24 июль

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ba">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>bawiki</dbname>
    <base>https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Ҡатнашыусы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Ҡатнашыусы менән һөйләшеү</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Ҡалып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Ҡалып буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Белешмә</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Белешмә буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Проект</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Проект буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модуль буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>24 июль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71515</id>
    <revision>
      <id>1301337</id>
      <parentid>1301332</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Телсе</username>
        <id>41238</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ аныҡлаштырыу</comment>
      <origin>1301337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20450" sha1="4qdkar6wlci8yxemrs5aqptr6wr83an" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''24 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 205-се ([[кәбисә йыл]]ында 206-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 160 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}}
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
=== Рәсми булмаған ===
* {{Ер}} [[Ер]]: Үҙ-үҙең хаҡында хәстәрлек күреү көнө.
** Киләсәккә ҡараш ташлау көнө.
** Иреүсән кофе көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|Индия}}: Ата-әсәләр көнө.
* {{Флагификация|Вануату}}: Балалар көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|Россия}}: Кадастр инженерҙары көнө.
** Флористар көнө.
}}&lt;/onlyinclude&gt; 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1929]]: Башҡортостан дәүләт төҙөлөш-проектлау бюроһы «Башгоспроект» (хәҙер «Башкиргражданпроект» институты) ойошторола.

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Андреев Владимир Петрович]] (1910—24.10.1955), рәссам. 1934 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. 1935—1937 йылдарҙа хәҙерге [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры, 1949—1951 йылдарҙа «Башхудожник» ширҡәте (ижади-производство комбинаты) рәйесе. [[Башҡорт]] [[һынлы сәнғәт]]ендә индустриаль пейзажға нигеҙ һалыусы. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1955). 
* [[Васильев Фёдор Павлович]] (1935), [[фән|ғалим]]-[[математик]]. 1963 йылдан [[Мәскәү дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (1986), профессор (1989). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005), Мәскәү дәүләт университетының почётлы профессоры (2000). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Йәрмәкәй районы]] [[Һыуыҡҡул (Йәрмәкәй районы)|Һыуыҡҡул]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Яҡупов Вәғиз Ниғмәтйән улы]] (1935), [[КПСС|партия]] һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1978—1990 йылдарҙа КПСС-тың [[Шишмә районы|Шишмә район]] комитетының беренсе секретары. Башҡорт АССР-ының унынсы саҡырылыш (1980—1985) Юғары Советы депутаты. «Почёт Билдәһе»  ордены  кавалеры (1981), райондың почётлы гражданы (2010). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Кушнаренко районы]] [[Ҡарасайылға]]  ауылынан.
* [[Хөснөтдинова Золя Әсләм ҡыҙы]] (1950), ғалим-гигиенист. 1999 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]]ның һаулыҡ һаҡлау һәм йәшәйеш хәүефһеҙлеге кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2005), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Мишкә районы]] Урал ауылынан (1970-се йылдарҙа бөткән).
* [[Ғималетдинов Илдар Мансур улы]] (1955), хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2013 йылдан «Өфөкабель» йәмғиәтенең генераль директоры. Рәсәй Федерацияһының бишенсе саҡырылыш (2007—2012) [[Федераль йыйылыш]]ының [[Дәүләт думаһы]] депутаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Миәкә районы]] [[Оло Кәркәле]] ауылынан.
* [[Арыҫланов Ирек Наил улы]] (1960), хужалыҡ эшмәкәре. 2010 йылдан [[Ишембай]]ҙағы [[Витязь (компания)|«МКВитязь»]] предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе, [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Стәрлебаш районы]] [[Йәшергән]] ауылынан.
* [[Вячеслав Быков]] (1960), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] [[хоккей]]сыһы, тренер. 2006—2011 йылдарҙа Рәсәйҙең хоккей буйынса йыйылма командаһы, бер үк ваҡытта 2009—2011 йылдарҙа [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев» хоккей командаһының]] баш тренеры. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры, биш тапҡыр [[Ер|донъя]], ике тапҡыр [[Олимпия уйындары|олимпия]] чемпионы, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2006). IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» (2009) һәм «Почёт Билдәһе» (1988) ордендары кавалеры. }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Әхмәтйәнов Ғәлимйән Ғарифйән улы]] (1916—2.08.1996), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985), [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1945) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры. 
* [[Закирова Әләрә Нурмөхәмәт ҡыҙы]] (1941), табип-кардиолог-[[фән|ғалим]], йәмәғәтсе. 1972 йылдан [[ВЛКСМ-дың 15 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1997 йылдан — Дипломдан һуң белем биреү институтының клиник кардиология кафедраһы мөдире. Кардиологтарҙың Башҡортостан ғилми йәмғиәте президенты. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1998). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (1996) һәм атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы кардиологы (2011).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Хиҡмәтуллина Гөлзифа Әбуғәли ҡыҙы]] (1941), [[Малсылыҡ|малсы]]. [[Шаран районы]] «Ыҡ» колхозының элекке һауынсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры. 
* [[Кинйәбулатова Шафиға Шәкүр ҡыҙы]] (1946), ауыл хужалығы белгесе. [[Көйөргәҙе районы]] Калинин исемендәге хужалыҡтың элекке зоотехнигы һәм баш зоотехнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996). 
* [[Әхмәҙуллин Вәсим Вәхит улы]] (1961), [[спорт]]сы. Пауэрлифтинг буйынса [[Рәсәй]]ҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1998). [[Санкт-Петербург]] ҡалаһы кубогына халыҡ-ара турнир еңеүсеһе (1996). Ветерандар араһында Рәсәй чемпионатының көмөш призёры (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дәүләкән районы]] [[Ташлы-Шәрип]] ауылынан.
* [[Селивёрстов Алексей Николаевич]] (1976), спортсы, [[тренер]]. 1996—2009 йылдарҙа [[бобслей]] буйынса Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы; 1998 һәм 2002 йылғы [[Ҡышҡы Олимпия уйындары]]нда ҡатнашыусы. 2009 йылдан [[Нефтекама]] ҡалаһының «Торос» хоккей командаһының, 2013 йылдан — [[Салауат Юлаев хоккей клубы]]ның  физик әҙерлек буйынса тренеры. Бобслей буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2001), Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2003). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2005). [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ (]]2007) һәм  [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы]] (2006) ордендары кавалеры. }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Ғәлиәкбәров Ғәйниәт Ғәлимулла улы]] (1917), [[КПСС|партия]] һәм [[дәүләт]] органдары хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1962-1970 йылдарҙа [[Шишмә районы|Шишмә район]] Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1970-1978 йылдарҙа КПСС-тың Шишмә район комитетының беренсе секретары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 7-9-сы саҡырылыш (1967-1980) Юғары Советы депутаты. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1966) ордендары кавалеры. Шишмә районының почётлы гражданы (2010). Сығышы менән хәҙерге [[Благовар районы]]ның [[Яңы Һынташ]] ауылынан.
* [[Ҡаһарманов Абдулхаҡ Абдрахман улы]] (1927—05.2007), [[Педагогика|педагог]], 1960-1988 йылдарҙа [[Бөрйән районы]] [[Ғәлиәкбәр]] ауылы мәктәбе уҡытыусыһы, директоры. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1957).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = 
* [[Ишмаева Динара Юлдаш ҡыҙы]] (1957) — журналист. «Кумертауское время» гәзите хеҙмәткәре, [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]].
* [[Солтанбаев Радмир Иншар улы]] (1962), музыкант, йырсы. 1981 йылдан [[Әбйәлил районы]] [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] мәҙәниәт йорто аккомпаниаторы, 2001 йылдан — «Миләш» йыр һәм бейеү халыҡ ансамбле етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2013). Сығышы менән Асҡар ауылынан.
* [[Буранбаева Сара Абдулхай ҡыҙы]] (1967), [[театр]] актёры. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2009), [[Рәсәй]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (2007).  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Ғайсаров Илдар Сәйфулла улы]] (1953), [[нефть|нефтсе]]. 1975 йылдан [[Өфө]] быраулау эштәре идаралығының быраулаусы ярҙамсыһы, быраулаусыһы, быраулау мастеры ярҙамсыһы, быраулау мастеры. [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Стәрлебаш районы]]ның [[Мөхәмәтдәмин]] ауылынан. 
* [[Никишин Сергей Михайлович]] (1958), [[спорт]]сы. 1980—1984 йылдарҙа [[конькиҙа шыуыу]] буйынса [[СССР]] йыйылма командаһы ағзаһы һәм [[СССР]]‑ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1978). Шорт-трек буйынса [[Рәсәй]]ҙең атҡаҙанған тренеры (1992) һәм Бөтә Союз категорияһындағы судья (1990). 1000 һәм 1500 метрға йүгереүҙә СССР (1979), РСФСР (1980—1981) һәм РСФСР халыҡтары спартакиадаһы (1982) чемпионы, халыҡ‑ара ярыштар еңеүсеһе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Благовар районы]] [[Языков (Благовар районы)|Языков]] ауылынан.
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Хаустов Валентин Иванович]] (1884—?), [[Рәсәй империяһы]]ның 4-се Дәүләт думаһына (1912—17) [[Өфө губернаһы]]нан депутат. 1902 йылдан РСДРП ағзаһы. Сығышы менән Рязань губернаһының Коленцы ауылынан.
* [[Клобукова-Алисова Евгения Николаевна]] (1889—13.01.1962), флорист-систематик, геоботаник.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Маннапов Мурит Ғәли улы]] (1949), инженер, хужалыҡ эшмәкәре. 2000—2009 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]]ның «Ирәндек» совхозы һәм Баймаҡ совхоз-техникумы директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 
* [[Бенин Владислав Львович]] (1954), [[педагогика|педагог]], культуролог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1999 йылдан [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]]ның социаль-гуманитар факультеты деканы. Философия фәндәре кандидаты (1984), педагогия фәндәре докторы (1996), профессор (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2000), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). Сығышы менән [[Пенза]] ҡалаһынан.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Дөйөм исемлек ===
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:24 июлдә тыуғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1770]]: Александр Балашов, [[Рәсәй империяһы]]ның [[Дәүләт|дәүләт эшмәкәре]], 1810—1812 йылдарҙа полиция министры.
* [[1775]]: Франсуа Эжен Видок, [[Франция]] полицияһын ойоштороусы.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = 
* [[1783]]: [[Симон Боливар]], [[Венесуэла]]ның милли геройы, генерал.
* [[1860]]: Альфонс Муха, [[Чехия]] рәссамы, иллюстратор, афишалар оҫтаһы.
* [[1870]]: Альфонс де Гимарайнс, [[Бразилия]] [[шиғриәт|шағиры]].
* [[1895]]: Роберт Грейвс, [[Англия]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], шағир, [[тәржемә]]се, тәнҡитсе.
* [[1905]]: Василий Пронин, [[СССР]] кинорежиссёры, оператор. СССР-ҙың «Путёвка в жизнь» тигән беренсе тауышлы фильмен төшөрөүсе. [[РСФСР]]-ҙың халыҡ артисы (1965).
* [[1950]]: Анатолий Рудаков, СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең [[театр]] һәм кино актёры, кинопродюсер, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (1996).
* [[1985]]: Патрис Бержерон, [[Канада]] [[хоккей]]сыһы, [[Ер|донъя]], ике тапҡыр [[олимпия]] чемпионы.  }}

== {{Үлем}} == 
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:24 июлдә вафат булғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1981]]: [[Фәтҡулла Комиссаров]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан башҡорт журналисы.

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|Ж24]]
[[Категория:24 июль]]</text>
      <sha1>4qdkar6wlci8yxemrs5aqptr6wr83an</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1301338</id>
      <parentid>1301337</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Телсе</username>
        <id>41238</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ өҫтәмә мәғлүмәт</comment>
      <origin>1301338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20841" sha1="mr60yk6qatgms8f4oy1ljvwr9rcx8zh" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''24 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 205-се ([[кәбисә йыл]]ында 206-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 160 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}}
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
=== Рәсми булмаған ===
* {{Ер}} [[Ер]]: Үҙ-үҙең хаҡында хәстәрлек күреү көнө.
** Киләсәккә ҡараш ташлау көнө.
** Иреүсән кофе көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|Индия}}: Ата-әсәләр көнө.
* {{Флагификация|Вануату}}: Балалар көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|Россия}}: Кадастр инженерҙары көнө.
** Флористар көнө.
}}&lt;/onlyinclude&gt; 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1929]]: Башҡортостан дәүләт төҙөлөш-проектлау бюроһы «Башгоспроект» (хәҙер «Башкиргражданпроект» институты) ойошторола.

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Андреев Владимир Петрович]] (1910—24.10.1955), рәссам. 1934 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. 1935—1937 йылдарҙа хәҙерге [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры, 1949—1951 йылдарҙа «Башхудожник» ширҡәте (ижади-производство комбинаты) рәйесе. [[Башҡорт]] [[һынлы сәнғәт]]ендә индустриаль пейзажға нигеҙ һалыусы. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1955). 
* [[Васильев Фёдор Павлович]] (1935), [[фән|ғалим]]-[[математик]]. 1963 йылдан [[Мәскәү дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (1986), профессор (1989). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005), Мәскәү дәүләт университетының почётлы профессоры (2000). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Йәрмәкәй районы]] [[Һыуыҡҡул (Йәрмәкәй районы)|Һыуыҡҡул]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Яҡупов Вәғиз Ниғмәтйән улы]] (1935), [[КПСС|партия]] һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1978—1990 йылдарҙа КПСС-тың [[Шишмә районы|Шишмә район]] комитетының беренсе секретары. Башҡорт АССР-ының унынсы саҡырылыш (1980—1985) Юғары Советы депутаты. «Почёт Билдәһе»  ордены  кавалеры (1981), райондың почётлы гражданы (2010). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Кушнаренко районы]] [[Ҡарасайылға]]  ауылынан.
* [[Хөснөтдинова Золя Әсләм ҡыҙы]] (1950), ғалим-гигиенист. 1999 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]]ның һаулыҡ һаҡлау һәм йәшәйеш хәүефһеҙлеге кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2005), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Мишкә районы]] Урал ауылынан (1970-се йылдарҙа бөткән).
* [[Ғималетдинов Илдар Мансур улы]] (1955), хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2013 йылдан «Өфөкабель» йәмғиәтенең генераль директоры. Рәсәй Федерацияһының бишенсе саҡырылыш (2007—2012) [[Федераль йыйылыш]]ының [[Дәүләт думаһы]] депутаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Миәкә районы]] [[Оло Кәркәле]] ауылынан.
* [[Арыҫланов Ирек Наил улы]] (1960), хужалыҡ эшмәкәре. 2010 йылдан [[Ишембай]]ҙағы [[Витязь (компания)|«МКВитязь»]] предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе, [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Стәрлебаш районы]] [[Йәшергән]] ауылынан.
* [[Вячеслав Быков]] (1960), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] [[хоккей]]сыһы, тренер. 2006—2011 йылдарҙа Рәсәйҙең хоккей буйынса йыйылма командаһы, бер үк ваҡытта 2009—2011 йылдарҙа [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев» хоккей командаһының]] баш тренеры. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры, биш тапҡыр [[Ер|донъя]], ике тапҡыр [[Олимпия уйындары|олимпия]] чемпионы, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2006). IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» (2009) һәм «Почёт Билдәһе» (1988) ордендары кавалеры. }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Әхмәтйәнов Ғәлимйән Ғарифйән улы]] (1916—2.08.1996), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985), [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1945) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры. 
* [[Закирова Әләрә Нурмөхәмәт ҡыҙы]] (1941), табип-кардиолог-[[фән|ғалим]], йәмәғәтсе. 1972 йылдан [[ВЛКСМ-дың 15 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1997 йылдан — Дипломдан һуң белем биреү институтының клиник кардиология кафедраһы мөдире. Кардиологтарҙың Башҡортостан ғилми йәмғиәте президенты. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1998). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (1996) һәм атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы кардиологы (2011).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Хиҡмәтуллина Гөлзифа Әбуғәли ҡыҙы]] (1941), [[Малсылыҡ|малсы]]. [[Шаран районы]] «Ыҡ» колхозының элекке һауынсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры. 
* [[Кинйәбулатова Шафиға Шәкүр ҡыҙы]] (1946), ауыл хужалығы белгесе. [[Көйөргәҙе районы]] Калинин исемендәге хужалыҡтың элекке зоотехнигы һәм баш зоотехнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996). 
* [[Әхмәҙуллин Вәсим Вәхит улы]] (1961), [[спорт]]сы. Пауэрлифтинг буйынса [[Рәсәй]]ҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1998). [[Санкт-Петербург]] ҡалаһы кубогына халыҡ-ара турнир еңеүсеһе (1996). Ветерандар араһында Рәсәй чемпионатының көмөш призёры (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дәүләкән районы]] [[Ташлы-Шәрип]] ауылынан.
* [[Аникина Алла Алексеевна]] (1966), [[иҡтисад]]сы. 2015 йылдан Башҡортостан Республикаһының урман хужалығы министры урынбаҫары. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы]] (2014). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Селивёрстов Алексей Николаевич]] (1976), спортсы, [[тренер]]. 1996—2009 йылдарҙа [[бобслей]] буйынса Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы; 1998 һәм 2002 йылғы [[Ҡышҡы Олимпия уйындары]]нда ҡатнашыусы. 2009 йылдан [[Нефтекама]] ҡалаһының «Торос» хоккей командаһының, 2013 йылдан — [[Салауат Юлаев хоккей клубы]]ның  физик әҙерлек буйынса тренеры. Бобслей буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2001), Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2003). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2005). [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ (]]2007) һәм  [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы]] (2006) ордендары кавалеры. }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Ғәлиәкбәров Ғәйниәт Ғәлимулла улы]] (1917), [[КПСС|партия]] һәм [[дәүләт]] органдары хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1962-1970 йылдарҙа [[Шишмә районы|Шишмә район]] Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1970-1978 йылдарҙа КПСС-тың Шишмә район комитетының беренсе секретары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 7-9-сы саҡырылыш (1967-1980) Юғары Советы депутаты. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1966) ордендары кавалеры. Шишмә районының почётлы гражданы (2010). Сығышы менән хәҙерге [[Благовар районы]]ның [[Яңы Һынташ]] ауылынан.
* [[Ҡаһарманов Абдулхаҡ Абдрахман улы]] (1927—05.2007), [[Педагогика|педагог]], 1960-1988 йылдарҙа [[Бөрйән районы]] [[Ғәлиәкбәр]] ауылы мәктәбе уҡытыусыһы, директоры. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1957).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = 
* [[Ишмаева Динара Юлдаш ҡыҙы]] (1957) — журналист. «Кумертауское время» гәзите хеҙмәткәре, [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]].
* [[Солтанбаев Радмир Иншар улы]] (1962), музыкант, йырсы. 1981 йылдан [[Әбйәлил районы]] [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] мәҙәниәт йорто аккомпаниаторы, 2001 йылдан — «Миләш» йыр һәм бейеү халыҡ ансамбле етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2013). Сығышы менән Асҡар ауылынан.
* [[Буранбаева Сара Абдулхай ҡыҙы]] (1967), [[театр]] актёры. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2009), [[Рәсәй]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (2007).  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Ғайсаров Илдар Сәйфулла улы]] (1953), [[нефть|нефтсе]]. 1975 йылдан [[Өфө]] быраулау эштәре идаралығының быраулаусы ярҙамсыһы, быраулаусыһы, быраулау мастеры ярҙамсыһы, быраулау мастеры. [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Стәрлебаш районы]]ның [[Мөхәмәтдәмин]] ауылынан. 
* [[Никишин Сергей Михайлович]] (1958), [[спорт]]сы. 1980—1984 йылдарҙа [[конькиҙа шыуыу]] буйынса [[СССР]] йыйылма командаһы ағзаһы һәм [[СССР]]‑ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1978). Шорт-трек буйынса [[Рәсәй]]ҙең атҡаҙанған тренеры (1992) һәм Бөтә Союз категорияһындағы судья (1990). 1000 һәм 1500 метрға йүгереүҙә СССР (1979), РСФСР (1980—1981) һәм РСФСР халыҡтары спартакиадаһы (1982) чемпионы, халыҡ‑ара ярыштар еңеүсеһе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Благовар районы]] [[Языков (Благовар районы)|Языков]] ауылынан.
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Хаустов Валентин Иванович]] (1884—?), [[Рәсәй империяһы]]ның 4-се Дәүләт думаһына (1912—17) [[Өфө губернаһы]]нан депутат. 1902 йылдан РСДРП ағзаһы. Сығышы менән Рязань губернаһының Коленцы ауылынан.
* [[Клобукова-Алисова Евгения Николаевна]] (1889—13.01.1962), флорист-систематик, геоботаник.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Маннапов Мурит Ғәли улы]] (1949), инженер, хужалыҡ эшмәкәре. 2000—2009 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]]ның «Ирәндек» совхозы һәм Баймаҡ совхоз-техникумы директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 
* [[Бенин Владислав Львович]] (1954), [[педагогика|педагог]], культуролог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1999 йылдан [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]]ның социаль-гуманитар факультеты деканы. Философия фәндәре кандидаты (1984), педагогия фәндәре докторы (1996), профессор (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2000), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). Сығышы менән [[Пенза]] ҡалаһынан.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Дөйөм исемлек ===
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:24 июлдә тыуғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1770]]: Александр Балашов, [[Рәсәй империяһы]]ның [[Дәүләт|дәүләт эшмәкәре]], 1810—1812 йылдарҙа полиция министры.
* [[1775]]: Франсуа Эжен Видок, [[Франция]] полицияһын ойоштороусы.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = 
* [[1783]]: [[Симон Боливар]], [[Венесуэла]]ның милли геройы, генерал.
* [[1860]]: Альфонс Муха, [[Чехия]] рәссамы, иллюстратор, афишалар оҫтаһы.
* [[1870]]: Альфонс де Гимарайнс, [[Бразилия]] [[шиғриәт|шағиры]].
* [[1895]]: Роберт Грейвс, [[Англия]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], шағир, [[тәржемә]]се, тәнҡитсе.
* [[1905]]: Василий Пронин, [[СССР]] кинорежиссёры, оператор. СССР-ҙың «Путёвка в жизнь» тигән беренсе тауышлы фильмен төшөрөүсе. [[РСФСР]]-ҙың халыҡ артисы (1965).
* [[1950]]: Анатолий Рудаков, СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең [[театр]] һәм кино актёры, кинопродюсер, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (1996).
* [[1985]]: Патрис Бержерон, [[Канада]] [[хоккей]]сыһы, [[Ер|донъя]], ике тапҡыр [[олимпия]] чемпионы.  }}

== {{Үлем}} == 
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:24 июлдә вафат булғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1981]]: [[Фәтҡулла Комиссаров]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан башҡорт журналисы.

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|Ж24]]
[[Категория:24 июль]]</text>
      <sha1>mr60yk6qatgms8f4oy1ljvwr9rcx8zh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1301339</id>
      <parentid>1301338</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Телсе</username>
        <id>41238</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ өҫтәмә мәғлүмәт</comment>
      <origin>1301339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21393" sha1="r9nt0ius5r8qrw5zewmx78q2h9a70kk" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''24 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 205-се ([[кәбисә йыл]]ында 206-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 160 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}}
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
=== Рәсми булмаған ===
* {{Ер}} [[Ер]]: Үҙ-үҙең хаҡында хәстәрлек күреү көнө.
** Киләсәккә ҡараш ташлау көнө.
** Иреүсән кофе көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|Индия}}: Ата-әсәләр көнө.
* {{Флагификация|Вануату}}: Балалар көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Флагификация|Россия}}: Кадастр инженерҙары көнө.
** Флористар көнө.
}}&lt;/onlyinclude&gt; 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1929]]: Башҡортостан дәүләт төҙөлөш-проектлау бюроһы «Башгоспроект» (хәҙер «Башкиргражданпроект» институты) ойошторола.

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Андреев Владимир Петрович]] (1910—24.10.1955), рәссам. 1934 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. 1935—1937 йылдарҙа хәҙерге [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры, 1949—1951 йылдарҙа «Башхудожник» ширҡәте (ижади-производство комбинаты) рәйесе. [[Башҡорт]] [[һынлы сәнғәт]]ендә индустриаль пейзажға нигеҙ һалыусы. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1955). 
* [[Васильев Фёдор Павлович]] (1935), [[фән|ғалим]]-[[математик]]. 1963 йылдан [[Мәскәү дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (1986), профессор (1989). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005), Мәскәү дәүләт университетының почётлы профессоры (2000). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Йәрмәкәй районы]] [[Һыуыҡҡул (Йәрмәкәй районы)|Һыуыҡҡул]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Яҡупов Вәғиз Ниғмәтйән улы]] (1935), [[КПСС|партия]] һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1978—1990 йылдарҙа КПСС-тың [[Шишмә районы|Шишмә район]] комитетының беренсе секретары. Башҡорт АССР-ының унынсы саҡырылыш (1980—1985) Юғары Советы депутаты. «Почёт Билдәһе»  ордены  кавалеры (1981), райондың почётлы гражданы (2010). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Кушнаренко районы]] [[Ҡарасайылға]]  ауылынан.
* [[Хөснөтдинова Золя Әсләм ҡыҙы]] (1950), ғалим-гигиенист. 1999 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]]ның һаулыҡ һаҡлау һәм йәшәйеш хәүефһеҙлеге кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2005), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Мишкә районы]] Урал ауылынан (1970-се йылдарҙа бөткән).
* [[Ғималетдинов Илдар Мансур улы]] (1955), хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2013 йылдан «Өфөкабель» йәмғиәтенең генераль директоры. Рәсәй Федерацияһының бишенсе саҡырылыш (2007—2012) [[Федераль йыйылыш]]ының [[Дәүләт думаһы]] депутаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Миәкә районы]] [[Оло Кәркәле]] ауылынан.
* [[Арыҫланов Ирек Наил улы]] (1960), хужалыҡ эшмәкәре. 2010 йылдан [[Ишембай]]ҙағы [[Витязь (компания)|«МКВитязь»]] предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе, [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Стәрлебаш районы]] [[Йәшергән]] ауылынан.
* [[Вячеслав Быков]] (1960), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] [[хоккей]]сыһы, тренер. 2006—2011 йылдарҙа Рәсәйҙең хоккей буйынса йыйылма командаһы, бер үк ваҡытта 2009—2011 йылдарҙа [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев» хоккей командаһының]] баш тренеры. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры, биш тапҡыр [[Ер|донъя]], ике тапҡыр [[Олимпия уйындары|олимпия]] чемпионы, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2006). IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» (2009) һәм «Почёт Билдәһе» (1988) ордендары кавалеры. }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Номинас Борис Деомидович]] (1911—16.02.1995), [[Инженерлыҡ эше|хәрби инженер]]. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, полковник (1944). 1931—1933 йылдарҙа Өфө район йылға транспорты идаралығы пароходтарында капитан ярҙамсыһы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944). Сығышы менән Екатеринослав губернаһының  Саксагань ауылынан.
* [[Әхмәтйәнов Ғәлимйән Ғарифйән улы]] (1916—2.08.1996), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985), [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1945) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Закирова Әләрә Нурмөхәмәт ҡыҙы]] (1941), табип-кардиолог-[[фән|ғалим]], йәмәғәтсе. 1972 йылдан [[ВЛКСМ-дың 15 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1997 йылдан — Дипломдан һуң белем биреү институтының клиник кардиология кафедраһы мөдире. Кардиологтарҙың Башҡортостан ғилми йәмғиәте президенты. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1998). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (1996) һәм атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы кардиологы (2011).
* [[Хиҡмәтуллина Гөлзифа Әбуғәли ҡыҙы]] (1941), [[Малсылыҡ|малсы]]. [[Шаран районы]] «Ыҡ» колхозының элекке һауынсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры. 
* [[Кинйәбулатова Шафиға Шәкүр ҡыҙы]] (1946), ауыл хужалығы белгесе. [[Көйөргәҙе районы]] Калинин исемендәге хужалыҡтың элекке зоотехнигы һәм баш зоотехнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996). 
* [[Әхмәҙуллин Вәсим Вәхит улы]] (1961), [[спорт]]сы. Пауэрлифтинг буйынса [[Рәсәй]]ҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1998). [[Санкт-Петербург]] ҡалаһы кубогына халыҡ-ара турнир еңеүсеһе (1996). Ветерандар араһында Рәсәй чемпионатының көмөш призёры (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Дәүләкән районы]] [[Ташлы-Шәрип]] ауылынан.
* [[Аникина Алла Алексеевна]] (1966), [[иҡтисад]]сы. 2015 йылдан Башҡортостан Республикаһының урман хужалығы министры урынбаҫары. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы]] (2014). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Селивёрстов Алексей Николаевич]] (1976), спортсы, [[тренер]]. 1996—2009 йылдарҙа [[бобслей]] буйынса Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы; 1998 һәм 2002 йылғы [[Ҡышҡы Олимпия уйындары]]нда ҡатнашыусы. 2009 йылдан [[Нефтекама]] ҡалаһының «Торос» хоккей командаһының, 2013 йылдан — [[Салауат Юлаев хоккей клубы]]ның  физик әҙерлек буйынса тренеры. Бобслей буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2001), Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2003). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2005). [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ (]]2007) һәм  [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы]] (2006) ордендары кавалеры. }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Ғәлиәкбәров Ғәйниәт Ғәлимулла улы]] (1917), [[КПСС|партия]] һәм [[дәүләт]] органдары хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1962-1970 йылдарҙа [[Шишмә районы|Шишмә район]] Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1970-1978 йылдарҙа КПСС-тың Шишмә район комитетының беренсе секретары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 7-9-сы саҡырылыш (1967-1980) Юғары Советы депутаты. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1966) ордендары кавалеры. Шишмә районының почётлы гражданы (2010). Сығышы менән хәҙерге [[Благовар районы]]ның [[Яңы Һынташ]] ауылынан.
* [[Ҡаһарманов Абдулхаҡ Абдрахман улы]] (1927—05.2007), [[Педагогика|педагог]], 1960-1988 йылдарҙа [[Бөрйән районы]] [[Ғәлиәкбәр]] ауылы мәктәбе уҡытыусыһы, директоры. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1957).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = 
* [[Ишмаева Динара Юлдаш ҡыҙы]] (1957) — журналист. «Кумертауское время» гәзите хеҙмәткәре, [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]].
* [[Солтанбаев Радмир Иншар улы]] (1962), музыкант, йырсы. 1981 йылдан [[Әбйәлил районы]] [[Асҡар (Әбйәлил районы)|Асҡар]] мәҙәниәт йорто аккомпаниаторы, 2001 йылдан — «Миләш» йыр һәм бейеү халыҡ ансамбле етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2013). Сығышы менән Асҡар ауылынан.
* [[Буранбаева Сара Абдулхай ҡыҙы]] (1967), [[театр]] актёры. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2009), [[Рәсәй]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (2007).  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Ғайсаров Илдар Сәйфулла улы]] (1953), [[нефть|нефтсе]]. 1975 йылдан [[Өфө]] быраулау эштәре идаралығының быраулаусы ярҙамсыһы, быраулаусыһы, быраулау мастеры ярҙамсыһы, быраулау мастеры. [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Стәрлебаш районы]]ның [[Мөхәмәтдәмин]] ауылынан. 
* [[Никишин Сергей Михайлович]] (1958), [[спорт]]сы. 1980—1984 йылдарҙа [[конькиҙа шыуыу]] буйынса [[СССР]] йыйылма командаһы ағзаһы һәм [[СССР]]‑ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1978). Шорт-трек буйынса [[Рәсәй]]ҙең атҡаҙанған тренеры (1992) һәм Бөтә Союз категорияһындағы судья (1990). 1000 һәм 1500 метрға йүгереүҙә СССР (1979), РСФСР (1980—1981) һәм РСФСР халыҡтары спартакиадаһы (1982) чемпионы, халыҡ‑ара ярыштар еңеүсеһе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Благовар районы]] [[Языков (Благовар районы)|Языков]] ауылынан.
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Хаустов Валентин Иванович]] (1884—?), [[Рәсәй империяһы]]ның 4-се Дәүләт думаһына (1912—17) [[Өфө губернаһы]]нан депутат. 1902 йылдан РСДРП ағзаһы. Сығышы менән Рязань губернаһының Коленцы ауылынан.
* [[Клобукова-Алисова Евгения Николаевна]] (1889—13.01.1962), флорист-систематик, геоботаник.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Маннапов Мурит Ғәли улы]] (1949), инженер, хужалыҡ эшмәкәре. 2000—2009 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]]ның «Ирәндек» совхозы һәм Баймаҡ совхоз-техникумы директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 
* [[Бенин Владислав Львович]] (1954), [[педагогика|педагог]], культуролог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1999 йылдан [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]]ның социаль-гуманитар факультеты деканы. Философия фәндәре кандидаты (1984), педагогия фәндәре докторы (1996), профессор (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2000), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). Сығышы менән [[Пенза]] ҡалаһынан.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Дөйөм исемлек ===
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:24 июлдә тыуғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1770]]: Александр Балашов, [[Рәсәй империяһы]]ның [[Дәүләт|дәүләт эшмәкәре]], 1810—1812 йылдарҙа полиция министры.
* [[1775]]: Франсуа Эжен Видок, [[Франция]] полицияһын ойоштороусы.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = 
* [[1783]]: [[Симон Боливар]], [[Венесуэла]]ның милли геройы, генерал.
* [[1860]]: Альфонс Муха, [[Чехия]] рәссамы, иллюстратор, афишалар оҫтаһы.
* [[1870]]: Альфонс де Гимарайнс, [[Бразилия]] [[шиғриәт|шағиры]].
* [[1895]]: Роберт Грейвс, [[Англия]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], шағир, [[тәржемә]]се, тәнҡитсе.
* [[1905]]: Василий Пронин, [[СССР]] кинорежиссёры, оператор. СССР-ҙың «Путёвка в жизнь» тигән беренсе тауышлы фильмен төшөрөүсе. [[РСФСР]]-ҙың халыҡ артисы (1965).
* [[1950]]: Анатолий Рудаков, СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең [[театр]] һәм кино актёры, кинопродюсер, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (1996).
* [[1985]]: Патрис Бержерон, [[Канада]] [[хоккей]]сыһы, [[Ер|донъя]], ике тапҡыр [[олимпия]] чемпионы.  }}

== {{Үлем}} == 
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:24 июлдә вафат булғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1981]]: [[Фәтҡулла Комиссаров]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан башҡорт журналисы.

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|Ж24]]
[[Категория:24 июль]]</text>
      <sha1>r9nt0ius5r8qrw5zewmx78q2h9a70kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>25 июль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71516</id>
    <revision>
      <id>1301345</id>
      <parentid>1247327</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T05:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Телсе</username>
        <id>41238</id>
      </contributor>
      <comment>аныҡлаштырыу</comment>
      <origin>1301345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25497" sha1="sbvcnbf0gk7my691imxtrrjdfwqi1rq" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''25 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 206-сы ([[кәбисә йыл]]ында 207-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 159 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}}
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|Испания}}: Галисия көнө.
* {{Флагификация|Тунис}}: Республика көнө.
* {{Флагификация|Пуэрто-Рико}}: Конституция көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри
* {{Ер}} [[Ер]]: Кулинарҙар көнө.
* {{Флагификация|Беларусь}}: Янғын һағы хеҙмәте көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: Тәфтиш органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.
** Йылға полицияһы хеҙмәткәрҙәре көнө.
** Теш технигы көнө.
** Сауҙа хеҙмәткәрҙәре көнө (июлдең 4-се шәмбеһе).
* {{Флагификация|Таджикистан}}: Автомобиль транспорты хеҙмәткәрҙәре көнө.
}}&lt;/onlyinclude&gt; 
== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1930]]: [[ВКП (б)|ВКП(б) Үҙәк Комитеты]] [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙа]] дөйөм башланғыс белем биреүҙе индереү тураһында ҡарар ҡабул итә.
* [[1940]]: [[Өфө ҡалаһы]]нда 2-се ТЭЦ эшләй башлай.

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Низам Ҡәрип]] (Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы; 1905—26.10.1942), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған [[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Журналистика|журналист]]. 1938 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. 1939—1941 йылдарҙа [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы|Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы]] идараһының беренсе секретары, бер үк ваҡытта 1941 йылда хәҙерге [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] баш мөхәррире. 
* [[Хәниф Кәрим]] (Кәримов Хәниф Кәрим улы; 1910—26.08.1983), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан шағир. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы  ағзаһы. 1946 йылдан Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы идараһының яуаплы секретары, 1958—1959 йылдарҙа — рәйес урынбаҫары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1970). [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1942), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1955) һәм [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1980) ордендары кавалеры.  
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Трушков Илья Фёдорович]] (1925—4.01.1993), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, гвардия полковнигы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945). 
* [[Сәхибгәреев Әхмәт Әхкәметдин улы]] (1945), [[фән|ғалим]]-[[Агрономия|агроном]]. [[БНИИСХ|«Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты» федераль дәүләт бюджет ғилми учреждениеһы]] директорының фән буйынса беренсе урынбаҫары. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
* [[Фәниҙә Исхаҡова]] (1965), яҙыусы. 1994—2010 йылдарҙа хәҙерге [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]] хеҙмәткәре, шул иҫәптән  2005 йылдан нәфис һәм балалар әҙәбиәте редакцияһы мөдире, 2007 йылдан — бүлек етәксеһе; 2011—2012 йылдарҙа [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] әҙәби-драма бүлегенең баш мөхәррире. 1997 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Балалар өсөн драма әҫәрҙәренең беренсе республика конкурсы лауреаты. }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Ғәбдрәхимов Рәшит Латип улы]] (1926—2022), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Туймазы районы]] «Илсембәт» совхозының элекке директоры, районда теплица хужалығына нигеҙ һалыусы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Райондың почётлы гражданы. Сығышы менән [[Иҫке Туймазы]] ауылынан.
* [[Соков Борис Михайлович]] (1936), прокуратура органдары хеҙмәткәре, юстицияның өлкән кәңәшсеһе. Рәсәй Федерацияһы прокуратураһының почётлы хеҙмәткәре (1992), [[Белорет районы]] һәм [[Белорет]] ҡалаһының почётлы гражданы (2012). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Белорет районы районы [[Отнурок (ауыл, Белорет районы)|Отнурок (Нура)]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Сорокин Валентин Васильевич]] (1936), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] [[Шиғриәт|шағиры]], публицист, [[тәржемә]]се, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. 1965 йылдан «Волга» ([[Һарытау]] ҡалаһы), 1968 йылдан «Молодая гвардия» ([[Мәскәү]]) [[журнал]]дарының бүлек мөдире, 1970—1980 йылда Мәскәүҙәге «Современник» нәшриәтенең баш мөхәррире; 1983 йылдан М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ҡарамағындағы Юғары әҙәби курстар етәксеһе; 1980—1983 йылдарҙа Мәскәү ҡала яҙыусылары ойошмаһы секретары, 1994—2010 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Яҙыусылар союзы идараһы рәйестәше РСФСР-ың М.Горький исемендәге Дәүләт премияһы. (1986), Ленин комсомолы (1974), М. А. Шолохов исемендәге халыҡ-ара (2000), С. В. Михалков исемендәге (2015), С. А. Есенин исемендәге  (2015) һәм башҡа әҙәби премиялар лауреаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1984), [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ]] (2007) һәм сит ил ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Йылайыр районы]] Авашла утарынан (хәҙер бөткән).
* [[Яковлев Виктор Николаевич]] (1951), театр ветераны, актёр. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2006). 1977 йылдан [[Өфө]]ләге  «Юбилейный» мәҙәниәт һарайының «Товарищ» халыҡ театры режиссёры—етәксеһе, 1979 йылдан — [[Псков]] ҡалаһының А. С. Пушкин исемендәге драма театры актёры. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Михеева Элла Анатольевна]] (1961), табип-физиотерапевт. 2-се Республика клиник дауаханаһының физиотерапия бүлеге мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.  }} 
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Морев Николай Николаевич]] (1917—5.08.1997), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1944-1977 йылдарҙа Өфө заводтарында цех начальнигы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1943). Сығышы менән хәҙер [[Санкт-Петербург]] ҡалаһына ҡараған Павловск ҡалаһынан.  
* [[Шаһиев Рауил Әбделкарам улы]] (1937—2010), [[Кушнаренко районы]] Свердлов исемендәге колхоздың элекке механизаторы, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Науразбаев Иҙрис Хәмит улы]] (1942), механизатор. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997). [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]] Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1977).
* [[Девятова Розалия Ғилем ҡыҙы]] (1947), мәғариф ветераны. 1980-2010 йылдарҙа [[Кушнаренко]] мәктәп-гимназияһы педагогы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* [[Кәлимуллин Рим Сәлихйән улы]] (1947), хеҙмәт ветераны. 1985—2010 йылдарҙа [[Дүртөйлө]] сорт һынау участкаһы мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы [[Баҡай (Кушнаренко районы)|Баҡай]] ауылынан. 
* [[Ибраһимов Рәшит Мәхмүт улы]] (1947), ауыл хужалығы ветераны. 1967 йылдан [[Стәрлетамаҡ районы]] «Авангард» колхозы бригадиры, партком секретары, 1975 йылдан — рәйесе. 2006 йылдан район Советы рәйесе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән ош райондың Ҡыҙыл таң ауылынан.
* [[Арыҫланбаев Вәли Сәмиғулла улы]] (1957), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1977—2011 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Баймаҡ»  совхозы механизаторы. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986). Сығышы менән ошо райондың [[Аҡтау (Баймаҡ районы)|Аҡтау]] ауылынан. }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Нәсибуллин Хисбулат Ғәйфулла улы]] (1903—11.1979), [[КПСС|партия]] һәм башҡарма органдар, матбуғат хеҙмәткәре. 1930 йылдан [[ВКП(б)]]-ның [[Бүздәк районы|Бүздәк]], 1931—1934 йылдарҙа [[Дүртөйлө районы|Дүртөйлө район]] комитетының беренсе секретары; 1938—1941 йылдарҙа Мәғариф халыҡ комиссариатының сәйәси-ағартыу эштәре идаралығы начальнигы, артабан — [[ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты]] инструкторы, [[Әлшәй районы|Әлшәй]] район комитетының икенсе, [[Байҡыбаш районы|Байҡыбаш]] район комитетының беренсе секретары, Дүртөйлө район советы башҡарма комитетының мәҙәни-ағартыу бүлеге мөдире. 1954 йылдан [[«Советская Башкирия» гәзите]]нең үҙ хәбәрсеһе, 1956 йылдан — Дүртөйлө районының «Знамя труда» газитенең бүлек мөдире. [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1945), [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1967). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Ҡыйғы районы]]ның [[Үрге Ҡыйғы]] ауылынан. 
* [[Матвеев Александр Александрович]] (1908—1975), [[йыр]]сы, [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның элекке солисы, [[Ҡаҙаҡ ССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы.  
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Рәжәпов Мөхәмәт Солтан улы]] (1908—18.06.1971), инженер-электрик, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1960—1963 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы]] Халыҡ хужалығы Советы рәйесе урынбаҫары. [[БАССР]]-ҙың 6-сы һәм 7-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1958). Октябрь Революцияһы (1971), [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|«Ҡыҙыл Йондоҙ»]] (1943) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1945) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ауырғазы районы]] [[Мөҡсин (Ауырғазы районы)|Мөҡсин]] ауылынан. 
* [[Полюдов Александр Фёдорович]] (1923—?), токарь. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1955—1983 йылдарҙа [[Бөрө (ҡала)|Бөрө]] [[геология]]-эҙләнеү контораһы токаре, әүҙем рационализатор. 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Бөрө районы]]ның [[Десяткин]] ауылынан.
* [[Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы]] (1923—15.05.1995), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, миномёт расчёты командиры, гвардия өлкән сержанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Асҡын районы]]ның [[Иҫке Ҡаҙансы]] ауылынан.
* [[Ишмөхәмәтов Альберт Зәйнетдин улы]] (1948), [[математик]]-ғалим. 1994 йылдан [[Рәсәй Фәндәр академияһы]]ның [[Мәскәү]]ҙәге Юғары етештереүсәнле иҫәпләү системалары институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1997 йылдан РФА-ның А.А.Дородницын исемендәге Иҫәпләү үҙәгенең төп ғилми хеҙмәткәре, 2002 йылдан — бүлек мөдире, 2009—2011 йылдарҙа баш ғилми хеҙмәткәр, бер үк ваҡытта 1991 йылдан Мәскәү авиация технологиялары институты, 1995—2010 йылдарҙа [[Мәскәү энергетика институты]] уҡытыусыһы. [[Физика]]-[[математика]] фәндәре докторы (1996), профессор (1997). Сығышы менән [[Ишембай]] ҡалаһынан. 
* [[Вәлиев Марат Хәниф улы]] (1953), полиграфист. «Мир печати» нәшриәт-полиграфия комплекстары һәм нәшриәте директоры. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре|Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]]. 
* [[Шәрипова Альбина Хәмәтйән ҡыҙы]] (1953), [[мәҙәниәт]] хеҙмәткәре, үҙешмәкәр йырсы. 1971—2011 йылдарҙа [[Кушнаренко районы|Кушнаренко район]] мәҙәниәт йорто директоры, художество етәксеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989) һәм Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1985). Йырсыларҙың Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы лауреаты (1980). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Дүртөйлө районы]]ның [[Тамаҡ (Дүртөйлө районы)|Тамаҡ]] ауылынан. 
* [[Иванов Иван Прокофьевич]] (1958), зоотехник. 1980 йылдан [[Бишбүләк районы]] «Новомихайловский» совхозы бригадиры, зоотехнигы, «Россия» колхозының баш  зоотехнигы; 1986 йылдан «Спартак» совхозының бүлексә идарасыһы, 2005 йылдан «Пионер» йәмғиәте директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондан.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Сөләймәнов Фәтих Ҡәйүм улы]] (1924—14.05.1997), хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1942–1979 йылдарҙа [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы]] [[Белорет металлургия комбинаты]]ның сым һыҙыусыһы һәм участка мастеры. [[СССР]]-ҙың 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1974—1979). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966). [[Белорет]] ҡалаһының почётлы гражданы (1987).
* [[Чванов Михаил Андреевич]] (1944), [[Башҡортостан]]да тыуған һәм республикала йәшәп ижад итеүсе [[рус теле|рус]] яҙыусыһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2002) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1994) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, [[Рәсәй]]ҙең «Оло әҙәбиәт» (2006), Башҡортостан комсомолының [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия]]һы (1982) һәм башҡа әҙәби премиялар лауреаты, [[Почёт ордены]] кавалеры (2010). [[Өфө]] ҡалаһының (2009) һәм [[Салауат районы]]ның (2014) почётлы гражданы. Башҡортостан Республикаһының «Халыҡтар дуҫлығы» ордены кавалеры (2014).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Василевский Андрей Андреевич]] (1994 йыл), [[Рәсәй]] [[Шайбалы хоккей|хоккейсыһы]], ҡапҡасы. [[Өфө]]нөң [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев» хоккей клубы]] тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта НХЛ-дың «Тампа-Бэй Лайтнинг» клубы уйынсыһы. Рәсәй чемпионатында 2013/2014 йылдар миҙгелендә «Салауат Юлаев» составында көмөш призер. 2014 йылғы донъя чемпионы. [[Почёт ордены]] кавалеры (2014).  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Дөйөм исемлек ===
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:25 июлдә тыуғандар&lt;/categorytree&gt;''
* 1575: Кристоф Шейнер, [[Германия]] [[Астрономия|астрономы]]. 
* [[1855]]: Юлиан Кулаковский, [[Рәсәй империяһы]] [[Филология|филологы]], [[тарих]]сы, [[Археология|археолог]], [[Боронғо Рим]] һәм [[Византия]] буйынса белгес.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1894]]: [[Гаврило Принцип]], [[Сербия]]ның милләтсе-революционеры.
* [[1905]]: Элиас Канетти, [[Австрия]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], [[Нобель премияһы]] лауреаты (1981).
* [[1935]]: Лилиана Алёшникова, [[СССР]] һәм [[Рәсәй]]ҙең [[театр]] һәм кино актёры, [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған артисы (1989).
* [[1955]]: Искәндәр Сәйфуллин, СССР һәм Рәсәй [[Архитектура|архитекторы]], [[Ҡазан]]дағы Ҡол Шәриф мәсете проекты авторҙарының береһе. [[Татарстан Республикаһы]]ның Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2012).
* [[1975]]: Евгений Набоков, Рәсәй [[хоккей]]сыһы (ҡапҡасы), [[Ер|донъя]] чемпионы (2008). }}

== {{Үлем}} == 
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:25 июлдә вафат булғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1980]]: [[Владимир Высоцкий]], СССР актёры, шағир һәм йырҙар авторы-башҡарыусы.
* [[2007]]: [[Таһир Сәйфуллин]], дирижёр, Башҡортостандың халыҡ артисы (1995).

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|Ж25]]
[[Категория:25 июль]]</text>
      <sha1>sbvcnbf0gk7my691imxtrrjdfwqi1rq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үҙәк универмаг (Дондағы Ростов)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115588</id>
    <revision>
      <id>1301343</id>
      <parentid>1060799</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T03:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1301343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8266" sha1="gtvsx466kfhbvs8oe2sv8cvrgf2wyrg" xml:space="preserve">{{Достопримечательность 
|Тип                      = 
|Русское название         = Үҙәк универмаг
|Оригинальное название    = 
|Изображение              = Вид на дом Г.Г.Пустовойтова с пр. Буденновского. Ростов-на-Дону Пономарева.jpg
|Подпись изображения      = XX быуат башында төҙөлгән бина
|Ширина изображения       = 
|Статус = 
|Страна = Рәсәй
|Название местоположения = ҡала
|Местоположение = [[Дондағы Ростов]], Оло Баҡса урамы, й.46/30
 |Архитектурный стиль = модерн
|Автор проекта = 
|Строитель = 
|Основатель = 
|Первое упоминание =
|Основание = 1910 йыл
|Основные даты = {{Достопримечательность/Даты||||||}}
|Упразднён =
|Начало строительства = 
|Окончание строительства = 
|Здания = {{Достопримечательность/Здания||||||}}
|Приделы =
|Реликвии =
|Состояние =
|Сайт =
|Commons = 
}}
'''Үҙәк универмаг''' — [[Дондағы Ростов]] ҡалаһында, [[Оло Баҡса урамы (Дондағы Ростов)|Оло Баҡса урамы]], 46/30 адресы буйынса урынлашҡан бина&lt;ref name=&quot;О Компании//Сайт Центрального универмага&quot;&gt;&lt;/ref&gt;. [[Ростов өлкәһе]] Администрация Башлығының [[1998 йыл]]дың 9 октябрендәге 411-се ҡарарына ярашлы регион әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты иҫәбенә инә ([[Ростов өлкәһе]] етәкселеге Ҡарары редакцияһында 27.11.2014 № 495)&lt;ref name=&quot;Перечень объектов культурного наследия регионального значения г. Ростова-на-Дону//Официальный портал Правительства Ростовской области &quot;&gt;[http://www.donland.ru/Default.aspx?pageid=78746 Перечень объектов культурного наследия регионального значения г. Ростова-на-Дону//Официальный портал Правительства Ростовской области]&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
Ростов үҙәк универмагы урынлашҡан йорт, [[XX быуат]] башында ҡалала Г. Г. Пустовойтовтың сауҙа йорто булараҡ билдәле&lt;ref name=&quot;Перечень объектов культурного наследия регионального значения г. Ростова-на-Дону//Официальный портал Правительства Ростовской области&quot;&gt;&lt;/ref&gt;. Г. Г. Пустовойтов — судно биләүсе, ҡала меценаты, уның аҡсаһына [[1910 йыл]]да был йорт төҙөлә&lt;ref name=&quot;Перечень объектов культурного наследия регионального значения г. Ростова-на-Дону//Официальный портал Правительства Ростовской области&quot;&gt;&lt;/ref&gt;. Төҙөлөш архитектор Е. М. Гулин проекты буйынса башҡарыла.

Сауҙа йорто ҡаланың тарихи өлөшөндә, ике төп магистралдең — [[Оло Баҡса урамы (Дондағы Ростов)|Оло Баҡса урамы]] менән [[Будённый проспекты]] киҫешкән ерендә урынлашҡан&lt;ref name=&quot;Торговый дом Г. Г. Пустовойтова&quot;&gt;[http://tourism.rostov-gorod.ru/attractions/detail.php?ID=108490&amp;SECTION=15395 Торговый дом Г. Г. Пустовойтова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140712092900/http://tourism.rostov-gorod.ru/attractions/detail.php?SECTION=15395&amp;ID=108490 |date=2014-07-12 }}&lt;/ref&gt;. Баштан уҡ был йорттоң төрлө учреждениеләр һәм ойошмалар ихтыяжы өсөн ҡуртымға биреләсәк икәне билдәле була.&lt;ref name=&quot;Архитектура стиля «Модерн»&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Йортта [[Лондон (ҡунаҡхана, Таганрог)|«Лондон» ҡунаҡханаһы]] һәм «Центральный» отеле, А. Гирштейндың зәргәр һәм сәғәт магазины урынлаша. Ростов универмагының иҫке өлөшөндә, үҙәк офисы Ригала булған, «Проводник» фирмаһының филиалы урынлаша&lt;ref name=&quot;Архитектура стиля «Модерн»&quot;&gt;[http://architecture.artyx.ru/books/item/f00/s00/z0000005/st012.shtml Архитектура стиля «Модерн»]&lt;/ref&gt;.

Совет осоронда был йортта [[Дондағы Ростов]] Төньяҡ-Кавказ университетының фәнни китапханаһы эшләй. 1940-сы йылдарҙа ул емерелә һәм [[1949 йыл]]да архитекторҙар П. С. Калашников һәм Г. А. Петровтың проекттары буйынса тергеҙелә. [[1965 йыл]]да архитектор Лихобабиндың проекты буйынса өҫтәлмә ҡабырғаһы барлыҡҡа килә.&lt;ref name=&quot;Архитектура стиля «Модерн»&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

[[XXI быуат]]та элекке Пустовойтовтың сауҙа йорто бинаһында [[Үҙәк универмаг (Дондағы Ростов)|Ростов үҙәк универмагы]] урынлашҡан&lt;ref name=&quot;Торговый дом Г. Г. Пустовойтова&quot;&gt;&lt;/ref&gt;Уның дөйөм майҙаны 4000 квадрат метрҙан артыҡ. Универмаг бинаһына реконструкциялау үткәрелә, склад бүлмәләрен кәметеү иҫәбенә майҙаны ҙурайтыла, өҫтәлмә бүлмәләр файҙаланыуға индерелә&lt;ref name=&quot;О Компании//Сайт Центрального универмага&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
File:Башня с часами (с пр. Будёновский).jpg
File:Доходный дом Г.Г. Пустовойтова.JPG
File:Доходный дом Г.Г. Пустовойтова (ЦУМ).JPG
&lt;/gallery&gt;

== Һүрәтләү ==
Йорт модерн стилендә&lt;ref name=&quot;О Компании//Сайт Центрального универмага&quot;&gt;[http://www.center-univermag-rostov.ru/about.php О Компании//Сайт Центрального универмага] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211080607/http://www.center-univermag-rostov.ru/about.php |date=2017-02-11 }}&lt;/ref&gt;. Тәҙрә элементтары был стилгә хас булғанса&lt;ref name=&quot;Архитектура стиля «Модерн»&quot;&gt;&lt;/ref&gt;. Йортта нуленсе, беренсе, икенсе, өсөнсө һәм дүртенсе ҡаттар бар&lt;ref name=&quot;О Компании//Сайт Центрального универмага&quot;&gt;&lt;/ref&gt;. Төҙөлөш барған осорҙа был ҡаланың иң ҙур төҙөлөштәренең береһе була&lt;ref name=&quot;Торговый дом Г. Г. Пустовойтова&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{примечания}}

== Һылтанмалар ==
* [http://wikimapia.org/#lang=ru&amp;lat=47.219364&amp;lon=39.711413&amp;z=16&amp;m=b&amp;show=/1493858/ru/Центральный-универмаг-(ЦУМ) ЦУМ на Викимапии]

[[Категория:XX быуат архитектураһы]]
[[Категория:Дондағы Ростов]]
[[Категория:Дондағы Ростовтың иҫтәлекле урындары]]</text>
      <sha1>gtvsx466kfhbvs8oe2sv8cvrgf2wyrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әйүпов Рәфғәтдин Талип улы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121283</id>
    <revision>
      <id>1301347</id>
      <parentid>1239735</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T09:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1301347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7734" sha1="hgrfj5vv5weah5i5mgsjt717l4o31gq" xml:space="preserve">{{Однофамильцы|Әйүпов}}
{{Ук}}
'''Әйүпов Рәфғәтдин Талип улы''' ([[15 март]] [[1914 йыл]] — [[19 декабрь]] [[1987 йыл]]) — нефтсе, 1949—1978 йылдарҙа Урал‑Себер магистраль нефть үткәргестәре идаралығының «Собханғол» нефтте һурҙырып бушатыу станцияһы машинисы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966).

== Биографияһы ==
Рәфғәтдин Талип улы Әйүпов 1914 йылдың 15 мартында [[Өфө губернаһы]] [[Бәләбәй өйәҙе]] [[Иҫке Собханғол (Туймазы районы)|Собханғол]] ауылында&lt;ref&gt;Хәҙер Башҡортостан Республикаһының [[Туймазы районы]]ның [[Иҫке Собханғол (Туймазы районы)|Иҫке Собханғол]] ауылы&lt;/ref&gt; тыуған.

17 йәшлек егет тракторсылар курсын тамамлай һәм совхозда механизатор булып эшләй башлай.

[[Бөйөк Ватан һуғышы]]на тиклем [[Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы (РККА)|Ҡыҙыл Армияла]] өс йыл хеҙмәт итә һәм тыуған ауылы Собханғолға әйләнеп ҡайта. Тиҙҙән яңынан совет-фин ҡораллы конфликт барышында хеҙмәт итеү өсөн саҡыртып алына. Ете ай тыныс тормоштан һуң [[1941 йыл]]дың 22 июне тыуа, һәм ул яңынан ҡулына ҡорал ала. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нан 1946 йылда ғына әйләнеп ҡайта.

Һуғыштан һуңғы ваҡытта ул ҙур нефть өсөн көрәштең алғы һыҙығында була, нефттең девон ятҡылыҡтары туранан-тура тыуған ауылы Собханғол аҫтында һәм уның тирә-яғында асыла. Әйүпов «[[Туймазы]]—[[Өфө]]» нефть үткәргесе төҙөүҙә эшләй. Автоколонна контораһында уны бер нисә минут эсендә эшкә алалар һәм уның икенсе көнөндә үк үҙенә беркетелгән машинала тәүге рейсҡа сығып китә. Шулай, [[1946 йыл]]дың апрелендә кисәге хәрби шофер удар төҙөлөш ҡатнашыусыһы булып китә. Ә [[1947 йыл]]дың ноябрендә, Октябрҙең 30-йыллығы алдынан, нефть үткәргес төҙөүселәре еңеү байрам итә: беренсе тапҡыр улар һалған торбалар буйынса Туймазы нефте [[Өфө нефть эшкәртеү заводы]]на бара. Нефть үткәргесе сафҡа индерелгәндән һуң, Рәфғәтдин Талип улы насос машинисы квалификацияһы алып, уны эксплуатациялаусы булып китә.

Нефть сығарыу буйынса ете йыллыҡ план заданиеһын үтәгәндә юғары ҡаҙаныштары һәм юғары техник-иҡтисади күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 майындағы указы менән, Әйүпов Рәфғәтдин Талип улына «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

Әйүпов 30 йыл нефть үткәргес транспортта машинист вахтаһын үтәй, был йылдар дауамында уның тарафынан тиҫтәләрсә миллион тонна углеводород сеймалы һурҙырып ҡыуҙырылған&lt;ref&gt;[http://www.bashkortostan.ru/president/news/index.php?ELEMENT_ID=15091 70-летие трубопроводного транспорта республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309165732/https://www.bashkortostan.ru/president/news/index.php?ELEMENT_ID=15091 |date=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt;.

1976 йылдың июнендә пенсияға киткәнгә тиклем РСФСР Главнефтеснаб Урал-Себер нефть үткәргесе идаралығының Собханғол нефть һурҙырып ҡыуҙырыу станцияһы машинисы булып эшләй&lt;ref&gt;[http://www.agidel.ru/ArhivPDF/2009/09/RB-30-9-2.pdf Субханкуловский Левша победил в Одессе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927210752/http://www.agidel.ru/ArhivPDF/2009/09/RB-30-9-2.pdf |date=2013-09-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vsesmi.ru/news/58587/148717/ Субханкулово: его судьба нефтяной трубой пролегла]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Әйүпов Рәфғәтдин Талип улы 1987 йылдың 19 декабрендә вафат була, Туймазыла ерләнгән.

== Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре ==
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
* Ленин ордены
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы

== Әҙәбиәт ==
* Герои труда/ Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трех степеней из Башкортостана./ сост. Р. А. Валишин [и др.]. — Уфа : Китап, 2011. — 432 с. : ил. - ISBN 978-5-295-05228-6.

== Шулай уҡ ҡара ==
* [[Башҡортостандың Социалистик Хеҙмәт Геройҙары]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==

* {{Warheroes|id=14764|star=Labor|author=Сергей Каргапольцев|name=Аюпов Рафгетдин Талипович|accessdate=2016-07-07}}
* [http://rb7.ru/node/103481  Подвиги Рафгетдина Аюпова. Ратный плюс трудовой]
* [https://web.archive.org/web/20130703152455/http://www.museum-rogwu.ru/PDF/00309.pdf Газ тармағы профессионалдары]
* [http://www.tuimazimcb.ru/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;layout=item&amp;id=2215 Аюпов Рафгетдин Талипович// Межпоселенческая центральная библиотека муниципального района Туймазинский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170214180436/http://www.tuimazimcb.ru/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;layout=item&amp;id=2215 |date=2017-02-14 }}

[[Категория:Социалистик Хеҙмәт Геройҙары]]
[[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Ленин ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Туймазы районында тыуғандар]]
[[Категория:Совет-фин һуғышында (1939—1940) ҡатнашыусылар]]
[[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар]]</text>
      <sha1>hgrfj5vv5weah5i5mgsjt717l4o31gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡара йөҙҙәр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144532</id>
    <revision>
      <id>1301334</id>
      <parentid>1267244</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T14:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1301334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6289" sha1="1ckivu8ggre2u3h7ckiia0v0sgtfybx" xml:space="preserve"> {{Ук}}
'''Ҡара йөҙҙәр''' ({{lang-ru|Черноликие}}) — башҡорт һәм татар әҙәбиәте классигы, [[Башҡортостандың халыҡ шағиры|БАССР-ҙың халыҡ шағиры]] [[Мәжит Ғафури]] әҫәре. [[Башҡорт әҙәбиәте]]нең тәнҡитле реализм әҫәрҙәренең береһе&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://cyberleninka.ru/article/n/novoe-prochtenie-povesti-chernolikie-madzhita-gafuri Новое прочтение повести «Черноликие» Маджита Гафури — тема научной статьи по литературе, литературоведению и устному народному творчеству, читайте бесплатно текст научно-иссле…]&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
Тәүге тапҡыр [[1927 йыл]]да [[Ҡазан]]да [[татар теле]]ндә 140 биттә баҫыла.
Һуңыраҡ [[Өфө]]лә тәүге тапҡыр [[1933 йыл]]да [[башҡорт теле]]нә тәржемә ителә һәм латин графикаһы нигеҙендә баҫтырыла&lt;ref name=&quot;biografia&quot;&gt;[http://mazhit-gafuri.ru/part/bibliografiya/ Мажит Гафури: библиография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319182227/http://mazhit-gafuri.ru/part/bibliografiya/ |date=2011-03-19 }}&lt;/ref&gt;. «Ҡара йөҙҙәр» повесы элегерәк мәктәптә «Туған әҙәбиәт» дәресе программаһына индерелгәйне һәм өйрәнелә ине.

«Ҡара йөҙҙәр» повесында ауыл мәктәбендә уҡыған сағында яҙыусы үҙе шаһит булған реаль ваҡиғалар һүрәтләнә.

Коммунистар партияһы хакимлыҡ иткән осорҙа әҫәр атеистик пропаганда маҡсатына хеҙмәт итә.

== Ҡыҫҡаса йөкмәткеһе ==
Повеста ҡатын-ҡыҙҙарҙың трагик яҙмышы, [[XIX быуат]]тың 90-сы йылдарында татар-башҡорт йәмғиәтендә ислам донъя ҡоролошо дин ҡанундары һүрәтләнә.

Повестың төп геройҙары — Ғәлимә исемле ҡыҙ һәм уның һөйгән йәре, ауыл егете Закир. Сибәр ҡыҙ Ғәлимә Закирҙы ярата. Уларҙың бәхетле ғаилә тормошо тураһында хыялына байҙарҙың улдары һәм мулла-хәҙрәт ҡамасаулай. Ғашиҡтарҙың осрашыуы уларҙы шәриғәт законын боҙоуҙа һәм диндән яҙыуҙа ғәйепләү өсөн етерлек шарт булып тора. Ҡыҙҙың атаһы, Фәхри, ҡыҙын өйөнән ҡыуа. Закир ҡалаға китергә мәжбүр була. Ғәлимә, хурлыҡты күтәрә алмай, аҡылдан яҙа һәм мәкегә батып үлә. Закирҙы туҡмайҙар, шунан һуң ул үпкә туберкулезы менән ауырый.

== Ҡулланыу ==
Повестың мотивы буйынса [[Башҡорт дәүләт академия драма театры]]нда «Ҡара йөҙҙәр» спектакле ҡуйыла. Спектаклдең тәүге постановкаһы 1938 йылдың 5 майында үтә.

1981 йылда Ҡаҙанда повесть буйынса «Мөхәббәт өсөн яза» операһы ҡуйыла.

1980 йылда Өфөлә, ҡурсаҡ театрында, повесть мотивтары буйынса «Ғәлимә» исемле ҡурсаҡ спектакле ҡуйыла.

1965 йылда [[Башҡорт АССР-ы]]нда Ленинград балетмейстеры [[Мостаев Хашим Фәтих улы|Хашим Мостаев]] ҡуйылышында «Ҡара йөҙҙәр» балеты ҡуйыла.

2016 йылда [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры]]ның «Ҡара йөҙҙәр» повесы мотивы буйынса спектакле «Рәссамдың костюмдар буйынса иң яҡшы эше» номинацияһында «Алтын битлек» премияһына лайыҡ була&lt;ref&gt;http://bashinform.ru/news/840520-spektakl-chernolikie-bashkirskogo-teatra-dramy-imeni-mazhita-gafuri-udostoen-premii-zolotaya-maska/#ixzz469C74bfI {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419004216/http://www.bashinform.ru/news/840520-spektakl-chernolikie-bashkirskogo-teatra-dramy-imeni-mazhita-gafuri-udostoen-premii-zolotaya-maska/#ixzz469C74bfI |date=2016-04-19 }}&lt;/ref&gt;.
{{начало цитаты}}
Был хәл утыҙ йыл элек булды. Беҙ, бәләкәй шәкерттәр, киске намаҙҙан һуң башҡаларҙан алдараҡ сыҡтыҡ һәм мәҙрәсәгә әйләнеп ҡайттыҡ.

Киске намаҙҙан һуң беҙгә дәрескә хәҙрәт килергә тейеш ине. Шуға күрә беҙ йәшәгән мәҙрәсә йыйыштырылған ине, тәҙрә янындағы тәпәш өҫтәлгә шаҡмаҡлы ашъяулыҡ ябылған, ә уң яҡта, иҙәндә бер нисә мендәр тау булып өйөлөп ята.

Беҙ килгәндән һуң күп тә тормай Ғәли-хәлфә әйләнеп килде һәм хәҙрәт килгәнен белдереп беҙгә ишара яһаны. Бөтәһе лә ултырҙылар ҙа тын ҡалдылар. Беҙ китапҡа текәлдек һәм бик иғтибарлы уҡып ултырған кеше һымаҡ ҡиәфәт алдыҡ.
{{конец цитаты|источник=http://mazhit-gafuri.ru/part/povesti/Chernolikie/1}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}


[[Категория:Башҡорт әҙәбиәте]]
[[Категория:Алфавит буйынса әҙәбиәт әҫәрҙәре]]</text>
      <sha1>1ckivu8ggre2u3h7ckiia0v0sgtfybx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149201</id>
    <revision>
      <id>1301342</id>
      <parentid>1275343</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T01:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1301342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8673" sha1="jykppdi3ag9pc9rgnni4go1347dlarq" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы''' —{{lang-ru|Верхне-Араслановское водохранилище}} - [[Рәсәй Федерацияһы]] [[Силәбе өлкәһе]] һәм [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] сигендә [[Ҡариҙел (йылға)|Ҡариҙел йылғаһындағы]] төҙөлөп бөтөлмәгән һыуһаҡлағыс.

== Тарихынан ==
Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы төҙөлә башлаған, әммә шулай ҙа төҙөлөп бөтмәй, туҡтап ҡалған. Өлөшләтә төҙөлгән дамбаның ярпыларын Башҡортостандың [[Билән]] ауылы янында &lt;ref name=&quot;topo&quot;&gt;[http://www.geonames.org/577647/Belyanka.html 577647/Belyanka], GeoNames.&lt;/ref&gt; ({{lang-ru|Белянка (Башкортостан)|Белянка}}), [[Наҙы-Петровск]]иҙан түбәнерәк ағымы буйында күрергә була. Һыуһаҡлағыстың атамаһы [[Ҡариҙел (йылға)|Ҡариҙел]] йылғаһы буйындағы [[Арыҫлан (Наҙы-Петровск районы)|Арыҫлан]] ауылынан алып бирелгән.

{{External media
|image1=[http://www.geocaching.su/photos/areas/50477.jpg  «Геокэшинг» сайтында Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысының төҙөлгән өлөштәре фотографиялары (1 күренеш)]
|image2=[http://www.geocaching.su/photos/areas/50478.jpg «Геокэшинг» сайтында Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысының төҙөлгән өлөштәре фотографияһы (2 күренеш)]
}}

1996 йылда һыу тултырғанда&lt;ref name=&quot;of-doc2&quot;&gt;[http://www.ural-region.net/bchel/positud/watchpkmix9.htm Об использовании запасов торфа из зоны затопления Верхне-Араслановского водохранилища Нязепетровского района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826120315/http://www.ural-region.net/bchel/positud/watchpkmix9.htm |date=2014-08-26 }}, Постановление Главы администрации Челябинской области от 17.01.1995 г. № 20.&lt;/ref&gt;) [[Ҡариҙел (йылға)|Ҡариҙел]] йылғаһы буйындағы һәм уның түбәнге ағымындағы ҡушылдыҡтарының майҙандары һыу аҫтында ҡала. Һыу аҫтында ҡалаһы 5 тораҡ пунктта йәшәгән кешеләрҙе күсерер өсөн « Наҙы-Петровский үҙәк усадьбаһы» проектлана һәм 1991—1995 йылдарҙа төҙөлөш башлана. Барлығы 430 кеше күсенергә тейеш була&lt;ref name=&quot;of-doc1&quot;&gt;[http://www.ural-region.net/bchel/positew/watchlkjfx9.htm О строительстве Верхне-Араслановского водохранилища и центральной усадьбы совхоза «Нязепетровский»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826160919/http://www.ural-region.net/bchel/positew/watchlkjfx9.htm |date=2014-08-26 }}, Постановление Глав администрации Свердловской и Челябинской областей от 31.01.1992 г. № 38.&lt;/ref&gt;.

[http://wikimapia.org/#lang=ru&amp;lat=56.030107&amp;lon=59.250759&amp;z=17&amp;m=b&amp;show=/20464208/ru/ Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысының төҙөлгән өлөштәре  Соҡоро, плотина ярпылары] спутник фотографияларында ап-асыҡ күренә.&lt;!--
Планлаштырылған: һыу көҙгөһө майҙаны — км², яҡынса оҙонлоғо — км, максималь киңлеге — м, уртаса тәрәнлеге — м, максималь — м, тулы күләме — куб. км, шулай уҡ файҙалы өлөшө — куб. км.--&gt;

Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысын төҙөү [[Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысы]]на өҫтәмә булараҡ [[Свердловск өлкәһе|Свердловскиҙың]] Промышленный районын һыу менән тәьмин итеү системаһына ярҙамсы өлөш итеп ҡаралған булған, өҫтәүенә [[ҡариҙел]] йылғаһы&lt;ref name=&quot;of-doc1&quot; /&gt;.

== Тәбиғәте ==

Бер нисә йыл дауамында Ҡариҙел йылғаһы бөгөлөндә урынлашҡан котлованға яйлап һыу тулып, тәрән соҡорло һыу ятҡылығы барлыҡҡа килгән, уның үҙәгендә ҙур бетон «һарай-лабиринт» тора.

Уның үҙ флораһы һәм фаунаһы бар, әммә һыуҙан сығып торған төҙөлөш элементтары арҡаһында һыу инеү тыйылған.

Һыу ятҡылығында [[һыла]], [[алабуға]], [[ҡорман]] һәм башҡа балыҡтар бар &lt;ref&gt;[https://catcher.fish/enciklopedia/vodoemy/urfo/verhne-araslanovskoe-vodohranilishhe/ ВЕРХНЕ-АРАСЛАНОВСКОЕ ВОДОХРАНИЛИЩЕ//Географические сведения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406170840/https://catcher.fish/enciklopedia/vodoemy/urfo/verhne-araslanovskoe-vodohranilishhe/ |date=2019-04-06 }}&lt;/ref&gt;.

== Сығанаҡтар ==
* Решение Челябинского облисполкома от 17 декабря 1990 года № 545. «О зоне санитарной охраны Верхне-Араслановского водохранилища — источника хозпитьевого водоснабжения Свердловского промрайона».
* Постановление Главы администрации Свердловской области и Главы администрации Челябинской области от 31 января 1992 года № 38. «О строительстве Верхне-Араслановского водохранилища и центральной усадьбы совхоза „Нязепетровский“».
* Постановление Главы администрации Челябинской области от 17 января 1995 года № 20 «Об использовании запасов торфа из зоны затопления Верхне-Араслановского водохранилища Нязепетровского района».
* Постановление Правительства Российской Федерации от 6 марта 1998 года № 292 «О Концепции Федеральной Целевой программы „Обеспечение населения России питьевой водой“ и осуществлении первоочередных мероприятий по улучшению водоснабжения населения».

== Шулай уҡ ҡара ==
*[[Арғужа һыуһаҡлағысы]]
* [[Үрге Ирәмәл һыуһаҡлағысы]] 
== Иҫкәрмәләр ==
{{Примечания}}

== Һылтанмалар ==
*УРАЛ. Иллюстрированная краеведческая энциклопедия [http://quist.pro/books/ural_03.v.2.php]
* Недостроенная плотина Верхне - Араслановского водохранилища [https://avtobrodiaga.ru/Nedostroennaja-plotina-Verhne-Araslanovskogo-vodohranilishha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406170839/https://avtobrodiaga.ru/Nedostroennaja-plotina-Verhne-Araslanovskogo-vodohranilishha |date=2019-04-06 }}
*ВЕРХНЕ-АРАСЛАНОВСКОЕ ВОДОХРАНИЛИЩЕ//Географические сведения [https://catcher.fish/enciklopedia/vodoemy/urfo/verhne-araslanovskoe-vodohranilishhe/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406170840/https://catcher.fish/enciklopedia/vodoemy/urfo/verhne-araslanovskoe-vodohranilishhe/ |date=2019-04-06 }}

{{Силәбе өлкәһе һыу ятҡылыҡтары}}

[[Категория:Силәбе өлкәһе һыуһаҡлағыстары]]
[[Категория:Ҡариҙел]]
[[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы]]</text>
      <sha1>jykppdi3ag9pc9rgnni4go1347dlarq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Һөрмә</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164699</id>
    <revision>
      <id>1301346</id>
      <parentid>1264362</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T08:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1301346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6438" sha1="3jvtczba3x2nffo4doa84wdteciidku" xml:space="preserve">{{УК}}'''Һөрмә''' ({{lang-lat|Stibium}}, Sb) — ({{lang-ru|Сурьма}}) — [[Менделеевтың периодик таблицаһы|Менделеевтың периодик таблицаһының]] 5-се осоро, 15-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 51. Атом һаны 51. Ябай һөрмә матдәһе көмөшһыу-аҡ, күкһел төҫмөрлө ярмаланып торған ярым металл. Төрлө баҫым ваҡытында дүрт металл аллотроп модификацияһы һәм өс аморф модификацияһы (шартлаусан, ҡара һәм һары һөрмә) билдәле.

== Символы ==
Һөрмә элементының символы — Sb (''Стибиум'' тип уҡыла).

== Тарихы ==
Һөрмә борондан билдәле. Яҡынса беҙҙең эраға тиклем 3000 йылдар самаһында уны көнсығыш илдәрендә һауыт эшләү өсөн ҡулланалар. Б.э.т. XIX быуатта уҡ боронғо Мысырҙа ялтырауыҡ һөрмә онтағы (тәбиғи Sb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) ҡулланылған, ул ''mesten'' йәки ''stem'' исеме аҫтында ҡаш ҡарайтыр өсөн ҡулланылған.

[[Боронғо Греция]]ла ул στίμμι һәм στίβι тип аталған, ошонан килеп сыҡҡан да инде {{Lang-la|stibium}}&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Walde A., Hofmann J. B|заглавие=Lateinisches etymologisches Wörterbuch|том=2|место=Heidelberg|издательство=Carl Winter’s Universitätsbuchhandlung|год=1938|seite=591}}&lt;/ref&gt;. Яҡынса б.э. XII—XIV быуаттарында ''antimonium тигән'' .атамаһы барлыҡҡа килә. [[1789 йыл]]да А. Лавуазье һөрмәне ''antimoine'' исеме аҫтында химик элементтар исемлегенә индергән&lt;ref&gt;{{Китап|год=1789|заглавие=Traité Élémentaire de Chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après des découvertes modernes|издательство=Cuchet, Libraire|место=Paris|страницы=192|ссылка=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8615746s/f252.image.r=.langEN|ref=Lavoisier|автор=Lavoisier, Antoine}}&lt;/ref&gt; (хәҙерге инглизсә ''antimony'', испан һәм итальян — ''antimonio'', немецса — ''Antimon''). Урыҫ теленә «сурьма» төрөк һәм ҡырым татарҙарынан килеп ингән&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Фасмер М.|заглавие=Этимологический словарь русского языка|том=3|ссылка=http://etymolog.ruslang.ru/vasmer.php?id=809&amp;vol=3|место=М.|издание=Прогресс|год=1964–1973|страницы=809}}&lt;/ref&gt;

=== Ятҡылыҡтары ===
Һөрмә ятҡылыҡтары [[Көньяҡ Африка Республикаһы|КАР]], [[Алжир]], [[Әзербайжан]], [[Тажикстан]], [[Болгария]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]], [[Финляндия]], [[Ҡаҙағстан]], [[Сербия]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]], [[Ҡырғыҙстан]] дәүләттәрендә билдәле&lt;ref&gt;[http://kosmopark.com/poleznie-iskopaemie/mestorozhdenie-surmi Месторождение сурьмы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://wiki.web.ru/wiki/Категория:Месторождения_сурьмы Категория: Месторождения сурьмы — wiki.web.ru]&lt;/ref&gt;.

=== Миҡдары ===
АҠШ Геология хеҙмәте статистика мәғлүмәттәре буйынса:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+2010 йылда һөрмәнең донъя резервы (һөрмә миҡдары тонналарҙа)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Antimony Uses, Production and Prices Primer|url=http://tri-starresources.com/assets/Antimony%20Primer%20Final%20Jan%202012(1).pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025010012/http://tri-starresources.com/assets/Antimony%20Primer%20Final%20Jan%202012%281%29.pdf|archivedate=2012-10-25|accessdate=2012-04-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025010012/http://tri-starresources.com/assets/Antimony%20Primer%20Final%20Jan%202012%281%29.pdf |date=2012-10-25 }}&lt;/ref&gt;
!Илдә
!Резерв
!%
|-
|{{CHN}}
|950 000
|51,88
|-
|{{RUS}}
|350 000
|19,12
|-
|{{BOL}}
|310 000
|16,93
|-
|{{TJK}}
|50 000
|2,73
|-
|{{ZAF}}
|21 000
|1,15
|-
|Башҡа (Канада/Австралия)
|150 000
|8,19
|-
!Донъяла бөтәһе
!831 1 000
!100,0
|}

== Иҫкәрмә ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Сурьма// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 25-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

== Һылтанмалар ==
* [https://bigenc.ru/literature/text/4174637 Сурьма//Большая российская энциклопедия]{{Недоступная ссылка|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sb/key.html Сурьма на Webelements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231132730/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Sb/key.html |date=2006-12-31 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb051.htm Сурьма в Популярной библиотеке химических элементов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161205085315/http://n-t.ru/ri/ps/pb051.htm |date=2016-12-05 }}
* [http://wiki.web.ru/wiki/_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BA%D0%B8 Сеннайоки (Финляндия) — уникальное месторождение самородной сурьмы]

{{Тышҡы һытанмалар}}
[[Категория:Үтә хәүефле матдәләр]]
[[Категория:Пниктогендар]]
[[Категория:Химик элементтар]]
[[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]]</text>
      <sha1>3jvtczba3x2nffo4doa84wdteciidku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡоромуйын (тау,Ырымбур өлкәһе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166472</id>
    <revision>
      <id>1301340</id>
      <parentid>992333</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T19:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1301340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3328" sha1="5g8mhrj17cb3cvok7li97c30at3o09a" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Ҡоромуйын''' ({{lang-ru| Курмаин}}) — Көньяҡ Уралдағы [[Ырымбур өлкәһе]] менән [[Башҡортостан]] сигендә һуҙылып киткән Ҡараморонтау һыртындағы тау. Русса уны «Нос-Гора» (Курмаин) тип тә атайҙар.&quot;Ҡоро&quot; һәм «муйын» һүҙҙәренән алынған («Сухая шея»).

Тау [[Һаҡмар (йылға)|Һаҡмар]] йылғаһының уң яҡ ярында Кондуровка ҡасабаһынан 2,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 1936 йылда палеонтолог В. Е. Руженцев Ҡоромуйынтауҙың көньяҡ һыртындағы үҫемлектәр донъяһын ентекләп өйрәнеп, уның пермь системаһының һаҡмар ҡатламына ҡарауын дәлилләй.

Тау халыҡ-ара стратиграфик әһәмиәткә эйә. Ул тәбиғи геология һәм ландшафт ҡомартҡыһы, майҙаны — 168,6 га.

Көнсығыш һырт менән Ҡоромуйын тауы тығыҙланған эбизташ ҡатламдарынан (плиталарынан) тора. Эзбизташ менән ҡомташ аралаш барлыҡҡа килгән тау тоҡомоноң көньяҡ һәм көньяҡ-көнбайыш киҫелеше — һҺҡмар ҡатламының (ярус) стратотибы.

Был ҡатламдың киҫелештә күренгән дөйөм ҡеүәте 900 м. Һаҡмар ҡатламының ташҡа әйләнгән фаунаһы ентекләп тикшереләгән һәм ваҡ моллюскалар ҡабырсаҡтарынан, диңгеҙ хайуандарының (мшанка, диңгеҙ лилияһы) ҡалдыҡтарынан тора. Бында шулай уҡ фузулинидалар һәм радиолярийҙарҙың ваҡ ҡына ҡабырсаҡтары осрай.

Тәү тапҡыр уны 1874 йылда академик А. П. Карпинский өйрәнә башлаған, ул фәндә беренсе булып «һаҡмар» ҡатламы терминын ҡулланған . 1991 йылда тау киҫелешендә пермь системаһы буйынса халыҡ-ара геологтар конгрессы ваҡытында экскурсия үткәрелә. Тауҙың көньяҡ текә итәгендә карст күлдәре бар. Береһе-«Түңәрәккүл», ә икенсеһе тәрән булғанға «Шайтан сөңгөлө» (Чёртов омут) тип атала.

== Һылтанмалар ==
* [http://kraeved.opck.org/biblioteka/geografiya_priroda/prirodnoe_nasledie/prirodnoe_nasledie.pdf А. А. Чибилев «Природное наследие Оренбургской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123144459/http://kraeved.opck.org/biblioteka/geografiya_priroda/prirodnoe_nasledie/prirodnoe_nasledie.pdf |date=2018-11-23 }}
[[Категория:Көньяҡ Урал тауҙары]]
[[Категория:Ырымбур өлкәһе тауҙары]]</text>
      <sha1>5g8mhrj17cb3cvok7li97c30at3o09a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡараморон (һырт, Ырымбур өлкәһе)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166477</id>
    <revision>
      <id>1301335</id>
      <parentid>989344</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T14:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1301335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3747" sha1="ds1b2ry99fys8ro2joxxtef8bp35odo" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:Долина реки Сакмары и Нос-гора - panoramio.jpg |thumb|right|270px| Һаҡмар йылғаһы Ҡараморон тауы янында]]

'''Ҡараморон''' (перевод на рус. «Чёрный нос»)— Көньяҡ Уралдағы [[Ырымбур өлкәһе]]нең Һарыҡташ районынан төньяҡҡа, [[Башҡортостан]] сигенә табан һуҙылып киткән һырт.

Атамаһы «ҡара» һәм «морон» һүҙҙәренән алынған, сөнки һырттың бер өлөшө ситтән ҡарағанда кеше танауын хәтерләтә. Рус теленә уны «Чёрный нос», «Нос-гора» тип тәржемәләйҙәр.

Тау һырты [[Һаҡмар (йылға)|Һаҡмар]] йылғаһының уң яҡ ярында Кондуровка ҡасабаһынан 2,5 км алыҫлыҡта башлана. Һырттағы тауҙар: Ҡоромуйын,Ҡараморон һ.б.

1936 йылда палеонтолог В. Е. Руженцев Ҡараморон һыртының көньяҡ битләүендәге үҫемлектәр донъяһын ентекләп өйрәнеп, уның пермь системаһының һаҡмар ҡатламына ҡарауын дәлилләй.

Тау халыҡ-ара стратиграфик әһәмиәткә эйә. Ул тәбиғи геология һәм ландшафт ҡомартҡыһы.

Көнсығыш һырт менән Ҡоромуйын тауы тығыҙланған [[эбизташ]] ҡатламдарынан (плиталарынан) тора. Эзбизташ менән ҡомташ аралаш барлыҡҡа килгән тау тоҡомоноң көньяҡ һәм көньяҡ-көнбайыш киҫелеше — һаҡмар ҡатламының (ярус) стратотибы.

Был ҡатламдың киҫелештә күренгән дөйөм ҡеүәте 900 м. Һаҡмар ҡатламының ташҡа әйләнгән фаунаһы ентекләп тикшереләгән һәм ваҡ моллюскалар ҡабырсаҡтарынан, диңгеҙ хайуандарының (мшанка, диңгеҙ лилияһы) ҡалдыҡтарынан тора. Бында шулай уҡ фузулинидалар һәм радиолярийҙарҙың ваҡ ҡына ҡабырсаҡтары осрай.

Тәү тапҡыр уны 1874 йылда академик А. П. Карпинский өйрәнә башлаған, ул фәндә беренсе булып «һаҡмар» ҡатламы терминын ҡулланған . 1991 йылда тау киҫелешендә пермь системаһы буйынса халыҡ-ара геологтар конгрессы ваҡытында экскурсия үткәрелә. Һырттың көньяҡ текә итәгендә карст күлдәре бар. Береһе-«Түңәрәккүл», ә икенсеһе тәрән булғанға «Шайтан сөңгөлө» («Чёртов омут») тип атала.

== Һылтанмалар ==
* [http://kraeved.opck.org/biblioteka/geografiya_priroda/prirodnoe_nasledie/prirodnoe_nasledie.pdf А. А. Чибилев «Природное наследие Оренбургской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123144459/http://kraeved.opck.org/biblioteka/geografiya_priroda/prirodnoe_nasledie/prirodnoe_nasledie.pdf |date=2018-11-23 }}
[[Категория:Көньяҡ Урал тауҙары]]
[[Категория:Ырымбур өлкәһе тауҙары]]</text>
      <sha1>ds1b2ry99fys8ro2joxxtef8bp35odo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үҫәргән (ҡасаба)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173813</id>
    <revision>
      <id>1301344</id>
      <parentid>1068078</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T04:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1301344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4870" sha1="e3gfm6oxu0e7pxc0h23tdylqfiyod8d" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Үҫәргән''' (Усерган) — [[Рәсәй Федерацияһы]], [[Ырымбур өлкәһе]]нең [[Ҡыуандыҡ районы]] анклавы, өлкә әһәмиәтендәге [[Медногорск]] ҡалаһы биҫтәһе.

== Географияһы, климаты ==
Үҫәргән ҡасабаһы [[Медногорск]] ҡалаһының өлөшө, Ырымбур төбәге топонимдары белгесе Сергей Михайлович Стрельников аңлатманы яҙып алған ваҡытта уға ҡаланың Чапаев урамы ингән булған. [[Беләү (йылға)|Беләү йылғаһының]] һул ярында урынлашҡан&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Стрельников С.М|заглавие=Кувандыкский край в географических названиях|ответственный=|год=1994|издание=|место=Златоуст|издательство=Издательство С. М. Стрельникова|страницы=|страниц=|isbn=}}.&lt;/ref&gt;

Ҡала үҙе өлкә үҙәге [[Ырымбур]] ҡалаһынан 223 км (тимер юлы буйлап)&lt;ref&gt;[http://rzd.ru/dbmm/images/39/121/10066 Схема Южно-Уральской железной дороги]&lt;/ref&gt; көнсығыштараҡ, ә өлкәнең ҙур сәнәғәт үҙәге — [[Орск]] ҡалаһынан 100 км көнбайыштараҡ урынлашҡан.

Климаты ҡырҡа континенталь, йәйгеһен эҫе, ҡышы — һыуыҡ, тәүлек һәм йыл әйләнәһенә температура ҙур амплитудалар менән үҙгәреп тора, болоттар һирәк һәм яуым-төшөмд сағыштырмаса аҙ.
{{ЧасовойПоясОбъекта
|Карта=Map of Russia - Yekaterinburg time zone.svg
|Объект=Медногорск
|РусскоеНазвание=Екатеринбург ваҡыты
|МеждународноеНазвание=Yekaterinburg Time Zone
|Код=YEKT
|СдвигUTC=+5:00
|СдвигMSK=+2 часа
|КодMSK=MSK+2
}}

== Тарихы ==
Үҫәргән ауылы 1920 йылда шул уҡ Беләү йылғаһы буйында көн иткән, хәҙер инде юҡҡа сыҡҡан ''Алсынбай'' ауылынан күсенгән үҫәргән ырыуы башҡорттары тарафынан нигеҙләнгән. 1981 йылғы исемлектәрҙә [[Медногорск]] ҡала советына ингән ауыл тип иҫәпкә алынған&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Китап|автор=Стрельников С.М|заглавие=Кувандыкский край в географических названиях|ответственный=|год=1994|издание=|место=Златоуст|издательство=Издательство С. М. Стрельникова|страницы=|страниц=|isbn=}}&lt;/ref&gt;.

== Этимологияһы ==
Топоним Үҫәргән тигән башҡорт ырыуынан килеп сыҡҡан, тип яҙып алған Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Китап|автор=Стрельников С.М|заглавие=Кувандыкский край в географических названиях|ответственный=|год=1994|издание=|место=Златоуст|издательство=Издательство С. М. Стрельникова|страницы=|страниц=|isbn=}}

== hылтанмалар ==
* [http://www.mojgorod.ru/orenburg_obl/mednogorsk/index.html Медногорск в энциклопедии «Мой город»]
* [http://kraeved.opck.org/towns/mednogorsk/mednogorsk.php История Оренбуржья — Медногорск] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108075135/http://kraeved.opck.org/towns/mednogorsk/mednogorsk.php |date=2012-11-08 }}

{{Медногорск ҡалаһы ҡала округы тораҡ пункттары}}

[[Категория:Ырымбур өлкәһенең башҡорт ауылдары]]
[[Категория:Ырымбур өлкәһенең бөткән ауылдары]]
[[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы]]</text>
      <sha1>e3gfm6oxu0e7pxc0h23tdylqfiyod8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әхмәтйәнов Ғәлимйән Ғарифйән улы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176392</id>
    <revision>
      <id>1301336</id>
      <parentid>1232957</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T15:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Телсе</username>
        <id>41238</id>
      </contributor>
      <comment>күренеште төҙәтеү, аныҡлаштырыу</comment>
      <origin>1301336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5859" sha1="4var62yprrnxz8gluq7ngly7t6blb9x" xml:space="preserve">{{Ук}}
''' Әхмәтйәнов Ғәлимйән Ғарифйән улы''' ([[24 июль]] [[1916 йыл]] [[Башҡорт АССР-ы]] [[Ҡыйғы районы]] [[Дүшәмбикә]] ауылы — [[2 август]] [[1996 йыл]], шунда уҡ) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (1985), [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1945), [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордендары кавалеры&lt;ref name=&quot;Ахметьянов Галимьян Гарифьянович&quot;&gt;[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero36226093/ Память народа. Ахметьянов Галимьян Гарифьянович]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;АХМЕТЬЯНОВ Галимьян&quot;&gt;[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/1111-akhmet-yanov-galim-yan-garif-yanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АХМЕТЬЯНОВ Галимьян Гарифьянович]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ахметьянов&quot;&gt;[https://1418museum.ru/heroes/8965046/ Ахметьянов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202337/https://1418museum.ru/heroes/8965046/ |date=2021-06-24 }}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
Ғәлимйән Ғарифйән улы Әхмәтйәнов 1916 йылдың 24 июлендә хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ҡыйғы районы]] [[Дүшәмбикә ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Дүшәмбикә ауыл Советы]] [[Дүшәмбикә]] ауылында тыуған&lt;ref name=&quot;АХМЕТЬЯНОВ Галимьян&quot; /&gt;. 1936 йылдан Ҡыйғы районының «Ҡыҙыл Урал» колхозында тракторист, ә 1938 йылдан Ҡыйғы МТС-ы трактор бригадаһы бригадиры булып эшләй&lt;ref name=&quot;АХМЕТЬЯНОВ Галимьян&quot; /&gt;.

[[Ҡыҙыл Армия]] сафына 1942 йылдың 2 ғинуарында Ҡыйғы район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7‑се гвардия кавалерия корпусының [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] составында, 1942 йылдың июненән — айырым гвардия элемтә дивизионында, 1943 йылдан — 7‑се айырым гвардия элемтә дивизионында Көньяҡ‑Көнбайыш, Дала, Белоруссия, 1‑се һәм 2‑се Белоруссия фронттарында һуғыша&lt;ref name=&quot;АХМЕТЬЯНОВ Галимьян&quot; /&gt;.

Һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945),  «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945), «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944) менән бүләкләнә. Һуғыштан һуң Ҡыйғы районында 1946 йылдан һәм 1953 йылдан Ҡыйғы МТС-ы бригадиры, 1949 йылдан рәйесе, 1951—52 йылдарҙа рәйес урынбаҫары, 1959 йылдан Тимирязев исемендәге колхозда механик, 1963 йылдан район «Сельхозтехника» берекмәһендә контролёр, 1974—1977 йылдарҙа 8-се ПМК механигы булып эшләй&lt;ref name=&quot;АХМЕТЬЯНОВ Галимьян&quot; /&gt;. Был йылдарҙа «Почёт Билдәһе» ордены, «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы (1970), «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1946), «Берлинды алған өсөн» (1946), «Варшаваны азат иткән өсөн» (1946), «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» һәм башҡа миҙалдар менән бүләкләнә.

== Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре ==
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «Почёт Билдәһе» ордены
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944)
* «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы (1970)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1946)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы (1946)
* «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero36226093/ Память народа. Ахметьянов Галимьян Гарифьянович]{{ref-ru}}{{V|13|07|2021}} 
* [https://1418museum.ru/heroes/8965046/ Ахметьянов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202337/https://1418museum.ru/heroes/8965046/ |date=2021-06-24 }} 
* [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/1111-akhmet-yanov-galim-yan-garif-yanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АХМЕТЬЯНОВ Галимьян Гарифьянович]{{ref-ru}}{{V|13|07|2021}}

{{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}}
{{Башҡорт атлы дивизияһы}}

[[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]]</text>
      <sha1>4var62yprrnxz8gluq7ngly7t6blb9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлимғолов Әхнәф Арыҫланбәк улы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190827</id>
    <revision>
      <id>1301348</id>
      <parentid>1294109</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T10:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1301348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12374" sha1="j0zarlngfk32765wyv1rxjmmj0qpsnx" xml:space="preserve">'''Әлимғолов Әхнәф Арыҫланбәк улы''' (28.05.1904,[[Мәләүез районы]],[[Ҡанбулат (Мәләүез районы)|Ҡанбулат]] ауылы- 1980, Үзбәк ССР-ы, Андижан өлкәһе, Айым ҡасабаһы)— педагог, Үзбәк ССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]] ветераны, өлкән лейтенант.

== Биография ==
=== Ғаиләһе, бала сағы ===
Әхнәф Әлимғолов 1904 йылдың 28 майында земство мәктәбе уҡытыусы ғаиләһендә донъяға килә. Уның олатаһы Арыҫланғәли Ғәләүетдин улы Әлимғолов та земство мәктәптәре уҡытыусыһы була. Тыуған урыны хәҙерге Мәләүез районы Ҡамбулат ауылы тип күрһәтелә, ысынында иһә был ваҡытта уның атаһы [[Әлимғолов Арыҫланбәк Арыҫланғәли улы]] хәҙерге [[Шишмә районы]] [[Ҡара Яҡуп]] ауылында земство мәктәбендә эшләй. Башҡорт халҡының аҫаба ерҙәрендә рәсми теркәлеүе ғәҙәти хәл була, сөнки Әлимғоловтарҙың тыуған ауылы- Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Ҡамбулат ауылы. Әсәһе- Фатима Мөхәмәтйән Мөхәмәтрәхим ҡыҙы- Стәрлетамаҡ өйәҙе Аллағыуат ауылынан, хәҙер был ауыл урыны нефтехимия гиганты Салауаторгсинтез предприятиеһы биләмәләренә инә.

Арыҫланбәк Әлимғолов ғаиләһендә тыуған ундан артыҡ баланың етәүһе (биш малай, ике ҡыҙ) иҫән ҡала. Арыҫланбәк Әлимғолов тирә яҡты, башҡорт фольклорын өйрәнеүсе булараҡ та таныла, уның мәҡәләләре «Вестник Оренбургского учебного округа» журналында ла баҫылып сыға. Башҡортостан тарихына ул Башҡортостан Республикаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе булараҡ та инеп ҡалған. 

Әхнәф, уның ағаһы Мөҡәддәс, ҡустыһы [[Әлимғолов Искәндәр Арыҫланбәк улы|Искәндәр]] һәм апаһы Мәрйәм Ҡара Яҡуп земство мәктәбен тамамлай. Мәрйәм был мәктәптә уҡыған берҙән-бер ҡыҙ бала була.

1917 йылда батша ҡолатылып, донъялар бутала башлағас, Әлимғоловтар тыуған яҡтарына- Ҡамбулат ауылына ҡайта. Бында ла Әлимғоловтар балалар уҡыта.

1918 йылда [[Граждандар һуғышы]] башлана, Башҡортостан бер нисә тапҡыр аҡтар, йәки ҡыҙылдар ҡулына күсә. 1918 йылдың июлендә Стәрлетамаҡ өйәҙе чех ғәскәрҙәре һәм аҡтар ҡулында ҡала, бығаса күрелмәгән аяуһыҙ террор башлана. Арыҫланбәк Әлимғоловты казактар Стәрлетамаҡҡа төрмәгә итеп яба, уны бик ҡаты язалайҙар. Үҫмер малай Әхнәф әсәһенең ҡушыуы буйынса йыш ҡына атаһының хәлен белергә йөрөй, уға аҙыҡ, кейем илтә. Сентябрь аҙағында бер барғанында атаһын саҡыра, ләкин атаһы уға яуап бирмәй. Әхнәф атаһының инде юҡ ителгәнен аңлап, илай-илай ауылға ҡайтып китә.

1919 йыл башында ҡустыһы Тәлғәт тыуа, шул уҡ йылда олатаһы- казактар тарафынан ҡаты туҡмалған ҡарт уҡытыусы Арҫланғәли Әлимғолов үлеп китә. Әсәһе Фатима Рәхимйән ҡыҙы береһенән- береһе бәләкәй балалар менән ҡала. Мөҡәддәс менән Әхнәф Әлимғоловтар уҡытыусы булып эшләй башлай. Мәрйәм апаһы йәшләй генә үлеп китә. Гөлсөм, Әнүәр һәм Тәлғәт Стәрлетамаҡта балалар йортона китә, унан малайҙар Стәрлетамаҡ педагогия техникумын тамамлай.

=== Үзбәкстанда. Бөйөк Ватан һуғышы ===
1930 йылдар тирәһендә Әхнәф Әлимғолов [[Ҡазан]] ҡалаһына китә һәм 1935 йылда [[Ҡазан университеты]]ның физика-математика факультетын тамамлай. Шул уҡ йылда уны ҡатыны Саимә менән Үзбәкстандың Фирғәнә (һуңыраҡ [[Андижан]] өлкәһе) өлкәһенә эшкә ебәрәләр. Әхнәф Әлимғоловты 24-се мәктәп директоры итеп тәғәйенләйҙәр&lt;ref name=&quot;Школа №24 г.Андижана &quot;&gt;[http://photogoroda.com/foto-446447-shkola-24.html Школа № 24 г. Андижана ]&lt;/ref&gt;. Йәш ғаилә Андижан ҡалаһында ятаҡта йәшәй. Эҫе климатҡа яраҡлашып китеүе еңелдән булмай. Бер аҙҙан улдары Эрик маляриянан үлеп китә. Һуғышҡа тиклем уларҙың тағы өс балаһы тыуа. Юғары белемле уҡытыусылар етешмәй, Саимә Әлимғоловаға балалар ҡарап, өйҙә ултырыу урынына мәктәптә эшләргә тура килә. Уҡытыусылар өй бөрөнсә йөрөп, ата-әсәләргә уҡыу кәрәклеген аңлатып, балаларын уҡырға ебәрергә өндәй. Әхнәф Әлимғолов район мәғариф булеге мөдире, компартия райкомы секретары урынбаҫары итеп тә тәғәйенләнә.

1941 йылда [[Бөйөк Ватан һуғышы]] башлана.
Документта хәрби хеҙмәткә Ә.Әлимғолов 15.11.1933 саҡырылған, 1952 йылға тиклем хәрби учетта торған тип яҙылған. 1941 йылдың авгусында Ҡыҙыл Армия сафына алына &lt;ref name=&quot;Андижан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында&quot;&gt;[https://file.adu.uz/s/vodiynoma/2019_1.pdf  Андижан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417050058/https://file.adu.uz/s/vodiynoma/2019_1.pdf |date=2023-04-17 }}&lt;/ref&gt;(34-се бит).

Хеҙмәт иткән частары&lt;ref name=&quot;Память народа. Алимгулов Ахнаф Арсланбекович&quot;&gt;[ https://pamyat-naroda.ru/heroes/?last_name=%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2&amp;first_name=%D0%90%D1%85%D0%BD%D0%B0%D1%84&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:kld_partizan:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&amp;page=1&amp;grouppersons=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230416104345/https://pamyat-naroda.ru/heroes/?last_name=%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2&amp;first_name=%D0%90%D1%85%D0%BD%D0%B0%D1%84&amp;group=all&amp;types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:kld_partizan:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:potery_rvk_extra:potery_isp_extra:same_doroga&amp;page=1&amp;grouppersons=1 |date=2023-04-16 }}  Память народа. Алимгулов Ахнаф Арсланбекович ]&lt;/ref&gt;:

45 ап САВО (Среднеазиатский военный округ) , 120 оминдн 93 осбр САВО , 376 сп 45 зсбр СталФ (Сталинград фронты) , 70 сп 62 А СталФ, 374 сп ПриВО(Приволжский военный округ).

Хәрби хеҙмәт картотекаһы буйынса тағы яҙыуҙар:

70 гвардейский стрелковый полк 24 гвардейской стрелковой дивизии

45 гвардейский артиллерийский полк 19 гвардейской стрелковой дивизии

374 стрелковый полк 128 стрелковой дивизии

376 стрелковый полк 220 стрелковой дивизии

120 отдельный минометный дивизион

1943 йылдың июлендә фронтта, 62-се армия составында һуғышҡанда аяғы ҡаты йәрәхәтләнә, һәм ул [[Ишембай]] ҡалаһында 3-сө мәктәп бинаһында урынлашҡан госпиталдә дауалана. Туғандары уны хәлен белергә килеп йөрөй.

1943 йылда Ә.Әлимғолов өлкән лейтенант званиеһында запасҡа сығарыла Һәм Үзбәкстанға ғаиләһе янына китә. 1970 йылдар уртаһына тиклем ул балалар уҡыта, мәктәп директоры була. Мәғариф өлкәһендәге ҙур хеҙмәттәре өсөн уға [[Үзбәкстан|Үзбәк ССР-ы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы исеме бирелә.

1980 йылда ул ҡаты сирҙән һуң, фронтта алған йәрәхәттәре асылып, Үзбәкстанда, Андижан ҡалаһы янындағы Айым ҡасабаһында вафат була.

== Балалары ==
Эрик (1935—1936), Айрат (1937), Ринат (1939), Рәфғәт (1941), Фатима (19.04.1947), Венера (19.04.1947).

== Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре ==
Медаль «За боевые заслуги» (12.05.1968)

Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» (1945)

Медаль «За трудовую доблесть» (26.11.1954)

Медаль «20 лет Победы над Германией» (7.05.1965)

Медаль «50 лет Вооружённых сил СССР» (26.12.1967)

Үзбәкстандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (19)

== Һылтанмалар ==
[https://ufaved.info/journal/articles/progulki-s-deputatom/progulki-s-deputatom-raschet-na-uspekh/  Беседа с депутатом Уфимского горсовета А.Зубаировым] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417050058/https://ufaved.info/journal/articles/progulki-s-deputatom/progulki-s-deputatom-raschet-na-uspekh/ |date=2023-04-17 }}

[https://file.adu.uz/s/vodiynoma/2019_1.pdf Водийнома 1/2019. Андижан 1941-1945 йылдарҙа]{{Недоступная ссылка|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 34-се бит

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

[[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар]]
[[Категория:Уҡытыусылар]]</text>
      <sha1>j0zarlngfk32765wyv1rxjmmj0qpsnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҡалып:Potd/2026-07-24</title>
    <ns>10</ns>
    <id>201369</id>
    <revision>
      <id>1301341</id>
      <timestamp>2026-07-23T19:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>2112</id>
      </contributor>
      <comment>Яңы бит: Machu Picchu.png</comment>
      <origin>1301341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16" sha1="7ve6oa50hcdbykguymp3zfbu13scnnm" xml:space="preserve">Machu Picchu.png</text>
      <sha1>7ve6oa50hcdbykguymp3zfbu13scnnm</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>