] * [[Шапур III]] * [[Бахрам IV]] * [[Йездегерд I]] * [[Бахрам V]] * [[Йездегерд II]] * [[Ормизд III]] * [[Пероз]] * [[Балаш (шахиншах)|Балаш]] * [[Ҡәүәт I]] * [[Замасп]] * [[Хәсрәү I Ануширван]] * [[Ормизд IV]] * [[Бахрам Чубин]] * [[Хәсрәү II Пәрүииз]] * [[Ҡәүәт II]] * [[Арташир III]] * [[Фаррухан Шахрвараз]] * [[Борандохт]] * [[Азармедохт]] * [[Хосров V]] * [[Йездегерд III]] |заголовок4 = [[Сәфәүиҙәр]] |список4 = * [[Исмәғил I]] * [[Тахмасп I]] * [[Исмәғил II]] * [[Мухаммад Худабенде]] * [[Бөйөк Ғәббәс I]] * [[Сефи I]] * [[Аббас II (шах Ирана)|Ғәббәс II]] * [[Сөләймән Сефи]] * [[Солтан Хусейн|Солтан Хөсәйен I]] * [[Тахмасп II]] * [[Ғәббәс III]] * [[Сефевиды#Сулейман II|Сөләймән II]] * [[Сефевиды#Исмәғил III|Исмәғил III]] |заголовок5 = [[Хотаки]] |список5 = * [[Мир Махмуд-шах|Мир Махмүт]] * [[Ашраф-шах|Мир Әшрәф]] |заголовок6 = [[әфшәриҙәр]] |список6 = * [[Надир-шах|Нәдир]] * [[Али Адил-шах|Әли Әҙил]] * [[Солтан Ибрахим-шах|Солтан Ибраһим]] * [[Шахрох-шах|Шахрох]] |заголовок7 = [[Зәндәр]] |список7 = * [[Али Мурад-шах|Әли Морат]] * [[Джафар-шах|Джафар]] * [[Лотф Али-шах|Лотф Әли]] |заголовок8 = [[Каджары (династия)|Ҡаджарҙар]] |список8 = * [[Аға Мөхәммәт Шаһ Ҡаджар|Аға Мөхәммәт]] * [[Фетх Али-шах|Фәтәли]] * [[Мөхәммәт-шаһ Ҡаджар|Мөхәммәт]] * [[Нәсер әд-Дин Шах|Насретдин]] * [[Мозафереддин шаһ Ҡаджар|Мозафереддин]] * [[Мөхәммәт Әли шаһ|Мөхәммәт Әли]] * [[Солтан Әхмәт шаһ|Солтан Әхмәт]] |заголовок9 = [[Пәһләүиҙәр]] |список9 = * [[Реза Пехлеви|Бөйөк Реза]] * [[Мохаммед Реза Пехлеви|Мөхәммәт Реза]] }}<noinclude> </noinclude> {{Тышҡы һытанмалар}} [[Категория:Иран хакимдары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1749 йылда вафат булғандар]] [[Категория:20 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:1719 йылда тыуғандар]] [[Категория:I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары]] [[Категория:I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары]] [[Категория:Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)]] [[Категория:Изге Александр Невский ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Маврикий һәм Лазарь орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары]] [[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл бөркөт ордены кавалерҙары Оло тәре]] [[Категория:Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изге Стефан король венгр орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Подвязка ордены кавалерҙары]] [[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]] [[Категория:1896 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 майҙа вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1831 йылда тыуғандар]] [[Категория:16 июлдә тыуғандар]] 0xjpa02rupl3p4nlmh42w3tc7gfibgb 0 201247 1298658 2026-05-31T05:45:42Z Баныу 28584 [[Камиля Харисова]] битенең исемен [[Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы]] тип Баныу алыштырҙы: мәҡәләгә исем ҡушыу ҡағиҙәһенә ярашлы 1298658 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы]] 8eu8k3kouh83x2byucb6l5mo232rm6b 1 201248 1298660 2026-05-31T05:45:42Z Баныу 28584 [[Фекерләшеү:Камиля Харисова]] битенең исемен [[Фекерләшеү:Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы]] тип Баныу алыштырҙы: мәҡәләгә исем ҡушыу ҡағиҙәһенә ярашлы 1298660 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Фекерләшеү:Харисова Камила Рөстәм ҡыҙы]] 02bus4rps9vc6t5m38huvpg31j1n3fi 1 201249 1298666 2026-05-31T05:53:01Z Юлдашева Луиза 18980 Яңы бит: {{ТИМ|ru|Насер ад-Дин Шах|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])05:50, 31 май 2026 (UTC) 1298666 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Насер ад-Дин Шах|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=шәхес|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])05:50, 31 май 2026 (UTC) 2c35at79h0n2vl1kc4r65pzn8xyynvp 0 201250 1298688 2026-05-31T08:47:15Z Юлдашева Луиза 18980 "[[:ru:Special:Redirect/revision/150475289|Башня Радекан]]" битен тәржемә итеп төҙөлгән 1298688 wikitext text/x-wiki [[Файл:Radkan_Tower,_Chenaran_2015-01-26.jpg|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһы]] [[Файл:نمای_داخلی_برج_رادکان.jpg|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһының көмбәҙе .]] [[Файл:نمای_نزدیک_از_برج_رادکان.jpg|мини|250x250пкс]] '''Рәдәҡән башняһы''' ({{lang-fa|برج رادکان}}) — [[Иран|Ирандың]] Рәзәүи Хөрәсән провинцияһының Ченаран районы Рәдәҡән ауылында урынлашҡан астрономик башня. Рәдәҡән башняһы провинцияның баш ҡалаһы [[Мәшһәд|Мәшһәдтән]] 80 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. == Тасуирламаһы == Рәдәҡән башняһының бейеклеге 35 метр, эске диаметры 14 метр. Башняны уратып алған диуарҙың бейеклеге 5,2 метр, диаметры 20 метр. Тышҡы диуарҙар колонналар ярҙамында 12 өлөшкә бүленгән. Башняның эсендә шулай уҡ һигеҙ колонна бар. Башняны уратып алған диуарҙа ике ишек бар, улар тап бер-береһенә ҡаршы урынлашҡан<ref>برج رادکان در چناران-میل رادکان خراسان.&#x20;Дата обращения: 7 июня 2022.&#x20;Архивировано 6 мая 2021 года.</ref>. Башняның һәр диуары горизонталь рәүештә 30 градус мөйөштө ҡаплай Ишектәрҙең урынлашыуы осраҡлы түгел: улар ҡышҡы ҡояш сығыу һәм йәйге ҡояш байыу нөктәһенә ҡапма-ҡаршы тора. Башня кирбестән төҙөлгән, ҡайһы бер урындарҙа штукатурка эҙҙәре күренә<ref>شنایی با برج رادکان در خراسان رضوی.&#x20;Дата обращения: 24 июня 2017.&#x20;Архивировано 28 июня 2017 года.</ref>. == Тәғәйенләнеше == Хәҙерге ваҡытта тикшеренеүселәр был башняның астрономдар тарафынан йондоҙло күкте күҙәтеү өсөн ҡулланылыуын асыҡлаған. Башняның башы Төньяҡ йондоҙға ҡарай йүнәлтелгән. Башняны төҙөүселәр төп комплекс диуарҙарына параллель булған ике диуар төҙөй: был диуарҙар меридианға ҡаршы тора. Шулай итеп, башня ярҙамында миҙгелдәрҙең аҙағын һәм башын, яңы йылдың ( [[Науруз]] ) башын, кәбисә йылдарын билдәләргә мөмкин. Ҡояш офоҡтан 60 градус мөйөшкә еткәс, уның нурҙары ишектәрҙең береһенән үтә. Әгәр ҙә ҡалҡып килгән ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң оҙон төнө — 21–22 декабрь үткәнен аңлата. Иранда был ҡышҡы дей айы башланыуын билдәләй. Әгәр ҙә байып барған ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң ҡыҫҡа төнө — 20—21 июнь — үткәнен, Иранда тир айы башланғанын белдерә. Башняның көмбәҙе аҫтында 12 асыҡлыҡ төҙөлә, улар ярҙамында боронғо астрономдар дүрт айҙың башын билдәләй ала: фарвардин, тир, мехр һәм дей — был айҙар иран йыл миҙгелдәрен: ярашлы рәүештә яҙ, йәй, көҙ һәм ҡыш миҙгелдәрен аса<ref>برج رادکان قوچان.&#x20;Дата обращения: 24 июня 2017.&#x20;Архивировано из оригинала 4 апреля 2016 года.</ref>. == Төҙөлөү тарихы == Объект табылғандан һуң, тикшеренеүселәр Рәдәҡән башняһы илһаниҙар династияһы осоронда хакимдарҙың береһенең ҡәбере булараҡ төҙөлгән тип фаразлай. Әммә бер нисә йылдан һуң ғалимдар башняның проекты тәүге ҡарашҡа тойолғанса ябай түгеллеген аңлай. Тарихи документтар Рәдәҡән башняһының архитекторы боронғо фарсы механигы, астрономы һәм математигы [[Насир әд-Дин Туси|Насир әд-Дин әл-Туси]] булғанын күрһәтә . Туси грек фәне буйынса белгес була һәм ул ваҡытта билдәле булған бөтә боронғо грек философтары һәм ғалимдарының хеҙмәттәрен өйрәнә. Ул [[Клавдий Птолемей|Птолемейҙың]] Ай хәрәкәте тураһындағы теорияһын кире ҡаға<ref name=":0">ثبت رصد خانه مراغه در فهرست آثار ملی ایران/ثبت مجموعه پاسارگاد در یونسکو /درگذشت «ادوارد براون» انگلیسی- اخبار رسانه ها — اخبار تسنیم — Tasnim.&#x20;Дата обращения: 7 июня 2022.&#x20;Архивировано 2 декабря 2018 года.</ref> һәм йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория төҙөй. Төҙөлөш ваҡыты теүәл билдәле түгел, әммә башня XIII быуат уртаһында ҡуйылған тип иҫәпләнә. Рәдәҡән башняһынан һуң Туси тағы ла бер фәнни лаборатория: Мәрәғә обсерваторияһын төҙөй, унда йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория эшләй. Ул шулай уҡ XIII быуатта төҙөлгән һәм XVI быуат уртаһына тиклем эшләгән, шул дәүерҙең иң ҙур обсерваторияһы була<ref name=":0" /> == Хәҙерге ҡулланылышы == Әлеге ваҡытта Рәдәҡән башняһы эсендә музей эшләй. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] jd6zqsxmtscjqf2noy6osyz7numagad 1298689 1298688 2026-05-31T08:48:17Z Юлдашева Луиза 18980 1298689 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Radkan_Tower,_Chenaran_2015-01-26.jpg|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһы]] [[Файл:نمای_داخلی_برج_رادکان.jpg|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһының көмбәҙе .]] [[Файл:نمای_نزدیک_از_برج_رادکان.jpg|мини|250x250пкс]] '''Рәдәҡән башняһы''' ({{lang-fa|برج رادکان}}) — [[Иран]]дың Рәзәүи Хөрәсән провинцияһының Ченаран районы Рәдәҡән ауылында урынлашҡан астрономик башня. Рәдәҡән башняһы провинцияның баш ҡалаһы [[Мәшһәд]]тән 80 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. == Тасуирламаһы == Рәдәҡән башняһының бейеклеге 35 метр, эске диаметры 14 метр. Башняны уратып алған диуарҙың бейеклеге 5,2 метр, диаметры 20 метр. Тышҡы диуарҙар колонналар ярҙамында 12 өлөшкә бүленгән. Башняның эсендә шулай уҡ һигеҙ колонна бар. Башняны уратып алған диуарҙа ике ишек бар, улар тап бер-береһенә ҡаршы урынлашҡан<ref>برج رادکان در چناران-میل رادکان خراسان. Дата обращения: 7 июня 2022. Архивировано 6 мая 2021 года.</ref>. Башняның һәр диуары горизонталь рәүештә 30 градус мөйөштө ҡаплай Ишектәрҙең урынлашыуы осраҡлы түгел: улар ҡышҡы ҡояш сығыу һәм йәйге ҡояш байыу нөктәһенә ҡапма-ҡаршы тора. Башня кирбестән төҙөлгән, ҡайһы бер урындарҙа штукатурка эҙҙәре күренә<ref>شنایی با برج رادکان در خراسان رضوی. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано 28 июня 2017 года.</ref>. == Тәғәйенләнеше == Хәҙерге ваҡытта тикшеренеүселәр был башняның астрономдар тарафынан йондоҙло күкте күҙәтеү өсөн ҡулланылыуын асыҡлаған. Башняның башы Төньяҡ йондоҙға ҡарай йүнәлтелгән. Башняны төҙөүселәр төп комплекс диуарҙарына параллель булған ике диуар төҙөй: был диуарҙар меридианға ҡаршы тора. Шулай итеп, башня ярҙамында миҙгелдәрҙең аҙағын һәм башын, яңы йылдың ([[Науруз]]) башын, кәбисә йылдарын билдәләргә мөмкин. Ҡояш офоҡтан 60 градус мөйөшкә еткәс, уның нурҙары ишектәрҙең береһенән үтә. Әгәр ҙә ҡалҡып килгән ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң оҙон төнө — 21-22 декабрь үткәнен аңлата. Иранда был ҡышҡы дей айы башланыуын билдәләй. Әгәр ҙә байып барған ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң ҡыҫҡа төнө — 20—21 июнь — үткәнен, Иранда тир айы башланғанын белдерә. Башняның көмбәҙе аҫтында 12 асыҡлыҡ төҙөлә, улар ярҙамында боронғо астрономдар дүрт айҙың башын билдәләй ала: фарвардин, тир, мехр һәм дей — был айҙар иран йыл миҙгелдәрен: ярашлы рәүештә яҙ, йәй, көҙ һәм ҡыш миҙгелдәрен аса<ref>برج رادکان قوچان. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано из оригинала 4 апреля 2016 года.</ref>. == Төҙөлөү тарихы == Объект табылғандан һуң, тикшеренеүселәр Рәдәҡән башняһы илһаниҙар династияһы осоронда хакимдарҙың береһенең ҡәбере булараҡ төҙөлгән тип фаразлай. Әммә бер нисә йылдан һуң ғалимдар башняның проекты тәүге ҡарашҡа тойолғанса ябай түгеллеген аңлай. Тарихи документтар Рәдәҡән башняһының архитекторы боронғо фарсы механигы, астрономы һәм математигы [[Насир әд-Дин Туси|Насир әд-Дин әл-Туси]] булғанын күрһәтә . Туси грек фәне буйынса белгес була һәм ул ваҡытта билдәле булған бөтә боронғо грек философтары һәм ғалимдарының хеҙмәттәрен өйрәнә. Ул [[Клавдий Птолемей|Птолемейҙың]] Ай хәрәкәте тураһындағы теорияһын кире ҡаға<ref name=":0">ثبت رصد خانه مراغه در فهرست آثار ملی ایران/ثبت مجموعه پاسارگاد در یونسکو /درگذشت «ادوارد براون» انگلیسی- اخبار رسانه ها — اخبار تسنیم — Tasnim. Дата обращения: 7 июня 2022. Архивировано 2 декабря 2018 года.</ref> һәм йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория төҙөй. Төҙөлөш ваҡыты теүәл билдәле түгел, әммә башня XIII быуат уртаһында ҡуйылған тип иҫәпләнә. Рәдәҡән башняһынан һуң Туси тағы ла бер фәнни лаборатория: Мәрәғә обсерваторияһын төҙөй, унда йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория эшләй. Ул шулай уҡ XIII быуатта төҙөлгән һәм XVI быуат уртаһына тиклем эшләгән, шул дәүерҙең иң ҙур обсерваторияһы була<ref name=":0" /> == Хәҙерге ҡулланылышы == Әлеге ваҡытта Рәдәҡән башняһы эсендә музей эшләй. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] b943bu7fhbho81h756w0qmz0tlsu30z 1298690 1298689 2026-05-31T08:49:15Z Юлдашева Луиза 18980 1298690 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Radkan_Tower,_Chenaran_2015-01-26.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһы]] [[Файл:نمای_داخلی_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһының көмбәҙе .]] [[Файл:نمای_نزدیک_از_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс]] '''Рәдәҡән башняһы''' ({{lang-fa|برج رادکان}}) — [[Иран]]дың Рәзәүи Хөрәсән провинцияһының Ченаран районы Рәдәҡән ауылында урынлашҡан астрономик башня. Рәдәҡән башняһы провинцияның баш ҡалаһы [[Мәшһәд]]тән 80 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. == Тасуирламаһы == Рәдәҡән башняһының бейеклеге 35 метр, эске диаметры 14 метр. Башняны уратып алған диуарҙың бейеклеге 5,2 метр, диаметры 20 метр. Тышҡы диуарҙар колонналар ярҙамында 12 өлөшкә бүленгән. Башняның эсендә шулай уҡ һигеҙ колонна бар. Башняны уратып алған диуарҙа ике ишек бар, улар тап бер-береһенә ҡаршы урынлашҡан<ref>برج رادکان در چناران-میل رادکان خراسان. Дата обращения: 7 июня 2022. Архивировано 6 мая 2021 года.</ref>. Башняның һәр диуары горизонталь рәүештә 30 градус мөйөштө ҡаплай Ишектәрҙең урынлашыуы осраҡлы түгел: улар ҡышҡы ҡояш сығыу һәм йәйге ҡояш байыу нөктәһенә ҡапма-ҡаршы тора. Башня кирбестән төҙөлгән, ҡайһы бер урындарҙа штукатурка эҙҙәре күренә<ref>شنایی با برج رادکان در خراسان رضوی. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано 28 июня 2017 года.</ref>. == Тәғәйенләнеше == Хәҙерге ваҡытта тикшеренеүселәр был башняның астрономдар тарафынан йондоҙло күкте күҙәтеү өсөн ҡулланылыуын асыҡлаған. Башняның башы Төньяҡ йондоҙға ҡарай йүнәлтелгән. Башняны төҙөүселәр төп комплекс диуарҙарына параллель булған ике диуар төҙөй: был диуарҙар меридианға ҡаршы тора. Шулай итеп, башня ярҙамында миҙгелдәрҙең аҙағын һәм башын, яңы йылдың ([[Науруз]]) башын, кәбисә йылдарын билдәләргә мөмкин. Ҡояш офоҡтан 60 градус мөйөшкә еткәс, уның нурҙары ишектәрҙең береһенән үтә. Әгәр ҙә ҡалҡып килгән ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң оҙон төнө — 21-22 декабрь үткәнен аңлата. Иранда был ҡышҡы дей айы башланыуын билдәләй. Әгәр ҙә байып барған ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң ҡыҫҡа төнө — 20—21 июнь — үткәнен, Иранда тир айы башланғанын белдерә. Башняның көмбәҙе аҫтында 12 асыҡлыҡ төҙөлә, улар ярҙамында боронғо астрономдар дүрт айҙың башын билдәләй ала: фарвардин, тир, мехр һәм дей — был айҙар иран йыл миҙгелдәрен: ярашлы рәүештә яҙ, йәй, көҙ һәм ҡыш миҙгелдәрен аса<ref>برج رادکان قوچان. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано из оригинала 4 апреля 2016 года.</ref>. == Төҙөлөү тарихы == Объект табылғандан һуң, тикшеренеүселәр Рәдәҡән башняһы илһаниҙар династияһы осоронда хакимдарҙың береһенең ҡәбере булараҡ төҙөлгән тип фаразлай. Әммә бер нисә йылдан һуң ғалимдар башняның проекты тәүге ҡарашҡа тойолғанса ябай түгеллеген аңлай. Тарихи документтар Рәдәҡән башняһының архитекторы боронғо фарсы механигы, астрономы һәм математигы [[Насир әд-Дин Туси|Насир әд-Дин әл-Туси]] булғанын күрһәтә . Туси грек фәне буйынса белгес була һәм ул ваҡытта билдәле булған бөтә боронғо грек философтары һәм ғалимдарының хеҙмәттәрен өйрәнә. Ул [[Клавдий Птолемей|Птолемейҙың]] Ай хәрәкәте тураһындағы теорияһын кире ҡаға<ref name=":0">ثبت رصد خانه مراغه در فهرست آثار ملی ایران/ثبت مجموعه پاسارگاد در یونسکو /درگذشت «ادوارد براون» انگلیسی- اخبار رسانه ها — اخبار تسنیم — Tasnim. Дата обращения: 7 июня 2022. Архивировано 2 декабря 2018 года.</ref> һәм йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория төҙөй. Төҙөлөш ваҡыты теүәл билдәле түгел, әммә башня XIII быуат уртаһында ҡуйылған тип иҫәпләнә. Рәдәҡән башняһынан һуң Туси тағы ла бер фәнни лаборатория: Мәрәғә обсерваторияһын төҙөй, унда йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория эшләй. Ул шулай уҡ XIII быуатта төҙөлгән һәм XVI быуат уртаһына тиклем эшләгән, шул дәүерҙең иң ҙур обсерваторияһы була<ref name=":0" /> == Хәҙерге ҡулланылышы == Әлеге ваҡытта Рәдәҡән башняһы эсендә музей эшләй. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] ey39aqlummpm6a7k046pmbjxlimkwlu 1298691 1298690 2026-05-31T08:49:37Z Юлдашева Луиза 18980 added [[Category:Башнялар]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1298691 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Radkan_Tower,_Chenaran_2015-01-26.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһы]] [[Файл:نمای_داخلی_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһының көмбәҙе .]] [[Файл:نمای_نزدیک_از_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс]] '''Рәдәҡән башняһы''' ({{lang-fa|برج رادکان}}) — [[Иран]]дың Рәзәүи Хөрәсән провинцияһының Ченаран районы Рәдәҡән ауылында урынлашҡан астрономик башня. Рәдәҡән башняһы провинцияның баш ҡалаһы [[Мәшһәд]]тән 80 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. == Тасуирламаһы == Рәдәҡән башняһының бейеклеге 35 метр, эске диаметры 14 метр. Башняны уратып алған диуарҙың бейеклеге 5,2 метр, диаметры 20 метр. Тышҡы диуарҙар колонналар ярҙамында 12 өлөшкә бүленгән. Башняның эсендә шулай уҡ һигеҙ колонна бар. Башняны уратып алған диуарҙа ике ишек бар, улар тап бер-береһенә ҡаршы урынлашҡан<ref>برج رادکان در چناران-میل رادکان خراسان. Дата обращения: 7 июня 2022. Архивировано 6 мая 2021 года.</ref>. Башняның һәр диуары горизонталь рәүештә 30 градус мөйөштө ҡаплай Ишектәрҙең урынлашыуы осраҡлы түгел: улар ҡышҡы ҡояш сығыу һәм йәйге ҡояш байыу нөктәһенә ҡапма-ҡаршы тора. Башня кирбестән төҙөлгән, ҡайһы бер урындарҙа штукатурка эҙҙәре күренә<ref>شنایی با برج رادکان در خراسان رضوی. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано 28 июня 2017 года.</ref>. == Тәғәйенләнеше == Хәҙерге ваҡытта тикшеренеүселәр был башняның астрономдар тарафынан йондоҙло күкте күҙәтеү өсөн ҡулланылыуын асыҡлаған. Башняның башы Төньяҡ йондоҙға ҡарай йүнәлтелгән. Башняны төҙөүселәр төп комплекс диуарҙарына параллель булған ике диуар төҙөй: был диуарҙар меридианға ҡаршы тора. Шулай итеп, башня ярҙамында миҙгелдәрҙең аҙағын һәм башын, яңы йылдың ([[Науруз]]) башын, кәбисә йылдарын билдәләргә мөмкин. Ҡояш офоҡтан 60 градус мөйөшкә еткәс, уның нурҙары ишектәрҙең береһенән үтә. Әгәр ҙә ҡалҡып килгән ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң оҙон төнө — 21-22 декабрь үткәнен аңлата. Иранда был ҡышҡы дей айы башланыуын билдәләй. Әгәр ҙә байып барған ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң ҡыҫҡа төнө — 20—21 июнь — үткәнен, Иранда тир айы башланғанын белдерә. Башняның көмбәҙе аҫтында 12 асыҡлыҡ төҙөлә, улар ярҙамында боронғо астрономдар дүрт айҙың башын билдәләй ала: фарвардин, тир, мехр һәм дей — был айҙар иран йыл миҙгелдәрен: ярашлы рәүештә яҙ, йәй, көҙ һәм ҡыш миҙгелдәрен аса<ref>برج رادکان قوچان. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано из оригинала 4 апреля 2016 года.</ref>. == Төҙөлөү тарихы == Объект табылғандан һуң, тикшеренеүселәр Рәдәҡән башняһы илһаниҙар династияһы осоронда хакимдарҙың береһенең ҡәбере булараҡ төҙөлгән тип фаразлай. Әммә бер нисә йылдан һуң ғалимдар башняның проекты тәүге ҡарашҡа тойолғанса ябай түгеллеген аңлай. Тарихи документтар Рәдәҡән башняһының архитекторы боронғо фарсы механигы, астрономы һәм математигы [[Насир әд-Дин Туси|Насир әд-Дин әл-Туси]] булғанын күрһәтә . Туси грек фәне буйынса белгес була һәм ул ваҡытта билдәле булған бөтә боронғо грек философтары һәм ғалимдарының хеҙмәттәрен өйрәнә. Ул [[Клавдий Птолемей|Птолемейҙың]] Ай хәрәкәте тураһындағы теорияһын кире ҡаға<ref name=":0">ثبت رصد خانه مراغه در فهرست آثار ملی ایران/ثبت مجموعه پاسارگاد در یونسکو /درگذشت «ادوارد براون» انگلیسی- اخبار رسانه ها — اخبار تسنیم — Tasnim. Дата обращения: 7 июня 2022. Архивировано 2 декабря 2018 года.</ref> һәм йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория төҙөй. Төҙөлөш ваҡыты теүәл билдәле түгел, әммә башня XIII быуат уртаһында ҡуйылған тип иҫәпләнә. Рәдәҡән башняһынан һуң Туси тағы ла бер фәнни лаборатория: Мәрәғә обсерваторияһын төҙөй, унда йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория эшләй. Ул шулай уҡ XIII быуатта төҙөлгән һәм XVI быуат уртаһына тиклем эшләгән, шул дәүерҙең иң ҙур обсерваторияһы була<ref name=":0" /> == Хәҙерге ҡулланылышы == Әлеге ваҡытта Рәдәҡән башняһы эсендә музей эшләй. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] [[Категория:Башнялар]] obn097485i87hbhf3d5k7d4u5k3jl5a 1298692 1298691 2026-05-31T08:50:10Z Юлдашева Луиза 18980 added [[Category:Ислам биналары]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1298692 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Radkan_Tower,_Chenaran_2015-01-26.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһы]] [[Файл:نمای_داخلی_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһының көмбәҙе .]] [[Файл:نمای_نزدیک_از_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс]] '''Рәдәҡән башняһы''' ({{lang-fa|برج رادکان}}) — [[Иран]]дың Рәзәүи Хөрәсән провинцияһының Ченаран районы Рәдәҡән ауылында урынлашҡан астрономик башня. Рәдәҡән башняһы провинцияның баш ҡалаһы [[Мәшһәд]]тән 80 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. == Тасуирламаһы == Рәдәҡән башняһының бейеклеге 35 метр, эске диаметры 14 метр. Башняны уратып алған диуарҙың бейеклеге 5,2 метр, диаметры 20 метр. Тышҡы диуарҙар колонналар ярҙамында 12 өлөшкә бүленгән. Башняның эсендә шулай уҡ һигеҙ колонна бар. Башняны уратып алған диуарҙа ике ишек бар, улар тап бер-береһенә ҡаршы урынлашҡан<ref>برج رادکان در چناران-میل رادکان خراسان. Дата обращения: 7 июня 2022. Архивировано 6 мая 2021 года.</ref>. Башняның һәр диуары горизонталь рәүештә 30 градус мөйөштө ҡаплай Ишектәрҙең урынлашыуы осраҡлы түгел: улар ҡышҡы ҡояш сығыу һәм йәйге ҡояш байыу нөктәһенә ҡапма-ҡаршы тора. Башня кирбестән төҙөлгән, ҡайһы бер урындарҙа штукатурка эҙҙәре күренә<ref>شنایی با برج رادکان در خراسان رضوی. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано 28 июня 2017 года.</ref>. == Тәғәйенләнеше == Хәҙерге ваҡытта тикшеренеүселәр был башняның астрономдар тарафынан йондоҙло күкте күҙәтеү өсөн ҡулланылыуын асыҡлаған. Башняның башы Төньяҡ йондоҙға ҡарай йүнәлтелгән. Башняны төҙөүселәр төп комплекс диуарҙарына параллель булған ике диуар төҙөй: был диуарҙар меридианға ҡаршы тора. Шулай итеп, башня ярҙамында миҙгелдәрҙең аҙағын һәм башын, яңы йылдың ([[Науруз]]) башын, кәбисә йылдарын билдәләргә мөмкин. Ҡояш офоҡтан 60 градус мөйөшкә еткәс, уның нурҙары ишектәрҙең береһенән үтә. Әгәр ҙә ҡалҡып килгән ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң оҙон төнө — 21-22 декабрь үткәнен аңлата. Иранда был ҡышҡы дей айы башланыуын билдәләй. Әгәр ҙә байып барған ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң ҡыҫҡа төнө — 20—21 июнь — үткәнен, Иранда тир айы башланғанын белдерә. Башняның көмбәҙе аҫтында 12 асыҡлыҡ төҙөлә, улар ярҙамында боронғо астрономдар дүрт айҙың башын билдәләй ала: фарвардин, тир, мехр һәм дей — был айҙар иран йыл миҙгелдәрен: ярашлы рәүештә яҙ, йәй, көҙ һәм ҡыш миҙгелдәрен аса<ref>برج رادکان قوچان. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано из оригинала 4 апреля 2016 года.</ref>. == Төҙөлөү тарихы == Объект табылғандан һуң, тикшеренеүселәр Рәдәҡән башняһы илһаниҙар династияһы осоронда хакимдарҙың береһенең ҡәбере булараҡ төҙөлгән тип фаразлай. Әммә бер нисә йылдан һуң ғалимдар башняның проекты тәүге ҡарашҡа тойолғанса ябай түгеллеген аңлай. Тарихи документтар Рәдәҡән башняһының архитекторы боронғо фарсы механигы, астрономы һәм математигы [[Насир әд-Дин Туси|Насир әд-Дин әл-Туси]] булғанын күрһәтә . Туси грек фәне буйынса белгес була һәм ул ваҡытта билдәле булған бөтә боронғо грек философтары һәм ғалимдарының хеҙмәттәрен өйрәнә. Ул [[Клавдий Птолемей|Птолемейҙың]] Ай хәрәкәте тураһындағы теорияһын кире ҡаға<ref name=":0">ثبت رصد خانه مراغه در فهرست آثار ملی ایران/ثبت مجموعه پاسارگاد در یونسکو /درگذشت «ادوارد براون» انگلیسی- اخبار رسانه ها — اخبار تسنیم — Tasnim. Дата обращения: 7 июня 2022. Архивировано 2 декабря 2018 года.</ref> һәм йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория төҙөй. Төҙөлөш ваҡыты теүәл билдәле түгел, әммә башня XIII быуат уртаһында ҡуйылған тип иҫәпләнә. Рәдәҡән башняһынан һуң Туси тағы ла бер фәнни лаборатория: Мәрәғә обсерваторияһын төҙөй, унда йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория эшләй. Ул шулай уҡ XIII быуатта төҙөлгән һәм XVI быуат уртаһына тиклем эшләгән, шул дәүерҙең иң ҙур обсерваторияһы була<ref name=":0" /> == Хәҙерге ҡулланылышы == Әлеге ваҡытта Рәдәҡән башняһы эсендә музей эшләй. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] [[Категория:Башнялар]] [[Категория:Ислам биналары]] b4mk7v8vllfnac4cosg45aletry17wi 1298693 1298692 2026-05-31T08:59:06Z Юлдашева Луиза 18980 1298693 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Рәдәҡән башняһы''' ({{lang-fa|برج رادکان}}) — [[Иран]]дың Рәзәүи Хөрәсән провинцияһының Ченаран районы Рәдәҡән ауылында урынлашҡан астрономик башня. Рәдәҡән башняһы провинцияның баш ҡалаһы [[Мәшһәд]]тән 80 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. == Тасуирламаһы == Рәдәҡән башняһының бейеклеге 35 метр, эске диаметры 14 метр. Башняны уратып алған диуарҙың бейеклеге 5,2 метр, диаметры 20 метр. Тышҡы диуарҙар колонналар ярҙамында 12 өлөшкә бүленгән. Башняның эсендә шулай уҡ һигеҙ колонна бар. Башняны уратып алған диуарҙа ике ишек бар, улар тап бер-береһенә ҡаршы урынлашҡан<ref>برج رادکان در چناران-میل رادکان خراسان. Дата обращения: 7 июня 2022. Архивировано 6 мая 2021 года.</ref>. Башняның һәр диуары горизонталь рәүештә 30 градус мөйөштө ҡаплай Ишектәрҙең урынлашыуы осраҡлы түгел: улар ҡышҡы ҡояш сығыу һәм йәйге ҡояш байыу нөктәһенә ҡапма-ҡаршы тора. Башня кирбестән төҙөлгән, ҡайһы бер урындарҙа штукатурка эҙҙәре күренә<ref>شنایی با برج رادکان در خراسان رضوی. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано 28 июня 2017 года.</ref>. == Тәғәйенләнеше == Хәҙерге ваҡытта тикшеренеүселәр был башняның астрономдар тарафынан йондоҙло күкте күҙәтеү өсөн ҡулланылыуын асыҡлаған. Башняның башы Төньяҡ йондоҙға ҡарай йүнәлтелгән. Башняны төҙөүселәр төп комплекс диуарҙарына параллель булған ике диуар төҙөй: был диуарҙар меридианға ҡаршы тора. Шулай итеп, башня ярҙамында миҙгелдәрҙең аҙағын һәм башын, яңы йылдың ([[Науруз]]) башын, кәбисә йылдарын билдәләргә мөмкин. Ҡояш офоҡтан 60 градус мөйөшкә еткәс, уның нурҙары ишектәрҙең береһенән үтә. Әгәр ҙә ҡалҡып килгән ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң оҙон төнө — 21-22 декабрь үткәнен аңлата. Иранда был ҡышҡы дей айы башланыуын билдәләй. Әгәр ҙә байып барған ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң ҡыҫҡа төнө — 20—21 июнь — үткәнен, Иранда тир айы башланғанын белдерә. Башняның көмбәҙе аҫтында 12 асыҡлыҡ төҙөлә, улар ярҙамында боронғо астрономдар дүрт айҙың башын билдәләй ала: фарвардин, тир, мехр һәм дей — был айҙар иран йыл миҙгелдәрен: ярашлы рәүештә яҙ, йәй, көҙ һәм ҡыш миҙгелдәрен аса<ref>برج رادکان قوچان. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано из оригинала 4 апреля 2016 года.</ref>. == Төҙөлөү тарихы == Объект табылғандан һуң, тикшеренеүселәр Рәдәҡән башняһы илһаниҙар династияһы осоронда хакимдарҙың береһенең ҡәбере булараҡ төҙөлгән тип фаразлай. Әммә бер нисә йылдан һуң ғалимдар башняның проекты тәүге ҡарашҡа тойолғанса ябай түгеллеген аңлай. Тарихи документтар Рәдәҡән башняһының архитекторы боронғо фарсы механигы, астрономы һәм математигы [[Насир әд-Дин Туси|Насир әд-Дин әл-Туси]] булғанын күрһәтә . Туси грек фәне буйынса белгес була һәм ул ваҡытта билдәле булған бөтә боронғо грек философтары һәм ғалимдарының хеҙмәттәрен өйрәнә. Ул [[Клавдий Птолемей|Птолемейҙың]] Ай хәрәкәте тураһындағы теорияһын кире ҡаға<ref name=":0">ثبت رصد خانه مراغه در فهرست آثار ملی ایران/ثبت مجموعه پاسارگاد در یونسکو /درگذشت «ادوارد براون» انگلیسی- اخبار رسانه ها — اخبار تسنیم — Tasnim. Дата обращения: 7 июня 2022. Архивировано 2 декабря 2018 года.</ref> һәм йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория төҙөй. Төҙөлөш ваҡыты теүәл билдәле түгел, әммә башня XIII быуат уртаһында ҡуйылған тип иҫәпләнә. Рәдәҡән башняһынан һуң Туси тағы ла бер фәнни лаборатория: Мәрәғә обсерваторияһын төҙөй, унда йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория эшләй. Ул шулай уҡ XIII быуатта төҙөлгән һәм XVI быуат уртаһына тиклем эшләгән, шул дәүерҙең иң ҙур обсерваторияһы була<ref name=":0" /> == Хәҙерге ҡулланылышы == Әлеге ваҡытта Рәдәҡән башняһы эсендә музей эшләй. == Галерея == <gallery> Файл:Radkan_Tower,_Chenaran_2015-01-26.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһы Файл:نمای_داخلی_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһының көмбәҙе Файл:نمای_نزدیک_از_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс| Файл:Radkantower9.png|слева|мини|250x250пкс| Файл:برج میل رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс| </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] [[Категория:Башнялар]] [[Категория:Ислам биналары]] a90mi5c0qtsq7bqohq6sl6497k706v2 1298695 1298693 2026-05-31T09:04:46Z Юлдашева Луиза 18980 /* Төҙөлөү тарихы */ 1298695 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Рәдәҡән башняһы''' ({{lang-fa|برج رادکان}}) — [[Иран]]дың Рәзәүи Хөрәсән провинцияһының Ченаран районы Рәдәҡән ауылында урынлашҡан астрономик башня. Рәдәҡән башняһы провинцияның баш ҡалаһы [[Мәшһәд]]тән 80 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. == Тасуирламаһы == Рәдәҡән башняһының бейеклеге 35 метр, эске диаметры 14 метр. Башняны уратып алған диуарҙың бейеклеге 5,2 метр, диаметры 20 метр. Тышҡы диуарҙар колонналар ярҙамында 12 өлөшкә бүленгән. Башняның эсендә шулай уҡ һигеҙ колонна бар. Башняны уратып алған диуарҙа ике ишек бар, улар тап бер-береһенә ҡаршы урынлашҡан<ref>برج رادکان در چناران-میل رادکان خراسان. Дата обращения: 7 июня 2022. Архивировано 6 мая 2021 года.</ref>. Башняның һәр диуары горизонталь рәүештә 30 градус мөйөштө ҡаплай Ишектәрҙең урынлашыуы осраҡлы түгел: улар ҡышҡы ҡояш сығыу һәм йәйге ҡояш байыу нөктәһенә ҡапма-ҡаршы тора. Башня кирбестән төҙөлгән, ҡайһы бер урындарҙа штукатурка эҙҙәре күренә<ref>شنایی با برج رادکان در خراسان رضوی. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано 28 июня 2017 года.</ref>. == Тәғәйенләнеше == Хәҙерге ваҡытта тикшеренеүселәр был башняның астрономдар тарафынан йондоҙло күкте күҙәтеү өсөн ҡулланылыуын асыҡлаған. Башняның башы Төньяҡ йондоҙға ҡарай йүнәлтелгән. Башняны төҙөүселәр төп комплекс диуарҙарына параллель булған ике диуар төҙөй: был диуарҙар меридианға ҡаршы тора. Шулай итеп, башня ярҙамында миҙгелдәрҙең аҙағын һәм башын, яңы йылдың ([[Науруз]]) башын, кәбисә йылдарын билдәләргә мөмкин. Ҡояш офоҡтан 60 градус мөйөшкә еткәс, уның нурҙары ишектәрҙең береһенән үтә. Әгәр ҙә ҡалҡып килгән ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң оҙон төнө — 21-22 декабрь үткәнен аңлата. Иранда был ҡышҡы дей айы башланыуын билдәләй. Әгәр ҙә байып барған ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң ҡыҫҡа төнө — 20—21 июнь — үткәнен, Иранда тир айы башланғанын белдерә. Башняның көмбәҙе аҫтында 12 асыҡлыҡ төҙөлә, улар ярҙамында боронғо астрономдар дүрт айҙың башын билдәләй ала: фарвардин, тир, мехр һәм дей — был айҙар иран йыл миҙгелдәрен: ярашлы рәүештә яҙ, йәй, көҙ һәм ҡыш миҙгелдәрен аса<ref>برج رادکان قوچان. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано из оригинала 4 апреля 2016 года.</ref>. == Төҙөлөү тарихы == Объект табылғандан һуң, тикшеренеүселәр Рәдәҡән башняһы илһаниҙар династияһы осоронда хакимдарҙың береһенең ҡәбере булараҡ төҙөлгән тип фаразлай. Әммә бер нисә йылдан һуң ғалимдар башняның проекты тәүге ҡарашҡа тойолғанса ябай түгеллеген аңлай. Тарихи документтар Рәдәҡән башняһының архитекторы боронғо фарсы механигы, астрономы һәм математигы [[Насир әд-Дин Туси|Насир әд-Дин әл-Туси]] булғанын күрһәтә<ref>[https://www.atlasobscura.com/places/radkan-tower Radkan Tower] {{Wayback|url=https://www.atlasobscura.com/places/radkan-tower |date=20201031082337 }} на ''atlasobscura.com''{{ref|en}}</ref><ref>[https://ayatmedia.net/distribution/documentary/the-radkan-tower/ Radkan Tower] {{Wayback|url=https://ayatmedia.net/distribution/documentary/the-radkan-tower/ |date=20200409123637 }} на ''ayatmedia.net''{{ref|en}}</ref>. Туси грек фәне буйынса белгес була һәм ул ваҡытта билдәле булған бөтә боронғо грек философтары һәм ғалимдарының хеҙмәттәрен өйрәнә. Ул [[Клавдий Птолемей|Птолемейҙың]] Ай хәрәкәте тураһындағы теорияһын кире ҡаға<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/04/16/92502/ثبت-رصد-خانه-مراغه-در-فهرست-آثار-ملی-ایران-ثبت-مجموعه-پاسارگاد-در-یونسکو-درگذشت-ادوارد-براون-انگلیسی |title=ثبت رصد خانه مراغه در فهرست آثار ملی ایران/ثبت مجموعه پاسارگاد در یونسکو /درگذشت «ادوارد براون» انگلیسی- اخبار رسانه ها — اخبار تسنیم — Tasnim |access-date=2022-06-07 |archive-date=2018-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202745/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/04/16/92502/ثبت-رصد-خانه-مراغه-در-فهرست-آثار-ملی-ایران-ثبت-مجموعه-پاسارگاد-در-یونسکو-درگذشت-ادوارد-براون-انگلیسی |url-status=live }}</ref> һәм йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория төҙөй. Төҙөлөш ваҡыты теүәл билдәле түгел, әммә башня XIII быуат уртаһында ҡуйылған тип иҫәпләнә. Рәдәҡән башняһынан һуң Туси тағы ла бер фәнни лаборатория: Мәрәғә обсерваторияһын төҙөй, унда йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория эшләй. Ул шулай уҡ XIII быуатта төҙөлгән һәм XVI быуат уртаһына тиклем эшләгән, шул дәүерҙең иң ҙур обсерваторияһы була<ref name="автоссылка1" />. == Хәҙерге ҡулланылышы == Әлеге ваҡытта Рәдәҡән башняһы эсендә музей эшләй. == Галерея == <gallery> Файл:Radkan_Tower,_Chenaran_2015-01-26.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһы Файл:نمای_داخلی_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһының көмбәҙе Файл:نمای_نزدیک_از_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс| Файл:Radkantower9.png|слева|мини|250x250пкс| Файл:برج میل رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс| </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] [[Категория:Башнялар]] [[Категория:Ислам биналары]] etwcvyzb5hvk24bnqo5dx9bn57jxpi1 1298696 1298695 2026-05-31T09:05:59Z Юлдашева Луиза 18980 /* Тасуирламаһы */ 1298696 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Рәдәҡән башняһы''' ({{lang-fa|برج رادکان}}) — [[Иран]]дың Рәзәүи Хөрәсән провинцияһының Ченаран районы Рәдәҡән ауылында урынлашҡан астрономик башня. Рәдәҡән башняһы провинцияның баш ҡалаһы [[Мәшһәд]]тән 80 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. == Тасуирламаһы == Рәдәҡән башняһының бейеклеге 35 метр, эске диаметры 14 метр. Башняны уратып алған диуарҙың бейеклеге 5,2 метр, диаметры 20 метр. Тышҡы диуарҙар колонналар ярҙамында 12 өлөшкә бүленгән. Башняның эсендә шулай уҡ һигеҙ колонна бар. Башняны уратып алған диуарҙа ике ишек бар, улар тап бер-береһенә ҡаршы урынлашҡан<ref>{{Cite web |url=http://www.citypedia.ir/برج-رادکان-در-چناران/ |title=برج رادکان در چناران-میل رادکان خراسان |access-date=2022-06-07 |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506090414/http://www.citypedia.ir/برج-رادکان-در-چناران/ |url-status=live }}</ref>. Башняның һәр диуары горизонталь рәүештә 30 градус мөйөштө ҡаплай Ишектәрҙең урынлашыуы осраҡлы түгел: улар ҡышҡы ҡояш сығыу һәм йәйге ҡояш байыу нөктәһенә ҡапма-ҡаршы тора. Башня кирбестән төҙөлгән, ҡайһы бер урындарҙа штукатурка эҙҙәре күренә<ref>{{Cite web |url=http://www.beytoote.com/iran/bastani/tower2-radekan.html |title=آشنایی با برج رادکان در خراسان رضوی |access-date=2017-06-24 |archive-date=2017-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628184843/http://www.beytoote.com/iran/bastani/tower2-radekan.html |url-status=live }}</ref>. == Тәғәйенләнеше == Хәҙерге ваҡытта тикшеренеүселәр был башняның астрономдар тарафынан йондоҙло күкте күҙәтеү өсөн ҡулланылыуын асыҡлаған. Башняның башы Төньяҡ йондоҙға ҡарай йүнәлтелгән. Башняны төҙөүселәр төп комплекс диуарҙарына параллель булған ике диуар төҙөй: был диуарҙар меридианға ҡаршы тора. Шулай итеп, башня ярҙамында миҙгелдәрҙең аҙағын һәм башын, яңы йылдың ([[Науруз]]) башын, кәбисә йылдарын билдәләргә мөмкин. Ҡояш офоҡтан 60 градус мөйөшкә еткәс, уның нурҙары ишектәрҙең береһенән үтә. Әгәр ҙә ҡалҡып килгән ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң оҙон төнө — 21-22 декабрь үткәнен аңлата. Иранда был ҡышҡы дей айы башланыуын билдәләй. Әгәр ҙә байып барған ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң ҡыҫҡа төнө — 20—21 июнь — үткәнен, Иранда тир айы башланғанын белдерә. Башняның көмбәҙе аҫтында 12 асыҡлыҡ төҙөлә, улар ярҙамында боронғо астрономдар дүрт айҙың башын билдәләй ала: фарвардин, тир, мехр һәм дей — был айҙар иран йыл миҙгелдәрен: ярашлы рәүештә яҙ, йәй, көҙ һәм ҡыш миҙгелдәрен аса<ref>برج رادکان قوچان. Дата обращения: 24 июня 2017. Архивировано из оригинала 4 апреля 2016 года.</ref>. == Төҙөлөү тарихы == Объект табылғандан һуң, тикшеренеүселәр Рәдәҡән башняһы илһаниҙар династияһы осоронда хакимдарҙың береһенең ҡәбере булараҡ төҙөлгән тип фаразлай. Әммә бер нисә йылдан һуң ғалимдар башняның проекты тәүге ҡарашҡа тойолғанса ябай түгеллеген аңлай. Тарихи документтар Рәдәҡән башняһының архитекторы боронғо фарсы механигы, астрономы һәм математигы [[Насир әд-Дин Туси|Насир әд-Дин әл-Туси]] булғанын күрһәтә<ref>[https://www.atlasobscura.com/places/radkan-tower Radkan Tower] {{Wayback|url=https://www.atlasobscura.com/places/radkan-tower |date=20201031082337 }} на ''atlasobscura.com''{{ref|en}}</ref><ref>[https://ayatmedia.net/distribution/documentary/the-radkan-tower/ Radkan Tower] {{Wayback|url=https://ayatmedia.net/distribution/documentary/the-radkan-tower/ |date=20200409123637 }} на ''ayatmedia.net''{{ref|en}}</ref>. Туси грек фәне буйынса белгес була һәм ул ваҡытта билдәле булған бөтә боронғо грек философтары һәм ғалимдарының хеҙмәттәрен өйрәнә. Ул [[Клавдий Птолемей|Птолемейҙың]] Ай хәрәкәте тураһындағы теорияһын кире ҡаға<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/04/16/92502/ثبت-رصد-خانه-مراغه-در-فهرست-آثار-ملی-ایران-ثبت-مجموعه-پاسارگاد-در-یونسکو-درگذشت-ادوارد-براون-انگلیسی |title=ثبت رصد خانه مراغه در فهرست آثار ملی ایران/ثبت مجموعه پاسارگاد در یونسکو /درگذشت «ادوارد براون» انگلیسی- اخبار رسانه ها — اخبار تسنیم — Tasnim |access-date=2022-06-07 |archive-date=2018-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202745/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/04/16/92502/ثبت-رصد-خانه-مراغه-در-فهرست-آثار-ملی-ایران-ثبت-مجموعه-پاسارگاد-در-یونسکو-درگذشت-ادوارد-براون-انگلیسی |url-status=live }}</ref> һәм йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория төҙөй. Төҙөлөш ваҡыты теүәл билдәле түгел, әммә башня XIII быуат уртаһында ҡуйылған тип иҫәпләнә. Рәдәҡән башняһынан һуң Туси тағы ла бер фәнни лаборатория: Мәрәғә обсерваторияһын төҙөй, унда йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория эшләй. Ул шулай уҡ XIII быуатта төҙөлгән һәм XVI быуат уртаһына тиклем эшләгән, шул дәүерҙең иң ҙур обсерваторияһы була<ref name="автоссылка1" />. == Хәҙерге ҡулланылышы == Әлеге ваҡытта Рәдәҡән башняһы эсендә музей эшләй. == Галерея == <gallery> Файл:Radkan_Tower,_Chenaran_2015-01-26.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһы Файл:نمای_داخلی_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһының көмбәҙе Файл:نمای_نزدیک_از_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс| Файл:Radkantower9.png|слева|мини|250x250пкс| Файл:برج میل رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс| </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] [[Категория:Башнялар]] [[Категория:Ислам биналары]] lgrn3aqhxuujtnf17l7mk1mi8s2xqsj 1298697 1298696 2026-05-31T09:07:04Z Юлдашева Луиза 18980 /* Тәғәйенләнеше */ 1298697 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Рәдәҡән башняһы''' ({{lang-fa|برج رادکان}}) — [[Иран]]дың Рәзәүи Хөрәсән провинцияһының Ченаран районы Рәдәҡән ауылында урынлашҡан астрономик башня. Рәдәҡән башняһы провинцияның баш ҡалаһы [[Мәшһәд]]тән 80 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. == Тасуирламаһы == Рәдәҡән башняһының бейеклеге 35 метр, эске диаметры 14 метр. Башняны уратып алған диуарҙың бейеклеге 5,2 метр, диаметры 20 метр. Тышҡы диуарҙар колонналар ярҙамында 12 өлөшкә бүленгән. Башняның эсендә шулай уҡ һигеҙ колонна бар. Башняны уратып алған диуарҙа ике ишек бар, улар тап бер-береһенә ҡаршы урынлашҡан<ref>{{Cite web |url=http://www.citypedia.ir/برج-رادکان-در-چناران/ |title=برج رادکان در چناران-میل رادکان خراسان |access-date=2022-06-07 |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506090414/http://www.citypedia.ir/برج-رادکان-در-چناران/ |url-status=live }}</ref>. Башняның һәр диуары горизонталь рәүештә 30 градус мөйөштө ҡаплай Ишектәрҙең урынлашыуы осраҡлы түгел: улар ҡышҡы ҡояш сығыу һәм йәйге ҡояш байыу нөктәһенә ҡапма-ҡаршы тора. Башня кирбестән төҙөлгән, ҡайһы бер урындарҙа штукатурка эҙҙәре күренә<ref>{{Cite web |url=http://www.beytoote.com/iran/bastani/tower2-radekan.html |title=آشنایی با برج رادکان در خراسان رضوی |access-date=2017-06-24 |archive-date=2017-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628184843/http://www.beytoote.com/iran/bastani/tower2-radekan.html |url-status=live }}</ref>. == Тәғәйенләнеше == Хәҙерге ваҡытта тикшеренеүселәр был башняның астрономдар тарафынан йондоҙло күкте күҙәтеү өсөн ҡулланылыуын асыҡлаған. Башняның башы Төньяҡ йондоҙға ҡарай йүнәлтелгән. Башняны төҙөүселәр төп комплекс диуарҙарына параллель булған ике диуар төҙөй: был диуарҙар меридианға ҡаршы тора. Шулай итеп, башня ярҙамында миҙгелдәрҙең аҙағын һәм башын, яңы йылдың ([[Науруз]]) башын, кәбисә йылдарын билдәләргә мөмкин. Ҡояш офоҡтан 60 градус мөйөшкә еткәс, уның нурҙары ишектәрҙең береһенән үтә. Әгәр ҙә ҡалҡып килгән ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң оҙон төнө — 21-22 декабрь үткәнен аңлата. Иранда был ҡышҡы дей айы башланыуын билдәләй. Әгәр ҙә байып барған ҡояш нурҙары ике ишектән дә үтһә, был йылдың иң ҡыҫҡа төнө — 20—21 июнь — үткәнен, Иранда тир айы башланғанын белдерә. Башняның көмбәҙе аҫтында 12 асыҡлыҡ төҙөлә, улар ярҙамында боронғо астрономдар дүрт айҙың башын билдәләй ала: фарвардин, тир, мехр һәм дей — был айҙар иран йыл миҙгелдәрен: ярашлы рәүештә яҙ, йәй, көҙ һәм ҡыш миҙгелдәрен аса<ref>{{Cite web |url=http://arthut.co/tomb-and-shrine/item/634-tower-of-radkan |title=برج رادکان قوچان |access-date=2017-06-24 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404045133/http://arthut.co/tomb-and-shrine/item/634-tower-of-radkan |url-status=dead }}</ref>. == Төҙөлөү тарихы == Объект табылғандан һуң, тикшеренеүселәр Рәдәҡән башняһы илһаниҙар династияһы осоронда хакимдарҙың береһенең ҡәбере булараҡ төҙөлгән тип фаразлай. Әммә бер нисә йылдан һуң ғалимдар башняның проекты тәүге ҡарашҡа тойолғанса ябай түгеллеген аңлай. Тарихи документтар Рәдәҡән башняһының архитекторы боронғо фарсы механигы, астрономы һәм математигы [[Насир әд-Дин Туси|Насир әд-Дин әл-Туси]] булғанын күрһәтә<ref>[https://www.atlasobscura.com/places/radkan-tower Radkan Tower] {{Wayback|url=https://www.atlasobscura.com/places/radkan-tower |date=20201031082337 }} на ''atlasobscura.com''{{ref|en}}</ref><ref>[https://ayatmedia.net/distribution/documentary/the-radkan-tower/ Radkan Tower] {{Wayback|url=https://ayatmedia.net/distribution/documentary/the-radkan-tower/ |date=20200409123637 }} на ''ayatmedia.net''{{ref|en}}</ref>. Туси грек фәне буйынса белгес була һәм ул ваҡытта билдәле булған бөтә боронғо грек философтары һәм ғалимдарының хеҙмәттәрен өйрәнә. Ул [[Клавдий Птолемей|Птолемейҙың]] Ай хәрәкәте тураһындағы теорияһын кире ҡаға<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/04/16/92502/ثبت-رصد-خانه-مراغه-در-فهرست-آثار-ملی-ایران-ثبت-مجموعه-پاسارگاد-در-یونسکو-درگذشت-ادوارد-براون-انگلیسی |title=ثبت رصد خانه مراغه در فهرست آثار ملی ایران/ثبت مجموعه پاسارگاد در یونسکو /درگذشت «ادوارد براون» انگلیسی- اخبار رسانه ها — اخبار تسنیم — Tasnim |access-date=2022-06-07 |archive-date=2018-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202202745/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/04/16/92502/ثبت-رصد-خانه-مراغه-در-فهرست-آثار-ملی-ایران-ثبت-مجموعه-پاسارگاد-در-یونسکو-درگذشت-ادوارد-براون-انگلیسی |url-status=live }}</ref> һәм йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория төҙөй. Төҙөлөш ваҡыты теүәл билдәле түгел, әммә башня XIII быуат уртаһында ҡуйылған тип иҫәпләнә. Рәдәҡән башняһынан һуң Туси тағы ла бер фәнни лаборатория: Мәрәғә обсерваторияһын төҙөй, унда йондоҙҙар хәрәкәте тураһында яңы теория эшләй. Ул шулай уҡ XIII быуатта төҙөлгән һәм XVI быуат уртаһына тиклем эшләгән, шул дәүерҙең иң ҙур обсерваторияһы була<ref name="автоссылка1" />. == Хәҙерге ҡулланылышы == Әлеге ваҡытта Рәдәҡән башняһы эсендә музей эшләй. == Галерея == <gallery> Файл:Radkan_Tower,_Chenaran_2015-01-26.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһы Файл:نمای_داخلی_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс|Рәдәҡән башняһының көмбәҙе Файл:نمای_نزدیک_از_برج_رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс| Файл:Radkantower9.png|слева|мини|250x250пкс| Файл:برج میل رادکان.jpg|слева|мини|250x250пкс| </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] [[Категория:Башнялар]] [[Категория:Ислам биналары]] atxku2zqklmmmc8078bsh3ak9tbkuql 1 201251 1298694 2026-05-31T09:01:51Z Юлдашева Луиза 18980 Яңы бит: {{ТИМ|ru|Башня Радекан|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=объект|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])09:00, 31 май 2026 (UTC) 1298694 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Башня Радекан|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=объект|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])09:00, 31 май 2026 (UTC) mqt0cyejlgodwhm6c8us0iqy1fdb11a 0 201252 1298699 2026-05-31T09:21:30Z Юлдашева Луиза 18980 "[[:ru:Special:Redirect/revision/152222122|Могила Надир-шаха Афшара]]" битен тәржемә итеп төҙөлгән 1298699 wikitext text/x-wiki '''Нәдир шаһ Әфшәр ҡәбере''' ({{lang-fa|آرامگاه نادرشاه}}) — Ирандың [[Мәшһәд]] ҡалаһында [[Нәдир шаһ|Нәдир Шаһ Әфшәргә]] арналған мемориаль комплекс. == Тарихы == Нәдир шаһ Әфшәр 1736—1747 йылдарҙа [[Иран|Фарсыстан]] [[Шаһ|шаһы]], Әфшәриҙтәр династияһына нигеҙ һалыусы һәм үҙ заманының бөйөк хәрби етәксеһе була. 1738 йылда Нәдир ғәскәрҙәрен [[Һиндостан ярымутрауы|Һиндостанға]] ебәрә һәм [[Дели]] янында [[Бөйөк Моголдар империяһы|моголдар армияһын]] еңә. Ул Һиндостандан ғәйәт ҙур ғәнимәт алып ҡайта. Нәдир үҙе менән алып ҡайтҡан могол архитекторҙарына үҙенә мөһабәт мавзолей төҙөргә ҡуша. Был мавзолей могол стилендә төҙөлергә тейеш була. Нәдир шаһтың 1747 йылда Ҡызылбаш офицерҙары тарафынан үлтерелеүе арҡаһында мавзолей үҙе иҫән саҡта төҙөлөп бөтмәй. Мавзолей бинаһы һарай-резиденцияға әйләндерелә һәм урындағы төрлө ырыу башлыҡтары тарафынан файҙаланыла. Нәдир шаһтың ҡәбере 1950 йылдар аҙағына тиклем онотола<ref name=":0">''Dalrymple, Sam.''&#x20;Here lay Nader Shah&#x20;(индийск. англ.).&#x20;''Condé Nast Traveller India''&#x20;(26 октября 2018).&#x20;Дата обращения: 14 августа 2024.&#x20;Архивировано 21 мая 2023 года.</ref>. 1955 йылда [[Хөрәсән]] сенаторы Сәйет Әли Мөәйет Сәбәти Иран сенатында сығыш яһағанда «Нәдир шаһтың ҡәберенең емерек хәлгә төшкән аяныслы хәле» тураһында хәбәр итә. Ул хөкүмәттән ҡәберлектең торошона иғтибар итеүҙе һәм уны Боронғо әйберҙәр милли ассоциацияһы планына индереүҙе һорай<ref>جلسه: 63 دوشنبه 16 اسفند ماه 1333 | مشروح مذاکرات | دوره دوم مجلس سنا.&#x20;''web.archive.org''&#x20;(23 января 2022).&#x20;Дата обращения: 14 августа 2024.&#x20;Архивировано из оригинала 23 января 2022 года.</ref>. 1963 йылдың 1 апрелендә Нәдир шаһ Әфшәр мавзолейының яңы бинаһы Ирандың Боронғо әйберҙәр милли ассоциацияһы тарафынан төҙөлә һәм асыла<ref>جلسه: 69 صورت مشروح مجلس روز شنبه بیست و یکم ذیقعده 1333 | مشروح مذاکرات | دوره سوم مجلس ملی.&#x20;''web.archive.org''&#x20;(22 сентября 2020).&#x20;Дата обращения: 14 августа 2024.&#x20;Архивировано из оригинала 22 сентября 2020 года.</ref>. Мемориаль комплекс әле Мәҙәни мираҫ министрлығы ҡарамағында. 2006 йылдың аҙағында, ярты йыл ябылғандан һуң, Нәдири музейы баҡсаһы яңынан асыла, уның эске өлөшө яңы төҙөкләндереүҙең планына ярашлы йүнәтелә һәм яңыртыла<ref>مستندها | علی حسن زاده.&#x20;''web.archive.org''&#x20;(28 декабря 2021).&#x20;Дата обращения: 14 августа 2024.&#x20;Архивировано из оригинала 28 декабря 2021 года.</ref>. == Тасуирламаһы == Һәр ишек [[Бөйөк Моголдар империяһы|Бөйөк Моголдар]] һүрәттәре һәм фрескалары менән биҙәлгән<ref name=":0" />. == Галерея == <gallery> Файл:Tomb_of_Nader_Shah.JPG|альт=Памятник Надир-шаху| Нәдир шаһ һәйкәле . Файл:مجسمه_ی_نادرشاه_افشار_در_موزه_نادر_مشهد_-_panoramio.jpg|альт=Голова памятника Надир-шаху| Нәдир шаһ һәйкәле башы Файл:مقبره_نادر_شاه_افشار_1.jpg|альт=Реконструкция памятника| Һәйкәлде реконструкциялау . Файл:Naderi_m.jpg|альт=Вид на комплекс| Комплекстың күренеше Файл:Nader_(10).jpg|альт=Бюст Надир-шаха| Нәдир шаһтың бюсы Файл:Nader_(8).jpg|альт=Экспозиция музея| Музей экспозицияһы . Файл:Nader_(13).jpg|альт=Экспонаты музея| Музей экспонаттары . Файл:1399010615483691919987124_تعطیلی_اماکن_گردشگری_و_تاریخی_مشهد_به_دلیل_پیشگیری_از_شیوع_کرونا.jpg|альт=Парк вокруг мемориального комплекса| Мемориаль комплекс тирәһендәге парк Файл:Nader_Shah_Mausoleum2024-04-07_5.jpg|альт=Могила Надир-шаха| Нәдир шаһ ҡәбере . </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Мосолман ғибәҙәтханалары һәм мавзолейҙары]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] tttre5yna3s8kt3jsadve311tzrk0iu 1298700 1298699 2026-05-31T09:24:53Z Юлдашева Луиза 18980 1298700 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәдир шаһ Әфшәр ҡәбере''' ({{lang-fa|آرامگاه نادرشاه}}) — Ирандың [[Мәшһәд]] ҡалаһында [[Нәдир шаһ|Нәдир Шаһ Әфшәргә]] арналған мемориаль комплекс. == Тарихы == Нәдир шаһ Әфшәр 1736—1747 йылдарҙа [[Иран|Фарсыстан]] [[шаһ]]ы, Әфшәриҙтәр династияһына нигеҙ һалыусы һәм үҙ заманының бөйөк хәрби етәксеһе була. 1738 йылда Нәдир ғәскәрҙәрен [[Һиндостан ярымутрауы|Һиндостанға]] ебәрә һәм [[Дели]] янында [[Бөйөк Моголдар империяһы|моголдар армияһын]] еңә. Ул Һиндостандан ғәйәт ҙур ғәнимәт алып ҡайта. Нәдир үҙе менән алып ҡайтҡан могол архитекторҙарына үҙенә мөһабәт мавзолей төҙөргә ҡуша. Был мавзолей могол стилендә төҙөлергә тейеш була. Нәдир шаһтың 1747 йылда Ҡызылбаш офицерҙары тарафынан үлтерелеүе арҡаһында мавзолей үҙе иҫән саҡта төҙөлөп бөтмәй. Мавзолей бинаһы һарай-резиденцияға әйләндерелә һәм урындағы төрлө ырыу башлыҡтары тарафынан файҙаланыла. Нәдир шаһтың ҡәбере 1950 йылдар аҙағына тиклем онотола<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cntraveller.in/story/where-nader-shah-lies/|title=Here lay Nader Shah|lang=en-IN|first=Sam|last=Dalrymple|website=Condé Nast Traveller India|date=2018-10-26|access-date=2024-08-14|archive-date=2023-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521064833/https://www.cntraveller.in/story/where-nader-shah-lies/|url-status=live}}</ref>.. 1955 йылда [[Хөрәсән]] сенаторы Сәйет Әли Мөәйет Сәбәти Иран сенатында сығыш яһағанда «Нәдир шаһтың ҡәберенең емерек хәлгә төшкән аяныслы хәле» тураһында хәбәр итә. Ул хөкүмәттән ҡәберлектең торошона иғтибар итеүҙе һәм уны Боронғо әйберҙәр милли ассоциацияһы планына индереүҙе һорай<ref>{{Cite web|url=https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-63-دوشنبه-16-اسفند-ماه-1333|title=جلسه: 63 دوشنبه 16 اسفند ماه 1333 {{!}} مشروح مذاکرات {{!}} دوره دوم مجلس سنا|website=web.archive.org|date=2022-01-23|access-date=2024-08-14|archive-date=2022-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123124755/https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-63-دوشنبه-16-اسفند-ماه-1333|url-status=dead}}</ref>. 1963 йылдың 1 апрелендә Нәдир шаһ Әфшәр мавзолейының яңы бинаһы Ирандың Боронғо әйберҙәр милли ассоциацияһы тарафынан төҙөлә һәм асыла<ref>{{Cite web|url=https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-69-صورت-مشروح-مجلس-روز-شنبه-بیست-و-یکم-ذیقعده-1333|title=جلسه: 69 صورت مشروح مجلس روز شنبه بیست و یکم ذیقعده 1333 {{!}} مشروح مذاکرات {{!}} دوره سوم مجلس ملی|website=web.archive.org|date=2020-09-22|access-date=2024-08-14|archive-date=2020-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922195705/https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-69-صورت-مشروح-مجلس-روز-شنبه-بیست-و-یکم-ذیقعده-1333|url-status=dead}}</ref>. Мемориаль комплекс әле Мәҙәни мираҫ министрлығы ҡарамағында. 2006 йылдың аҙағында, ярты йыл ябылғандан һуң, Нәдири музейы баҡсаһы яңынан асыла, уның эске өлөшө яңы төҙөкләндереүҙең планына ярашлы йүнәтелә һәм яңыртыла<ref>{{Cite web|url=https://ali1.ir/مستندها/|title=مستندها {{!}} علی حسن زاده|website=web.archive.org|date=2021-12-28|access-date=2024-08-14|archive-date=2021-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228114001/https://ali1.ir/مستندها/|url-status=dead}}</ref>. == Тасуирламаһы == Һәр ишек [[Бөйөк Моголдар империяһы|Бөйөк Моголдар]] һүрәттәре һәм фрескалары менән биҙәлгән<ref name=":0" />. == Галерея == <gallery> Файл:Tomb_of_Nader_Shah.JPG|альт=Памятник Надир-шаху| Нәдир шаһ һәйкәле . Файл:مجسمه_ی_نادرشاه_افشار_در_موزه_نادر_مشهد_-_panoramio.jpg|альт=Голова памятника Надир-шаху| Нәдир шаһ һәйкәле башы Файл:مقبره_نادر_شاه_افشار_1.jpg|альт=Реконструкция памятника| Һәйкәлде реконструкциялау . Файл:Naderi_m.jpg|альт=Вид на комплекс| Комплекстың күренеше Файл:Nader_(10).jpg|альт=Бюст Надир-шаха| Нәдир шаһтың бюсы Файл:Nader_(8).jpg|альт=Экспозиция музея| Музей экспозицияһы . Файл:Nader_(13).jpg|альт=Экспонаты музея| Музей экспонаттары . Файл:1399010615483691919987124_تعطیلی_اماکن_گردشگری_و_تاریخی_مشهد_به_دلیل_پیشگیری_از_شیوع_کرونا.jpg|альт=Парк вокруг мемориального комплекса| Мемориаль комплекс тирәһендәге парк Файл:Nader_Shah_Mausoleum2024-04-07_5.jpg|альт=Могила Надир-шаха| Нәдир шаһ ҡәбере . </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Мосолман ғибәҙәтханалары һәм мавзолейҙары]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] ngxydt52xrwybusd9qw1qgqe1a860tj 1298703 1298700 2026-05-31T09:26:50Z Юлдашева Луиза 18980 added [[Category:Биналар һәм ҡоролмалар]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1298703 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәдир шаһ Әфшәр ҡәбере''' ({{lang-fa|آرامگاه نادرشاه}}) — Ирандың [[Мәшһәд]] ҡалаһында [[Нәдир шаһ|Нәдир Шаһ Әфшәргә]] арналған мемориаль комплекс. == Тарихы == Нәдир шаһ Әфшәр 1736—1747 йылдарҙа [[Иран|Фарсыстан]] [[шаһ]]ы, Әфшәриҙтәр династияһына нигеҙ һалыусы һәм үҙ заманының бөйөк хәрби етәксеһе була. 1738 йылда Нәдир ғәскәрҙәрен [[Һиндостан ярымутрауы|Һиндостанға]] ебәрә һәм [[Дели]] янында [[Бөйөк Моголдар империяһы|моголдар армияһын]] еңә. Ул Һиндостандан ғәйәт ҙур ғәнимәт алып ҡайта. Нәдир үҙе менән алып ҡайтҡан могол архитекторҙарына үҙенә мөһабәт мавзолей төҙөргә ҡуша. Был мавзолей могол стилендә төҙөлергә тейеш була. Нәдир шаһтың 1747 йылда Ҡызылбаш офицерҙары тарафынан үлтерелеүе арҡаһында мавзолей үҙе иҫән саҡта төҙөлөп бөтмәй. Мавзолей бинаһы һарай-резиденцияға әйләндерелә һәм урындағы төрлө ырыу башлыҡтары тарафынан файҙаланыла. Нәдир шаһтың ҡәбере 1950 йылдар аҙағына тиклем онотола<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cntraveller.in/story/where-nader-shah-lies/|title=Here lay Nader Shah|lang=en-IN|first=Sam|last=Dalrymple|website=Condé Nast Traveller India|date=2018-10-26|access-date=2024-08-14|archive-date=2023-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521064833/https://www.cntraveller.in/story/where-nader-shah-lies/|url-status=live}}</ref>.. 1955 йылда [[Хөрәсән]] сенаторы Сәйет Әли Мөәйет Сәбәти Иран сенатында сығыш яһағанда «Нәдир шаһтың ҡәберенең емерек хәлгә төшкән аяныслы хәле» тураһында хәбәр итә. Ул хөкүмәттән ҡәберлектең торошона иғтибар итеүҙе һәм уны Боронғо әйберҙәр милли ассоциацияһы планына индереүҙе һорай<ref>{{Cite web|url=https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-63-دوشنبه-16-اسفند-ماه-1333|title=جلسه: 63 دوشنبه 16 اسفند ماه 1333 {{!}} مشروح مذاکرات {{!}} دوره دوم مجلس سنا|website=web.archive.org|date=2022-01-23|access-date=2024-08-14|archive-date=2022-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123124755/https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-63-دوشنبه-16-اسفند-ماه-1333|url-status=dead}}</ref>. 1963 йылдың 1 апрелендә Нәдир шаһ Әфшәр мавзолейының яңы бинаһы Ирандың Боронғо әйберҙәр милли ассоциацияһы тарафынан төҙөлә һәм асыла<ref>{{Cite web|url=https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-69-صورت-مشروح-مجلس-روز-شنبه-بیست-و-یکم-ذیقعده-1333|title=جلسه: 69 صورت مشروح مجلس روز شنبه بیست و یکم ذیقعده 1333 {{!}} مشروح مذاکرات {{!}} دوره سوم مجلس ملی|website=web.archive.org|date=2020-09-22|access-date=2024-08-14|archive-date=2020-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922195705/https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-69-صورت-مشروح-مجلس-روز-شنبه-بیست-و-یکم-ذیقعده-1333|url-status=dead}}</ref>. Мемориаль комплекс әле Мәҙәни мираҫ министрлығы ҡарамағында. 2006 йылдың аҙағында, ярты йыл ябылғандан һуң, Нәдири музейы баҡсаһы яңынан асыла, уның эске өлөшө яңы төҙөкләндереүҙең планына ярашлы йүнәтелә һәм яңыртыла<ref>{{Cite web|url=https://ali1.ir/مستندها/|title=مستندها {{!}} علی حسن زاده|website=web.archive.org|date=2021-12-28|access-date=2024-08-14|archive-date=2021-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228114001/https://ali1.ir/مستندها/|url-status=dead}}</ref>. == Тасуирламаһы == Һәр ишек [[Бөйөк Моголдар империяһы|Бөйөк Моголдар]] һүрәттәре һәм фрескалары менән биҙәлгән<ref name=":0" />. == Галерея == <gallery> Файл:Tomb_of_Nader_Shah.JPG|альт=Памятник Надир-шаху| Нәдир шаһ һәйкәле . Файл:مجسمه_ی_نادرشاه_افشار_در_موزه_نادر_مشهد_-_panoramio.jpg|альт=Голова памятника Надир-шаху| Нәдир шаһ һәйкәле башы Файл:مقبره_نادر_شاه_افشار_1.jpg|альт=Реконструкция памятника| Һәйкәлде реконструкциялау . Файл:Naderi_m.jpg|альт=Вид на комплекс| Комплекстың күренеше Файл:Nader_(10).jpg|альт=Бюст Надир-шаха| Нәдир шаһтың бюсы Файл:Nader_(8).jpg|альт=Экспозиция музея| Музей экспозицияһы . Файл:Nader_(13).jpg|альт=Экспонаты музея| Музей экспонаттары . Файл:1399010615483691919987124_تعطیلی_اماکن_گردشگری_و_تاریخی_مشهد_به_دلیل_پیشگیری_از_شیوع_کرونا.jpg|альт=Парк вокруг мемориального комплекса| Мемориаль комплекс тирәһендәге парк Файл:Nader_Shah_Mausoleum2024-04-07_5.jpg|альт=Могила Надир-шаха| Нәдир шаһ ҡәбере . </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Мосолман ғибәҙәтханалары һәм мавзолейҙары]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:Биналар һәм ҡоролмалар]] 5en4sbdo15rztrrryp4z39fpl9lzuda 1298704 1298703 2026-05-31T09:27:46Z Юлдашева Луиза 18980 added [[Category:Мавзолейҙар]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1298704 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Нәдир шаһ Әфшәр ҡәбере''' ({{lang-fa|آرامگاه نادرشاه}}) — Ирандың [[Мәшһәд]] ҡалаһында [[Нәдир шаһ|Нәдир Шаһ Әфшәргә]] арналған мемориаль комплекс. == Тарихы == Нәдир шаһ Әфшәр 1736—1747 йылдарҙа [[Иран|Фарсыстан]] [[шаһ]]ы, Әфшәриҙтәр династияһына нигеҙ һалыусы һәм үҙ заманының бөйөк хәрби етәксеһе була. 1738 йылда Нәдир ғәскәрҙәрен [[Һиндостан ярымутрауы|Һиндостанға]] ебәрә һәм [[Дели]] янында [[Бөйөк Моголдар империяһы|моголдар армияһын]] еңә. Ул Һиндостандан ғәйәт ҙур ғәнимәт алып ҡайта. Нәдир үҙе менән алып ҡайтҡан могол архитекторҙарына үҙенә мөһабәт мавзолей төҙөргә ҡуша. Был мавзолей могол стилендә төҙөлергә тейеш була. Нәдир шаһтың 1747 йылда Ҡызылбаш офицерҙары тарафынан үлтерелеүе арҡаһында мавзолей үҙе иҫән саҡта төҙөлөп бөтмәй. Мавзолей бинаһы һарай-резиденцияға әйләндерелә һәм урындағы төрлө ырыу башлыҡтары тарафынан файҙаланыла. Нәдир шаһтың ҡәбере 1950 йылдар аҙағына тиклем онотола<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cntraveller.in/story/where-nader-shah-lies/|title=Here lay Nader Shah|lang=en-IN|first=Sam|last=Dalrymple|website=Condé Nast Traveller India|date=2018-10-26|access-date=2024-08-14|archive-date=2023-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521064833/https://www.cntraveller.in/story/where-nader-shah-lies/|url-status=live}}</ref>.. 1955 йылда [[Хөрәсән]] сенаторы Сәйет Әли Мөәйет Сәбәти Иран сенатында сығыш яһағанда «Нәдир шаһтың ҡәберенең емерек хәлгә төшкән аяныслы хәле» тураһында хәбәр итә. Ул хөкүмәттән ҡәберлектең торошона иғтибар итеүҙе һәм уны Боронғо әйберҙәр милли ассоциацияһы планына индереүҙе һорай<ref>{{Cite web|url=https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-63-دوشنبه-16-اسفند-ماه-1333|title=جلسه: 63 دوشنبه 16 اسفند ماه 1333 {{!}} مشروح مذاکرات {{!}} دوره دوم مجلس سنا|website=web.archive.org|date=2022-01-23|access-date=2024-08-14|archive-date=2022-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123124755/https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-63-دوشنبه-16-اسفند-ماه-1333|url-status=dead}}</ref>. 1963 йылдың 1 апрелендә Нәдир шаһ Әфшәр мавзолейының яңы бинаһы Ирандың Боронғо әйберҙәр милли ассоциацияһы тарафынан төҙөлә һәм асыла<ref>{{Cite web|url=https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-69-صورت-مشروح-مجلس-روز-شنبه-بیست-و-یکم-ذیقعده-1333|title=جلسه: 69 صورت مشروح مجلس روز شنبه بیست و یکم ذیقعده 1333 {{!}} مشروح مذاکرات {{!}} دوره سوم مجلس ملی|website=web.archive.org|date=2020-09-22|access-date=2024-08-14|archive-date=2020-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922195705/https://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-69-صورت-مشروح-مجلس-روز-شنبه-بیست-و-یکم-ذیقعده-1333|url-status=dead}}</ref>. Мемориаль комплекс әле Мәҙәни мираҫ министрлығы ҡарамағында. 2006 йылдың аҙағында, ярты йыл ябылғандан һуң, Нәдири музейы баҡсаһы яңынан асыла, уның эске өлөшө яңы төҙөкләндереүҙең планына ярашлы йүнәтелә һәм яңыртыла<ref>{{Cite web|url=https://ali1.ir/مستندها/|title=مستندها {{!}} علی حسن زاده|website=web.archive.org|date=2021-12-28|access-date=2024-08-14|archive-date=2021-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228114001/https://ali1.ir/مستندها/|url-status=dead}}</ref>. == Тасуирламаһы == Һәр ишек [[Бөйөк Моголдар империяһы|Бөйөк Моголдар]] һүрәттәре һәм фрескалары менән биҙәлгән<ref name=":0" />. == Галерея == <gallery> Файл:Tomb_of_Nader_Shah.JPG|альт=Памятник Надир-шаху| Нәдир шаһ һәйкәле . Файл:مجسمه_ی_نادرشاه_افشار_در_موزه_نادر_مشهد_-_panoramio.jpg|альт=Голова памятника Надир-шаху| Нәдир шаһ һәйкәле башы Файл:مقبره_نادر_شاه_افشار_1.jpg|альт=Реконструкция памятника| Һәйкәлде реконструкциялау . Файл:Naderi_m.jpg|альт=Вид на комплекс| Комплекстың күренеше Файл:Nader_(10).jpg|альт=Бюст Надир-шаха| Нәдир шаһтың бюсы Файл:Nader_(8).jpg|альт=Экспозиция музея| Музей экспозицияһы . Файл:Nader_(13).jpg|альт=Экспонаты музея| Музей экспонаттары . Файл:1399010615483691919987124_تعطیلی_اماکن_گردشگری_و_تاریخی_مشهد_به_دلیل_پیشگیری_از_شیوع_کرونا.jpg|альт=Парк вокруг мемориального комплекса| Мемориаль комплекс тирәһендәге парк Файл:Nader_Shah_Mausoleum2024-04-07_5.jpg|альт=Могила Надир-шаха| Нәдир шаһ ҡәбере . </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Мосолман ғибәҙәтханалары һәм мавзолейҙары]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:Биналар һәм ҡоролмалар]] [[Категория:Мавзолейҙар]] gv886g6e7jjzjktxtl9jhbjfahiliqh 1 201253 1298705 2026-05-31T09:28:56Z Юлдашева Луиза 18980 Яңы бит: {{ТИМ|ru|Могила Надир-шаха Афшара|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=объект|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])09:28, 31 май 2026 (UTC) 1298705 wikitext text/x-wiki {{ТИМ|ru|Могила Надир-шаха Афшара|}}{{Вики-яҙ 2026|ҡатнашыусы=Юлдашева Луиза|тема=объект|тема2=|тема3=|ил=Иран|ил2=|ил3=}} [[Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза|Юлдашева Луиза]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Юлдашева Луиза|фекер алышыу]])09:28, 31 май 2026 (UTC) jfuxlfxqdz0564k8ynsf24a5nsovsxw 10 201254 1298715 2026-05-31T09:57:26Z Frhdkazan 2112 Яңы бит: Vista de Florencia desde Piazzale Michelangelo, Italia, 2022-09-18, DD 212-214 HDR.jpg 1298715 wikitext text/x-wiki Vista de Florencia desde Piazzale Michelangelo, Italia, 2022-09-18, DD 212-214 HDR.jpg cdxnr8lqs62z700i2vb2g3kg4ar9nxa