Википедия bawiki https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Медиа Махсус Фекерләшеү Ҡатнашыусы Ҡатнашыусы менән һөйләшеү Википедия Википедия буйынса фекерләшеү Файл Файл буйынса фекерләшеү MediaWiki MediaWiki буйынса фекерләшеү Ҡалып Ҡалып буйынса фекерләшеү Белешмә Белешмә буйынса фекерләшеү Категория Категория буйынса фекерләшеү Портал Портал буйынса фекерләшеү Проект Проект буйынса фекерләшеү TimedText TimedText talk Модуль Модуль буйынса фекерләшеү Event Event talk 0 11113 1299136 1289210 2026-06-11T14:27:45Z Ramazan15 36846 [[Special:Contributions/Tegebot|Tegebot]] эшләгән [[Special:Diff/1289210|1289210]] үҙгәртеүен кире алырға ([[User talk:Tegebot|фекер алышыу]]) Вандализм 1299136 wikitext text/x-wiki {{ТП-Рәсәй|Кәпәй-Ҡобау |статус = ауыл |башҡортса исеме = Кәпәй-Ҡобау |төп исеме = |ил = |герб = |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_deg = 54 | lat_min = 28 | lat_sec = |lon_deg = 54 | lon_min = 20 | lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = төбәк |регион = Башҡортостан |теҙмәләге регион = |район төрө = район |район = Бүздәк районы |теҙмәләге район = |урынлашыу төрө = ауыл советы |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = |башлыҡ төрө = |башлыҡ = |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = |ТП үҙәгенең бейеклеге = |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 949 |иҫәп алыу йылы = 2010 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +5 |DST = |почта индексы = 452703 |почта индекстары = |телефон коды =34773 |автомобиль коды = 02, 102 |танымлаусы төрө = |һансал танымлаусы = 80217822001 |Commons-тағы категория = |сайт = |сайт теле = }} '''Кәпәй-Ҡобау''' ({{lang-ru|Копей-Кубово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Бүздәк районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 949 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452703, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80217822001. == Халыҡ һаны == '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)''' |- | 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)|||||||||| |- | 1920 йыл 26 август|||||||||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1959 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1970 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1979 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1989 йыл 12 ғинуар|||||||||| |- | 2002 йыл 9 октябрь|||||||||| |- | 2010 йыл 14 октябрь||949||468||481||49,3||50,7 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} == Билдәле шәхестәре == * [[Солтанов Хәтмулла Аҫылгәрәй улы]] (20.08.1924—4.03.1994), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан яугир, уҡсы, гвардия өлкән сержанты. Нефтсе. Дан орденының тулы кавалеры. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971). Нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1969). == Сығанаҡтар == * Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} * Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.{{ref-ru}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} {{Бүздәк районы ауылдары}} [[Категория:Бүздәк районы ауылдары]] iumpphs53pgrmtbeinxhf5cofxih0yz 0 29072 1299144 1249342 2026-06-12T04:43:23Z Gliwi 18660 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Grossbreitenbach.png]] → [[File:DEU Großbreitenbach (Großbreitenbach) COA.svg]] PNG → SVG 1299144 wikitext text/x-wiki {{ТП |статус = ҡала |башҡортса исеме = Гросбрайтенбах |төп исеме = Großbreitenbach |ил = Германия |герб = DEU Großbreitenbach (Großbreitenbach) COA.svg |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_dir= N|lat_deg = 50|lat_min = 34|lat_sec 58 |lon_dir= E |lon_deg = 11|lon_min = 0|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = 250 |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = Германия ерҙәре |регион = Тюрингия |теҙмәләге регион = Тюрингия |район төрө = район |район = Ильм (район) |теҙмәләге район = Ильм (район) |урынлашыу төрө = |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = |башлыҡ төрө = Бургомистр |башлыҡ = Петра Эндерс |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = 19,62 |бейеклек төрө = |ТП үҙәгенең бейеклеге = 630 |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 2688 |иҫәп алыу йылы = 2010 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |милли состав = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +1 |DST = бар |почта индексы = 98701 |почта индекстары = |телефон коды = |автомобиль коды = IK |танымлаусы төрө = Үҙидара субъектының тиңләштереү коды{{!}}Рәсми код |һансал танымлаусы = 16 0 70 025 |Commons-тағы категория = |сайт = http://www.stadt-grossbreitenbach.de/ |сайт теле = de |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Гросбрайтенбах''' ({{lang-de|Großbreitenbach}}) — [[Германия]]ла, [[Тюрингия]] [[Германия ерҙәре|ерендә]] урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы [[халыҡ]] иҫәбен алыу<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> буйынса ҡалала 2688 кеше йәшәй. [[Майҙан]]ы — 19,62 км². Диңгеҙ кимәленән 630 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK. == Иҫкәрмәләр == {{reflist}} == Иҫкәрмәләр == <references/> == Һылтанмалар == * [http://www.stadt-grossbreitenbach.de/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120628015321/http://www.stadt-grossbreitenbach.de/ |date=2012-06-28 }}. [[Категория:Тюрингия ҡалалары]] {{Germany-geo-stub}} nusf7e07kahehg76j469oondpj8pbo9 0 81259 1299140 1298157 2026-06-11T22:44:36Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299140 wikitext text/x-wiki {{Яҙыусы |Исеме = Хәкимйән Зарипов |Рәсеме = |Рәсем аңлатмаһы = |Тыуған ваҡыттағы исеме = Зарипов Хәкимйән Сәрйәр улы |Тыуыу датаһы = 18.10.1929 |Тыуған урыны = [[Башҡорт АССР-ы]]ның 1-се Бәләбәй кантоны<ref name="Х">Хәҙер [[Башҡортостан Республикаһы]] {{ТУ|Миәкә районы}}.</ref> [[Ҡаран-Ҡуңҡаҫ]] ауылы |Вафат булыу датаһы = 4.4.2012 |Вафат булған урыны = {{ВБУ|Өфө}} |Гражданлығы = СССР, Россия |Эшмәкәрлек төрө = юрист, журналист, яҙыусы, драматург |Әүҙемлек йылдары = 1958—2012 |Йүнәлеше = |Жанр = публицистика, проза, драматургия |Әҫәрҙәренең телдәре = [[башҡорт теле|башҡорт]], [[рус теле|рус]] |Дебют = «Фәнисәнең мөхәббәте» (1961) | Наградалары = БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990) |Викимилек = |Викикитапхана = }} {{ФШ|Зарипов}} '''Зарипов Хәкимйән Сәрйәр улы''' ([[18 октябрь]] [[1929 йыл]] — [[4 апрель]] [[2012 йыл]]) — [[башҡорт]] яҙыусыһы һәм драматургы, юрист, 1971 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы, [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), [[Миәкә районы]]ның [[Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия]]һы лауреаты (1999). == Биографияһы == Хәкимйән Сәрйәр улы Зарипов 1929 йылдың 18 октябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның 1-се [[Бәләбәй кантоны]]<ref name="Х" /> [[Ҡаран-Ҡуңҡаҫ]] ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ете йыллыҡ мәктәпте тик яҡшы билдәләренә генә тамамлағандан һуң тыуған колхозында хисапсы, аҙаҡтан бухгалтер булып эшләй. Тырыш хеҙмәте өсөн [[Өфө]] кооператив техникумына уҡырға ебәрелә. Унан һуң [[Ҡаҙан (Иҙел буйы) федераль университеты|Ҡазан дәүләт университеты]]ның юридик факультетын тамамлай. Юғары белем алып республикаға йүнәлтмә менән ҡайтҡан юрист 1955 йылда Өфө ҡалаһы Орджоникидзе район халыҡ судының судьяһы итеп һайлана. 1960 йылда билдәләнгән ваҡытты тулғандан һуң [[Башҡортостан (гәзит)|«Совет Башҡортостаны»]] гәзите редакцияһына эшкә алына һәм 1968 йылға тиклем баҫманың Башҡортостандың көньяҡ-көнбайыш райондары буйынса үҙ хәбәрсеһе була. Журналист хеҙмәте менән бер рәттән ижадҡа Хәкимйән Зарипов нәҡ ошо ваҡытта тотона, үҙенең тәүге хикәйәләрен һәм повестарын яҙа. Әҙәби оҫталығын артабан кәмилләштереү маҡсатында [[СССР Яҙыусылар союзы]] ҡарамағындағы Юғары әҙәбиәт курстарына ебәрелә. Уҡыуын тамамлағас, 1974 йылға тиклем [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]]нда әҙәби консультант булып эшләй. Артабан хеҙмәт эшмәкәрлеген тәүҙә алған юрист һөнәре буйынса дауам итә: 1977 — 1987 йылдарҙа Өфө ҡалаһының [[Ленин районы (Өфө)|Ленин районы]] юридик консультацияһында адвокат вазифаһын башҡара. Хәкимйән Зарипов оҙаҡ һәм ҡаты ауырыуҙан һуң 2012 йылдың 4 апрелендә вафат була. Тыуған ауылында ерләнгән. == Ижади эшмәкәрлеге == Хәкимйән Зариповтың исеме республика матбуғаты биттәрендә ХХ быуаттың илленсе йылдары аҙағында күренә башлай: халыҡ судьяһы вазифаһын башҡарған осорҙа юрист эшмәкәрлегенә ҡағылышлы мәҡәләләр, әхлаҡ һәм этик темаларға арналған очерктар менән ул гәзит һәм журналдарҙа әүҙем сығыш яһай. Артабан республиканың төп матбуғат баҫмаларының береһе — «Совет Башҡортостаны» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе булып эшләгән ваҡытында буласаҡ яҙыусы үҙенең тәүге хикәйәләрен һәм повестарын ижад итә. Әҙиптең беренсе ҙур күләмле әҫәре — «Фәнисәнең мөхәббәте» исемле повесы 1961 йылда айырым китап булып донъя күрә. Артабан «Һуңғы хөкөм» повесы (1970), «Яҙмыштар эҙенән» исемле хикәйәләр йыйынтығы (1974), «Ғашиҡтарҙы хөкөм итмәйҙәр» тип аталған повестар йыйынтығы (1983) һәм башҡа китаптары нәшер ителә. Был әҙәби әҫәрҙәрҙең төп темаһы һәм проблематикаһы — юристар һәм хоҡуҡ тәртибен һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәренең бик тә еңел булмаған, әммә беҙҙең йәмғиәт һәм айырым кеше өсөн ныҡ кәрәкле эшмәкәрлеге. Бер үк ваҡытта яҙыусы шәхестәр араһындағы төрлө ҡатмарлы мөнәсәбәттәрҙе сағыу образдар аша асып бирә, дөрөҫлөктең бер ниндәй ауырлыҡтарға ла ҡарамай тантана итәсәген, һәр саҡ еңәсәген ышандырырлыҡ итеп һүрәтләй, изгелек кеүек матур сифаттарға дан йырлай, уларҙың һәр беребеҙҙә лә булырға тейешлеге тураһында туранан-тура бәйән итә. Йәмғиәттәге законлыҡты, кешеләрҙең тыныс шарттарҙа йәшәү нормаларын һаҡлау һәм яҡлау мәсьәләре юрист һөнәренә эйә булыусы әҙиптең әҫәрҙәрендә шулай уҡ төп теманың береһе булып тора. Хәкимйән Зариповтың 1977 йылда [[Мәскәү]]ҙә рус телендә баҫылған «Приговор» повестар йыйынтығының СССР Яҙыусылар союзының һәм СССР Эске эштәр министрлығының берлектәге әҙәби премияһына лайыҡ булыуы ғына ла уның ижадына юғары һәм урынлды баһа булды тип иҫәпләргә кәрәк. Хәкимйән Зарипов шулай уҡ драматургия өлкәһендә лә уңышлы эшләне. Уның «Намыҫ ғазабы», «Ҡала ҡыҙы – һөйгәнем» пьесаларында беҙҙең тирә-яҡтағы ысынбарлыҡ ышандырырлыҡ образдар аша һүрәтләнә. Был спектаклдәр Өфөләге Орджоникидзе исемендәге культура һарайында эшләп килгән халыҡ театрында, шулай уҡ республиканың башҡа ижади коллективтарында ҙур уңыш менән ҡуйылды. Ә драматургтың «Эх, кәләше лә кәләше!» комедияһы [[Башҡорт дәүләт академия драма театры|Мәжит Ғафури исемендәге башҡорт дәүләт академия театры]] сәхнәһендә 10 йылдан ашыу күп тамашасыны йыйҙы. Әҙип үҙенең тыуған төйәге — [[Миәкә районы]] хеҙмәтсәндәре менән тығыҙ бәйләнештә йәшәне һәм ижад итте. Уның 1999 йылда баҫылып сыҡҡан «Хыялдар иленә сәйәхәт» тип исемләнгән документаль повесы данлы яҡташтарына арналды. Был китабы өсөн Хәкимйән Зарипов — райондың [[Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия]] әҙәби премияһына лайыҡ булды. == Китаптары == * Фәнисәнең мөхәббәте: Повесть — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1961. — 104 бит. * Һуңғы хөкөм: Повесть — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1970. — 144 бит. * Яҙмыштар эҙенән: Хикәйәләр — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1974. — 132 бит. * Приговор: Повести — Москва: Советский писатель, 1977. — 288 с.{{ref-ru}} * Ғашиҡтарҙы хөкөм итмәйҙәр: Повестар — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1983. — 248 бит. * Ғүмерлек үкенес: Повесть һәм хикәйәләр — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1989. — 215 бит. * Хыялдар иленә сәйәхәт: Документаль повесть — Өфө: Китап, 1999. — бит. * А разве не моя вина: Повести — Өфө: Китап, 2004. — с.{{ref-ru}} * Яҙмыштар эҙенән: Повестар, пьеса — Өфө: Китап, 2009. — бит. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990) * [[Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия]] лауреаты (1999)<ref>[http://libmap.bashnl.ru/node/105 Литературная карта Республики Башкортостан: Премия имени Акмуллы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305202818/http://libmap.bashnl.ru/node/105 |date=2016-03-05 }}</ref> * [[СССР]] Яҙыусылар союзының һәм [[СССР]] Эске эштәр министрлығының берлектәге әҙәби премияһы лауреаты. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙип тураһында == * [http://agidel-rb.ru/nomera/2014/102/tlk-irfanov1.html Түләк Ғирфанов. Хәкимйән ҡайыны // [[Ағиҙел (журнал)|Ағиҙел]] журналы, 2014, № 10] == Сығанаҡтар == * М. Ғәйнуллин, Ғ. Хөсәйенов. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит. * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}} * [http://libmap.bashnl.ru/node/903 Литературная карта Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305202756/http://libmap.bashnl.ru/node/903 |date=2016-03-05 }}{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/3375-zaripov-kh-kimj-n-sar-yar-uly}} * [http://www.kulturarb.ru/ba/news_bash/?ELEMENT_ID=11445 «Башҡортостандың мәҙәни донъяһы» порталы: Яҙыусы Хәкимйән Зарипов вафат булды ]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категория:Башҡортостан яҙыусылары]] [[Категория:Башҡорт драматургтары]] [[Категория:Башҡорт яҙыусылары]] [[Категория:Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:М. Аҡмулла исемендәге премия (Миәкә районы) лауреаттары]] [[Категория:Ҡазан университетын тамамлаусылар]] [[Категория:КПСС ағзалары]] 06lj2k196agbm07ulkrfqd2jcrp3apz 0 113599 1299161 1229424 2026-06-12T09:07:47Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299161 wikitext text/x-wiki {{Однофамильцы|Исҡужин}} {{Яҙыусы |Исеме = Буранбай Исҡужин |Оригинальное Исеме = |Рәсеме = BuranbaiI.jpg | Киңлек = | Рәсем аңлатмаһы = |Тыуыу датаһы = 15.01.1952 |Тыуған урыны = [[Башҡорт АССР-ы]] {{ТУ|Баймаҡ районы}} [[Байыш (Баймаҡ районы)|Байыш ауылы]] |Вафат булыу датаһы = 14.04.2007 |Вафат булған урыны = |Гражданлығы = {{Флагификация|СССР}}<br> {{Флагификация|Россия}} |Эшмәкәрлек төрө = әҙәби ижад |Әүҙемлек йылдары = |Әҫәрҙәренең телдәре = башҡорт | Наградалары = }} '''Исҡужин Бүребай Мәхмүт улы''' (псевдонимы — '''Буранбай Исҡужин'''; [[15 ғинуар]] [[1952 йыл]] — [[14 апрель]] [[2007 йыл]]) — башҡорт шағиры, прозаик һәм драматург. 1992 йылдан Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы ағзаһы. == Биографияһы == Бүребай Мәхмүт улы Исҡужин 1952 йылдың 15 ғинуарында [[Башҡорт АССР-ы]]ның Баймаҡ районындағы [[Байыш (Баймаҡ районы)|Байыш]] ауылында тыуған. Уның атаһы Мәхмүт Исҡужин һуғышта алынған яраларынан [[1957]] йылда вафат була. Әсәһе, Сәбилә апай, бер үҙе биш бала тәрбиәләй. [[Баймаҡ лицей-интернаты|Интернат-мәктәп]]те тамамлағандан һуң, Бүребай Мәхмүт улы машина эшләү заводында формалаусы, складта ҡарауылсы була. Механизаторҙар курсында уҡып сыҡҡас, тракторсы булып эшләй. Совхозда пилорамала эшләгән саҡта, уң ҡулын өҙҙөрә, инвалид булып ҡала. Һул ҡул менән яҙырға өйрәнә. Тыуған ауылына ҡайтҡас, Бүребай Мәхмүт улы әсәһенә өй хужалығында ярҙам итә. Бер үҙе, бер ҡулһыҙ, атаһының өйөн ремонтлай, веранда төҙөй. 1977 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның филология факультетын тамамлай. Студент йылдарында шиғырҙар, проза яҙа башлай. «Йәш көстәр» альманахында баҫыла. Уның ҡайһы бер шиғырҙарына композиторҙар музыка яҙа. Университетты тамамлағас, БАССР-ның [[Хәйбулла районы|Хәйбулла]] һәм [[Баймаҡ районы|Баймаҡ]] райондарында уҡытыусы булып эшләй. 1980—1985 йылдарҙа «Октябрь байрағы» һәм «Баймакский вестник» гәзиттәрендә эшләй. Буранбай Исҡужиндың «Тормош боролоштары» исемле беренсе китабы 1989 йылда баҫылып сыға. Үҙенең әҫәрҙәрен ул «[[Ағиҙел (журнал)|Ағиҙел]]», «[[Тамаша (журнал)|Тамаша]]», «[[Шоңҡар (журнал)|Шонҡар]]» журналдарында нәшер итә. Сатирик шиғырҙар, хикәйәләр, пьесалар, балалар һәм өлкәндәр өсөн яҙа. [[Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры]] уның «Фатирһыҙҙар» пьесаһы һәм «Ғилмияза» драмаһы, [[«Сулпан» Сибай башҡорт балалар театры]]нда — «Яҙ байрамында туғанлаштылар» мелодрамаһы, [[Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры|Республика Йәштәр театрында]] — «Һарысәс» пьесаһы буйынса спектаклдәр ҡуйыла. Буранбай Исҡужин 2007 йылдың 14 апрелендә, өйҙән сығып китеп, ҡырҙа туңып һәләк була. == Китаптары == * Тормош боролоштары: Юмористик хикәйәләр, новеллалар. Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1989. * Аҡ менән ҡара: Шиғырҙар. Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1992. — 127 бит. * Зилә, Ғәли һәм мин: Балалар өсөн хикәйәләр. Өфө: Китап, 1994. — 30 бит. * Аҡсарлаҡ: Шиғырҙар, интермедиялар, скетчтар, драмалар. Өфө: Китап, 2008. — 192 бит. == Йыйынтыҡтарҙа һәм ваҡытлы матбуғатта баҫылған әҫәрҙәре == * Йыйылыш: Хикәйә // Йәш көстәр.- Өфө, 1982. * Ҡыйын хәл. Ныҡ исеме: Хикәйәләр // Йәш көстәр.- Өфө, 1989. * Тормош боролоштары: Хикәйәләр // Берләм һуҡмаҡтар.- Өфө, 1989.-Б. 160—205. * Тормош юлы: Шиғырҙар // Ағиҙел.- 1992.- № 12.- Б. 147. * Ләҡәптәр // Шоңҡар.- 1993.- № 1.- Б. 148—150. * Юморескалар // Йәшлек.- 1994.- 31 март.- Б. 3. * Һорауҙар — һораныуҙар // Шоңҡар.- 1994.- № 5.- Б. 15. * Зарлы заман: Шиғырҙар // Тамғалар.- Өфө, 2001.- Б. 3-46. * Шиғырҙар // Ағиҙел.- 2002.- № 1.- Б. 144—150. == Әҙәбиәт == * Нурмөхәмәтов М. Барған юлың изге / М. Нурмөхәмәтов // Йәшлек.- 1992.- 4 февраль. * Бүләков И. «Аҡсарлаҡ» ҡыйылып осһон // Башҡортостан.- 1994.- 27 ғинуар * Исхакова Ғ. Көлдөрә лә, илата ла Буранбай... // Атайсал.- 1998.-10 ос-июль. * Баһуманов А. Бейеккә бас һөйәүсе // Ағиҙел.- 2002.- № 1.- Б. 143—144. * Усманова К. Тапҡыр һүҙ һәм ҡәләм оҫтаһы // Атайсал.- 2002.- 8 февраль. * Ишемғужина А. Ижад усаҡтары һүнмәһен // Һаҡмар.- 2002.- № 5. * Тормош үҙемде уйната // Һаҡмар.- 2002.- 15 инуар. * Дәүләтшина Л. Баймаҡ ере аҫылташы // Атайсал.- 2002.- 15 инуар. * Исхакова Ғ.. «Мин дә әҙәм балаһы» // Башҡортостан.- 2002.- 30 март. * Имелбаева А. «Үҙ Баймағым күңелемә яҡын...» // Һаҡмар.- 2007.- 20 инуар.- Б. 2. * Мөхәмәтйәнова А. Иңдәренә һалды ил ғәмен // Ватандаш.- 2007.- № 6.- Б. 18-20. == Сығанаҡтар == * Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}}{{V|15|03|2018}} * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: [[Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы|Р. Н. Баимов]], Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}}{{V|15|03|2018}} == Һылтанмалар == * http://libmap.bashnl.ru/node/718 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305061900/http://libmap.bashnl.ru/node/718 |date=2016-03-05 }} * http://kulturarb.ru/news/?ELEMENT_ID=7033 * http://www.bashinform.ru/news/426137/ * https://vk.com/club76760095 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:Башҡорт драматургтары]] [[Категория:Башҡорт яҙыусылары]] [[Категория:Башҡорт шағирҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Башҡортостан яҙыусылары]] [[Категория:Алфавит буйынса яҙыусылар]] [[Категория:Башҡортостан шағирҙары]] 04ueddgdz0w00bt7s8i9hsb8ir4kvhe 0 114428 1299142 826715 2026-06-11T23:18:27Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299142 wikitext text/x-wiki {{Яҙыусы |Исеме = Рәшит Заһиҙуллин |Рәсеме = |Рәсем аңлатмаһы = |Тыуған ваҡыттағы исеме = Заһиҙуллин Рәшит Ғәзизулла улы |Тыуыу датаһы = 03.09.1939 |Тыуған урыны =[[Башҡорт АССР-ы]]ның {{ТыуғанУрыны|Ғафури районы}} [[Татар Һаҫыҡкүле]] ауылы |Вафат булыу датаһы = |Вафат булған урыны = |Гражданлығы = СССР, Россия |Эшмәкәрлек төрө = яҙыусы, |Әүҙемлек йылдары = |Йүнәлеше = |Жанр = публицистика, проза |Әҫәрҙәренең телдәре = [[башҡорт теле|башҡорт]] |Дебют = Ҡояш көлгән һайын : [шиғырҙар] / Рәшит Заһиҙуллин. - Өфө : Китап, 2009. - 158, [1] с. : цв. ил.; 22 см.; ISBN 978-5-295-04851-1 | Наградалары = |Викимилек = |Викикитапхана = }} {{фамилиялаш|Заһиҙуллин}} '''Заһиҙуллин Рәшит Ғәзизулла улы''' ([[3 сентябрь]] [[1939 йыл]]) — балалар яҙыусыһы. 1999 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. == Биографияһы == Рәшит Ғәзизулла улы Заһиҙуллин 1939 йылдың 3 сентябрендә Башҡорт АССР-ының [[Ғафури районы]] [[Татар Һаҫыҡкүле]] ауылында тыуған. Хәрби хеҙмәткә алынғансы (1958-1962) тыуған колхозында эшләй. Стәрлетамаҡ совхоз-техникумын ситтән тороп тамамлай. Әлеге көндә Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәй. Рәшит йәш ваҡытынан уҡ ижадҡа ғашиҡ була. Уның Башҡортостан китап нәшриәтендә сыҡҡан тиҫтәләп китабы донъя күрҙе. 1999 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы. == Китаптары == * «Тик тә тик» (1981) * «Беҙ үҫкәс» (1983) * «Бәпкәле телефон» (1990) * «Быймалағы ҡояш» (1993) * «Әкәмәтле хәрефтәр» (1997) * «Өләсәйемә булышам» (коллектив, 1985). == Сығанаҡтар == * Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}}{{V|30|08|2018}} * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}} * [http://libmap.bashnl.ru/node/903 Литературная карта Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305202756/http://libmap.bashnl.ru/node/903 |date=2016-03-05 }}{{ref-ru}}{{V|30|08|2018}} == Һылтанмалар == * http://search.rsl.ru/ru/record/01004597684 [[Категория:Башҡортостан яҙыусылары]] [[Категория:Башҡорт яҙыусылары]] [[Категория:Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзалары]] 3imkyevpt53x0w9mu3nfwsh6lrylo1a 0 117081 1299162 1053473 2026-06-12T10:10:14Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299162 wikitext text/x-wiki {{однофамильцы|Ишкинин}} {{Яҙыусы |Исеме = Ғилман Ғирфан улы Ишкинин |Оригинальное Исеме = |Рәсеме = | Киңлек = | Рәсем аңлатмаһы = |Тыуыу датаһы = 26.1.1965 |Тыуған урыны = [[Башҡорт АССР-ы]], {{ТУ|Ейәнсура районы}}, [[Иҙәш]] ауылы |Вафат булыу датаһы = 5.2.2011 |Вафат булған урыны = [[Башҡортостан Республикаһы]], {{ВБУ|Күгәрсен районы}} |Гражданлығы = {{Флагификация|СССР}} {{Флагификация|Россия}} |Эшмәкәрлек төрө = шағир |Әүҙемлек йылдары = |Әҫәрҙәренең телдәре = башҡортса | Наградалары = }} '''Ишкинин Ғилман Ғирфан улы''' ([[26 ғинуар]] [[1965 йыл]] — [[5 февраль]] [[2011 йыл]]) — башҡорт шағиры. == Биографияһы == Ғилман Ғирфан улы Ишкинин [[1965 йыл]]дың 26 ғинуарында [[БАССР]]-ҙың [[Ейәнсура районы]]нда [[Иҙәш]] ауылында тыуған. Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай. «Шоңҡар» журналында бүлек мөдире булып эшләй. 2011 йылдын 5 февралендә Ейәнсура районына ҡайтып барғанда, [[Туйымбәт]] ауылы янында юл-транспорт фәжиғәһендә һәләк була. Ейәнсура районында йәш шағир һәм сәсмә әҫәр оҫталары өсөн Ғилман Ишкинин исемендәге премия булдырылған. == Ижади эшмәкәрлеге == Ғилман Ғирфан улы лирик шиғырҙар яҙа. Унын «Ямаулыҡтар» исемле поэма йыйынтығы беренсе булып баҫылып сыҡҡан. [[1997 йыл]]да «Ҡалҡаным бул!» шиғырҙар йыйынтығы донъя күрә. Ғилман Ғирфан улы [[2002 йыл]]да [[Бәләбәй]] ҡалаһында үткән шиғриәт фестивалендә беренсе урынды яулай. «Мин ҡомары ташҡан бер һунарсы» исемле шиғырҙары [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналы]]нда баҫтырыла (2004.- № 11). == Китаптары == * Ҡалҡаным бул!// Шаңдау; шиғырҙар йыйынтығы.- Өфө:Китап, 1997. * Ямаулыҡтар: шиғырҙар.- Өфө: Китап, 2007.- 224. * Мин, бәлки, урап та килмәҫмен, ай, алыҫ, аралар, ай, йыраҡ. Өфө, 2015. == Әҙип тураһында == * Башҡортостандын шиғриәт антологияһы. Быуаттар шауҡымы./ Ишкинин Гильман.- Уфа: Китап, 2007.- 437—439 бит. * Ишмөхәмәтов Ғ.Х. Көттөрмәйсә, һиҙҙермәйсә генә ҡар болото кеүек ауғым килде// Ейәнсура таңдары.- 2011.-№ 27. * Ҡунысбаева Н. М. Ҡайҙа ла беренсе ине// Ейәнсура таңдары.- 2011.- № 27. * Ҡунысбаева Н. М. Шиғырҙарынан моң тама // Ейәнсура таңдары.- 2008.- 24 ноябрь. * Түләк Р. Йырлы йәндә ҡояш байымай….- Өфө: Китап, 2010. * Түләк Р. Мәңге ябыҡ ишек шығырламай: ҒГ.Ишкинин[Текст] / Р. Түләк // Башкортостан.- 2006.- № 169. * Ураҙғолов Р. Күңеле гөл-баҡса ине..//Йәшлек.- 2011.-8 февраль. * Яҙыусыға өс һорау: Ғ.Ишкинин[Текст] //Йәшлек.- 2006.- № 24. * Абдуллина Л." Аптырама, һылыуым…"// Йәшлек.-2011.- 8 февраль. == Өҫтәлмә мәғлүмәт == Ғилман Ишкининдың шиғырҙары образлы сағыштырыу, тәрән фәлсәфә менән һуғарылған. Һәр бер һүҙе поэмаға торошло, ти ижадташ дуҫтары уның хаҡында. Уның афоризмдары башҡорт зыялылары араһында киң популярлыҡ яулай, уларҙы интернет ҡулланыусылар ҙа яратып уҡый.<br /> Ғилман Ишкининдың тыуыуына 50 йыл тулыуға арнап бер төркөм йәштәр «Мин, бәлки, урап та килмәҫмен, ай, алыҫ, аралар, ай, йыраҡ…» тип исемләнгән шиғри йыйынтыҡ баҫтырып сығарҙы. Әйткәндәй, ул «Сыңрау торна» исемле өр-яңы серияның тәүге баҫмаһы.<br /> Ғилман Ғирфан улының шиғырҙарына йырҙар ижад ителеүе лә ижадсының исемен мәңгеләштереүгә ҡарата яһалған бәләкәй генә бер аҙым. == Һылтанмалар == * http://www.bp01.ru/public.php?public=3484 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140416040212/http://www.bp01.ru/public.php?public=3484 |date=2014-04-16 }} * http://husainov.livejournal.com/604434.html * http://libmap.bashnl.ru/node/757 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140415061007/http://libmap.bashnl.ru/node/757 |date=2014-04-15 }} * http://bash-portal.ru/news/1643-pogib-gilman-ishkinin.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317042716/http://www.bash-portal.ru/news/1643-pogib-gilman-ishkinin.html |date=2016-03-17 }} [[Категория:Башҡортостан яҙыусылары]] [[Категория:Башҡорт яҙыусылары]] cy2eosyc36wno7mtixxxx9kjbskkr89 0 128807 1299135 799905 2026-06-11T13:44:23Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299135 wikitext text/x-wiki {{Персона |имя = Дауытов Хәбир Кәрим улы |изображение = |размер = 150 px |описание = |имя при рождении = |род деятельности = шағир |дата рождения = [[2 июнь]] [[1936]] |место рождения = [[Башҡорт АССР-ы]] [[Күгәрсен районы]] Аралбай ауылы) |гражданство = {{USSR}} → {{RUS}} |религия = |дата смерти = [[1999]] |место смерти = |отец = |мать = |дети = |награды и премии = Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре. [[Зәйнәб Биишева исемендәге премия]] лауреаты ([[2005]]). |сайт = }} '''Дауытов Хәбир Кәрим улы''' ([[2 июнь]] [[1936]], [[Башҡорт АССР-ы|Башҡорт АССР]]-ның [[Күгәрсен районы]] Аралбай ауылы) — [[Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы]] ағзаһы ([[1999]]). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре. == Биографияһы == Дауытов Хәбир Кәрим улы [[1936 йыл]]дың 2 июнендә [[Башҡорт АССР-ы|Башҡорт АССР]]-ның [[Күгәрсен районы]] Аралбай ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Уның баласағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. [[1941 йыл]]да атаһы һуғышҡа китә. Әсәһенең ҡарамағында ете бала ҡала<ref name="bashinform.ru">http://www.bashinform.ru/news/859933-mastera-prozy-bashkortostana-khabir-dautov-k-80-letiyu-pisatelya/</ref>. Хәбир Дауытов бәләкәй саҡтан уҡытыусы булырға теләй. Ауырлыҡтарға ҡарамайынса, тыуған ауылында башланғыс мәктәпте тамамлағандан һуң, Йомағужа урта мәктәбендә уҡыуын дауам итә. [[Башҡорт дәүләт университеты|Башҡорт педагогия институты]]на конкурс буйынса үтә алмай һәм Башҡорт кооператив техникумына уҡырға инә, уны уңышлы тамамлай (1959). Һуңғараҡ Мәскәү дәүләт сауҙа институтында юғары белем ала<ref name="bashinform.ru"/>. 40 йылдан ашыу Башпотребсоюз аппаратында эшләй<ref>http://libmap.bashnl.ru/node/540{{Недоступная ссылка|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сельпоның ябай хеҙмәткәренән республика потребсозы етәксеһе дәрәжәһенә тиклем күтәрелә. == Ижад юлы == Әҙәби ижад менән Хәбир Дауытов 1990-сы йылдар башында шөғөлләнә башлай, уның беренсе хикәйәләре һәм новеллалары тап ошо йылдарҙа республика матбуғаты биттәрендә сыға башлай. Башҡорт телендә яҙылған һәм Башҡорт китап нәшриәтендә баҫылған тәүге китабы — «Болотһоҙ күкрәү» повесы [[1992 йыл]]да донъя күрә. Тиҙҙән Х. К. Дауытовты Республика Яҙыусылар союзына алалар. Артабан «Гром небесный» ([[1993]]), «Йәшлек ҡотоғо» ([[1999]]) китаптары сыға. [[1996]] йылда рус телендә «Китап» нәшриәтендә «Гром небесный» әҙәби йыйынтығы сыға, уның эсенә ошо уҡ исемле повесть һәм хикәйәләр инә. Артабан шул уҡ нәшриәттә башҡорт телендә «Кладезь мудрости» хиәкәйәләр йыйынтығы баҫтырыла. [[2002 йыл]]да уҡыусылар хөкөмөнә Хәбир Дауытов үҙенең ҙур күләмле ижад емешен тәҡдим итә — «Намыҫ һәм ҡомһоҙлоҡ» («Честь и алчность») романы. [[2005 йыл]]да роман Фәиз Хәкимовтың талантлы тәржемәһендә рус телендә донъя күрә<ref name="bashinform.ru"/>. Шулай уҡ Дауытов «Йондоҙҙарға сәйәхәт» («Путешествие в звезды») китабында үҙен мажаралы сюжеттар ҡора белгән һәләтле яҙыусы-фантаст итеп күрһәтә алды. Тағы ла бер романы — «Ҡомһоҙлоҡ» («Жадность»). Үҙенең тыуған ауылы Аралбайҙа мәғлүмәттәр йыйған саҡта яҙыусы күп көс һәм ваҡытын сарыф итә. Баҫма бөтә [[Күгәрсен районы]] өсөн күҙгә күренерлек ваҡиға була. Хәбир Дауытовтың әҫәрҙәре өсөн ваҡиғаларҙың тормошсанлығы һәм таныусанлығы, сағылдырған коллизияларҙың дөрөҫлөгө һәм типиклығы, геройҙарҙы һүрәтләүҙә тапҡырлыҡ хас. Яҙыусы теманы асыу өсөн художестволы сараларҙың барыһын да ҡуллана. Һөйләү телен яҡшы белеүе, һүҙ байлығы, урындағы колоритты оҫта файҙалыныуы уға ныҡ ярҙам итә. == Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары == * «Отличник советской потребительской кооперации» билдәһе, «Ветеран труда» миҙалы. * «Честь и алчность» романы өсөн [[Зәйнәб Биишева исемендәге премия]]һына лайыҡ булған ([[2005]])<ref>http://kuglib.ru/load/nasha_literaturnaja_gordost/literaturnye_imena/khabir_dautov/20-1-0-98</ref>. Хәбир Даутовтың биографияһы һәм ижады «Башҡорт ере яҙыусылары» белешмәһенә, Күгәрсен үҙәкләштерелгән китапхана системаһы һәм «Башҡортостан Республикаһының әҙәби картаһы» сайттарына индерелгән<ref name="bashinform.ru"/>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.bashinform.ru/news/859933-mastera-prozy-bashkortostana-khabir-dautov-k-80-letiyu-pisatelya/] Мастера прозы Башкортостана: Хабир Даутов (К 80-летию писателя). * [http://libmap.bashnl.ru/node/540]{{Недоступная ссылка|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Даутов Хабир Каримович * [http://kuglib.ru/load/nasha_literaturnaja_gordost/literaturnye_imena/khabir_dautov/20-1-0-98] Хабир Даутов 8yyy9tra738yiiqjl49wl0758395wvc 0 134579 1299138 1287730 2026-06-11T18:16:04Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299138 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Рәсәй Федерацияһының Дәүләт думаһы<ref group="К">В текстах Конституции Российской Федерации и нормативных актов второе слово пишется с прописной буквы — Государственная Дума; согласно Правилам русской орфографии и пунктуации — со строчной (полный академический словарь РАН, 2013)</ref><ref>[http://new.gramota.ru/spravka/buro/search-answer/?s=государственная%20дума Ответ справочной службы русского языка сайта gramota.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327015429/http://new.gramota.ru/spravka/buro/search-answer/?s=%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0 |date=2022-03-27 }}</ref><ref>[http://orthographia.ru/orfografia.php?sid=81 Полный академический справочник под редакцией Лопатина, § 189.]</ref>''' ('''Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышының Дәүләт думаһы, Дәүләт думаһы''') — [[Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы]]ның — [[Рәсәй Федерацияһы]] парламентының — түбәнге палатаһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]нда Федерация советы менән бер рәттән властың юғары закондар сығарыу органы, хоҡуҡи статусы [[Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы]]ның 5-се бүлегендә билдәләнгән<ref>[http://www.constitution.ru/10003000/10003000-7.htm Конституция Российской Федерации. Глава 5. Федеральное собрание]</ref>. Рәсәй Федерацияһы граждандары тарафынан дөйөм тиң һәм тура һайлау хоҡуғы нигеҙендә йәшерен тауыш биреү юлы менән биш йылға һайлана. == Тарихы һәм формалашыуы == [[Файл:Building_of_Council_of_Labor_and_Defense,_Moscow.jpg|мини|350x350пкс|2016 йылда Дәүләт думаһы бинаһы]] [[Рәсәй империяһы]]нда юғары закондар сығарыу функциялары Дәүләт думаһына йөкмәтелгән була, ул 1905—1917 йылдарҙа эшләй һәм Февраль революцияһынан һуң бөтөрөлә. Совет Рәсәйендә юғары закондар сығарыу органы функциялары РСФСР Юғары Советына йөкмәтелә (ә 1989—1993 йылдарҙа — халыҡ депутаттары Съезына ла), ул 1938—1993 йылдарҙа эш итә һәм көс ҡулланып таратыуҙан һуң президент тарафынан бөтөрөлә. 1993 йылда «Рәсәй Федерацияһында этаплы конституция реформаһы тураһында» [https://ru.wikisource.org/wiki/Указ%20Президента%20РФ%20от%2021.09.1993%20№%201400 Рәсәй Федерацияһы Президенты Указы] менән Рәсәй Федерацияһының Дәүләт думаһы ойошторола, ул Мәскәүҙә элекке СССР Госпланы бинаһында (Охотный Ряд урамы, 1) урынлаша. 1-се саҡырылыш Дәүләт думаһын һайлау 1993 йылдың 12 декабрендә үтә. Дәүләт думаһы 450 депутаттан тора<ref group="К">Статья 95 [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8 Конституции Российской Федерации]</ref>, уларҙың яртыһы бер мандатлы округтарҙа тауыш биреү йомғаҡтары буйынса бер турҙа туранан-тура һайлана. Икенсе яртыһы Рәсәйҙең 5 процентлы барьерҙы үткән сәйәси партиялары тарафынан партия исемлектәре өсөн тауыш биреү йомғаҡтары буйынса төҙөлә. Рәсәй парламентын һайлауҙа 1993—2003 йылдарҙа һәм 2016 йылдан башлап әле лә ошо схема эш итә. 2007 һәм 2011 йылдарҙа Дәүләт думаһының бөтә 450 депутаты ла партия исемлектәре өсөн тауыш биреү йомғаҡтары буйынса һайлана, ә үтеү барьеры 7 процент була. Рәсәй Федерацияһының 21 йәше тулған һәм һайлауҙа ҡатнашырға хоҡуғы булған һәр гражданы Дәүләт думаһы депутаты итеп һайлана ала. Бер үк кеше бер юлы Дәүләт думаһы депутаты ла, Федерация Советы ағзаһы ла була алмай<ref group="К">Статья 97 [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8 Конституции Российской Федерации]</ref>. Беренсе Дәүләт думаһы Федерация Советы менән бергә 1993 йылдың 12 декабрендә Конституция буйынса бөтә халыҡ тауыш биргән көндө ике йыллыҡ мөҙҙәткә (ҡабул ителеүсе Конституцияның күсеү положениеларына ярашлы) һайлана. II—V саҡырылыш Дәүләт думаһының вәкәләтлелек мөҙҙәте дүрт йыл була. VI саҡырылыштан башлап депутаттар биш йылға һайлана<ref>Закон Российской Федерации о поправке к Конституции Российской Федерации от 30 декабря 2008 года № 6-ФКЗ [http://rg.ru/2008/12/31/konstitucia-popravki-dok.html «Об изменении срока полномочий президента Российской Федерации и Государственной Думы»] // [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0 Российская газета] от 31 декабря 2008 года.</ref>. Дәүләт думаһына һайлау 1993, 1995, 1999, 2003, 2007, 2011 һәм 2016 йылдарҙа үткәрелә. Дума эшенә рәйес һәм уның урынбаҫарҙары етәкселек итә. Дәүләт думаһы һайлау юлы менән төҙөлә. Әммә [[Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы]] һайлауҙың турамы йә ситләтелгәнме, асыҡмы йә йәшеренме булырға тейешлеген дә, ҡулланылырға тейешле һайлау системаһын да билдәләмәй. Дәүләт думаһы депутаттарын һайлау тәртибен «Рәсәй Федерацияһының Федераль йыйылышы Дәүләт думаһы депутаттарын һайлау тураһында», «Рәсәй Федерацияһы граждандарының һайлау хоҡуҡтарының төп гарантиялары һәм референдумда ҡатнашыу хоҡуғы тураһында» һәм башҡа федераль закондар билдәләй. === Һайлау === Дәүләт думаһына һайлау Рәсәй Федерацияһы президенты тарафынан биш йылға бер тәғәйенләнә. «Рәсәй Федерацияһының Федераль йыйылышы Дәүләт думаһы депутаттарын һайлау тураһында» 2005 йылдың 18 майындағы № 51-ФЗ Федераль законға ярашлы, бөтә 450 депутат Рәсәй Федерацияһының барлыҡ территорияһын эсенә алған федераль һайлау округы буйынса һайланған. Һайланыу кандидаттарҙың федераль исемлектәренә бирелгән тауыштар һанына пропорциональ булған. 2014 йылдың 24 февралендә «Рәсәй Федерацияһының Федераль йыйылышы Дәүләт думаһы депутаттарын һайлау тураһында» 2014 йылдың 22 февралендәге № 20-ФЗ Федераль законға ярашлы, был Закон көсөнә ингәндән һуң буласаҡ саҡырылыштарҙың Дәүләт думаһы депутаттарын һайлау ҡатнаш система буйынса үткәрелә: 225 депутат — бер мандатлы һайлау округы буйынса (бер округ — бер депутат), ҡалған 225 депутат федераль һайлау округы буйынса кандидаттарҙың федераль исемлектәре өсөн һайлаусылар биргән тауыштар һанына пропорциональ һайлана. 2005 йылғы Закон VI саҡырылыш Дәүләт думаһының вәкәләттәре бөткәнгә тиклем ғәмәлдә ҡала<ref name="2014ElectoralLaw">[http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?88303 Федеральный закон от 22.02.2014 № 20-ФЗ «О выборах депутатов Государственной Думы Федерального собрания Российской Федерации»] на [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8 Официальном интернет-портале правовой информации]</ref>. === Бер мандатлы округтар === Бер мандатлы округтарҙан депутаттар һайлау Рәсәй Федерацияһының I—IV саҡырылыштарына (1993, 1995, 1999, 2003) һәм VI саҡырылыш Дәүләт думаһы вәкәләттәре тамамланғандан һуң үткәрелә. Рәсәй территорияһын 225 һайлау округына бүләләр (РФ Дәүләт думаһында бер мандатлы депутаттарға тәғәйенләнгән урындар һаны буйынса). Рәсәй Федерацияһының 85 субъектының һәр береһенә бер мандатлы бер депутат булһа ла тура килә. === Һайлау барьеры === «Рәсәй Федерацияһының Федераль йыйылышы Дәүләт думаһы депутаттарын һайлау тураһында» Федераль закон барьер процентын билдәләй. 2007 йылдан Дәүләт думаһына һайлауҙа процент барьеры 5 %проценттан 7 процентҡаса арттырыла. Шуға ҡарамаҫтан 2011 йылғы һайлауҙа 5-тән 7 процентҡа тиклем тауыш йыйған партияларға ла 1-2 мандат биреү ҡарала (ғәмәлдә бер партия ла ул һандағы тауыштарҙы йыймай). 2011 йылдың октябрендә барьерҙы 2013 йылдың 1 ғинуарынан һуң 5 процентҡаса төшөргән төҙәтеүҙәр ҡабул ителә<ref>[http://www.rg.ru/2011/10/21/partii-dok.html Федеральный закон Российской Федерации от 19 октября 2011 г. N 287-ФЗ]</ref>. Был норма 2016 йылғы һайлауҙан алып ҡулланылыр тип көтөлә<ref>[http://www.rg.ru/2011/10/07/vybory-anons.html Депутаты снизили избирательный порог на парламентских выборах, «Российская газета», 07.10.2011]</ref>, әммә 2014 йылда яңы һайлау законы ҡабул ителә (ҡарағыҙ: өҫтә), ул да 5 процентлы үтеү барьерын билдәләй (22.02.2014 № 20-ФЗ Федераль законының 88-се статьяһы 7-се пункты), ә айырым осраҡтарҙа был барьерҙы үтә алмағандарҙы ла мандаттар һәм исемлектәр бүлеүгә үткәрә (88-се статьяның 8 һәм 9-сы пункттары). === Урындар бүлешеү === Тауыштарға йомғаҡ яһалғас, Хэйр-Нимейер ысулы буйынса тауыштарға пропорциональ депутат мандаттары бүленә<ref>Федеральный закон «О выборах депутатов Государственной думы Федерального собрания Российской Федерации» Статья 83</ref><ref>[http://votas.ru/virtcons15.html Методы пропорционального распределения мандатов]</ref>. Процент барьерын үтмәгән партиялар парламентта урын ала алмай. Уларға бирелеүе ихтимал булған урындар еңеүсе партиялар араһында бүленә. Шулай итеп, аутсайдер партияларға бирелгән тауыштар, еңеүселәргә тәғәйенләмәгән булһа ла, уларға эләгә. Әммә процент барьерын үтмәгән партияларҙың тауыштары был барьерҙы үткән партияларға бирелһә лә, Дәүләт думаһында процент барьерын үткән партиялар араһындағы нисбәт боҙолмай. === Депутаттарҙың эш хаҡы һәм льготалары === Депутаттарҙың эш хаҡы һәм льготалары федераль закондар, атап әйткәндә «Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышының Федерация Советы ағзаһы статусы һәм Дәүләт думаһы депутаты статусы тураһында» ФЗ-3<ref>[http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_3637/ Закон «О статусе члена Совета Федерации и статусе депутата Государственной думы Федерального собрания Российской Федерации» от 08.05.1994 № 3-ФЗ.]</ref>, «Рәсәй Федерацияһы дәүләт граждан хеҙмәте тураһында» ФЗ-79 һәм Дәүләт думаһы регламенты менән көйләнә<ref>[http://www.duma.gov.ru/about/regulations/ Регламент Государственной думы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201171527/http://www.duma.gov.ru/about/regulations/ |date=2016-02-01 }}</ref>. 2016 йылда РФ Дәүләт думаһы депутаттарының айлыҡ эш хаҡы 380 мең һум плюс кварталлыҡ премия күләмендә була. Депутат Мәскәүҙеке булмаһа, уға фатир бирелә (ҙурлығы депутаттың ғаилә ағзалары һанына ҡарай). Депутаттың транспорт сараһы булмаһа, уға автомобиль бирелә (йә Ford Mondeo, йә Audi)<ref>{{cite web|title=Как живут депутаты: права, обязанности и приятные бонусы.|url=https://tvrain.ru/teleshow/election/zhizn_deputata-417257/|publisher=[[Дождь (телеканал)|Дождь]]|accessdate=2016-09-18}}</ref>. Бынан тыш Дәүләт думаһының АМР серияһы номерҙары һәм махсус сигнал беркетелгән 12 автомобиле бар<ref>[http://www.tkrossia.ru/p3.aspx АВТОМОБИЛИ — ФЕДЕРАЛЬНОЕ ГОСУДАРСТВЕННОЕ БЮДЖЕТНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ ТРАНСПОРТНЫЙ КОМБИНАТ «РОССИЯ» УПРАВЛЕНИЯ ДЕЛАМИ ПРЕЗИДЕНТА РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717131816/http://www.tkrossia.ru/p3.aspx |date=2019-07-17 }}</ref>, улар «„Россия“ транспорт комбинаты» федераль дәүләт бюджет учреждениеһы тарафынан бирелә. Махсус сигналдар менән йөрөү хоҡуғына Дәүләт думаһы рәйесе, уның урынбаҫарҙары һәм фракцияларҙың етәкселәре эйә<ref>[https://russian.rt.com/russia/article/328280-migalki-gosduma-deputaty Мигалки для Госдумы: кому из депутатов достанутся спецсигналы]</ref><ref>[https://lenta.ru/news/2016/10/26/deputatmigalka/ В Госдуме рассказали о порядке распределения мигалок среди депутатов]</ref>. == Вәкәләттәре == [[Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы]] (103-сө статья)<ref>{{Cite web|url=http://www.constitution.ru/10003000/10003000-7.htm|title=Глава 5. Федеральное Собрание|author=|website=Конституция Российской Федерации|date=|publisher=www.constitution.ru|accessdate=2018-03-12}}</ref> Дәүләт думаһына түбәндәге вәкәләттәрҙе һәм улар буйынса ҡарарҙар сығарыу хоҡуғын бирә: * [[Рәсәй Федерацияһы]] Президентына Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте рәйесен тәғәйенләүгә ризалыҡ биреү; * Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең уның эшмәкәрлеге һөҙөмтәләре тураһында, шул иҫәптән Дәүләт думаһы ҡуйған мәсьәләләр буйынса йыллыҡ отчёттарын тыңлау; * Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенә ышаныс тураһындағы мәсьәләне хәл итеү; * Рәсәй Федерацияһы Үҙәк банкы рәйесен вазифаға тәғәйенләү һәм вазифанан бушатыу; * Рәсәй Федерацияһы Иҫәп палатаһының рәйесен һәм уның аудиторҙар составының яртыһын вазифаға тәғәйенләү һәм вазифанан бушатыу; * Федераль конституцион законға ярашлы эш итеүсе Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкилде вазифаға тәғәйенләү һәм ваззифанан бушатыу; * амнистия иғлан итеү; * вазифаһынан баш тарттырыу өсөн Рәсәй Федерацияһы Президентына ҡарата ғәйепләү белдереү. Дәүләт думаһы федераль закондарҙы, әгәр Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы менән башҡаһы ҡаралмаһа, депутаттарҙың дөйөм һанынан күпселектең тауышы менән ҡабул итә. Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 107-се статьяһы 1-се өлөшөнә ярашлы, ҡабул ителгән федераль закон тигәндә түбәндәгеләрҙе аңларға кәрәк: РФ Конституцияһының 105-се статьяһы 1, 2, 3 һәм 4-се өлөштәренә ярашлы Дәүләт думаһы тарафынан ҡабул ителгән һәм Федерация Советы тарафынан хупланған закондар; РФ Конституцияһының 105-се статьяһына ярашлы Дәүләт думаһы тарафынан ҡабаттан ҡабул ителгән закондар; РФ Конституцияһының 107-се статьяһының 3-сө өлөшөнә ярашлы Дәүләт думаһы һәм Федерация Советы тарафынан хупланған закондар. Бынан тыш, ҡабул ителгән федераль законға РФ президенты тарафынан ҡул ҡуйыла һәм халыҡҡа еткерелә. Федераль законға рәсми аңлатманы (ул да закон көсөнә эйә) тормошҡа ашырған закондар сығарыу органы акты ла шул уҡ тәртиптә ҡабул ителә, ҡул ҡуйыла һәм халыҡҡа еткерелә. Әгәр аңлатма Дәүләт думаһының ҡарары рәүешендә, йәғни РФ Конституцияһының федераль закондарҙы ҡабул итеүгә ҡағылған 105, 106, 107-се статьялары талаптарын күҙәтмәйенсә сығарылһа, ул РФ-тың закондар сығарыу органы булған Федераль йыйылыштың акты итеп ҡарала алмай. Уның бер палатаһының ғына акты булғанға күрә был ҡарар законға рәсми аңлатма тип танылмай. Уны законға рәсми аңлатма бирергә вәкәләтле тип тә танырға ярамай, сөнки РФ Конституцияһы Дәүләт думаһына ундай хоҡуҡты бирмәй<ref>Постановление Конституционного суда РФ от 17.11.1997 № 17-П</ref>. == Дәүләт думаһын таратыу == Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 109-сы статьяһына ярашлы, әгәр Дәүләт думаһы Хөкүмәт рәйесе вазифаһына тәҡдим ителгән кандидатураларҙы өс тапҡыр кире ҡаҡһа йә өс ай эсендә Хөкүмәткә икенсе тапҡыр ышанмау белдерһә (әгәр президент Хөкүмәтте отставкаға ебәреү тураһында ҡарар ҡабул итмәгән булһа), [[Рәсәй Президенты]] указы буйынса Дәүләт думаһын таратыу ғәмәлгә ашырыла ала. Ләкин Дәүләт думаһы эшенең беренсе йылында таратыла алмай. Дәүләт думаһы таратылған осраҡта, президент, яңы һайланған Дума элеккеһе таратылғандан һуң дүрт айҙан да һуңға ҡалмай йыйылырға тейешлеген күҙҙә тотоп, һайлап датаһын билдәләргә тейеш. == Структураһы == === Дәүләт думаһы аппараты === Дәүләт думаһы аппараты — депутаттарҙың, депутаттар берләшмәләренең, Дума Советының, комитеттарының, комиссияларының һәм рәйесенең, уның беренсе урынбаҫарҙарының һәм урынбаҫарҙарының, Дума аппараты етәксеһенең һәм хеҙмәткәрҙәренең эшмәкәрлегенә хоҡуҡи, ойоштороу, документацион, аналитик, мәғлүмәт, финанс, матди-техник, социаль-көнкүреш тәьминәтте тормошҡа ашырыусы даими эш итеүсе орган. '''Дәүләт думаһы аппараты етәкселәре''' * Войков Андрей Иванович (1994—1996) * Трошкин Николай Никитич (1996—2002) * Лоторев Александр Николаевич (2002—2005) * Чернявский Валентин Семёнович (2005—2007) * Сигуткин Алексей Алексеевич (2007—2012) * Поллыева Джахан Реджеповна (2012—2016) * Воронова Татьяна Геннадьевна (2016 йылдың 20 октябренән) === Дәүләт думаһы рәйестәре === Дәүләт думаһы рәйесе властың башҡарма һәм суд тармаҡтары менән үҙ-ара бәйләнешен тормошҡа ашыра. Рәйес, рәйестең беренсе урынбаҫары, рәйес урынбаҫарҙары палата ултырышында йәшерен тауыш биреү юлы менән һайлана. Рәйес урынбаҫарҙары вазифаларына кандидаттарҙы депутат берләшмәләре һәм депутаттар күрһәтә ала. ''' I саҡырылыш Дәүләт думаһы (1994 йылдың 14 ғинуары — 1996 йылдың 17 ғинуары)''' * Рыбкин Иван Петрович (1994 йылдың 14 ғинуарында һайлана — РФ Федераль йыйылышы Дәүләт думаһының «Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы Дәүләт думаһы Рәйесен һайлау тураһында» 14.01.1994 N 8-1 ГД ҡарары), Рәсәй Аграр партияһы фракцияһы '''II саҡырылыш Дәүләт думаһы (1996 йылдың 17 ғинуары — 2000 йылдың 18 ғинуары)''' * Селезнёв Геннадий Николаевич (1996 йылдың 17 ғинуарында һайлана — РФ Федераль йыйылышы Дәүләт думаһының «Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы Дәүләт думаһы Рәйесен һайлау тураһында» 14.01.1996 N 7-II ГД ҡарары), КПРФ фракцияһы '''III саҡырылыш Дәүләт думаһы (2000 йылдың 18 ғинуары — 2003 йылдың 29 декабре)''' * Селезнёв Геннадий Николаевич (2000 йылдың 18 ғинуарында һайлана — РФ Федераль йыйылышы Дәүләт думаһының «Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы Дәүләт думаһы Рәйесен һайлау тураһында» 18.01.2000 N 6-III ГД ҡарары), КПРФ фракцияһы, 2002 йылдың 4 июненән — бойондороҡһоҙ депутат '''IV саҡырылыш Дәүләт думаһы (2003 йылдың 29 декабре — 2007 йылдың 24 декабре)''' * Грызлов Борис Вячеславович (2003 йылдың 29 декабрендә һайлана — РФ Федераль йыйылышы Дәүләт думаһының «Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы Дәүләт думаһы Рәйесен һайлау тураһында» 29.12.2003 N 5-IV ГД ҡарары), «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы '''V саҡырылыш Дәүләт думаһы (2007 йылдың 24 декабре — 2011 йылдың 21 декабре)''' * Грызлов Борис Вячеславович (2007 йылдың 24 декабрендә һайлана — РФ Федераль йыйылышы Дәүләт думаһының «Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы Дәүләт думаһы Рәйесен һайлау тураһында» 24.12.2007 N 3-5 ГД ҡарары), «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы '''VI саҡырылыш Дәүләт думаһы (2011 йылдың 21 декабре — 2016 йылдың 5 октябре''') * Нарышкин Сергей Евгеньевич (2011 йылдың 21 декабрендә һайлана — РФ Федераль йыйылышы Дәүләт думаһының «Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы Дәүләт думаһы Рәйесен һайлау тураһында» 21.12.2011 N 4-6 ГД ҡарары), «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы '''VII саҡырылыш Дәүләт думаһы (2016 йылдың 5 октябренән)''' * Володин Вячеслав Викторович (2016 йылдың 5 октябрендә һайлана — РФ Федераль йыйылышы Дәүләт думаһының «Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы Дәүләт думаһы Рәйесен һайлау тураһында» 05.10.2016 N 6-7 ГД ҡарары), «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы === Саҡырыштар буйынса Дәүләт думаһы комитеттары === Дәүләт думаһы комитеттар һәм комиссиялар ойоштора. Комитеттар палатаның закон сығарыу барышында ҡатнашыусы төп органдары булып тора. Ҡағиҙә булараҡ, депутат берләшмәләренән вәкилдәрҙең пропорциональ һанда булыуы принцибы буйынса төҙөләләр. Комитет рәйестәре, уларҙың беренсе урынбаҫарҙары һәм урынбаҫарҙары депутат берләшмәһе күрһәтеүе буйынса депутаттарҙың дөйөм һанынан күпселектең тауышы менән һайлана. Комитеттарҙың вәкәләттәренә түбәндәгеләр инә: * Дәүләт думаһының ағымдағы сессияға закон проекттары әҙерләү эшенең өлгө программаһын һәм сираттағы айҙа Дәүләт думаһы ҡарарға тейешле мәсьәләләр календарын төҙөү буйынса тәҡдимдәр индереү; * закон проекттарын алдан ҡарауҙы тормошҡа ашырыу һәм уларҙы Дәүләт думаһы ҡарауына әҙерләү; * Дәүләт думаһы ҡарарҙары проекттарын әҙерләү; * Дәүләт думаһы ҡарауына килгән закон проекттары һәм ҡарар проекттары буйынса һығымталар әҙерләү; * палата ҡарарына ярашлы Рәсәй Федерацияһы Конституция судына запростар әҙерләү; * Дәүләт думаһы Советы ҡарарына, Дәүләт думаһы Рәйесе ҡушыуына ярашлы Дәүләт думаһының Рәсәй Федерацияһы Конституция судына Дәүләт думаһы вәкилдәрен ебәреү тураһында Дәүләт думаһы ҡарарҙары проекттарын әҙерләү; * Дәүләт думаһы тарафынан үткәрелеүсе парламент тыңлауҙарын ойоштороу; * федераль бюджеттың тейешле киҫәктәре буйынса һығымталар һәм тәҡдимдәр; * ҡануниәтте ҡулланыу ғәмәлиәтен анализлау. {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! style="background:grey; width:150px; color:#FFFFFF" width="5%" | <small>I саҡырылыш</small> ! style="background:grey; width:150px; color:#FFFFFF" width="5%" | <small>II саҡырылыш</small> ! style="background:grey; width:150px; color:#FFFFFF" width="5%" |<small>III саҡырылыш</small> ! style="background:grey; width:150px; color:#FFFFFF" width="5%" | <small>IV саҡырылыш</small> ! style="background:grey; width:150px; color:#FFFFFF" width="5%" | <small>V саҡырылыш</small> ! style="background:grey; width:150px; color:#FFFFFF" width="5%" | <small>VI саҡырылыш</small> ! style="background:grey; width:150px; color:#FFFFFF" width="5%" | <small>VII саҡырылыш</small> |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Дәүләт думаһының 13-I ҡарары</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Дәүләт думаһының 11-II ҡарары</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>[http://duma.consultant.ru/page.aspx?645035 Дәүләт думаһының 13-III] ҡарары</small>[http://duma.consultant.ru/page.aspx?645035]''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Дәүләт думаһының 13-I ҡарары</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''[http://duma.consultant.ru/page.aspx?776801 <small>Дәүләт думаһының 16-IV ҡарары</small>]''' | align="center" bgcolor="" | '''[http://duma.consultant.ru/page.aspx?945069 <small>Дәүләт думаһының 9-5 ҡарары</small>]''' | align="center" bgcolor="" | '''[http://duma.consultant.ru/page.aspx?1594844 <small>Дәүләт думаһының 7-6 ҡарары</small>]''' |<small>'''''Ҡарар Дәүләт думаһының 2016 йыл 5 октябрь ултырышында ҡабул ителгән'''''</small> |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="4" |'''<small>Ҡануниәт һәм суд-хоҡуҡиәт реформаһы буйынса комитет </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" rowspan="4" | '''<small>Ҡануниәт буйынса комитет </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="3" | '''<small>Конституцион ҡануниәт һәм <br /> дәүләт төҙөлөшө буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" rowspan="4" | '''<small>Дәүләт төҙөлөшө һәм ҡануниәт буйынса комитет </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Плигин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Плигин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Плигин</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="3" | '''<small>Граждан, енәйәтселек, арбитраж <br /> һәм процессуаль ҡануниәт буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Исаков</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Лукьянов</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Крашенинников</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Крашенинников</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Крашенинников</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Крашенинников</small>''' |'''<small>Крашенинников</small>''' |- | align="center" bgcolor="" |''Рәсәйҙең Аграр партияһы '' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>СПС</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" rowspan="4" |'''<small>Хеҙмәт һәм социаль булышлыҡ буйынса комитет </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="4" | '''<small><br /> Ветерандар эштәре буйынса комитет</small>''' '''<small><br /> </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="4" | '''<small><br /> Хеҙмәт, социаль сәйәсәт һәм ветерандар эштәре буйынса комитет<br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Варенников</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Куликов</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Ковалёв</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Ковалёв</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Отечество — Вся Россия</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="4" | '''<small>Хеҙмәт һәм социаль сәйәсәт буйынса комитет</small>''' '''<small><br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Калашников</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Калашников''' → '''Лисичкин'''</small> | align="center" bgcolor="" | <small>'''Сайкин''' → '''Селиванов'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Исаев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Исаев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Исаев→Баталина</small>''' |<small>'''Нилов'''</small> |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | <small>''КПРФ'' → ''СПС''</small> | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>ЛДПР</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="4" |'''<small>Бюджет, һалымдар, <br /> банктар һәм финанстар буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="5" | '''<small><br /> Бюджет һәм һалымдар буйынса комитет</small>''' '''<small><br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Жуков</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Васильев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Васильев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Макаров</small>''' |'''<small>Макаров</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Рәсәй төбәктәре</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" | '''<small>Кредит ойошмалары һәм финанс баҙарҙары буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="3" | '''<small>Финанс баҙары буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Задорнов</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Задорнов''' → '''Жуков'''</small> | align="center" bgcolor="" | <small>'''Шохин''' → '''Зубов'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Резник</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Резник</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Бурыкина→Гончар</small>''' |<small>'''Аксаков'''</small> |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Яблоко</small>'' | align="center" bgcolor="" | <small>''Яблоко'' → ''Рәсәй төбәктәре ''</small> | align="center" bgcolor="" | ''<small>Народный депутат</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>Справедливая Россия</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" | '''<small>Иҡтисади сәйәсәт буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" | '''<small>Иҡтисади сәйәсәт һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" | '''<small>Иҡтисади сәйәсәт, эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" | '''<small>Иҡтисади сәйәсәт һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" | '''<small>Иҡтисади сәйәсәт, инновацион үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" | '''<small>Сәнәғәт, иҡтисади сәйәсәт, инновацион үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Глазьев</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Маслюков''' → '''Тихонов'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Глазьев</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Драганов''' → '''Фёдоров'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Фёдоров</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Руденский→Аксаков</small>''' |<small>'''Жигарев'''</small> |- | align="center" bgcolor="" |''Рәсәйҙең Демократик партияһы'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй→ Справедливая Россия</small>'' |''<small>ЛДПР</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" |'''<small>Милек, хосусилаштырыу һәм хужалыҡ эшмәкәрлеге буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="4" | '''<small><br /> Милек мәсьәләләре буйынса комитет</small>''' '''<small><br /> </small>''' !'''<small>Тәбиғәт ресурстары, милек һәм ер мөнәсәбәттәре буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Бурков</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Бунич</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Пехтин''' → '''Плескачевский'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Плескачевский</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Плескачевский</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Гаврилов</small>''' |'''<small>Николаев</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Рәсәй төбәктәре </small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Йортобоҙ — Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәмлек</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="4" |'''<small>Мәғлүмәт сәйәсәте һәм элемтә буйынса комитет </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" | '''<small><br /> Мәғлүмәт сәйәсәте буйынса комитет<br /> </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" rowspan="4" | '''<small>Мәғлүмәт сәйәсәте, мәғлүмәт технологиялары һәм элемтә буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="4" | '''<small>Торлаҡ сәйәсәте һәм <br /> торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Ветров</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Комиссаров</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="7" | '''<small>Энергетика, транспорт һәм элемтә буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Полторанин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Финько</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Комиссаров''' → '''Железняк'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Хованская</small>''' |'''<small>Хованская</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Выбор России</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Справедливая Россия</small>'' |''<small>Справедливая Россия</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="10" |'''<small>Сәнәғәт, төҙөлөш, <br /> транспорт һәм энергетика буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="3" | '''<small><br /> Энергеика буйынса комитет<br /> <br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Липатов</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Грачёв</small>''' |'''<small>Завальный</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Справедливая Россия</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" | '''<small><br /> Транспорт буйынса комитет<br /> </small>''' ! rowspan="4" |<small>Транспорт һәм төҙөлөш буйынса комитет</small> |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Катренко</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Язев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Шишкарёв</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Москвичёв</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Единство</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="7" | '''<small>Сәнәғәт, төҙөлөш <br /> һәм фән ҡаҙаныштарын күпләп талап иткән технологиялар буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" | '''<small>Ер мөнәсәбәттәре һәм <br /> төҙөлөш буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Шаккум</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Русских</small>''' |'''<small>Москвичёв</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" | '''<small><br /> Сәнәғәт буйынса комитет</small>''' '''<small><br /> </small>''' !'''<small>Дәүләт думаһының мәғлүмәт сәйәсәте, мәғлүмәт технологиялары һәм элемтә буйынса комитеты</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Гусев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Гусев</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Маслюков''' → '''Собко'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Собко</small>''' |'''<small>Левин</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' |''<small>Справедливая Россия</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" rowspan="16" | '''<small>Мәғариф, мәҙәниәт һәм<br /> фән буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" |'''<small> Конверсия һәм фән ҡаҙаныштарын күпләп талап иткән технологиялар буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="4" | '''<small>Фән һәм фән ҡаҙаныштарын күпләп талап иткән технологиялар буйынса комитет</small>''' ! rowspan="7" |<small>Мәғариф һәм фән буйынса комитет</small> |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Костин</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Маслюков''' → '''Шаккум'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Шаккум</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Народовластие</small>'' | align="center" bgcolor="" | <small>''КПРФ'' → ''Рәсәй төбәктәре''</small> | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="3" rowspan="4" | '''<small><br /> Мәғариф һәм фән буйынса комитет<br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Черешнев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Черешнев</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Справедливая Россия</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Справедливая Россия</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" | '''<small><br /> Мәғариф буйынса комитет<br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Мельников</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Мельников''' → '''Шишлов'''</small> | align="center" bgcolor="" | <small>'''Булаев''' → '''Гребенников'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Балыхин</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Дегтярёв''' → '''Никонов'''</small> |<small>'''Никонов'''</small> |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | <small>''КПРФ'' → ''Яблоко''</small> | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" | '''<small><br /> Мәҙәниәт буйынса комитет<br /> </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" rowspan="4" | '''<small>Мәҙәниәт һәм туризм буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="4" | '''<small><br /> Мәҙәниәт буйынса комитет<br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Говорухин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Кобзон</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Ивлиев''' → '''Мединский'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Говорухин</small>''' |'''<small>Говорухин</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Народовластие</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" rowspan="4" |'''<small>Туризм һәм спорт буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" rowspan="4" | '''<small>{{abbr|Физик культура, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитет|2004 йылдың 16 ғинуарынан 2005 йылдың 30 мартына тиклем «Физик культура һәм спорт буйынса комитет»|0}}</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" | '''<small>Физик культура һәм спорт буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" rowspan="4" | '''<small>Физик культура, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитет</small>''' ! rowspan="4" |<small>Физик культура, спорт, туризм һәм йәштәр эштәре буйынса комитет</small> |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Губенко</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Сихарулидзе</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" rowspan="4" | '''<small>Һаулыҡ һаҡлау һәм спорт буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" | '''<small>Йәштәр эштәре буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Рожкова</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Соколов</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Горюнов''' → '''Третьяк'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Тараканов</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Ананских''' → '''Свищёв'''</small> |'''<small>Дегтярёв</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Российские регионы</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' |''<small>ЛДПР</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" |'''<small>Һаулыҡ һаҡлау буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="4" |'''<small><br /> Һаулыҡ һаҡлау буйынса комитет</small>''' '''<small><br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Денисенко</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Герасименко</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Герасименко</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Яковлева</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Борзова</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Калашников→Фургал</small>''' |'''<small>Морозов</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Выбор России</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Рәсәй төбәктәре</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Народный депутат</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="3" | '''<small><br /> Ҡатын-ҡыҙҙар, ғаилә һәм йәштәр эштәре буйынса комитет <br /> </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="4" | '''<small><br /> {{abbr|Ҡатын-ҡыҙҙар, ғаилә һәм балалар эштәре буйынса комитет||0}}</small>''' '''<small><br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Климантова</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Апарина</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Горячева</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Лахова</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Мизулина</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Мизулина→Епифанова</small>''' |<small>'''Плетнёва'''</small> |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Женщины России</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Справедливая Россия</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Справедливая Россия</small>'' |''<small>КПРФ</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="7" | '''<small><br /> Аграр мәсьәләләр буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | <small>'''Назарчук''' → '''Чернышёв'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Чернышёв</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Плотников''' → '''Кулик'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Кулик</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Денисов</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Панков</small>''' |'''<small>Кашин</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Рәсәйҙең Аграр партияһы</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Рәсәйҙең Аграр партияһы</small>'' | align="center" bgcolor="" | <small>''Агросәнәғәт депутат төркөмө'' → ''Отечество — Вся Россия''</small> | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>КПРФ</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="7" | '''<small><br /> Оборона буйынса комитет</small>''' '''<small><br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Юшенков</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Рохлин''' → '''Попкович'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Николаев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Заварзин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Заварзин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Комоедов</small>''' |'''<small>Шаманов</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Выбор России</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Йортобоҙ — Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Народный депутат</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="5" | '''<small>Именлек буйынса комитет </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" | '''<small>Именлек һәм коррупцияға ҡаршы тороу буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Илюхин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Илюхин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Гуров</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Васильев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Васильев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Яровая</small>''' |'''<small>Пискарёв</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Единство</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="7" | '''<small><br /> Халыҡ-ара эштәр буйынса комитет</small>''' '''<small><br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Лукин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Лукин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Рогозин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Косачёв</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Косачёв</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Пушков</small>''' |<small>'''Слуцкий'''</small> |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Яблоко</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Яблоко</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Народный депутат</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>ЛДПР</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="7" | '''<small><br /> Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе эштәре, Евразия интеграцияһы һәм ватандаштар менән бәйләнештәр буйынса комитет </small>''' '''<small><br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Затулин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Тихонов</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Пастухов''' → '''Кокошин'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Кокошин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Островский</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Слуцкий</small>''' |'''<small>Калашников</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Рәсәйҙең Демократик партияһы</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Народовластие</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Отечество — Вся Россия</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' |''<small>КПРФ</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" rowspan="4" |'''<small>Дәүләт думаһының эшен ойоштороу буйынса комитет </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="6" | '''<small><br /> Регламент һәм Дәүләт думаһының эшен ойоштороу буйынса комитет </small>''' '''<small><br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | <small>'''Красников''' → '''Попов'''</small> | align="center" bgcolor="" | <small>'''Локтионов''' → '''Волковский'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Ковалёв</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Ковалёв''' → '''Аршба'''</small> | align="center" bgcolor="" | <small>'''Ғабдрахманов''' → '''Попов → Пинский'''</small> |'''<small>Савастьянова</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Агросәнәғәт депутат төркөмө</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Единство</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" |'''<small>Төньяҡ проблемалары буйынса комитет</small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="3" rowspan="4" |'''<small>Төньяҡ һәм Алыҫ Көнсығыш проблемалары буйынса комитет </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="7" | '''<small>Төбәктәр сәйәсәте һәм Төньяҡ һәм Алыҫ Көнсығыш проблемалары буйынса комитет </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Бауэр</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Гоман''' → '''Мисник'''</small> |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Выбор России</small>'' | align="center" bgcolor="" | <small>''Рәсәй төбәктәре'' → ''Яблоко''</small> |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" | '''<small><br /> Геосәйәсәт мәсьәләләре буйынса комитет<br /> <br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Устинов</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Митрофанов</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Пивненко</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Пивненко</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Пивненко</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Народный депутат</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="5" rowspan="4" | '''<small>Федерация эштәре һәм төбәктәр сәйәсәте буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Харитонов</small>''' |'''<small>Харитонов</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' |''<small>КПРФ</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="4" | '''<small>Федератив ҡоролош һәм урындағы үҙидаралыҡ мәсьәләләре буйынса комитет</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Шаповалов</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Иванченко</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Иванченко''' → '''Гришин'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Гришин</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Усачёв</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>ПРЕС</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | <small>''КПРФ'' → ''Отечество — Вся Россия''</small> | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="5" | '''<small><br /> Урындағы үҙидаралыҡ мәсьәләләре буйынса комитет </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Слива</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Поляков</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Мокрый</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Мокрый</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Тимченко</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Кидяев</small>''' |'''<small>Диденко</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>ПРЕС</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Йортобоҙ — Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Единство</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>ЛДПР</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="4" | '''<small><br /> Экология буйынса комитет<br /> </small>''' | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="2" rowspan="4" | '''<small>Тәбиғәт ресурстары, тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология буйынса комитет</small>''' ! rowspan="4" |<small>Экология һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау буйынса комитет</small> |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Лемешев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Злотникова</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Грачёв</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Грачёв</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Яблоко</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Единство</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="4" | '''<small><br /> Тәбиғәт ресурстары һәм тәбиғәтте файҙаланыу буйынса комитет<br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Астафьев</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Михайлов''' → '''Глубоковский'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Беляков</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Комарова</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Комарова''' → '''Туголуков'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Кашин</small>''' |'''<small>Тимофеева</small>''' |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Яблоко</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Единство</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="7" | '''<small><br /> Йәмәғәт берекмәләре һәм дини ойошмалар эштәре буйынса комитет </small>''' '''<small><br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | <small>'''Зоркальцев''' → '''Бауэр'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Зоркальцев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Зоркальцев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Попов</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Попов</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Островский''' → '''Нилов'''</small> |<small>'''Гаврилов'''</small> |- | align="center" bgcolor="" | <small>''КПРФ'' → ''Рәсәй төбәктәре''</small> | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>ЛДПР</small>'' |''<small>КПРФ</small>'' |- | align="center" bgcolor="lightgrey" colspan="7" | '''<small><br /> Милләттәр эштәре буйынса комитет<br /> </small>''' |- | align="center" bgcolor="" | '''<small>Жамсуев</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Зорин</small>''' | align="center" bgcolor="" | <small>'''Ткачёв''' → '''Никитин'''</small> | align="center" bgcolor="" | '''<small>Трофимов</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Купцов</small>''' | align="center" bgcolor="" | '''<small>Сафаралиев</small>''' |<small>'''Ғилмеутдинов'''</small> |- | align="center" bgcolor="" | ''<small>Рәсәй төбәктәре</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Йортобоҙ — Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Агросәнәғәт депутат төркөмө</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>КПРФ</small>'' | align="center" bgcolor="" | ''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |''<small>Берҙәм Рәсәй</small>'' |} === Комиссиялар === Дәүләт думаһы ҡануниәт менән билдәләнгән осраҡтарҙа һәм тәртиптә комиссиялар ойоштора. Комиссиялар ағымдағы саҡырылыш Думаһының вәкәләтлелек мөҙҙәтенән үтмәгән мөҙҙәткә ойошторола. 6-сы саҡырылыш Дәүләт думаһында алты комиссия бар: * Депутат этикаһы мәсьәләләре буйынса Дәүләт думаһы комиссияһы — рәйесе Аршба Отари Ионович<ref>{{Cite web|url=http://www.gosduma.net/structure/committees/1760719/|title=Комиссия ГД по вопросам депутатской этики|publisher=www.gosduma.net|accessdate=2016-11-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121043221/http://www.gosduma.net/structure/committees/1760719/ |date=2016-11-21 }}</ref> * Дәүләт думаһы депутаттары тарафынан тапшырылған килемдәр, мөлкәт һәм мөлкәт төҫөндәге йөкләмәләр тураһындағы мәғлүмәттәрҙең дөрөҫлөгөнә контроль буйынса Дәүләт думаһы комиссияһы — рәйесе Наталья Поклонская<ref>{{Cite web|url=http://www.gosduma.net/structure/committees/1760721/|title=Комиссия ГД по контролю за достоверностью сведений о доходах, об имуществе и обязательствах имущественного характера, представляемых депутатами ГД|publisher=www.gosduma.net|accessdate=2016-11-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121042755/http://www.gosduma.net/structure/committees/1760721/ |date=2016-11-21 }}</ref> * Федераль бюджеттың милли оборонаны, милли хәүефһеҙлекте һәм хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеген тәьмин итеүгә йүнәлтелгән сығымдарын ҡарау буйынса Дәүләт думаһы комиссияһы — рәйестәше Макаров Андрей Михайлович<ref>{{Cite web|url=http://www.gosduma.net/structure/committees/1760720/|title=Комиссия ГД по рассмотрению расходов федерального бюджета, направленных на обеспечение национальной обороны, национальной безопасности и правоохранительной деятельности|publisher=www.gosduma.net|accessdate=2016-11-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121043310/http://www.gosduma.net/structure/committees/1760720/ |date=2016-11-21 }}</ref> * Дәүләт думаһының Иҫәп комиссияһы — рәйесе Ғилметдинов Илдар Ирек улы<ref>{{Cite web|url=http://www.gosduma.net/structure/committees/1760718/|title=Счетная комиссия ГД|publisher=www.gosduma.net|accessdate=2016-11-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121042752/http://www.gosduma.net/structure/committees/1760718/ |date=2016-11-21 }}</ref> === Дәүләт думаһы советы === Палатаның эшен планлаштыра һәм палатаның яҡындағы ултырышында ҡараласаҡ закон проекттарын эшкәртеүҙе тамамлай<ref>[http://www.consultant.ru/law/review/lawmaking/cw/ Итоги заседаний Совета Государственной думы \ Консультант Плюс]</ref>. == Тауыш биреү == Дәүләт думаһы регламентына ярашлы, тауыш биреү йәшерен, асыҡ һәм исемләп үткәрелә ала. Асыҡ тауыш биреү тураһындағы ҡарар Дума тарафынан ҡабул ителә. Йәшерен тауыш биреү йомғаҡтары электрон системаға яҙылмай, асыҡ йә исемләп тауыш биреү йомғаҡтары яҙыла. Дәүләт думаһында тауыш биреүҙе ғәҙәттә асыҡ үткәреү ҡабул ителгән. Теге йәки был депутат урынында булмаһа, уның өсөн тауыш биреү ышаныс ҡағыҙы буйынса башҡарыла ала<ref>Глава 10, статья 83</ref>. Бөтә саҡырылыш депутаттарының асыҡ тауыш биреүе йомғаҡтары ҡарау һәм анализлау өсөн асыҡ<ref>[http://vote.duma.gov.ru/ Система анализа результатов голосований на заседаниях Государственной думы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703062640/http://vote.duma.gov.ru/ |date=2013-07-03 }}</ref>. Дәүләт думаһының эше өсөн кворум талап ителә. Законға конституцион төҙәтеүҙәр индереү өсөн Дәүләт думаһы тауыштарының 2/3 өлөшө, закондарға йә закон проекттарына ҡәҙимге төҙәтеүҙәрҙе индереү өсөн 1/2 өлөштән күберәк «РИЗА» йәки «ҠАРШЫ» тауыштар талап ителә. == Депутат берләшмәләре == Депутат берләшмәләренә фракциялар һәм депутат төркөмдәре инә. Депутат берләшмәһе партия йә Думаға дөйөм федераль һайлау округынан үткән һайлау блогы нигеҙендә төҙөлә ала. Депутат бер генә депутат берләшмәһендә торорға хоҡуҡлы. Фракцияларға инмәгән депутаттар депутат төркөмдәре ойоштора ала. Думаның 2003 йыл 29 декабрь ҡарарына ярашлы, кәм тигәндә 35 депутаттан торған депутат төркөмдәре теркәлеү үтергә тейеш. Был норма бер мандатлы депутаттарҙың күбеһен «Берҙәм Рәсәй» фракцияһына инеүгә этәрҙе. 2007 йылдың 2 декабрендә һайланған бишенсе саҡырылыш Дәүләт думаһында дүрт партия үҙ фракцияһын ойошторҙо: «Берҙәм Рәсәй» (315 кеше), КПРФ (57 кеше), ЛДПР (40 кеше), «Справедливая Россия» (38 кеше). 2011 йылдың 4 декабрендә һайланған алтынсы саҡырылыш Дәүләт думаһында дүрт партия үҙ фракцияһын булдырҙы: «Берҙәм Россия» (238 кеше), КПРФ (92 кеше), «Справедливая Россия» (64 кеше), ЛДПР (56 кеше). == Фракциялар == Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышының VII саҡырылыш Дәүләт думаһы 2017 йылдың ноябренә ҡарата: {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! Фракция ! Етәксе !Депутаттар һаны ! Депутаттарҙың дөйөм һанынан процент % |- | [[Берҙәм Рәсәй|«Берҙәм Рәсәй» партияһы фракцияһы]] | Сергей Неверов | 340<ref group="Ф">Берҙәм Рәсәйҙән һайланған 399 депутат һәм 1 үҙкүрһәтеүле депутат </ref> | 76,1 % |- | Рәсәй Федерацияһы Коммунистар партияһы фракцияһы | Геннадий Зюганов | 42 | 9,4 % |- | Рәсәй Либераль-демократик партияһы фракцияһы | Владимир Жириновский | 40 | 8,9 % |- | «Справедливая Россия» партияһы фракцияһы | Сергей Миронов | 23 |5,1 % |- | colspan="2" |Фракциянан тыш депутаттар<ref group="Ф"> «[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0_(%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F) Гражданская платформа]» һәм «[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0_(%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F,_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F) Родина]» партияларының Дәүләт думаһында бер фракцияға ла инмәгән берәр вәкиле бар </ref> | 2 |0,4 % |} {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! Фракция ! Саҡырылыш ! Эшмәкәрлек |- | Родина (фракция) | 4 | Аамаһын алмаштырыу (Справедливая Россия), башҡа партиялар менән берләшеү |- | Народный депутат | 2,3 | Таратылыу һәм Справедливая Россия партияһына ҡушылыу |- | Единство (фракция) | 3 | Ҡайтанан ойошторолоу һәм Берҙәм Рәсәй партияһын ойоштороу |- | Отечество — Вся Россия (фракция) | 3 | Таратылыу һәм Берҙәм Рәсәй партияһына ҡушылыу |- | Рәсәй төбәктәре (депутат төркөмө) | 1,2,3 | Таратылыу һәм Берҙәм Рәсәй партияһына ҡушылыу. Тәүҙә Яңы төбәк сәйәсәте була. |- | Рәсәйҙең Аграр партияһы | 1 | Таратылыу һәм Берҙәм Рәсәй партияһына, ҡайһы бер ағзалары КПРФ-ҡа ҡушылыу, Агросәнәғәт төркөмө булараҡ 1999—2003 йылдарҙа йәшәй, һуңынан ағзалары КПРФ фракцияһына инә. |- | Яблоко (фракция) | 1,2,3 | Эшмәкәрлеген төбәктәрҙә ҡала кимәлендә дауам итә. |- | Союз правых сил (фракция) | 3 | Таратылыу һәм Правое дело партияһына ҡушылыу |- | Рәсәйҙең Демократик партияһы | 1 | Таратылыу һәм ии Правое дело партияһына ҡушылыу (2007). |- | Йортобоҙ — Рәсәй | 2 | Таратылыу һәм бөтөрөлөү. Фракция депутаттары Единство фракцияһына инә. |- | Демократический выбор России | 1 | Таратылыу һәм Союз правых сил партияһына ҡушылыу |- | Партия российского единства и согласия (фракция) | 1 | Таратылыу һәм бөтөрөлөү. Депутаттар Рәсәй төбәктәренә инә. |- | Патриоты России |4 | Эшмәкәрлеген төбәктәрҙә ҡала кимәлендә адуам итә. Рәсәйҙе яңыртыу партияһына ҡушыла. |} == Депутат билдәләре == [[Файл:Знак_депутата_Государственной_Думы_ФС_РФ.jpg|справа|100x100пкс]] Дәүләт думаһы депутатына Дәүләт думаһы депутатының түшкә таҡмалы ике билдәһенән торған комплект тапшырыла, билдәнең береһе винтлы беркеткес, икенсеһе төйрәүес менән эшләнә. Түшкә таҡмалы билдәләрҙең номеры депутат таныҡлығының номерыныҡы кеүек була. Дәүләт думаһы депутаты билдәләре иҫтәлек итеп һаҡлау өсөн депутат вәкәләттәрен башҡарған кешелә ҡалдырыла. Дәүләт думаһы депутаты мәрхүм булһа, депутаттың түшкә таҡмалы билдәләре иҫтәлек итеп һаҡлау өсөн уның ғаиләһе ағзаларында ҡалдырыла. == Дәүләт думаһы интернетта == [[2017 йыл]]дың 27 апрелендә Дәүләт думаһы бер юлы алты социаль селтәрҙә — ВКонтакте, Twitter, Instagram, Facebook, Telegram (2017 йылдың 28 апрелендә ябыла) һәм Одноклассникиҙа — рәсми сәхифәһен аса<ref>{{Cite news|title=Госдума выйдет в шесть соцсетей|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2017/04/21/686855-gosduma-sotsseti|work=Ведомости|author=Ольга Чуракова|date=21 апреля 2017|accessdate=2017-11-20|language=ru}}</ref><ref>{{Cite news|title=Госдума завела аккаунты в соцсетях|url=http://www.interfax.ru/russia/560388|work=Интерфакс Россия|author=Леонид Левин|date=28 апреля 2017|accessdate=2017-11-20|language=ru}}</ref>. [[2017 йыл]]дың 24 ноябрендә Парламенттың түбәнге палатаһы йәмғиәт менән социаль селтәрҙәр аша аралашыуға яңы ҡарашы өсөн «Дәүләт һәм йәмғиәт» номинацияһында Рунет премияһына лайыҡ була<ref>{{Cite news|title=Номинанты Премии рунета 2017 в номинации Государство и Общество|url=http://nom.premiaruneta.ru/#nom-18|work=Официальный сайт Премии Рунета|date=29 ноября 2017|accessdate=2017-11-20|language=ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929050247/http://nom.premiaruneta.ru/#nom-18 |date=2015-09-29 }}</ref>. [[2018 йыл]]дың [[2 апрель|2 апрелендә]] Дәүләт думаһы сайтының яңыртылған дизайнлы версияһы эшләтелә башлай<ref>{{Cite news|title=Государственная Дума запустила новый сайт!|url=https://vk.com/duma?w=wall-138347372_225046|work=Официальное сообщество Государственной Думы Вконтакте|date=2 апреля 2018 года|accessdate=2018-4-2|language=ru}}</ref>. Яңы сайттың техник мөмкинлектәре бөтә төр яңы форматтарҙы файҙаланыу өсөн ҡулай. Бынан тыш Дәүләт думаһы сайтында махсус сервистар бүлеге барлыҡҡа килгән, ҡулланыусылар бер тыҡылдаҡ аша үҙҙәренә кәрәкле закон проекттарын таба ала. Яңылыҡтарҙың текстарын федераль баҫмаларҙа эшләп тәжрибә йыйған профессиональ журналистарҙан торҡан редакция әҙерләй<ref>{{Cite news|title=Госдума обновила официальный сайт|url=http://tass.ru/obschestvo/5086415|work=ТАСС|accessdate=2018-04-06|language=ru}}</ref>. === Аңлатмалар === {{иҫкәрмәләр|group="К"}}{{иҫкәрмәләр|group="Ф"}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [http://www.duma.gov.ru/ Официальный сайт] [[Категория:Рәсәй Федерацияһының Дәүләт Думаһы]] [[Категория:Илдәр буйынса парламенттарҙың түбәнге палаталары]] e8hba703559vrw232ou6hiwkwdyj2o2 0 135668 1299160 1183402 2026-06-12T08:12:35Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299160 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Исламов Илдар Лоҡман улы''' ([[29 ғинуар]] [[1957 йыл]]) — педагог, тыуған яҡты өйрәнеүсе, йәмәғәт эшмәкәре. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның мәғариф отличнигы (1995), мәғариф ветераны. == Биографияһы == Илдар Лоҡман улы Исламов 1957 йылдың 29 ғинуарында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Әбйәлил районы]] [[Байым (Әбйәлил районы)|Байым]] ауылында тыуған. 1984 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай. 32 йыл буйына Әбйәлил районының Байым ауылы мәктәбендә уҡытыусы, директор вазифаларында эшләй. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[Рәсәй Федерацияһы]]ның мәғариф отличнигы. * [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ мәғарифы министрлығының Почёт грамотаһы (1994). * VI Бөтә Рәсәй тыуған яҡты өйрәнеү һәм экскурсия эше буйынса уҡыу-методик әсбәптар конкурсы лауреаты. * Рәшит Солтангәрәев исемендәге республика хикәйәләр конкурсы лауреаты (2008). * «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы лауреаты. * Әбйәлил районының И. Мырҙаҡаев-Балапанов исемендәге премия лауреаты (2009). == Китаптары == * Исламов И. Л. География Абзелиловского района. — 2000. * Исламов И. Л. Әбйәлил күбәләктәре.— Өфө: ИИЯЛ, 2009. — 138 б. == Сығанаҡтар == * [http://oprb.ru/template/guest/user/teacher.php?id=38995 Исламов Ильдар Лукманович. Информационно-образовательный портал Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180602082915/http://oprb.ru/template/guest/user/teacher.php?id=38995 |date=2018-06-02 }}{{ref-ru}} * [http://libmap.bashnl.ru/node/37 Исламов Ильдар Лукманович. Литературная карта Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120165814/http://libmap.bashnl.ru/node/37 |date=2025-01-20 }}{{ref-ru}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличниктары]] [[Категория:Крайҙы өйрәнеүселәр]] 2vsvw8l4772fcj0u8ahgano1i5ci9ee 0 151047 1299137 1266035 2026-06-11T16:15:35Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299137 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Рига Дом соборы''' (лат.<span lang="lv" style="font-style:italic;">Rīgas Doms</span>, нем.<span lang="de" style="font-style:italic;">Zu Riga Dom</span>) — [[Рига]] ҡалаһының кафедраль соборы, уның төп иҫтәлекле урындарының һәм символдарының береһе. Балтия илдәренең иң ҙур урта быуат ҡорамы. Собор исеме латин һүҙенән — «Domus Dei» («Алла йорто») һәм «D.О.М.» (ҡыҫҡартылған {{Тәржемәһеҙ 5|D.О.М.|Deo Optimo Maximo|en|Deo optimo maximo}},«Всеблагому Величайшему Богу»). Әлеге ваҡытта Латвия Инжил-Лютеран Сиркәүенең төп сиркәү бинаһы. Изге Петр сиркәүе һәм Изге Иаков соборы менән бер рәттән Иҫке Риганың иң бейек доминантаһы булып тора. == Тарихы == Соборға 1211 йылдың [[25 июль|25 июлендә]], Изге Якоб көнөндә, Рига епискобы Альберт Буксгевден тарафынан нигеҙ һалына. Епископ төҙөлөштө иғтибар менән күҙәтә, уны төҙөү өсөн ҙур аҡса һала. Төҙөлөш менән тәжрибәле оҫталар, күбеһенсә немецтар етәкселек итә. Төҙөлөш XIII быуаттың икенсе яртыһына тиклем дауам итә һәм тик 1270 йылда ғына тамамлана. Дом соборының баштағы бинаһы роман стиленән «төньяҡ готика» стиленә күсеү миҫалы булып тора. [[Файл:19981023_10sant_Latvia_Postage_Stamp.jpg|слева|мини|200x200пкс|<small>Дом соборы Латвияның почта маркаһында</small> ]] 1524 йылда, [[Реформация]] дәүерендә сиркәүҙең үҙенсәлекле йыһаздары юғала, ә 1547 йылдағы янғын бөтөнләй юҡҡа сығара. Планлаштырылған ике башня урынына аҡса булмау сәбәпле 1547 йылда фасады уртаһында тик бер генә башня төҙөлә. 1595 йылда таш манара өҫтәп төҙөлә һәм ағас шпиль менән тамамлана, шулай итеп, бейеклеге буйынса 140 метр алыҫлыҡта урынлашҡан Изге Петр сиркәүенән дә бейегерәк була. Әммә ағас шпиль даими ремонт талап итә, шуға күрә [[1766 йыл]]да уны һүтеп алалар. Уның урынына бер аҙ үҙгәртеп ҡоролған башняла барокко стилендә бейек булмаған көмбәҙ һымаҡ шпиль төҙөйҙәр. Барокко көмбәҙе һәм шпилендәге әтәс менән башняның дөйөм бейеклеге 96 метр тәшкил итә. Беҙҙең көндәргә тиклем килеп еткән сиркәүҙең интерьеры готика стилендә, ә декоратив йыһаздарының төп элементтары барокко стилендә башҡарылған. Күп тапҡырҙар үҙгәртеп ҡороу арҡаһында собор архитектураһында төрлө архитектура стилдәре ғәжәйеп рәүештә тығыҙ бәйләнә. Төҙөлөштөң готика осоронан сиркәүҙең төньяҡ порталы — элекке төп инеү урыны һаҡланып ҡала. Готика һәм [[барокко]]нан тыш соборҙың архитектураһында [[ренессанс]] һәм [[роман]] стиле фрагменттары ла һаҡланған. [[Даугава]] йылғаһы ташҡынынан зыянды кәметеү маҡсатында Рига урамдарына быуаттар буйы ҡырсынташ һибелә, һәм һөҙөмтәлә ғибәҙәтханалағы иҙән кимәле әлеге көндә урам кимәленән түбәнерәк. XX быуат урталарында Дом майҙаны өлөшөнән, төньяҡ диуары буйынан һәм соборҙың көнсөғөш алтары өлөшөнән майҙандың ҡалған территорияһынан 2 м түбәнерәк тәрәнлектә мәҙәни ҡатламы алына, һөҙөмтәлә собор уйһыу ерҙә урынлашҡан һымаҡ тойола. Соборҙың иҫтәлекле урындары шулай уҡ ҙур булмаған гильдияларҙың мемориаль ташын ([[XIX быуат]]), барокко һырлауын ( 1641 йыл тирәһе) һәм Ливонияның беренсе епископбы Майнхард фон Зегебергтың ҡәберен үҙ эсенә ала. . [[1991 йыл]]да собор Латвияның инжил-лютеран сиркәүенә тапшырыла<ref>[http://baznica.info/article/evangelicheskie-tserkvi-v-stranakh-pribalt/ ''Христианские новости — межконфессиональный портал Christian Media Group'': Евангелические Церкви в странах Прибалтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112223259/http://baznica.info/article/evangelicheskie-tserkvi-v-stranakh-pribalt/ |date=2018-11-12 }}</ref> == Хәҙерге заман == [[1980 йыл]]дан башлап йыл собор реставрациялау режимында була. Төбәк үҫешенең Европа фонды һәм Латвия Инжил-Лютеран Сиркәүенең финанслауында Дом соборын һәм эргәһендәге монастырҙарҙы тулы масштаблы реставрациялау эштәре [[2011 йыл]]да башлана. (реставрация проекты етәксеһе — Роланд Лусис)<ref>[http://lr4.lsm.lv/lv/raksts/den-za-dnem/fotoreportazh-restavracija-rizhskogo-domskogo-sobora.a46608/#login Елена Лазарянц. Фоторепортаж: реставрация рижского Домского собора.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150108113813/http://lr4.lsm.lv/lv/raksts/den-za-dnem/fotoreportazh-restavracija-rizhskogo-domskogo-sobora.a46608/#login |date=2015-01-08 }} // ''Latvijas Radio'', 25 декабря 2014.</ref><ref name="castle">{{cite web|url=http://www.castle.lv/latvija/dome.html|title=''Средневековые замки Латвии'': Домский монастырь и собор|author=|date=|work=|publisher=Интернет-проект Ренаты Римша|accessdate=2018-11-11}}</ref>. Реконструкциялау 10 йыл дауам итергә тейеш, уға башта 38 миллион лат аҡса һалыу планлаштырыла. Тәүге ике йылда соборҙың ҡыйығын, башняһын, фасадтарын, витраждарын, шулай уҡ эске бүлмәләренең өлөшөн тергеҙеү планлаштырыла<ref name="test">[http://rus.delfi.lv/news/daily/latvia/v-rige-nachalas-restavraciya-domskogo-sobora.d?id=36261783 В Риге началась реставрация Домского собора]</ref>. == Орган == Дом соборының төп иҫтәлекле нәмәһе уның [[1883 йыл|1883]]—[[1884 йыл]]дарҙа ҡуйылған органы. Органды Людвигсбург ҡалаһынан «E.F.Walcker & Co» фирмаһы эшләй<ref name=walcker>Gerhard Walcker-Mayer. [http://www.walckerorgel.de/gewalcker.de/Riga_eng.htm ''The Organ in Riga Cathedral as viewed by the Walcker firm''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031228235957/http://www.walckerorgel.de/gewalcker.de/Riga_eng.htm |date=2003-12-28 }} March 2003 {{ref-en}}</ref>.Ул XVI быуат аҙағынан эшләгән, бер нисә тапҡыр үҙгәртеп ҡоролған элекке ҡорамалды алмаштыра. Үҙгәрештәр торба һәм механикаһына ғына түгел, әммә органдың проспектына, корпусының төҫөнә,биҙәлешенә лә ҡағыла, шуға күрә декоратив һырлауында маньеризм, [[барокко]] һәм рококо стилдәренең деталдәре бар. 25 метр бейеклектәге&nbsp;органдың 13 мм алып 10 м оҙонлоҡтағы тимер һәм ағастан 6&nbsp;768 (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 6 718) торбаһы бар. Органдың ҡулдар өсөн дүрт клавиатураһы һәм аяҡтар өсөн бер клавиатура —педаль бар. Дом соборы төҙөлөү мәленә орган донъяла иң ҙуры булып тора. Органдың үҙәк өлөшөндә [[XVI быуат]] аҙағы ҡорамалының биҙәге һаҡланып ҡалған. Декоратив һырлауҙың күп өлөшө 1599—1601 йылдарға ҡарай һәм ул оҫта Якоб Рааб тарафынан маньеризм һәм барокко стилендә башҡарылған. Дом соборының ҙур органы Европала немец орган романтизмының иң мөһим ҡомартҡыһы булып һанала. [[1981 йыл|1981]]—[[1984 йыл]]да голланд фирмаһы «Orgelbouw Flentrop Zaandam» органды реставрациялай<ref>[http://www.flentrop.nl/ukhistory.html История фирмы «Flentrop Orgelbouw Zaandam»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220195945/http://www.flentrop.nl/ukhistory.html |date=2009-02-20 }} {{ref-en}}</ref> Дом соборы органы өсөн башҡалар менән бергә билдәле композиторҙар [[Ференц Лист|Франц Лист]] һәм Макс Регер әҫәрҙәр ижад итә<ref name=walcker /> == Дом соборының архитектура ансамблендә музейҙар == Рига Дом соборы ансамблендә Латвияның иң боронғо музейы — Рига тарихы һәм диңгеҙселеге музейы урынлашҡан. Ул [[1773 йыл]]да табип Николаус фон Химзелдың шәхси коллекциялар нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Музей тупланмаһында Риганың тарихы, мәҙәниәте һәм көнкүреше менән бәйле яҡынса 500&nbsp;000 экспонат, шулай уҡ диңгеҙселек тарихының ҡиммәтле коллекцияһы бар. == Собор мәҙәниәттә һәм сәнғәттә == * [[Рерих Николай Константинович|Николай Рерих]] Дом соборына «Рига. Кафедраль соборҙың интерьеры» һәм «Собор» (1903) картиналарын арнай<ref>[http://www.roerich.donetsk.ua/ryzhskyj-domskyj-sobor-y-reryx.html Рижский Домский собор и Рерих] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021100835/http://www.roerich.donetsk.ua/ryzhskyj-domskyj-sobor-y-reryx.html |date=2012-10-21 }} {{Недоступная ссылка|date=2018-11-12}}</ref><ref>[http://www.latvijasrerihabiedriba.lv/images/doms/domskr.htm Рерихи и Рижский Домский собор]</ref> * Дом соборы — Рига символдарының береһе, уның һүрәте сувенирҙарҙа һәм бик күп открыткаларҙа, картиналарҙа сағылған. * Виктор Астафьев үҙенең «Дәфтәрҙәрендә» Дом соборына бөтөн бер бүлекте арнаған, унда был ҡоролманан алған тәьҫораттарын тасуирлаған. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Достопримечательности Риги * Домская школа — старейшее учебное заведение в истории Ливонии. Функционировало на территории монастырского комплекса Домского собора. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Домский собор // Рига: Энциклопедия = Enciklopēdija «Rīga» / гл. ред. П. П. Еран. — Рига: Главная редакция энциклопедий, 1989. — С. 309—310. — 880 с. — 60 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-89960-002-0</nowiki>. * {{ВТ-ЭСБЕ+|Рига}} == Һылтанмалар == {{Навигация}} * [http://www.castle.lv/latvija/dome.html Домский монастырь и собор] / Сайт «Средневековые замки Латвии» * [https://pribalt.info/content/domskii-sobor Домский собор] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181113165755/https://pribalt.info/content/domskii-sobor |date=2018-11-13 }} / Сайт «Pribalt.info» [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Страницы с непроверенными переводами]] [[Категория:Латвия]] [[Категория:Соборҙар]] ta5ub7bd4v64t5242t1ivo1546d6z83 0 153658 1299134 903184 2026-06-11T12:24:39Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299134 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Гудиашвили майҙаны''' ({{Lang-ka|ლადო გუდიაშვილის მოედანი}}) — [[Тбилиси|Тбилисиҙың]] тарихи Сололак районындағы майҙан. Майҙанға Лермонтов Беглар Ахоспирели Джибладзе [[Лермонтов Урамында (Тбилиси)|урамдары]] килеп тоташа. [[Файл:Gudiashvili_Square_in_Tbilisi,_Georgia.jpg|слева|мини|600x600пкс|Гудиашвили майҙаны. Үҙәктә, һәйкәл менән стилләштерелгән балкон артында — «Лермонтов йорто»]] == Тарихы == Батша улы Вахушти һүрәтендә (1735 йыл)<ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e4/Tbilisi_plan_by_Prince_Vakhushti_%28edited%29.jpg План царевича Вахушти]</ref>, Тбилиси беренсе планда күрһәтелгән, бында «Бежан баҡсаһы» урынлашҡан. Эргәһендә урынлашҡан Мугнин Изге Георгий сиркәүе<ref>[http://tiflis.clan.su/publ/6-1-0-20 Армянские Церкви Тбилиси. Мугни Сурб Геворк]</ref> буйынса Мугнин майҙаны тип атала. 1827 йылда генерал И. Ф. Паскевич яулаған фарсы ҡәлғәһе Ғәббәс-Абад исеменән Ғәббәс-Абад майҙаны тип аталған. Совет осоронда (1923 йылдан) рәсәй революционеры Степан Алавердов хөрмәтенә Алаверд майҙаны тип йөрөтөлгән. Хәҙерге исемен ул 1988 йылда Ладо Гудиашвили (1886—1980) — билдәле грузин рәссамы хөрмәтенә алған. 2015 йылдың мартында Гудиашвили майҙанында тарихи төҙөлөштө<ref>[http://sputnik-georgia.ru/society/20120323/214856413.html Историческая площадь Гудиашвили будет реабилитирована в Тбилиси — мэрия]</ref>.консервациялау планы буйынса эштәр башлана. Майҙанды емереп ҡабаттан ҡороу реконструкциялау, яңы археологик материалдар бирә<ref>[http://www.apsny.ge/2018/soc/1530337292.php Очередная археологическая находка на площади Гудиашвили — обнаружена глазурованная посуда]</ref> == Иҫтәлекле урындары == [[Файл:Georgia_2008_021.jpg|справа|мини|360x360пкс|«Лермонтов йорто»]] Майҙандың яҡынса 2-се йортонда («Лермонтов йорто») [[Лермонтов Михаил Юрьевич|М.]] [[Лермонтов Михаил Юрьевич|Ю. Лермонтов]] Кавказда (Түбәнге Новгород драгун полкында)<ref>[http://berlogos.com/article/restavraciya-v-tbilisi-novyj-oblik-goroda-ili-besposhadnaya-kazn-proshlogo/ Самым архаичным и разрушенным местом в Сололаки является площадь Гудиашвили.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180629211300/http://berlogos.com/article/restavraciya-v-tbilisi-novyj-oblik-goroda-ili-besposhadnaya-kazn-proshlogo/ |date=2018-06-29 }}</ref><ref>[https://sputnik-georgia.ru/reviews/20160322/230731035.html Город, уходящий в прошлое, или Площадь Гудиашвили в ожидании будущего]</ref> хеҙмәт иткән ваҡытында булыуы мөмкин булған. == Ҡыҙыҡлы факттар == Гудиашвили майҙаны, бәлки, рәссам [[Нико Пиросмани]] үҙенең һөйөклөһө — француз актрисаһы Маргарита Севр хөрмәтенә — шул майҙанды әскәләр менән тултырған тигән легендаға бәйле булғандыр, йыр тексының нигеҙендә Алла Пугачёваның «Миллион ал рауза» йырының сюжеты ята. Легенданың икенсе фаразы буйынса, йортта йәшәүсе Маргарита йәшәгән йорттоң тәҙрәләре майҙанға түгел, ә Сололакиҙың бөтә районы тиерлек торған ғәҙәти бер тар урамға сыҡҡан икән. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Гудиашвили урамы == Әҙәбиәт == ენციკლოპედია «თბილისი». 2002 == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Һылтанмалар == [http://sputnik-georgia.ru/reviews/20160322/230731035.html Город, уходящий в прошлое, или Площадь Гудиашвили в ожидании будущего] {{Старый Тбилиси}} [[Категория:Тбилисиҙа майҙандар|Гудиашвили]] 5aixvte7whe4permwq442xseth38x6z 0 168836 1299143 1183232 2026-06-12T01:12:17Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299143 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''[[Бунин Иван Алексеевич|И. А. Бунин]] исемендәге Елецк дәүләт университеты (И. А. Бунин исем. ЕДУ)''' — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙәге]] иң боронғо юғары уҡыу йорттарының береһе. [[1939 йыл]]да Елецк эшселәр факультеты базаһында барлыҡҡа килгән. Тулы атамаһы: юғары белем биреү федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы «И. А. Бунин исемендәге Елецк дәүләт университеты», «ЕГУ им. И. А. Бунина» аббревиатураһы киң ҡулланыла. == Тарихы == [[1921 йыл]]дың [[27 март]]ында [[1874 йыл]]да асылған ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы базаһында ''Елецк эшселәр факультеты'' барлыҡҡа килә. [[1939 йыл]]дың авгусында [[РСФСР]] Мәғариф халыҡ комиссариаты бойороғо менән ''Елецк эшселәр факультеты'' ''Елецк уҡытыусылар институты'' итеп үҙгәртелә. Институттың өс бүлексәһе була: тарих, филология һәм физика-математика. Уларҙың һәр береһенең беренсе курсында 75-әр кеше уҡый. Тарих фәндәре кандидаты С. А. Комиссаров яңы институттың директоры була. СССР Министрҙар Советының [[1952 йыл]]дың авгусындағы ҡарары менән уҡыу йорто ''Елецк педагогия институты'' тип атала башлай. 1959 йылдан яңы факультеттар асыла: * [[1959 йыл]]да — педагогика һәм башланғыс белем биреү методикаһы факультеты; * [[1963 йыл]]да — сит телдәр факультеты; * [[1979 йыл]] — педагогика һәм психология (мәктәпкәсә) факультеты; * [[1994 йыл]]да — юридик факультет; * [[1995 йыл]]да — иҡтисад факультеты; * [[1996 йыл]] — тарих факультеты; * [[1996 йыл]]да — музыкаль-педагогия факультеты; * [[1998 йыл]] — инженер-физик; * [[2000 йыл]]да — сит телдәр факультеты; * [[2001 йыл]]да — спорт факультеты; * [[2001 йыл]]да — социаль-мәҙәни сервис һәм туризм факультеты; * [[2003 йыл]] — дизайн факультеты; * [[2002 йыл]]да — ауыл хужалығы факультеты; * [[2007 йыл]]да — журналистика факультеты (2003 йылдан 2007 йылға тиклем филология факультетында журналистика бүлеге була); * [[2010 йыл]] — механика-технология факультеты. [[1993 йыл]]да институтта аспирантура, [[1994 йыл]]да — [[:ru:Диссертационный совет|диссертация]] советы асыла. [[Рәсәй Федерацияһы]] мәғариф министрлығының [[2000 йыл]]дың 10 ноябрҙәге 3226-сы бойороғо менән ''Елецк педагогия институты'' И. А. Бунин исемендәге Елецк дәүләт университеты тип үҙгәртелә, ул 2002 йылдың 9 октябрендә юғары профессиональ белем биреү дәүләт белем биреү учреждениеһы «И. А. Бунин исемендәге Елецк дәүләт университеты» булараҡ юридик берәмектәрҙең Берҙәм дәүләт реестрына индерелә. Рәсәй Федерацияһының фән һәм мәғариф министрлығының 2011 йылдың 23 майындағы 1721-се бойороғо менән юғары профессиональ белем биреү дәүләт белем биреү учреждениеһы «И. А. Бунин исемендәге Елецк дәүләт университеты» юғары профессиональ белем биреү федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы «И. А. Бунин исемендәге Елецк дәүләт университеты» тип үҙгәртелә, ул артабан [[Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм Фән Министрлығы]]ның 2015 йылдың 3 декабрендәге 1417-се бойороғо менән юғары белем биреү федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы «И. А. Бунин исемендәге Елецк дәүләт университеты» тип үҙгәртелә. == Университет структураһы == [[2014 йыл]]ға тиклем университеттың структураһына инәләр: 17 факультет, 40-тан ашыу кафедра, ғилми лаборатория, аспирантура, докторантура, кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары яҡлау буйынса диссертация советы, ирекле программа менән тәьмин итеү үҙәге, хисаплау үҙәге, электрон мәғлүмәт үҙәге, туристик-мәғлүмәт үҙәге, студенттарҙың конструкторлыҡ бюроһы, физкультура-һауыҡтырыу комплексы, студенттарҙың уҡыу-спорт базаһы, шифахана-профилакторий, «Солидарность» уҡытыу-тәжрибә хужалығы, бизнес-инкубатор «Оазис», китапхана һәм уҡыу залдары, ҡунаҡхана һәм дөйөм ятаҡтар, музей комплексы. 2014 йылдан университет структураһында үҙгәрештәр була. Факультеттар ҡушылыуы һөҙөмтәһендә 7 институт барлыҡҡа килә: Агросәнәғәт институты Тарих һәм мәҙәниәт институты Математика, тәбиғәт белеме һәм техника институты Иҡтисад һәм хоҡуҡ институты Педагогика һәм психология институты Физик культура, спорт һәм йәшәү эшмәкәрлеге хәүефһеҙлеге институты Филология институты Шулай уҡ Урта профессиональ белем биреү үҙәге эшләй башлай. Һәр институт эсендә структураһы буйынса элекке факультеттарға ярашлы бүлексәләр бар. == Һылтанмалар == * [http://www.elsu.ru/ Елецкий государственный университет им. И. А. Бунина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006145826/http://www.elsu.ru/ |date=2006-10-06 }} * [http://www.lpgzt.ru/aticle/4350.htm «Сильная Россия — умная и образованная страна»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201420/http://www.lpgzt.ru/aticle/4350.htm |date=2016-03-04 }} // Липецкая газета. * [https://web.archive.org/web/20090425130347/http://fosscenter.elsu.ru/ Центр свободного программного обеспечения] [[Категория:Елец]] [[Категория:1939 йылда асылған уҡыу йорттары]] [[Категория:Алфавит буйынса университеттар]] qlywpeuac1y352frvcpsxj3vi3d33ya 0 193574 1299159 1254486 2026-06-12T07:52:23Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299159 wikitext text/x-wiki <references group="" responsive="1"></references> [[Файл:Singer_sewing_machine_detail1.jpg|мини|Зингер фабрикаһының тегеү машинаһы]] {{Ук}} Айзек йәки Исаак Меррит Зингер (ингл. Isaac Merritt Singer, {{Тыуған көнө|27|10|1811}} ({{Тыуған көнө|27|10|1811}}), Питтстаун, [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]] — {{Үлгән көнө|23|7|1875}} {{Үлгән көнө|23|7|1875}}, Пейнтон, [[Англия]]) — [[Америка Ҡушма Штаттары|Америка]] уйлап табыусыһы һәм сәнәғәтсеһе. Теген машинаһы конструкцияһын камиллаштырыуға ҙур өлөш индерә һәм Зингер компанияһына нигеҙ һала. == Биографияһы == === Бала сағы һәм үҫмер йылдары === Зингер Питтстаунда (Нью-Йорк штаты) [[1811 йыл]]дың [[27 октябрь|27]] октябрендә тыуа. Ул Адам Зингер (тыуған саҡта Рейзингер) һәм уның ҡатыны Рут Бенсондың һуңғы балаһы була. Исаактың ата-әсәһе тураһында мәғлүмәт бик аҙ; уның фамилияһына нигеҙләнеп, ҡайһы берәүҙәр уны Германиянан килгән [[Йәһүдтәр|йәһүд]] йәки венгр иммигранты тип иҫәпләй, бәлки, Пфальцтандыр<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://www.immigrantentrepreneurship.org/entry.php?rec=210 |title=Isaac Merritt Singer {{!}} Immigrant Entrepreneurship<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-08-23 |archive-date=2017-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170824011037/https://www.immigrantentrepreneurship.org/entry.php?rec=210 |deadlink=no }}</ref>. Рут Бенсон была или первой, или второй (после Элизабет Гордон) женой Адама<ref name="автоссылка1" />. Рут Бенсон Адамдың беренсе, йәки икенсе (Элизабет Гордондан ҡала) ҡатыны була. Монтажсы Адам Рейзингер атаһы Ион Валентин<ref>{{Cite web |url=https://www.ancestry.com/genealogy/records/adam-singer_4579048 |title=Adam Singer 1703-1790 - Ancestry®<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-08-23 |archive-date=2017-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170824011612/https://www.ancestry.com/genealogy/records/adam-singer_4579048 |deadlink=no }}</ref> һәм Рут Бенсон менән бергә [[1803 йыл]]да Америкаға күсенеп килә. Уларҙың 8 балаһы була: өс улы һәм биш ҡыҙы, өлкән ҡыҙы Элизабет исемле була. Исаакҡа 10 йәш булғанда, уның ата-әсәһе айырылыша. Адам Зингер ҡабаттан өйләнә һәм [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штатының Осуиго округы Ганнибалға күсеп китә. Исаак үгәй әсәһе менән уртаҡ тел таба алмай. Исаактың тәүге килем сығанаҡтарының береһе [[Театр|театрҙа]] уйнау була. Ул хатта үҙен үҙ заманының иң яҡшы Ричарды тип атай, әммә театр тәнҡитселәренең береһе, уның уйнауы ярайһы уҡ насар, тип яҙа. 12 йәшендә атайы йортонан ҡаса, артабан өлкән ағаһы [[Рочестер (Нью-Йорк)|Рочестерҙа]] йәшәй. === Тәүге уйлап табыуҙары === 1839 йылда Зингер тау тоҡомон быраулау машинаһына үҙенең тәүге патентын ала, уны 2000 долларға «Канал төҙөүсе Ай һәм Эм компанияһына» һата. Элек алғанға ҡарағанда күберәк аҡса ҡулына ингәс, финанс уңышы шарттарында ул актер сифатында үҙ карьераһын дауам итергә була. «Мерритт уйынсылары» тип аталған труппа туплап, турнеға сығалар. Үҙе сәхнәлә Исаак Меррит исеме аҫтында сығыш яһа. Шулай уҡ Мэри-Эн менән сәхнәлә сығыш яһай. Тур биш йыл самаһы дауам итә. == Теген машинаһын төҙөү == [[Файл:Деталь_швейной_машины_Зингер.JPG|мини|Теген машинаһында «Зингер» логотибы]] Исаак Зингер теген машинаһын уйлап тапмай һәм бер ҡасан да быны эшләүе тураһында раҫламай. 1850 йылда, уның беренсе тегеү машинаһы барлыҡҡа килгән саҡта, теген машинаһының бер нисә моделе була. Зингер был моделдәрҙең конструктив етешһеҙлектәрен асыҡлап, төҙәтеүгә 10 көн сарыф итә. Зиңгерҙең тырышлығы бушҡа китмәй, уның ҡулына ярайһы уҡ ҙур суммала аҡса керә башлай. Зингер сүрене горизонталь урынлаштыра (шуның арҡаһында еп буталып төйнәлмәй); туҡыманы һалып тегеү өсөн таҡта өҫтәл һәм энәне вертикаль рәүештә тотоу өсөн ҡулайлама (аяҡ) тәҡдим итә. Һөҙөмтәлә тегенсе туҡыманы ике ҡулы менән тотоп тегә башлай. Теген машинаһын аяҡ педале менән тәьмин итә (туҡыма менән ике ҡул менән эшләү мөмкинлеге). Тап ошо өс яңылыҡ оҙаҡ йылдар теген машинаһының төп схемаһы була. Улар бер нисә мең һаҡлау документтарынан торған ҙур патент пакеты менән һаҡлана. «Зингерҙың» беренсе данаһы йөҙ долларға һатыла. Изделиеның беренсе өлгөһө эшләү өсөн сарыф ителгән бөтә сығымдарҙы ҡаплап ҡына ҡалмай, ә өҫтәлмә табыш та килтерә. Был, моғайын, тарихтағы беренсе шундай уңышлы осраҡ булғандыр. === И. М. Зингер һәм Ко. === 1851 йылда Исаак Меррит Зингер һәм уның компаньоны Уильям Кларк тарафынан «I.M. Singer & Co» компанияһына нигеҙ һалына. 1865 йылда «Singer Manufacturing Company», ә 1963 йылда — «The Singer Company» тип үҙгәртелә. 1856 йылда теген машинаһын етештереүселәр Зингер, Гровер һәм Бейкер, Уилер һәм Уилсон, башҡаларҙы [[Нарушении патентных прав|патент хоҡуҡтарын боҙоуҙа]] ғәйепләп, Нью-Йорк штатының [[Олбани (Нью-Йорк)|Олбани]] ҡалаһында осраша. Адвокат һәм «Гровер һәм Бейкер» компанияһы президенты Орландо B. Поттер, килемде һорап судҡа бирмәҫкә, ә компаниялар патенттарын берләштерергә тәҡдим итә. Был беренсе патент пулы була, ул патент хоҡуҡтары өсөн юридик дәғүәһеҙ ҡатмарлы машиналарҙы алыу мөмкинлеген бирә. «И. М. Зингер һәм Ко.» компанияһы йорт хужабикәләрен генә түгел, теген фабрикаларын да ҡорамалдар менән тәьмин итә башлай. Машиналарҙы үтескә һатыу юлға һалына. 1863 йылға бер йылда машиналар һатыу 20 мең данаға тиклем баоып етә. Бер нисә махсус төҙөлгән заводта машиналар сығарыу юлға һалына. Етештереүҙә конвейер ҡулланыла башлай, был продукцияның хаҡын һиҙелерлек кәметеү мөмкинлеген бирә — 1858 йылға машина һатып алыу өсөн хужабикә ни бары 10 доллар ғына тотона. Корпорация [[Франчайзинг|франчайзингҡа]] башланғыс һала, ул XIX быуат уртаһында тауар (теген машиналары) дистрибьюторҙары менән франшизаны тапшырыу буйынса яҙма килешеү төҙөй башлай, уларға АҠШ-тың билдәле бер территорияһында теген машиналарын һатыу һәм ремонтлау хоҡуғы тапшырыла. Бынан тыш, һатыуҙан һуңғы сервис хеҙмәте системаһы индерелә. Ҡулланыусы үҙенең машинаһын ремонтлауға урындағы дистрибьюторға тапшыра йәки үҙе почта каталогы буйынса етештереүсегә запчастарға заказ бирә ала. Исаак Зингер беренсе ялланған президент — Инсли Хопперҙы тәғәйенләй. 1867 йылда компания Американан ситтә — Шотландияның Глазго ҡалаһында үҙенең беренсе заводын аса. 1902 йылда Подольскиҙа завод эшләй башлай, ул руслаштырылған логотиплы машиналар сығара. Был машиналар Рәсәй буйлап киң тарала һәм Төркиәгә, Балҡанға, Фарсыға, Японияға һәм Ҡытайға сығарыла. Беренсе донъя һуғышы башына завод йыл һайын 600 мең машина сығара. Уларҙы туранан-тура 3000 фирма магазинында, шулай уҡ почта системаһы буйынса һаталар. Зингерҙең ҡабатларға яратҡан һүҙе: «Минең уйлап табыу һуҡыр бер тин дә тормай. Әммә мине аҡсаның күбәрәк булыуы ҡыҙыҡһындыра». Маркетинг өлкәһендәге уңыштар компанияның йылдам күтәрелеүен тәьмин итә. Башта төп производство [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штатында туплана, әммә әлеге ваҡытта ул башлыса [[Теннесси|Теннессиҙа]] (Ла-Вернала, Нэшвиллдан 30 км алыҫлыҡта) урынлашҡан. Компанияның штаб-фатиры 1908 йылдан алып Нью-Йорк ҡалаһында, махсус төҙөлгән Зингер-Билдинг (ингл. Singer Building, бейеклеге — 187 м, 47 ҡат) йортонда урынлаша, әммә 1968 йылда һүтелә. Хәҙер Singer Corporation — йыһан һәм хәрби техника, шулай уҡ теген машиналары, электр приборҙарын, двигателдәр, мебель һәм башҡа продукция етештереүсе булып ҡала. === Шәхси тормошо === 1830 йылда Исаак Зингер Кэтрин Мария Хейлиға өйләнә. Никахта ике бала тыуа. Әммә 1836 йылда ул Мэри Энн Спонслер менән йәшәй башлай, ул уға 10 бала таба, һәм 1837 йылда беренсе улы тыуғас, уның законлы ҡатыны менән мөнәсәбәттәре өҙөлә. Финанс уңышы Зингерға Бишенсе авенюла йорт һатып алыу мөмкинлеген бирә, унда ул икенсе ғаиләһен күсерә. 1860 йылда Зингер, ҡатынын хыянатта ғәйепләп, рәсми рәүештә айырылыша. Мэри Энн менән мөнәсәбәттәр 1862 йылда туҡтатыла, сөнки Исаак Мэри Мак-Гониал менән йәшәй. Был мәлгә Мак-Гониал Зингерҙан биш бала таба. Спонслер талабы буйынса, Зингер ике енәйәт ҡылыуҙа ғәйепләнеп ҡулға алына, әммә залог түләп, төрмәнән сыға һәм Мэри Мак-Гониал менән бергә Лондонға ҡаса. Ысынында Зингерҙың тағы ла бер ғаиләһе була: Түбәнге Манхэттендан Мэри Иствуд Уотерс уға ҡыҙ таба. Лондонда Зингер Изабелла Бойер менән мөнәсәбәттәрҙе тергеҙә, улар 1860 йылда Парижда осраша. 1863 йылда улар өйләнешә, никахта алты бала тыуа. === Европалағы һуңғы йылдары === [[Файл:Singer_grave.jpg|мини|250x250пкс|Торкиҙа Зингерҙың ҡәбере]] 1863 йылда «И. М. Зингер һәм Ко» компанияһы үҙ-ара килешеү буйынса ябыла, ә бизнес «Singer Manufacturing Company» булараҡ дауам итә, финанс һәм идара итеү функциялары үҙгәртеп ҡорола. Исаак Зингер фирманың көндәлек идаралығында әүҙем ҡатнашмай, әммә попечителдәр советы ағзаһы (ул саҡта ул Европала йәшәй) һәм уның төп акционерҙарының береһе була. Был ваҡытҡа бизнесмендың Эдвард Харрисон Мей эшләгән портретта тормоштан ялҡып бөткән һәм үҙ-үҙенә ышанған кеше һүрәтләнгән. === Уның вафатынан һуң күсемһеҙ милке һәм ғаиләһенә ҡалған мираҫ === Зингер үҙенең ғаиләһенә мираҫ итеп яҡынса 22 миллион доллар һәм ике вилла ҡалдыра. Ахыр сиктә Изабелла законлы тол ҡатын тип иғлан ителә. Ул 1879 йылда олланд музыкантына кейәүгә сыға һәм [[Париж]]да йәшәй башлай. == . Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[:ru:Дом компании «Зингер»|Дом компании «Зингер»]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * ''[[Супотницкий, Михаил Васильевич|Супотницкий М. В.]]'' [http://www.supotnitskiy.ru/stat/stat23.htm Патенты — на пути технического прогресса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706135706/http://supotnitskiy.ru/stat/stat23.htm |date=2020-07-06 }} // [[Независимая газета]]. НГ-Наука. — 2000. — № 1 (27) от 19.01. (об использовании патентов в конкурентной борьбе) == Һылтанмалар == {{Навигация}} * [https://web.archive.org/web/20090201053635/http://sshili.ru/history_zinger Биография И. Зингера] * [http://supotnitskiy.webspecialist.ru/stat/stat23.htm «Патенты на пути технического прогресса»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315200524/http://supotnitskiy.webspecialist.ru/stat/stat23.htm |date=2012-03-15 }}: об использовании патентов в конкурентной борьбе * [https://web.archive.org/web/20040830080504/http://home.arcor.de/veritasklub/singer_person/seite01.htm Isaac Merritt Singer, detailed biography]{{de icon}} {{rq|sources}} {{ВС}} [[Категория:АҠШ эшҡыуарҙары]] [[Категория:АҠШ уйлап табыусылары]] [[Категория:Алфавит буйынса уйлап табыусылар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1875 йылда вафат булғандар]] [[Категория:23 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:1811 йылда тыуғандар]] [[Категория:27 октябрҙә тыуғандар]] 75ske3i6futbf2t02pk9x7lbwkdi2c8 0 200717 1299141 1298907 2026-06-11T22:53:18Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1299141 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Зарифа Исмәғил ҡыҙы Будагова''' ({{Lang-az|Zərifə İsmayıl qızı Budaqova}}; [[1929 йыл|1929 йылдың]] [[28 апрель|28 апрелендә]] [[Ереван]], Әрмәнстан ССР-ы, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] — [[1989 йыл|1989 йылдың]] [[10 ноябрь|10 ноябрендә]] [[Баҡы]], [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ы]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] әзербайжан ғалимы, филолог, тел белгесе, төрколог, филология фәндәре [[Әзербайжан Милли фәндәр академияһы|докторы,]] профессор (1968), Әзербайжан ССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1980). Әзербайжан Сссрҙың атҡаҙанған фән итальян композиторы.<ref name="Резюме на turkologiya.org">''Исмаил Мамедли''. [http://turkologiya.org/saylar/2015-3/2015-3-8.pdf Член-корреспондент Академии наук Азербайджанской ССР Будагова Зарифа Исмаил кызы. Резюме.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713081741/http://turkologiya.org/saylar/2015-3/2015-3-8.pdf |date=2017-07-13 }} Журнал «[[Тюркология (журнал)|Тюркология]]» (Баку, Азербайджан), № 3, 2015 год. // turkologiya.org (8 марта 2015 года)</ref> == Биографияһы == Зарифа Будагова [[1929 йыл|1929 йылдың]] [[28 апрель|28 апрелендә]] Әрмәнстан ССР-ының [[Ереван]] ҡалаһында [[Әзербайжандар|әзербайжан]] ғаиләһендә тыуа. [[1946 йыл]]да Ереван педагогия училищеһын тамамлап, Ереван педагогия институтының әзербайжан теле һәм әҙәбиәте факультетына уҡырға инә. [[1948 йыл]]да [[Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы|Әзербайжан ССР-ының]] [[Баҡы|Баҡы ҡалаһына]] күсә һәм Әзербайжан педагогия институтының [[Әзербайжан теле]] һәм әҙәбиәте факультетында уҡыуын дауам итә, [[1949 йыл]]да уны отличие менән тамамлай.{{нет АИ|31|05|2026}} Шул уҡ йылда [[Мәскәү|Мәскәүҙә]] СССР Фәндәр академияһының Тел ғилеме институтының төрки телдәр бүлегенә аспирантураға уҡырға инә. [[1953 йыл]]да [[филология]] буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. [[1953 йыл|1953-1955 йылдарҙа]] [[1955 йыл|Мәскәүҙә]] СССР Фәндәр академияһының Тел һәм әҙәбиәт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. [[1963 йыл]]да «Хәҙерге әҙәби әзербайжан телендә ябай һөйләм» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, әзербайжан фәне тарихында филология фәндәре докторы дәрәжәһен алған тәүге ҡатын-ҡыҙ була. [[1968 йыл]]да Зарифа Будаковаға [[төрки телдәр]] профессоры исеме бирелә. [[1980 йыл]]да Зарифа Будагова [[Әзербайжан Милли фәндәр академияһы|Әзербайжан ССР-ы Фәндәр академияһының]] мөхбир ағзаһы итеп һайлана. [[1984 йыл|1984-1988]] [[1988 йыл|йылдарҙа]] Зарифа Будагова Әзербайжан ССР-ы Фәндәр академияһының Тел ғилеме институты директоры урынбаҫары булып эшләй. 1988 [[1989 йыл|йылдан]] [[1988 йыл|1989 йылға тиклем]] был институттың директоры вазифаһын башҡара. [[1989 йыл|1989 йылдың]] [[10 ноябрь|Әзербайжан]] ССР-ының [[Баҡы]] ҡалаһында Зарифа Будагова вафат була.<ref name="Резюме на turkologiya.org"></ref> == Ғилми эшмәкәрлеге == Зарифа Будагова — бөтә донъяға билдәле теоретик тел белгесе. Ғалим етәкләгән филология мәктәбе хәҙерге тел фәне кимәлендә булдырылған. Әзербайжан һәм дөйөм тел ғилеме, шулай уҡ [[Төркиәт|төрки]] тел ғилеме өлкәһендә алдынғы белгес, бер нисә фундаменталь монография, дәреслектәр, уҡытыу-методик әсбаптар һәм йөҙ илленән ашыу ғилми мәҡәлә авторы. Ул шулай уҡ йәш ғилми хеҙмәткәрҙәр әҙерләй, уның етәкселегендә тиҫтәләгән кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланған. Зарифа Будагова өс том фундаменталь хеҙмәт авторы. Ул «Хәҙерге әзербайжан телендәге иң киң билдәле һүҙтеҙмәлә», «Әзербайжан теле буйынса үҙлекле өйрәнеү ҡулланмаһы», «Әзербайжан әҙәби теле стилистикаһы», «Хәҙерге әзербайжан әҙәби теле» һәм «Әзербайжан теленең семасиология» исемле коллектив монографияларҙы редакциялаған.<ref name="Резюме на turkologiya.org"></ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * «Азәрбайҗан Совет Энциклопедиясе» (АСЭ), 10 томда, 2 нче том, [[Баҡы|Баку]], 1984. * ''З. И. Будагова'' . Күренекле тел галиме (тел галиме Йосыф Мирбабаев турында) — «ЭЛМ» (гәзит), 1989 елның 1 апреле. * ''Булудхан Хәлилов, техник фәннәр докторы, профессор'' . [https://web.archive.org/web/20171108095330/http://xalqqazeti.com/az/news/education/44246 Зарифа Будаковага 85 яшь. Танылган тел галиме һәм йогынтылы тюрколог.] " Халык газетасы " // xalqqazeti.com (2014 елның 5 мае). * [https://azertag.az/ru/xeber/Zarifa_Budagova___pervaya_azerbaidzhanskaya_zhenshchina_yazykoved-2591789 Зарифа Будагова — беренче азәрбайҗан хатын-кыз тел белгече] [[Категория:10 ноябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:1989 йылда вафат булғандар]] [[Категория:Филология фәндәре докторҙары]] [[Категория:СССР тел белгестәре]] [[Категория:Баҡыла вафат булғандар]] [[Категория:Ереванда тыуғандар]] [[Категория:1929 йылда тыуғандар]] [[Категория:28 апрелдә тыуғандар]] 9grqqzquc3ebs8mis4208y2pjkf1kh5 0 201279 1299145 1299112 2026-06-12T06:37:07Z ~2026-34682-62 48053 Эй аҡыллы, һин кемдең мәҡәләһен юйырға булдың? 1299145 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{сығанаҡтар юҡ}} {{Delete|}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, 11йылдың декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} 55ggk5vqev0ffchqr91fyxsmw6vh23m 1299146 1299145 2026-06-12T06:37:50Z ~2026-34682-62 48053 1299146 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{сығанаҡтар юҡ}} {{Delete|}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} 2au7qh2l7wfpdhxb21ghyec0x8z9ksa 1299147 1299146 2026-06-12T06:38:32Z ~2026-34682-62 48053 1299147 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{сығанаҡтар юҡ}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} ciuzsvkmrfp9lq5phjdkdikgto56pyb 1299148 1299147 2026-06-12T06:38:38Z ~2026-34682-62 48053 1299148 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} cz9gonnu8zd7sl6ihow38387jzj2fo8 1299149 1299148 2026-06-12T06:38:59Z ~2026-34682-62 48053 1299149 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. иди В ЖОПУ ДОЛБАЕБ УМНИК! == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} fo0r0a3rqxvcd7onwth2unwt16xxj7y 1299150 1299149 2026-06-12T06:39:25Z ~2026-34682-62 48053 1299150 wikitext text/x-wiki '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} g2yegyjgdt9knoyee6zvtnfmkgs0ndx 1299151 1299150 2026-06-12T06:40:01Z ~2026-34682-62 48053 1299151 wikitext text/x-wiki '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. {{Персона|имя=Алипио Франкелино да Сильва}} == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} rgsxwcgiavgwhiw3cujw9vr60f4uxnh 1299152 1299151 2026-06-12T06:40:28Z ~2026-34682-62 48053 1299152 wikitext text/x-wiki {{Персона|имя=Алипио Франкелино да Сильва|дата рождения=15 август 1891}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} p6gsiofycv4p5c5jgn2az9ej69hsygo 1299153 1299152 2026-06-12T06:41:08Z ~2026-34682-62 48053 Ах ты хрюша я его возраст изуча а ты бла сучка девочка ебать ты щонок умник удалээшь мою статью рыганул я тебя в морду 1299153 wikitext text/x-wiki {{Персона|имя=Алипио Франкелино да Сильва|дата рождения=15 август 1891|дата смерти=3 февраль 2007}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} 4dad7nu26ij3134t0plez2tuy23n718 1299154 1299153 2026-06-12T06:41:30Z ~2026-34682-62 48053 1299154 wikitext text/x-wiki {{Персона|имя=Алипио Франкелино да Сильва|дата рождения=15 август 1891|дата смерти=3 февраль 2007|место рождения=Порсиункула (Рио-де-Жанейро)}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} det2vxu2phffe7fb47qakfulsk3ze5q 1299155 1299154 2026-06-12T06:42:15Z ~2026-34682-62 48053 1299155 wikitext text/x-wiki {{Персона|имя=Алипио Франкелино да Сильва|дата рождения=15 август 1891|дата смерти=3 февраль 2007|место рождения=Порсиункула (Рио-де-Жанейро)}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} rw0c9dbwpz23xl2byn6mrdln8h034db 1299156 1299155 2026-06-12T06:42:34Z ~2026-34682-62 48053 1299156 wikitext text/x-wiki {{Персона|имя=Алипио Франкелино да Сильва|дата рождения=15 август 1891|дата смерти=3 февраль 2007|место рождения=Порсиункула (Рио-де-Жанейро)|место смерти=Рио-де-Жанейро, Бразили}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} spzjy89l3zqn29oqxags45d6y3zpy9i 1299157 1299156 2026-06-12T06:42:41Z ~2026-34682-62 48053 1299157 wikitext text/x-wiki {{Персона|имя=Алипио Франкелино да Сильва|дата рождения=15 август 1891|дата смерти=3 февраль 2007|место рождения=Порсиункула (Рио-де-Жанейро)|место смерти=Рио-де-Жанейро, Бразилия}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} 1r47nxkg4b0lrmc3nsp7h3jc481etma 1299158 1299157 2026-06-12T06:43:00Z ~2026-34682-62 48053 1299158 wikitext text/x-wiki {{Персона|имя=Алипио Франкелино да Сильва|дата рождения=15 август 1891 йыл|дата смерти=3 февраль 2007 йыл|место рождения=Порсиункула (Рио-де-Жанейро)|место смерти=Рио-де-Жанейро, Бразилия}} '''Алипио Франкелино да Сильва''' ( 15 август 1891 йыл — 3 февраль 2007 йыл ) — раҫланмаған бразилиялы суперйөҙ йәшлек кеше, йылдың 11 декабренән 2006 Элизабет Болдендың вафатынан һуң Ер йөҙөндәге иң оло кеше. == Биографияһы == Алипио Франкелино да Сильва 1891 йылдың 15 авгусында Порсиункула (Рио-де-Жанейро) муниципалитетында тыуған. Минас-Жерайс сиге янында һәм Томбос ҡалаһы янында Алипио ун дүрт йәшендә атаһы янында эшләй башлай, унан балта оҫтаһы һөнәрен үҙләштерә. Йылдар дауамында ул районда хужалыҡ эштәренә махсуслашып, арба, үгеҙ арбаһы, һыу тәгәрмәстәре, кукуруз һәм маниока тирмәндәренән алып иҙәнгә, ишеккә, тәҙрәгә һәм ағас талап иткән башҡа әйберҙәргә тиклем эшләй. == Карьера == Утыҙ биш йәшендә Рио-де-Жанейроға күсә, унда 1949 йылға тиклем урамдар һалыуҙа һәм башҡа эштәрҙә эшләй, һуңынан Аэронавтика инженерияһын үҫтереүҙең дирекцияһына (DIRENG) дәүләт хеҙмәткәре балта оҫтаһы булып эшкә урынлаша. Алипио әфәнде, даими бурыстарынан тыш, Итаколоми эшселәр ҡасабаһын һәм Галеан сығарылыш уҡыусылары ҡасабаһын төҙөү кеүек ҙур проекттарҙа ҡатнашыуын ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө, улар икеһе лә Илья-ду-Губернадор утрауында урынлашҡан, хәҙер Галеан аэронавтика префектураһына инә. 1964 йылда хаҡлы ялға сығып, ҡырҡ йыл тол ҡалғанын белдерә. == Һуңғы тормош == Әүҙем булмауына ҡарамаҫтан, эшен дауам итә, тағы егерме йыл балта оҫтаһы, ташсылыҡ, сантехника эштәре менән шөғөлләнә, күршеләренә, дуҫтарына эшләгән "ремонт" эштәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Мәҫәлән, торба шартлаһа, тәҙрә йәки ишек тығылһа, Алипио әфәнде һәр саҡ ярҙам итергә әҙер була. Ниһайәт, эштән хаҡлы ялға сыҡҡас, туҡһан йәштән ашыу йәшендә, Алипио әфәнде йөрөү кеүек файҙалы ғәҙәт үҫтерә. Какуянан Галеанға тиклем, хатта унан да арыраҡ һуҙылған йөрөүҙәренең береһендә, 105 йәшендә, ғаиләһенә борсоулы шылтыратыу килә: машина бәрелгән һәм ғүмерендә тәүге тапҡыр ашығыс ярҙам бүлегендә була. Ғаиләһе, күршеләре, борсолоп, иң насар хәлде көткән. Ниһайәт, уны дауахана карауатында тапҡас, улар еңеләйҙе. Беҙҙең оло кешенең һаулығы бөтөнләй яҡшы, һынған, һыҙланған урындары юҡ, әммә уны бәргән һәм ярҙам иткән "егет" машинала ике баланы ташып барған, авариянан ныҡ нервылары ҡаҡшаған, йөрәк ауырыуы менән ауырыған пациент булараҡ, ауырып киткәнгә бик борсолдо. Алипио күптән түгел катаракта арҡаһында йөрөй алмай, яйлап күреүҙе насарайта. Хатта медицина өлкәһенең алдынғы булыуын иҫәпкә алып, мөмкинлеге лә бар ине, әммә бер ҡасан да күҙлек кеймәгәнгә, дауаханаға эләгеүҙе талап иткән һаулыҡ проблемалары булмағанлыҡтан, ул хәүефкә бирелмәҫкә ҡарар иткән, сөнки уға инде 100 йәш үткән. Был&amp;#8217;ы иғтибарға лайыҡ, ҡарамаҫтан, иң боронғо әүҙем булмаған хеҙмәткәрҙәренең береһе булып тора, PIPAR эш хаҡы исемлегенә индерелгән, Alipio, ғәҙәттәгесә, хоҡуҡи талаптарҙы үтәгән, уның эш хаҡы ойошмаһы менән йыллыҡ отчеттар бирергә.Үлем[https://web.archive.org/web/20110706162142/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip47.pdf#]. Алипио Франчелино да Сильва 2007 йылдың 3 февралендә 115 йәш тә 172 көндә вафат була<ref>[https://web.archive.org/web/20110706162243/http://www.sdip.aer.mil.br/documentos/bip57.pdf#]</ref>. 2006 йылдың 11 декабрендә Элизабет Болден вафат булғандан һуң ул иң оло кеше булып тора. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} 9gw29me3agaj0vabon5trux9xpienb5 10 201302 1299139 2026-06-11T19:34:15Z Frhdkazan 2112 Яңы бит: Stonewall Inn with Orlando nightclub shooting memorial during Pride 2016 (50126p).jpg 1299139 wikitext text/x-wiki Stonewall Inn with Orlando nightclub shooting memorial during Pride 2016 (50126p).jpg afwo0wvpgb48fibsozy9tebnou51r8w