Википедия bawiki https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Медиа Махсус Фекерләшеү Ҡатнашыусы Ҡатнашыусы менән һөйләшеү Википедия Википедия буйынса фекерләшеү Файл Файл буйынса фекерләшеү MediaWiki MediaWiki буйынса фекерләшеү Ҡалып Ҡалып буйынса фекерләшеү Белешмә Белешмә буйынса фекерләшеү Категория Категория буйынса фекерләшеү Портал Портал буйынса фекерләшеү Проект Проект буйынса фекерләшеү TimedText TimedText talk Модуль Модуль буйынса фекерләшеү Event Event talk 0 7262 1301349 1300136 2026-07-24T12:01:00Z Omarius257 47703 /* */ Ҡояш системаһының һүрәте тамғаланған 1301349 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ҡояш системаһы''' — үҙәгендә Ҡояш, һәм уның тирәләй әйләнеп йөрөгән бөтә тәбиғи йыһан есемдәрен берлештергән планеталар системаһы. Ул яҡынса 4,57 млрд йыл элек газ-саң болотон гравитация көсө менән ҡыҫыу юлы формалашҡан. [[Файл:Solar System True Color BA.png|thumb|upright=1.5|Ҡояш системаһы.]] Был система есемдәре массаһының ҙур өлөшө Ҡояшҡа тура килә; ҡалған өлөшө йәйенке эклиптик яңы дискыла ҡулса орбиталары буйлап хәрәкәт иткән сағыштырмаса яңғыҙ һигеҙ [[планета]]ға тура килә. Системаның дөйөм массаһы — 1,0014 ''M''_☉. Ҡояшҡа яҡын һәм ер төркөмөнә ҡараған эске планеталар — [[Меркурий]], [[Сулпан|Венера]], [[Ер]]<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Земля|[[Величко, Константин Иванович|Величко К. И.]], [[Витковский, Василий Васильевич|Витковский В. В.]], [[Поленов, Борис Константинович|Поленов Б. К.]], [[Собичевский, Василий Тарасович|Собичевский В. Т.]]}}</ref> һәм [[Марс]] — нигеҙҙә, силикаттан һәм [[Металдар|металдан]] тора. Дүрт тышҡы планета ([[Юпитер (планета)|Юпитер]], Сатурн, [[Уран (планета)|Уран]], Нептун) ер төркөмөндәге планеталарҙан ауырыраҡ. Уларҙы газ гиганттары тип атайҙар. Ҡояш системаһында иң ҙур планеталар — Юпитер менән Сатурн — башлыса [[водород]] һәм [[гелий]]ҙан тора; бәләкәйерәк газ гиганттары — Уран менән Нептундың составында, водород һәм гелийҙан тыш, атмосфераларында метан һәм һөрөм газы бар<ref name="atmo">{{Cite web|title=The Atmospheres of Uranus and Neptune|last=Lunine|first=Jonathan I.|publisher=Lunar and Planetary Observatory, University of Arizona|year=1993|format=PDF|url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1993ARA%26A..31..217L&data_type=PDF_HIGH&whole_paper=YES&type=PRINTER&filetype=.pdf|accessdate=2008-03-10|archiveurl=https://www.webcitation.org/610cKG6cV|archivedate=2011-08-17.}}</ref>. Бындай планеталар айырым «боҙ гиганттары» класына бүленә<ref>{{Cite web|url=http://science.compulenta.ru/559921/|title=В структуре ледяных гигантов должен быть мощный слой суперионной воды|publisher=Компьюлента|accessdate=2011-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100905193254/http://science.compulenta.ru/559921/|archivedate=2010-09-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100905193254/http://science.compulenta.ru/559921/ |date=2010-09-05 }}</ref>. Һигеҙ планетаның алтыһының һәм дүрт кәрлә планетаның тәбиғи юлдаштары бар. Юпитер, Сатурн, Уран һәм Нептун саң һәм башҡа киҫәксәләрҙән торған ҡулсалар менән уратып алынған. Ҡояш системаһында бәләкәй есемдәр менән тулған ике өлкә бар. Марс менән Юпитер араһында составы буйынса ер төркөмө планеталарына оҡшаған астероидтар билбауы урынлашҡан, сөнки ул да силикаттан һәм металдан тора. Астероидтар билбауының иң эре объекттары — кәрлә планета [[Церера (кәрлә планета)|Церера]] һәм Паллада, Веста һәм Гигей астероидтары. Нептун орбитаһы артында [[Һыу|туңған һыу]], аммиак һәм метандан торған транснептун объекттары урынлашҡан, уларҙың иң ҙурҙары — [[Плутон]], Седна, Хаумеа, Макемаке, Квавар, Орк һәм Эрида. Ҡояш системаһында кесе есемдәрҙең планета квазиюлдашы, трояндар, ер тирәләй әйләнгән астероид, кентавр, дамоклоидтар, шулай уҡ система буйлап күсеп йөрөгәнк [[комета]]лар, метеороиддар һәм [[Космос саңы|йыһан саңы]] кеүек башҡа төрҙәре бар. Ҡояшлы ел (Ҡояштан сыҡҡан [[плазма]] ағымы) йондоҙ-ара мөхиттә тарҡау дискының ситенә тиклем барып еткән гелиосфера тип аталған ҡыуыҡты барлыҡҡа килтерә. Гипотетик Оорта болото гелиосферанан яҡынса мең тапҡыр алыҫыраҡ араға һуҙылырға мөмкин. Ҡояш системаһы [[Ҡош Юлы|Ҡош Юлы галактикаһы]] составына инә. == Структураһы == [[Файл:Oort cloud Sedna orbit ru.svg|мини|upright=1.5|Ҡояш системаһы есемдәреорбиталары, масштабта (сәғәт уғы буйынса, өҫкө өлөшөнән башлана)]] Ҡояш системаһының үҙәк есеме — [[Ҡояш]] — G2V спектраль кластың төп эҙмә-эҙлекле [[Йондоҙҙар|йондоҙо]], һары кәрлә. Системаның бөтә массаһының иң күп өлөшө (яҡынса 99,866 %) Ҡояшта тупланған, ул үҙенең тартыу көсө менән планеталарҙы һәм Ҡояш системаһына ҡараған башҡа есемдәрҙе үҙ янында тотоп тора<ref name="M Woolfson"><span class="citation">''M. Woolfson.'' The origin and evolution of the solar system <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // Astronomy & Geophysics. — 2000. — Vol. 41. — P. 1.12. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1046 %2Fj.1468-4004.2000.00012.x 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x].</span></ref>. Дүрт эре объект — газ гиганттары — ҡалған массаның 99%-ын тәшкил итә (күпселек өлөшө Юпитер менән Сатурнға — яҡынса 90 % — тура килә). Ҡояш тирәләй әйләнгән ҙур есемдәрҙең күбеһе ғәмәлдә эклиптика яҫылығы тип аталған бер үк яҫылыҡта хәрәкәт итә. Шул уҡ ваҡытта кометалар һәм Койпер билбауы объекттары был яҫылыҡҡа ҡарата йыш ҡына ярайһы уҡ ҙур мөйөш менән ауыша<ref name="Harold F. Levison"><span class="citation">''Harold F. Levison, Alessandro Morbidelli.'' <span lang="en">[https://www-n.oca.eu/morby/stuff/NATURE.pdf The formation of the Kuiper belt by the outward transport of bodies during Neptune’s migration]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> (PDF) (2003). <small>Дата обращения 23 ноября 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref><ref name="Jupiter-Family Comets"><span class="citation">''Harold F. Levison, Martin J Duncan.'' [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0019103596956377 From the Kuiper Belt to Jupiter-Family Comets: The Spatial Distribution of Ecliptic Comets] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // [[:en:Icarus (journal)|Icarus]]<span style="white-space: nowrap"><span class="noprint" style="font-size:95%; position: relative; top: .4em;"> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></span></span>. — [[Elsevier]], 1997. — Vol. 127. — <span class="nowrap">Iss. 1</span>. — P. 13—32. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1006 %2Ficar.1996.5637 10.1006/icar.1996.5637].</span></ref>. Бөтә планеталар һәм башҡа есемдәрҙең күбеһе Ҡояш әйләнеше менән бер йүнәлештә әйләнә (Ҡояштың төньяҡ полюсы яғынан ҡарағанда сәғәт телдәренә ҡаршы). [[Галлей кометаһы]] кеүек иҫкәрмәләр ҙә бар. [[Меркурий]] иң ҙур мөйөш тиҙлегенә эйә — ул Ҡояш тирәләй ни бары 88 ер тәүлегендә тулы әйләнеш яһап өлгөрә. Ә Ҡояштан иң алыҫ урынлашҡан [[Нептун]] ерҙә 165 йыл үткәс кенә Ҡояш тирләләй бер әйләнеш яһай. Планеталарҙың ҙур ғына өлөшө үҙ күсәре тирәләй Ҡояш тирәләй әйләнгән яҡҡа әйләнә. Иҫкәрмәләр — [[Сулпан|Венера]] менән [[Уран (планета)|Уран]], өҫтәүенә, Уран ғәмәлдә «ҡырын ятҡан килеш» әйләнә (күсәренең ауышлығы яҡынса 90°). Планеталар әйләнешен күҙ алдына килтереү өсөн махсус прибор — теллурий ҡулланыла. Ҡояш янындағы есемдәрҙең орбиталары Кеплер закондарына таянып тасуирлана. Уларға ярашлы, һәр есем [[эллипс]] буйынса әйләнә, фокустарҙың береһендә Ҡояш тора. Ҡояшҡа яҡыныраҡ торған есемдәрҙең (бәләкәйерәк ''ҙур ярымкүсәрлеләре'') әйләнеү мөйөшө тиҙлеге ҙурыраҡ, шуға күрә әйләнеү осоро ла ҡыҫҡараҡ ([[йыл]]). Эллиптик орбитала есем менән Ҡояш араһы йыл барышында үҙгәреп тора. Орбитаның Ҡояшҡа яҡыныраҡ нөктәһе ''перигелий, ә иң алыҫы —'' ''афелий'' тип атала. Һәр есем үҙенең перигелийында тиҙерәк, ә афелийында әкренерәк хәрәкәт итә. Планеталарҙың орбиталары бер-береһенә яҡын, ләкин күпселек кометалар, астероидтар һәм Койпер билбауы есемдәре ныҡ һуҙылған эллиптик орбита буйлап әйләнә. Ҡояш системаһындағы планеталарҙың күбеһе уға буйһонған системаларға эйә. Күптәре юлдаштар менән уратып алынған, Юлдаштарҙың ҡайһы береһе үлсәмдәре буйынса хатта Меркурийҙы уҙып китә. Ҙур юлдаштарҙың күбеһе синхронлы әйләнә, улар даими рәүештә тик бер яғы менән планетаға боролған була. Дүрт ҙур планетаның — газ гиганттарының ҡулсалары ла бар. === Ҡояш === Түбәндәге бөтә параметрҙар Ерҙәге мәғлүмәттәргә ҡарата күрһәтелә, тығыҙлығынан, Ҡояштан һәм юлдаштарҙан алыҫлыҡтан тыш, [[Астероид]]тар — Ҡояш системаһындағы иң киң таралған кесе есемдәр. == Составы == <imagemap> Файл: Solar planets.jpg|мини|Планеты Солнечной системы circle 108 0 20 [[Солнце]] circle 108 53 5 [[Меркурий]] circle 108 85 10 [[Венера]] circle 108 115 10 [[Земля]] circle 108 145 7 [[Марс]] circle 108 262 73 [[Юпитер]] circle 108 417 59 [[Сатурн]] circle 108 531 26 [[Уран (планета)|Уран]] circle 108 599 24 [[Нептун]] </imagemap> * [[Ҡояш]] ** Планета-ара мөхит * Ҡояш системаһының эске өлкәһе ** Ер төркөмө планеталары *** 1. [[Меркурий]] *** 2. [[Сулпан|Венера]] *** 3. [[Ер]] **** [[Ай (юлдаш)|Ай]] *** 4. [[Марс]] **** Марс юлдаштары ([[Фобос]] һәм [[Деймос]]) ** Астероидтар билбауы *** [[Церера (кәрлә планета)|Церера]] * Ҡояш системаһының тышҡы өлкәһе ** Планета-гиганттар *** 5. [[Юпитер]] **** Юпитер юлдаштары **** Юпитер ҡулсалары *** 6. [[Сатурн (планета)|Сатурн]] **** Сатурн юлдаштары **** Сатурн ҡулсалары *** 7. [[Уран (планета)|Уран]] **** Уран юлдаштарыы **** Уран ҡулсалары *** 8. [[Нептун]] **** Нептун юлдаштары **** Нептун ҡулсалары ** [[Комета]] ** Кентавр ** Транснептун есемдәре *** Койпер билбауы **** [[Плутон]]<ref>До [[24 августа]] [[2006 год]]а Плутон считался девятой [[Планета|планетой]] Солнечной системы, но был лишён этого статуса решением XXVI Генеральной ассамблеи [[Международный астрономический союз|МАС]] в связи с открытием нескольких схожих небесных тел.</ref> ***** Плутон юлдаштары **** Хаумеа<ref>{{Cite web|url=http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0807/|title=IAU names fifth dwarf planet Haumea|publisher=International Astronomical Union|lang=en}}</ref> ***** Хаумеа юлдаштары **** Макемаке ***** S/2015 (136472) 1 *** Рассеянный диск **** Эрида ***** Дисномия **** Гуңгуң ***** Шяңлю * Алыҫтағы өлкәләр ** Гелиосфера ** Оорта болото *** Седна Һигеҙ планетаның атамаларын һәм хәрәкәт итеү тәртибен хәтерҙә ҡалдырыуҙы еңелләштереү өсөн төрлө мнемоника алымдары ҡулланыла. === Ҡояш системаһының эксе өлкәһе === [[Файл:Venustransit 2004-06-08 07-49.jpg|мини| Венераның Ҡояш дискыһы буйлап үтеүе]] Ҡояш — Ҡояш системаһы йондоҙо һәм уның төп компоненты. Уның массаһы (332 900 Ер массаһы)<ref name="Sun Facts"><span class="citation"><span lang="en">[https://web.archive.org/web/20080102034758/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric Sun: Facts & Figures]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. NASA. <small>Дата обращения 14 ноября 2009.</small></span></ref> эсендә барған термойәҙрә реакциялар дауам итһен өсөн етерлек дәрәжәлә ҙур<ref name="Jack B. Zirker"><span class="citation no-wikidata" data-wikidata-property-id="P1343">''Jack B. Zirker.'' Journey from the Center of the Sun. — Princeton University Press, 2002. — P. 120—127. — ISBN 9780691057811.</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></ref>, был реакциялар барышында [[электромагнит нурланыш]]ы рәүешендә йыһан киңлегенә ғәйәт ҙур күләмдә энергия тарала, электромагнит нурланыштың күбеһе 400—700 нанометрлы оҙон тулҡындарға тура килә<ref name="Visible light"><span class="citation"><span lang="en">[http://www.straightdope.com/columns/read/2085/why-is-visible-light-visible-but-not-other-parts-of-the-spectrum Why is visible light visible, but not other parts of the spectrum?]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. The Straight Dome (2003). <small>Дата обращения 14 ноября 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. Йондоҙҙар классификацияһы буйынса Ҡояш — G2 класындағы типик һары кәрлә. Был атама яңылыш фекер тыуҙырыуы ихтимал, сөнки беҙҙең галактикала йондоҙҙар менән сағыштырғанда Ҡояш — ярайһы уҡ ҙур һәм үтә сағыу йондоҙ<ref name="sun"><span class="citation">''Ker Than.'' <span lang="en">[http://www.space.com/1995-astronomers-wrong-stars-single.html Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''Space.com'' (30 January 2006). <small>Дата обращения 14 ноября 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. Йондоҙҙоң класы уның Герцшпрунг — Рассел диаграммаһындағы урыны менән билдәләнә, был диаграмма йондоҙҙоң яҡтылығы менән уның өҫтөндәге температураның бәйлелеген күрһәтә. Ғәҙәттә эҫерәк йондоҙ сағыуыраҡ яҡтылыҡ бирә. Йондоҙҙарҙың күп өлөшө был диаграмманың төп эҙмә-эҙлелегендә урынлашҡан, ә Ҡояш был эҙмә-эҙлелектең уртаһында тора. Ҡояшҡа ҡарағанда сағыуыраҡ һәм эҫерәк йондоҙҙар сағыштырмаса һирәк осрай, ә тоноғораҡ һәм һалҡын йондоҙҙар йыш күҙәтелә, улар Галактикалағы йондоҙҙарҙың 85 процентын тәшкил итә<ref name="Smart"><span class="citation">''Smart, R. L.; Carollo, D.; Lattanzi, M. G.; McLean, B.; Spagna, A.'' <span lang="en">[[bibcode:2001udns.conf..119S|The Second Guide Star Catalogue and Cool Stars]]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''Perkins Observatory'' (2001). <small>Дата обращения 14 ноября 2009.</small> <small>[https://web.archive.org/web/20191009110025/http://adsabs.harvard.edu/abs/2001udns.conf..119S Архивировано] 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. Ҡояштың төп эҙмә-эҙлектәге урыны уның йәҙрә синтезы өсөн водород запасының бик күп булыуын һәм үҙ эволюцияһының уртаһында тороуын раҫлай. Хәҙерге ваҡытта Ҡояш әкренләп сағыулығын арттыра бара, бөгөнгө көн менән сағыштырғанда иртә үҫеш стадияһында уның сағыулығы бөгөнгөнөң 70 процентын ғына тәшкил иткән<ref name="Early Sun"><span class="citation">''Nir J. Shaviv.'' [http://arxiv.org/abs/astroph/0306477v2 Towards a Solution to the Early Faint Sun Paradox: A Lower Cosmic Ray Flux from a Stronger Solar Wind] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // [[:en:Journal of Geophysical Research|Journal of Geophysical Research]]<span style="white-space: nowrap"><span class="noprint" style="font-size:95%; position: relative; top: .4em;"> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></span></span>. — 2003. — Vol. 108. — P. 1437. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1029 %2F2003JA009997 10.1029/2003JA009997].</span></ref>. Ҡояш — йондоҙ халҡының I типтағы йондоҙо, Ғаләм үҫешенең сағыштырмаса һуңғы баҫҡысында барлыҡҡа килгән һәм шуға ла II типтағы иҫке йондоҙҙар менән сағыштырғанда [[водород]] менән [[гелий]]ҙан ауырыраҡ элементтарының (астрономияла бындай элементтарҙы «металл» тип атау ҡабул ителгән) күп булыуы менән айырылып тора<ref name="Two Groups"><span class="citation">''T. S. van Albada, Norman Baker.'' On the Two Oosterhoff Groups of Globular Clusters <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // [[The Astrophysical Journal]]. — [[:en:IOP Publishing|IOP Publishing]]<span style="white-space: nowrap"><span class="noprint" style="font-size:95%; position: relative; top: .4em;"> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></span></span>, 1973. — Vol. 185. — P. 477—498. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1086 %2F152434 10.1086/152434].</span></ref>. Водород менән гелийҙан ауырыраҡ элементтар беренсе йондоҙҙарҙың йәҙрәләрендә формалаша, шуға күрә Ғаләм был элементтар менән байытылғанға тиклем йондоҙҙарҙың беренсе быуыны үтергә тейеш булған. Иң иҫке йондоҙҙар составында металл бик аҙ, ә йәшерәктәрендә металл күберәк. Фараз ителеүенсә, Ҡояшта планеталар системаһын барлыҡҡа килтереү өсөн металличность кәрәк булған, сөнки планеталар «металдар» аккрецияһы нигеҙендә формалаша<ref name="Metallicity"><span class="citation">''Charles H. Lineweaver.'' <span lang="en">[http://arxiv.org/abs/astro-ph/0012399 An Estimate of the Age Distribution of Terrestrial Planets in the Universe: Quantifying Metallicity as a Selection Effect]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''Icarus'' (June 2001). <small>Дата обращения 7 февраля 2010.</small></span></ref>. ==== Планета-ара мөхит ==== [[Файл:Heliospheric-current-sheet.gif|слева|мини|300x300пкс|Гелиосфераның ток ҡаламы]] Яҡтылыҡ менән бер рәттән Ҡояш зарядлы киҫәксәләрҙең (плазманы) өҙлөкһөҙ ағымын тарата, ул ҡояш еле тип атала. Был киҫәксәләр ағымы яҡынса сәғәтенә {{S|1,5 млн км}}<ref name="Solar Wind"><span class="citation"><span lang="en">[http://solarscience.msfc.nasa.gov/SolarWind.shtml Solar Physics: The Solar Wind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150813081520/http://solarscience.msfc.nasa.gov/SolarWind.shtml |date=2015-08-13 }}</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''Marshall Space Flight Center''. <small>Дата обращения 26 декабря 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref> тиҙлек менән тарала, һөҙөмтәлә ҡояш яны өлкәһе тула һәм Ҡояш эргәһендә планетар атмосфераның аналогы (гелиосфера) барлыҡҡа килә, ул Ҡояштан һәр хәлдә {{S|100 а. е.}} алыҫлыҡта урынлаша<ref name="Voyager"><span class="citation"><span lang="en">[http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/voyager_agu.html Voyager Enters Solar System’s Final Frontier] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200516082547/https://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/voyager_agu.html |date=2020-05-16 }}</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. NASA. <small>Дата обращения 14 ноября 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. Ул планета-ара мөхит булараҡ танылған. Ҡояшта гөлт итеп тоҡаныу һәм массаны коронар ырғытыуҙар кеүек әүҙемлек, космик һауа торошон булдырып, гелиосфераны ҡабарта<ref name="SunFlip"><span class="citation">''Tony Phillips.'' <span lang="en">[http://science1.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast15feb_1/ The Sun Does a Flip]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> <span class="ref-info">(недоступная ссылка)</span>. ''Science@NASA'' (15 February 2001). <small>Дата обращения 26 декабря 2009.</small> <small>[https://web.archive.org/web/20110618104803/http://science1.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast15feb_1/ Архивировано] 18 июня 2011 года.</small></span></ref>. Гелиосфера сиктәрендәге иң ҙур структура — гелиосфера ток ҡатламы; Ҡояштың әйләнеп торған магнит ҡырының планета-ара мөхиткә йоғонтоһо аҫтында барлыҡҡа килгән спираль йөҙө<ref name="Star Poles"><span class="citation"><span lang="en">[http://science1.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2003/22apr_currentsheet/ A Star with two North Poles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829080500/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2003/22apr_currentsheet/ |date=2011-08-29 }}</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> <span class="ref-info">(недоступная ссылка)</span>. ''Science@NASA'' (22 April 2003). <small>Дата обращения 26 декабря 2009.</small> <small>[https://web.archive.org/web/20130202092903/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2003/22apr_currentsheet/ Архивировано] 22 августа 2011 года.</small></span></ref><ref name="Solar cycle"><span class="citation">''Riley, Pete; Linker, J. A.; Mikić, Z.'' [[bibcode:2002JGRA..107.1136R|Modeling the heliospheric current sheet: Solar cycle variations]] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // Journal of Geophysical Research (Space Physics). — 2002. — Vol. 107. — <span class="nowrap">Iss. A7</span>. — P. SSH 8-1. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1029 %2F2001JA000299 10.1029/2001JA000299]. <small>[https://web.archive.org/web/20080205064113/http://adsabs.harvard.edu/abs/2002JGRA.107g.SSH8R# Архивировано] 24 мая 2012 года.</small></span> ([http://ulysses.jpl.nasa.gov/science/monthly_highlights/2002-July-2001JA000299.pdf Статья полностью] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090814052347/http://ulysses.jpl.nasa.gov/science/monthly_highlights/2002-July-2001JA000299. |date=2009-08-14 }} от 14 августа 2009 на [[Архив Интернета#Проекты|Wayback Machine]])</ref>. Ерҙең магнит ҡыры ҡояш еленә [[ер атмосфераһы]]н боҙоуға ҡамасаулай. Венера менән Марстың магнит ҡыры юҡ, шуға ла ҡояш еле уларҙың атмосфераһын әкренләп йыһанға осора<ref name="Erosion by Wind"><span class="citation">''Richard Lundin.'' [http://www.sciencemag.org/content/291/5510/1909.full Erosion by the Solar Wind] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // Science. — 2001. — Vol. 291. — <span class="nowrap">Iss. 5510</span>. — P. 1909. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1126 %2Fscience.1059763 10.1126/science.1059763].</span></ref>. Массаны коронар ырғытыуҙар һәм шундайыраҡ күренештәр магнит ҡырын үҙгәртә һәм Ҡояш өҫтөнән матдәләрҙең ғәйәт ҙур күләмен — сәғәтенә яҡынса 10⁹−10¹⁰ тонна сығарып ташлай<ref>''Schrijver, Carolus J.; Zwaan, Cornelis'' (2000). [https://books.google.com/books?id=QnfR5jwUQRsC Solar and stellar magnetic activity]. Cambridge University Press. ISBN 0-521-58286-5.</ref>. Ерҙең магнит ҡыры менән аралашып, был матдә Ер атмосфераһының поляр түңәрәк эргәһендәге өлкәһенә барып эләгә, бындай бәйләнештән магнит полюстары эргәһендә йыш күҙәтелгән [[Һаҙағай|поляр балҡыш]] барлыҡҡа килә. Йыһан нуры ҡояш системаһынан ситтә барлыҡҡа килә. Гелиосфера һәм, бик аҙ ғына, планетар магнит ҡырҙары Ҡояш системаһын өлөшләтә ситтән килгән йоғонтонан һаҡлай. Йондоҙ-ара мөхиттәге йыһан нурҙарының тығыҙлығы, шулай уҡ Ҡояштың магнит ҡырының көсө лә ваҡыт үтеү менән үҙгәрә, шулай итеп, тайпылыштарҙың дәүмәле аныҡ ҡына билдәле булмаһа ла, ҡояш системаһында йыһан нурланышы кимәле даими түгел<ref name="Langner et al 2005"><span class="citation">''U. W. Langner; M. S. Potgieter.'' [[bibcode:2005AdSpR..35.2084L|Effects of the position of the solar wind termination shock and the heliopause on the heliospheric modulation of cosmic rays]] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // [[:en:Advances in Space Research|Advances in Space Research]]<span style="white-space: nowrap"><span class="noprint" style="font-size:95%; position: relative; top: .4em;"> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></span></span>. — [[Elsevier]], 2005. — Vol. 35. — <span class="nowrap">Iss. 12</span>. — P. 2084—2090. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1016 %2Fj.asr.2004.12.005 10.1016/j.asr.2004.12.005].</span></ref>. Планета-ара мөхит дискыға оҡшаған кәмендә ике [[Космос саңы|йыһан саңы]] өлкәһенең формалашыу урыны булып тора. Беренсенән, зодиакаль саң болото ҡояш системаһының эске өлөшөндә урынлашҡан һәм зодиакаль яҡтылыҡтың барлыҡҡа килеү сәбәбе булып тора. Моғайын, планеталар менән үҙ-ара йоғонтоһо тәьҫирендә астероидтар билбауы сиктәрендә тыуған бәрелештәрҙән барлыҡҡа килгәндер<ref name="Zodiacal Cloud"><span class="citation"><span lang="en">[http://astrobiology.arc.nasa.gov/workshops/1997/zodiac/backman/IIIc.html Long-term Evolution of the Zodiacal Cloud]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> <span class="ref-info">(недоступная ссылка)</span> (1998). <small>Дата обращения 26 декабря 2009.</small> <small>[https://web.archive.org/web/20060929030040/http://astrobiology.arc.nasa.gov/workshops/1997/zodiac/backman/IIIc.html# Архивировано] 29 сентября 2006 года.</small></span></ref>. Икенсе өлкә яҡынса 10 а 40 а араһында урынлашҡан һәм, моғайын, койпер билбауы сиктәрендә есемдәр араһында булған ошондай бәрелештәрҙән һуң барлыҡҡа килгәндер<ref name="Shortlist stars"><span class="citation"><span lang="en">[http://sci.esa.int/home/29471-esa-scientist-discovers-a-way-to-shortlist-stars-that-might-have-planets/ ESA scientist discovers a way to shortlist stars that might have planets]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''ESA Science and Technology'' (2003). <small>Дата обращения 26 декабря 2009.</small> <small>[https://web.archive.org/web/20130502033116/http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=29471 Архивировано] 22 августа 2011 года.</small></span></ref><ref name="Dust beyond Jupiter"><span class="citation">''M. Landgraf; J.-C. Liou; H. A. Zook; E. Grün.'' [http://iopscience.iop.org/1538-3881/123/5/2857/fulltext/ Origins of Solar System Dust beyond Jupiter] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // [[The Astronomical Journal]]. — [[:en:IOP Publishing|IOP Publishing]]<span style="white-space: nowrap"><span class="noprint" style="font-size:95%; position: relative; top: .4em;"> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></span></span>, May 2002. — Vol. 123. — <span class="nowrap">Iss. 5</span>. — P. 2857—2861. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1086 %2F339704 10.1086/339704].</span></ref>. === Ҡояш системаһының эске өлкәһе === Эске өлөшкә ер төркөмөндәге планеталар һәм астероидтар инә. Эске өлкәнең, нигеҙҙә, силикаттар һәм металдан торған есемдәре сағыштырмаса Ҡояшҡа яҡын. Улар системаның бик бәләкәй генә өлөшө — уның радиусы Юпитер менән Сатурн орбиталары араһынан кәмерәк. ==== Ер төркөмө планеталары ==== [[Файл:Terrestrial planet size comparisons.jpg|мини|300x300пкс|Ер төркөмөндәге планеталар. Һулдан уңға: [[Меркурий]], [[Сулпан|Венера]], [[Ер]] һәм [[Марс]] (дәүиәл масштабта бирелә, планета-ара алыҫлыҡ — юҡ)]] Ҡояшҡа иң яҡын булған һәм ер төркөмө планеталары тип аталған дүрт, планета күбеһенсә ауыр элементтарҙан тора, уларҙың юлдаштары ла (0-2) әҙ, ҡулсалары ла юҡ. Улар планетаның мантияһын һәм [[Ер ҡабығы|ҡабығын]] формалаштырған силикаттар кеүек ауыр иреүсән минералдар, [[тимер]] һәм никелдән тора һәм планетаның йәҙрәһен формалаштыра. Был өс планетаның — Венера, Ер һәм Марстың — атмосфераһы бар; бөтәһендә лә удар кратерҙар һәм рельефтың риф соҡорҙары һәм [[вулкан]]дар кеүек тектоник деталдәре бар<ref>[http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/astronomiya/SOLNECHNAYA_SISTEMA.html Солнечная система] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907062645/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/astronomiya/SOLNECHNAYA_SISTEMA.html |date=2011-09-07 }}</ref><ref>[http://sunsys.narod.ru/mars.htm Марс]</ref><ref>[http://space.rin.ru/articles/html/117.html Поверхность Марса]</ref><ref>[http://space.rin.ru/articles/html/54.html Поверхность Венеры]</ref><ref>[http://galspace.spb.ru/index9.html Венера — кривое зеркало Земли]</ref><ref>Астрономия: Учеб. для 11 кл. общеобразоват. учреждений/ Е. П. Левитан. — 9-е изд. — М.: Просвещение. С. 73—75.</ref>. ===== Меркурий ===== [[Ҡояш]]ҡа иң яҡын планета. Меркурий [[астероид]]тар орбитаһынан эстә ята, шуға уны Ҡояш системаһының эске планетаһы тип атайҙар. 2006 йылда, [[Плутон (планета)|Плутонды]] планеталар статусынан мәхрүм иткәс, Меркурий иң бәләкәй [[планета]] булып ҡалды. Меркурий өҫтөнә ҡояш нурҙары [[Ер (планета)|Ер]] йөҙөнә ҡарағанда туғыҙ тапҡыр артығыраҡ төшә. Планетаның ҡояш нурҙарынан һаҡлай торған атмосфера ҡатламы юҡ. Көндөҙ температура +429 С етә. Был Ҡояш системаһындағы иң эҫе урындарҙың береһе. Төндә температура −180С градусҡа төшә. Сағыштырмаса ҙур тимер йәҙрәһе булған Меркурийҙың ҡабығының йоҡа булыуына әлегә бер ниндәй аңлатма ла юҡ. ===== Сулпан ===== [[Ҡояш]]ҡа яҡынлығы буйынса икенсе планета. Сулпан, [[Меркурий]] кеүек, астероидтар орбитаһынан эстә ята, шуға уны Ҡояш системаһының эске планетаһы тип атайҙар. Сулпан күк йөҙөндә яҡтылығы буйынса, Ҡояш һәм [[Ай (күк есеме)|Айҙан]] ҡалышып, өсөнсө урында тора. Сулпан Ҡояш байыр алдынан, йәки Ҡояш сығыр алдынан яҡшы күренә. Шуның өсөн уны ''Шәреҡ йондоҙо'', йәки ''Сулпан йондоҙо'' тип атайҙар. Сулпан [[Ер (планета)|Ергә]] оҡшаған планета тип квалификациялана. Ике планета ла тартылыу көсө, составы буйынса оҡшаш. Әммә ике планетала шарттар ҡырҡа айырыла. Сулпан ҡуйы көкөрт кислотаһы болото менән ҡапланған, был ҡуйы болот Сулпандың йөҙөн ҡарарға бирмәй. Әммә радиотулҡындар ярҙамында Сулпандың рельефын тикшерергә була. Был планетаның атмосфераһы тығыҙ, башлыса углекислый газдан тора. Был Сулпанда углекислый газды биомассаға әйләндерә алырлыҡ органик тормош һәм углерод әйләнеше булмау менән аңлатыла. Бик борон Сулпан йөҙө бик ҡыҙған һәм Ерҙәге кеүек океандар, урынында сүллек пейзажы ҡалдырып, парға әйләнеп бөткән. Магнит ҡыры көсһөҙ булғанға һыу парҙары Ҡояш еле менән йондоҙ-ара арауыҡҡа таралған. Атмосфера баҫымы Ерҙәгенән 92 тапҡыр ҙурыраҡ. Сулпан өҫтө [[вулкан]] эшмәкәрлеге эҙҙәрен һаҡлай. Сулпанда плиталарҙың тектоник хәрәкәте күҙәтелмәй, был өҫтөндә һыу булмау менән аңлатыла. Сулпанда атмосфера булыуын [[1761]] йылдың [[6 июнь|6 июнендә]] [[Ломоносов Михаил Васильевич|М. В. Ломоносов]] аса ===== Ер ===== Ер төркөмө планеталары араһында [[Ер (планета)|Ер]] планетаһы — иң ҙур һәм иң тығыҙ планета. Ерҙә [[плиталар тектоникаһы]] күҙәтелә. Ғаләмдә Ерҙән башҡа планетала йәки икенсе бер галактикала тереклектең булыу-булмауы тураһындағы мәсьәлә әләгә асыҡ булып ҡала<ref name="life"><span class="citation"><span lang="en">[http://atropos.as.arizona.edu/aiz/teaching/a204/etlife/SciAm99b.pdf Is There Life Elsewhere in the Universe?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100703022040/http://atropos.as.arizona.edu/aiz/teaching/a204/etlife/SciAm99b.pdf |date=2010-07-03 }}</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. Jill C. Tarter and Christopher F. Chyba, University of California, Berkeley. <small> 25 декабря 2012 года.</small></span></ref>. Ер төркөмө планеталары араһында [[Ер (планета)|ер]] уникаль (иң тәүге сиратта [[гидросфера]]һы булған өсөн). [[Ер (планета)|Ер]] атмосфераһы башҡа планеталар атмосфераһынан ҡырҡа айырыла — уның составында ирекле [[кислород]] бар<ref name="Earths Atmosphere"><span class="citation">''Anne E. Egger, M.A./M.S.'' <span lang="en">[http://www.visionlearning.com/en/library/Earth-Science/6/The-Composition-of-Earths-Atmosphere/107 Earth’s Atmosphere: Composition and Structure]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''VisionLearning.com''. <small>Дата обращения 16 ноября 2009.</small> <small>[https://www.webcitation.org/617EywI3z Архивировано] 22 августа 2011 года.</small></span></ref>.[[Ер (планета)|Ерҙең]] тәбиғи юлдашы берәү — [[Ай (юлдаш)|Ай]], ҡояш системаһындағы ер төркөмө планеталарының берҙән-бер ҙур юлдашы ул. ===== Астероидтар төркөмө ===== Марс Ер менән Сулпандан бәләкәйерәк (Ерҙең 0,107 массаһы). Уның , башлыса, углекислый газдан торған атмосфераһы бар, өҫкө баҫымы 6,1 мбар (Ерҙекенән 0,6 %)<ref name="Mars Atmosphere"><span class="citation no-wikidata" data-wikidata-property-id="P1343">''David C. Gatling, Conway Leovy.'' <span data-wikidata-qualifier-id="P248">Mars Atmosphere: History and Surface Interactions</span> &#x2F;&#x2F; Encyclopedia of the Solar System &#x2F; Lucy-Ann McFadden et al. — 2007. — P. 301—314.</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></ref>. Был планета өҫтөндә вулкандар бар, иң ҙурыһы — Олимп, уның бейеклеге 21,2 км<ref>''Ж. Ф. Родионова, Ю. А. Илюхина.'' [http://www.ipages.ru/index.php?ref_item_id=4262&ref_dl=1 Новая карта рельефа Марса]</ref>, өҫтәүенә Олимп күләме буйынса ерҙәге бөтә вулкандарҙан да ҙурыраҡ. Вулкандар менән бер рәттән риф соҡорҙары ла (Маринер үҙәне) элекке геологик әүҙемлекте иҫбат итә. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, һуңғы 2 миллион йыл буйы<ref name="David Noever"><span class="citation">''David Noever.'' <span lang="en">[http://www.astrobio.net/news-exclusive/modern-martian-marvels-volcanoes/ Modern Martian Marvels: Volcanoes?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628203337/http://www.astrobio.net/exclusive/1360/modern-martian-marvels-volcanoes |date=2011-06-28 }}</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''Astrobiology Magazine'' (2004). <small>Дата обращения 16 ноября 2009.</small> <small>[https://web.archive.org/web/20110628203337/http://www.astrobio.net/exclusive/1360/modern-martian-marvels-volcanoes Архивировано] 22 августа 2011 года.</small></span></ref> дауам итә был әүҙемлек. Марс өҫтөндәге ҡыҙыл төҫ уның тупрағында тимер оксидының<ref name="Kids Eye"><span class="citation"><span lang="en">[http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mars&Display=Kids Mars: A Kid’s Eye View] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020111930/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mars&Display=Kids |date=2014-10-20 }}</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. NASA. <small>Дата обращения 16 ноября 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref> күп булыуын раҫлай. Планета тирәләй ике юлдаш — [[Фобос]] менән [[Деймос]] әйләнә. Фаразланыуынса, улар — баҫып алынған астероидтар<ref name="Satellites of Mars"><span class="citation">''Scott S. Sheppard, David Jewitt, and Jan Kleyna.'' <span lang="en">[http://iopscience.iop.org/1538-3881/128/5/2542/fulltext/ A Survey for Outer Satellites of Mars: Limits to Completeness]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''The Astronomical Journal'' (2004). <small>Дата обращения 16 ноября 2009.</small> <small>[https://www.webcitation.org/617GKlAKQ Архивировано] 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. Бөгөн, Марс — Ҡояш системаһында ентекле өйрәнелгән планета (Ерҙән һуң). ==== Астероидтар билбауы ==== [[Файл:InnerSolarSystem ru.png|мини|300x300пкс|Астероид билбауы (аҡ төҫтә) һәм троян астероидтары (йәшел төҫтә)]] Астероидтар билбауы Марс менән Юпитер араһындағы орбитаны биләй, һәм Ҡояштан 2,3 һәм {{S|3,3 а. е.}}{{S|3,3 а. е.}} алыҫлығында. Марс менән Юпитер араһында планета (мәҫәлән, гипотетик Фаэтон планетаһы) урынлашыуы тураһындағы гипотеза аҙаҡ килеп раҫланмай. Фоэтон Ҡояш системаһы формалашыуының иртә этаптарында емерелә, уның ярсыҡтары астероидтар билбауын ойошторған астероидтарға әйләнә. Заманса ҡарашҡа ярашлы, астероидтар — Ҡояш системаһын формалаштырыуҙың ҡалдыҡтары (планетозималей), Юпитерҙың гравитация көстәре уларға ҙур есем булып берләшергә ҡамасаулай<ref name="Petit"><span class="citation">''Petit, J.-M.; Morbidelli, A.; Chambers, J.'' [http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/asteroids.pdf The Primordial Excitation and Clearing of the Asteroid Belt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221085835/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/asteroids.pdf |date=2007-02-21 }} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // [[:en:Icarus (journal)|Icarus]]<span style="white-space: nowrap"><span class="noprint" style="font-size:95%; position: relative; top: .4em;"> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></span></span>. — [[Elsevier]], 2001. — Vol. 153. — P. 338—347. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1006 %2Ficar.2001.6702 10.1006/icar.2001.6702].</span></ref>. Астероидтарҙың ҙурлығы бер нисә метрҙан алып йөҙҙәрсә километрҙарға тиклем етеүе ихтимал. Бөтә астероидтар ҙа Ҡояш системаһындағы кесе есемдәр тип классификациялана, ләкин ҡайһы бер есемдәр, мәҫәлән, Веста менән Гигей, кәрлә планета, тип аталыуы ихтимал, тик үларҙа гидростатик тигеҙлектең<ref name="Planet Definition"><span class="citation"><span lang="en">[http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0601/newspaper/ IAU Planet Definition Committee]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> <span class="ref-info">(недоступная ссылка)</span>. International Astronomical Union (2006). <small>Дата обращения 30 ноября 2009.</small> <small>[https://web.archive.org/web/20090603001603/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0601/newspaper/# Архивировано] 3 июня 2009 года.</small></span></ref> һаҡланыуын раҫларға ғына кәрәк. Билбауҙа диаметры бер километрҙан артҡан унар мең, бәлки, миллионлаған есем барҙыр. Шуға ҡарамаҫтан, астероидтар билбауының дөйөм массаһы Ер массаһының меңдән бер өлөшөнән артыҡ түгел. Диаметрҙары 100 мкм-нан 10 метрға тиклем булған күк есемдәре метеороидтар тип атала. Уларҙан да бәләкәйерәктәре [[Космос саңы|йыһан саңы]] тип йөрөтөлә. ===== Церера ===== Астероидтар орбита характеристикаһы нигеҙендә төркөмдәргә һәм ғаиләләргә берләштерелә. Астероидтарҙың юлдаштары — башҡа астероидтар тирәләй орбита буйынса әйләнгән астероидтар. Астероидтар билбауында шулай уҡ төп астероидтар билбауы кометалары ла урынлашҡан, бәлки, тап шул кометалар ерҙәге һыу сығанағы булғандыр<ref name="Earths Water"><span class="citation">''Phil Berardelli.'' <span lang="en">[http://www.spacedaily.com/reports/Main_Belt_Comets_May_Have_Been_Source_Of_Earths_Water.html Main-Belt Comets May Have Been Source Of Earths Water] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816083413/http://www.spacedaily.com/reports/Main_Belt_Comets_May_Have_Been_Source_Of_Earths_Water.html |date=2011-08-16 }}</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''SpaceDaily'' (2006). <small>Дата обращения 1 декабря 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. Эске Ҡояш системаһында Меркурийҙан Марсҡа тиклем урынлашҡан астероидтар төркөмө бар. Күптәренең орбитаһы эске планеталар орбитаһын киҫеп үтә<ref name="MorbidelliAstIII"><span class="citation">''A. Morbidelli, W. F. Bottke Jr., Ch. Froeschlé, P. Michel.'' [http://www.boulder.swri.edu/~bottke/Reprints/Morbidelli-etal_2002_AstIII_NEOs.pdf Origin and Evolution of Near-Earth Objects] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // Asteroids III / W. F. Bottke Jr., A. Cellino, P. Paolicchi, and R. P. Binzel. — University of Arizona Press, 2002. — <span class="nowrap">Iss. January</span>. — P. 409—422.</span></ref>. ===== Туғыҙынсы планета ===== Церера {{S|(2,77 а. е.)}} — кәрлә планета һәм астероидтар билбауында иң ҙур есем. Диаметры яҡынса 950 км булған есем астероидтар билбауында иң ҙуры һәм ярайһы уҡ ауыры, үлсәмдәре буйынса гигант планеталарҙың күп кенә эре юлдаштарынан ҙурыраҡ һәм билбауҙың дөйөм массаһының өстән бер өлөшөн (32 %) тәшкил итә тиерлек. Асҡандан һуң Церераны планета булараҡ классификациялайҙар, әммә артабан күҙәтеүҙәр Церера янында байтаҡ астероидтар әйләнеүен күреһәтә, шуға 1850-се йылдарҙа уны астероид тип билдәләйҙәр<ref name="History of Asteroids"><span class="citation"><span lang="en">[http://dawn.jpl.nasa.gov/DawnClassrooms/1_hist_dawn/history_discovery/Development/a_modeling_scale.doc History and Discovery of Asteroids]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> (DOC). NASA. <small>Дата обращения 1 декабря 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. 2006 йылда ул ҡабат кәрлә планета тип таныла. Ҡояш системаһының эске өлкәһендә газ гиганттары һәм юлдаштар, шулай уҡ Койпер билбауының транснептун есемдәре, Тарҡау диск һәм Оорта болото урынлашҡан. Күп кометаларҙың орбитаһы ҡыҫҡа осорло, астероид-кентавр ҙа шулай уҡ был өлкәлә үтә. Ҡояштар бик алыҫ булғанға күрә был өлкәнең ҡаты есемдәрендә [[Һыу|һыу боҙо,]] аммиак һәм метан бар. Тышҡы өлкәлә Тюхепланетаһы һәм, бәлки, ниндәй ҙә булһа башҡа «Планета X», шулай уҡ Немезида Ҡояшының йондоҙ-юлдаштары булыуы фаразлана. ==== Планета-гиганттар ==== [[Файл:Gas planet size comparisons.jpg|мини|300x300пкс|Планета-гиганттар. Һулдан уңға: [[Юпитер]], [[Сатурн (планета)|Сатурн]], [[Уран (планета)|Уран]] һәм [[Нептун]] (ҙурлыҡтары масштабҡа ярашлы,ә планета-ара алыҫлыҡта — масштаб күҙәтелмәй)]] Дүрт планета-гигант газ гиганттары тип атала, бөтәһе бергә Ҡояш тирәләй орбиталарында әйләнгән есемдәр массаһының 99 процентын тәшкил итә. Юпитер менән Сатурн, башлыса, водород һәм гелийҙан тора; Уран менән Нептун составында был матдәләрҙән тыш бик күп миҡдарҙа боҙ ҙа бар. Шуның өсөн ҡайһы бер астрономдар, уларҙы айырым категорияға бүлеп, «боҙ гиганттары» тип атай. Дүрт планета-гиганттың да ҡулсалары бар, әммә Ерҙән тик Сатурндың ғына ҡулсалар системаһы күренә. ===== Юпитер ===== Юпитерҙың массаһы Ер массаһынан 318 тапҡырға артығыраҡ, һәм башҡа планеталарҙең берлектәге ауырлығынан 2,5 тапҡыр ауырыраҡ. Ул, башлыса, [[водород]] һәм [[гелий]]ҙан тора. Юпитер эсендәге юғары температура уның атмосферанда болоттар һыҙаты һәм Оло ҡыҙыл тап кеүек бик күп яртылаш даими өйөрмә структураларын тыуҙыра. Юпитерҙың 79 юлдашы бар. Иң ҙурҙары дүртәү — [[Ганимед (юлдаш)|Ганимед]], Каллисто, Ио һәм Европа — улар вулкандар әүҙемлеге һәм эске йылыныу менән ер төркөмө планеталарына оҡшаш. Ганимед, Ҡояш системаһындағы иң ҙур юлдаш, ул хатта Меркурийҙан да ҙурыраҡ. ===== Сатурн ===== Сатурн, үҙенең ҡулсалар системаһы менән киң билдәле, атмосфераһы һәм магнитосфераһы структуралары менән бер ни тиклем Юпитерға оҡшаш. Сатурн — ҡояш системаһында әллә ни тығыҙ булмаған планета (уның тығыҙлығы уртаса һыу тығыҙлығынан кәмерәк). Сатурндың 82 раҫланған юлдашы бар<ref>[https://nplus1.ru/news/2019/10/08/more-moons Сатурн обошёл Юпитер по количеству спутников]</ref>; шуларҙың икеһе — [[Титан (юлдаш)|Титан]] менән [[Энцелад (юлдаш)|Энцелад]] — геологик әүҙемлек күрһәтә. Был әүҙемлек, ерҙекенә оҡшаш түгел, сөнки ул күбеһенсә боҙ әүҙемлегенә бәйле<ref name="Cryovolcanism"><span class="citation">''J. S. Kargel.'' <span lang="en">[https://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00613296 Cryovolcanism on the icy satellites]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''U.S. Geological Survey'' (1994). <small>Дата обращения 22 ноября 2009.</small></span></ref>. Титан, Меркурий күләмен уҙып, — ҡояш системаһындағы берҙән-бер атмосфераһы булған юлдаш. ===== Уран ===== Уран массаһы буйынса Ерҙекенән 14 тапҡырға ҙурыраҡ, әммә планета-гиганттар араһында иң еңеле. «Ҡырын ятҡан» килеш хәрәкәт итеүе уны башҡа планеталарҙан айырып тора. Уран ауышлыҡ°<ref name="Seidelmann2007">{{Мәҡәлә|заглавие=Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006|издание={{Нп3|Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy|Celestial Mech. Dyn. Astr.||Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy}}|том=90|страницы=155—180|doi=10.1007/s10569-007-9072-y|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y|язык=en|тип=journal|автор=Seidelmann, P. Kenneth; Archinal, B. A.; A’hearn, M. F.; et al.|год=2007}}</ref>. Уран тәгәрәп барған шарға оҡшаш булыуы менән дә башҡаларҙан айырыла. Башҡа газ планеталарынан айырмалы рәүештә Урандың йәҙрәһе һалҡын, һәм ул йыһанға бик аҙ йылылыҡ сығара<ref name="Hawksett"><span class="citation">''Hawksett, David; Longstaff, Alan; Cooper, Keith; Clark, Stuart.'' <span lang="en">[[bibcode:2005AsNow..19h..65H|10 Mysteries of the Solar System]]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''Astronomy Now'' (2005). <small>Дата обращения 22 ноября 2009.</small> <small>[https://web.archive.org/web/20191009110025/http://adsabs.harvard.edu/abs/2005AsNow..19h..65H Архивировано] 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. Урандың 27 юлдашы булыуы билдәле; иң эреләре — Титания, Оберон, Умбриэль, Ариэль һәм Миранда. ===== Нептун ===== [[Нептун]], Урандан бер аҙ бәләкәй булһа ла, унан ауырыраҡ (17 Ер массаһы) һәм шуға күрә тығыҙыраҡ. Уның эске нурланышы бар, ләкин был нурланыш Юпитер менән Сатурндағы кеүек күп түгел<ref name="Podolak"><span class="citation">''Podolak, M.; Reynolds, R. T.; Young, R.'' <span lang="en">[[bibcode:1990GeoRL..17.1737P|Post Voyager comparisons of the interiors of Uranus and Neptune]]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. NASA Ames Research Center (1990). <small>Дата обращения 22 ноября 2009.</small> <small>[https://web.archive.org/web/20190607143323/http://adsabs.harvard.edu/abs/1990GeoRL..17.1737P Архивировано] 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. Нептундың билдәле 14 юлдашы бар. Иң ҙуры — Тритон, геологик йәһәттән әүҙем, шыйыҡ азоттан торған гейзерҙары бар<ref name="Geysers on Triton"><span class="citation">''Duxbury, N. S., Brown, R. H.'' <span lang="en">[http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/handle/2014/28034?mode=full The Plausibility of Boiling Geysers on Triton]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> <span class="ref-info">(недоступная ссылка)</span>. ''Beacon eSpace'' (1995). <small>Дата обращения 22 ноября 2009.</small> <small>[https://web.archive.org/web/20090426005806/http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/handle/2014/28034?mode=full# Архивировано] 26 апреля 2009 года.</small></span></ref>. Тритон — кире йүнәлештә хәрәкәт иткән берҙән-бер ҙур юлдаш. Нептунды шулай уҡ ''Нептун троялары'' тип аталған [[астероид]]тар оҙатып йөрөй, улар уның менән 1:1 резонанс бәйләнешендә. 2016 йылдың 20 ғинуарында Калифорния технология институты астрономдары Майкл Браун һәм Константин Батыгин Ҡояш системаһының ситендә, Плутон орбитаһынан ситтә, туғыҙынсы планетаның булыу ихтималлығы тураһында иғлан итә. Планета Ерҙән яҡынса ун тапҡырға ауырыраҡ, [[Нептун]]ға ҡарағанда Ҡояштан яҡынса 20 тапҡырға алыҫыраҡ (90 миллиард километр), һәм Ҡояш тирәләй 10 000 — 20 000 йылда әйләнеп сыға<ref>https://www.caltech.edu/news/caltech-researchers-find-evidence-real-ninth-planet-49523 Caltech Researchers Find Evidence of a Real Ninth Planet</ref>. Майкл Браун фекеренсә, был планетаның булыу ихтималлығы"бәлки, 90 %"ҡа етәлер<ref>{{Cite news|title=New evidence suggests a ninth planet lurking at the edge of the solar system|first=Joel|last=Achenbach|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/01/20/new-evidence-suggests-a-ninth-planet-lurking-at-the-edge-of-the-solar-system/|date=2016-01-20|accessdate=2016-01-20|language=en-US}}</ref>. Әлегә ғалимдар был гипотетик планетаны «Туғыҙынсы планета»<ref>[http://www.dni.ru/tech/2016/1/20/326049.html Обнаружена новая планета Солнечной системы]</ref> ({{lang-en|Planet Nine}}) тип кенә атай. ==== Кометалар ==== [[Файл:Comet c1995o1.jpg|мини|285x285пкс|Хейла&amp;nbsp;— Боппа кометаһы]] Кометалар — ҡояш системаһындағы кесе есемдәр, ғәҙәттә, ҙурлыҡтары бер нисә километрға етә, башлыса осоусы матдәләрҙән (боҙҙарҙан) тора . Орбиталары ҙур эксцентриситетҡа эйә, ҡағиҙә булараҡ, перигелийҙары эске планеталар орбиталары сиктәрендә һәм афелийҙары Плутондан бик алыҫ урынлаша. Комета, Ҡояш системаһының эске өлкәһенә ингәс, Ҡояшҡа яҡынлай, уның боҙҙан торған йөҙө иреп парға әйләнә һәм ионлаша башлай, шулай итеп кометаға газдан һәм саңдан торған оҙон болот ҡалдыра, был күренеште ерҙән ябай күҙ менән күреп була. ==== Кентаврҙар ==== Кентаврҙар — боҙҙан торған һәм кометаға оҡшаған есемдәр, ярымкүсәрҙәре Юпитерҙыҡыны ҡарағанда {{S|(5,5 а. е.)}} ҙурыраҡ, әммә Нептундыҡынан {{S|(30 а. е.)}} бәләкәйерәк. Билдәле булған иң ҙур кентавр, Харикло, диаметры яҡынса 250 км тәшкил итә<ref name="spitzer"><span class="citation">''John Stansberry, Will Grundy, Mike Brown, Dale Cruikshank, John Spencer, David Trilling, Jean-Luc Margot.'' <span lang="en">[http://arxiv.org/abs/astro-ph/0702538v2 Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> (2007). <small>Дата обращения 5 декабря 2009.</small></span></ref>. Беренсе булып табылған кентавр, Хирон, комета тип таныла (95P), сөнки Ҡояшҡа яҡыная бара, унда, кометалағы кеүек, кома (комета) барлыҡҡа килә<ref name="Chiron biography"><span class="citation">''Patrick Vanouplines.'' <span lang="en">[http://www.vub.ac.be/STER/www.astro/chibio.htm Chiron biography]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> <span class="ref-info">(недоступная ссылка)</span>. ''Vrije Universitiet Brussel'' (1995). <small>Дата обращения 5 декабря 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. ===== Койпер билбауы ===== [[Файл:Outersolarsystem objectpositions labels comp-ru.png|слева|мини|300x300пкс|Койпер билбауының билдәле есемдәре (йәшел), дүрт тышҡы планетаға ҡарата күрһәтелгән. Масштабы — астрономик берәмектәрҙә. Һүрәттең аҫҡы өлөшөндәге ҡара участка — [[Ҡош Юлы]] фонында ерҙән күҙәтеү өсөн урынлашҡан өлкә, ундағы йондоҙҙарҙың сағыулығы тоноҡ есемдәрҙе күреү мөмкинлеген бирмәй]] Койпер билбауы — Ҡояш системаһы барлыҡҡа килгән осорҙан ҡалған реликттар өлкәһе, астероидтар билбауы кеүек үк, ярсыҡтарҙан хасил булған ҙур билбау, әммә, башлыса, боҙҙан тора<ref name="Physical"><span class="citation no-wikidata" data-wikidata-property-id="P1343">''Stephen C. Tegler.'' <span data-wikidata-qualifier-id="P248">Kuiper Belt Objects: Physical Studies</span> &#x2F;&#x2F; Encyclopedia of the Solar System &#x2F; Lucy-Ann McFadden et al. — 2007. — P. 605—620.</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></ref>. Ҡояштан 30 һәм {{S|55 а. е.}} алыҫлыҡта. Ҡояш системаһындағы кесе есемдәрҙән тора, әммә Койпер билбауының, Квавар, Варна һәм Орк кеүек иң ҙур есемдәренең күбеһе параметрҙарын асыҡлағандан һуң, кәрлә планета тип танылыуы ихтимал. Иҫәпләүҙәр буйынса, Койпер билбауындағы 100 000-дән ашыу есемдең диаметры 50 километрҙан ашыу, ләкин билбауҙың дөйөм массаһы Ер массаһының ундан бер йәки хатта йөҙҙән бер өлөшөн тәшкил итә<ref name="Delsanti"><span class="citation">''Audrey Delsanti and David Jewitt.'' <span lang="en">[http://www.ifa.hawaii.edu/publications/preprints/06preprints/Delsanti_06-009.pdf The Solar System Beyond The Planets]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> (PDF). ''Institute for Astronomy, University of Hawaii'' (2006). <small>Дата обращения 7 декабря 2009.</small> <small> 3 ноября 2012 года.</small></span></ref>. Билбауҙың күп кенә есемдәренең юлдаштары бар<ref name="Satellites KBO"><span class="citation">''M. E. Brown, M. A. van Dam, A. H. Bouchez, D. Le Mignant, R. D. Campbell, J. C. Y. Chin, A. Conrad, S. K. Hartman, E. M. Johansson, R. E. Lafon, D. L. Rabinowitz, P. J. Stomski, Jr., D. M. Summers, C. A. Trujillo, P. L. Wizinowich.'' <span lang="en">[http://arxiv.org/abs/astro-ph/0510029 Satellites of the Largest Kuiper Belt Objects]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> (2006). <small>Дата обращения 7 декабря 2009.</small></span></ref>, күпселек есемдәрҙең орбитаһы эклиптика яҫылығынан ситтә урынлашҡан<ref name="Trojan"><span class="citation">''Chiang et al.'' [http://iopscience.iop.org/1538-3881/126/1/430/fulltext/ Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5:2 and Trojan Resonances] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // [[The Astronomical Journal]]. — [[:en:IOP Publishing|IOP Publishing]]<span style="white-space: nowrap"><span class="noprint" style="font-size:95%; position: relative; top: .4em;"> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></span></span>, 2003. — Vol. 126. — <span class="nowrap">Iss. 1</span>. — P. 430—443. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1086 %2F375207 10.1086/375207].</span></ref>. ====== Плутон ====== Плутон — кәрлә планета, Койпер билбауындағы иң эре есем булараҡ билдәле. 1930 йылда табылғандан һуң түғыҙынсы планета тип таныла; 2006 йылда планеталар өсөн формаль билдәләмә ҡабул ителгәндән һуң, уның атамаһы үҙгәрә. Плутондың иң ҙур юлдашы буйынса ла әлегә асыҡлыҡ юҡ — Харон артабан да Плутондың юлдашы тип аталырмы, әллә кәрлә планета тип танылырмы. Плутон системаһының массалар үҙәге — Харон уларҙың өҫтөнән ситтә урынлашҡан, уларҙың икеләтә планета системаһы тип танылыуы ихтимал. Дүрт бәләкәй юлдаш — Никта, Гидра, Кербер һәм Стикс — Плутон менән Харон тирәләй әйләнә. Шулай уҡ Меркурий менән Ҡояш араһындағы өлкә астероид-вулканоидтарҙың булыу-булмауын асыҡлау өсөн өйрәнелә. Унда ҙур Вулкан планетаһының булыуы кире ҡағылыуға ҡарамаҫтан<ref name="Vulcanoids"><span class="citation">''Durda D. D.; Stern S. A.; Colwell W. B.; Parker J. W.; Levison H. F.; Hassler D. M.'' <span lang="en">[http://www.ingentaconnect.com/search/expand?pub=infobike://ap/is/2000/00000148/00000001/art06520&unc=ml A New Observational Search for Vulcanoids in SOHO/LASCO Coronagraph Images]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> (2004). <small>Дата обращения 23 декабря 2009.</small> <small> 18 августа 2011 года.</small></span></ref>, был турала фараздар һаман да бар. [[Файл:Solar system scale-2.jpg|без|мини|780x780пкс|Планеталар һәм Ҡояш үлсәмдәренең яҡынса нисбәте. Планета-ара арауыҡ яҡынса масштабта бирелгән. Ҡояш — һулда.]] === Сик буйы өлкәләре === Беҙҙең Ҡояш системаһының ҙур өлөшө һаман да тикшерелеп бөтмәгән. Иҫәпләүҙәр буйынса, Ҡояштың гравитация ҡыры яҡынса ике яҡтылыҡ йылы алыҫлығында {{S|(125 000 а. е.)}} уратып алған йондоҙҙарҙың көсөнән өҫтөнөрәк. Сағыштырыу өсөн, Оорта болото радиусының түбәнге баһалары уны {{S|50 000 а. е.}} {{S|50 000 а. е.}}-нан<ref name="T. Encrenaz"><span class="citation no-wikidata" data-wikidata-property-id="P1343">''T. Encrenaz, JP. Bibring, M. Blanc, MA. Barucci, F. Roques, PH. Zarka.'' The Solar System: Third edition. — Springer, 2004. — P. 1.</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></ref> алыҫҡа урынлаштырмай. Седна кеүек есемдәр асылыуға ҡарамаҫтан, Койпер билбауы менән Оорта болото араһындағы өлкә лә, Оорта болото үҙе лә, уның артында нимә булыуы ла тикшерелмәгән. Сик буйы өлкәһендә (Оорта болотоноң тышҡы сиге артында) Ҡояштың йондоҙ-юлдашы Немезиданың урынлашыуы тураһында раҫланмаған гиплотеза бар. == Планеталар һәм кәрлә планеталарҙың төп параметрҙарының сағыштырма таблицаһы == Әлеге ваҡытта дөйөм ҡабул ителгән фараздар буйынса, Ҡояш системаһы яҡынса 4,6 миллиард йыл элек гигант йондоҙ-ара газ-саң болотоноң ҙур булмаған өлөшөн гравитация ҡыҫыуы һөҙөмтәһендә формалаша башланған. Болот, күрәһең, бер нисә яҡтылыҡ йылы үлсәмендә булып, бер нисә йондоҙҙо барлыҡҡа килтергәндер<ref name="Arizona"><span class="citation"><span lang="en">[http://atropos.as.arizona.edu/aiz/teaching/nats102/mario/solar_system.html Lecture 13: The Nebular Theory of the origin of the Solar System]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''University of Arizona''. <small>Дата обращения 27 декабря 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. {| class="standard sortable" style="text-align:center" ! style="width:12.5%" |[[Планета]] (кәрлә планета) ! style="width:12.5%" |Диаметр, относи&#xAD;тельно ! style="width:12.5%" |Масса, относи&#xAD;тельно ! style="width:12.5%" |Орбиталь&#xAD;ный радиусы, а.<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwBIs">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>е. ! style="width:12.5%" |Әйләнеү осоро, ерҙәге йыл иҫәбе ! style="width:12.5%" |[[Тәүлек|Сутки]], относи&#xAD;тельно ! style="width:12.5%" |Тығыҙлыҡ, {{S|кг/м³}} ! style="width:12.5%" |Юлдаштар |- style="height: 0.75em" ! ! data-sort-type="number" | ! data-sort-type="number" | ! data-sort-type="number" | ! data-sort-type="number" | ! data-sort-type="number" | ! data-sort-type="number" | ! data-sort-type="number" | |- |[[Меркурий]] |0,382 |0,055 |0,38 |0,241 |58,6 |5427 |0 |- |[[Сулпан|Венера]] |0,949 |0,815 |0,72 |0,615 |243 |5243 |0 |- |[[Ер|Земля]] |1,0 |1,0 |1,0 |1,0 |1,0 |5515 |[[Ай (юлдаш)|1]] |- |[[Марс]] |0,53 |0,107 |1,52 |1,88 |1,03 |3933 |2 |- style="background:#CCCCFF" |[[Церера (кәрлә планета)|Церера]] |0,074 |0,00015 |2,76 |4,6 |0,378 |2161 |0 |- |[[Юпитер]] |11,2 |318 |5,20 |11,86 |0,414 |1326 |79 |- |[[Сатурн (планета)|Сатурн]] |9,41 |95 |9,54 |29,46 |0,426 |687 |62 |- |[[Уран (планета)|Уран]] |3,98 |14,6 |19,22 |84,01 |0,718 |1270 |27 |- |[[Нептун]] |3,81 |17,2 |30,06 |164,79 |0,671 |1638 |14 |- style="background:#CCCCFF" |[[Плутон]] |0,186 |0,0022 |39,2 |248,09 |6,387 |1860 |5 |- style="background:#CCCCFF" |Хаумеа | data-sort-value="0,11" |~0,11 |0,00066 |43 |281,1 |0,163 | data-sort-value="2600" |~2600 |2 |- style="background:#CCCCFF" |Макемаке |0,116 |~0,0005 |45,4 |306,28 |0,324 | data-sort-value="1700" |~1700 |1 |- style="background:#CCCCFF" |Эрида |0,182 |0,0028 |67,8 |558,04 |1,1 |2520 |1 |} [[Файл:Planets line.svg|без|мини|780x780пкс| Расстояния планет от Солнца: <small> 1) [[Меркурий]] 2) [[Сулпан|Венера]] 3) [[Ер|Земля]] 4) [[Марс]] — Пояс астероидов — 5) [[Юпитер]] 6) [[Сатурн (планета)|Сатурн]] 7) [[Уран (планета)|Уран]] 8) [[Нептун]] — Пояс Койпера </small> ]] == Формалашыуы һәм эволюцияһы == [[Файл:Solar evolution ru.png|без|мини|780x780пкс|Ҡояштың йәшәү циклы. Масштабы һәм төҫтәре шартлы. Временная шкала в миллиардах лет (приблизительно)]] Ҡыҫыу һөҙөмтәһендә газ-саң болото бәләкәсәйә, һәм, импульс мәлен һаҡлау законына ярашлы, болоттоң әйләнеү тиҙлеге арта. Массаның ҙурыраҡ өлөшө йыйылған үҙәк, уны уратып алған дискынан торған һайын нығыраҡ ҡайнарлана бара<ref name="Arizona"/>. Болоттоң ҡыҫыу тиҙлеге әйләнгәнгә күрә, параллель һәм перпендикуляр күсәр әйләнештәре бер-береһенән айырыла, был болоттоң йәйенке формаға инеүенә һәм диаметры яҡынса {{S|200 а. е.}} {{S|200 а. е.}}, үҙәгендә ҡайнар һәм тығыҙ булған протойондоҙло протопланета дискыһының<ref name="Protostar"><span class="citation">''Jane S. Greaves.'' [http://www.sciencemag.org/content/307/5706/68.full Disks Around Stars and the Growth of Planetary Systems] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // Science. — 2005. — Vol. 307. — <span class="nowrap">Iss. 5706</span>. — P. 68—71. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1126 %2Fscience.1101979 10.1126/science.1101979].</span></ref> формалашыуына килтерә. Ҡояш эволюцияның ошо стадияһында Ҡояш T Үгеҙ тибындағы йондоҙ кеүек була. T Үгеҙ тибындағы йондоҙҙарҙы өйрәнеү шуны раҫлай: йыш ҡына уларҙың массалары 0,001—0,1 Ҡояш массаһына тиң һәм улар протопланета дискылары менән уратып алынған, өҫтәүенә туранан-тура йондоҙҙа бик ҙур процентлы томан массаһы тупланған<ref name="Kitamara"><cite style="font-style:normal">''M. Momose, Y. Kitamura, S. Yokogawa, R. Kawabe, M. Tamura, S. Ida'' (2003). «[http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?2003ASPC..289...85M&data_type=PDF_HIGH&whole_paper=YES&type=PRINTER&filetype=.pdf Investigation of the Physical Properties of Protoplanetary Disks around T Tauri Stars by a High-resolution Imaging Survey at lambda = 2 mm]» (PDF). Ikeuchi, S., Hearnshaw, J. and Hanawa, T. (eds.) ''The Proceedings of the IAU 8th Asian-Pacific Regional Meeting, Volume I'' '''289''', Astronomical Society of the Pacific Conference Series. <small>Проверено 2009-12-27</small>.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=proceeding&rft.btitle=The+Proceedings+of+the+IAU+8th+Asian-Pacific+Regional+Meeting%2C+Volume+I&rft.atitle=Investigation+of+the+Physical+Properties+of+Protoplanetary+Disks+around+T+Tauri+Stars+by+a+High-resolution+Imaging+Survey+at+lambda+%3D+2+mm&rft.au=M.+Momose%2C+Y.+Kitamura%2C+S.+Yokogawa%2C+R.+Kawabe%2C+M.+Tamura%2C+S.+Ida&rft.date=2003&rft.pub=Astronomical+Society+of+the+Pacific+Conference+Series&rft.series=289&rft_id=http%3A%2F%2Farticles.adsabs.harvard.edu%2Fcgi-bin%2Fnph-iarticle_query%3F2003ASPC..289...85M%26data_type%3DPDF_HIGH%26whole_paper%3DYES%26type%3DPRINTER%26filetype%3D.pdf"> </span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></ref>. Планеталар ошо дискының аккрецияһы юлы менән формалашҡан<ref name="Planet Formation"><span class="citation">''Boss, A. P.'' Chondrule-forming Shock Fronts in the Solar Nebula: A Possible Unified Scenario for Planet and Chondrite Formation <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // [[The Astrophysical Journal]]. — [[:en:IOP Publishing|IOP Publishing]]<span style="white-space: nowrap"><span class="noprint" style="font-size:95%; position: relative; top: .4em;"> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></span></span>, 2005. — Vol. 621. — P. L137. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1086 %2F429160 10.1086/429160].</span></ref>. 50 миллион йыл дауамында протойондоҙ үҙәгендәге [[водород]]тың баҫымы һәм тығыҙлығы термойәҙрә реакцияһын башлау өсөн ярайһы уҡ юғары кимәлгә етә<ref name="Yi2001"><span class="citation">''Sukyoung Yi; Pierre Demarque; Yong-Cheol Kim; Young-Wook Lee; Chang H. Ree; Thibault Lejeune; Sydney Barnes.'' [[bibcode:2001ApJS..136..417Y|Toward Better Age Estimates for Stellar Populations: The <math>Y^{2}</math> Isochrones for Solar Mixture]] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // [[The Astrophysical Journal]]. — [[:en:IOP Publishing|IOP Publishing]]<span style="white-space: nowrap"><span class="noprint" style="font-size:95%; position: relative; top: .4em;"> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span></span></span>, 2001. — <span class="nowrap">Vol. 136</span>. — P. 417. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1086 %2F321795 10.1086/321795].</span> [[ArXiv.org|arXiv]]:[[arxiv:astro-ph/0104292|astro-ph/0104292]]</ref>. Йылылыҡ энергияһы ярҙамында гравитацияның ҡыҫыу көсөнә ҡаршы торорлоҡ гидростатик тигеҙлеккә өлгәшкәс кенә температура, реакция тиҙлеге, баҫым һәм тығыҙлығы арта. Ҡояш төп эҙмә-эҙлелектең тулы ҡанлы йондоҙона әүерелә. Билдәле булыуынса, Ҡояш Герцшпрунг— Рассел диаграммаһының төп эҙмә-эҙлегенән ситтә үҫешә башлаған осраҡта ғына Ҡояш системаһы тарҡалыуға дусар ителәсәк. Ҡояш водород яғыулығы запастарын яндырғанға күрә, йәҙрәне һаҡлаусы энергияның бөтөүе ихтимал, ул сағында Ҡояш тағы ла нығыраҡ ҡыҫылырға мәжбүр буласаҡ. Ерҙең эсендә артҡан баҫым йәҙрәне нығыраҡ йылытасаҡ, ә был яғыулыҡтың бөтөүен тиҙләтеүгә килтерә. Һөҙөмтәлә һәм 1,1 млрд йыл һайын Ҡояш сағыуыраҡ янасаҡ<ref name="Fiery future"><span class="citation">''Jeff Hecht.'' <span lang="en">[https://www.newscientist.com/article/mg14219191.900-science-fiery-future-for-planet-earth.html Science: Fiery future for planet Earth]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''NewScientist'' (1994). <small>Дата обращения 27 декабря 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref>, киләһе 3,5 миллиард йылда уның яҡтылығы тағы ла 40 процентҡа артасаҡ<ref name="sun_future">{{Мәҡәлә|заглавие=Our Sun. III. Present and Future|издание=[[The Astrophysical Journal]]|том=418|страницы=457—468|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...418..457S|язык=en|автор=Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E.|год=1993|тип=journal|издательство={{Нп3|IOP Publishing}}}}</ref>. Яҡынса 7 млрд йылдан һуң<ref name="Richard Pogge"><span class="citation">''Pogge, Richard W.'' <span lang="en">[http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html The Once and Future Sun]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> (lecture notes) (1997). <small>Дата обращения 27 декабря 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref> Ҡояш йәҙрәһендәге [[водород]] тулыһынса [[гелий]]ға әйләнә, был төп эҙмә-эҙлелек фазаһын йомғаҡлай; Ҡояш субгигантҡа әйләнә. Тағы ла 600 млн йылдан, хәҙерге үлсәмдәре менән сағыштырғанда, Ҡояш ҡыҙыл гигант стадияһына күсә<ref name="Schroder_2008"><span class="citation">''K.-P. Schröder, Robert Cannon Smith.'' [http://mnras.oxfordjournals.org/content/386/1/155.full.pdf+html Distant future of the Sun and Earth revisited] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span> // [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]]. — [[Oxford University Press]], 2008. — Vol. 386. — P. 155—163. — [[Doi|DOI]]: [//dx.doi.org/10.1111 %2Fj.1365-2966.2008.13022.x 10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x]. — <span class="noprint">[[Bibcode]]: [[bibcode:2008MNRAS.386..155S|2008MNRAS.386..155S]]</span>.</span></ref>. Ҡояш, ҡырҡа артып, яҡындағы Меркурий менән Сулпан планеталарын йота. Бәлки, Ҡояштың тышҡы ҡыртыштары Ерҙе йотмаҫ<ref name="sun_future"/>, әммә унда тереклек йәшәй алмай, сөнки йәшәү зонаһы Ҡояш системаһының тышҡы сигенә күсә. Ахыр сиктә, термик тотороҡһоҙлоҡтоң үҫеше һөҙөмтәһендә<ref name="Schroder_2008"/><ref name="astrogalaxy">{{Cite web}}</ref>, планетар томанлыҡ барлыҡҡа килтереп, Ҡояштың тышҡы ҡатламдары уны уратып алған арауыҡҡа һибелә, үҙәгендә ҙур булмаған йондоҙ йәҙрәһе — аҡ кәрлә генә ҡала<ref name="Richard Pogge"/>. === Ҡояш системаһының тотороҡлолоғо === Ҡояш системаһының әлеге ваҡытта тотороҡло булыу-булмауы билдәһеҙ. Әгәр ул тотороҡһоҙ булһа, юғарыла атап үтелгән ваҡытта системаның тарҡалыуы ихтималлығы бар<ref>''Э. Д. Кузнецов.'' [http://virlib.eunnet.net/win/metod_materials/wm3/dynamics.htm Структура, динамика и устойчивость Солнечной системы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121120005127/http://virlib.eunnet.net/win/metod_materials/wm3/dynamics.htm |date=2012-11-20 }}</ref>. == Шулай уҡ ҡара == Ҡояш системаһы [[Ҡош Юлы]] — диаметры яҡынса 30 мең тирәһе парсек (йәки 100 мең яҡтылыҡ йылы) һәм 200 миллиард тирәһе йондоҙҙан торған<ref name="fn9"><span class="citation">''English, J.'' <span lang="en">[https://www.ucalgary.ca/ras/CGPSpress/Map1 Exposing the Stuff Between the Stars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112120941/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |date=2012-01-12 }}</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. Hubble News Desk (2000). <small>Дата обращения 28 декабря 2009.</small> <small>[https://web.archive.org/web/20200512151743/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html Архивировано] 24 января 2012 года.</small></span></ref> спираль [[галактика]]ның бер өлөшө. == Галактик орбита == [[Файл:Milky Way Spiral Arm Russian.svg|справа|мини|300x300пкс|[[Ҡош Юлы]]ның структураһы. Ҡояш системаһының урыны ҙур һағы нөктә менән билдәләнгән.]] Ҡояш галактик үҙәк тирәләй түңәрәккә оҡшаш орбита буйлап яҡынса {{S|254 км/с}} тиҙлектә әйләнә (асыҡлыҡ 2009 йылда индерелгән) һәм яҡынса 230 млн йыл эсендә тулы әйләнеш яһай<ref name="Cosmic Year"><span class="citation">''Stacy Leong.'' <span lang="en">[http://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml Period of the Sun’s Orbit around the Galaxy (Cosmic Year)]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(англ.)</span>. ''The Physics Factbook'' (2002). <small>Дата обращения 28 декабря 2009.</small> <small> 22 августа 2011 года.</small></span></ref>. Был ваҡыт арауығы ''галактик йыл'' тип атала. Даремский университетының Иҫәп-хисап космологияһы институты ғалимдары иҫәпләүенсә, 2 млрд йылдан һуң Ҙур Магеллан болотоноң Ҡош Юлы менән бәрелешеүе мөмкин, һөҙөмтәлә Ҡояш системаһы беҙҙең Галактиканан галактика-ара арауыҡҡа этеп сығарылыуы ихтимал.{{Колонки|3}} * [[Движение Солнца и планет по небесной сфере]] * [[Спутники в Солнечной системе]] * [[Астрономические символы]] * [[Правило Тициуса — Боде]] * [[Список планетоподобных объектов]] * [[Список объектов Солнечной системы по размеру]] * [[Фаэтон (планета)]] * [[История исследования Солнечной системы]] * [[Шведская Солнечная система]] {{Конец кол}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Энциклопедия для детей. Том 8. Астрономия — Аванта+, 2004. — 688 с. — ISBN 978-5-98986-040-1. * Астрономия: Учеб. для 11 кл. общеобразоват. учреждений/ Е. П. Левитан. — 9-е изд. — М.: Просвещение, 2004. — 224 с.: ил. — ISBN 5-09-013370-0. * Я познаю мир. Космос/ Гонтарук Т. И. — М.: АСТ, Хранитель, 2008. — 398 с. — ISBN 5-17-032900-8, 978-5-17-032900-7. * Белые пятна Солнечной системы/ Волков А. В. — М.: Ниола-Пресс, 2008. — 319 с. — ISBN 978-5-366-00363-6. * Миграция небесных тел в Солнечной системе/ С. И. Ипатов. — Едиториал УРСС. — 2000. — ISBN 5-8360-0137-5. * Небо Земли/ Томилин А. Н. — Л.: Детская литература, 1974. — 328 с. * Баренбаум А. А. Галактика, Солнечная система, Земля. Соподчиненные процессы и эволюция //М.: ГЕОС. — 2002. == Һылтанмалар == * [http://space.jpl.nasa.gov Симулятор Солнечной системы от НАСА] * {{Cite web|url=http://www.jpl.nasa.gov/solar-system/|title=Solar System|publisher=NASA|lang=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921080518/http://www.jpl.nasa.gov/solar-system/ |date=2013-09-21 }} * {{Cite web|url=http://www.space.com/56-our-solar-system-facts-formation-and-discovery.html|title=Our Solar System: Facts, Formation and Discovery|lang=en}} * [http://www.phrenopolis.com/perspective/solarsystem/ Иллюстрация планет Солнечной системы и Солнца, в масштабе] * {{Cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/astronomiya/SOLNECHNAYA_SISTEMA.html|title=Солнечная система}} * {{Cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1202484|title=Современные знания о строении и составе Солнечной системы}} * {{Cite web|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=SolarSys&Display=Overview|publisher=NASA’s Solar System Exploration|title=Our Solar System: Overview}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701152248/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=SolarSys&Display=Overview |date=2007-07-01 }} * [http://www.unmonument.ru/mon047.html Памятник Солнечной системе в Москве] * [http://www.solarsystemscope.com/ Наглядная модель Солнечной системы] * [http://joshworth.com/dev/pixelspace/pixelspace_solarsystem.html Интерактивная карта Солнечной системы (1 пиксель = диаметр Луны = 3474,8 км)] {{Ҡояш системаһы}} {{commonscat|Solar System|Солнечная система}} [[Категория:Планетология]] [[Категория:Ҡояш системаһы]] [[Категория:Космос]] [[Категория:Астрономия]] [[Категория:Планета|*]] llm9hqa6ntpcg6yhm697l2g46g0wkzc 0 12500 1301357 1292182 2026-07-24T22:34:19Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301357 wikitext text/x-wiki {{Башҡа мәғәнәләре|Абзай}} {{НП+Россия | статус = ауыл | русское название = Абзаево | оригинальное название = {{lang-ba|Абзай}} | герб = | флаг = | lat_deg = 55 | lat_min = 35 | lat_sec = 52 | lon_deg = 58 | lon_min = 41 | lon_sec = 5 | CoordScale = | регион = Башҡортостан | регион в таблице = Башҡортостан | вид района = | район = Кигинский район{{!}}Ҡыйғы районы | район в таблице = | вид поселения = ауыл биләмәһе | поселение = Абзаевский сельсовет (Кигинский район){{!}}Абзай ауыл Советы | поселение в таблице = | внутреннее деление = | глава = | дата основания = | первое упоминание = | прежние имена = | статус с = | площадь = | высота центра НП = | население = {{ Население | Абзаево (Кигинский район) | тс }} | год переписи = {{ Население | Абзаево (Кигинский район) | г }} | плотность = | агломерация = | национальный состав = башҡорттар | конфессиональный состав = | этнохороним = | телефонный код = | почтовый индекс = 452505 | почтовые индексы = | цифровой идентификатор = 80236805001 | категория в Commons = | сайт = }} '''Абзай''' (Уртауыл, {{lang-ru|Абзаево}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ҡыйғы районы]]ндағы ауыл. [[Абзай ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Абзай ауыл Советы]] үҙәге. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 558 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — ?, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80236805001. == Географик урыны == Юл оҙонлоғо:<ref name = "ATU">{{АТУ РБ}}</ref> * Район үҙәгенә тиклем ([[Үрге Ҡыйғы]]): 34 км * Яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]]): 77 км Абзай ауылы [[Ҡыйғы|Ҡыйғы йылғаһы]] бассейнына ҡараған [[Кесейек]] йылғаһы буйында, район үҙәге [[Үрге Ҡыйғы]]нан төньяҡҡа 34 километрҙа һәм [[Һилейә (ҡасаба)|Һилейә]] тимер юл станцияһынан ([[Силәбе өлкәһе]]) 77 километрҙа урынлашҡан<ref>{{БЭ2013|81771}}</ref>. == Тарихы == Абзай ауылына [[Троицк өйәҙе]] Дыуан улусы ([[ҡатай]] ырыуы) [[башҡорттар]]ы үҙҙәренең [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] ерҙәрендә нигеҙ һалған, [[XVIII быуат]] аҙағынан билдәле. Йөҙ башы Абзай уҙаман исеме менән аталған. Боронораҡ шулай уҡ Мәсетле булараҡ та билдәле булған. [[1842 йыл]]да 222 кешегә 115 сирек ужым, 248 сирек яҙғы ашлыҡ сәскәндәр. Өс баҫыулыҡ өҫтөнлөк алған. [[Һабан]] — игенселектең төп ҡоралы. [[Ауыл]]да 3 елгәргес һәм һуҡҡыс булған. Йәшелсә баҡсалары эшкәртелә. Абзайҙа 300 ат, 200 һыйыр, 60 һарыҡ, 40 кәзә аҫырала. Ҡайһы бер хужалыҡтарҙа 10 умарта һәм 25 солоҡ була<ref>{{ИСДБ|страницы=538}}</ref>. == Биләмә берәмектәренә инеүе == <!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100 %;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы --> {| class="wikitable" |- ! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт |- | [[1816]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны || [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]] |- | [[1834]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны|| [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]] |- |[[1847]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, [[Өфө өйәҙе]] || [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]] |- |[[1859]] || -се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, [[Өфө өйәҙе]] || [[Ырымбур губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]] |- |[[1895]] ||Дыуан улусы || [[Златоуст өйәҙе]] || [[Өфө губернаһы]] || [[Рәсәй империяһы|Рәсәй Империяһы]] |- |[[1920]] ||Дыуан-Ҡошсо улусы || [[Мәсәғүт кантоны]] || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[Файл:Emblem of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1978–1991), Emblem of the Russian Federation (1991–1992).svg|20px]] РСФСР |- |[[1926]] ||Үрге Ҡыйғы улусы || [[Мәсәғүт кантоны]] || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР |- |[[1935]] || [[Абзай ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Абзай ауыл Советы]] || [[Ҡыйғы районы]] || [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-ы]] ||{{СССР}} СССР |- |[[1941]] || [[Абзай ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Абзай ауыл Советы]] || [[Ҡыйғы районы]]|| [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-ы]] || {{СССР}} СССР |- |[[1990]] || [[Абзай ауыл Советы (Ҡыйғы районы)|Абзай ауыл Советы]] || [[Ҡыйғы районы]] ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы |- |- | || || || || |} == Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше == Ауылда Абзай исемле тағы бер ир-егет — [[1752 йыл]]да [[Дүшәмбикә]] ауылына нигеҙ һалған [[мишәрҙәр]] менән керҙәшлек төҙөгән Баймөхәмәтов Абзай ҙа булған. [[1865 йыл]]да 57 хужалыҡта 377 кеше йәшәгән. [[Малсылыҡ]], [[игенселек]], [[умартасылыҡ]] менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, мәҙрәсә, һыу тирмәне була. [[XIX быуат]] аҙағында 2 сауҙа кибете иҫәпкә алына<ref>{{ИСДБ|страницы=538}}</ref>. == Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше == [[1906 йыл]]да мәсет, мануфактура һәм 2 бакалея кибете, запас иген һаҡлау мөгәзәйе теркәлгән<ref> Д. 1506. Л. 107; Д. 13910. Л. 27. Ф. 138. Оп. 2. Д. 345,485. Ф. 172. Оп. 1. Д. 34. Л. 42.</ref>. Әлеге ваҡытта Абзайҙа урта [[мәктәп]], [[балалар баҡсаһы]], фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана эшләй<ref>{{БЭ2013|81771}}</ref>. == Халҡы == '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)''' |- | 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)|||||||||| |- | 1906 йыл ||754|||||||| |- | 1920 йыл 26 август||1037|||||||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар||858|||||||| |- | 1959 йыл 15 ғинуар||637|||||||| |- | 1970 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1979 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1989 йыл 12 ғинуар||578|||||||| |- | 2002 йыл 9 октябрь||568|||||||| |- | 2010 йыл 14 октябрь||558||269||289||48,2||51,8 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} ; Милли составы 2002 йылғы Бөтә Рәсәй йәниҫәбенә ярашлы, [[башҡорттар]] һаны 96 %тәшкил итә<ref name='2002F' />. == Билдәле кешеләре == * [[Игеҙйәнова Нажиә Заһир ҡыҙы]] (01.09.[[1946 йыл|1946]]), яҙыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998), [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]] ағзаһы (1983). [[1988 йыл]]да [[Башҡорт дәүләт университеты|БДУ]] тамамлаған. 1974 й. «Һәнәк», [[1982 йыл|1982]] й. — «Башҡортостан ҡыҙы», 1986—2002 йй. — «Ағиҙел» ([[1991 йыл|1991]] й. бүлек мөдире) журналдарында эшләй. * [[Ғәлиев Радик Хөрмәт улы]] (1.07.[[1952 йыл|1952]]) — [[Кушнаренко районы|Кушнаренко район]] Советы рәйесе, [[Кушнаренко]] һөнәрселек училищеһының 1994—2014 йылдарҙағы директоры, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы башланғыс һөнәри белем биреү хеҙмәткәре, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре<ref>[http://nailtimler.com/people_page/people_04g/galiev_radik_hurmatovich.html Галиев Радик Хурматович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916102245/https://nailtimler.com/people_page/people_04g/galiev_radik_hurmatovich.html |date=2021-09-16 }}{{ref-ru}}{{V|30|06|2017}}</ref><ref>[http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=955791 Кто есть кто в РБ → Карточка персоны. Галиев Радик Хурматович]{{Недоступная ссылка|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|30|06|2017}}</ref>. * [[Миңлеғаян Сафина]] (2.07.[[1951 йыл|1951]]), [[Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры]]ның ҡурсаҡсы-артисы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ артисы (1999). * [[Әҙеһәмов Илдус Әнәс улы]] (18.06.[[1951 йыл|1951]]) — башҡорт дәүләт эшмәкәре, ғалим һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы. * [[Ғибәҙуллин Миңлетаһир Ғибәҙулла улы]] (икенсе мәғлүмәттәр буйынса Ғибәҙәтов Таһир Ғибәт улы; 29.12.[[1898 йыл|1898]]—19.04.[[1982 йыл|1982]]), [[әкиәт]]се. [[Беренсе донъя һуғышы|Беренсе донъя]], [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы|Граждандар]] һуғыштарында, [[Башҡорт милли хәрәкәте]]ндә ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/3278-ib-ullin-mi-leta-ir-ib-ulla-uly Башҡорт энциклопедияһы — Ғибәҙуллин Миңлетаһир Ғибәҙулла улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421143408/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/3278-ib-ullin-mi-leta-ir-ib-ulla-uly |date=2016-04-21 }}</ref>. * [[Сафина Миңлеғаян Миңлеәхмәт ҡыҙы]] (02.07.[[1951 йыл|1951]]) — [[Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры]] ҡурсаҡсы-актёры, Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1980), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1999)<ref>[http://xn--p1acf.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/prosmotr/2-statya/5466-safina-mindigayan-mindiakhmetovna Универсальная энциклопедия «Башкортостан»: САФИНА Миндигаян Миндиахметовна] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214004359/http://xn--p1acf.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/prosmotr/2-statya/5466-safina-mindigayan-mindiakhmetovna|date=2013-12-14}}</ref><ref>[http://www.teatr-kukolsm.ru/information/kukolnie_teatri/news_169.html Государственное бюджетное учреждение культуры Смоленский областной театр кукол имени Д. Н. Светильникова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213062951/http://www.teatr-kukolsm.ru/information/kukolnie_teatri/news_169.html |date=2013-12-13 }}</ref>. * [[Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы]] (8.03.[[1936 йыл|1936]] - 4.07.2008) — [[Ҡыйғы районы]] Абзай ауылында тыуған. 1959 йылда Мәскәүҙә А. В. Луначарский исемендәге Театр сәнғәте дәүләт институтының махсус курстарында уҡый. [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]]нда эшләп, 50 иҫтәлекле роль башҡара. Н. Асанбаев, Ә. Мирзаһитов, Х. Ибраһимов пьесаларын сәхнәләштереүҙә ҡатнаша<ref>[http://kigi-kultura.ru/?p=1773 Сәғитова Г. Б. Ҡыйғы районы мәҙәниәт бүлеге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220527121313/http://kigi-kultura.ru/?p=1773 |date=2022-05-27 }}</ref>. == Хәтер == == Урамдары == {{Колонки|3}} * Уҡытыусылар урамы ({{lang-ru|}} Учителей (улица) * Октябрь урамы ({{lang-ru|}} Октября (улица) * Мәктәп урамы ({{lang-ru|}} Школьная (улица) * Йылға аръяғы урамы — ({{lang-ru|}} Заречна(улица) * Салауат урамы ({{lang-ru|}} Салавата (улица) * Тыныслыҡ урамы — ({{lang-ru|}} Мира (улица)<ref>[https://mapdata.ru/bashkortostan/kiginskiy-rayon/selo-abzaevo/ Карта д. Абзаево. Улицы]</ref>{{Колонки|конец}} == Ер-һыу атамалары == ''Тауҙар:'' ''Йылғалар:'' * [[Ҡыйғы]] йылғаһы, [[Кесейек]] ''Шишмәләр:'' ''Ялан-бесәнлектәр:'' ''Таусыҡтар, түбәләр:'' ''Башҡа урын-ер атамалары:'' == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Дыуан]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} * Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|81771}} * {{ИСДБ|страницы=538}} * [https://mapdata.ru/bashkortostan/kiginskiy-rayon/selo-abzaevo/ Карта д. Абзаево. Улицы] {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} * [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125203210/http://www.asmo-rb.ru/ |date=2020-11-25 }}. * [http://ufagen.ru/places/kiginskiy/abzaevo.html Абзаево (Уртаул) на портале «Генеалогия и Архивы»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202142809/http://ufagen.ru/places/kiginskiy/abzaevo.html |date=2010-12-02 }} {{Bashkir-geo-stub}} {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} * [https://yandex.ru/video/preview/?text=%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%B9%20%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B&path=yandex_search&parent-reqid=1648213404375635-9099066847270117588-vla1-3880-vla-l7-balancer-8080-BAL-7831&from_type=vast&filmId=4000811453318735151 Абзай ауылы тарихы] {{Ҡыйғы районы ауылдары}} {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:Ҡыйғы районы ауылдары]] qpl1qmjjheo9oo5r7grvjee4sas72hx 4 14997 1301350 1299829 2026-07-24T12:24:31Z MediaWiki message delivery 9284 /* Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) */ яңы бүлек 1301350 wikitext text/x-wiki {{Архив|—2021|2022}} == Feminism and Folklore 2023 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, Christmas Greetings and a Happy New Year 2023, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a fountain tool or dashboard. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]]. This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023. Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, [[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|әңгәмә]]) 10:23, 24 декабрь 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == Предстоящее голосование по пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения УКП == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Добрый день, В середине января 2023 года состоится второе ратификационное голосование в рамках всего сообщества по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|Руководству по обеспечению правоприменения]] для [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Универсального кодекса поведения]]. Оно последует за [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Results|голосованием в марте 2022 года]], в результате которого большинство голосовавших поддержало Руководство. В процессе голосования участники обозначили важные для сообщества вопросы. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Комитет по делам сообщества]] внёс требование, чтобы данные проблемные области были пересмотрены. Управляемый волонтёрами [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Drafting_committee#Revisions_Committee_members|Комитет по пересмотру]] провёл большую работу по рассмотрению пожеланий сообщества и внесению изменений. Они доработали проблемные области, такие как требования по обучению и утверждению, конфиденциальность и прозрачность в процессе работы, а также читаемость и переводимость самого документа. Ознакомиться с обновленным Руководством по обеспечению правоприменения можно '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|здесь]]''', а сравнительные изменения показаны '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Comparison|здесь]]'''. '''Как проголосовать?''' Голосование будет открыто с 17 января 2023 года. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voter information|Данная страница на Мета-вики]]''' содержит информацию о том, как проголосовать используя SecurePoll. '''Кто может голосовать?''' '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised enforcement_guidelines/Voter_information#Voting_eligibility|Право голоса]]''' для участия в голосовании определяется так же, как и в процессе выборов Совета попечителей Фонда Викимедиа. Подробнее о праве на участие в голосовании читайте здесь. Если вы имеете право голоса, вы можете использовать вашу учётную запись Викимедиа для доступа к серверу голосования. '''Что будет после голосования?''' Голоса будут тщательно проверены независимой группой волонтёров, а результаты будут опубликованы в рассылке Wikimedia-l, на форуме Стратегии движения, на платформе Diff и Мета-вики. Голосующие будут иметь возможность проголосовать и оставить имеющиеся пожелания по поводу Руководства. Совет попечителей примет во внимание уровень поддержки и поднятые вопросы, когда он будет рассматривать ратификацию Руководства по обеспечению правоприменения или же дальнейшую его доработку. От имени проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 11:38, 11 ғинуар 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Началось голосование по пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения УКП</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 2|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 2|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 2}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Добрый день, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting|Период голосования]] по [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines|пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения Универсального кодекса поведения]] открыт. Голосование будет проходить в течение двух недель и завершится '''31 января 2023 года''' в '''23.59 UTC'''. Пожалуйста, ознакомьтесь с [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voter_information|подробной информацией о голосовании, праве на участие в голосовании и о том, как голосовать на странице Мета-вики]]. Для получения подробностей о Руководстве по обеспечению правоприменения и процессе голосования, обратитесь к [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Announcement/Voting_1|предыдущему письму]]. От имени Проектной команды УКП, <section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 20:52, 18 ғинуар 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Голосование по пересмотренному Руководству по правоприменению УКП скоро завершится</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 3}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Здравствуйте, '''31 января 2023 года''' в '''23.59 UTC''' завершится [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting|голосование]] по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения Универсального кодекса поведения]]. Подробности о Руководстве по обеспечению правоприменения и процессе голосования в [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|предыдущем письме]]. От имени Проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 18:51, 30 ғинуар 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == Global ban for PlanespotterA320/RespectCE == Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I'm informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for PlanespotterA320 (2) ]] about banning a member from your community. Thank you.--[[User:Lemonaka|Lemonaka]] ([[User talk:Lemonaka|talk]]) 21:40, 6 February 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Zabe@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lemonaka/Massmessagelist&oldid=24501599 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Результаты голосования по пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения УКП</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> Результаты голосования по [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines |пересмотренному Руководству по обеспечению правоприменения Универсального кодекса поведения]] в рамках всего сообщества были подсчитаны и тщательно проверены. Мы благодарим всех, кто принял участие в голосовании. В результате голосования 3097 участников из 146 сообществ Викимедиа, 76% голосов были поданы за Руководство по обеспечению правоприменения, а 24% - против. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting_statistics|Статистика]] голосования опубликована. Более подробная информация о комментариях, полученных в ходе голосования, будет опубликована в ближайшее время. Результаты и комментарии, собранные в течение голосования, будут направлены в Совет попечителей для рассмотрения. Ожидается, что процесс рассмотрения Советом будет завершен в марте 2023 года. Мы проинформируем вас, когда процесс рассмотрения будет завершён. От имени проектной команды УКП, <section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 19:42, 15 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Период обратной связи с сообществами для обновления Условий использования Викимедиа</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Добрый день, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department|Юридический отдел Фонда Викимедиа]] проводит период обратной связи с членами сообществ по обсуждению обновления Условий использования Викимедиа. [[:foundation:Special:MyLanguage/Terms of Use|Условия использования (УИ)]] – это юридические условия, которые регулируют использование веб-сайтов размещенных Фондом Викимедиа. Вы можете поделиться отзывами о проекте предложения с февраля по апрель. Проект предложения будет переведен на несколько языков. Письменные отзывы будут приниматься на всех языках. Данное обновление связано с несколькими моментами: * Внедрение Универсального кодекса поведения * Обновление текста проекта в соответствии с лицензией Creative Commons BY-SA 4.0 * Предложение по более эффективному решению проблемы нераскрытого платного редактирования * Приведение наших условий в соответствие с действующими и недавно принятыми законами, влияющими на Фонд, включая Европейский закон о цифровых услугах. В рамках периода обратной связи будут проведены две встречи (часы обсуждений): первая - 2 марта, вторая - 4 апреля. Для получения более подробной информации, пожалуйста, пройдите по ссылкам ниже: * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Сравнение предлагаемого обновления УИ]] * [[m:Talk:Terms of use|Страница для ваших отзывов]] * Информация об организуемых [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|встречах (часы обсуждений)]] От имени Юридического отдела Фонда Викимедиа,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 20:17, 21 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> === Первое обсуждение обновлений Условий использования Фонда Викимедиа состоится 2 марта в 17.00 UTC=== Напоминаем, что Юридический отдел Фонда Викимедиа проводит [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Office_hours/ru встречи с членами сообществ] для обсуждения обновлений [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Proposed_update Условий использования Викимедиа]. Первая встреча состоится сегодня, '''2 марта''', в '''17:00 UTC по 18:30 UTC'''. Приглашаем вас принять участие в обсуждении. Пожалуйста, обратите внимание, что рабочий язык встреч – английский. Во встречах на ваши вопросы будут отвечать члены Юридического отдела Фонда Викимедиа. Подробнее [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Office_hours/ru на странице Мета]. --[[Ҡатнашыусы:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:AAkhmedova (WMF)|әңгәмә]]) 12:24, 2 март 2023 (UTC) == Editing news 2023 #1 == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2023/February|Прочитайте это на другом языке]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Подписной лист на этот многоязычный информационный бюллетень]]</i> Этот бюллетень включает два ключевых обновления о работе команды [[mw:Special:MyLanguage/Editing team|Редактирование]]: # Команда редактирования завершит добавление новых возможностей в проект [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Страницы беседы]] и развернет его. # Они начинают новый проект, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Проверка редактирования]]. <strong>Проект разговорных страниц</strong> [[File:Page Frame Features on desktop.png|alt=Скриншот, показывающий изменения дизайна страницы обсуждения, которые в настоящее время доступны в качестве бета-функций во всех википроектах Викимедиа. Эти функции включают информацию о количестве людей и комментариев в каждом обсуждении.|thumb|300px|Некоторые из предстоящих изменений]] Команда редакторов почти закончила первый этап проекта [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project|Страницы беседы]]. Почти все [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|новые функции]] уже доступны в [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Бета-версия функции для {{int:discussiontools-preference-label}}]]. Он показывает информацию об активности обсуждения, например, дату последнего комментария. Вскоре появится новая кнопка "{{int:skin-action-addsection}}". Вы сможете отключить их в [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]]. Пожалуйста, [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Talk_pages_project/Usability#c-PPelberg_(WMF)-20230215001000-Feedback:_Proposed_Revisions_to_%22Add_topic%22_button|скажите им, что вы думаете]]. [[File:Daily edit completion rates mobile talk pages.png|thumb|300px|Ежедневная скорость завершения редактирования по тестовым группам: DiscussionTools (тестовая группа) и наложение MobileFrontend (контрольная группа)]] Завершился A/B-тест для [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|{{int:discussiontools-preference-label}} на мобильном сайте]]. Редакторы были [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|более успешны с {{int:discussiontools-preference-label}}]]. Команда редакторов включает эти функции для всех редакторов на мобильном сайте. <strong>Новый проект: Проверка редактирования</strong> Команда редакторов начинает [[mw:Special:MyLanguage/Edit check| проект помощи новым редакторам Википедии]]. Он поможет людям выявить некоторые проблемы до того, как они нажмут "{{int:publishchanges}}". Первый инструмент будет поощрять людей добавлять ссылки, когда они добавляют новый контент. Пожалуйста, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist|смотрите]] на этой странице для получения дополнительной информации. Вы можете [[mw:Special:MyLanguage/Editing_team/Community_Conversations#20230303|присоединяйтесь к конференц-звонку по 3&nbsp;March&nbsp;2023]], чтобы узнать больше.<section end="message"/> </div> –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:24, 22 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=24611966 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read only soon</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] проверяет переключение между основным и вторичным дата-центром. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Чтобы убедиться, что всё работает, технологическому отделу Викимедиа нужны плановые испытания. Это тестирование покажет, возможно ли надёжно переключиться между центрами обработки данных (ЦОД). Это требует от многих рабочих групп подготовки к тесту и готовности исправить любые непредвиденные проблемы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2023-03-01|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2023-03-01|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 21:20, 27 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge "'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! </div> [[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="wikimania-program-submissions"/>[[File:Wikimedia_Singapore_Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.<section end="wikimania-program-submissions"/> </div> <!-- Сообщение отправил Участник:CKoerner (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Совет попечителей ратифицировал Руководство по правоприменению УКП</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement - Board ratification}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Здравствуйте, важные новости относительно Руководства по правоприменению УКП: Голосование по Руководству по правоприменению в январе 2023 года показало, что Руководство по правоприменению одобрено большинством. Поступило 369 замечаний, по которым скоро будет предоставлена детальная сводка. Всего проголосовало чуть более трех тысяч (3097) участников, из которых 76% одобрили Руководство по правоприменению. Вы можете ознакомиться со '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting_statistics|статистикой по голосованию в Meta-wiki]]'''. Возросший уровень поддержки показывает Совету попечителей, что текущая версия обозначила решение вопросов, поднятых во время последнего пересмотра в 2022 году. Совет попечителей ратифицировал Руководство по правоприменению. [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Approval_of_Universal_Code_of_Conduct_Enforcement_Guidelines Резолюция размещена в вики Фонда], и вы также можете более детально ознакомиться с [https://diff.wikimedia.org/2023/03/21/the-enforcement-guidelines-received-strong-support-from-the-community-what-happens-next/ процессом пересмотра Руководства по правоприменению в 2023 году в Diff.] Будут объявлены дальнейшие действия по работе с важными рекомендациями, обозначенными в Руководстве по правоприменению. Подробности по планам работ скоро поступят. Благодарим вас за вашу заинтересованность и участие. От имени проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 11:41, 24 март 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Отчет по отзывам участников голосования по ратификации Руководства по правоприменению УКП</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки в Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voting/Report/Email}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Добрый день, Проектная команда по Универсальному кодексу поведения завершила анализ отзывов, полученных во время ратификационного голосования по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|пересмотренному Руководству по правоприменению Универсального кодекса поведения]]. У всех участников голосования была возможность предоставить комментарии относительно содержания пересмотренного Руководства по обеспечению правоприменения. Всего 369 участников оставили комментарии на 18 языках по сравнению с 657 комментариями на 27 языках в 2022 году. Команда «Доверие и безопасность» завершила анализ комментариев, разделив отзывы по категориям и обозначив основные темы и области, требующие внимания. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voter comments report|Переведенные версии отчета доступны здесь на Мета-вики]]'''. Пожалуйста, помогите перевести на ваш язык. Мы выражаем благодарность всем, кто принял участие в голосовании и обсуждениях. Более подробную информацию по Универсальному кодексу поведения и Руководству по правоприменению можно найти на Мета-вики. От имени проектной команды Универсального кодекса поведения,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 08:37, 3 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Напоминание: Встреча по обсуждению обновлений Условий использования Викимедиа</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Reminder|}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Всем привет, Напоминаем, что Юридический отдел [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department|Фонда Викимедиа]] проводит [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|встречи]] с членами сообществ для обсуждения [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department/2023_ToU_updates/Proposed_update|обновлений Условий использования Викимедиа]]. Вторая встреча пройдет сегодня,''' 4 апреля, с 17:00 UTC до 18:30 UTC'''. Подробнее [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|на странице Мета]]. Приглашаем вас принять участие в обсуждении. Пожалуйста, обратите внимание, что рабочий язык встреч – английский. Во встречах на ваши вопросы будут отвечать члены Юридического отдела Фонда Викимедиа. От имени Юридического отдела Фонда Викимедиа,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 08:29, 4 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Начало обсуждений по вопросу ратификации Устава движения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Movement Charter/Ratification/Ratification methodology review launch|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' Здравствуйте, [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee|Комитет по разработке Устава движения]] с 10 по 28 апреля 2023 года проводит ранний сбор предложений и вопросов со всего движения Викимедиа по [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification|предложенной методологии ратификации Устава движения]]. Согласно графику, ратификация [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Устава движения]] должна состояться в начале 2024 года. '''Комитет приглашает членов сообщества ответить на [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification|шесть вопросов]]. Желающие могут поделиться отзывами на странице [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|обсуждения в Мета]] или на [https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-ratification-methodology-community-review-from-10-28-april-2023/2930 форуме Стратегии движения]. '''Часы обсуждений''' Комитет приглашает всех, кто хочет поделиться отзывами о предлагаемой методологии, присоединиться к встречам членов Комитета с сообществами: * [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Community_Consultation#Community_conversation_#1:_18_April,_2023_at_10.00_UTC|Первая встреча с сообществами]]: '''18 апреля, 10:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1681812036 по Вашему местному времени]) * [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Community_Consultation#Community_conversation_#2:_24_April_2023_at_17.00_UTC|Вторая встреча с сообществами]]: '''24 апреля в 17:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1682355603 по Вашему местному времени]) Язык часов обсуждений английский. [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|Пожалуйста, прокомментируйте]], если Вам нужна языковая поддержка. Языковой перевод будет предоставлен, если не менее 3 человек выразят желание участвовать с русскоязычного сообщества. От имени Комитета по разработке Устава движения,<section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 18:06, 11 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Комитет по выборам набирает новых членов</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominations/2023/Announcement|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominations/2023/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominations/2023/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Всем привет, Комитет по выборам [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Фонда Викимедиа]] ищет 2-4 дополнительных членов до 24 апреля, которые могут помочь в процессе выбора членов в Совет попечителей Фонда Викимедиа. В настоящее время планируются выборы в Совет попечителей Фонда Викимедиа на 2024 год. Новые члены приглашаются присоединиться к Комитету по выборам. Комитет по выборам контролирует процесс отбора мест в Совет попечителей сообщества. Присоединяйтесь к комитету и поделитесь своими ценными навыками и идеями в процессе отбора членов в Попечительский совет. В [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_of_Trustees|Совете Фонда Викимедиа]] есть восемь мест, выбранных сообществом и аффилированными организациями (Affiliates). В 2024 году Комитет по выборам будет проводить процесс отбора на места, выбранные сообществами и аффилированными организациями, срок полномочий которых истекает. Этот процесс будет поддерживаться Фондом Викимедиа. Члены Комитета по выборам назначаются на трехлетний срок и должны подписать [[phab:L37| соглашение о конфиденциальности]]. Члены комитета могут рассчитывать на 2-5 часов в неделю до начала процесса отбора и 5-8 часов в неделю во время процесса отбора. Как член Комитета по выборам, в ваши обязанности будет входить: * Участие в онлайн-встречах в период до следующих выборов (середина 2024 года) * Участие в вводном онлайн обучении в мае-июне 2023 года * Работа с Комитетом по выполнению его [[foundation:Special:MyLanguage/Elections_Committee_Charter|других обязанностей]]. Новые члены должны иметь следующие качества: * Свободное владение английским языком * Взаимодействие по электронной почте * Знания о движении и управлении движением Если Вы хотите выступить добровольцем на эту роль, пожалуйста, '''предложите свою кандидатуру до 24 апреля 2023 года 23:59 [[:en:Anywhere on Earth|AoE (Anywhere on Earth)]] на [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Nominations/2023|Мета-вики]]'''. Полное объявление можно [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Wikimedia_Foundation_Elections_Committee_-_2023_Call_for_New_Members|'''прочитать здесь''']]. Заранее благодарим за вашу заинтересованность! Если Вы не заинтересованы, но знаете кого-то, кто может быть заинтересован, поделитесь с ними этим объявлением. Пожалуйста, дайте мне знать, если у Вас есть вопросы. От имени Комитета по выборам,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[User:AAkhmedova (WMF)|AAkhmedova (WMF)]] - 22:54, 14 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:AAkhmedova (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery/ru&oldid=23887065 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] проверяет переключение между основным и вторичным дата-центром. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Чтобы убедиться, что всё работает, технологическому отделу Викимедиа нужны плановые испытания. Это тестирование покажет, возможно ли надёжно переключиться между центрами обработки данных (ЦОД). Это требует от многих рабочих групп подготовки к тесту и готовности исправить любые непредвиденные проблемы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2023-04-26|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-04-26T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-04-26T14:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2023-04-26|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:41, 21 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:UOzurumba (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24748237 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Seeking volunteers for the next step in the Universal Code of Conduct process</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello, As follow-up to [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/IOMVS7W75ZYMABQGOQ2QH2JAURC3CHGH/ the message about the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines] by Wikimedia Foundation Board of Trustees Vice Chair, Shani Evenstein Sigalov, I am reaching out about the next steps. I want to bring your attention to the next stage of the Universal Code of Conduct process, which is forming a building committee for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). I invite community members with experience and deep interest in community health and governance to nominate themselves to be part of the U4C building committee, which needs people who are: * Community members in good standing * Knowledgeable about movement community processes, such as, but not limited to, policy drafting, participatory decision making, and application of existing rules and policies on Wikimedia projects * Aware and appreciative of the diversity of the movement, such as, but not limited to, languages spoken, identity, geography, and project type * Committed to participate for the entire U4C Building Committee period from mid-May - December 2023 * Comfortable with engaging in difficult, but productive conversations * Confidently able to communicate in English The Building Committee shall consist of volunteer community members, affiliate board or staff, and Wikimedia Foundation staff. The Universal Code of Conduct has been a process strengthened by the skills and knowledge of the community and I look forward to what the U4C Building Committee creates. If you are interested in joining the Building Committee, please either [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee/Nominations|sign up on the Meta-Wiki page]], or contact ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org by May 12, 2023. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read more on Meta-Wiki]]'''. Best regards,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 19:00, 26 апрель 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Xeno (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24941045 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Процедура отбора членов Учредительного комитета U4C</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> Следующей стадией процесса внедрения Универсального кодекса поведения является создание Учредительного комитета для разработки устава для Координационного комитета УКП (U4C). Члены Учредительного комитета были отобраны. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Ознакомьтесь с составом и узнайте о предстоящей работе в Мета-вики]].<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Project|UCoC Project Team]], 04:20, 27 май 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Объявляем новых членов Избирательной комиссии</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|Вы можете найти это сообщение, переведенное на другие языки, на Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Приветствую вас, Мы рады объявить [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/4TALOUFPAP2VDBR27GKRVOP7IGQYU3DB/|о новых членах и советниках Избирательной комиссии]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Избирательный комитет]] помогает в разработке и внедрении процесса отбора попечителей, отобранных Сообществом и аффилированными лицами, в Совет попечителей Фонда Викимедиа. После открытого процесса выдвижения наиболее сильные кандидаты пообщались с Правлением, и четырем кандидатам было предложено войти в состав Избирательной комиссии. Еще четырем кандидатам было предложено принять участие в качестве консультантов. Спасибо всем членам сообщества, которые представили свои имена на рассмотрение. Мы с нетерпением ожидаем совместной работы с Избирательной комиссией в ближайшем будущем. От имени Совета попечителей Фонда Викимедиа,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:59, 28 июнь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 --> == Deploying the Phonos in-line audio player to your Wiki == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:Hello}}! Apologies if this message is not in your language, {{int:Please-translate}} to your language. This wiki will soon be able to use the [[mw:Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player]] implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. This is part of fulfilling a wishlist proposal of providing [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Multimedia_and_Commons/Audio_links_that_play_on_click|audio links that play on click]]. With the inline audio player, you can add text-to-speech audio snippets to wiki pages by simply using a tag: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="audio file" label="Listen"/> </syntaxhighlight> The above tag will show the text next to a speaker icon, and clicking on it will play the audio instantly without taking you to another page. A common example where you can use this feature is in adding pronunciation to words as illustrated on the [[wiktionary:en:English#Pronunciation|English Wiktionary]] below. <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{audio|en|En-uk-English.oga|Audio (UK)}} </syntaxhighlight> Could become: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="En-uk-English.oga" label="Audio (UK)"/> </syntaxhighlight> The inline audio player will be available in your wiki in 2 weeks time; in the meantime, we would like you to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos|read about the features]] and give us feedback or ask questions about it in this [[mw:Help_talk:Extension:Phonos|talk page]]. Thank you!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], on behalf of the Foundation's Language team</bdi> </div> 02:26, 27 июль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:UOzurumba (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_announcement_list_(In-line_audio_player)&oldid=25350821 --> [[m:User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ba:Был вики тиҙҙән [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] ҡушымтаһы ярҙамында тормошҡа ашырылған [[mw:Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|аудиоплеер]] ҡуллана башлаясаҡ. Был википедияла аудиоҡушымталар эшләргә тигән теләкте тормошҡа ашырыуҙың бер өлөшө булып тора һәм [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Multimedia_and_Commons/Audio_links_that_play_on_click|аудио рәсеменә баҫҡанда башҡарыла]]. Түбәндәге тэгты ҡулланып, вики-биттәге тексҡа аудиофрагменттар өҫтәргә мөмкин: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="audio file" label="Тыңларға"/> </syntaxhighlight> Юғарыла күрһәтелгән тег тауышты башҡарыу төймәһе эргәһендәге тексты күрһәтәсәк, һәм уны баҫҡанда тауыш башҡа биткә күсмәйенсә яңғыраясаҡ. [[wiktionary:en:English#Pronunciation|Инглиз Викиһүҙлеге]]ндә һүҙҙәрҙең әйтелешен өҫтәү — был функцияның киң ҡулланылған миҫалы булып тора. <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{audio|en|En-uk-English.oga|Audio (UK)}} </syntaxhighlight> Буласаҡ: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="En-uk-English.oga" label="Audio (UK)"/> </syntaxhighlight> Индерелгән аудиоплеер ике аҙнанан һеҙҙең викиҙа буласаҡ; ә әлегә функциялар тураһында уҡып [[mw:Help_talk:Extension:Phonos|фекер алышыу]] битендә теләктәрегеҙҙе һәм баһағыҙҙы яҙыуҙы һорайбыҙ. --[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|әңгәмә]]) 04:29, 27 июль 2023 (UTC) == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Рассмотрение Устава Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Здравствуйте, Мы рады обнародовать следующий этап в работе по [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Универсальному кодексу поведения]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Черновой вариант Устава Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] в настоящий момент готов для вашего рассмотрения. [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Руководство по правоприменению]] требует, чтобы структурная единица в форме Учредительного комитета составила черновой вариант устава, описывающего процедуры и подробности работы глобального комитета, названного [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4._UCoC_Coordinating_Committee_(U4C)|Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (U4C)]]. В течение последних двух месяцев Учредительный комитет U4C работал вместе единой группой, чтобы обсудить и подготовить черновик устава U4C. Учредительный комитет U4C в настоящий момент ожидает отзывы по черновику устава вплоть до 22 сентября 2023 года. После этой даты Учредительный комитет U4C по мере необходимости внесет изменения в устав, а открытое голосование в рамках сообщества будет проведено через некоторое время после. Примите участие в обсуждении во время [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee#Conversation hours|часов обсуждений]] или в [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Мета-вики]]. С уважением,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]], on behalf of the U4C Building Committee, 15:35, 28 Август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25392152 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Чтобы убедиться, что всё работает, технологическому отделу Викимедиа нужны плановые испытания. Это тестирование покажет, возможно ли надёжно переключиться между центрами обработки данных (ЦОД). Это требует от многих рабочих групп подготовки к тесту и готовности исправить любые непредвиденные проблемы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2023-09-20|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-09-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-09-20T14:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2023-09-20|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]]) 09:23, 15 сентябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25018086 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">== Возможности для назначения открываются в АффКом, в комитет Омбудсмена и Комитета по Рассмотрению Дел ==</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> <div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;"> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|''Вы можете найти перевод этого сообщения на другие языки на Мета-вики''.]] ''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>''</div> Всем привет! [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Комитет по присоединению]] (АффКом), [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Комиссия омбудсменов]] и [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee|Комитет по рассмотрению дел]] ищут новых членов. Эти добровольческие группы оказывают важную структурную и надзорную поддержку сообществу и движению. Людям предлагается выдвигать свои кандидатуры самостоятельно или поощрять других, которые, по их мнению, могли бы внести свой вклад в эти группы, подавать заявки на членство. Более подробную информацию о ролях групп, необходимых навыках и возможности подать заявку можно найти на [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments|странице Мета-Вики]]. От имени команды Поддержки Комитетов,<br /><section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ~ [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:41, 9 октябрь 2023 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Просмотрите и прокомментируйте пакет правил отбора Попечительского совета Фонда Викимедиа на 2024 год.</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short| Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Уважаемые участники, Пожалуйста, просмотрите и прокомментируйте пакет правил отбора Попечительского совета Фонда Викимедиа до 29 октября 2023 года. Пакет правил отбора основан на более старых версиях, разработанных Избирательной комиссией, и будет использоваться при выборе Попечительского совета в 2024 году. Предоставление ваших комментариев сейчас поможет им обеспечить более плавный и лучший процесс выбора Правления. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Подробнее на странице в Мета-вики]]. С уважением, Кэти Чан <br> председатель Избирательной комиссии<br /><section end="announcement-content" /> </div> 01:12, 17 октябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 --> == Техническая просьба == Заметил, что в Вашем разделе не открываются картинки в мобильной версии. В русской Википедии была похожая проблема, её описание и решение: https://w.wiki/7vRR . Это очень неудобно, если читаешь из телефона. [[User:Kaganer|Kaganer]], [[User:ZUFAr|ZUFAr]], я заметил, что у Вас флаги администратора интерфейса и инженера, не могли бы вы исправить проблему? За русский язык извиняюсь, на башкирском не говорю. [[Махсус:Өлөштәр/141.101.21.163|141.101.21.163]] 20:33, 27 октябрь 2023 (UTC) : [https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-directLinkToCommons.js&diff=prev&oldid=1257821 Обновил код], [https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadgets-definition&diff=prev&oldid=1257822 отключил гаджет для мобильной версии]. Проверяйте. [[Ҡатнашыусы:Kaganer|Kaganer]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Kaganer|фекер алышыу]]) 22:34, 27 октябрь 2023 (UTC) ::Теперь всё работает, спасибо :) [[Махсус:Өлөштәр/141.101.21.163|141.101.21.163]] 17:23, 28 октябрь 2023 (UTC) ::: В мобильной версии изображение и текст открываются нормально. В приложении в телефоне до я не мог настроить интерфейс на башкирский язык, хотя в настройках везде убрал русский язык. Сейчас системные сообщения начали появляется на башкирском языке. Возможно, тоже связано в обновлением кода. Спасибо!--[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|фекер алышыу]]) 22:46, 28 октябрь 2023 (UTC) == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Скоро: Предпросмотр ссылок</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="ReferencePreviewsDefault"/> [[File:Example_of_a_Reference_Preview.png|right|300px]] В ближайшее время в Вашей вики появится новая функция: Предпросмотр ссылок - всплывающие окна для ссылок. Такие всплывающие окна существуют на вики-сайтах как локальные гаджеты уже много лет. Теперь есть централизованное решение, доступное на всех вики, и совместимое с функцией [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Предпросмотр страницы]]. Предпросмотр ссылок будет доступен всем, включая читателей. Если Вы не хотите видеть эту функцию, [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|Вы можете ее отключить]]. Если Вы [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|используете гаджеты]] "Всплывающие подсказки для ссылок" или "Навигация всплывающих окон", Вы не увидите "Предпросмотр ссылок" до тех пор, пока Вы не отключите гаджет. Предпросмотр ссылок являлся бета-функцией на многих вики начиная с 2019-го года и функцией по-умолчанию на некоторых вики начиная с 2021-го года. Внедрение функции запланировано на 22-e ноября. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Помощь]] * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Страница проекта с более подробной информацией (на английском)]]. * Отзывы приветствуются [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|на этой странице обсуждений]]. -- Для команды [[m:WMDE Technical Wishes|Викимедия Германия "Технические пожелания"]], <section end="ReferencePreviewsDefault"/> </div> [[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]], 13:11, 15 ноябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25866958 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">(New) Feature on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]]: Adding geopoints via QID</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="Body"/>Since September 2022, it is possible to create geopoints using a QID. Many wiki contributors have asked for this feature, but it is not being used much. Therefore, we would like to remind you about it. More information can be found on the [[M:WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|project page]]. If you have any comments, please let us know on the [[M:Talk:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|talk page]]. – Best regards, the team of Technical Wishes at Wikimedia Deutschland <section end="Body"/> </div> [[M:User:Thereza Mengs (WMDE)|Thereza Mengs (WMDE)]] 12:31, 13 декабрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25955829 --> == Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br> ''Currently, we are only able to conduct interviews in English.'' The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time. For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite&oldid=26027495 --> == Reusing references: Can we look over your shoulder? == ''Apologies for writing in English.'' The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references. * The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here]. * Interviews can be conducted in English, German or Dutch. * [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]]. * Sessions will be held in January and February. * [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.] * Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment. We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]] <!-- Сообщение отправил Участник:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25956752 --> == Feminism and Folklore 2024 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2024, to March 31, 2024 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 07:26, 18 ғинуар 2024 (UTC) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' -- [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 07:26, 18 ғинуар 2024 (UTC) </div></div> <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Голосование по Уставу для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|Вы можете найти перевод данного сообщения на дополнительные языки в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Здравствуйте, Я пишу вам сегодня, чтобы объявить о начале периода голосования по Уставу для [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] (U4C). Члены сообщества могут в настоящий момент [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|проголосовать и предоставить отзывы относительно устава посредством SecurePoll]] до 2 февраля 2024 г. Те из вас, кто уже высказывал свое мнение во время разработки [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Руководства по правоприменению УКП]], уже знакомы с данным процессом. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Текущая версия Устава для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] доступна в Мета-вики вместе с переводами на другие языки. Ознакомьтесь с уставом, проголосуйте и поделитесь данной информацией с другими в вашем сообществе. Я могу с уверенностью сказать, что Учредительный комитет U4C с нетерпением ждет вашего участия. От имени Проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:08, 19 ғинуар 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == A new feature for previewing references on your wiki == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Page Previews and Reference Previews.png|alt=Montage of two screenshots, one showing the Reference Previews feature, and one showing the Page Previews feature|right|350x350px]] ''Apologies for writing in English. If you can translate this message, that would be much appreciated.'' Hi. As announced some weeks ago ^{[<nowiki/>[[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CNPRQE2IG5ZNAVAOHBMF4AXXRLGJE6UT/|1]]] [<nowiki/>[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|2]]]}, Wikimedia Deutschland’s [[m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team introduced [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] to many wikis, including this one. This feature shows popups for references in the article text. While this new feature is already usable on your wiki, most people here are not seeing it yet because your wiki has set [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Relation to gadgets|a gadget as the default]] for previewing references. We plan to remove the default flag from the gadget on your wiki soon. This means: * The new default for reference popups on your wiki will be Reference Previews. * However, if you want to keep using the gadget, you can still enable it in [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|your personal settings]]. The benefit of having Reference Previews as the default is that the user experience will be consistent across wikis and with the [[mw:Special:MyLanguage/Page_Previews|Page Previews feature]], and that the software will be easier to maintain overall. This change is planned for February 14. If you have concerns about this change, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|please let us know on this talk page]] by February 12. – Kind regards, [[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]], 09:30, 23 ғинуар 2024 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johanna_Strodt_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=26116190 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Остались последние дни, чтобы проголосовать по Уставу для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|Вы можете найти перевод данного сообщения на дополнительные языки в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Здравствуйте, Я пишу вам сегодня для напоминания о том, что период голосования по Уставу для [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] (U4C) завершается '''2 февраля'''. Члены сообщества могут в настоящий момент [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|проголосовать и предоставить отзывы относительно устава посредством SecurePoll]] до 2 февраля. Те из вас, кто уже высказывал свое мнение во время разработки [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Руководства по правоприменению УКП]], уже знакомы с данным процессом. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Текущая версия Устава для Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]] доступна в Мета-вики вместе с переводами на другие языки. Ознакомьтесь с уставом, проголосуйте и поделитесь данной информацией с другими в вашем сообществе. Я могу с уверенностью сказать, что Учредительный комитет U4C с нетерпением ждет вашего участия. С уважением,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:00, 31 ғинуар 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Объявление результатов голосования по ратификации Устава Координационного комитета по УКП</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|Перевод данного сообщения на другие языки можно найти в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Уважаемые участники, Благодарю всех за интерес к развитию Универсального кодекса поведения. Сегодня я хочу сообщить вам результаты [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ратификационного голосования]] по [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Уставу Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения]]. В ратификационном голосовании участвовало 1746 человек, в числе которых 1249 участников одобрили Устав, а 420 участников - нет. В процессе ратификационного голосования участники могли оставлять отзывы относительно Устава. Отчет по статистике голосования и обзор обратной связи от участников будут опубликованы в Мета-вики в течение следующих недель. В ближайшее время, пожалуйста, следите за новостями о дальнейших шагах. От имени Проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:23, 12 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26160150 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Отчет о ратификации Устава U4C и объявление о начале выдвижения кандидатов для U4C</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| Перевод данного сообщения на другие языки доступен в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Дорогие участники, Сегодня я хочу сообщить вам две важные новости. Во-первых, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|отчет по отзывам после ратификации Устава Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения (U4C)]] уже доступен. Во-вторых, начинается выдвижение кандидатов для комитета U4C со сроком до 1 апреля 2024 года. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения]] (U4C) является глобальной группой, деятельность которой посвящена справедливому и последовательному применению УКП. Члены сообщества приглашаются для подачи заявок на вступление в комитет U4C. Для более подробной информации о комитете U4C и его области ответственности, пожалуйста, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ознакомьтесь с Уставом U4C]]. Согласно уставу в комитете U4C имеется 16 мест: восемь мест от сообщества в целом и восемь мест от регионов, чтобы U4C отображал разнообразие движения. Ознакомьтесь более подробно и подайте вашу заявку в [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Мета-вики]]. От имени Проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 16:25, 5 март 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26276337 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Процесс отбора кандидатов в Совет попечителей Фонда Викимедиа в 2024 году</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> : ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| Перевод данного сообщения на другие языки доступен в Мета-вики.]]'' : ''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Дорогие участники, В этом году у четырех членов, избранных от сообщества и партнеров, заканчивается срок пребывания в Совете попечителей [1]. Совет приглашает все движение принять участие в процессе отбора и голосования с целью заполнения этих мест в этом году. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Комитет по выборам]] будет осуществлять надзор за этим процессом при участии сотрудников Фонда [2]. Комитет по вопросам управления создал Рабочую группу по формированию совета, состоящую из попечителей, которые не могут быть кандидатами в проводимом сообществом и партнерами процессе отбора в 2024 году, в следующем составе: Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins и Shani Evenstein Sigalov [3]. Данной группе поручено осуществлять надзор со стороны Совета за процессом отбора попечителей 2024 года и информировать его ходе выполнения. Более подробная информация о функциях Комитета по выборам, Совета и штатных сотрудников находится здесь [4]. Ниже перечислены ключевые планируемые даты: * Май 2024 года. Выдвижение кандидатов и формулировка вопросов. * Июнь 2024 года. Партнерские организации проводят голосование для составления шорт-листа из 12 кандидатов (составление шорт-листа не проводится при количестве заявок менее чем 15) [5]. * Июнь-август 2024 года. Период проведения кампании. * Конец августа - начало сентября 2024 года. Двухнедельный период голосования сообщества. * Октябрь-ноябрь 2024 года. Проверка биографических данных кандидатов. * Заседание Совета в декабре 2024 года. Новые попечители приступают к работе. Узнайте более подробно о процессе отбора 2024 года, включая детальное расписание, процесс выдвижения кандидатов, правила кампании и критерии правомочности избирателей, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|на этой странице в Мета-вики]] и составьте свой план. '''Волонтеры на выборах''' Дополнительный способ участия в процессе отбора 2024 года ‒ деятельность волонтера на выборах. Волонтеры на выборах являются связующим звеном между Комитетом по выборам и своими сообществами. Они обеспечивают представительство своего сообщества и мотивируют его для участия в голосовании. Узнайте более подробно о данной программе и способах участия в ней на данной [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|странице в Мета-вики]]. С наилучшими пожеланиями, [[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Председатель Комитета по вопросам управления, Рабочая группа по формированию совета) [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] Несмотря на то что идеальное соотношение кандидатов - 12 кандидатов на четыре вакантных места, процесс формирования шорт-листа будет запущен при наличии более 15 кандидатов, в виду того что 1-3 исключенных кандидатов могут почувствовать себя "отверженными", а также в виду значительных затрачиваемых партнерами усилий для исключения лишь 1-3 кандидатов из списка.<section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]19:56, 12 март 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MPossoupe (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26349432 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2024-03-20|ru}}'''. Тестирование начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-03-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2024-03-20T14:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2024-03-20|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. Там же будет дополнительная информация об этом. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], 00:00, 15 март 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636619 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Проголосуйте прямо сейчас для избрания членов первого U4C</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|Перевод данного сообщения на другие языки доступен в Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Уважаемые участники! Я пишу вам, чтобы сообщить о начале голосования по выборам в Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (U4C), которое будет проходить до 9 мая 2024 года. Ознакомьтесь с информацией на [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|странице голосования в Мета-вики]], чтобы узнать больше по теме голосования и правомочности избирателей. Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (U4C) является глобальной группой, деятельность которой направлена на обеспечение справедливого и последовательного применения УКП. Участники сообщества были приглашены для подачи заявок на членство в U4C. Для более подробной информации об области ответственности U4C, пожалуйста, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ознакомьтесь с Уставом U4C]]. Пожалуйста, поделитесь данным сообщением с членами вашего сообщества, чтобы они также могли принять участие. От имени проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:20, 25 апрель 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/>Hello all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page]. This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource. Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]]. We look forward to your participation! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:22, 14 май 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' [[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]] Dear community members, The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]]. You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth. You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language. On behalf of the CAC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:25, 22 май 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Объявление о создании первого Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Привет! Члены счётной комиссии завершили рассмотрение результатов голосования. Мы продолжаем работу с результатами первых [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|выборов Координационного комитета Универсального кодекса поведения (ККУКП)]]. Мы рады объявить следующих лиц региональными членами ККУКП, срок полномочий которых составит два года: * Северная Америка (США и Канада) ** – * Северная и Западная Европа ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]] * Латинская Америка и Карибский бассейн ** – * Центральная и Восточная Европа ** — * Африка к югу от Сахары ** – * Ближний Восток и Северная Африка ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]] * Восточная, Юго-Восточная Азия и Тихоокеанский регион ** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]] * Южная Азия ** – Следующие лица избираются членами ККУКП от сообщества в целом, сроком на один год: * [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]] * – * – * – * – Ещё раз спасибо всем, кто участвовал в этом процессе, и хотим выразить огромную признательность кандидатам за их лидерство и преданность движению и сообществу Викимедиа. В течение следующих нескольких недель ККУКП начнёт встречаться и планировать работу на 2024—2025 годы, поддерживая внедрение и пересмотр УКП и Руководящих принципов обеспечения соблюдения требований. Следите за их работой на [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]]. От имени Проектной команды УКП,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:14, 3 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Окончательный текст Устава Движения Викимедиа теперь доступен на Мета-Вики</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|Вы можете прочитать это сообщение, который переведенн на другие языки на Мета-Вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Всем привет, Окончательный текст [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Устава Движения Викимедиа]] теперь доступен для ознакомления на Мета, более чем на 20 языках. '''Что такое Устав Движения Викимедиа?''' Устав Движения Викимедиа – это предлагаемый документ, определяющий роли и ответственность всех членов и организаций в Движения Викимедиа, и включает в себя создание нового органа – Глобального Совета - для управления движением. '''Присоединяйтесь к «Презентационной Вечеринка» Устава Движения Викимедиа''' Присоединяйтесь к [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|«вечеринка по презентацию»]] устава '''20 июня 2024 года''' в '''14.00-15.00 по UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 проверьте по вашему времени]). Во время этого созвона, мы отпразднуем публикацию окончательного варианта Устава и представим его содержание. Присоединяйтесь и ознакомьтесь с Уставом, прежде чем проголосовать. '''Голосование по ратификации Устава Движения''' Голосование начнется на «SecurePoll» '''25 июня 2024 года''' в '''00:01 по UTC''' и завершится '''9 июля 2024 года''' в '''23:59 по UTC.''' Вы можете ознакомиться с [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|процессом голосования, критериями и другими подробностями]] на Мета. Если у вас есть какие-либо вопросы, пожалуйста, оставьте сообщение [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|на странице обсуждения на Мета]] или напишите MCDC по адресу [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org]. От имени Комитета по разработке Устава Движения,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:44, 11 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Голосование по ратификации Устава Движения Викимедиа открыто – проголосуйте</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Всем привет, Голосование по ратификации [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Устава Движения Викимедиа''']] открыто. Устав Движения Викимедиа – это документ, определяющий роли и ответственности всех членов и организаций в Движении Викимедиа, и включает в себя создание нового органа – Глобального Совета – для управления движением. Окончательная версия Устава Движения Викимедиа [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|доступна на Мета-Вики на русском языке]] для вашего ознакомления. Голосование начнется на «SecurePoll» '''25 июня 2024 года''' в '''00:01 по UTC''' и завершится '''9 июля 2024 года''' в '''23:59 по UTC'''. Пожалуйста, ознакомьтесь с более подробной информацией о [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|голосовании и критериях для голосования]]. После ознакомления с Уставом, пожалуйста, [[Special:SecurePoll/vote/398|'''проголосуйте''']] и поделитесь этой информацией с другими. Если у вас есть какие-либо вопросы по поводу голосования по ратификации, пожалуйста, свяжитесь с Избирательной Комиссией по Уставу по адресу [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org''']. От имени Избирательной комиссии,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:51, 25 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Голосование по ратификации Устава Движения Викимедиа скоро завершится</span> == <div lang="ru" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|Вы можете найти перевод данного сообщения на другие языки на Мета-Вики.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Всем привет, Это уведомление о том, что голосование по ратификации [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Устава Движения Викимедиа]] завершится '''9 июля 2024 года''', в '''23:59 по UTC'''. Если вы еще не проголосовали, пожалуйста, проголосуйте [[m:Special:SecurePoll/vote/398|на «SecurePoll»]]. От имени [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Избирательной Комиссии по Уставу]],<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:45, 8 июль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">U4C Special Election - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024. The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]]. In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]]. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:02, 10 июль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Movement Charter ratification voting results</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.   As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy. The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows: '''Individual vote:''' Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333). '''Affiliates vote:''' Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111). '''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:''' The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].   With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''. We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance. The Charter Electoral Commission, [[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]<section end="announcement-content" /> </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:52, 18 июль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:46, 27 июль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now. '''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:29, 6 август 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Скоро: новая функция подссылки - попробуйте!</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]].</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">'''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you:</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]].</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand.</span> Пожалуйста, помогите нам распространить сообщение. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC == Hi all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page]. This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites. Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation! [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 23:19, 22 август 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]]. I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026: * North America (USA and Canada) ** Ajraddatz The following seats were not filled during this special election: * Latin America and Caribbean * Central and East Europe (CEE) * Sub-Saharan Africa * South Asia * The four remaining Community-At-Large seats Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]]. On behalf of the U4C and the Elections Committee,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:05, 2 сентябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Поделитесь своим мнением: голосуйте на выборах в Совет попечителей 2024 года!</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Здравствуйте, Началось голосование на [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|выборах в Совет попечителей 2024 года]]. На четыре (4) места в Совете претендуют двенадцать (12) кандидатов. Ознакомьтесь с [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|заявлениями кандидатов]] и их [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|ответами на вопросы сообщества]], чтобы узнать о них больше. Когда вы будете готовы, перейдите на страницу голосования [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]]. '''Голосование проводится в период с 00:00 (UTC) 3 сентября по 23:59 (UTC) 17 сентября'''. Чтобы проверить ваше право голоса, пожалуйста, посетите информационную [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|страницу о правомочности избирателей]]. С наилучшими пожеланиями, Комитет по выборам и Рабочая группа по выборам в совет<section end="announcement-content" /> </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 12:13, 3 сентябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2024-09-25|ru}}'''. Переключение начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-09-25T15:00|en}} {{#time:H:i e|2024-09-25T15:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. Этот баннер будет оставаться видимым до окончания операции. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2024-09-25|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[User:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]], 09:36, 20 сентябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27248326 --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 18:56, 27 сентябрь 2024 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 --> == Invitation to Participate in Wiki Loves Ramadan Community Engagement Survey == Dear all, Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. We are excited to announce the upcoming [[m:Wiki Loves Ramadan|Wiki Loves Ramadan]] event, a global initiative aimed at celebrating Ramadan by enriching Wikipedia and its sister projects with content related to this significant time of year. As we plan to organize this event globally, your insights and experiences are crucial in shaping the best possible participation experience for the community. To ensure that Wiki Loves Ramadan is engaging, inclusive, and impactful, we kindly invite you to participate in our community engagement survey. Your feedback will help us understand the needs of the community, set the event's focus, and guide our strategies for organizing this global event. Survey link: https://forms.gle/f66MuzjcPpwzVymu5 Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will make a difference! Thank you for being a part of our journey to make Wiki Loves Ramadan a success. Warm regards, User:ZI Jony 03:19, 6 октябрь 2024 (UTC) Wiki Loves Ramadan Organizing Team <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27510935 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Предварительные результаты выборов в Совет попечителей Фонда Викимедиа 2024 года</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Здравствуйте, Благодарим всех, кто участвовал в выборах в [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Совет попечителей Фонда Викимедиа 2024 года]]. Всего проголосовало около 6000 членов сообщества из более чем 180 вики-проектов. Данные кандидаты получили наибольшее количество голосов: # [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]] # [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]] # [[User:Victoria|Victoria Doronina]] # [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]] Хотя данные кандидаты были отобраны путем голосования, они все еще должны быть утверждены Советом попечителей. Им необходимо успешно пройти биографическую проверку и соответствовать квалификационным требованиям, изложенным в регламенте. Новые попечители будут утверждены на следующем заседании Совета в декабре 2024 года. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Узнайте более подробно о результатах в Мета-вики.]] С наилучшими пожеланиями, Комитет по выборам и Рабочая группа по выборам в совет <section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:25, 14 октябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MPossoupe (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ищем волонтеров для участия в нескольких комитетах движения</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Каждый год с октября по декабрь несколько комитетов движения обычно ищут новых волонтеров. Прочитайте более подробно о работе комитетов на их страницах в Мета-вики: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Комитет по присоедниению (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Комиссия омбудсменов (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Комитет по рассмотрению дел (CRC)]] Подача заявок в комитеты открывается 16 октября 2024. Период подачи заявок в Комитет по присоединению завершается 18 ноября 2024, а в Комиссию омбудсменов и Комитет по рассмотрению дел – 2 декабря 2024. Узнайте о том, как подать заявку, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|на странице назначений в Мета-вики]]. От имени команды поддержки комитетов, <section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:07, 16 октябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27601062 --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:28, 22 октябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 --> == Final Reminder: Join us in Making Wiki Loves Ramadan Success == Dear all, We’re thrilled to announce the Wiki Loves Ramadan event, a global initiative to celebrate Ramadan by enhancing Wikipedia and its sister projects with valuable content related to this special time of year. As we organize this event globally, we need your valuable input to make it a memorable experience for the community. Last Call to Participate in Our Survey: To ensure that Wiki Loves Ramadan is inclusive and impactful, we kindly request you to complete our community engagement survey. Your feedback will shape the event’s focus and guide our organizing strategies to better meet community needs. * Survey Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSffN4prPtR5DRSq9nH-t1z8hG3jZFBbySrv32YoxV8KbTwxig/viewform?usp=sf_link Complete the Survey] * Deadline: November 10, 2024 Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will truly make a difference! '''Volunteer Opportunity''': Join the Wiki Loves Ramadan Team! We’re seeking dedicated volunteers for key team roles essential to the success of this initiative. If you’re interested in volunteer roles, we invite you to apply. * Application Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfXiox_eEDH4yJ0gxVBgtL7jPe41TINAWYtpNp1JHSk8zhdgw/viewform?usp=sf_link Apply Here] * Application Deadline: October 31, 2024 Explore Open Positions: For a detailed list of roles and their responsibilities, please refer to the position descriptions here: [https://docs.google.com/document/d/1oy0_tilC6kow5GGf6cEuFvdFpekcubCqJlaxkxh-jT4/ Position Descriptions] Thank you for being part of this journey. We look forward to working together to make Wiki Loves Ramadan a success! Warm regards,<br> The Wiki Loves Ramadan Organizing Team 05:11, 29 октябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC == Hello everyone, The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone <https://zonestamp.toolforge.org/1732896000>). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: <https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024>. This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation. Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:54, 21 ноябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> ==Proposal to enable the "Contribute" entry point in Bashkir Wikipedia== {{Int:Hello}} Bashkir Wikipedians, Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called "Contribute" to your Wikipedia. The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia. Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Bashkir Wikipedia. '''Who can access it''' Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the "Contribute" icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to "view contributions" is also available to access the list of your contributions. [[File:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]] [[File:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]] For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the "Contributions" option unless they change it to the "Contribute" manually. This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the "Contributions" entry point as default.           We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th December 2024. We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the "Contribute" entry point in your Wikipedia. We look forward to your response soon. Thank you! On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[Ҡатнашыусы:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:UOzurumba (WMF)|фекер алышыу]]) 04:25, 28 ноябрь 2024 (UTC) == Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! == Dear All, We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture. * Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]] * When: Jan 19, 2025 * Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025). * Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 * Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]] To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025. Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language. Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all. Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate. Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success! For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] 12:07, 16 ғинуар 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:11, 24 ғинуар 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 02:35, 29 ғинуар 2025 (UTC) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 02:35, 29 ғинуар 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:48, 3 февраль 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == <span lang="ru" dir="ltr"> Приглашаем посетить встречу Языкового сообщества (28 февраля в 14:00 по UTC) и ознакомиться с рассылкой</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="message"/> Здравствуйте! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=Изображение, символизирующее множество языков]] Мы с удовольствием приглашаем вас на очередную '''встречу Языкового сообщества''', которая пройдёт '''28 февраля в 14:00 по UTC'''! Чтобы принять в ней участие, просто запишитесь '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|на её странице]]'''. На этой встрече участники и участницы делятся новостями проектов, имеющих отношение к языкам, обсуждают технические проблемы языковых вики-проектов и совместно решают их. В прошлый раз мы обсуждали создание клавиатурных раскладок, создание Википедии на языке мооре, а также новости многоязычной поддержки на конференции Wiki Indaba. '''Хотите сделать доклад?''' Мы будем рады услышать все сообщения: как технические новости вашего проекта, так и сведения о проблеме, с которой вам нужна помощь; также просим оставлять запросы на устный перевод! '''Ответьте на это сообщение''' или добавьте свой пункт '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|в повестку встречи]]'''. Также предлагаем ознакомиться с шестым номером рассылки Команды локализации (январь 2025 года): [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. В ней содержатся последние известия октября—декабря 2024 года: создание новой функциональности; относящиеся к языкам улучшения в различных технических проектах и поддерживающих инициативах; подробности встреч членов сообщества; идеи для участия в проектах. Приглашаем подписаться на рассылку на её странице: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. Ждём вас на встрече и надеемся услышать вас там! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 08:28, 22 февраль 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:SSethi (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 март 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 02:55, 13 март 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:UOzurumba (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2025-03-19|ru}}'''. Переключение начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. Этот баннер будет оставаться видимым до окончания операции. '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2025-03-19|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:14, 14 март 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=28307742 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:04, 4 апрель 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук == CEE Hub представляет запись первого русскоязычного мероприятия — презентации с последующими вопросами и ответами на тему «Как искусственный интеллект может помочь вам в вашей жизни в Википедии?». Встречи будут записываться, поэтому вы можете найти записи встреч здесь, код в скобках: # [https://us06web.zoom.us/rec/share/DCFCOJUhPRkCyDIxyfv8BQdbxJnU7zTcqBeVY-k3JgrNJ_x7bCcLC1XApcNz03Jp.CHESvngt2SsZm9r_ Recording from the first event] <small>''(Passcode: h$BOin4?)''</small> Следующее мероприятие — «'''Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?'''» Марьяна Пинчук, состоится в пятницу, 25 апреля, в 16:00 UTC, вы можете подписаться на уведомления '''[[:m:Event:Глобальные тенденции: чему мы можем научиться у меняющегося Интернета? Марьяна Пинчук|здесь]]'''. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 11:47, 9 апрель 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28516993 --> == Be part of the next CEE Catch Up about Global Trends == Hi everyone, We want to announce the ninth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the Foundation Annual Planning Workshop focused on [[diffblog:2025/03/04/global-trends-2025/|'''global trends that are affecting our movement''']]. The session will take place on 23^rd of April 2025, 18:00-19:00 CEST (check your local time [https://zonestamp.toolforge.org/1745424000 here]). Together (the CEE Communities and the Wikimedia Foundation staff) we will discuss the trends related to our projects, our readers and editors. We will explore how those trends show up in the CEE context and discuss what our projects need to address those trends, and how we can support them. You will also have the opportunity to ask questions to the Wikimedia Foundation staff about the work being planned as part of the annual plan that runs from July 2025 to June 2026. '''<u>''[[Wikimedia CEE Hub/Catch up|Join us at the Next CEE Catch up]]!''</u>''' --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:19, 14 апрель 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Catch Up team) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28546550 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 16:10, 16 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Hide on Rosé@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34, 17 апрель 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:03, 28 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:40, 29 апрель 2025 (UTC)</div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета? == CEE Hub представляет запись второго русскоязычного мероприятия, презентацию «Глобальные тенденции: чему мы можем научиться из меняющегося Интернета?» Марьяны Пинчук. * [https://us06web.zoom.us/rec/share/UGbl9nlJ9NOjdcLltBEmoXRXJZtgOs5amfcF9HekLlGEAXCvOapZxXJ3wDw7uYs1.fcr8ssFRW-tIoQeq Zoom] * Passcode: hG@&.Y?6 Темы будущих мероприятий и запись предыдущей сесси можно найти здесь ([[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]) --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 13:02, 7 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=28675596 --> == Registration for the Wikimedia CEE Meeting 2025 is open == Dear all, The Organising Committee of the [[metawiki:Wikimedia CEE Meeting 2025|Wikimedia CEE Meeting 2025]] is delighted to announce the opening of the registration for this year's conference. Affiliation and community delegates can register for the meeting until '''June 15th'''. All other self-funded participants can register until July 31st. The registration and scholarship application form which runs on Pretix, a free, open-sourced third-party platform that helps organize and manage events, can be found [https://pretix.eu/wikimedia-events/wmcee-2025/ here]. Details on how to select delegates and the selection process can be found on the [[metawiki:Wikimedia CEE Meeting 2025/Registration|registration page]]. Please keep in mind that the official language of the conference is English and interpreting services will not be available. If you encounter any issues while registering, or have questions about the registration process, feel free to contact the coordination team via [mailto:wmceem2025@wikimedia.gr wmceem2025@wikimedia.gr]. Your swift replies will be appreciated, as they will help us conduct an efficient booking process. Best regards, On behalf of '''Wikimedia CEE Meeting 2025 Organising Team''' --[[Ҡатнашыусы:MARKELLOS|MARKELLOS]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MARKELLOS|фекер алышыу]]) 19:19, 12 май 2025 (UTC) == <span lang="ru" dir="ltr">Объявлен конкурс кандидатов в Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения (ККУКП)</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Результаты голосования по Руководству по обеспечению соблюдения Универсального кодекса поведения и Уставу Координационного комитета по Универсальному кодексу поведения (ККУКП) [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|доступно на Meta-wiki]]. Теперь вы можете [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|подать свою кандидатуру для работы в ККУКП]] до 29 мая 2025 года в 12:00 по Гринвичу. Информация о [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|приемлемости, процессе и сроках находится на Мета-вики]]. Голосование по кандидатурам начнется 1 июня 2025 года и продлится две недели, завершившись 15 июня 2025 года в 12:00 по Гринвичу. Если у вас есть какие-либо вопросы, вы можете задать их на [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|страница обсуждения выборов]]. -- в сотрудничестве с ККУКП, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|фекер алышыу]])</bdi> 22:06, 15 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 15:26, 22 май 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Отбор кандидатов в Совет попечителей Фонда Викимедиа на 2025 год и приём вопросов к кандидатам</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Дорогие друзья, В этом году истекают сроки полномочий двух (2) попечителей Фонда Викимедиа, избранных сообществом и организациями Викимедиа [1]. Совет попечителей приглашает всё движение принять участие в процессе отбора и голосовании за кандидатов на эти места. Избирательная комиссия будет координировать данный процесс при поддержке сотрудников Фонда [2]. Комитет по управлению, состоящий из попечителей, не участвующих в выборах 2025 года (Раджу Наризетти, Шани Эвенштейн Сигалов, Лоренцо Лоза, Кэти Коллинз, Виктория Доронина и Эсраа Аль Шафеи) [3], будет осуществлять надзор за процессом отбора от имени Совета и информировать его о ходе выборов. Более подробную информацию о ролях Избирательной комиссии, Совета попечителей и сотрудников можно найти здесь [4]. Основные запланированные даты: * 22 мая – 5 июня: Объявление (данное сообщение) и период для вопросов [6] * 17 июня – 1 июля 2025: Приём заявок от кандидатов * Июль 2025: При необходимости — голосование организаций Викимедиа для сокращения списка, если число поданных заявок превысит 10 [5] * Август 2025: Предвыборная кампания * Август – сентябрь 2025: Двухнедельное голосование сообщества * Октябрь – ноябрь 2025: Проверка биографических данных выбранных кандидатов * Заседание Совета в декабре 2025: Вступление в должность новых членов Совета попечителей Подробная информация о выборах 2025 года — включая детальный график этапов, процедуру выдвижения кандидатов, правила проведения предвыборных кампаний и критерии для избирателей — доступна на данной странице Мета [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[ссылка]]]. '''Приём вопросов''' В каждом избирательном цикле у сообщества есть возможность предложить вопросы, на которые должны ответить кандидаты в попечители. Избирательная комиссия отбирает вопросы из списка, составленного сообществом. Кандидаты обязаны ответить на все обязательные вопросы в своей заявке, в противном случае их кандидатура будет отклонена. В этом году Избирательная комиссия отберёт 5 вопросов. Итоговые вопросы могут представлять собой объединение схожих или связанных вопросов, поступивших от сообщества [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[ссылка]]]. '''Добровольцы для выборов''' Ещё один способ участия в выборах 2025 года — стать добровольцем выборов. Добровольцы выборов выступают связующим звеном между Избирательной комиссией и своим сообществом. Они помогают обеспечить представленность своего сообщества и мотивируют его к активному участию в голосовании. Подробная информация о программе и способах присоединения доступна на данной странице Мета [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[ссылка]]]. Спасибо! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates С уважением, Виктория Доронина Представитель Совета попечителей в Избирательном комитете Комитет по управлению<section end="announcement-content" /> </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 03:07, 28 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|фекер алышыу]]) 16:47, 29 май 2025 (UTC)</bdi> <!-- Сообщение отправил Участник:Udehb-WMF@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:00, 13 июнь 2025 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее? == CEE Hub приглашет вас принять участие в семинаре в среду, 25 июня 2025 года, 16:00 UTC. '''Анна Продрому''', лауреат премии "Женщины в сфере технологий" по версии журнала FORBES 2023, сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''ИИ: друг, враг или что-то среднее?'''». Регистрация открыта [[:m:Event:ИИ: друг, враг или что-то среднее?|'''здесь''']]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 13:17, 16 июнь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:43, 17 июнь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Обратная связь по проектам Викимедиа</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="message"/> Уважаемые участники сообщества Викимедиа, [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Комитет по делам сообщества (CAC)]] Совета попечителей Фонда Викимедиа поручил [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|Рабочей группе по родственным проектам (SPTF)]] обновить и внедрить процедуру оценки жизненного цикла родственных проектов — [[m:Wikimedia projects|вики-проектов, поддерживаемых Фондом Викимедиа (WMF)]]. Движение Викимедиа всегда руководствовалось перспективой актуальных, доступных и эффективных свободных знаний. По мере дальнейшего развития экосистемы проектов Викимедиа, очень важно периодически проводить ревизию существующих проектов, чтобы обеспечить их соответствие нашим целям и возможностям сообщества. Несмотря на благородные намерения, некоторые проекты более не служат изначально заявленной цели. '''Оценка состояния таких проектов не означает бросить то, что тяжело нести, а подразумевает ответственное управление общими ресурсами'''. Время волонтеров, поддержка сотрудников, инфраструктура и внимание сообщества ограничены, а нетехнические затраты имеют тенденцию к значительному росту, поскольку наша экосистема вступила в новую эпоху интернета по сравнению с той, когда мы начинали. Поддержка неактивных проектов или проектов, которые не соответствуют нашим стремлениям, может непреднамеренно отвлечь эти ресурсы от областей с более значительным потенциалом. Кроме того, поддержание проектов, которые больше не отражают качество и надежность, связанные с именем Викимедиа, сопряжено с репутационным риском. Заброшенный или менее надежный проект влияет на доверие к движению Викимедиа. Наконец '''неспособность свернуть или переосмыслить проекты, которые больше не работают, может значительно осложнить запуск новых'''. Когда сообщество чувствует навсегда себя связанным с каждым прошлым решением ‒ независимо от того, насколько оно устарело ‒ мы рискуем оказаться в стагнации. Здоровая экосистема должна допускать эволюцию, адаптацю и, при необходимости, сворачивание проектов. Если мы порождаем ожидания, что каждый проект должен существовать вечно, мы ограничиваем наши способности в области экспериментов и инноваций. По этой причине Рабочая группа по родственным проектам рассмотрела два запроса относительно жизненного цикла родственных проектов, чтобы проработать и продемонстрировать сам процесс ревизии. Мы выбрали Викиспору в качестве примера возможного открытия нового проекта и Викиновости в качестве примера ревизии существующего проекта. Предварительные выводы обсуждались 11 сентября 2024 года на встрече CAC, и Комитет по делам сообщества рекомендовал провести консультации с сообществом по теме обоих предложений. <span id="Wikispore"></span> === Викиспора === [[m:Wikispore|Заявка на рассмотрение Викиспоры]] в качестве нового проекта была подана в 2019 году. Рабочая группа решила рассмотреть этот запрос более детально, поскольку вместо концентрации на какой-то конкретной теме, как это происходит в большинстве заявок на новые родственные проекты, Викиспора имеет потенциал для старта нескольких родственных проектов. После тщательного рассмотрения, Рабочая группа по родственным проектам решила '''не рекомендовать''' Викиспору в качестве нового проекта Викимедиа. Принимая во внимание текущий уровень активности, существующая структура Викиспоры обеспечивает большую гибкость и экспериментальность при том, что Фонд Викимедиа предоставляет основную инфраструктурную поддержку. Мы признаем потенциал этой инициативы и ожидаем мнений сообщества по теме того, каким должен быть достаточный уровень активности и вовлеченности, чтобы пересмотреть ее статус в будущем. В рамках этого процесса мы опубликовали это решение в сообществе Викиспоры и пригласили одного из ее лидеров, Pharos, на встречу Рабочей группы по родственным проектам. В настоящий момент мы особенно приветствуем мнения относительно измеримых критериев, указывающих на готовность проекта, таких как количество участников, объем содержимого и устойчивая поддержка сообщества. Это прояснит показатели, достаточные для открытия нового родственного проекта, в том числе и возможную будущую переподачу заявки по Викиспоре. Тем не менее, числа всегда будут лишь ориентиром, так как любые числа подвержены манипуляции. <span id="Wikinews"></span> === Викиновости === Среди существующих родственных проектов, мы решили рассмотреть Викиновости, потому что именно в отношении этого проекта мы наблюдаем самый высокий уровень обеспокоенности по многим причинам. С момента созыва Рабочей группы по родственным проектам в 2023 году, ее участники во время собраний и конференц-звонков интересовались мнением сообщества о родственных проектах, которые не выполнили свои обещания в рамках движения Викимедиа.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Викиновости были первым кандидатом для оценки, потому что люди из многих языковых сообществ это предложили. Кроме того, по большинству показателей это наименее активный родственный проект с наибольшим снижением активности за последние годы. В то время как Комитет по языкам регулярно открывает и закрывает языковые версии родственных проектов на малых языках, обоснованного предложения по закрытию Википедии на основных языках или какого-либо проекта на английском языке никогда не поступало. Это не относится к Викиновостям, где возникало предложение о закрытии Английских Викиновостей, которое получило некоторую поддержку, но не привело ни к каким действиям[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F см. также раздел 5 из <nowiki>[5]</nowiki>]; также был проект предложения закрыть все языковые версии Викиновостей[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Первоначальные показатели]], собранные сотрудниками WMF, также подтверждают беспокойство сообщества движения относительно Викиновостей. На основании этого отчета, Рабочая группа по родственным проектам рекомендует сообществу провести переоценку Викиновостей. Мы пришли к выводу, что существующая структура и уровень активности являются самыми низкими среди существующих родственных проектов. Рабочая группа также рекомендует приостановить открытие новых языковых версий Викиновостей, пока идет консультация. Рабочая группа по родственным проектам выносит этот анализ на обсуждение и приветствует дискуссии об альтернативных вариантах, включая потенциальные усилия по реструктуризации или интеграции с другими проектами Викимедиа. Озвученные на данный момент варианты (которые могут быть применены просто к малоактивным языковым версиям или ко всем языковым версиям) включают: * реструктуризацию работы и взаимосвязей Викиновостей с деятельностью по текущим событиям на других проектах; * объединение содержимого Викиновостей с соответствующими языковыми проектами Википедии, возможно в новом именном пространстве; * объединение содержимого с внешними проектами, обладающими совместимой лицензией; * архивирование проектов Викиновостей. Ваши идеи и взгляды важны в для формирования будущего этих проектов. Мы призываем всех заинтересованных членов сообщества поделиться своими мыслями на соответствующих страницах обсуждений или через другие обозначенные каналы обратной связи. <span id="Feedback_and_next_steps"></span> === Обратная связь и дальнейшие шаги === Мы будем благодарны, если вы примете участие в дискуссии относительно будущего этих проектов и процесса ревизии. Мы запускаем две разные проектные страницы: [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]] и [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]]. Пожалуйста, примите участие в период с 27 июня по 27 июля 2025, после чего мы подведем итоги обсуждения. Вы можете писать там на любом языке. Я также проведу видеозвонки 16 июля в среду в 11:00 UTC и 17 июля в четверг в 17:00 UTC (ссылки на звонки появятся чуть позже) и буду присутствовать на Викимании для дальнейших обсуждений. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:56, 27 июнь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 12:45, 14 июль 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews == Привет всем, Фонд Викимедиа проводит публичные консультации относительно будущего Wikispore и Wikinews. В рамках консультаций запланировано обсуждение в ходе видеозвонка. Пожалуйста, рассмотрите возможность принять участие и поделиться своими мыслями. '''Среда, 23 июля 2025 г., 18:00 CEST (16:00 UTC)''' '''[[:m:Event:Общественная консультация о будущем Wikispore и Wikinews|REGISTER HERE]]''' _______________________ Hello everyone, The Wikimedia Foundation is holding a public consultation on the future of [[:m:Talk:Public consultation about Wikispore|Wikispore]] and Wikinews. As part of the consultation, a video call discussion is planned. Please consider participating and sharing your thoughts. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 11:45, 16 июль 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Временные учетные записи будут доступны в ближайшее время.</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="body"/> Привет! Мы из команда «[[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Безопасность и Целостность Продукта]]» Фонда Викимедиа. Мы хотели бы дать вам знать, что '''мы планируем включить [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|временные учётные записи]] в этом проекте на неделе 1-го сентября'''. Временные учётные записи успешно работают в 30 вики-проектах, включая многие крупные Википедии, такие как немецкий, японский и французский. Изменения, которую внисит эта функция, особенно актуальны для редакторов, не вошедших в систему, для защиты которых и предназначена эта функция. Однако, она также актуальна для участников сообщества, таких как наставники, патрульные и администраторы — всех, кто отменяют правки, блокирует пользователей или иным образом взаимодействует с редакторами, не вошедшими в систему, для обеспечения безопасности и точности вики-проектов. '''С какой целью мы внедряем временные учетные записи?''' Наши вики-проекты должны быть по умолчанию более безопасными при внесении правок неавторизованными редакторами. Временные учетные записи дают возможность людям продолжать редактирование вики-проектов без создания аккаунта, позволяя избежать публичной привязки правок к своему IP-адресу. Мы уверены, что это отвечает интересам наших неавторизованных редакторов, которые вносят ценный вклад в вики-проекты и могут создать учетную запись позднее, обеспечивая рост нашего сообщества редакторов, администраторов и других участников. Несмотря на то что вики-проекты предупреждают неавторизованных редакторов о том, что их IP-адреса будут ассоциированы с их правками, многие люди могут не иметь представления об IP-адресах или о том, что они могут быть использованы для установления другой связанной с ними информации при помощи способов, неожиданных для них. Кроме того, наше программное обеспечения и инструменты для модерации слишком сильно полагаются на сетевой источник (IP-адрес) для идентификации пользователей и шаблонов поведения, особенно по мере того, как сами IP-адреса становятся менее надежными в качестве идентификаторов. Временные учетные записи обеспечивают более целенаправленное взаимодействие с неавторизованными редакторами, включая более точные блокировки, и могут снизить число случаев непреднамеренной блокировки добросовестных пользователей, использующих те же IP-адреса, что и злоумышленники. '''Как работают временные учетные записи''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] В тот момент, когда неавторизованный пользователь вносит правку на вики-проекте, в его браузере создается куки (cookie), к которой привязывается автоматически созданная временная учетная запись. Наименование этой учетной записи соответствует шаблону: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (тильда, текущий год, номер). Данное имя будет отображаться на страницах свежих правок или истории изменений. Срок действия данной куки закончится через 90 дней после создания. В течение ее срока действия, все правки, сделанные с данного устройства будут отнесены к этой временной учетной записи. Учетная запись останется прежней, даже если изменится IP-адрес, пока пользователь не очистит куки или не начнет использовать другое устройство или браузер. Информация об IP-адресах, использованных во время каждой правки, будет храниться в течение 90 дней после самой правки. Тем не менее лишь только некоторые зарегистрированные пользователи получат к ней доступ. '''Что это значит для различных групп пользователей?''' '''Неавторизованные редакторы''' * Это повышает конфиденциальность. В настоящий момент, если вы не используете для редактирования зарегистрированную учетную запись, каждый может видеть связанный с вашими правками IP-адрес, даже по истечении 90 дней. Теперь на этом вики-проекте это не будет происходить. * Если вы используете временную учетную запись для редактирования из разных мест в течение последних 90 дней (например, дома и в кофейне), история правок и IP-адреса всех ваших мест будут ассоциированы с одной временной учетной записью. Пользователи,[[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|удовлетворяющие критериям]], будут иметь возможность просмотра данной информации. Если это вызывает у вас вопросы с точки зрения безопасности, пожалуйста, обратитесь по адресу talktohumanrights(at)wikimedia.org для консультаций. '''Члены сообщества, взаимодействующие с неавторизованными редакторами''' * Временная учетная запись уникальным образом связана с устройством. Для сравнения, IP-адрес может использоваться несколькими устройствами и людьми (например, различные люди в школе или на работе могут иметь один IP-адрес). * В сравнении с текущей ситуацией, допустимо предположить, что страница обсуждения временного пользователя принадлежит только одному лицу. Как вы можете видеть на скриншоте, пользователи временных учетных записей смогут получать уведомления. Также будет возможность поблагодарить их за правки, упомянуть в дискуссиях и пригласить для более активного участия в сообществе. '''Пользователи, использующие IP-адреса для модерации на вики-проектах и управления ими''' * '''Патрульные,''' отслеживающие постоянных злоумышленников, расследующие нарушения правил и т.д. Пользователи, [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|удовлетворяющие требованиям]], будут иметь возможность узнать IP-адреса временных пользователей и видеть все правки, внесенные при помощи временных учетных записей с конкретного IP-адреса или диапазона адресов ([[Special:IPContributions]]). Они также будут иметь доступ к полезной информации об IP-адресах благодаря функциональности [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]]. Для работы с временными учетными записями было разработано или настроено множество других компонентов программного обеспечения, включая фильтр правок, глобальные блокировки, глобальный вклад участника и другое. (Более подробная информация для разработчиков-волонтеров по теме обновления программного кода ваших инструментов доступна в заключительной части этого сообщения.) * '''Администраторы, блокирующие неавторизованных редакторов''' ** Будут иметь возможность блокировки большого количества злоумышленников путем блокировки их временных учетных записей. Заблокированный пользователь не сможет быстро создавать новые временные учетные записи, если администратор выберет опцию [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|автоблокировки]]. ** Возможность блокировки IP-адреса или диапазона IP-адресов также сохранится. * Временные учетные записи не будут применяться ретроспективно к правкам, сделанным до внедрения. На странице Служебная:Вклад вы сможете видеть существующие правки от IP-пользователей, но не новые правки, сделанные временными учетными записями с данного IP-адреса. Вместо этого вы должны использовать для этих целей страницу Служебная:IPContributions. '''Наша просьба к вам и дальнейшие шаги''' * Если вам известны какие-либо инструменты, боты, гаджеты и т.д., которые используют информацию об IP-адресах или доступны для неавторизованных пользователей, вероятно, вам стоит протестировать их работу на тестовых площадках [[testwiki:Main_Page|testwiki]] или [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]] Если вы разработчик-волонтер,[[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers| ознакомьтесь с нашей документацией для разработчиков]], в частности с разделом о вероятной [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|необходимости обновления вашего программного кода.]] * Если вы хотите протестировать среду с временными учетными записями, например просто посмотреть, как это работает, перейдите на тестовые площадки testwiki или test2wiki и пробуйте редактировать без авторизации. * Сообщите нам, если вам известно о любых проблемах, на которые надо обратить внимание. Мы постараемся помочь, а если у нас не будет возможности сделать это, мы рассмотрим возможные варианты действий. * Ознакомьтесь с нашим [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|предыдущим сообщением]]о требованиях для пользователей без расширенных прав, которым может потребоваться доступ к информации об IP-адресах. Чтобы узнать больше об этом проекте, ознакомьтесь с [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|нашим списком ЧЗВ ]] - там вы найдете много полезных ответов. Вы также можете [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|взглянуть на последние новости]] (мы опубликовали лишь одну) и [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|подписаться на новостную рассылку.]] Если вы хотите пообщаться со мной (Szymon) за пределами вики-проекта, вы можете найти меня на платформах Discord и Telegram. Спасибо!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 21:35, 26 август 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Quiddity (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == Регистрация на вебинар "Википедия в эпоху АИ" == CEE Hub приглашает вас принять участие в вебинаре в понедельник, 1 сентябрь 2025 года, 16:00 UTC. Математик Мариос Магиоладитис сделает презентацию и ответит на вопросы на тему «'''Википедия в эру АИ'''». Регистрация открыта [[:m:Event:Википедия в эру АИ|'''здесь''']]. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 08:40, 27 август 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ваша вики будет доступна только в режиме чтения</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитать это сообщение на другом языке]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фонд Викимедиа]] будет переключать трафик между своими центрами обработки данных. Это гарантирует, что Википедия и другие вики-проекты Викимедиа смогут оставаться доступными даже после катастрофы. Весь трафик будет переключен '''{{#time:j xg|2025-09-24|ru}}'''. Переключение начнётся в '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''. К сожалению, ввиду некоторых ограничений движка [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], редактирование будет остановлено в течение этих двух переключений. Приносим свои извинения за задержку в работе. Мы работаем над тем, чтобы сократить такие работы в будущем. За 30 минут до начала переноса во всех проектах будет показан баннер-предупреждение. Этот баннер будет оставаться видимым до окончания операции. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''В течение короткого промежутка времени вы сможете читать, но не сможете редактировать все вики-сайты.''' *День переключения — {{#time:l j xg Y|2025-09-24|ru}}. Оно продлится не более часа. *При попытке отредактировать или сохранить страницы в течение этого времени вы увидите сообщение об ошибке. Мы надеемся, что правки в этот период не будут потеряны, но не можем этого гарантировать. Если вы увидите сообщение об ошибке, пожалуйста, подождите, пока всё не восстановится. После этого вы сможете сохранить свою правку. Но на всякий случай мы рекомендуем вам сделать копию ваших изменений. ''Побочные эффекты'': *Фоновые задания будут выполняться замедленно, а некоторые могут быть отклонены. Красные ссылки могут также обновляться с замедлением. Если вы создаёте статью, на которую уже есть ссылки откуда-то, то такие ссылки будут оставаться красными дольше, чем обычно. Некоторые долго выполняющиеся скрипты необходимо будет остановить. * Мы ожидаем, что развёртывание кода произойдет так же, как и на любой другой неделе. Однако могут происходить некоторые зависания кода, если впоследствии этого потребует данная операция. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] будет недоступен примерно 90 минут. При необходимости эти планы могут быть отложены. Вы можете [[wikitech:Switch_Datacenter|посмотреть расписание на wikitech.wikimedia.org]]. О любых изменениях будет сообщено в расписании. '''Пожалуйста, поделитесь этой информацией с вашим сообществом.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 15:40, 18 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Trizek (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Выскажите своё мнение: примите участие в голосовании на выборах в Совет попечителей 2025 года</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Здравствуйте! Стартовал период голосования в рамках [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|выборов Совета попечителей Фонда Викимедиа 2025 года]]. Кандидаты претендуют на два (2) свободных места в Совете. Для проверки вашего права участвовать в голосовании просим посетить информационную страницу [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|с критериями допуска к выборам]]. Познакомьтесь с кандидатами подробнее, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|изучив их заявки и просмотрев предвыборные видеообращения]]. После того как будете готовы сделать выбор, пройдите [[m:Special:SecurePoll/vote/405|на страницу голосования в системе SecurePoll]], чтобы отдать свой голос. '''Голосование открыто с 8 октября 00:00 UTC до 22 октября 23:59 UTC.''' С уважением, Абхишек Сурьяванши<br />Председатель Избирательного комитета<section end="announcement-content" /> </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 04:47, 9 октябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:42, 20 октябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == Регистрация на вебинар "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия" == CEE Hub приглашает вас принять участие в онлайн семинаре '''Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедия'''. Ведущий: Хмелько Маслак, специалист по дезинформации в области доверия и безопасности. Четверг, 30 октября 2025 r., 18:00 CET (16:00 UTC). Регистрация открыта '''[[:m:Event:Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа|здесь]]'''. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 12:16, 27 октябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ищем волонтеров для участия в нескольких комитетах движения</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Каждый год с октября по декабрь несколько комитетов движения обычно ищут новых волонтеров. Прочитайте более подробно о работе комитетов на их страницах в Мета-вики: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Комитет по присоедниению (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Комиссия омбудсменов (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Комитет по рассмотрению дел (CRC)]] Подача заявок в комитеты открывается 30 октября 2025. Период подачи заявок в Комитет по партнёрским организациям завершается 11 декабря 2025, а в Комиссию омбудсменов и Комитет по рассмотрению дел – 11 декабря 2025. Узнайте о том, как подать заявку, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|на странице назначений в Мета-вики]]. От имени команды поддержки комитетов, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 октябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MKaur (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == Join the CEE Hub staff team – We’re hiring a Program Specialist == Hi everyone, The regional [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is looking for a '''Program Specialist''' to join our [[:m:Wikimedia CEE Hub/Staff|staff team]]! Are you someone experienced with Wikimedia who wants to help volunteers? Do you participate in Wiki Loves… and other related projects, and do you have ideas and skills to help others improve their efforts? Do you enjoy working with people from different countries? Are you able to work on your own, feel comfortable on Meta-Wiki, and understand how Meta works? If this sounds like you and you're interested in working with the CEE hub team, we’d love to hear from you! '''As a Program Specialist, you will:''' * Support affiliates and communities in developing and implementing impactful programs, * Strengthen regional cooperation and cross-border projects, * Help guide campaigns and initiatives across the CEE region, * Work closely with the CEE Hub team and community members. This is a '''part-time (0.8–0.9 full-time equivalent), remote position''' open to candidates based in the CEE region or nearby time zones. '''APPLICATION DEADLINE: NOVEMBER 10, 2025''' ➡️ '''Learn more and learn how to apply on Meta:''' [[:m:Wikimedia CEE Hub/Jobs/Program Specialist|Wikimedia CEE Hub – Program Specialist]] ⬅️ If you know someone who would be a great fit, please share this opportunity with them! <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29192870 --> == Записи прошлых мероприятий == CEE Hub приглашает посмотреть запись вебинара "Большой брат смотрит за тобой: цифровая безопасность в проектах Викимедиа", проведенного специалистом по доверию и безопасности (Trust & Safety) Хмелько Маслаком (на английском с последовательным русским переводом). См. раздел "Записи прошлых мероприятий" на странице: [[:m:Wikimedia CEE Hub/Russian language events|Russian language events]]. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 13:34, 10 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=28871983 --> == Help us test Cat-a-lot on your Wikipedia == '''[[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]]''' is a JavaScript gadget that helps with moving, removing and adding files (as well as articles or subcategories) between, from and to categories and it is widely used on Wikimedia Commons, where it is accessible for every user after enabling the gadget in your [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets Preferences]. Complete explanation of the tool, along with the images and demonstration video it is accessible on [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Wikimedia Commons]]. If your Wikipedia is struggling with performing this repetitive task when you need to move pages between categories and remove pages from a category, Cat-a-lot could be activated for your Wikipedia as well. Installation can be done as your user script or as a project gadget and codes can be found [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|here]]. Installation is already done on Polish and Romanian wikis from our CEE Region. English phrases from [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating]] can be translated and saved in [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro]] (for example). [[:m:CEE Hub/Working Groups/Technical Advancement Group|CEE Hub Technical Advancement Group]] is willing to support your community in the installation of the tool, and to offer support in case of bugs, as we can report them to the development team. Just leave a message below with any issues you encounter. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 10:42, 18 ноябрь 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub Technical Advancement Group) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 21:43, 28 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ABreault (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-12-01_Wikipedias&oldid=29723884 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:44, 16 ғинуар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 13:20, 18 ғинуар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Tiven2240@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Ежегодный пересмотр Универсального кодекса поведения и Руководства по правоприменению</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Пишу вам, чтобы сообщить о начале ежегодного пересмотра Универсального кодекса поведения (Universal Code of Conduct) и Руководства по его применению. Вы можете вносить предложения по изменениям до 9 февраля 2026 года. Это первый из нескольких этапов ежегодного пересмотра. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Дополнительную информацию и возможность присоединиться к обсуждению можно найти на странице UCoC в Мета-вики]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координационный комитет по Универсальному кодексу поведения]] (U4C) — это глобальная группа, деятельность которой направлена на обеспечение справедливого и последовательного применения Универсального кодекса поведения. Эта процедура ежегодного пересмотра была спланирована и реализована U4C. Получить дополнительную информацию и узнать об обязанностях U4C можно, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ознакомившись с Уставом U4C]]. Пожалуйста, поделитесь этой информацией с другими участниками вашего сообщества там, где это уместно. — В сотрудничестве с U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|Обсуждение]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 ғинуар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 11:21, 31 март 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 17:11, 3 апрель 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 00:57, 26 апрель 2026 (UTC) </bdi> <!-- Сообщение отправил Участник:Codename Noreste@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 10:00, 30 апрель 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 --> == Invitation: Call for Delegates Nominations and registration for Wikimedia CEE Meeting 2026 in Cluj-Napoca == Dear Bashkir language community, On behalf of the Wikimedians of Romania and Moldova User Group, we are thrilled to invite you to the [[:m:Wikimedia_CEE_Meeting_2026/Registration|Wikimedia CEE Meeting 2026]]! This year, our regional gathering will take place in the heart of Transylvania, in the vibrant city of Cluj-Napoca, Romania. <span style="font-family:monospace,monospace">'''Dates: 18–20 September 2026. Location: Cluj-Napoca, Romania'''</span> === Call for Delegate Nominations === We are now officially opening the call for affiliates to nominate their delegates. Each affiliate is encouraged to select representatives who will actively contribute to the sessions, share local successes, and help strengthen our regional network. It is crucial to check the '''[[:m:Wikimedia CEE Meeting 2026/Eligible affiliates|eligibility subpage]]''' to see the number of delegates allocated to your community. This number tells you how many delegate scholarships are reserved for your community. <span style="font-family:monospace,monospace">'''Nomination Deadline: 30 May 2026'''</span> Please ensure that your nominations are submitted by this date to allow our organizing team enough time to manage travel logistics and visa support where necessary. === Registration process === Delegates, scholarship recipients, and all self-funded attendees can register using the Registration Form (given below). It is mandatory for each delegate application to contain a link to the documents supporting the respective nomination as delegate. All travel, accommodation, and food expenses (during the conference days) will be organized and covered by Wikimedians of Romania and Moldova User Group only for delegates and scholarship recipients. Registration is required for everyone to participate in the Wikimedia CEE Meeting. <p style="font-family:monospace,monospace;background-color:#bbb">'''Registration Form is here: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdrSQ3JZCGa21AInWOCXnNjzhUZLV1n7LcSt8-0pd1L0Z4rMw/viewform Apply]'''</p> * '''Registration period for representatives of Wikimedia affiliations: <u>13 May 2026, 00:00 (UTC) — 30 May 2026, 23:59 (UTC)</u>.''' * Registration period for self-funded participants and for everyone else: 13 May 2026, 00:00 (UTC) — 30 June 2026, 23:59 (UTC). For any questions or unclear issues, please reach out to us at our official conference email: <p style="font-family:monospace,monospace">'''wmceem2026{{@}}icf-fri.org'''</p> We look forward to welcoming you to Cluj-Napoca this September to share knowledge, foster new ideas, and celebrate our collective achievements. Warm regards,<br/>Wikimedia CEE Meeting 2026 Organizing Team<br/>Wikimedians of Romania and Moldova User Group<br/> [[Ҡатнашыусы:Gikü|Gikü]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Gikü|фекер алышыу]]) 08:58, 13 май 2026 (UTC) == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Сообщение отправил Участник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников == Здравствуйте, Приглашаем вас посмотреть запись Вики-конференция для русскоязычных участников, которая состоялась 16 мая 2026. Во время конференции участники из разных сообществ делились опытом работы в непростых условиях, обсуждали вопросы цензуры, безопасности редакторов и подходы к оценке надёжности источников в странах с ограниченной свободой медиа. Это был очень открытый и содержательный разговор о том, как сообщества продолжают развивать проекты Викимедиа даже в сложных обстоятельствах. Также в программе были сессии о развитии языковых разделов Википедии в многоязычных странах, успешных GLAM-партнёрствах, работе с молодёжью через Instagram и TikTok, а также примеры регионального сотрудничества и поддержки между сообществами. Большинство сессий проходило на английском языке с синхронным переводом на русский. Запись доступна в обеих языковых версиях. Если вам интересны темы развития сообществ, международного сотрудничества, работы в сложных условиях или просто хочется услышать разные перспективы из региона — рекомендуем найти время и посмотреть запись. Вики-конференция для русскоязычных участников (пароль:5s20@BJ6): https://us06web.zoom.us/rec/share/vRx-DOpGo_zhW6mdoWzOcuM99agcX-VGHhKl2MA9gMxH-_bH0R5jAoc035Ts2FIr.OyhTpsvbH61fqfXh С наилучшими пожеланиями, <br>Каро <!-- Сообщение отправил Участник:KGruszczyk-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30591666 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 май 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|фекер алышыу]])</bdi> 17:11, 23 июнь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Codename Noreste@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="ru" dir="ltr">Размещение ссылок на контакты по вопросам права и безопасности в нижнем колонтитуле вашего вики-проекта</span> == <div lang="ru" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Контакты по вопросам права и безопасности''' Дорогие участники сообщества, Фонд Викимедиа сформировал [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|единую страницу с контактами по вопросам права и безопасности]] для размещения в нижних колонтитулах ваших проектов соответствующих ссылок на нее, чтобы обеспечить доступ к достоверной юридической информации. Это нормативное требование. Мы уже разместили эти ссылки в английском, немецком, итальянском, испанском и других проектах Википедии, и мы также скоро добавим это и в ваш вики-проект. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Пожалуйста, ознакомьтесь более подробно на странице проекта]] и оставляйте любые комментарии в этой ветке или на [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|странице обсуждений]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 июнь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sannita (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 июль 2026 (UTC) </bdi> <!-- Сообщение отправил Участник:DreamRimmer@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> pzdskb63geoox2r92758a5u93s2tk8v 0 71116 1301358 1061582 2026-07-25T00:05:33Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301358 wikitext text/x-wiki [[Файл:Lincoln's Inn and Cab.jpg|thumb|275px| [[Лондон]]дағы [[Линкольнс-Инн]] адвокат палатаһының иҫке бинаһы.]] '''Адвокатура''' ({{lang-lat|advoco}} — саҡырам) — адвокаттарҙың профессиональ берләшмәһе. ==Адвокаттарҙын ойошмалары== Рәсәй Федерацияһының 63-ФЗ һанлы "Об адвокатской деятельности и адвокатуре в Российской Федерации" законы буйынса адвокаттар ойошмалары: #кабинет #коллегия #бюро #юридик консультация ==Адвокат статусы== Рәсәй Федерацияһының 63-ФЗ һанлы "Об адвокатской деятельности и адвокатуре в Российской Федерации" адвокаттын хоҡуҡтары: #юридик ярҙам итеү өсөн мәғлүммәттәрҫе йыйыу #һорау алыу #Дәлилдәрҙе йыйыу #башҡа действиялар ==Граждан эше буйынса адвокат әҙерләнеүҙәре== ===Маҡсаттар=== Маҡсаттар «Клиент (доверитель) һәм адвокат араһында килешеүҙә» билдәләнә. Яуап биреү: #Хоҡуҡтын ниндәй өлкәһе дәғүәне көйләй #Ниндәй субъекттарҫын хоҡуғы боҙолған #Суд практикаһын ҡарау #Хоҡуҡтын ниндәй өлкәһе дәғүәне көйләй. #Хоҡуҡтын ниндәй өлкәһе дәғүәне көйләй. #Хоҡуҡтын ниндәй өлкәһе дәғүәне көйләй. ===Эш үҙенсәлектәре=== РФ Граждан-процессуаль кодексынын 152 статьяға ярашлы Эш буйынса юридик квалификацияһы, эш ===Эш буйынса юридик квалификацияһы=== ===Эш буйынса позицияһы=== ===Эштең хәлдәрҙе дәлиләү=== ===Дәлилдәре=== ===Эш барышы=== == Тарих == === Рәсәй === Гражданлыҡ йәмғиәте институты булып тора һәм дәүләт власы менән урындағы үҙидаралыҡ органдары системаһына инмәй. Суд реформаһына (1864) ярашлы Өфө, Троицк һәм Ырымбур округ судтарында 1898 йыл суд эштәре буйынса присяжныйҙар вәкилдәре институты, башҡа судтарҙа һәм административ органдарҙа — хосуси вәкилдәр институты ойошторола. 1910 ййыл Өфө губернаһында 12, 1916 йыл — 10 хосуси вәкил була. Присяжныйҙар вәкилдәре үҙидаралыҡлы корпорациялар төҙөй, уларҙың эшмәкәрлеген присяжныйҙар вәкилдәре советы һәм округ судтары күҙәтә. 1917 й. 22 нояб. Суд тураһындағы 1-се декрет м‑н хосуси һәм присяжный А. институттары бөтөрөлә. 1918 й. 15 февр. Суд тураһында 2-се Бөтә Рәсәй ҮБК декреты нигеҙендә эшсе, һалдат һәм крәҫтиән депутаттары советтары эргәһендә судта йәмәғәт яҡлауын һәм ғәйепләүен булдырыусы хоҡуҡ яҡлаусылар коллегиялары булдырыла. === Башҡортостан === [[1922 йыл]]да 26 майында раҫланған Адвокатура тураһындағы положение нигеҙендә 1922 йылдын 12 августа [[Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты]] декреты менәнн Башҡортостан яҡлаусылар коллегияһы ойошторола (1939 йылдан — Башҡортостан респ. адвокаттар коллегияһы). Коллегия 1922 й. 1 сент. эш башлай, 18 ағза иҫәпләнә. А. ойоштороу, уның эшмәкәрлеге БАССР яҡлаусылар коллективы положениеһы (1936), СССР адвокатураһы тураһында положение (1939), “СССР адвокатураһы тураһында” (1979) закон, РСФСР адвокатураһы тураһында положениелар (1962, 1980), Башҡортостан Республикаһының “Адвокатура тураһында” (1992 й., 2003 й. ғәмәлдән сыға) законы м‑н көйләнә. 2002 й. 31 майындағы “Рәсәй Федерацияһында адвокат эшмәкәрлеге һәм адвокатура тураһында” Федераль законға ярашлы 2002 й. 22 нояб. респ. бөтә терр. халыҡҡа квалификациялы юридик (ш. иҫ. бушлай) ярҙам күрһәтергә, дәүләт власында, урындағы үҙидаралыҡ органдарында, йәмәғәт берекмәләрендә һ.б. вәкиллек булдырырға һәм адвокаттарҙың мәнфәғәтен яҡларға, адвокаттарҙы проф. әҙерләүҙе һәм проф. этика кодексын һаҡлауҙы контролдә тоторға тейешле Башҡортостан Республикаһы Адвокат палатаһы ойошторола. Мотлаҡ ағзалыҡ принцибына нигеҙләнә (1 меңдән ашыу кешене берләштерә) һәм РФ адвокаттарының Федераль палатаһына инә. Башҡортостан Республикаһы Адвокат палатаһының юғары органы булып адвокаттар конф. тора, коллегиаль башҡарма орган — палата президенты етәкселегендә Палата советы. Башҡортостан Республикаһы Адвокат палатаһы системаһында төрлө адвокат берекмәләре эшләй: 10 коллегия, 8 бюро, 127 адвокат кабинеты (2004), ш. уҡ юридик консультациялар. Иң ҙур берекмә булып Башҡортостан Республикаһы ҡалалары һәм райондарында 90-дан ашыу структур бүлектәрҙе берләштергән Башҡ-н респ. адвокаттар коллегияһы һанала (750-нән ашыу ағза). == Башҡортостанн республика адвокаттар (яҡлаусылар) коллегияһы Президиумы рәйестәре == * С.П.Кастров (1922 й. алып) * П.В.Змеевский (1929 й. алып) * И.Г.Әхмәров (1930 й. февр.— окт.) * П.Н.Стариков (1933 й. алып) * И.И.Супонин (1937 й. алып) * М.П.Дмитриев (1940 й. алып) * Л.С.Аблеев (1941 й. алып) * Н.Н.Атнакаев (1947 й. алып) * И.В.Хрулёв (1954 й. алып) * Д.Б.Мурзин (1969 й. алып) * Ш.Ә.Мәхмүтов (1985 й. алып) * Б.Ғ.Йомаҙилов (2003 й. алып) === Башҡортостан Республикаһы Адвокат палатаһы президенты === * Мәхмүтов (2002 й. алып) * Йомаҙилов (2009 й. алып) == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Рәсәй адвокатураһы]] * [[Адвокатура көнө]] * [[Гражданлыҡ йәмғиәте]] * [[Дәүләт хоҡуғы]] {{БЭ}} == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Адвокатура}} * [http://www.advokatymoscow.ru/advokatura/ob_advokature.php Адвокатская палата города Москвы | Адвокатура] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101106113911/http://www.advokatymoscow.ru/advokatura/ob_advokature.php |date=2010-11-06 }} * [http://www.riado.ru/ Информационная система, цель которой - объединение информации о профессиональном сообществе адвокатов – Адвокатуре, освещение деятельности адвокатов и адвокатских образований, а также информирование граждан об институте адвокатуры]{{Недоступная ссылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Әҙәбиәт == * П.Д. Баренбойм, ''Роль московской адвокатуры в формулировании понятий правового государства и гражданского общества'', журнал "Адвокат", № 9, 2010 [[Категория:Адвокатура| ]] ho312scnsnd7ohv7fvi3pbx8lhy0pi4 0 71516 1301353 1301345 2026-07-24T14:04:35Z Телсе 41238 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ күренеште төҙәтеү 1301353 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''25 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 206-сы ([[кәбисә йыл]]ында 207-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 159 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Испания}}: Галисия көнө. * {{Флагификация|Тунис}}: Республика көнө. * {{Флагификация|Пуэрто-Рико}}: Конституция көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Кулинарҙар көнө. * {{Флагификация|Беларусь}}: Янғын һағы хеҙмәте көнө. * {{Флагификация|Россия}}: Тәфтиш органдары хеҙмәткәрҙәре көнө. ** Йылға полицияһы хеҙмәткәрҙәре көнө. ** Теш технигы көнө. ** Сауҙа хеҙмәткәрҙәре көнө (июлдең 4-се шәмбеһе). * {{Флагификация|Таджикистан}}: Автомобиль транспорты хеҙмәткәрҙәре көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1930]]: [[ВКП (б)|ВКП(б) Үҙәк Комитеты]] [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙа]] дөйөм башланғыс белем биреүҙе индереү тураһында ҡарар ҡабул итә. * [[1940]]: [[Өфө ҡалаһы]]нда 2-се ТЭЦ эшләй башлай. == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Низам Ҡәрип]] (Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы; 1905—26.10.1942), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған [[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Журналистика|журналист]]. 1938 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. 1939—1941 йылдарҙа [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы|Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы]] идараһының беренсе секретары, бер үк ваҡытта 1941 йылда хәҙерге [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] баш мөхәррире. * [[Хәниф Кәрим]] (Кәримов Хәниф Кәрим улы; 1910—26.08.1983), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан шағир. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1946 йылдан Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы идараһының яуаплы секретары, 1958—1959 йылдарҙа — рәйес урынбаҫары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1970). [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1942), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1955) һәм [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1980) ордендары кавалеры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Трушков Илья Фёдорович]] (1925—4.01.1993), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, гвардия полковнигы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945). * [[Сәхибгәреев Әхмәт Әхкәметдин улы]] (1945), [[фән|ғалим]]-[[Агрономия|агроном]]. [[БНИИСХ|«Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты» федераль дәүләт бюджет ғилми учреждениеһы]] директорының фән буйынса беренсе урынбаҫары. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. * [[Фәниҙә Исхаҡова]] (1965), яҙыусы. 1994—2010 йылдарҙа хәҙерге [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]] хеҙмәткәре, шул иҫәптән 2005 йылдан нәфис һәм балалар әҙәбиәте редакцияһы мөдире, 2007 йылдан — бүлек етәксеһе; 2011—2012 йылдарҙа [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] әҙәби-драма бүлегенең баш мөхәррире. 1997 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Балалар өсөн драма әҫәрҙәренең беренсе республика конкурсы лауреаты. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Ғәбдрәхимов Рәшит Латип улы]] (1926—2022), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Туймазы районы]] «Илсембәт» совхозының элекке директоры, районда теплица хужалығына нигеҙ һалыусы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Райондың почётлы гражданы. Сығышы менән [[Иҫке Туймазы]] ауылынан. * [[Соков Борис Михайлович]] (1936), прокуратура органдары хеҙмәткәре, юстицияның өлкән кәңәшсеһе. Рәсәй Федерацияһы прокуратураһының почётлы хеҙмәткәре (1992), [[Белорет районы]] һәм [[Белорет]] ҡалаһының почётлы гражданы (2012). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Белорет районы районы [[Отнурок (ауыл, Белорет районы)|Отнурок (Нура)]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сорокин Валентин Васильевич]] (1936), [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] [[Шиғриәт|шағиры]], публицист, [[тәржемә]]се, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. 1965 йылдан «Волга» ([[Һарытау]] ҡалаһы), 1968 йылдан «Молодая гвардия» ([[Мәскәү]]) [[журнал]]дарының бүлек мөдире, 1970—1980 йылда Мәскәүҙәге «Современник» нәшриәтенең баш мөхәррире; 1983 йылдан М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ҡарамағындағы Юғары әҙәби курстар етәксеһе; 1980—1983 йылдарҙа Мәскәү ҡала яҙыусылары ойошмаһы секретары, 1994—2010 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Яҙыусылар союзы идараһы рәйестәше РСФСР-ың М.Горький исемендәге Дәүләт премияһы. (1986), Ленин комсомолы (1974), М. А. Шолохов исемендәге халыҡ-ара (2000), С. В. Михалков исемендәге (2015), С. А. Есенин исемендәге (2015) һәм башҡа әҙәби премиялар лауреаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1984), [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ]] (2007) һәм сит ил ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Йылайыр районы]] Авашла утарынан (хәҙер бөткән). * [[Яковлев Виктор Николаевич]] (1951), театр хеҙмәткәре, актёр. [[Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы]] (2006). 1977 йылдан [[Өфө]]ләге «Юбилейный» мәҙәниәт һарайының «Товарищ» халыҡ театры режиссёры—етәксеһе, 1979 йылдан — [[Псков]] ҡалаһының А. С. Пушкин исемендәге драма театры актёры. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Михеева Элла Анатольевна]] (1961), табип-физиотерапевт. 2-се Республика клиник дауаханаһының физиотерапия бүлеге мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Морев Николай Николаевич]] (1917—5.08.1997), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1944-1977 йылдарҙа Өфө заводтарында цех начальнигы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1943). Сығышы менән хәҙер [[Санкт-Петербург]] ҡалаһына ҡараған Павловск ҡалаһынан. * [[Шаһиев Рауил Әбделкарам улы]] (1937—2010), [[Кушнаренко районы]] Свердлов исемендәге колхоздың элекке механизаторы, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Науразбаев Иҙрис Хәмит улы]] (1942), механизатор. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997). [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]] Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1977). * [[Девятова Розалия Ғилем ҡыҙы]] (1947), мәғариф ветераны. 1980-2010 йылдарҙа [[Кушнаренко]] мәктәп-гимназияһы педагогы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы. * [[Кәлимуллин Рим Сәлихйән улы]] (1947), хеҙмәт ветераны. 1985—2010 йылдарҙа [[Дүртөйлө]] сорт һынау участкаһы мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы [[Баҡай (Кушнаренко районы)|Баҡай]] ауылынан. * [[Ибраһимов Рәшит Мәхмүт улы]] (1947), ауыл хужалығы ветераны. 1967 йылдан [[Стәрлетамаҡ районы]] «Авангард» колхозы бригадиры, партком секретары, 1975 йылдан — рәйесе. 2006 йылдан район Советы рәйесе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән ош райондың Ҡыҙыл таң ауылынан. * [[Арыҫланбаев Вәли Сәмиғулла улы]] (1957), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1977—2011 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Баймаҡ» совхозы механизаторы. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986). Сығышы менән ошо райондың [[Аҡтау (Баймаҡ районы)|Аҡтау]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Нәсибуллин Хисбулат Ғәйфулла улы]] (1903—11.1979), [[КПСС|партия]] һәм башҡарма органдар, матбуғат хеҙмәткәре. 1930 йылдан [[ВКП(б)]]-ның [[Бүздәк районы|Бүздәк]], 1931—1934 йылдарҙа [[Дүртөйлө районы|Дүртөйлө район]] комитетының беренсе секретары; 1938—1941 йылдарҙа Мәғариф халыҡ комиссариатының сәйәси-ағартыу эштәре идаралығы начальнигы, артабан — [[ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты]] инструкторы, [[Әлшәй районы|Әлшәй]] район комитетының икенсе, [[Байҡыбаш районы|Байҡыбаш]] район комитетының беренсе секретары, Дүртөйлө район советы башҡарма комитетының мәҙәни-ағартыу бүлеге мөдире. 1954 йылдан [[«Советская Башкирия» гәзите]]нең үҙ хәбәрсеһе, 1956 йылдан — Дүртөйлө районының «Знамя труда» газитенең бүлек мөдире. [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1945), [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1967). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Ҡыйғы районы]]ның [[Үрге Ҡыйғы]] ауылынан. * [[Матвеев Александр Александрович]] (1908—1975), [[йыр]]сы, [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның элекке солисы, [[Ҡаҙаҡ ССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Рәжәпов Мөхәмәт Солтан улы]] (1908—18.06.1971), инженер-электрик, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1960—1963 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы]] Халыҡ хужалығы Советы рәйесе урынбаҫары. [[БАССР]]-ҙың 6-сы һәм 7-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1958). Октябрь Революцияһы (1971), [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|«Ҡыҙыл Йондоҙ»]] (1943) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1945) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ауырғазы районы]] [[Мөҡсин (Ауырғазы районы)|Мөҡсин]] ауылынан. * [[Полюдов Александр Фёдорович]] (1923—?), токарь. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1955—1983 йылдарҙа [[Бөрө (ҡала)|Бөрө]] [[геология]]-эҙләнеү контораһы токаре, әүҙем рационализатор. 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Бөрө районы]]ның [[Десяткин]] ауылынан. * [[Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы]] (1923—15.05.1995), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, миномёт расчёты командиры, гвардия өлкән сержанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Асҡын районы]]ның [[Иҫке Ҡаҙансы]] ауылынан. * [[Ишмөхәмәтов Альберт Зәйнетдин улы]] (1948), [[математик]]-ғалим. 1994 йылдан [[Рәсәй Фәндәр академияһы]]ның [[Мәскәү]]ҙәге Юғары етештереүсәнле иҫәпләү системалары институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1997 йылдан РФА-ның А.А.Дородницын исемендәге Иҫәпләү үҙәгенең төп ғилми хеҙмәткәре, 2002 йылдан — бүлек мөдире, 2009—2011 йылдарҙа баш ғилми хеҙмәткәр, бер үк ваҡытта 1991 йылдан Мәскәү авиация технологиялары институты, 1995—2010 йылдарҙа [[Мәскәү энергетика институты]] уҡытыусыһы. [[Физика]]-[[математика]] фәндәре докторы (1996), профессор (1997). Сығышы менән [[Ишембай]] ҡалаһынан. * [[Вәлиев Марат Хәниф улы]] (1953), полиграфист. «Мир печати» нәшриәт-полиграфия комплекстары һәм нәшриәте директоры. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре|Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]]. * [[Шәрипова Альбина Хәмәтйән ҡыҙы]] (1953), [[мәҙәниәт]] хеҙмәткәре, үҙешмәкәр йырсы. 1971—2011 йылдарҙа [[Кушнаренко районы|Кушнаренко район]] мәҙәниәт йорто директоры, художество етәксеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989) һәм Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1985). Йырсыларҙың Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы лауреаты (1980). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Дүртөйлө районы]]ның [[Тамаҡ (Дүртөйлө районы)|Тамаҡ]] ауылынан. * [[Иванов Иван Прокофьевич]] (1958), зоотехник. 1980 йылдан [[Бишбүләк районы]] «Новомихайловский» совхозы бригадиры, зоотехнигы, «Россия» колхозының баш зоотехнигы; 1986 йылдан «Спартак» совхозының бүлексә идарасыһы, 2005 йылдан «Пионер» йәмғиәте директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Сөләймәнов Фәтих Ҡәйүм улы]] (1924—14.05.1997), хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1942–1979 йылдарҙа [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы]] [[Белорет металлургия комбинаты]]ның сым һыҙыусыһы һәм участка мастеры. [[СССР]]-ҙың 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1974—1979). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966). [[Белорет]] ҡалаһының почётлы гражданы (1987). * [[Чванов Михаил Андреевич]] (1944), [[Башҡортостан]]да тыуған һәм республикала йәшәп ижад итеүсе [[рус теле|рус]] яҙыусыһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2002) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1994) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, [[Рәсәй]]ҙең «Оло әҙәбиәт» (2006), Башҡортостан комсомолының [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия]]һы (1982) һәм башҡа әҙәби премиялар лауреаты, [[Почёт ордены]] кавалеры (2010). [[Өфө]] ҡалаһының (2009) һәм [[Салауат районы]]ның (2014) почётлы гражданы. Башҡортостан Республикаһының «Халыҡтар дуҫлығы» ордены кавалеры (2014). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Василевский Андрей Андреевич]] (1994 йыл), [[Рәсәй]] [[Шайбалы хоккей|хоккейсыһы]], ҡапҡасы. [[Өфө]]нөң [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев» хоккей клубы]] тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта НХЛ-дың «Тампа-Бэй Лайтнинг» клубы уйынсыһы. Рәсәй чемпионатында 2013/2014 йылдар миҙгелендә «Салауат Юлаев» составында көмөш призер. 2014 йылғы донъя чемпионы. [[Почёт ордены]] кавалеры (2014). }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:25 июлдә тыуғандар</categorytree>'' * 1575: Кристоф Шейнер, [[Германия]] [[Астрономия|астрономы]]. * [[1855]]: Юлиан Кулаковский, [[Рәсәй империяһы]] [[Филология|филологы]], [[тарих]]сы, [[Археология|археолог]], [[Боронғо Рим]] һәм [[Византия]] буйынса белгес. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1894]]: [[Гаврило Принцип]], [[Сербия]]ның милләтсе-революционеры. * [[1905]]: Элиас Канетти, [[Австрия]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], [[Нобель премияһы]] лауреаты (1981). * [[1935]]: Лилиана Алёшникова, [[СССР]] һәм [[Рәсәй]]ҙең [[театр]] һәм кино актёры, [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған артисы (1989). * [[1955]]: Искәндәр Сәйфуллин, СССР һәм Рәсәй [[Архитектура|архитекторы]], [[Ҡазан]]дағы Ҡол Шәриф мәсете проекты авторҙарының береһе. [[Татарстан Республикаһы]]ның Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2012). * [[1975]]: Евгений Набоков, Рәсәй [[хоккей]]сыһы (ҡапҡасы), [[Ер|донъя]] чемпионы (2008). }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:25 июлдә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1980]]: [[Владимир Высоцкий]], СССР актёры, шағир һәм йырҙар авторы-башҡарыусы. * [[2007]]: [[Таһир Сәйфуллин]], дирижёр, Башҡортостандың халыҡ артисы (1995). == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Ж25]] [[Категория:25 июль]] 0qxm7oj4g2e6wveoh5bf21x3ensza9a 1301355 1301353 2026-07-24T18:38:10Z Телсе 41238 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ өҫтәмә мәғлүмәт, яңыртыу (мәғлүмәттәрҙе) 1301355 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''25 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 206-сы ([[кәбисә йыл]]ында 207-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 159 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Испания}}: Галисия көнө. * {{Флагификация|Тунис}}: Республика көнө. * {{Флагификация|Пуэрто-Рико}}: Конституция көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Кулинарҙар көнө. * {{Флагификация|Беларусь}}: Янғын һағы хеҙмәте көнө. * {{Флагификация|Россия}}: Тәфтиш органдары хеҙмәткәрҙәре көнө. ** Йылға полицияһы хеҙмәткәрҙәре көнө. ** Теш технигы көнө. ** Сауҙа хеҙмәткәрҙәре көнө (июлдең 4-се шәмбеһе). * {{Флагификация|Таджикистан}}: Автомобиль транспорты хеҙмәткәрҙәре көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1930]]: [[ВКП (б)|ВКП(б) Үҙәк Комитеты]] [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙа]] дөйөм башланғыс белем биреүҙе индереү тураһында ҡарар ҡабул итә. * [[1940]]: [[Өфө ҡалаһы]]нда 2-се ТЭЦ эшләй башлай. == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Низам Ҡәрип]] (Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы; 1905—26.10.1942), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған [[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Журналистика|журналист]]. 1938 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. 1939—1941 йылдарҙа [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы|Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы]] идараһының беренсе секретары, бер үк ваҡытта 1941 йылда хәҙерге [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] баш мөхәррире. * [[Хәниф Кәрим]] (Кәримов Хәниф Кәрим улы; 1910—26.08.1983), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан шағир. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1946 йылдан Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы идараһының яуаплы секретары, 1958—1959 йылдарҙа — рәйес урынбаҫары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1970). [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1942), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1955) һәм [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1980) ордендары кавалеры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Трушков Илья Фёдорович]] (1925—4.01.1993), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, гвардия полковнигы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945). * [[Сәхибгәреев Әхмәт Әхкәметдин улы]] (1945), [[фән|ғалим]]-[[Агрономия|агроном]]. [[БНИИСХ|«Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты» федераль дәүләт бюджет ғилми учреждениеһы]] директорының фән буйынса беренсе урынбаҫары. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. * [[Фәниҙә Исхаҡова]] (1965), яҙыусы. 1994—2010 йылдарҙа хәҙерге [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]] хеҙмәткәре, шул иҫәптән 2005 йылдан нәфис һәм балалар әҙәбиәте редакцияһы мөдире, 2007 йылдан — бүлек етәксеһе; 2011—2012 йылдарҙа [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] әҙәби-драма бүлегенең баш мөхәррире. 1997 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Балалар өсөн драма әҫәрҙәренең беренсе республика конкурсы лауреаты. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Ғәбдрәхимов Рәшит Латип улы]] (1926—2022), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Туймазы районы]] «Илсембәт» совхозының элекке директоры, районда теплица хужалығына нигеҙ һалыусы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Райондың почётлы гражданы. Сығышы менән [[Иҫке Туймазы]] ауылынан. * [[Соков Борис Михайлович]] (1936), прокуратура органдары хеҙмәткәре, юстицияның өлкән кәңәшсеһе. Рәсәй Федерацияһы прокуратураһының почётлы хеҙмәткәре (1992), [[Белорет районы]] һәм [[Белорет]] ҡалаһының почётлы гражданы (2012). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Белорет районы районы [[Отнурок (ауыл, Белорет районы)|Отнурок (Нура)]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сорокин Валентин Васильевич]] (1936), [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] [[Шиғриәт|шағиры]], публицист, [[тәржемә]]се, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. 1965 йылдан «Волга» ([[Һарытау]] ҡалаһы), 1968 йылдан «Молодая гвардия» ([[Мәскәү]]) [[журнал]]дарының бүлек мөдире, 1970—1980 йылда Мәскәүҙәге «Современник» нәшриәтенең баш мөхәррире; 1983 йылдан М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ҡарамағындағы Юғары әҙәби курстар етәксеһе; 1980—1983 йылдарҙа Мәскәү ҡала яҙыусылары ойошмаһы секретары, 1994—2010 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Яҙыусылар союзы идараһы рәйестәше РСФСР-ың М.Горький исемендәге Дәүләт премияһы. (1986), Ленин комсомолы (1974), М. А. Шолохов исемендәге халыҡ-ара (2000), С. В. Михалков исемендәге (2015), С. А. Есенин исемендәге (2015) һәм башҡа әҙәби премиялар лауреаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1984), [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ]] (2007) һәм сит ил ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Йылайыр районы]] Авашла утарынан (хәҙер бөткән). * Николаев Ростислав Петрович (1941), инженер. 2003—2007 йылдарҙа Күмертау авиация Производство Предприятиеһының баш конструкторы, II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры. * Босов Юрий Иванович (1946), һуҡырҙар өсөн Башҡортостан республика махсус китапханаһының тифломәғлүмәт үҙәге етәксеһе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. * Галин Булат Әхмәҙи Улы (1946-2018), терапевт, участка дауаханаһының баш табибы, 1970-2013 йылдарҙа Баймаҡ районы 1-се Этҡол а. табип амбулаторияһы мөдире, БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКАНЫҢ атҡаҙанған табибы * Макалкин Владислав Александрович (1946), йырсы, Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының хор артисы. Х. Әхмәтов исемендәге дәүләт филармонияһы артисы. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы. * Миндиярова Флүрә Минҡайыр Ҡыҙы (1951), малсы, тәтешле районының «Дәмәне» АУЫЛ ХУЖАЛЫҒЫ ЕТЕШТЕРЕҮ КООПЕРАТИВЫНЫҢ элекке һауынсыһы, БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКАҺЫНЫҢ атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. * [[Яковлев Виктор Николаевич]] (1951), театр хеҙмәткәре, актёр. [[Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы]] (2006). 1977 йылдан [[Өфө]]ләге «Юбилейный» мәҙәниәт һарайының «Товарищ» халыҡ театры режиссёры—етәксеһе, 1979 йылдан — [[Псков]] ҡалаһының А. С. Пушкин исемендәге драма театры актёры. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Михеева Элла Анатольевна]] (1961), табип-физиотерапевт. 2-се Республика клиник дауаханаһының физиотерапия бүлеге мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. * Сәйетов Алмаз Рәсих улы (1966), мәҙәниәт эшмәкәре, Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры, БАШҠОРТОСТАН республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Морев Николай Николаевич]] (1917—5.08.1997), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1944-1977 йылдарҙа Өфө заводтарында цех начальнигы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1943). Сығышы менән хәҙер [[Санкт-Петербург]] ҡалаһына ҡараған Павловск ҡалаһынан. * [[Шаһиев Рауил Әбделкарам улы]] (1937—2010), [[Кушнаренко районы]] Свердлов исемендәге колхоздың элекке механизаторы, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Науразбаев Иҙрис Хәмит улы]] (1942), механизатор. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997). [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]] Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1977). * [[Девятова Розалия Ғилем ҡыҙы]] (1947), мәғариф ветераны. 1980-2010 йылдарҙа [[Кушнаренко]] мәктәп-гимназияһы педагогы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы. * [[Кәлимуллин Рим Сәлихйән улы]] (1947), хеҙмәт ветераны. 1985—2010 йылдарҙа [[Дүртөйлө]] сорт һынау участкаһы мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы [[Баҡай (Кушнаренко районы)|Баҡай]] ауылынан. * [[Ибраһимов Рәшит Мәхмүт улы]] (1947), ауыл хужалығы ветераны. 1967 йылдан [[Стәрлетамаҡ районы]] «Авангард» колхозы бригадиры, партком секретары, 1975 йылдан — рәйесе. 2006 йылдан район Советы рәйесе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән ош райондың Ҡыҙыл таң ауылынан. * [[Арыҫланбаев Вәли Сәмиғулла улы]] (1957), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1977—2011 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Баймаҡ» совхозы механизаторы. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986). Сығышы менән ошо райондың [[Аҡтау (Баймаҡ районы)|Аҡтау]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Нәсибуллин Хисбулат Ғәйфулла улы]] (1903—11.1979), [[КПСС|партия]] һәм башҡарма органдар, матбуғат хеҙмәткәре. 1930 йылдан [[ВКП(б)]]-ның [[Бүздәк районы|Бүздәк]], 1931—1934 йылдарҙа [[Дүртөйлө районы|Дүртөйлө район]] комитетының беренсе секретары; 1938—1941 йылдарҙа Мәғариф халыҡ комиссариатының сәйәси-ағартыу эштәре идаралығы начальнигы, артабан — [[ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты]] инструкторы, [[Әлшәй районы|Әлшәй]] район комитетының икенсе, [[Байҡыбаш районы|Байҡыбаш]] район комитетының беренсе секретары, Дүртөйлө район советы башҡарма комитетының мәҙәни-ағартыу бүлеге мөдире. 1954 йылдан [[«Советская Башкирия» гәзите]]нең үҙ хәбәрсеһе, 1956 йылдан — Дүртөйлө районының «Знамя труда» газитенең бүлек мөдире. [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1945), [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1967). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Ҡыйғы районы]]ның [[Үрге Ҡыйғы]] ауылынан. * [[Матвеев Александр Александрович]] (1908—1975), [[йыр]]сы, [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның элекке солисы, [[Ҡаҙаҡ ССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Рәжәпов Мөхәмәт Солтан улы]] (1908—18.06.1971), инженер-электрик, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1960—1963 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы]] Халыҡ хужалығы Советы рәйесе урынбаҫары. [[БАССР]]-ҙың 6-сы һәм 7-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1958). Октябрь Революцияһы (1971), [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|«Ҡыҙыл Йондоҙ»]] (1943) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1945) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ауырғазы районы]] [[Мөҡсин (Ауырғазы районы)|Мөҡсин]] ауылынан. * [[Полюдов Александр Фёдорович]] (1923—?), токарь. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1955—1983 йылдарҙа [[Бөрө (ҡала)|Бөрө]] [[геология]]-эҙләнеү контораһы токаре, әүҙем рационализатор. 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Бөрө районы]]ның [[Десяткин]] ауылынан. * [[Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы]] (1923—15.05.1995), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, миномёт расчёты командиры, гвардия өлкән сержанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Асҡын районы]]ның [[Иҫке Ҡаҙансы]] ауылынан. * [[Ишмөхәмәтов Альберт Зәйнетдин улы]] (1948), [[математик]]-ғалим. 1994 йылдан [[Рәсәй Фәндәр академияһы]]ның [[Мәскәү]]ҙәге Юғары етештереүсәнле иҫәпләү системалары институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1997 йылдан РФА-ның А.А.Дородницын исемендәге Иҫәпләү үҙәгенең төп ғилми хеҙмәткәре, 2002 йылдан — бүлек мөдире, 2009—2011 йылдарҙа баш ғилми хеҙмәткәр, бер үк ваҡытта 1991 йылдан Мәскәү авиация технологиялары институты, 1995—2010 йылдарҙа [[Мәскәү энергетика институты]] уҡытыусыһы. [[Физика]]-[[математика]] фәндәре докторы (1996), профессор (1997). Сығышы менән [[Ишембай]] ҡалаһынан. * [[Вәлиев Марат Хәниф улы]] (1953), полиграфист. «Мир печати» нәшриәт-полиграфия комплекстары һәм нәшриәте директоры. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре|Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]]. * [[Шәрипова Альбина Хәмәтйән ҡыҙы]] (1953), [[мәҙәниәт]] хеҙмәткәре, үҙешмәкәр йырсы. 1971—2011 йылдарҙа [[Кушнаренко районы|Кушнаренко район]] мәҙәниәт йорто директоры, художество етәксеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989) һәм Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1985). Йырсыларҙың Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы лауреаты (1980). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Дүртөйлө районы]]ның [[Тамаҡ (Дүртөйлө районы)|Тамаҡ]] ауылынан. * [[Иванов Иван Прокофьевич]] (1958), зоотехник. 1980 йылдан [[Бишбүләк районы]] «Новомихайловский» совхозы бригадиры, зоотехнигы, «Россия» колхозының баш зоотехнигы; 1986 йылдан «Спартак» совхозының бүлексә идарасыһы, 2005 йылдан «Пионер» йәмғиәте директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Сөләймәнов Фәтих Ҡәйүм улы]] (1924—14.05.1997), хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1942–1979 йылдарҙа [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы]] [[Белорет металлургия комбинаты]]ның сым һыҙыусыһы һәм участка мастеры. [[СССР]]-ҙың 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1974—1979). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966). [[Белорет]] ҡалаһының почётлы гражданы (1987). * [[Чванов Михаил Андреевич]] (1944), [[Башҡортостан]]да тыуған һәм республикала йәшәп ижад итеүсе [[рус теле|рус]] яҙыусыһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2002) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1994) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, [[Рәсәй]]ҙең «Оло әҙәбиәт» (2006), Башҡортостан комсомолының [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия]]һы (1982) һәм башҡа әҙәби премиялар лауреаты, [[Почёт ордены]] кавалеры (2010). [[Өфө]] ҡалаһының (2009) һәм [[Салауат районы]]ның (2014) почётлы гражданы. Башҡортостан Республикаһының «Халыҡтар дуҫлығы» ордены кавалеры (2014). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Василевский Андрей Андреевич]] (1994 йыл), [[Рәсәй]] [[Шайбалы хоккей|хоккейсыһы]], ҡапҡасы. [[Өфө]]нөң [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев» хоккей клубы]] тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта НХЛ-дың «Тампа-Бэй Лайтнинг» клубы уйынсыһы. Рәсәй чемпионатында 2013/2014 йылдар миҙгелендә «Салауат Юлаев» составында көмөш призер. 2014 йылғы донъя чемпионы. [[Почёт ордены]] кавалеры (2014). }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:25 июлдә тыуғандар</categorytree>'' * 1575: Кристоф Шейнер, [[Германия]] [[Астрономия|астрономы]]. * [[1855]]: Юлиан Кулаковский, [[Рәсәй империяһы]] [[Филология|филологы]], [[тарих]]сы, [[Археология|археолог]], [[Боронғо Рим]] һәм [[Византия]] буйынса белгес. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1894]]: [[Гаврило Принцип]], [[Сербия]]ның милләтсе-революционеры. * [[1905]]: Элиас Канетти, [[Австрия]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], [[Нобель премияһы]] лауреаты (1981). * [[1935]]: Лилиана Алёшникова, [[СССР]] һәм [[Рәсәй]]ҙең [[театр]] һәм кино актёры, [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған артисы (1989). * [[1955]]: Искәндәр Сәйфуллин, СССР һәм Рәсәй [[Архитектура|архитекторы]], [[Ҡазан]]дағы Ҡол Шәриф мәсете проекты авторҙарының береһе. [[Татарстан Республикаһы]]ның Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2012). * [[1975]]: Евгений Набоков, Рәсәй [[хоккей]]сыһы (ҡапҡасы), [[Ер|донъя]] чемпионы (2008). }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:25 июлдә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1980]]: [[Владимир Высоцкий]], СССР актёры, шағир һәм йырҙар авторы-башҡарыусы. * [[2007]]: [[Таһир Сәйфуллин]], дирижёр, Башҡортостандың халыҡ артисы (1995). == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Ж25]] [[Категория:25 июль]] m1lrkv3jekh9atiw4wo35t1jk7ai6ft 1301356 1301355 2026-07-24T18:50:24Z Телсе 41238 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ күренеште төҙәтеү 1301356 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''25 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 206-сы ([[кәбисә йыл]]ында 207-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 159 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Испания}}: Галисия көнө. * {{Флагификация|Тунис}}: Республика көнө. * {{Флагификация|Пуэрто-Рико}}: Конституция көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Кулинарҙар көнө. * {{Флагификация|Беларусь}}: Янғын һағы хеҙмәте көнө. * {{Флагификация|Россия}}: Тәфтиш органдары хеҙмәткәрҙәре көнө. ** Йылға полицияһы хеҙмәткәрҙәре көнө. ** Теш технигы көнө. ** Сауҙа хеҙмәткәрҙәре көнө (июлдең 4-се шәмбеһе). * {{Флагификация|Таджикистан}}: Автомобиль транспорты хеҙмәткәрҙәре көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1930]]: [[ВКП (б)|ВКП(б) Үҙәк Комитеты]] [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙа]] дөйөм башланғыс белем биреүҙе индереү тураһында ҡарар ҡабул итә. * [[1940]]: [[Өфө ҡалаһы]]нда 2-се ТЭЦ эшләй башлай. == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Низам Ҡәрип]] (Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы; 1905—26.10.1942), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған [[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Журналистика|журналист]]. 1938 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. 1939—1941 йылдарҙа [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы|Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы]] идараһының беренсе секретары, бер үк ваҡытта 1941 йылда хәҙерге [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] баш мөхәррире. * [[Хәниф Кәрим]] (Кәримов Хәниф Кәрим улы; 1910—26.08.1983), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан шағир. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1946 йылдан Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы идараһының яуаплы секретары, 1958—1959 йылдарҙа — рәйес урынбаҫары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1970). [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1942), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1955) һәм [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1980) ордендары кавалеры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Трушков Илья Фёдорович]] (1925—4.01.1993), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, гвардия полковнигы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945). * [[Сәхибгәреев Әхмәт Әхкәметдин улы]] (1945), [[фән|ғалим]]-[[Агрономия|агроном]]. [[БНИИСХ|«Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты» федераль дәүләт бюджет ғилми учреждениеһы]] директорының фән буйынса беренсе урынбаҫары. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. * [[Фәниҙә Исхаҡова]] (1965), яҙыусы. 1994—2010 йылдарҙа хәҙерге [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]] хеҙмәткәре, шул иҫәптән 2005 йылдан нәфис һәм балалар әҙәбиәте редакцияһы мөдире, 2007 йылдан — бүлек етәксеһе; 2011—2012 йылдарҙа [[Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры]] әҙәби-драма бүлегенең баш мөхәррире. 1997 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Балалар өсөн драма әҫәрҙәренең беренсе республика конкурсы лауреаты. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Ғәбдрәхимов Рәшит Латип улы]] (1926—2022), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Туймазы районы]] «Илсембәт» совхозының элекке директоры, районда теплица хужалығына нигеҙ һалыусы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Райондың почётлы гражданы. Сығышы менән [[Иҫке Туймазы]] ауылынан. * [[Соков Борис Михайлович]] (1936), прокуратура органдары хеҙмәткәре, юстицияның өлкән кәңәшсеһе. Рәсәй Федерацияһы прокуратураһының почётлы хеҙмәткәре (1992), [[Белорет районы]] һәм [[Белорет]] ҡалаһының почётлы гражданы (2012). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Белорет районы районы [[Отнурок (ауыл, Белорет районы)|Отнурок (Нура)]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сорокин Валентин Васильевич]] (1936), [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] [[Шиғриәт|шағиры]], публицист, [[тәржемә]]се, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. 1965 йылдан «Волга» ([[Һарытау]] ҡалаһы), 1968 йылдан «Молодая гвардия» ([[Мәскәү]]) [[журнал]]дарының бүлек мөдире, 1970—1980 йылда Мәскәүҙәге «Современник» нәшриәтенең баш мөхәррире; 1983 йылдан М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ҡарамағындағы Юғары әҙәби курстар етәксеһе; 1980—1983 йылдарҙа Мәскәү ҡала яҙыусылары ойошмаһы секретары, 1994—2010 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Яҙыусылар союзы идараһы рәйестәше РСФСР-ың М.Горький исемендәге Дәүләт премияһы. (1986), Ленин комсомолы (1974), М. А. Шолохов исемендәге халыҡ-ара (2000), С. В. Михалков исемендәге (2015), С. А. Есенин исемендәге (2015) һәм башҡа әҙәби премиялар лауреаты. [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1984), [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ]] (2007) һәм сит ил ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Йылайыр районы]] Авашла утарынан (хәҙер бөткән). * [[Николаев Ростислав Петрович]] (1941), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]. 2003—2007 йылдарҙа [[Күмертау авиация производство предприятиеһы]]ның баш конструкторы, II дәрәжә [[«Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены]] кавалеры. * [[Босов Юрий Иванович]] (1946), Башҡортостан Республикаһының һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһының тифломәғлүмәт үҙәге етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. * [[Ғәлин Булат Әхмәҙи улы]] (1946—2018), терапевт. 1970—2013 йылдарҙа Баймаҡ районы 1-се Этҡол ауылындағы участка дауаханаһының баш табибы, табип амбулаторияһы мөдире, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. * [[Макалкин Владислав Александрович]] (1946), [[йыр]]сы. [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның элекке хор артисы. [[Башҡортостандың атҡаҙанған артисы]]. * [[Миндийәрова Флүрә Минҡайыр ҡыҙы]] (1951), [[Малсылыҡ|малсы]]. [[Тәтешле районы]]ның «Дэмән» кооперативының элекке һауынсыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. * [[Яковлев Виктор Николаевич]] (1951), театр хеҙмәткәре, актёр. [[Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы]] (2006). 1977 йылдан [[Өфө]]ләге «Юбилейный» мәҙәниәт һарайының «Товарищ» халыҡ театры режиссёры—етәксеһе, 1979 йылдан — [[Псков]] ҡалаһының А. С. Пушкин исемендәге драма театры актёры. Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Михеева Элла Анатольевна]] (1961), табип-физиотерапевт. 2-се Республика клиник дауаханаһының физиотерапия бүлеге мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. * [[Сәйетов Алмаз Рәсих улы]] (1966), мәҙәниәт эшмәкәре. Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Морев Николай Николаевич]] (1917—5.08.1997), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1944-1977 йылдарҙа Өфө заводтарында цех начальнигы. [[Советтар Союзы Геройы]] (1943). Сығышы менән хәҙер [[Санкт-Петербург]] ҡалаһына ҡараған Павловск ҡалаһынан. * [[Шаһиев Рауил Әбделкарам улы]] (1937—2010), [[Кушнаренко районы]] Свердлов исемендәге колхоздың элекке механизаторы, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Науразбаев Иҙрис Хәмит улы]] (1942), механизатор. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997). [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]] Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1977). * [[Девятова Розалия Ғилем ҡыҙы]] (1947), мәғариф ветераны. 1980-2010 йылдарҙа [[Кушнаренко]] мәктәп-гимназияһы педагогы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы. * [[Кәлимуллин Рим Сәлихйән улы]] (1947), хеҙмәт ветераны. 1985—2010 йылдарҙа [[Дүртөйлө]] сорт һынау участкаһы мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы [[Баҡай (Кушнаренко районы)|Баҡай]] ауылынан. * [[Ибраһимов Рәшит Мәхмүт улы]] (1947), ауыл хужалығы ветераны. 1967 йылдан [[Стәрлетамаҡ районы]] «Авангард» колхозы бригадиры, партком секретары, 1975 йылдан — рәйесе. 2006 йылдан район Советы рәйесе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән ош райондың Ҡыҙыл таң ауылынан. * [[Арыҫланбаев Вәли Сәмиғулла улы]] (1957), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1977—2011 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] «Баймаҡ» совхозы механизаторы. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986). Сығышы менән ошо райондың [[Аҡтау (Баймаҡ районы)|Аҡтау]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Нәсибуллин Хисбулат Ғәйфулла улы]] (1903—11.1979), [[КПСС|партия]] һәм башҡарма органдар, матбуғат хеҙмәткәре. 1930 йылдан [[ВКП(б)]]-ның [[Бүздәк районы|Бүздәк]], 1931—1934 йылдарҙа [[Дүртөйлө районы|Дүртөйлө район]] комитетының беренсе секретары; 1938—1941 йылдарҙа Мәғариф халыҡ комиссариатының сәйәси-ағартыу эштәре идаралығы начальнигы, артабан — [[ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты]] инструкторы, [[Әлшәй районы|Әлшәй]] район комитетының икенсе, [[Байҡыбаш районы|Байҡыбаш]] район комитетының беренсе секретары, Дүртөйлө район советы башҡарма комитетының мәҙәни-ағартыу бүлеге мөдире. 1954 йылдан [[«Советская Башкирия» гәзите]]нең үҙ хәбәрсеһе, 1956 йылдан — Дүртөйлө районының «Знамя труда» газитенең бүлек мөдире. [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1945), [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1967). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Ҡыйғы районы]]ның [[Үрге Ҡыйғы]] ауылынан. * [[Матвеев Александр Александрович]] (1908—1975), [[йыр]]сы, [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның элекке солисы, [[Ҡаҙаҡ ССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Рәжәпов Мөхәмәт Солтан улы]] (1908—18.06.1971), инженер-электрик, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1960—1963 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы]] Халыҡ хужалығы Советы рәйесе урынбаҫары. [[БАССР]]-ҙың 6-сы һәм 7-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1958). Октябрь Революцияһы (1971), [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|«Ҡыҙыл Йондоҙ»]] (1943) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1945) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ауырғазы районы]] [[Мөҡсин (Ауырғазы районы)|Мөҡсин]] ауылынан. * [[Полюдов Александр Фёдорович]] (1923—?), токарь. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1955—1983 йылдарҙа [[Бөрө (ҡала)|Бөрө]] [[геология]]-эҙләнеү контораһы токаре, әүҙем рационализатор. 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Бөрө районы]]ның [[Десяткин]] ауылынан. * [[Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы]] (1923—15.05.1995), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, миномёт расчёты командиры, гвардия өлкән сержанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Асҡын районы]]ның [[Иҫке Ҡаҙансы]] ауылынан. * [[Ишмөхәмәтов Альберт Зәйнетдин улы]] (1948), [[математик]]-ғалим. 1994 йылдан [[Рәсәй Фәндәр академияһы]]ның [[Мәскәү]]ҙәге Юғары етештереүсәнле иҫәпләү системалары институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1997 йылдан РФА-ның А.А.Дородницын исемендәге Иҫәпләү үҙәгенең төп ғилми хеҙмәткәре, 2002 йылдан — бүлек мөдире, 2009—2011 йылдарҙа баш ғилми хеҙмәткәр, бер үк ваҡытта 1991 йылдан Мәскәү авиация технологиялары институты, 1995—2010 йылдарҙа [[Мәскәү энергетика институты]] уҡытыусыһы. [[Физика]]-[[математика]] фәндәре докторы (1996), профессор (1997). Сығышы менән [[Ишембай]] ҡалаһынан. * [[Вәлиев Марат Хәниф улы]] (1953), полиграфист. «Мир печати» нәшриәт-полиграфия комплекстары һәм нәшриәте директоры. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре|Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]]. * [[Шәрипова Альбина Хәмәтйән ҡыҙы]] (1953), [[мәҙәниәт]] хеҙмәткәре, үҙешмәкәр йырсы. 1971—2011 йылдарҙа [[Кушнаренко районы|Кушнаренко район]] мәҙәниәт йорто директоры, художество етәксеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989) һәм Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1985). Йырсыларҙың Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы лауреаты (1980). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Дүртөйлө районы]]ның [[Тамаҡ (Дүртөйлө районы)|Тамаҡ]] ауылынан. * [[Иванов Иван Прокофьевич]] (1958), зоотехник. 1980 йылдан [[Бишбүләк районы]] «Новомихайловский» совхозы бригадиры, зоотехнигы, «Россия» колхозының баш зоотехнигы; 1986 йылдан «Спартак» совхозының бүлексә идарасыһы, 2005 йылдан «Пионер» йәмғиәте директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Сөләймәнов Фәтих Ҡәйүм улы]] (1924—14.05.1997), хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1942–1979 йылдарҙа [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы]] [[Белорет металлургия комбинаты]]ның сым һыҙыусыһы һәм участка мастеры. [[СССР]]-ҙың 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1974—1979). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1966). [[Белорет]] ҡалаһының почётлы гражданы (1987). * [[Чванов Михаил Андреевич]] (1944), [[Башҡортостан]]да тыуған һәм республикала йәшәп ижад итеүсе [[рус теле|рус]] яҙыусыһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2002) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1994) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, [[Рәсәй]]ҙең «Оло әҙәбиәт» (2006), Башҡортостан комсомолының [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия]]һы (1982) һәм башҡа әҙәби премиялар лауреаты, [[Почёт ордены]] кавалеры (2010). [[Өфө]] ҡалаһының (2009) һәм [[Салауат районы]]ның (2014) почётлы гражданы. Башҡортостан Республикаһының «Халыҡтар дуҫлығы» ордены кавалеры (2014). {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Василевский Андрей Андреевич]] (1994 йыл), [[Рәсәй]] [[Шайбалы хоккей|хоккейсыһы]], ҡапҡасы. [[Өфө]]нөң [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев» хоккей клубы]] тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта НХЛ-дың «Тампа-Бэй Лайтнинг» клубы уйынсыһы. Рәсәй чемпионатында 2013/2014 йылдар миҙгелендә «Салауат Юлаев» составында көмөш призер. 2014 йылғы донъя чемпионы. [[Почёт ордены]] кавалеры (2014). }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:25 июлдә тыуғандар</categorytree>'' * 1575: Кристоф Шейнер, [[Германия]] [[Астрономия|астрономы]]. * [[1855]]: Юлиан Кулаковский, [[Рәсәй империяһы]] [[Филология|филологы]], [[тарих]]сы, [[Археология|археолог]], [[Боронғо Рим]] һәм [[Византия]] буйынса белгес. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1894]]: [[Гаврило Принцип]], [[Сербия]]ның милләтсе-революционеры. * [[1905]]: Элиас Канетти, [[Австрия]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], [[Нобель премияһы]] лауреаты (1981). * [[1935]]: Лилиана Алёшникова, [[СССР]] һәм [[Рәсәй]]ҙең [[театр]] һәм кино актёры, [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған артисы (1989). * [[1955]]: Искәндәр Сәйфуллин, СССР һәм Рәсәй [[Архитектура|архитекторы]], [[Ҡазан]]дағы Ҡол Шәриф мәсете проекты авторҙарының береһе. [[Татарстан Республикаһы]]ның Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2012). * [[1975]]: Евгений Набоков, Рәсәй [[хоккей]]сыһы (ҡапҡасы), [[Ер|донъя]] чемпионы (2008). }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:25 июлдә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1980]]: [[Владимир Высоцкий]], СССР актёры, шағир һәм йырҙар авторы-башҡарыусы. * [[2007]]: [[Таһир Сәйфуллин]], дирижёр, Башҡортостандың халыҡ артисы (1995). == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Ж25]] [[Категория:25 июль]] stvpfeekrhxk6awh2ef69mapp6ftm6k 0 113174 1301365 1287657 2026-07-25T10:08:41Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301365 wikitext text/x-wiki {{ФШ|Арзамасцев}} {{Хоккейсы2 | Имя = Захар Арзамасцев | Оригинал имени = | Изображение = Захар Арзамасцев.jpg | Ширина = 200px | Описание изображения = | Позиция = Һаҡсы | Рост = 188 | Вес = 99 | Хват = Һул | Прозвище = ''Арзи''<ref>[https://www.sports.ru/hockey/1055943420.html Прозвища игроков СЮ при Вестерлунде]</ref> | Игровая карьера = {{хоккейная карьера |2009—2013|{{Россия|20px}} [[Металлург (хоккей клубы, Новокузнецк)|Металлург Нк]] |2009—2013|{{Россия|20px}} [[Кузнецкие Медведи]] |2013|{{Россия|20px}} [[Локомоитив (хоккей клубы, Ярославль)|Локомотив]] |2013—2014|{{Россия|20px}} [[Металлург (хоккей клубы, Новокузнецк)|Металлург Нк]] |2014|{{Россия|20px}} [[ЦСКА (хоккей клубы, Мәскәү)|ЦСКА]] |2014—2015|{{Россия|20px}} [[Северсталь (хоккей клубы)|Северсталь]] |2015—2020|{{Россия|20px}} [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]] |2020—2022|{{Россия|20px}} [[Автомобилист (хоккей клубы)|Автомобилист]] |2022|{{Чехия|20px}} [[Рытиржи Кладно]] |2022|{{Россия|20px}} [[Спартак (хоккей клубы)|Спартак]] |2022—2023|{{Россия|20px}} [[Металлург (хоккей клубы, Новокузнецк)|Металлург Нк]] |2023|{{Россия|20px}} [[Буран (хоккей клубы)|Буран]]}} | Гражданство = {{Флаг России|20px}} [[Рәсәй]] | Дата рождения = 6.11.1992 | Место рождения = [[Рәсәй]], {{МестоРождения|Новокузнецк|Новокузнецкиҙа}} ҡалаһы | Дата смерти = | Место смерти = | Драфт НХЛ = ''Һайланмай'' | Карьера = 2009—ә.в. | Награды и премии = | Медали = {{турнир|[[Шайбалы хоккей буйынса йәштәр донъя чемпионаты|Йәштәр чемпионаттары]]}} {{медаль|Көмөш|[[Шайбалы хоккей буйынса йәштәр донъя чемпионаты 2012|Канада 2012]]}} }} '''Арзамасцев Захар Вадимович''' ([[6 ноябрь]] [[1992 йыл]], [[Новокузнецк]]) — [[Рәсәй]] [[шайбалы хоккей|хоккейсыһы]], [[Һаҡсы (шайбалы хоккей)|һаҡсы]]. Новокузнецк ҡалаһындағы «Металлург» хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе. Һуңғы командаһы [[Юғары хоккей лигаһы]]нда сығыш яһаған Воронеждан [[Буран (хоккей клубы)|«Буран»]] хоккей клубы була. Йәштәр донъя чемпионатының көмөш миҙалсыһы. == Карьера == === Новокузнецкиҙа (2007—2013) === Захар Арзамасцев тыуған Новокузнецк ҡалаһындағы «Металлург» спорт мәктәбендә хоккей менән шөғөлләнә башлай. 2007/08 Йылдар миҙгелендә «Металлург-2» өсөн Рәсәй чемпионатының беренсе лигаһында 14 уйын үткәреп өлгөрә. Шул уҡ миҙгелдә ул Себер һәм Алыҫ Көнсығыш Федераль округтары йыйылма командаһы составында Рәсәй беренселегенең бронза миҙалдарын яулай. Шулай уҡ ул 1992 йылғы үҫмерҙәр араһында Рәсәй беренселегенең финал уйындарында командаһы менән бишенсе урынды яулай. Арзамасцев биш осрашыуҙа 4 (1+3) мәрәй йыя. Киләһе йылда беренсе лигала ун бер уйында ике мәрәй йыя — Рәсәй профессиональ лигаларында был уның өсөн тәүге мәрәйҙәр була. Федераль округтар беренселегендә ул 5 уйында бер мәрәйгә өлгәшә, ә уның командаһы турнирҙы уңышһыҙ тамамлай. Әммә «Металлург-92» менән Захар Рәсәй юниорҙар беренселегенең финал уйындарын еңә. 2009 йылдың 13 сентябрендә ул «Металлург» төп составында Континенталь хоккей лигаһында тәүге уйынын үткәрә. 14 сентябрҙә «Металлург» уны Йәштәр хоккей лигаһына ебәрә<ref>{{cite web|author=КХЛ рәсми сайты|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/32058562.html|title=«Сибирь» дозаявила Рица и другие изменения в составах команд КХЛ|date=14 сентябрь 2009}}</ref>. 8 декабрҙә Арзамасцевты төп составҡа ҡайтаралар<ref>{{cite web|author=КХЛ рәсми сайты|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/53743908.html|title=«Витязь» отзаявил Саймона, «Кузня» вызвала из молодежной команды Арзамасцева и другие изменения в составах команд КХЛ|date=8 декабрь 2009}}</ref>. Үҙенең КХЛ-да дүртенсе уйынында ул беренсе шайбаһын керетә — шул шайба «Металлург» командаһына составта Захар менән тәүге еңеүен килтерә. Бер-нисә уйындан һуң «Металлург» Захарҙы яңынан Йәштәр лигаһына ебәрә, тик күп ваҡыт үтмәй һәм Арзамасцев төп составта яңынан уйнай һәм миҙгел аҙағына тиклем шунда була. Бөтәһе был лигала шул миҙгелдә ул 21 осрашыуҙа ике тапҡыр һөҙөмтәлк һөжүмдә ҡатнаша. КХЛ-дан башҡа Арзамасцев яңы ғына барлыҡҡа килгән Йәштәр хоккей лигаһында «Кузнецкие Медведи» өсөн сығыш яһай. ЙХЛ даими чемпионатының 31 уйынында 12 (6+6) мәрәй йыя. «Кузнецкие Медведи» конференциялағы плей-оффта ҡатнашырға мөмкинлек биргән һуңғы 8-се урындан Харламов кубогында бер-бер артлы «Крылья Советов», «Реактор» һәм [[Толпар (хоккей клубы)|«Толпар»]] хоккей клубтарын бәйгенән төшөрөп ҡалдыра. Тик финалда Магнитогорскиҙан «Стальные Лисы» командаһына еңелә һәм ЙХЛ чемпионатының көмөш миҙалдарын яулай. Захар плей-оффтың 6 уйынында 2 (1+1) мәрәй йыя. Шулай уҡ Захар ЙХЛ тарихындағы тәүге Саҡырыу кубогында — лиганың иң яҡшы уйынсылары араһында осрашыуҙа Көнсығыш командаһы өсөн ҡатнаша. Кубокты Көнбайыш командаһы еңә, ә Захар шул уйында 2 (1+1) мәрәй йыя. 2010/11 йылдар миҙгелендә Захар Йәштәр лигаһында ике уйын ғына уҙғара, сөнки ул күберәк КХЛ-да уйнай ине. Шунда ул 47 осрашыуҙа 9 (3+6) мәрәй йыя. «Металлург» даими миҙгелде конференцияла һуңғы урында тамамлай һәм плей-оффҡа эләкмәй. Йыл барышында Захарҙың [[МХЛ драфты]]нда һайланыуы тураһында күп һүҙ була<ref name="SE4">{{cite web|datepublished=2011-04-12|url=http://www.sports.ru/hockey/90294946.html|title=НХЛ. Пятеро россиян вошли в тридцатку претендентов на драфт-2011, играющих в Европе|publisher=Sports.ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/6AUP6zxP3|archivedate=2012-09-07}}</ref>. Әммә бер клубта уны һайларға хәл итмәй<ref name="SE5">{{cite web|datepublished=2011-06-27|url=http://www.sports.ru/hockey/106453353.html|title=Леонид Вайсфельд: «Арзамасцеву не стоит обращать внимание на то, что его не выбрали на драфте»|publisher=[[Sports.ru]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6AUP8Pyny|archivedate=2012-09-07}}</ref>. 2011/12 миҙгелендә «Кузнецкие Медведи» составында 10 уйын үткәреп 6 тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә. Харламов кубогы өсөн плей-оффта Захар 7 уйында ике тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә, ә «Кузнецкие Медведи» икенсе раундта көрәштән төшөп ҡала. КХЛ-да ул 45 осрашыуҙа 2 мәрәй йыя. 2012/2013 йылдар миҙгеле барышында Захар Арзамасцевтың команданан китеүе тураһында күп һүҙ булды. Мәҫьәлән, «Хоккейная правда» буйынса, уның менән алты команды ҡыҙыҡһына ине<ref>{{cite web|author=Хоккейная правда|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/146100691.html|title=Арзамасцевым интересуются шесть клубов|date=16 ғинуар 2013}}</ref>. Шулай уҡ Захарҙы «Авангард» хоккей клубына Роман Бердниковҡа алмаштырыу ихтимал ине<ref>{{cite web|author=Хоккейная правда|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/146161033.html|title=Арзамасцев переходит в «Авангард»|date=18 ғинуар 2013}}</ref>. Әммә шулай барып сыҡмай, был турала команданың генераль менеджеры Леонид Вайсфельд иғлан итә<ref>{{cite web|author=Sportbox.ru|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/146496260.html|title=Леонид Вайсфельд: «Авангард» сначала обозначил интерес к Арзамасцеву, а потом ответил: «Мы передумали»|date=1 февраль 2013}}</ref>. Шул миҙгелдә Захар КХЛ даими чемпионатында 52 уйынында 14 (4+9) мәрәй йыя — был уның карьераһы башынан 2016 йылға тиклем ҙурҙар менән профессиональ лигаларҙа йыйылған мәрәйҙәр һаны буйынса рекорды була. Өмөт кубогында, плей-оффҡа эләкмәгән командалар өсөн ойошторолған турнир, «Металлург» беренсе раундта уҡ «Амур» хоккей клубынан отола, ә Захар 4 осрашыуҙа 1 тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә. «Кузнецкие Медведи» өсөн плей-оффта өс уйын уҙғарып өлгөрә шул йылда. Миҙгел тамамланғас, Захарҙың Новокузнецктан китеүе тураһында билдәле була. Ул тәү тапҡыр тыуған ҡалаһынан ситтә уйнаясаҡ. === Өс йылда дүрт клуб (2013—2015) === Миҙгел тамамланғас, Ярославлдән «Локомотив» Захар Арзамасцевты үҙенә ала. «Металлург» клубына компенсация тип дүрт йәш уйынсыны бирә<ref>{{cite web|author=«Металлург» Нк рәсми сайты|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/150251926.html|title=«Локомотив» отдал «Кузне» 4 молодых игроков за Арзамасцева|date=13 июнь 2013}}</ref>. Әммә Ярославлдә ул оҙаҡ булмай. КХЛ-да «Локомотив» өсөн дүрт уйын уҙғарғас, ул Новокузнецка кире ҡайта һәм «Металлург» менән 2014/15 йылдар миҙгеле аҙағына тиклем контракт төҙөй<ref>{{cite web|author=КХЛ сайты|publisher=khl.ru|url=http://www.khl.ru/news/2013/10/09/219573.html|title=Арзамасцев яңынан Новокузнецкта|date=9 октябрь 2013}}</ref>. «Локомотив» уйынсы өсөн аҡсалы компенсация ала. Был клуб өсөн ул 31 уйында алты мәрәй йыйып өлгөрә. 2014 йылдың 14 ғинуарында ЦСКА аҡсалы компенсации өсөн Захар Арзамасцевты алмаштырыуы билдәле була<ref>{{cite web|author=Sportbox|publisher=sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/155865195.html|title=Арзамасцев продолжит карьеру в ЦСКА|date=14 ғинуар 2014}}</ref>. ЦСКА өсөн даими миҙгелдә Захар 4 уйын үткәрә һәм бер һөҙөмтәле пас бирә. Мәскәү командаһы плей-оффҡа сыҡһа ла, Арзамасцев барыбер Гагарин кубогында тәүге уйынын үткәрә алмай. Миҙгел тамамланғас, Захарҙың «Нефтехимик» хоккей клубына күсеүе тураһында һүҙ сыға. ЦСКА Захар Арзамасцевты «Северсталь» командаһына Богдан Киселевичҡа алмаштыра<ref>{{cite web|author=ЦСКА рәсми сайты|publisher=sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/1020415173.html|title=ЦСКА подтвердил обмен Киселевича из «Северстали»|date=9 май 2014}}</ref>. 2014/15 йылдар миҙгелендә «Северсталь» өсөн Захар 57 уйын үткәрә — башҡа бер ҡайҙа ла ул быға тиклем шул хәтлем уйнамай ине. «Северсталь» плей-оффҡа эләкмәй һәм Захар команданан китә. === «Салауат Юлаев» (2015—2020) === 2015 йылдың 1 июлендә «Северсталь» Захар Арзамасцевты аҡсалы компенсацияға Өфөнән [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев»]] хоккей клубына алмаштыра<ref>[https://www.championat.com/hockey/news-2182858-blatjak-stal-igrokom-severstali-shafigulin-pereshel-v-spartak.html Блатяк стал игроком «Северстали», Шафигулин перешёл в «Спартак»]</ref>. Хоккейсы Башҡортостан командаһы менән ике йыллыҡ контракт төҙөй. 25 августа Захар яңы командаһы өсөн тәүге уйынын үткәрә. 30 августа ул клуб өсөн тәүге мәрәйҙәрен йыя, ә 9 сентябрҙә ЦСКА-ға ҡаршы уйында тәүге шайбаһын керетә. Даими чемпионатта ул 57 осрашыуҙа ҡатнаша һәм 12 (5+7) мәрәйгә өлгәшә. Даими чемпионат аҙағына етеп килгәндә Захар уникаль ваҡиғаның үҙәгендә була — 2009 йылдан бирле плей-оффта уйнарға мөмкинселеген көткөн һәр ваҡыт лигала уйнаған КХЛ-да берҙән бер уйынсы ул<ref>[https://www.sports.ru/hockey/1037226275.html Захар Арзамасцев дольше всех в КХЛ не может сыграть в плей-офф]</ref>. Һәм, ниһайәт, 2016 йылдың 22 февралендә Захар КХЛ плей-оффында тәүге уйынын үткәрә. «Салауат Юлаев» бер-бер артлы «Аҡ Барс» һәм «Авангард» хоккей клубтарын серияла 4-3 иҫәбе менән ота. Конференция финалында Өфө хоккейсылары Магнитогорскҙан «Металлург» командаһына — буласаҡ чемпионға отола. Арзамасцев 19 осрашыуҙа 2 һөҙөмтәле пас бирә, командаһы менән КХЛ һәм Рәсәй чемпионаттарының бронза миҙалдарын яулай. 2016/17 йылдар миҙгеле Захар өсөн шәхси статистика яғынан иң уңышлы була. 30 октябрҙә ул КХЛ-дә тәү тапҡыр бер уйында ике шайба керетә. Шунан ул 10-сы һәм 11-се аҙналарҙа иң яҡшы һаҡсы тип таныла<ref>[https://www.championat.com/hockey/news-2624580-francouz-arzamascev-kopejkin-i-zernov---luchshie-igroki-10-j-nedeli-v-khl.html Францоуз, Арзамасцев, Копейкин и Зернов — лучшие игроки 10-й недели в КХЛ]</ref><ref>[https://www.championat.com/hockey/news-2635556-karlsson-arzamascev-shipachev-i-shulenin---luchshie-igroki-11-j-nedeli-v-khl.html Карлссон, Арзамасцев, Шипачёв и Шуленин — лучшие игроки 11-й недели в КХЛ]</ref>. Шуға күрә ул ноябрҙә иң яҡшы һаҡсы тип таныла<ref>[https://www.championat.com/hockey/news-2651414-mozjakin-arzamascev-demchenko-i-shulenin---luchshie-igroki-nojabrja-v-khl.html Мозякин, Арзамасцев, Демченко и Шуленин — лучшие игроки ноября в КХЛ]</ref>. 12 ноябрҙә ул «Йәшел дерби» тигән «Аҡ Барс» менән уйында ул миҙгелдә 14-се мәрәйен йыя һәм һөҙөмтәлек буйынса шәхси рекордын яңырта. Шулай уҡ ошо айҙа ул дүрт уйын дауамында боҙҙан шайба керетмәйенсә һәм 7 осрашыу дауамында мәрәйһеҙ китмәй. Ошоноң өсөн ул «Чемпионат» исемле спорт сайты Захарҙы ноябрҙә иң яҡшы уйынсы тип таный — тәү тапҡыр һаҡсы был бүләккә лайыҡ була<ref>[https://www.championat.com/hockey/article-262646-zahar-arzamascev-stal-mvp-nojabrja-v-khl-po-versii-chempionata.html Захар Арзамасцев — MVP ноября в КХЛ!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161207135324/http://www.championat.com/hockey/article-262646-zahar-arzamascev-stal-mvp-nojabrja-v-khl-po-versii-chempionata.html |date=2016-12-07 }}</ref>. Үҙенең яҡшы уйыны өсөн Захарҙы журналистар Өфөлә үтәсәк КХЛ йондоҙҙар уйынына һайлай<ref>[https://www.championat.com/hockey/news-2662428-zhurnalisty-vybrali-12-igrokov-na-match-zvjozd-khl.html Журналисты выбрали 12 игроков на Матч звёзд КХЛ]</ref>. Йондоҙҙар уйынында Захар командаһы менән турнирҙы еңә, ә үҙе ике уйында ике мәрәй (2+0) йыя. Оҫталыҡ конкурстарында Захар «Хоккей биатлоны» һәм командалы эстафета ярыштарында ҡатнаша. «Салауат Юлаев» даими миҙгелде конференцияла алтынсы урында тамамлай һәм плей-офттың тәүге раундында «Аҡ Барс» хоккей клубына серияла 1-4 иҫәбе менән отола. Бөтәһе был миҙгелдә Захар 64 уйында 21 (11+10) мәрәй йыя. 2017/2018 йылдар миҙгеленең тәүге яртыһында «Салауат Юлаев» яңы тренер [[Эркка Вестерлунд]] менән уйнай алмай интегә. 2017 йылдың 22 ноябрендә Өфө-Аренала [[Йәшел дерби]]ла «Аҡ Барс» хоккей клубына 0:5 иҫәбе менән отолғас, Захар уйындан һуң көйәрмәндәр менән һөйләшкәндә баш тренер ҡуйған уйынды тәнҡитләй<ref>[https://www.sports.ru/hockey/1057731019.html Захар Арзамасцев: «Вайсфельд — хитрый человек. Если тренеров „Салавата“ уберут, его — тоже»]</ref>. Тик уға ҡарата генераль менеджер ҙа, баш тренер ҙа язалар яһамай. Әммә ошо хәлдән һуң «Салауат» яҡшыраҡ уйнай башлай һәм даими миҙгелде конференцияла икенсе урында тамамлай һәм 2010 йылдан бирле тәүгегә үҙ дивизионын еңә. Плей-оффта Өфө командаһы «Авангард» һәм «Трактор» менән етешәр уйын уҙғара. Тик һуңғыһына еңелеп ҡала. Захар миҙгелдә бөтәһе 69 уйында 17 мәрәй йыя. 2018/2019 йылдар миҙгеленең башында уҡ Захар йәрәхәтләнеп бер ай дауаланырға мәжбүр була<ref>[https://www.sports.ru/hockey/1066772255.html Арзамасцев из-за травмы выбыл на месяц, Панин — на три недели, Метсола — на две]</ref>. Даими миҙгелдең 19-сы аҙнаһында Арзамасцев лиганың иң яҡшы һаҡсыһы тип таныла<ref>[https://www.khl.ru/news/2019/01/21/428303.html Демченко, Арзамасцев, Макеев и Михайлов — лучшие игроки недели в КХЛ]</ref>. «Салауат» даими миҙгелде конференцияла алтынсы урында тамамлай, а плей-оффта бер-бер артлы «Металлург» һәм «Автомобилист» хоккей клубтарын көрәштән төшөрөп ҡалдыра, тик «Авангард» командаһына көс етмәй. Захар был миҙгелдә бөтәһе 56 уйында 18 мәрәй һәм «+9» файҙалыҡ күрһәткесен йыя. 2019 йылдың 18 апрелендә Арзамасцев «Салауат Юлаев» менән бер йылға яңы килешеү төҙөй<ref>[https://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev-prodlil-soglashenie-s-zaharom-arzamascevym/ «Салават Юлаев» продлил соглашение с Захаром Арзамасцевым]</ref>. «Салауат Юлаев» даими миҙгелдә Көнсығыш конференцияһында алтынсы урынды яулай, ә Гагарин кубогы өсөн плей-оффтың тәүге этабында Омскиҙан «Авангард» клубын серияла 4-2 иҫәбе менән ота. Тик ошо мәлдә бар КХЛ чемпионаты коронавирус пандемияһы арҡаһында тамамлана. Захар 59 осрашыуҙа 4 гол керетә һәм 8 һөҙөмтәле пас бирә. Арзамасцевтың «Салауат Юлаев» менән биш йылдан контракты тамамлана. 2015—2020 йылдарҙа ул Өфө өсөн 324 уйын үткәрә, 34 гол керетә, 80 мәрәй йыя һәм КХЛ чемпионатының ике тапҡыр бронза миҙалдарын яулай. === Башҡа командаларҙа (2020—ә.в.) === 2020 йылдың 2 май көнөндә Захар Арзамасцев Екатеринбург ҡалаһынан «Автомобилист» хоккей клубы менән ике йылға контракт төҙөй<ref>[http://www.hc-avto.ru/news/5877/ Состав “Автомобилиста” пополнил Захар Арзамасцев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702155809/http://www.hc-avto.ru/news/5877/ |date=2020-07-02 }}</ref>. Шул килешеү буйынса Захар бер миҙгел эсендә 50 млн һум ала<ref>[https://www.sports.ru/hockey/1097582773-platezhka-avtomobilista-913-mln-rublej-zarplata-da-kosty-75-mln-se.html «Спорт-Экспресс» опубликовал зарплаты игроков основного состава «Автомобилиста»]</ref>. 2020/21 йылдар миҙгелендә Арзамасцев «Автомобилист» өсөн 40 осрашыуҙа 9 һөҙөмтәле пас бирә, ә командаһы Гагарин кубогының тәүге этабында Омскиҙан «Авангард» клубына еңелә. Киләһе миҙгелдә Захар Екатеринбург өсөн 17 осрашыу уҙғарып ҡына өлгөрә, командаһы хоккейсы менән килешеүҙе өҙә<ref>[https://www.hc-avto.ru/news/6882/ Захар Арзамасцев покидает «Автомобилист»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220721230112/https://www.hc-avto.ru/news/6882/ |date=2022-07-21 }}</ref>. 2022 йылдың 24 ғинуарында һаҡсы билдәле Яромир Ягр сығыш яһаған Чехиянан «Рытиржи Кладно» командаһына күсә<ref>[https://www.rytirikladno.cz/clanek.asp?id=Obrance-z-KHL-Zachar-Arzamascev-Nova-posila-z-Ruska-se-pripojila-k-Rytirum-8183 Obránce z KHL Zachar Arzamascev. Nová posila z Ruska se připojila k Rytířům!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231209053240/https://www.rytirikladno.cz/clanek.asp?id=Obrance-z-KHL-Zachar-Arzamascev-Nova-posila-z-Ruska-se-pripojila-k-Rytirum-8183 |date=2023-12-09 }}</ref>. Был клуб өсөн Арзамасцев 21 осрашыу үткәрә, «Кладно» даими чемпионатты 14-се урында тамамлай. 2022 йылдың 15 июлендә Арзамасцев Рәсәйгә ҡайта — Мәскәүҙән «Спартак» хоккей клубы менән бер йылға килешеү төҙөй<ref>[https://spartak.ru/news/transfers/novichok-spartaka-zakhar-arzamastsev/ Новичок «Спартака» – Захар Арзамасцев]</ref>. Әммә 15 осрашыуҙан һуң клуб етәкселеге хоккейсы менән хушлаша<ref>[https://www.khl.ru/news/2022/10/17/503984.html Последние трансферные новости КХЛ]</ref>. 21 декабрҙә Арзамасцев Новокузнецкиға ҡайтып [[Юғары хоккей лигаһы]]нда сығыш яһаған «Металлург» составын тулыландыра<ref>[https://metallurg-nk.ru/club/news/4395/ В «Металлурге» — Захар Арзамасцев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231209053713/https://metallurg-nk.ru/club/news/4395/ |date=2023-12-09 }}</ref>. Тыуған командаһы менән бергә ЮХЛ ярымфиналына тиклем етә, 23 осрашыуҙа 10 (3+7) мәрәй йыя. Миҙгел тамамланғас, Захар ЮХЛ-да ҡатнашҡан Воронеждан «Буран» командаһына күсә<ref>[https://t.me/hcburan1977/1271 Захар Арзамасцев «Буран» хоккей клубына күсә]</ref>. 2023 йылдың 13 ноябрендә Арзамасцев менән килешеү тарҡатыла<ref>[https://www.vhlru.ru/lenta/478468/ Захар Арзамасцев покидает «Буран»]</ref>, һаҡсы 22 осрашыуҙа 2 мәрәй йыйып өлгөрә. === Рәсәй йыйылма командаһында === Тәү тапҡыр Рәсәй йыйылма командаһына Захар 2008 йылда 1992 йылғы юниорҙар араһында Европа трофейы турнирында ҡатнашырға саҡырыуҙы ала. Шунда ул өс уйында өс мәрәй йыя һәм командаға беренсе урын яуларға ярҙам итә. Шунан һуң ул ике халҡ-ара турнирҙа Рәсәй менән беренсе урындарҙы яулай, шул алыт уйында бер гол керетә. Тағы ла Захар Рәсәй йыйылма командаһы менән Канадала Донъя саҡырыу кубогында ҡатнаша, тик шунда улар етенсе урынды ғына алалар. Захар биш осрашыуҙа бер мәрәй ҙә йыймай. 2009/10 йылдар миҙгелендә ул Рәсәй юниорҙар йыйылма командаһы составында халыҡ-ара турнирға саҡырыла. Шунда ул 5 осрашыуҙа ике мәрәй йыя, ә Рәсәй турнирҙа беренсе урынды яулай. Миҙгел аҙағында Белоруссияла үткән юниорҙар донъя чемпионатына Рәсәй йыйылма командаһына Захар саҡырыу ала. Шунда Рәсәй төркөмөндә икенсе урынды ала, сирекфиналда Швейцарияны ота. Турнирҙың ярымфиналында Рәсәй хоккейсылары Швеция юниорҙарына отола һәм бронза миҙалдары өсөн көрәшергә бара. Шул осрашыуҙа Рәсәй Финляндияға 1:5 иҫәбе менән отола. Уйын аҙағында бер-нисә уйынсы ҡатнашлығында һуғыш сыға<ref>[https://www.sports.ru/hockey/70311548.html В конце матча между юниорскими сборными России и Финляндии состоялась массовая драка]</ref>. Шунда Захар ҙа ҡатнаша. Шуның өсөн ул уйын аҙағына тиклем боҙҙан ҡыуыла. Ошо донъя чемпионатында Захар 7 уйында 3 һөҙөмтәле пас бирә. 2010/11 йылдар миҙгеле башында ул 1991 йылғы йәштәр Рәсәй йыйылма командаһына саҡырыу ала<ref>{{cite web|author=РХФ рәсми сайты|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/72675661.html|title=В молодежную сборную вызваны 28 игроков|date=28 август 2010}}</ref>. Ул өс уйында бер мәрәй ҙә йыймай, ә Рәсәй турнирҙа беренсе урынды яулай. Шулай уҡ Захар Канадала йәштәр донъя чемпионаты алдынан үткән Subway Super Series исемле Канадалағы Йәштәр лигаларының йыйылма командаларына ҡаршы турнирҙа ҡатнаша. Шунда ул 6 уйында бер мәрәй ҙә йыймаһа ла, Рәсәй командаһы турнирҙы үҙ тарихында тәү тапҡыр еңә. Әммә аҙаҡтан Захар донъя чемпионатында ҡатнашыр өсөн Рәсәй составына эләкмәй. Команданың баш тренеры Валерий Брагин быны Захарҙың һуңғы юниорҙар чемпионатындағы дисквалифацияһы булыуы менән аңлата, сөнки Арзамасцев турнирҙа Канадаға ҡаршы беренсе уйында ҡатнаша алмаҫ ине<ref>{{cite web|author=Спорт-Экспресс|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/74677424.html|title=Валерий Брагин: «Арзамасцева не взяли, поскольку из-за дисквалификации он пропустил бы дебютную игру против канадцев»|date=4 декабрь 2010}}</ref>. Шул команда артабан йәштәр донъя чемпионатының алтын миҙалын еңә. [[Файл:Арзамасцев в сборной.jpg|thumb|left|250px|Захар Арзамасцев йәштәр донъя чемпионаты финалынан һуң. 6 ғинуар 2012]] 2011/12 йылдар миҙгеле алдынан Захар Чехия менән дуҫтарса ике осрашыуға Рәсәй йәштәр йыйылма командаһына саҡырыу ала<ref>{{cite web|author=РХФ рәсми сайты|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/116853724.html|title=Объявлен состав молодежной сборной России на матчи со сборной Чехии|date=17 август 2011}}</ref>. Ике уйынды ла Рәсәй командаһы еңә, ә Арзамасцев бер мәрәй ҙә йыймай. Шул йылдың сентябрендә Подольск ҡалаһында Халыҡ-ара турнирҙа Захар Рәсәй йыйылма командаһы составында ҡатнаша, 3 уйында 3 мәрәй йыя, ә уның командаһы турнирҙа беренсе урынды яулай. Октябрҙә ул икенсе Рәсәй йәштәр йыйылма командаһына Финляндиялағы турнирҙа ҡатнашырға саҡырыу ала<ref>{{cite web|author=РХФ рәсми сайты|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/130176385.html|title=Подзиньш вызван во вторую молодежную сборную России на «Турнир четырех наций»|date=28 октябрь 2011}}</ref>. Рәсәй турнирҙы өсөнсө урында тамамлай, ә Захар бер тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша. 2011 йылдың 29 ноябрендә Брагин 28 хоккейсыны йәштәр донъя чемпионатына әҙерләнер өсөн саҡыра. Шулар араһында Захар ҙа бар<ref>{{cite web|author=РХФ рәсми сайты|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/131891140.html|title=Брагин вызвал 28 игроков для подготовки к молодежному чемпионату мира|date=29 ноябрь 2011}}</ref>. Захар 16 декабрҙә иғлан ителгән киңәйтелгән составта ла була<ref>{{cite web|author=РХФ рәсми сайты|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/132806592.html|title=Объявлен расширенный состав молодежной сборной на МЧМ|date=16 декабрь 2011}}</ref>. 23 декабрҙә донъя чемпионатында ҡатнашасаҡ уйынсылар исемлеге билдәләнде<ref>{{cite web|author=РХФ рәсми сайты|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/133217356.html|title=Объявлен окончательный состав молодежной сборной России на МЧМ-2012|date=23 декабрь 2011}}</ref>, ә Арзамасцев капитандың ике ассистентының береһе була<ref>{{cite web|author=РХФ рәсми сайты|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/133389230.html|title=Апальков и Арзамасцев будут вице-капитанами молодежной сборной России на МЧМ|date=26 декабрь 2011}}</ref>. Рәсәй үҙ төркөмөндә икенсе урын яулай, уларҙан алдараҡ Швеция ғына була. Сирекфиналда Захарҙың бер пас командаға ярымфиналға сығырға ярҙам итә. Шунда Рәсәй хоккейсылары Канада командаһын 6:5 иҫәбе менән ота. Финалда иһә Швеция Захарҙы һәм уның командаһын алтын миҙалдарға еткермәй. Арзамасцев бөтә ете уйында ла ҡатнаша, һөҙөмтәлек өсөн ике балл йыя һәм команданың турнирҙа иң яҡшы өс уйынсыларҙың береһе була<ref>{{cite web|author=РХФ рәсми сайты|publisher=Sports.ru|url=https://www.sports.ru/hockey/134071031.html|title=Василевский, Арзамасцев и Кузнецов признаны лучшими игроками российской молодежки на МЧМ|date=6 ғинуар 2012}}</ref>. Киләһе тапҡыр Захар 2017 йылда Рәсәйҙең төп йыйылма командаһына Швеция Хоккей уйындарында ҡатнашырға саҡырыла. Шунда ул 3 осрашыуҙа бер тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә, ә Рәсәй турнирҙы ғына түгел, ә бөтә Еырохоккейтурҙы еңә. 22 мартта ул команданан Кирилл Капризов һәм Михаил Воробьёв менән бергә Латвия командаһына ҡаршы дуҫтарса осрашыуҙа ҡатнашырға Рәсәй олимпия йыйылма командаһына саҡырыла<ref>[http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/troe-yulaevtsev-vstretyatsya-s-latviey/ Трое «юлаевцев» встретятся с Латвией] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170324142737/http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/troe-yulaevtsev-vstretyatsya-s-latviey/ |date=2017-03-24 }}</ref>. Шул ике уйынды ла Рәсәй хоккейсылары еңә, ә Захар ҙурҙар араһында тәүге шайбаһын керетә. Шунан һуң ул Силәбелә Франция менән ике дуҫтарса уйынға саҡырыу ала<ref>[https://www.championat.com/hockey/news-2764172-olimpijskaja-sbornaja-nazvala-sostav-na-amtchi-evrochellendzha-kaprizova-net.html Олимпийская сборная назвала состав на матчи Еврочелленджа, Капризова нет]</ref>. Санкт-Петербургта үткән Алроса кубогында Захар ике осрашыуҙа бер мәрәй йыя, ә Олимпия комамндаһы төп трофейҙы яулай. 2017 йылдың 24 июлендә Захар Рәсәй олимпик йыйылма командаһына миҙгел алдынан үткән Sochi Hockey Open турнирына саҡырыла<ref>[http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/yulaevtsy-v-sbornykh/ "Юлаевцы" в сборных!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170726114909/http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/yulaevtsy-v-sbornykh/ |date=2017-07-26 }}</ref>. Шунда Рәсәй командаһы тәүге урынды яулай. 2019 йылдың февралендә Захар Рәсәй йыйылма командаһы составында Евротурҙың өсөнсө этабы — Швеция уйындарында ҡатнаша<ref>[https://www.sports.ru/hockey/1070940850.html Арзмасцев Рәсәй йыйылма командаһына саҡырыла]</ref>. == Статистика == :''Һуңғы яңыртыу: 6 май 2024 {{Хоккейсылар статистикаһы легендаһы (ялан уйынсылары)}} === Клубта карьераһы === {| class="toccolours" style="text-align:center; width:65em" |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan="3" bgcolor="#f9f9f9" | | rowspan="100" bgcolor="#f9f9f9" | | colspan="6" | Даими миҙгел | rowspan="100" bgcolor="#f9f9f9" | | colspan="6" | Плей-офф |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | Миҙгел | Команда | Лига | У | Г | П | М | Штр | +/− | У | Г | П | М | Штр | +/− |- | [[Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй чемпионатының беренсе лигаһы 2007/2008|2007/08]] | [[Кузнецкие Медведи (хоккей клубы)|Металлург-2 Нк]] | [[Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй чемпионатының беренсе лигаһы|БЛ]] | 14 | 0 | 0 | 0 | 6 | — | — | — | — | — | — | — |-bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй чемпионатының беренсе лигаһы 2008/2009|2008/09]] | Металлург-2 Нк | БЛ | 11 | 0 | 2 | 2 | 4 | — | — | — | — | — | — | — |- | [[КХЛ 2009/2010 йылдар миҙгелендә|2009/10]] | [[Металлург (хоккей клубы, Новокузнецк)|Металлург Нк]] | [[Континенталь хоккей лигаһы|КХЛ]] | 21 | 1 | 1 | 2 | 3 | -3 | — | — | — | — | — | — |-bgcolor="#f0f0f0" | [[ЙХЛ 2009/2010 йылдар миҙгелендә|2009/10]] | [[Кузнецкие Медведи]] | [[Йәштәр хоккей лигаһы|ЙХЛ]] | 31 | 6 | 6 | 12 | 42 | -2 | 6 | 1 | 1 | 2 | 8 | -1 |- | [[КХЛ 2010/2011 йылдар миҙгелендә|2010/11]] | Металлург Нк | КХЛ | 47 | 3 | 6 | 9 | 6 | -9 | — | — | — | — | — | — |-bgcolor="#f0f0f0" | [[ЙХЛ 2010/2011 йылдар миҙгелендә|2010/11]] | Кузнецкие Медведи | ЙХЛ | 2 | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 | — | — | — | — | — | — |- | [[КХЛ 2011/2012 йылдар миҙгелендә|2011/12]] | Металлург Нк | КХЛ | 45 | 0 | 2 | 2 | 10 | -10 | — | — | — | — | — | — |-bgcolor="#f0f0f0" | [[ЙХЛ чемпионаты 2011/2012 йылдар миҙгелендә|2011/12]] | Кузнецкие Медведи | ЙХЛ | 10 | 0 | 6 | 6 | 6 | 1 | 7 | 0 | 2 | 2 | 0 | -1 |- | [[КХЛ 2012/2013 йылдар миҙгелендә|2012/13]]^a | Металлург Нк | КХЛ | 54 | 4 | 9 | 13 | 4 | 0 | 4 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 |-bgcolor="#f0f0f0" | [[ЙХЛ чемпионаты 2012/2013 йылдар миҙгелендә|2012/13]] | Кузнецкие Медведи | ЙХЛ | — | — | — | — | — | — | 3 | 0 | 0 | 0 | 4 | -2 |- | [[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/14]] | [[Локомотив (хоккей клубы, Ярославль)|Локомотив]] | КХЛ | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | — | — | — | — | — | — |-bgcolor="#f0f0f0" | 2013/14 | Металлург Нк | КХЛ | 31 | 1 | 5 | 6 | 4 | -4 | — | — | — | — | — | — |- | 2013/14 | [[ЦСКА (хоккей клубы, Мәскәү)|ЦСКА]] | КХЛ | 4 | 0 | 1 | 1 | 4 | 3 | — | — | — | — | — | — |-bgcolor="#f0f0f0" | [[КХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә|2014/15]] | [[Северсталь (хоккей клубы)|Северсталь]] | КХЛ | 57 | 4 | 8 | 12 | 18 | 12 | — | — | — | — | — | — |- | [[КХЛ 2015/2016 йылдар миҙгелендә|2015/16]] | [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]] | КХЛ | 57 | 5 | 7 | 12 | 8 | 2 | 19 | 0 | 2 | 2 | 6 | -2 |-bgcolor="#f0f0f0" | [[КХЛ 2016/2017 йылдар миҙгелендә|2016/17]] | Салауат Юлаев | КХЛ | 59 | 10 | 10 | 20 | 24 | 11 | 5 | 1 | 0 | 1 | 0 | -1 |- | [[КХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә|2017/18]] | Салауат Юлаев | КХЛ | 55 | 4 | 11 | 15 | 20 | 2 | 14 | 0 | 2 | 2 | 6 | -3 |-bgcolor="#f0f0f0" | [[КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә|2018/19]] | Салауат Юлаев | КХЛ | 40 | 9 | 6 | 15 | 6 | 8 | 16 | 1 | 2 | 3 | 2 | 1 |- | [[КХЛ 2019/2020 йылдар миҙгелендә|2019/20]] | Салауат Юлаев|| КХЛ||53||4||6||10||12||-8||6||0||2||2||2||0 |-bgcolor="#f0f0f0" | [[КХЛ 2020/2021 йылдар миҙгелендә|2020/21]] | [[Автомобилист (хоккей клубы)|Автомобилист]]|| КХЛ||36||0||8||8||6||1||4||0||1||1||0||-2 |- | [[КХЛ 2021/2022 йылдар миҙгелендә|2021/22]] | Автомобилист|| КХЛ||17||0||1||1||4||-1||colspan="6"| ''Команданан китә'' |-bgcolor="#f0f0f0" | [[Чехия экстралигаһы 2021/2022 йылдар миҙгелендә|2021/22]]^б | [[Рытиржи Кладно]]||[[Чехия экстралигаһы|Чехия]]||16||0||0||0||4||-1||5||1||0||1||0||-3 |- | [[КХЛ 2022/2023 йылдар миҙгелендә|2022/23]] | [[Спартак (хоккей клубы, Мәскәү)|Спартак]]|| КХЛ||15||1||0||1||2||-2||colspan="6"| ''Команданан китә'' |-bgcolor="#f0f0f0" | [[ЮХЛ 2022/2023 йылдар миҙгелендә|2022/23]] | Металлург Нк||[[ЮХЛ]]||8||1||2||3||0||1||15||2||5||7||6||-2 |- | [[ЮХЛ 2023/2024 йылдар миҙгелендә|2023/24]] | [[Буран (хоккей клубы)|Буран]]||ЮХЛ||22||0||2||2||2||-7||colspan="6"| ''Команданан китә'' |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan=3 | Бөтәһе Беренсе лигала | 25 | 0 | 2 | 2 | 10 | — | — | — | — | — | — | — |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan=3 | Бөтәһе ЙХЛ-да | 43 | 7 | 12 | 19 | 48 | 0 | 16 | 1 | 2 | 3 | 12 | -4 |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan=3 | Бөтәһе КХЛ-да | 593 | 46 | 81 | 127 | 302 | 3 | 64 | 2 | 9 | 11 | 33 | -7 |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan=3 | Бөтәһе ЮХЛ-да | 30 || 1 || 4 || 5 || 2 || -6 | 15 || 2 || 5 || 7 || 6 || -2 |} * ^a <small>Был миҙгелдә «Плей-офф» тигәндә хоккейсының [[Өмөт кубогы]]нда статистикаһы һанала.</small><br> * ^б <small>Был миҙгелдә «Плей-офф» тигәндә Чехия чемпионатының квалификация уйындарында статистикаһы һанала.</small> === Халыҡ-ара карьераһы === {| BORDER="0" CELLPADDING="3" CELLSPACING="0" width=40% |- ALIGN="center" bgcolor="#e0e0e0" ! Йыл ! Йыйылма команда ! Турнир ! Урын ! ALIGN="center" rowspan="99" bgcolor="#ffffff" | ! У ! Г ! П ! М ! Штр ! +/- |- ALIGN="center" | [[Юниорҙар командалары араһында шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты 2010|2010]] | [[Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй юниорҙар йыйылма командаһы|Рәсәй U18]] | [[Юниорҙар командалары араһында шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты|ЮДЧ]] | '''4''' | 7 | 0 | 3 | 3 | 27 | 7 |- ALIGN="center" bgcolor="#f0f0f0" | [[Йәштәр командалары араһында шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты 2012|2012]] | [[Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы|Рәсәй U20]] | [[Йәштәр командалары араһында шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты|ЙДЧ]] | align="center" |[[Файл:Silver medal with cup.svg|16x16px]] | 7 | 0 | 2 | 2 | 0 | -1 |- bgcolor="#e0e0e0" ! colspan="4" | Бөтәһе ! 14 ! 0 ! 5 ! 5 ! 27 ! 6 |} == Ҡаҙаныштары == * Юниорҙар араһында Рәсәй беренселеге чемпионы — 2009. * ЙХЛ Саҡырыу кубогында ҡатнашыу — 2010. * ЙХЛ көмөш миҙалдары — 2009/2010. * Йәштәр араһында донъя чемпионатының көмөш миҙалсыһы һәм команданың өс иң яҡшы уйынсыларының береһе — 2012. * Рәсәй чемпионатының бронза миҙалсыһы — 2015/2016. * КХЛ чемпионаттарының бронза миҙалсыһы — 2015/2016, 2018/2019. * КХЛ ай һаҡсыһы — ноябрь 2016. * КХЛ йондоҙҙары мини-турнирының еңеүсеһе. * ЮХЛ чемпионатының бронза миҙалсыһы — 2022/2023. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Һылтанмалар == * {{eliteprospects|43977|Захар Арзамасцев}} * {{KHL|16220|Захар Арзамасцев}} * [http://r-hockey.ru/player.asp?TXT=13029 r-hockey.Ru сайтында уйынсының статистикаһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130906224653/http://r-hockey.ru/player.asp?TXT=13029 |date=2013-09-06 }} * [http://mhl.khl.ru/players/16220/ ЙХЛ сайтында профиле] * [https://www.sports.ru/tags/31244385/ Sports.ru сайтында профиле] {{Навигационный блок2 |заголовок = {{Флаг России}} <span style="color:#0039A6;">Халыҡ-ара ярыштарҙа [[Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы|<span style="color:#0039A6;">шайбалы хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы</span>]]</span> |стиль_заголовка = background:white; border:2px solid #D52B1E; |state = collapsed |2010 йылғы юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы |— |2012 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы }} [[Категория:Рәсәй хоккейсылары]] [[Категория:КХЛ хоккейсылары]] [[Категория:Хоккей һаҡсылары]] [[Категория:Салауат Юлаев командаһының уйынсылары]] [[Категория:КХЛ йондоҙҙар уйынында ҡатнашыусылар]] [[Категория:ЙХЛ Саҡырыу кубогы ҡатнашыусылары]] [[Категория:ЙХЛ хоккейсылары]] [[Категория:«Локомотив» командаһының уйынсылары]] [[Категория:Металлург Новокузнецк командаһының уйынсылары]] [[Категория:«Автомобилист» командаһының уйынсылары]] [[Категория:ЦСКА Мәскәү хоккей клубының уйынсылары]] [[Категория:«Кузнецкие Медведи» хоккейсылары]] [[Категория:Рәсәй хоккей һаҡсылары]] [[Категория:«Спартак» Мәскәү хоккейсылары]] [[Категория:«Буран» хоккей клубы уйынсылары]] [[Категория:«Северсталь» хоккейсылары]] [[Категория:ЮХЛ уйынсылары]] [[Категория:«Рытиржи Кладно» хоккейсылары]] qigto0fsp8bc5ukcre5t2pogchv69kt 0 116153 1301352 1300796 2026-07-24T12:37:01Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301352 wikitext text/x-wiki {{Яҙыусы | Исеме = Әлфиә Әсәҙуллина | Төп исеме = Әсәҙуллина Әлфиә Нәжип ҡыҙы | Рәсеме = Әсәҙуллина Әлфиә Нәжип ҡыҙы.jpg | Ҡултамғаһы = | Тыуған ваҡыттағы исеме = | Тыуыу датаһы = 02.03.1959 | Тыуған урыны = [[Башҡорт АССР-ы]] {{ТыуғанУрыны|Ауырғазы районы}} [[Үтәймулла]] ауылы | Вафат булыу датаһы = | Вафат булған урыны = | Гражданлығы = {{СССР}} → {{Россия}} | Эшмәкәрлек төрө = [[Шиғриәт]] |Премиялары = | Наградалары = | Викикитапхана = }} {{фш|Әсәҙуллина}} '''Әсәҙуллина Әлфиә Нәжип ҡыҙы''' ([[2 март]] [[1959 йыл]]) — [[башҡорт]] [[шиғриәт|шағиры]], 2004 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы]]ның һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2010). Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы лауреаты (2013). == Биографияһы == Әлфиә Нәжип ҡыҙы Әсәҙуллина 1959 йылдың 2 мартында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Ауырғазы районы]]ның [[Үтәймулла]] ауылында тыуған. Башланғыс кластарҙа уҡығанда уҡ шиғырҙар яҙа башлай. Республика гәзит-журналдарында, район гәзите "Ватан юлы"нда, «Йәш көстәр» альманахында баҫыла. 1982 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]на уҡырға керә. Бер үк ваҡытта [[Башҡортостан китап нәшриәте]]ндә (хәҙер Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте) эш башлай. Тәүҙә корректор була. 1992 йылдан алып балалар әҙәбиәте мөхәррире. 2005 йылдан балалар әҙәбиәте редакцияһы мөдире. == Ижади эшмәкәрлеге == Шағирә Әлфиә Әсәҙуллина «Күбәләк күлдәк ҡотлата», «Сайҡала сауҡалар», «Ҡояшҡа таж кейҙерәм», «Һанашмаҡтар», «Зоопарк килде беҙгә», «Һәр бер һөнәр кәрәкле», «Ысыҡлы ҡояш», «Хыял осошо» исемле балалар һәм өлкәндәр өсөн китаптар авторы. == Ваҡытлы матбуғатта баҫылған әҫәрҙәре һәм мәҡәләләре == * Тарих һөйләй әҫәрҙәре. [[Башҡортостан (гәзит)|«Башҡортостан» гәзите]], 2017, 1 март<ref>Тарих һөйләй әҫәрҙәре. {{БГ}}, 2017, 1 март, {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501220230/http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/25510-tarih-yly-rre.html |date=2017-05-01 }}{{V|02|03|2017}}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2010) * Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премия лауреаты<ref>[http://culture-aurgazy.ru/2017/08/1344/ ОТДЕЛ КУЛЬТУРЫ И РАЙОННЫЙ ДВОРЕЦ КУЛЬТУРЫ АУРГАЗИНСКОГО РАЙОНА. Официальный сайт. ПРЕМИЯ ИМЕНИ ГАЛИМЗЯНА ИБРАГИМОВА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417122224/https://culture-aurgazy.ru/2017/08/1344/ |date=2021-04-17 }}{{ref-ru}}{{V|27|08|2018}}</ref> * Хеҙмәт ветераны. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * [http://ebook.bashnl.ru/reader/bookView.html?params=UmVzb3VyY2UtMjA5MjU/0J_QuNGB0LDRgtC10LvQuCDQt9C10LzQu9C4INCx0LDRiNC60LjRgNGB0LrQvtC5INCh0L_RgNCw0LLQvtGH0L3QuNC6LiDQky7QnS7Qk9Cw0YDQtdC10LLQsA&q=%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8+%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B8+%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9 Писатели земли башкирской]. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с., стр. 61. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}} * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}} * [http://www.kitap-ufa.ru/search/index.php?q=%D3%98%D1%81%D3%99%D2%99%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0 «Китап» нәшриәте сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410190856/http://www.kitap-ufa.ru/search/index.php?q=%D3%98%D1%81%D3%99%D2%99%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |date=2021-04-10 }} [[Категория:Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге әҙәби премия лауреаттары]] [[Категория:«Китап» нәшриәте хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] fkyapbyyzbn7ff9nrdjgg0r1ei8jz0v 0 123193 1301351 1291709 2026-07-24T12:29:56Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301351 wikitext text/x-wiki {{Учёный | Имя = Әминә Ибраһим ҡыҙы Әсфәндиәрова | Оригинал имени = | Изображение = | Ширина = 230px | Описание изображения = | Дата рождения = 27.07.1961 | Место рождения = [[Башҡорт АССР-ы]] {{ТУ|Өфө}} ҡалаһы | Дата смерти = | Место смерти = | Гражданство = {{USSR}} → {{RUS}} | Научная сфера = [[Сәнғәт]] | Учёная степень = сәнғәт фәндәре кандидаты | Учёное звание = профессор | Место работы = [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] | Альма-матер = Өфө дәүләт сәнғәт институты | Научный руководитель = профессор Л. Н. Шәймөхәмәтова | Знаменитые ученики = | Известен как = Заһир Исмағилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты ректоры (2013 йылдан) | Награды и премии = [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2008) | Сайт = }} '''Әсфәндиәрова Әминә Ибраһим ҡыҙы''' ([[27 июль]] [[1961 йыл]]) — сәнғәт белгесе, [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] ректоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2008). == Биографияһы == Әминә Ибраһим ҡыҙы Әсфәндиәрова 1961 йылдың 27 июлендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. [[1985 йыл]]да Башҡортостандың атҡаҙанған артисы доцент С. Г. Хәмиҙуллина класы буйынса Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаған. [[1995 йыл]]да стажировканы [[Ҡаҙан]] дәүләт консерваторияһында Рәсәй Федерацияһы һәм Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы Э. К. Әхмәтова класы буйынса үтә. «Интонационная лексика образов пасторали в тематизме фортепианных сонат Й.Гайдна» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын 2003 йылда Новосибирск дәүләт консерваторияһының диссертацион советында яҡлай (етәксеһе проф. Л. Н. Шәймөхәмәтова). Эш урыны: 1985 йылдан алып Өфө дәүләт сәнғәт институтында концертмейстер булып эшләй, [[1993 йыл]]дан — махсус фортепиано кафедраһында, [[2001 йыл]]дан алып [[2003 йыл]]ға тиклем — Өфө дәүләт академия институтының Музыкаль семантика лабораторияһы дәғүәсеһе, 2003 йылдан — музыка фәне һәм вокал — хор сәнғәте факультеты деканы, [[2007 йыл]]дан — академияның уҡыу — уҡытыу һәм тәрбиә эше буйынса проректоры. [[2013 йыл]]дан — Заһир Исмағилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты ректоры. Әсфәндиәрова Әминә Ибраһим ҡыҙы республика музыкаль конкурстарҙың баһалама ағзаһы була: З. Исмәғилев исемендәге, Н. Сабитов исемендәге (Өфө, 1998, 2000, 2002, 2004 йылдар), ДМШ уҡытыусыларының конкурс-фестивале, цифрлы фортепианола уйнаусы йәш башҡарыусылар конкурсы (Өфө, 2004, 2005), В. Тиманова исемендәге конкурс (2005). Өфө дәүләт сәнғәт институтында, [[Өфө сәнғәт училищеһы]]нда, [[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]нда, [[Октябрьский]], [[Учалы]], [[Ишембай]], [[Салауат (ҡала)|Салауат]], [[Быҙаулыҡ (Ырымбур өлкәһе)|Быҙаулыҡ]] ҡалаларында концерттар менән сығыш яһаны. Әсфәндиәрова Әминә Ибраһим ҡыҙы — фән кандидаты, профессор. == Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары == * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2008) * Халыҡ мәғарифы алдынғыһы == Хеҙмәттәре == {{Hider|title = ''Әсфәндиәрова Ә. И. хеҙмәттәре''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * Интонационная лексика образов пасторали в тематизме фортепианных сонат Й. Гайдна: Монография. – Уфа: РИО УГАИ, 2007 (гриф УМО высших учебных заведений РФ); * Фортепианная музыка композиторов Башкортостана: Тезисы докладов научно-практической конференции Первого фестиваля фортепианной музыки композиторов Башкортостана. - Уфа,1997. * Фортепианная и скрипичная музыка композиторов Башкортостана: Тезисы докладов научно-практической конференции Второго фестиваля фортепианной и скрипичной музыки композиторов Башкортостана. - Уфа, 1999. * Интонационная лексика как проблема артикуляции фортепианных сонат Гайдна (статья). Историко-теоретические проблемы музыкознания / Сб.науч. тр.: РАМ им. Гнесиных, УГИИ. - Вып. 156 -М.,1999. * Интонационная лексика фортепианных произведений как проблема исполнительской артикуляции (тезисы). * Музыка, живопись, театр: проблемы истории, теории и педагогики: Материалы Республиканской научно-методической конференции. – Уфа; РИЦ УГИИ, 2000. * Искусство во втором тысячелетии (Теория. Практика. Педагогические позиции): Материалы конференции. – Оренбург, 2001. * Художественный мир музыкального произведения / Межвуз. сб. статей // Отв. ред.-сост. Шаймухаметова Л.Н. – УГИИ: Лаборатория муз.семантики.– Уфа, 2001 * Музыкальный текст и исполнитель / Сб. статей // Отв. ред.-сост. Шаймухаметова Л.Н. – Уфа: Лаборатория муз. семантики УГАИ, 2004. * Художественный образ в исполнительском искусстве: Материалы науч.-практ. конф. – Магнитогорск, 2004. * Музыкальное содержание: наука и педагогика: Материалы III Всероссийской научно-практической конференции. - Уфа, 2005. * Материалы всероссийской научной конференции. – Новосибирск: Новосиб. гос. консерватория (академия) им. М.И.Глинки, 2005. * Культурная жизнь юга России. – 2006. - № 2. - Краснодар. * Современные гуманитарные исследования. - № 3. – 2006. - Москва. я * Музыкальная семиотика: перспективы и пути развития / Материалы Международной научной конференции. – Астрахань, 2006. * «Музыкальное содержание: современная научная интерпретация» / Материалы IV Всероссийской научно-практической конференции. – Ростов-на-Дону, 2006. * Материалы международной конференции «Музыкальная педагогика: теория и практика», - Уфа, 2006. * Исполнительское искусство и музыковедение. Параллели и взаимодействия/Сб. статей по материалам Междунар. науч. конф. 6-9 апр. 2009. – М.: Человек, 2010. – с. 122-129. * Этот многообразный мир музыки/Сб. статей к 80-летию М.Г.Арановского. – М.:Гос. институт искусствознания. – 2010. – с. 47-50. * Пьесы башкирских композиторов для фортепиано (Хрестоматия). Методическое пособие для учащихся ДМШ, ДШИ. – Уфа,1999. }} == Һылтанмалар == * [http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=958013 Кто есть кто в Республике Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090155/http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=958013 |date=2016-03-05 }}{{ref-ru}} * [http://www.famous-scientists.ru/13783 Известные учёные]{{ref-ru}} * [http://www.dslib.net/muz-iskusstvo/intonacionnaja-leksika-obrazov-pastorali-v-tematizme-fortepiannyh-sonat-j-gajdna.html Библиотека диссертаций] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140722211753/http://dslib.net/muz-iskusstvo/intonacionnaja-leksika-obrazov-pastorali-v-tematizme-fortepiannyh-sonat-j-gajdna.html |date=2014-07-22 }} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Алфавит буйынса ғалимдар]] 24c2iavqeazdu3b8zwfhfii6t7s6ao7 0 125635 1301360 745345 2026-07-25T02:22:46Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301360 wikitext text/x-wiki {{Государственный деятель | имя = Абдулғәлим Әхмәт улы Айҙаров | оригинал имени = | изображение = | описание изображения = | ширина = 180 px | должность =[[Башҡорт АССР-ы|АСБР]]-ҙың мәғариф халыҡ комиссары | порядок = | флаг = | периодначало = 1919 | периодконец = 1921 | предшественник = [[Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы]] | преемник = [[Сәғәҙиев Һиҙиәт Сибәғәт улы]] | вероисповедание = | дата рождения = 1883 | место рождения = {{ТУ|Ырымбур губернаһы|Ырымбур губернаһында}}, [[Ырымбур өйәҙе]], [[Сәйет посады]] | дата смерти = 1937 | место смерти = билдәһеҙ | похоронен = | отец = | мать = | супруга = | дети = | годы службы = | принадлежность = {{СССР}} | род войск = | звание = | командовал = | сражения = | партия = | образование = | награды = | автограф = | сайт = | викисклад = }} {{ФШ|Айҙаров}} '''Абдулғәлим (Ғәлим) Әхмәт улы Айҙаров''' ([[1883]] — [[1937]]) — дәүләт эшмәкәре, педагог, тел белгесе. [[Башҡорт АССР-ы|АСБР]]-ҙың мәғариф халыҡ комиссары (1919—1921). == Биографияһы == Айҙаров Абдулғәлим Әхмәт улы 1883 йылда [[Ырымбур губернаһы]] [[Ырымбур өйәҙе]] Сәйет посадында (хәҙерге [[Ырымбур өлкәһе]] {{ТУ|Һаҡмар районы}} Татар Ҡарғалыһы ауылы) тыуған. 1905 йылда [[«Хөсәйениә» мәҙрәсәһе]]н тамамлай. [[Ҡазан]]да студенттарҙың революцион хәрәкәтендә ҡатнаша, ҡулға алына һәм һөргөнгә ебәрелә<ref name="ОБЭ">[http://kraeved.opck.org/biblioteka/enciklopedii/obe/a.php?print Айдаров Галим Ахметович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180215113050/http://kraeved.opck.org/biblioteka/enciklopedii/obe/a.php?print |date=2018-02-15 }} // Оренбургская биографическая энциклопедия / Авт. проекта и ред.-сост. Л. Н. Большаков. — Оренбург: Кн. изд-во; М.: Рус. кн., 2000. — 335 с. — ISBN 5-88788-064-3.</ref>. 1905 йылдан [[Петропавловск]], [[Ташкент]] ҡалаларында уҡыта<ref name="Илтенбаев А. Ф.">{{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/527-aj-arov-abdul-lim-khm-t-uly|автор=Илтенбаев А. Ф.}}</ref>. 1914 йылдан [[Силәбе өйәҙе|Силәбе өйәҙ]] земство идаралығының халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире вазифаһын үтәй. 1918 йылдан [[РСФСР]]‑ҙың Милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариатының хеҙмәткәре була. РКП(б) ағзаһы. 1919—1921 йылдарҙа [[АСБР]]-ҙың мәғариф халыҡ комиссары вазифаһын башҡара. АСБР уҡытыусылары съезын йыйыу һәм 1920 йылда [[Башҡортостан уҡытыусыһы (журнал)|«Мәғариф эштәре»]] журналын булдырыу, кантон үҙәктәрендә ҡыҫҡа ваҡытлы педагогик курстарҙы ойоштороуҙың инициаторы булып тора<ref name="Илтенбаев А. Ф."/>. 1921 йылдан РСФСР Мәғариф халыҡ комиссариатының төрки бүлексәһе мөдире, РКП(б) Үҙәк комиссариатының аҙ һанлы милләттәр бүлегенең мосолман секцияһы ағзаһы була. Шул уҡ ваҡытта [[Мәскәү]]ҙәге Көнсығыш хеҙмәтсәндәре коммунистик университетында уҡытыусы булып эшләй<ref name="Илтенбаев А. Ф."/>. 1922 йылдан Башглавполитпросвет, ә 1926 йылдан — [[Ырымбур башҡорт педагогия техникумы]]ның мөдире вазифаһын үтәй. 1928 йылдан [[Китап (нәшриәт)|«Башкнига» нәшриәте]] рәйесе, ә 1929 йылдан — [[Башҡортостанды өйрәнеү йәмғиәте]]нең ғилми секретары һәм рәйес урынбаҫары була<ref name="Илтенбаев А. Ф."/>. 1930 йылдан Ырымбур татар‑башҡорт агропедагогия институты уҡытыусыһы, рабфагы директоры булып эшләй. 1937 йылда репрессиялана, атыла. 1957 йылдың майында аҡлана<ref>Книга памяти Оренбургской области</ref>. == Ғилми эшмәкәрлеге == Ғилми хеҙмәттәре [[башҡорт фольклоры]], [[башҡорт теленең орфографияһы]], [[Башҡорт теле|башҡорт]], [[Ҡарағалпаҡ теле|ҡарағалпаҡ]] һәм [[Үзбәк теле|үзбәк]] телдәренең сағыштырма орфографияһына арналған. Абдулғәлим Айҙаров рабфактар һәм техникумдар өсөн 10‑дан ашыу дәреслек һәм уҡыу‑методик әсбаптарҙың авторы булып тора<ref name="Илтенбаев А. Ф."/>. Көнбайыш әҙәбиәте әҫәрҙәрен тәржемә итә<ref name="ОБЭ"/>. == Тәнҡит == [[Ырымбур башҡорт педагогия техникумы]]нда уҡыған яҙыусы [[Зәйнәб Биишева]] уның тураһында ошолай итеп яҙа: ''«Ә инде әҙәбиәт дәресе минең өсөн оло байрам ине. Беҙҙең әҙәбиәт уҡытыусыһы Ғәлим Айҙаров ысын мәғәнәһе менән үҙ эшенең оҫтаһы ине. Уның дәресендә һалҡын һәм ғәмһеҙ йөрәк менән ултырырға һис тә мөмкин түгел... Уның дәресе, икһеҙ-сикһеҙ гүзәл даръя булып, беҙҙең йәш йөрәктәрҙе эшкә, хеҙмәткә ярһыта, ил өсөн, халыҡ өсөн намыҫлы хеҙмәткә дәртләндерә, Тыуған илгә ҡарата йөрәктәрҙә сикһеҙ мөхәббәт тәрбиәләй ине»''<ref>{{Арҙаҡлы башҡорттар}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * ''Рахимкулова М. Ф.'' Медресе «Хусаиния» в Оренбурге. 2‑е изд., доп. — Оренбург, 1997. == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/527-aj-arov-abdul-lim-khm-t-uly|автор=Илтенбаев А. Ф.}} [[Категория:Башҡорт АССР-ының дәүләт эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Хөсәйениә мәҙрәсәһе шәкерттәре]] [[Категория:СССР-ҙа репрессияланғандар]] [[Категория:Башҡорт фольклорсылары]] [[Категория:Башҡорт теле белгестәре]] nppjz88pde1j27ww4zrpui1scpsh8ob 0 128500 1301359 1280087 2026-07-25T00:22:50Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301359 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Leighton, Frederic - Perseus and Andromeda - 1891.jpg|thumb|Фредерик Лейтон — ''«Персей һәм Андромеда»'' (1891)]] '''Аждаһа (дракон)''' ({{lang-el|δράκων}}) — мифик йән эйәләренә ҡарата ҡулланылған дөйөм атама. Нәсрани культта Изге Георгий менән бәйле, европа дини сәнғәттә киң һүрәтләнгән. Шәрки Азияла шулай уҡ аждаһаға оҡшаш персонаждар күп, японда — рю (:wikt:竜|竜), ҡытайҙа лун ([:wikt:龍|龍), вьетнамда -лонг (龍), корейҙа-ёнь (룡), төркиҙәрҙә — аждаһа. XX һәм XXI быуаттарҙа аждаһалар менән ҡыҙыҡһыныу арта ғына бара. В. Н. Дёмин әйтеүенсә, «аждаһа бумы бара», фантастик жанрҙарҙа — картина, китап, кинематограф, интернет-сайт һәм компьютер уйындарында был персонаж йыш ҡулланыла{{sfn|Дёмин|2006|с=267}}. Аждаһа фэнтезиҙа, фэншуйҙа һәм и астрологияла ҡулланыла (Аждаһа йылы — боронғо төркиҙәр мөсәле). == Этимологияһы һәм һүҙҙең ҡулланылышы == [[Файл:Triptolemos Kore Louvre G452 full.jpg|left|thumb|Антик һауытта ҡанатлы арбаға егелгән осоусы йыландар — δράκων]] Аждаһа менән мифик [[йылан|йылындар]] араһында бәйләнеш күп һорауҙар тыуҙыра, улар бер-береһен алмаштырып та ҡулланыла. Был йән эйәләренең тәпәйҙәренә иғтибар итәләр — йыландыҡы дүртәү, аждаһаныҡы икәү итеп һүрәтләнеүсән. Йылан — «йылан» һүҙе славян текстарында XI быуаттан осрай, ә «дракон» («аждаһа») грек теленән XVI быуатта ғына килеп ингән. Андрей Курбский «дракон» һүҙен Иблискә ҡарата ҡуллана (Король Яков библияһында ла «йылан», «аждаһа» һәм «иблис» синоним булараҡ ҡулланыла). 1663 йылғы Мәскәү Библияһында иблис йылан тип аталған, ә «Елизавета» Библияһында (1756) «йылан» да, «аждаһа» ла бер үк мәғәнәлә. XVIII быуат сығанаҡтарында сит телдән ингән «дракон» русса «йылан» тип алына<ref name=korolev>''Королёв Г. И.'' йылан или аждаһа? // Гербоведъ [: журнал]. 1998. № 2 (27).</ref>. XIX быуатта "йылан"ды «аждаһа»ға әйләндерәләр, күрәһең ҡулланышҡа ныҡлы ингән булғандыр. Күренеүенсә, «аждаһа» һәм «йылан» бер үк мәғәнәлә ҡулланыла<ref name=korolev />. [[Файл:Flag of Wales (1959–present).svg|thumb| Уэльс флагында геральдик ҡыҙыл аждаһа]] Шул уҡ ваҡытта Пропп Владимир Яковлевич [[йылан]] менән аждаһаны айырым итеп ҡарай, уныңса, һуңғыһы аҙаҡтараҡ килеп сыҡҡан<ref>''Пропп В. Я.'' Исторические корни волшебной сказки. М.: [[Лабиринт (издательство)|Лабиринт]], 2000. — С. 210.</ref>. А. М. Беленицкий һәм В. А. Мешкерис аждаһа тураһында ҡатмарлы йылан кеүек образ итеп ҡарай, улар йылан төрө, гибрид йән эйәләре тип аңлаталар<ref>''Беленицкий А. М.'', ''Мешкерис В. А.'' [http://kronk.spb.ru/library/belenizky-meshkeris-1986.htm Змеи-аждаһаы в древнем искусстве Средней Азии] // [[Российская археология|Советская археология]]. 1986. — С.16-27.</ref>. Латин һәм рус телдәрендә аждаһа атамаһы күренеше һәм орлоҡтары ғәҙәти булмаған тере организмдарға ҡарата ла ҡулланыла. == Мифологик аждаһа == [[Файл:Egypt.Ra-Apep.01.jpg|thumb|[[Ра]] в образе кота повергает [[Апоп]]а в образе змеи]] Мифологик аждаһа хазина табыу өсөн үтелергә тейешле һынауҙарҙы кәүҙәләндерә. Был ғифриттең кәүҙәһенә инеп үлемһеҙлек тә алып була. Аждаһа менән көрәш — инициациялы мистерия, ваҡытлыса үлем һәм терелеү символикаһына эйә<ref name=abramjan>Змей в источнике (К символике универсального ритуально-мифологического образа) // Семнадцатая научная конференция по изучению Австралии и Океании. Тезисы докладов. М.: Наука, Гл. ред. вост. лит-ры, 1986, с. 1-8</ref>. Шулай уҡ төш күреү, ҡан темалары әһәмиәтле<ref name=abramjan />. Ҡатын-ҡыҙ ағзаһы ҡаны йыланды ылыҡтыра. Йылан фаллик символ, ҡыҙ үҙе лә йылан асыллы. Йыш ҡына аждаһа ҡыҙ менән ҡушылып ҡына үлемен таба<ref name=abramjan />. Йылан-аждаһа ағасҡа йә уның тамырҙарына уралған итеп һүрәтләнә, ул ҡош һәм йылан ҡушылмаһы образында ла була<ref name=abramjan />. Аждаһаның енесе үҙенсәлекле. Һыу бикләгәндә һәм ҡыҙҙарҙы урлағанда ул ир рәүешле. Донъя яралтылыуҙа ул ҡатын сифатлы. Күп мифтарҙа енесе асыҡ түгел<ref name=abramjan />. Аждаһа һыу менән бәйле. Ул һыуҙы бикләп тә ҡуя ала, таштыра ла (ҡойондар, һыу баҫыуҙар)<ref name=abramjan />. Образ трансформацияһы кеше-аждаһа мистик рәүештә үҙгәреүендә сағыла: башта кеше йылан эсендә, шунан тышында, ниһайәт, йылан кеше эсенә инеп ултыра<ref name=abramjan />. Йылан менән көрәшеү мотивы шулай уҡ «төп миф» теорияһына ингән. === Европа мәҙәниәтендә === [[Файл:Paolo Uccello 047b.jpg|thumb|left|Паоло Уччелло ''«Изге Георгийҙың аждаһа менән алышы»'' (ок. [[1456 год]]а).]] [[Файл:Dobryna.jpg|thumb|left|И. Я. Билибин ''«Добрыня һәм йылан»'' (1941)]] Аждаһа Европа мәҙәниәтендә киң таралған. Ул йәһүди, аҙаҡ инде нәсрани дини текстарҙа осрай{{sfn|Zhao|1992|p=165|name=z165}}, шулай уҡ Яңы Ғәһедтә лә бар. Тәүратта ла аждаһа кеүек ғифриттар һүрәтләнә (Левиафан). «Аждаһа» һүҙен туранан-тура ҡулланыу (йәһүдсә תנין, грекса δράκων) Иҫке Ғәһедтә осрай (Втор.32:33, Неем.2:13, Пс.43:20 и 90:13, Иер.51:34), 12 тапҡыр — Иоанн Богослов асыштарында (12:3,4,7,9,13,16,17; 13:2,3,11; 16:13; 20:2). Күпкә һуңғараҡ аждаһа Европа геральдикаһына килеп инә. Яңырыу эпохаһы ижадсылары аждаһаларҙы йыш төшөрә (башлыса антик сюжеттарҙа). == Бөгөнгө мәҙәниәттә == XX быуаттың 60 -сы йылдарында талантлы фәнни фантастика авторҙары аждаһа образынан сакраль мәғәнәне алып ташлай. Абсолют Яуызлыҡ йөрөткән образ урынына кешенең дуҫы статусы, хатта йорт хайуаны рәүешендә лә һүрәтләп ҡуялар. XX быуат аҙағы XXI быуат башы тағы ла арыраҡ китә — аждаһа ыңғай геройға ла әйләнеп китәу<ref name=mirf1>{{статья|автор=Александр Зорич|заглавие=Сила, слабость и боевое применение аждаһаов|оригинал=|ссылка=http://www.mirf.ru/Articles/art291.htm|автор издания=|издание=Мир фантастики|тип=|место=|издательство=|год=2003|выпуск=|том=|номер=2|страницы=|isbn=}}</ref>. 1996 йылда «Аждаһа йөрәге» фильмы аждаһаны типик булмағанса кеше рәүешле итеп күрһәтә һәм кешеләрҙең күңелен яулай<ref>[http://www.mirf.ru/Reviews/review3085.htm Мир Фантастики — Рецензия на фильм «Сердце аждаһаа»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113055005/http://www.mirf.ru/Reviews/review3085.htm |date=2010-01-13 }}</ref>. Джорджа Локхарда һәм Павел Шумил аждаһалары кешенән яманыраҡ ҡына түгел, улар хатта рухи, физик сифаттары һәм технологияны үҫештереү йәһәтенән яҡшыраҡ та булып сыға<ref name=mirf1 />. Заман аждаһаларын Тодд Локвуд, Майкл Уэлан, Ларри Элмор, Кит Паркинсон, Джеральд Бром, Фрэнк Фразетта, Джефф Изли, Владимир Бондарь, Джон Хоу кеүек рәссамдар һынландыра. Аждаһа классификацияһы компьютер уйындарында, фэнтези әҙәбиәттә ҡулланыла<ref name=lki>[[Ленский, Андрей Юрьевич|Ричард Псмит (Андрей Ленский)]] [http://www.lki.ru/text.php?id=3699 аждаһаы] // Лучшие компьютерные игры. № 9 (70), сентябрь 2007 (385)</ref>. Аждаһаны татуировка итеп тә эшләйҙәр<ref>[http://www.vokrugsveta.ru/quiz/121/ «О чём может рассказать ирэдзуми?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171127121715/http://www.vokrugsveta.ru/quiz/121/ |date=2017-11-27 }} — журнал «Вокруг Света», 23.10.2006.</ref>. Уэльс принцы (король Эдуард VII) тәненә Японияның иң мәшһүр оҫтаһынан аждаһа һүрәте төшөрткән булған. Донъялағы иң ҙур татуировка ла — аждаһа. Ул 1804 20 япон кешеһе тәненә төшөрөлгән булған<ref>Ева Ждановская «[http://www.mk-piter.ru/2003/08/20/032/index.html Татуировка: изобразительное искусство или китч?]» // «МК в Питере», 20.08.2003</ref>. Аждаһа образы заманға ярашлы үҙгәртелһә лә, уға сиркәү кире ҡарашлы. 2010 йылда Варнала ([[Болгария]])алтын йомортҡа тотҡан ике аждаһа (ир һәм ҡатын енесле) һыны динле нәсраниҙарҙың нәфрәтен уятты. Улар скульптура композицияһы яуызлыҡты һынландыра, ә аждаһалар — иблистәр тип һанай<ref>{{cite web|date=28.10.2010|url=http://www.sedmitza.ru/news/1602979.html|title=Языческий памятник возмутил православных горожан болгарской Варны|publisher=Седмица.Ru|accessdate=2010-11-02|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/617AaANoe?url=http://www.sedmitza.ru/news/1602979.html|archivedate=2011-08-21}}</ref>. === Күңел асыуҙа === [[Файл:Sg sentosa dragon mfountain.jpg|thumb|Fountain Gardens -ҡа ингән ерҙә «Аждаһа фонтаны» ([[Сингапур]])]] [[Файл:Air New Zealand, Boeing 777-300ER (Smaug Livery), ZK-OKO - LHR (11344028005).jpg|thumb|аждаһа [[Смауг]] из [[Хоббит: Пустошь Смауга|экранизации]] 2013 года повести «Хоббит, или Туда и обратно» Дж. Р. Р. Толкина изображён на самолёте новозеландской авиакомпании]] Аждаһа һыны менән йыш ҡына тематик парктарҙы биҙәйҙәр. Мәҫәлән, «аждаһа фонтаны» сингапур паркына ингән ерҙә тора, ул 1989 йылда төҙөлгән. 2007 йылда төҙөлөш башланыу сәбәпле парк аждаһаһы менән алып ташлана. Парк өҫтөндә ауыҙынан ут сығарыусы виверна рәүешендә парамотор осоп йөрөй<ref>{{cite web|author=|date=8.12.2012|url=http://www.popmech.ru/article/12187-mehanika-volshebstva/|title=Механика волшебства: аждаһаы нашего времени|publisher=Популярная механика|accessdate=2012-12-12|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CvnMLIKC?url=http://www.popmech.ru/article/12187-mehanika-volshebstva/|archivedate=2012-12-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121212202206/http://www.popmech.ru/article/12187-mehanika-volshebstva/ |date=2012-12-12 }}</ref>. Гарри Поттер донъяһынан шундай уҡ персонаж паркта Universal Studios Florida Diagon бинаһы ҡыйығында ултыра. === Ғифрит тураһында күҙ аллауҙар === Иллюстратор Тодд Локвуд фекеренсә, аждаһа [[бесәй]]ҙәргә ныҡ оҡшаған, ә бына йыланға һәм кеҫәрткегә оҡшаш була алмай. Аждаһалар осоп йөрөр өсөн көслө мускулатуралы булырға тейеш. Рәссам уларҙы шулай уҡ уйлай белгән көстәр тип һанай<ref name=zlot>Дмитрий Злотницкий «аждаһаы — разумные создания!» // «Мир Фантастики» № 48, август 2007</ref>. == Башҡорт мифологияһында Аждаһа == Башҡорт мифологияһында Аждаһа ауыҙынан ут бөркөп торған күп башлы яуыз зат. «Меңйәшәр аждаһаны еңгән егет», «Әхмәт батыр менән Хоҙайбирҙе батыр» кеүек әкиәттәр персонажы. Фарсы мифологияһындағы Ажи-Дахакаға барып тоташа. Башҡорттар инаныуынса, йөҙ йыл йәшәгән йылан Аждаһаға әйләнә. Ул йылға-күлдәрҙә, һыулы урындарҙа йәшәй, уларға идара итә — ҡоролоҡ яһай ала йә ташҡындар, ғәрәсәттәр ебәрә. Унан һыу һорап алыр өсөн кешеләр ҡыҙҙарын уға ашарға биреп торорға мәжбүр була. 500—1000 йыл йәшәгәне Юха йыланға әйләнә, ти. Уны халыҡтың батырҙары ғына еңә алған.<ref>Галин С.Ә. Тел асҡысы халыҡта: башҡорт фольклорының аңлатмалы һүҙлеге.- Өфө, 2009</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Змей (мифология) * Виверна * Динозавры * Левиафан * Орден дракона * Святой Георгий и дракон (фотография)]] — постановочная фотографияЛ Льюиса Кэрролла, созданная в 1875 году. == Иҫкәрмәләр == {{примечания|2}} == Әҙәбиәт == * [[s:БЭАН/дракон|дракон]] в Библейская энциклопедия архимандрита Никифора|Библейской энциклопедии архимандрита Никифора * {{ВТ-ЭСБЕ|дракон, в мифологии}} * аждаһа // Мифологический словарь/ Гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.:[[Советская энциклопедия]], 1990. — 672 с. * Siecke E. «Drachenkampfe». Lpz., 1907 Mythologische Bibliothek, Bd 1. Н 1); * Smith G. E. «The evolution of the dragon». Manchester, 1919. * Bolsche W., Drachen. «Sage und Naturwissenschaft». Stuttg., 1929; * {{cite book |last=Zhao, Qiguang |title=A study of dragons, East and West. |location=New York; Berlin; Bern; Frankfurt/M.; Paris; Wien; Lang. |publisher=Peter Lang Publishing|year=1992|pages=247|isbn=978-0820417585|ref=Zhao}} * «Мифологический бестиарий от Алконоста до Ягила». Калининград, 1999 г * {{книга|автор=Дёмин В. Н.|заглавие=драконы. Миф и реальность|место=М.|издательство=ФАИР-ПРЕСС|год=2006|страниц=480: ил.|isbn=5-8183-1044-2|тираж=2600|ref=Дёмин}} * Галин С.Ә. Тел асҡысы халыҡта: башҡорт фольклорының аңлатмалы һүҙлеге.- Өфө, 2009 == Һылтанмалар == * [http://www.chinapage.com/dragon1.html Китайские драконы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130321013845/http://www.chinapage.com/dragon1.html |date=2013-03-21 }}{{ref-en}} (фотографии с пояснениями) * [http://www.varvar.ru/arhiv/slovo/drakon.html Иконография драконов в Варварской энциклопедии]{{ref-ru}} * [http://www.newacropolis.ru/magazines/9_2005/drakony/ Анна Кривошеина «драконы»]{{Недоступная ссылка|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://dragonology.ru/чжао-цигуан-глава-1/ Чжао Цигуан «Исследование драконов, Восток и Запад», глава 1 «Наш подход к драконологии»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191230223217/http://dragonology.ru/%D1%87%D0%B6%D0%B0%D0%BE-%D1%86%D0%B8%D0%B3%D1%83%D0%B0%D0%BD-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0-1/ |date=2019-12-30 }} {{ref-ru}} [[Категория:Мифология]] [[Категория:Мифик хайуандар]] hudmdax79d4ddn2kup9y3ae1oq306x3 0 130090 1301364 1202396 2026-07-25T08:47:08Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301364 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Антве́рпен''' ({{Lang-nl|{{audio|Be-nl Antwerpen.ogg|Antwerpen}}}}<span class="unicode audiolink">[[Медиа:Be-nl Antwerpen.ogg|Antwerpen]]</span> <span class="metadata audiolinkinfo"><small>([[:Файл:Be-nl Antwerpen.ogg|мәғл.]])</small></span> {{Ipa|[ˈɑntˌʋɛrpə(n)]}}, {{Lang-fr|Anvers}} {{Ipa|[ɑ̃vɛʁs]}}, кбш.-флам. Antwerpn) — [[Бельгия|Бельгияның]] Фламанд төбәгендәге [[ҡала]]. Ҙурлығы буйынса илдә икенсе ҡала ([[Брюссель|Брюсселдән]] һуң), Фландрияның иң ҙур ҡалаһы. Антверпен провинцияһының административ үҙәге. Ҡала Шельда йылғаһының ике яҡ ярында ла урынлашҡан. Диңгеҙ порты булараҡ, донъяның иң эре егерме порты иҫәбенә инә һәм Европала Нидерландтағы Роттердамдан ҡала икенсе урынды биләй<ref>[http://aapa.files.cms-plus.com/Statistics/WORLD%20PORT%20RANKINGS%202010.pdf «World Port Rankings 2010». American Association of Port Authorities. 2010]</ref>. == Этимология == Ауыҙ-тел ижадына ярашлы, ҡаланың исеме мифик бәһлеүән Дрюон Антигон тураһындағы легенданан килеп сыҡҡан. Бәһлеүән Шельдалағы күпер төбөндә йәшәгән һәм йылға аша сығыусыларҙың һәр береһенән хаҡ алып торған. Түләргә теләмәгәндәрҙе ҡот осҡос яза көткән: бәһлеүән уларҙың ҡулдарын йолҡоп алған да үҙҙәрен һыуға ырғытҡан. Әммә бер заман уны Брабо тигән Рим яугире еңә. Брабо яуыздың үҙенең ҡулдарын сабып өҙә лә уны Шельдаға ырғыта. Халыҡ һөйләүенсә, нәҡ ошо ваҡиғанан ҡаланың атамаһы хасил булған: [[Нидерланд теле|нидерландсанан]] «hand werpen» — «ҡулды ташларға» була<ref>[http://www.belgiumview.com/belgiumview/tl1/view0000599.php4 Brabo Antwerpen 1 (centrum) / Antwerpen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171204171118/http://www.belgiumview.com/belgiumview/tl1/view0000599.php4 |date=2017-12-04 }} (Dutch)</ref>. == Тарихы == Стен замогы менән ҡаланың барлыҡҡа килеү ваҡыты асыҡланмаған, әммә VII быуаттан да иртәрәк түгелдер тип һанала. XV быуатта, Нидерландта Бургунд нәҫеле хакимлыҡ иткәндә, сит илдәрҙең бөтә сауҙа вәкиллектәре Антверпенда урынлашҡан була. Нидерланд ихтилалы башланғас, Антверпен баш күтәреүселәр яғында була, сөнки сауҙагәрҙәр сословиеһында протестанттар күпселекте тәшкил итә<ref>Pirenne H. Histoire de Belgique. IV, 1927, p.78</ref>. 1585 йылда ҡала ҡамала һәм Александр Пармскийҙың испан ғәскәрҙәре тарафынан яулап алына. Ошо сәбәпле иҡтисади әүҙемлек тиҙ арала төньяҡҡа, башлыса [[Амстердам]]ға күсә. 1589 йылға Антверпен халҡы кәмеп, 42 мең кешегә ҡала. Мюнстер солохо Республикаға Шельда тамағының ике яры буйындағы ерҙәрҙе тапшыра, ә Антверпен ҡалаһын испандарға ҡалдыра, өҫтәүенә, Антверпенды диңгеҙҙән айыра. Был Шельда буйлап суднолар йөрөүен туҡтатыуҙы һәм ҡаланың сауҙа эшмәкәрлеген юҡҡа сығарыуҙы аңлата. Францияла власҡа [[Наполеон I]] килгәс, Антверпен яңырыу кисерә, сөнки ул ҡалала хәрби порт асырға ҡарар итә. 1803 йыл 21 июль декреты менән Антверпен Франция төньяғында беренсе хәрби порт тип иғлан ителә, 1813 йылға тиклем француздар уның гаванендә верфтәр һәм ике ҙур док төҙөү менән мәшғүл була, төҙөлөш 33 миллион франкҡа төшә<ref name="ЭСБЕ">{{ВТ-ЭСБЕ}}(рус.)</ref>, шулай уҡ ҡалаға эре суднолар инә алһын өсөн Шельданы киңәйтеү эштәре лә алып барыла<ref name="world and its people">{{Cite book|last=Dunton|year=1896|first=Larkin|title=The World and Its People|publisher=Silver, Burdett|page=163}}</ref>. Наполеон Антверпенды үҙенең флоты өсөн бик ҙур хәрби-диңгеҙ базаһына әйләндерә, ул 42<ref>{{Китап|автор=[[Никонов, Александр Петрович|Никонов А.П.]]|заглавие=[[Наполеон: Попытка № 2]]|место=СПб.|издательство=[[Питер (издательство)|«Питер»]], НЦ ЭНАС, ISBN 978-5-93196-990-9, ISBN 978-5-4237-0004-1|год=2008|страниц=376|тираж=4000}}</ref> ут һыҙығы карабын һыйҙырыу мөмкинлегенә эйә була. [[1830 йыл]]да, [[Бельгия]] ихтилалы ваҡытында, Антверпен гарнизоны башлығы Давид Хендрик Шассе 17 октябрҙә ҡамау хәлен иғлан итә. Шассе цитаделде ике йыл буйы тота һәм, ниһайәт, бирелергә мәжбүр була. 1834 йылда [[Нидерланд]]тан айырылған Бельгияның дәүләт сиген билдәләгәндә, голланд короленән ришүәт алған Талейран Антверпенды [[Англия]] протектораты аҫтындағы «ирекле ҡала» тип иғлан итергә тәҡдим индерә. Артабан янъял сыҡҡанлыҡтан дипломат отставкаға китергә мәжбүр була. Һуңынан барыбер Антверпен Бельгия составына инә. Антверпендың иҡтисади әһәмиәте кәмеүгә ҡарамаҫтан, ул Көньяҡ Нидерландтың эре художество һәм мәҙәни үҙәге булып ҡалыуын дауам итә. XIX йыл аҙағынан порттың киңәйеүенә бәйле иҡтисади күтәрелеш башлана. Антверпен [[1903 йыл]]да гимнастика буйынса донъя чемпионатын ҡабул иткән беренсе ҡала була. [[Беренсе донъя һуғышы]] ваҡытында Льеж эргәһендә еңелгәндән һуң Бельгия армияһы Антверпенға сигенә. Антверпен 11 көн ҡамауҙа тора. Солох төҙөлгәнгә тиклем ул немец оккупацияһында була. [[1920 йыл]]ғы VII йәйге [[Олимпия уйындары]] Антверпенда үтә (14—29 август). == Иҫтәлекле урындары == [[Файл:OLV-kathedraal_Antwerpen.jpg|мини|Антверпен Алла Әсәһе соборы]] * «Антверпен-Үҙәк» тимер юл вокзалы<br /> * Антверпен зоопаркы — [[1843 йыл]]да асылған, хайуандарҙың 770 төрө бар. Донъялағы иң боронғо зоопарктарҙың береһе * Фламанд операһы * Пеликанстрат урамы, унда ювелир магазиндары бик күп * Стен замогы, унда судносылыҡ музейы, Оҙон Ваппер һәйкәле бар [[Файл:Het_Steen_(Antwerp).jpg|мини|265x265пкс|Урта быуаттарҙағы Стен замогы]] * Ҡала ратушаһы һәм Брабо фонтаны * Антверпен Алла Әсәһе соборы * Изге Павел соборы * Рубенс йорто * Король нәфис сәнғәт музейы * Ан де Стром музейы * Плантен-Моретус музейы<br /> * Хәҙерге заман сәнғәте музейы * Майер ван ден Берг музейы * Schelde Vrij (Азат Шельда) монументы * Суд бинаһы * [[Пётр I]] һәйкәле * Мидделхейм скульптуралар музейы ([[:nl:Openluchtmuseum voor beeldhouwkunst Middelheim]]) * Ден Брандт паркындағы замок ([[:nl:Nachtegalenpark]]) * Рус телен, мәҙәниәтен һәм тарихын өйрәнеү үҙәге<br /><ref>[http://www.rusk.ru/newsdata.php?idar=725916 В Бельгии открылся Центр изучения русской культуры]</ref> == Иҡтисады == [[:en:American Association of Port Authorities (AAPA)|American Association of Port Authorities (AAPA)]] мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Антверпен порты 2005 йылда тоннажы буйынса донъяла 17-се, Европала Роттердамдан ҡала икенсе була. Эре сәнәғәт үҙәге: нефть химияһы, машиналар эшләү һәм башҡа сәнәғәт тармаҡтары, атом энергетикаһы үҫешкән. Антверпен — бриллианттар эшкәртеү һәм һатыу буйынса донъя үҙәге. Эре белем биреү үҙәге: Антверпен университеты, бер нисә юғары уҡыу йорто эшләй. Ҡалала эшһеҙлек кимәле — илдә иң юғарыһы. == Транспорт == [[Файл:PCC_Lambermontplaats.jpg|мини|Антверпен трамвайы]] Тиҙлекле автомагистралдәр Антверпенды Гент, [[Брюссель]], Хасселт, Бреда ([[Нидерланд]]) менән бәйләй. Антверпенды юғары тиҙлекле тимер юлға ҡушыу бара. Ҡаланың төп вокзалы — Антверпен-Үҙәк. Antwerpen-Noord — Европала ҙурлығы буйынса икенсе урында торған сортлау станцияһы. Ҡала йәмәғәт транспорты автобустарҙан, ҡәҙимге һәм ер аҫты трамвайҙарынан (антверпенлылар үҙҙәре уны «метро» ти) тора. Антверпен халыҡ-ара аэропорты ҡала үҙәгенән 2 километрҙа Дёрне районында урынлашҡан. Төп осоу йүнәлештәре — Лондон һәм Манчестер. Ҡаланан 45 километрҙа Брюссель аэропорты урынлашҡан, уның менән Антверпен араһында поездар һәм автобустар йөрөп тора. Брюссель-Шарлеруа аэропорты ла әллә ни алыҫ түгел. == Муниципалитет == Муниципалитетҡа Антверпен ҡалаһы һәм бер нисә ваҡ ҡала инә, ул туғыҙ районға бүленә: * Антверпен * Берхем * Берендрёхт-Зандфлит-Лилло * Borgerhout * Дёрне * Экерен * Хобокен * Мерксем * Вилрейк (Wilrijk) == Мәҙәниәт == 17 быуатта Антверпендың сәнғәт ҡалаһы тигән даны була, сөнки һынлы сәнғәт мәктәбе билдәле рәссамдарҙы йыя. Унда [[Питер Пауль Рубенс|Рубенс]], ван Дейк, Йорданс һәм башҡа бик күп оҫталар ижад итә. == Спорт == Антверпендың «Антверпен» (Royal Antwerp Football Club) тип аталған футбол клубы бар. 1880 йылда ойошторолған. 16649 тамашасы һыйышлы «Босэйлстадион» стадионында шөғөлләнә. == Иҫкәрмәләр == {{примечания|2}} == Әҙәбиәт == * Военный энциклопедический лексикон<br /> == Һылтанмалар == * {{ВТ-ЭСБЕ|Антверпен}}(рус.) * [http://www.antwerpen.be/ Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203060209/http://www.antwerpen.be/ |date=2011-02-03 }}{{Ref-nl}}(нид.){{Ref-en}}(инг.){{Fr icon}}(фр.){{Ref-de}}(нем.) * [http://www.visitantwerp.be/ Официальный туристический сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060423195703/http://www.visitantwerp.be/ |date=2006-04-23 }}{{Ref-nl}}(нид.){{Ref-en}}(инг.){{Fr icon}}(фр.){{Ref-de}}(нем.) [[Категория:Ганза]] [[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]] [[Категория:Йәйге Олимпия уйындары баш ҡалалары]] 3v2c0j1uprltnjdct3ohs0r47w566g7 0 135651 1301366 1299564 2026-07-25T10:27:03Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301366 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:карта Арктики.png|thumb|250px]] '''Арктика''' ({{lang-el|[[wikt:ἄρκτος|ἄρκτος]]}} — «инә айыу», {{Lang-el2|[[wikt:ἀρκτικός|ἀρκτικός]]}} — «[[Оло Етегән (йондоҙлоҡ)|Оло Етегән]] йондоҙлоғо аҫтында», «төньяҡтағы») — [[Ер]]ҙең [[Төньяҡ полюс]]ҡа тоташҡан берҙәм физик-географик районы, үҙ эсенә [[Евразия]] менән [[ Төньяҡ Америка]] ҡитғалары ситтәрен, тотош тиерлек [[Төньяҡ Боҙло океан]]ды һәм уның утрауҙарын ([[Норвегия]]ның яр буйы утрауҙарынан тыш), шулай уҡ [[Атлантик океан|Атлантик]] һәм [[Тымыҡ океан|Тымыҡ]] океандарҙың терәлеп ятҡан өлөштәрен алып тора. Арктиканың көньяҡ сиге тундра зонаһының көньяҡ сигенә тап килә<ref>[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%AD%D0%A1 БЭС], статья «Арктика»</ref>. Майҙаны — 27 млн км² самаһы; ҡайһы берҙә Арктиканы көньяҡтан Төньяҡ поляр түңәрәк (так как 66° 33′) менән сиктәш итәләр, был осраҡта уның майҙаны 21 млн км²<ref name="GSE">{{статья|заглавие=Арктика|издание=[[Большая Советская Энциклопедия]]. 3-е изд.|ответственный=Гл. ред. [[Прохоров, Александр Михайлович|А. М. Прохоров]]|том=2. Ангола — Барзас|издательство=Советская Энциклопедия|место=М.|год=1970|страницы=203—205|ссылка=}}</ref> була. == Тәбиғәте == === Флораһы. Фаунаһы === Арктикала кәрлә ҡыуаҡтар, бөртөклөләр, үләндәр, лишайлыҡтар һәм мүк үҫә. Йәйге түбән температуралар төрҙәрҙең әҙлегенә һәм үҫемлектәрҙең бәләкәй булыуына сәбәпсе. Арктикала [[ағас]]тар юҡ, әммә уның йылы өлөшөндә ике метр бейеклеккә еткән ҡыуаҡтар осрай, ә күрән, мүк һәм лишай ҡалын түшәмә хасил итә. Арктика сүллеге — тәбиғәт зоналарының иң төньяҡтағыһы — ғәмәлдә үҫемлектәрһеҙ; мүк һәм лишай кеүек күҙәнәкле үҫемлектәр өҫтөнлөк итә, һирәк-мирәк поляр мәк кеүек үләндәр осрай. Арктика — һарыҡ-үгеҙ, ҡырағай төньяҡ боланы, ҡар бәрәне, аҡ айыу кеүек уникаль хайуандар йәшәгән төбәк. Тундраның үлән ашаусы хайуандары: арктика аҡҡуяны, лемминг, һарыҡ-үгеҙ һәм ҡырағай төньяҡ боланы. Улар [[аҡ төлкө]] менән [[бүре]] өсөн аҙыҡ булып хеҙмәт итә. Поляр айыу ҙа ҡырағай йыртҡыстарға инә, ул боҙҙан тороп диңгеҙ хайуандарына һунар итеүгә өҫтөнлөк бирә. Һалҡын төбәктәр өсөн ҡоштарҙың һәм диңгеҙҙәге йән эйәләренең күп төрҙәре эндемик булып тора. Бынан тыш Арктикала ҡоно, [[аҫ]] һәм оҙон ҡойроҡло йомран йәшәй. Поляр йәйҙә тундрала миллиондарса күсмә ҡош оя ҡора. Арктика диңгеҙҙәрендә тюлендәр, морждар, кит һымаҡтарҙың бер нисә төрө (мыйыҡлы кит, нарвал, косатка, белуха) йәшәй. === Рельефы === Рельеф үҙенсәлектәре йәһәтенән Арктикала түбәндәгеләрҙе айыралар: [[ҡитға]] сығышлы утрауҙар һәм ҡитғаларҙың терәлеп ятҡан ситке һыҙаттары менән шельф һәм Арктик бассейн. Шельф өлкәһенә [[Баренц диңгеҙе|Баренц]], [[Кара диңгеҙе|Кара]], [[Лаптевтар диңгеҙе|Лаптевтар]], [[Көнсығыш Себер диңгеҙе|Көнсығыш Себер]] һәм [[Чукот диңгеҙе|Чукот]] диңгеҙҙәре инә. Рәсәй Арктикаһының ҡоро ер шельфы башлыса тиҙелектән тора; урыны-урыны менән, айырыуса утрауҙарҙа, таулы. Үҙәк өлөшө — Арктик бассейн, тәрән соҡорҙар (5527 метрғаса) һәм һыу аҫты тауҙары өлкәһе. Арктиканың иң юғары нөктәһе — Гунбьёрн тауы (Гренландия). === Үҙенсәлектәре === Тәбиғәтенең үҙенсәлектәре: түбән радиация балансы, йәйге айҙарҙа һауаның уртаса температураһы 0 °C самаһы, кире уртаса йыллыҡ температура, боҙлоҡтар һәм күп йылдар буйы туң тоҡомдар, тундра үҫемлектәре һәм арктик сүллектәр хас. Иң һыуыҡ ҡышҡы ай булған ғинуарҙың уртаса температуралары Арктика районының көньяғында Цельсий буйынса −2…−4 градустан Баренц диңгеҙенең төньяғында [[Гренланд диңгеҙе]]нең көнбайышында, [[Баффин диңгеҙе|Баффин]] һәм [[Чукот диңгеҙе|Чукот]] диңгеҙҙәрендә −25 градусҡаса, Себер районында, Канада һәм уның буйындағы Арктика бассейнында −32…−36 градустан Гренландия уртаһында −45…−50 градусҡаса тирбәлә. Был райондарҙа минималь температуралар ҡайһы берҙә −55…−60 градусҡа тиклем түбәнәйә, тик Арктика бассейнында ғына −45…−50 градустан да түбән төшмәй. Тәрән циклондар үтеп ингәндә температура −2…−10 °C тиклем күтәрелеп китә. Арктика бассейнында июлдең уртаса температуралары — 0…−1 °C. Диңгеҙ акваторияларының боҙлолоғо — ҡыш 11 млн км² һәм йәй 8 млн км² самаһы. === Тәбиғәт ресурстары === Арктикала [[нефть]] һәм газдың иҫ киткес күп запастары бар. АҠШ-тың Геология хеҙмәте баһалауы буйынса, Арктикала нефть запасы (шельфта ла, ҡоро ерҙә лә) 90 млрд баррель тәшкил итә<ref>[http://pubs.usgs.gov/fs/2008/3049/fs2008-3049.pdf Circum-Arctic Resource Appraisal: Estimates of Undiscovered Oil and Gas North of the Arctic Circle] Публикация USGS. — 2008.</ref>. «Бритиш Петролеум» мәғлүмәттәре буйынса, донъяла йыл һайын яҡынса 584 миллион баррель нефть тотонола (көнөнә 1,6 миллион баррель күләмендәге уртаса көнлөк күрһәткестән сығып иҫәпләгәндә)<ref>[http://bp.com/statisticalreview Statistical Reviewof World Energy] Публикация BP. — 2012.</ref>. Шулай итеп, нефткә әлеге ихтыяж күләменән сығып иҫәпләгәндә, Арктика нефте 154 йылға етәсәк. Әммә Арктикала тәбиғәт ресурстарын сығарыу ҡатмарлы һәм экология йәһәтенән хәүефле. Арктиканың ҡырыҫ климаты шарттарында авариялар ихтималлығы күп тапҡырҙарға арта. Нефть түгелеү эҙемтәләрен бөтөрөү эштәрен бейек тулҡынлы штормдар, ҡуйы томан, күп метрлы ҡалынлыҡтағы боҙҙар ҡатмарлаштыра. Авария айҙарға һуҙыла торған поляр төн ваҡытында булһа, эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн ҡараңғыла тоҫмаллап ҡына эшләргә тура киләсәк. Тағы бер хәүефте айсбергтар тыуҙыра, улар менән бәрелешеү нефть сығарыусы платформаларҙы ҡыйратырға һәләтле буласаҡ. Айсбергтар менән көрәшеү өсөн брандерҙар — яныусан матдәләр тейәлгән караптар (бындай караптар диңгеҙҙәге һуғыштарҙа дошман судноларын яндырыу һәм юҡ итеү өсөн ҡулланылған) — файҙаланыу планлаштырыла. Арктиканың шельфында беренсе булып «Газпром нефть» нефть сығара башлай: нефть 2013 йылдың декабрендә Печора диңгеҙендә Приразломный ятҡылығында алына. Нефть сығарыу «Приразломная» платформаһынан алып барыла — ул Арктикала эшләүгә махсуслашҡан. Платформа «нулле ҡалдыҡтар» системаһы менән йыһазландырылған — бөтә ҡалдыҡтар, шул иҫәптән быраулау ҡалдыҡтары ла, ярға сығарыла йә йотҡос махсус скважинаға һурҙырыла. Платформа диңгеҙ төбөндә тора (ятҡылыҡ урынында тәрәнлек — ни бары 20 метр), скважиналар платформаның нигеҙендә урынлашҡан һәм тирә-яҡ мөхиттән үтә юғары ныҡлыҡтағы плакирланған ҡорос менән көпләнгән 3 метрлы бетон диуарҙар менән уратып айырылған. Тәүге арктик нефть Arctic oil (ARCO) тигән атама ала һәм Приразломныйҙан 2014 йылдың апрелендә тейәп оҙатыла<ref>[http://www.gazprom-neft.ru/press-center/news/1101279/?sphrase_id=91260 Пресс-релиз «Отгружена первая нефть арктического шельфа России»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422064645/http://www.gazprom-neft.ru/press-center/news/1101279/?sphrase_id=91260 |date=2016-04-22 }}</ref>. Экологик ойошмалар, мәҫәлән, «[[Гринпис]]» һәм Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт фонды, Арктикала нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеүгә ҡаршы сыға. «Арктика шельфын …үҙләштермәй тороп, Рәсәйҙең 2020 йылға тиклемге Энергетика стратегияһы бурыстарын хәл итеп булмаясаҡ»<ref>В. Каминский, директор [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%9D%D0%98%D0%98%D0%9E%D0%BA%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F ВНИИОкеангеология]. — Цит. по: {{cite web|url=http://www.interfax.ru/business/txt/3846|title=Арктика раздора|author=З. Данаева|date=2008-03-11|work=|publisher=[[Interfax]]|accessdate=2014-01-30|lang=}}</ref>. Рәсәйҙең иң ҙур газ ятҡылыҡтары — көнбайыш Арктикала урынлашҡан Штокмановское, Русановское һәм Ленинградское ятҡылыҡтары. === Арктика климатының үҙгәреүе === Арктика климаты һуңғы 600  йыл эсендә һиҙелерлек тирбәлеүҙәр кисерә. Ошо осор эсендә өс-дүрт йылыныу була. Ғалимдар Рәсәй Арктикаһының ғәҙәттән тыш йылыныуы XXI быуаттың 30-сы йылдарында булыр тип фараз итә<ref>{{статья|автор=Клименко В. В., Астрина Н. А.|заглавие=Документальные свидетельства сильных колебаний климата российской Арктики в XV—XX вв.|ссылка=http://www.socionauki.ru/journal/articles/129557/|издание=[[История и современность (журнал)|История и современность]]|тип=Журнал|год=2006|номер=1|страницы=179—217}}</ref>. ==== Температура ==== [[Файл:Arctic_big_rus.svg|мини|314x314пкс|Ҡыҙыл һыҙыҡ июлдәге 10 °C изотермаһын күрһәтә]] Тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, Арктикала температура ҡалған донъялағыға ҡарағанда ике тапҡырға шәберәк күтәрелә. Ошо арҡала төбәктәге үҫемлектәр һәм хайуандарҙың күп төрҙәре юҡҡа сығыуы ихтимал. Йылыныу Арктиканың ерле халыҡтары өсөн дә хәүефле — уларҙың туҡланыуы һәм тормош рәүеше үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһына туранан-тура бәйле. Арктика һәм Арктик илдәр халыҡтарының мәнфәғәттәрен яҡлауға [[Арктика кәңәшмәһе]] ойошмаһы вәкәләтле. ==== Арктика боҙҙары ==== Арктика боҙҙары Ерҙең климатик системаһы өсөн ғәйәт ҙур әһәмиәткә эйә. Боҙ бүрек ҡояш нурҙарын сағылдырып кире ҡайтара һәм планетаға артыҡ йылынырға ирек бирмәй. Бынан тыш, арктик боҙҙар океандарҙағы һыу циркуляцияһы системаларында мөһим урын биләй. Арктика боҙҙарының дөйөм массаһы, 1980-се йылдар менән сағыштырғанда, 70 процентҡа ҡалған<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/science/2012/08/120827_arctic_ice_record_low.shtml Площадь льдов в Арктике достигла рекордно низкого уровня]</ref>. 2012 йылдың сентябрендә, Гидрометүҙәк мәғлүмәттәре буйынса, боҙ бүректең майҙаны бөтә күҙәтеү осоронда иң бәләкәй күләмгә еткән һәм 3346,2 мең км² тәшкил иткән. Айырыуса [[Лаптевтар диңгеҙе]]ндә, [[Көнсығыш Себер диңгеҙе]]ндә, [[Чукот диңгеҙе]]ндә күрһәткестәр түбән — норманың 65 проценты. Боҙҙоң тығыҙлығы ла кәмей<ref>[http://www.meteoinfo.ru/news/1-2009-10-01-09-03-06/6488-15012013- 15.01.2013: Итоги 2012 года и прогноз на вторую половину января. Пресс-конференция директора Гидрометцентра России Романа Вильфанда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119102736/http://www.meteoinfo.ru/news/1-2009-10-01-09-03-06/6488-15012013- |date=2013-01-19 }}</ref>. 2013—2014 йылдарҙа боҙ яйыраҡ ирей<ref>[http://www.gismeteo.ru/news/klimat/ploschad-ledyanogo-arkticheskogo-pokrova-dostigla-godovogo-minimuma/ GISMETEO.RU: Площадь ледяного арктического покрова достигла годового минимума | Климат | Новости погоды]</ref><ref>[http://www.ijis.iarc.uaf.edu/en/home/seaice_extent.htm Arctic Sea-Ice Monitor] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20091223040005/http://www.ijis.iarc.uaf.edu/en/home/seaice_extent.htm|date=2009-12-23}}</ref>. Америка ғалимдары билдәләүенсә, һуңғы йылдарҙа боҙ япма майҙаны йылдам кәмей. 2015 йылдың 25 февраленә был күрһәткес 14,54 млн  км² тәшкил итә. Ә 1981—2010 йылдарҙа Арктикалағы боҙҙар майҙаны уртаса 15,64 млн  км² була. == Арктиканы үҙләштереү == Оҙаҡ ваҡыттар Арктика кеше йәшәү өсөн ҡулайһыҙ (''«үле ер»''), һыу менән дә, ҡоро ер буйлап та йөрөп булмай торған территория тип иҫәпләнә. [[XI быуат]]та рус диңгеҙселәре [[Төньяҡ Боҙло океан]] диңгеҙҙәренә сыға. [[XII быуат|XII]]—[[XIII быуат]]тарҙа — Вайгач, Яңы Ер, [[XV быуат]] аҙағында Шпицберген архипелагы утрауҙары, Айыу утрауы асыла. [[XVI быуат]]тың беренсе яртыһында Боҙло океан бассейнының тәүге картаһы барлыҡҡа килә, ул Д. Герасимов һыҙымы буйынса төшөрөлә. Төньяҡ диңгеҙ юлының көнбайышындағы [[Төньяҡ Двина]]нан [[Обь]] тамағында Таз ҡултығына тиклемге өлөшө («Мангазея диңгеҙ юлы» тип йөрөтөлә) үҙләштерелә. [[XVII быуат]]тың 30-40-сы йылдарында рус сәйәхәтселәре Иван Ребров, Илья Перфильев, Михаил Стадухин Төньяҡ диңгеҙ юлының [[Лена]] тамағынан [[Колыма]] тамағына тиклемге көнсығыш өлөшөн үҙләштерә. Семён Дежнёв Колыма тамағынан ҡитғаның иң көнсығыш нөктәһенә тиклемге аралыҡты диңгеҙ менән үтә һәм 1648 йылда [[Беринг боғаҙы|Азия менән Америка араһындағы боғаҙҙы]] аса<ref>Всемирная история. Т.IV.— М., 1958.— С. 100.</ref>. Бөйөк төньяҡ экспедицияһында (1733—1743) Төньяҡ Боҙло океандың бөтә Себер яры Оло Баранов моронона тиклем тикшерелә, тасуирлана һәм картаға төшөрөлә. 1874 йылдан парҙа йөрөгән судноларҙа [[Кара диңгеҙе]] аша Обь һәм [[Йәнәсәй]] тамаҡтарына йөҙә башлайҙар, был сәфәрҙәр Кара экспедициялары тигән атама ала. [[Норвегия]] поляр тикшеренеүсеһе Фритьоф Нансен Арктиканы «Боҙло дәһшәт иле» тип атай. Арктиканы үҙләштереүҙә Төньяҡ диңгеҙ юлы ҙур әһәмиәткә эйә була. === Дрейфлаусы поляр станциялар === [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] — дрейфлаусы поляр станцияларҙы файҙалана башлаған тәүге ил. Ошондай һәр станция күсеп йөрөгән арктик боҙ киҫәгенә урынлаштырылған ҡорамалдарҙан һәм станция йорттарынан тора, уларҙа экспедицияларҙа ҡатнашыусылар йәшәй. Арктиканы өйрәнеүҙең был арзан һәм һөҙөмтәле ысулын 1929 йылда Арктика һәм Антарктика ғилми-тикшеренеү институтында эшләгән белгес Владимир Визе тәҡдим итә. «Төньяҡ полюс» тип аталған беренсе дрейфлаусы экспедиция полюс эргәһенә 1937 йылдың 21 майында төшөрөлә. 2005 йылдың сентябрендә Арктиканы үҙләштерергә «Северный полюс-34» экспедицияһы китә. 2007 йылдың 24 июлендә [[Мурманск]]иҙан «Арктика-2007» поляр экспедицияһы юлға сыға. Уға Рәсәй Федерацияһы [[Дәүләт думаһы]] депутаты, Рәсәй президентының халыҡ-ара поляр йыл мәсьәләләре буйынса махсус вәкиле, [[Советтар  Союзы Геройы]] билдәле полярник [[Чилингаров Артур Николаевич|Артур Чилингаров]] етәкселек итә. Экспедицияла ҡатнашыусылар алдына полюс эргәһендә океан төбө төҙөлөшөн ентекле тикшереү һәм уникаль ғилми тикшеренеүҙәр үткәреү бурысы ҡуйыла. == Арктиканың хоҡуҡи режимы == Арктиканың халыҡ-ара статусы Арктика буйынса халыҡ-ара килешеүҙәрҙә нығытылған. Арктика үҙе [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]], [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]], [[Норвегия]], [[Канада]] һәм [[Дания]] араһында биш яуаплылыҡ секторына бүленгән. Шуға ҡарамаҫтан, Арктиканың аныҡ сиктәре билдәләнмәгән. [[1982 йыл]]да Диңгеҙ хоҡуҡиәте тураһында конвенция ҡабул ителә. Уға ярашлы, дәүләттең акваторияһы тик арктик шельфҡа ғына ҡағыла, ә шельфтан тыш зона халыҡ-ара зона тип иғлан ителә. Рәсәй был килешеүгә [[1997 йыл]]да ҡушыла<ref>[https://web.archive.org/web/20120111065907/http://www.rgo.ru/2010/04/pravovoj-rezhim-arktiki/ Правовой режим Арктики]</ref>. Яңы конвенция буйынса, 12 миль киңлегендәге яр буйы һыуҙары — территориаль, яр буйына яҡындағы 200 миль киңлегендәге зона иҡтисади территория тип иғлан ителә<ref>[http://www.observer.materik.ru/observer/N12_00/12_15.htm Российский арктический сектор: правовой статус] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180507233838/http://observer.materik.ru/observer/N12_00/12_15.htm |date=2018-05-07 }}</ref>. === Рәсәйҙең поляр биләмәләре === [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]-ҙың төньяҡ поляр биләмәләре сиктәре СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумының 1926 йыл 15 апрель ҡарары менән билдәләнә. Ул саҡта һыуҙағы сик Кола ярымутрауынан [[Төньяҡ полюс]] аша [[Беринг боғаҙы]]на тиклем үтә. 1997 йылда Рәсәй 1982 йылғы Диңгеҙ хоҡуҡиәте буйынса конвенцияны ратификациялай<ref>[http://www.portalus.ru/modules/internationallaw/print.php?subaction=showfull&id=1095958984&archive=&start_from=&ucat=1& О правовом статусе российского арктического сектора] журнал «Право и политика» № 12, 2000</ref>. Конвенция һәр ҡатнашыусы өсөн 12 миль киңлегендәге яр буйы һыуҙарын — территориаль, унан арғы 200 миль киңлегендәге зонаны иҡтисади территория тип иғлан итә. Был зонала суднолар йөрөшө ирекле, ләкин минераль һәм биоресурстарға айырым хоҡуҡтар билдәләнә. Дөрөҫ, һәр бер ил, үҙ ярынан һуҙылған шельфтың уға беркетелгәндән арыраҡ дауам иткәнен иҫбатлай алһа, диңгеҙ төбөнә һәм диңгеҙ төбөндәге ер аҫтына ҡарата үҙ дәүләтенең юрисдикцияһын 200 милдән арттырыуға ла дәғүәләшә ала (Конвенцияның {{Nbsp}}VI өлөшө). Поляр биләмәләргә хоҡуҡ алыу өсөн, Рәсәйгә һыу аҫтындағы Ломоносов һәм Менделеев һырттарының Рәсәй территорияһына бәйле континенталь сығышлы булыуын иҫбат итергә кәрәк. Ломоносов һыртына ҡарата [[Дания]] дәғүә белдерә, ул, был һырт — Гренландияның батҡан өлөшө, тип раҫлай<ref name="danmark">[http://www.rpmonitor.ru/ru/detail_m.php?ID=5237 Арктическая жемчужина датской короны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023185824/http://www.rpmonitor.ru/ru/detail_m.php?ID=5237 |date=2007-10-23 }}</ref>. Ломоносов һырты Рәсәй биләмәләренең дауамы икәнлеген иҫбатлар өсөн Рәсәй 2007 йылдың июль-авгусында «Арктика-2007» экспедицияһын үткәрҙе. ==== Ҡоро ерле территориялар ==== Рәсәй Федерацияһы Арктик зонаһының ҡоро ерле территориялары РФ Президентының «Рәсәй Федерацияһы Арктик зонаһының ҡоро ерле территориялары тураһында» 2014 йыл 2 майҙағы 296-сы указы менән билдәләнә<ref>Указ Президента Российской Федерации от 2 мая 2014 года № 296 [http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d4d8e8206d56fc949d.pdf «О сухопутных территориях Арктической зоны Российской Федерации»].</ref>. Улар түбәндә һанала: * [[Мурманск өлкәһе]] (тулыһынса). * [[Ненец автономиялы округы]] (тулыһынса). * [[Чукот  автономиялы округы]] (тулыһынса). * [[Ямал-Ненец автономиялы округы]] (тулыһынса). * [[Коми Республикаһы]]ның төньяғындағы ҡайһы бер территориялар: ** Воркута (ҡала округы). * [[Саха Республикаһы|Саха — Якутия Республикаһының]] төньяғындағы ҡайһы бер территориялар: ** Аллаиха улусы; ** Анабар улусы; ** Булун улусы; ** Түбәнге Колыма районы; ** Усть-Яна улусы. * [[Красноярск крайы]]ның төньяғындағы ҡайһы бер территориялар: ** Норильск (ҡала округы); ** Таймыр районы; ** Турухан районы. * [[Архангельск өлкәһе]]нең төньяғындағы ҡайһы бер территориялар: ** Архангельск (ҡала округы); ** Мезен районы; ** Яңы Ер; ** Новодвинск (ҡала округы); ** Онега районы; ** Приморье районы; ** Северодвинск (ҡала округы). * Үҙәк Башҡарма Комитет Президиумының «Төньяҡ Боҙло океанда урынлашҡан ерҙәрҙе һәм утрауҙарҙы ССР Союзы территорияһы тип иғлан итеү тураһында»ғы 1926 йыл 15 апрель ҡарарында һәм СССР-ҙың башҡа акттарында һаналған ерҙәр һәм утрауҙар. == Транспорт юлдары == Арктику аша кроссполяр авиакүпер ([[Төньяҡ Америка]] менән [[Азия]] араһындағы иң ҡыҫҡа юл) һәм Көнсығыш Азия менән [[Европа]] араһындағы иң ҡыҫҡа юл булған Төньяҡ диңгеҙ юлы үтә. == Хәрби маҡсаттарҙа ҡулланыу == Арктикаға терәлеп ятҡан территорияларҙа Рәсәйҙең һәм [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]]-тың ракета һөжүме тураһында иҫкәртеү системаларының компоненттары, шулай уҡ АҠШ-тың ([[Аляска]]) һәм Рәсәйҙең ([[Төньяҡ Боҙло океан]] яр буйы) аулағыс ракеталары урынлашҡан. Гренландияла Туле авиабазаһы бар. Яңы Ер [[архипелаг]]ының көньяғында Рәсәй ядро полигоны урынлашҡан. Рәсәй Хәрби-Диңгеҙ флоты Төньяҡ флотының база урыны — [[Мурманск өлкәһе]]нең Североморск ябыҡ административ-территориаль биләмәһе. 2013 йылда Рәсәй [[Яңы Себер утрауҙары]]нда хәрби базаһын тергеҙә башланы, төньяҡ аэродромдары төҙөү планлаштырыла<ref>[http://www.golos-ameriki.ru/content/russia-arctic/1751157.html Россия приступила к восстановлению военной базы в Арктике] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208140130/http://www.golos-ameriki.ru/content/russia-arctic/1751157.html |date=2015-12-08 }}</ref><ref>[http://www.dni.ru/society/2013/9/16/260120.html Россия воссоздаёт военную базу в Арктике]</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2013/12/10/arctic/ Шойгу создаст арктическую группировку войск]</ref>. 2007 йылдан Александра Ерендә «Арктический трилистник» хәрби базаһы төҙөлә. 2007 йылда [[Канада]] Арктикала урынын нығытыуы тураһында белдерә (Резольют)<ref>[http://www.inosmi.ru/world/20070813/235988.html Военные базы в Арктике — сигнал к новой «холодной войне»]</ref>. Арктик державалар төбәктә даими хәрби учениелар үткәрә. == Иҫкәрмәләр == {{примечания|2}} == Әҙәбиәт == * [http://www.sk-russia.ru/pdfs/Artcic_Russia.pdf «Арктическая Россия». Под редакцией А. И. Бедрицкого. Издательство «СК-Россия», 2007 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119115150/http://www.sk-russia.ru/pdfs/Artcic_Russia.pdf |date=2012-01-19 }} * Додин Д. А. Устойчивое развитие Арктики (проблемы и перспективы). — СПб.: Наука, 2005. 283 с. ISBN 5-02-025086-4 * {{Китап|заглавие=Воздействие изменения климата на российскую Арктику: анализ и пути решения проблемы|ссылка=http://www.wwf.ru/resources/publ/book/308|место={{М.}}|издательство=[[Всемирный фонд дикой природы|WWF России]]|год=2008|страниц=28}} * [http://www.terrahumana.ru/arhiv/10_03/10_03_42.pdf ''Лагутина М. Л., Харлампьева Н. К.'' Международное сотрудничество в Арктике: эколого-политический аспект. // Общество. Среда. Развитие (Terra Humana). Выпуск № 3. 2010.] * [http://www.regnum.ru/news/1452421.html ''Лагутина М. Л., Харлампьева Н. К.'' Транснациональная модель арктического управления в XXI веке//Арктика и Север, 2011. № 3. С. 64—83.] * [http://elibrary.ru/item.asp?id=16909804 ''Маркушина Н. Ю., Харлампьева Н. К., Церпицкая О. Л.'' «Арктическое окно» Северного измерения//Каспийский регион: политика, экономика, культура, 2011. № 3.] * [http://elibrary.ru/item.asp?id=16816206 ''Харлампьева Н. К.'' Арктика — новый регион мира // Известия Саратовского университета, 2011. Том 11, Вып. 1.] * [http://www.worldscientific.com/worldscibooks/10.1142/8448 ''Kharlampieva, N.'' «The Transnational Arctic and Russia.» In Energy Security and Geopolitics in the Arctic: Challenges and Opportunities in the 21st Century, edited by Hooman Peimani. Singapore: World Scientific, 2012.] * [http://en.siis.org.cn/index.php?m=content&c=index&a=show&catid=66&id=124 ''Lagutina M.'' Russian Arctic Policy in the 21st Century:From International to Transnational Cooperation?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714160926/http://en.siis.org.cn/index.php?m=content&c=index&a=show&catid=66&id=124 |date=2014-07-14 }} [http://en.siis.org.cn/index.php?m=content&c=index&a=show&catid=66&id=124 // Global Review. Winter 2013.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714160926/http://en.siis.org.cn/index.php?m=content&c=index&a=show&catid=66&id=124 |date=2014-07-14 }} * [http://olgasmirnova.ru/full/2011-arktika-territoriya-partnerstva-budushchego/ ''Смирнова О. О.'' Арктика — территория партнёрства будущего. // Экономические стратегии. — 2011. — № 10. — с. 32—39] === Арктикала хәүефһеҙлек проблемалары === * ''Добромыслова В. Ю., Смирнова О. О.'' Некоторые вопросы государственной политики Российской Федерации в Арктической зоне. // ЭКО. Всероссийский экономический журнал. — 2010. — № 12. — с. 76—92. * ''Конышев В. Н., Сергунин А. А.'' Арктика на перекрёстке геополитических интересов // Мировая экономика и международные отношения. 2010, № 9 * Арктика: зона мира и сотрудничества / Отв. ред. А. В. Загорский. — М.: ИМЭМО РАН, 2011. ISBN 978-5-9535-0284-9 * [http://www.dilib.ru/journal/articles/34664.php ''Конышев В. Н., Сергунин А. А.'' Национальные интересы России в Арктике: мифы и реальность // Национальные интересы: приоритеты и безопасность. 2011, № 29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131010085544/http://www.dilib.ru/journal/articles/34664.php |date=2013-10-10 }} * ''Конышев В. Н., Сергунин А. А.'' Арктический вызов России // Мир и политика. 2011, № 4. * [http://www.observer.materik.ru/observer/N3_2011/ ''Конышев В. Н., Сергунин А. А.'' Арктическое направление внешней политики России // Обозреватель-Observer. 2011, № 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304104804/http://www.observer.materik.ru/observer/N3_2011/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.nbpublish.com/cart.php?add_to_cart=15133&price=1.99&return_to=/nbmag/mag_contents_3_2011_15149.html ''Конышев В. Н., Сергунин А. А.'' Ремилитаризация Арктики и безопасность России // Национальная безопасность. 2011, № 3—4]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://iorj.hse.ru/2011--3/34811567.html/ ''Конышев В. Н., Сергунин А. А.'' Международные организации и сотрудничество в Арктике // Вестник международных организаций. 2011, № 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117090434/https://iorj.hse.ru/2011--3/34811567.html/ |date=2019-11-17 }} * ''Конышев В. Н., Сергунин А. А.'' Северная Европа: общий арктический вектор // Европейская безопасность. 2011. Вып. 24(40). * [http://www.rusus.ru/?act=read&id=270/ ''Конышев В. Н., Сергунин А. А.'' Арктические стратегии стран Северной Америки и Россия // Россия и Америка в XXI веке. 2011, № 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180712210351/http://www.rusus.ru/?act=read&id=270/ |date=2018-07-12 }} * ''Конышев В. Н., Сергунин А. А.'' Арктика в международной политике: сотрудничество или соперничество? — М.: Российский институт стратегических исследований, 2011. ISBN 978-5-7893-0135-7 * ''Фёдоров П. В.'' [http://kolanord.ru/html_public/col_avtory/Fedorov_PV_Severniy_vektor_2009/index.html Северный вектор в российской истории: центр и Кольское Заполярье в XVI—XX вв.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161024091250/http://kolanord.ru/html_public/col_avtory/Fedorov_PV_Severniy_vektor_2009/index.html |date=2016-10-24 }} — Мурманск, 2009. — 388 с. * ''Фёдоров П.'' [http://kolanord.ru/html_public/col_avtory/Fedorov_PV_Severniy_vektor_2009/index.html Почему Север?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161024091250/http://kolanord.ru/html_public/col_avtory/Fedorov_PV_Severniy_vektor_2009/index.html |date=2016-10-24 }} // Литературная газета. 2011. № 46-47. * {{Мәҡәлә|автор=Мазур И. И.|заглавие=Арктика — точка бифуркации в развитии глобального мира|ссылка=http://www.socionauki.ru/journal/articles/130860/|издание=Век глобализации|год=2010|номер=2|страницы=93—104}} == Һылтанмалар == * {{БРЭ|Арктика|2|227—231|id=1828822|автор=[[Котляков, Владимир Михайлович|В. М. Котляков]], В. Н. Гуцуляк}} * [http://maps.yandex.ru/-/CVf~U-ZX Арктика] на сервисе Яндекс. Панорамы. * [http://www.arctic-info.ru Агентство новостей арктического региона России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421044536/http://www.arctic-info.ru/ |date=2021-04-21 }}. * [http://www.portalus.ru/modules/internationallaw/print.php?subaction=showfull&id=1095958984&archive=&start_from=&ucat=1& О правовом статусе российского арктического сектора]. * [http://rgo.msk.ru/commissions/polar/ Отделение географии полярных стран] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513155926/http://rgo.msk.ru/commissions/polar/ |date=2007-05-13 }} // Московский центр Русского географического общества. * ''Котляков В. М., Саруханян Э. И.'' [http://vivovoco.astronet.ru/VV/JOURNAL/NATURE/03_07/POLAR.HTM Международный полярный год. 2007—2008.] * ''Ашик И. М., Зеньков А. Ф., Костенич А. В.'' [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=484 Основные итоги экспедиции по определению и обоснованию внешней границы континентального шельфа Российской Федерации в Северном Ледовитом океане в 2010 г.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313105917/http://ice.tsu.ru/index.php?id=484&option=com_content&task=view |date=2016-03-13 }} * ''John E. Walsh, James E. Overland, Pavel Y. Groisman, Bruno Rudolf.'' [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=548&Itemid=138 Ongoing Climate Change in the Arctic.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721231043/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=548&Itemid=138 |date=2012-07-21 }} Royal Swedish Academy of Sciences, 2012.{{Ref-en}}(инг.) * [http://www.library.narfu.ru/sites/arctic/rus/Pages/default.aspx «Арктик-Фонд»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160516002620/http://www.library.narfu.ru/sites/arctic/rus/Pages/default.aspx |date=2016-05-16 }} // Информационно-аналитический портал САФУ имени М. В. Ломоносова. * [http://prometeus.nsc.ru/biblio/spravka/arcexp.ssi Проблемы освоения Арктики] // Библиографическая справка Отделения ГПНТБ СО РАН. * [http://cultmemory.ru/ Культурная память современной России: Евро-Арктический Север] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514212833/http://cultmemory.ru/ |date=2018-05-14 }} [[Категория:Арктика]] [[Категория:Климат зоналары]] qjyce1022mwtfurio8lqmc1da356032 0 145121 1301362 1275896 2026-07-25T05:33:04Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301362 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Алматы ипподромы''' — [[Алматы]] ҡалаһында [[ипподром]], 1930 йылда асыла. [[Ҡаҙағстан]]да ат спорты өсөн эшләп килгән иң боронғо ҡоролма. == Тарихы == Алматы республика ипподромына [[1930 йыл]]дың мартында нигеҙ һалына. Ипподромдың башта урынлашҡан ере «Сенный майҙанында» («Сенный баҙары»), Илийский (Маметов), Лепинский (Фурманов), Сергиопольский (Тулебаев) һәм Тоҡмаҡ урамдары квадратында була<ref>{{Китап|автор=Маляр И. И.|заглавие=Алма-Ата: город, районы, улицы|ответственный=|место=Алма-Ата|издательство=«Наука»|год=1989|страниц=223|isbn=5-628-00631-9|тираж=}}</ref>. [[1934 йыл]]да ипподром «Дәүләт ат һарайы заводы» менән берләшә һәм ҡаланың төньяҡ өлөшөндә Урман урамында (хәҙер Омаров урамы) урынлаша<ref name="kpk">[https://redcrescent.kz/ru/almatinskiy-ippodrom-istoricheskoe-i-kulturnoe-bogatstvo/ АЛМАТЫ ИППОДРОМЫНДА: ТАРИХИ ҺӘМ МӘҘӘНИ БАЙЛЫҠ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127224458/https://redcrescent.kz/ru/almatinskiy-ippodrom-istoricheskoe-i-kulturnoe-bogatstvo/ |date=2020-11-27 }}</ref>. [[Бөйөк Ватан һуғышы]] йылдарында ла ипподром эшен туҡтатмай һәм ат отрядтарын ойоштороу өсөн аттар менән тәьмин итә. [[1965 йыл]]да Алматы ипподромы Бөтә союз ярыштарын үткәреү урыны була. Был ваҡиғаға ҡарата ипподромда реконструкция үткәрелә. Артабан бындай ярыштар даими уҙғарыла (1968, 1970, 1974, 1980, 1982). Бөтә союз ярыштары ҡатнашыусыларының парады ҡалала башлана, һәм бөтә ҡатнашыусылар ҡала урамдары буйлап ипподромға тиклем ат уйнатып һыбай бара<ref name="kpk"/> [[1980 йыл]]да ипподромдың капиталь реконструкцияһы үткәрелә: трибуналар, бәйге һәм йүгереү юлдары, ат һарайы яңыртыла. Бөтә СССР-ҙа Алматы ипподромынан 2 ипподром ғына насар булмай — Пятигорскта һәм Мәскәүҙә<ref name="kpk"/> Алматыла Республика ипподромының эшмәкәрлеге үҫеше совет осорона тап килә һәм [[1990 йыл]]дарға тиклем дауам итә. Ипподромда йыл һайын Ҡаҙаҡ ССР-ы ауыл хужалығы министрлығының призына традицион ярыштар, ат спорты байрамдары, милли ат спорты уйындары буйынса Республика ат спорты мәктәбенең юғары оҫталыҡ дәрестәре үткәрелә<ref name="alma2">{{Китап|заглавие=Алма-Ата. Энциклопедия|ответственный=Гл. ред. Козыбаев М. К.|место=Алма-Ата|издательство=Гл. ред. Казахской советской энциклопедии|год=1983|страницы=274—275|страниц=608|тираж=60 000}}</ref>. [[1990 йыл]]да ипподром Ауыл хужалығы министрлығының финанслауынан төшөп ҡала һәм эйәһеҙ ҡала. Бәйгеләр бөтөнләй тиерлек үткәрелмәй, ат һарайҙары һәм трибуналар емерелә<ref name="vox">[http://www.voxpopuli.kz/history/almatinskiy-ippodrom-legendarnoe-proshloe-tumannoe-budushchee-12017.html АЛМАТЫ ИППОДРОМЫНДА: ЛЕГЕНДАР ҮТКӘНЕ, КИЛӘСӘГЕ ТОМАНЛЫ]</ref> [[2000 йыл]]дың аҙағында шәхси ат заводтары барлыҡҡа килә. Ат биләүселәр һәм энтузиаст йылҡысылар берләшмәһе «Жокей клубы» ойоштора һәм Алматы ипподромын һатып ала. Бер нисә йыл реконструкция барышында трибуналар, бәйге юлдары, ат һарайҙары тергеҙелә, старт бокстары һатып алына, яңы ат аҙбарҙары төҙөлә<ref name="vox"/> [[2008 йыл]]да иҡтисади көрсөк башланыу тотализаторҙы тыйыу менән тап килә. «Жокей клубы» бөлгөнлөккә төшә, һәм ипподром аукционға ҡуйыла, уны ТОО «Тенгри-Инвест» һатып ала. Даими һыуҙы һәм яҡтылыҡты һүндереп тороуҙары арҡаһында ветеринария клиникаһы башҡа урынға күсә<ref name="vox"/> [[2015 йыл]]да аукционда ипподромды һатыу үтә. Башта спорт объекты территорияһында торлаҡ комплекс төҙөлөү планлаштырыла, әммә һуңғараҡ был мәғлүмәт кире ҡағыла<ref>[https://krisha.kz/content/news/2015/almatinskiy-ippodrom-peredumali-snosit Поддубныйҙы төзөүселәр ипподромында алматы]</ref> Бөтә комплекстан 6,5 гектар майҙанда иҫке ат һарайҙары ғына һүтеп алына<ref>[https://tengrinews.kz/tv/novosti/obschestvo/3965/ ИППОДРОМ. АЛМАТЫ ДИРЕКТОРЫ: СТАДИОНЫНДА ҠАЛА, АТ ҺАРАЙЫН ҺҮТЕП]</ref> [[2016 йыл]]да ипподромдың реконструкцияһы үткәрелә<ref>[https://www.arnapress.kz/almaty/life/65394/ Ипподромының элекке данын кире ҡайтарырға алматы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819160444/https://www.arnapress.kz/almaty/life/65394/ |date=2019-08-19 }}</ref> [[2018 йыл]]да ипподром һәм «[[:ru:Сайран (автовокзал)|Сайран]]» автовокзалы архитектура ҡомартҡылары исемлегенә индерелә, был спорт объектын һаҡлау мөмкинлеген бирә.<ref>[https://365info.kz/2018/06/ippodrom-almaty-mozhet-stat-istoricheskim-pamyatnikom/ Тарихи ҡомартҡы булған мөмкин ипподромында Алматы]</ref> Алматы ипподромында уның барлыҡҡа килеү көнөнән алып етеҙлеккә 100-ҙән ашыу рекорд ҡуйыла<ref name="kpk"/> == Төп характеристикаһы == Ипподромдың майҙаны 42 гектар. Һыбай һәм юртаҡ аттар өсөн ике призлы һәм ике эш юлдары, төрлө ат спорты ярыштары һәм уйындары үткәреү өсөн майҙан, 3000 урынға иҫәпләнгән трибуна бар. Юртаҡ аттар өсөн юлдар яһалма япма менән ҡапланған, ул йыл әйләнәһенә күнекмәләр үткәрергә мөмкинлек бирә<ref name="alma2">{{Китап|заглавие=Алма-Ата. Энциклопедия|ответственный=Гл. ред. Козыбаев М. К.|место=Алма-Ата|издательство=Гл. ред. Казахской советской энциклопедии|год=1983|страницы=274—275|страниц=608|тираж=60 000}}</ref>. 1980 йылдағы реконструкция сиктәрендә ипподромда 2000 метр оҙонлоҡта, 16 метр киңлектә йүгереү юлдары төҙөлә. Был ҡатмарлы төҙөлөшлө ҡоролма, юлға төрлө материал — эре фракциялар, аҙаҡ вағыраҡ — аттарға имгәнеүһеҙ һынау өсөн кәрәкле ҡушымта түгелгән<ref>[https://mk-kz.kz/articles/2015/05/25/almatinskiy-ippodrom-pod-ugrozoy-snosa.html Ҡурҡыныс аҫтына һүтеп ипподромында алматы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181209212701/https://mk-kz.kz/articles/2015/05/25/almatinskiy-ippodrom-pod-ugrozoy-snosa.html |date=2018-12-09 }}</ref>. Ипподромды шәхси милеккә тапшырыуҙан алда уның биләмәһендә 500 урынлыҡ ат һарайы, ветеринария дауаханаһы, аттарҙы йыуындырыу өсөн бассейн, тимерлек, ат-прокат пункты, ҡунаҡхана, «Толпар» рестораны, йылҡысылыҡ музейы урынлашҡан һәм эшләп килгән<ref name="alma2">{{Китап|заглавие=Алма-Ата. Энциклопедия|ответственный=Гл. ред. Козыбаев М. К.|место=Алма-Ата|издательство=Гл. ред. Казахской советской энциклопедии|год=1983|страницы=274—275|страниц=608|тираж=60 000}}</ref>. Әлеге ваҡытта объект территорияһында урынлашҡан шәхси объекттар: һыбай йөрөү мәктәбе, юғары спорт оҫталығының ат спорты мәктәбе һәм ат кәрәк-яраҡтары магазины<ref>[https://2gis.kz/almaty/geo/9430047375054485%2C76.925122%2C43.310573?queryState=center%2F76.924974%2C43.30995%2Fzoom%2F18 На ипподроме 2GIS алматы]</ref>. Алматы ипподромы — [[Ҡаҙағстан]]да донъя стандарттары буйынса сертификатланған берҙән-бер ипподром. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:Ҡаҙағстан биналары һәм ҡоролмалары]] [[Категория:Ҡаҙағстандың республика әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары]] p65eqnyo4cfasee8gm6pjoapcex1dvg 0 149270 1301361 1277331 2026-07-25T05:24:46Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301361 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''[[Алматы|Алма-Ата]]<nowiki/>ла''', ул саҡтағы Верный ҡалаһында, '''кинотеатрҙар''' XX быуат башында уҡ барлыҡҡа килгән. 2019 йылға ҡарата, Алма-Атала, төрлө мәғлүмәт буйынса, 18-ҙән<ref>[http://dostoprim.almaty.kz/page.php?page_id=135&lang=1 Г. Алматы иҫтәлекле. Кинотеатрында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412235249/http://dostoprim.almaty.kz/page.php?page_id=135&lang=1 |date=2016-04-12 }}</ref> алып 21-гә тиклем<ref>[http://www.kazdemalu.kz/places/cinema/almaty/?SECTION_CODE=cinema&region_code=almaty Кинотеатрында Алматы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328110225/http://www.kazdemalu.kz/places/cinema/almaty/?SECTION_CODE=cinema&region_code=almaty |date=2019-03-28 }}</ref> үҙ аллы һәм шулай уҡ сауҙа-күңел асыу комплексы составында кинотеатр бар. == Верный == Верный (хәҙер [[Алматы|Алма-Ата]]) ҡалаһында беренсе кино күрһәтеү 1900 йылда, унда физик К. О. Краузе килгән саҡта, ойошторолған. Унда диапроектор ярҙамында ҡулдан төшөрөлгән быяла диапозитивтар күрһәтелгән. Киносеанс 25 ғинуарҙа Пушкин баҡсаһында үткәрелгән. Шул уҡ ваҡытта ҡалала аттракцион — питондың буйволды һоғоноу кадрҙарын, шулай уҡ 16 йәшкә тиклемге үҫмерҙәр һәм ханымдарға инеү тыйылған әҙәпһеҙ сәхнә күрһәткән<ref name="к1">[http://www.vernoye-almaty.kz/a-z/k3.shtml Алматы тарихынан очерктар. Үткән томанлы һүрәттәре]</ref> электропанорама барлыҡҡа килә. 1911 йылдың ғинуарында Пушкин һәм Гоголь урамдары сатында эшҡыуар А. Р. Сәйфуллиндың «Егерменсе быуат» тип аталған беренсе шәхси кинотеатр бинаһы асылған. Был 1910 йылғы бик көслө бина ер тетрәүенән һуң төҙөлгән беренсе бина булған. Шул уҡ йылдың көҙөндә фильмдар даими демонстрациялана башлай. Фильмдар күрһәтеү маҡсатында кинотеатр ҡала тарихында беренсе тапҡыр «Петтер» инглиз фирмаһында етештерелгән 14 ат көсөнә тигеҙ электр станцияһы менән йыһазландырылған. Кинотеатрҙың интерьерын рәссам Н. Г. Прусиновский эшләгән, ә фойеһында көйҙәр уйнатыусы «Симфониум» музыкаль автомат ҡуйылған. 1918 йылдың февралендә кинотеатр бинаһы<ref name="к1"/> янған. == Алма-Ата == [[Файл:Сары-Арка,_кинотеатр_(Алматы,_2003_год).JPG|справа|мини| «Сары Арҡа» кинотеатры]] 1927 йылда Алма-Атала өс кинотеатр иҫәпләнгән, шулай уҡ ҡайһы бер коммуналь учреждениеларға киноҡоролма урынлаштырыла. «Ҡыҙыл йондоҙ» тип аталған бер кинотеатр элекке офицерҙар йыйылышы бинаһында үҙ ишектәрен асҡан. Шулай уҡ 30-сы йылдар башында Ҙур станицаның элекке София соборы бинаһында «Ударник» кинотеатры асылған<ref name="к3">[https://informburo.kz/stati/v-almaty-prodolzhaetsya-istreblenie-sovetskih-kinoteatrov.html Совет дауам алматы кинотеатрҙар юҡ.]</ref>. 30-сы йылдарҙан башлап, ҡаланың парк зоналарында һуңынан тулы ҡанлы кинотеатр итеп үҙгәртеләсәк йәйге киномайҙансыҡтар барлыҡҡа килә башлай. Шулай «Родина» <ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/_(кинотеатр,_Алма-Ата{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> кинотеатры тәүге тапҡыр 1937 йылда Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркында асылған. 1957 йылда ул миҙгел майҙансығынан ул 712 тамашасы һыйҙырырлыҡ залы булған киң экранлы кинотеатр итеп яңынан төҙөлә. Ҡала икенсе паркында — «Совет республикалары Федерацияһы» паркында һуңғараҡ «Алма-Ата» исемен алған «Прогресс» кинотеатры асылған<ref name="к2">[https://www.voxpopuli.kz/history/2020-starye-kinoteatry-alma-aty.html Иҫке кинотеатрында алматы]</ref>. Ҡала үҙендә ике тапҡыр СССР кинофестивалдәрен — Бөтә Союз кинофестивалдәрен ҡабул итикән. 1973 йылда VI кинофестиваль, 1986 йылда XIX Бөтә Союз кинофестивале<ref name="к2" /> үткән. 1990 йылдың башына ҡалала 21 кинотеатр булған<ref name="к3" />. Бөтә кинотеатрҙар беренсе, икенсе һәм өсөнсө экранға бүленгән. «Алатау», {{comment|«Сиҙәмле»|«Целинный»}} һәм «Арман» тигән яңы фильмдары премьералары беренсе экранлы кинотеатрҙарҙа үткән. «Ҡаҙағстан», «Осҡон», «Октябрь», «Юлдаш» икенсе экранлы кинотеатрҙар. Өсөнсө экранлы кинотеатрҙар — «Жалын», «Йәшлек», «Авангард», «Байконур». Өсөнсө кинотеатр экрандарына киҫелеп-өҙөлөп бөткән, йәбештерелгән хәлдәге фильм таҫмалары килтерелгән. Йәғни фильм күрһәтеү сифаты кинотеатрҙарҙың экранлылығына бәйле булған. Ҡалала кинотеатрҙар бер заллы булған. «Ҡаҙағстан», «Арман» һәм «Сиҙәмле» киноүҙәктәре ике заллы булған <ref name="к2" />. == Алматы == [[Файл:КомплексАДКЗападныйВходОктябрь2014.JPG|справа|мини|[[Chaplin ADK (кинотеатр, Алма-Ата)|Chaplin]] [[Chaplin ADK (кинотеатр, Алма-Ата)|ADK]] кинотеатры урынлашҡан ADK сауҙа-күңел асыу комплексы ]] Ҡаҙағстан бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң кинотеатрҙар иҡтисади көрсөк арҡаһында ауыр хәлдә ҡалалар. 1990 йылдар аҙағында яңы үҫеш осоро башлана. Дәүләт кинотеатрҙарын шәхси компаниялар һатып ала башлай. Яйлап «Сар-Арҡа», «Ҡаҙағстан», «Байконур», «Арман» һәм башҡа бик күп<ref name="к2" /> яңы кинотеатрҙар асыла. Һәм шулай уҡ яңылары асыла. 1999 йылда тәүге асыҡ «Номад» кинотеатры, ә һуңынан, 2003 йылда, «Цезарь» барлыҡҡа килә. 2000 йылдарҙа сауҙа-күңел асыу үҙәктәрендә кинозалдар булдырыла, ә сафтағы стационар кинотеатрҙар, популярлығын юғалтып, ябыла башлай. 2015 йылда «Арман» селтәре кинотеатрҙарында тифлокомментарийҙар йәғни күреү һәләтен юғалтҡан һәм бик насар күргәндәр өсөн кадрҙа барған ваҡиғаны тасуирлап биреүсе өҫтәлмә тауыш юлы менән тәьмин ителгән киносеанс проекттары үткәрелә башлай. Тифлокомментарийҙар билдәле бер ҡәтғи ҡағиҙә буйынса төҙөлөргә, һәм профессиональ диктор уларҙы ролдәрҙе башҡарыусыларҙың диалогтары араһындағы пауза мәлендә һөйләп өлгөрөргә тейеш<ref name="с1">[https://www.arnapress.kz/almaty/economy/74853/ Самые дорогие кинотеатры в Казахстане находятся в Алматы и Атырау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328094518/https://www.arnapress.kz/almaty/economy/74853/ |date=2019-03-28 }}</ref>. 2016 йылда Ҡаҙағстан ҡала кинотеатрҙары араһында иң ҡиммәтле билеттар Алма-Атала булған тип билдәләнә, унда бер кешегә кинотеатрға барыу хаҡы уртаса 1993 тенге тәшкил иткән, был хаҡтың йылына 25,3 %-ҡа күтәрелгәнен күрһәтә<ref name="с1" />. Төп булып тора селтәре 2016 йыл мәғлүмәттәре буйынса, кинотеатрҙарҙың әйҙәүсе операторҙары булып Cinema Star (кинозал. 8 ТРЦ «Мега» сауҙа-күңел асыу үҙәгендә 8 кинозал, «Прайм Плаза» сауҙа-күңел асыу үҙәгендә 8 кинозал, «City+» ТРЦ 4 кинозал), «Арман» киноүҙәгендә (4 кинозал, «Родина» кинотеатрында 2 кинозал, «[[Цезарь (кинотеатр, Алма-Ата)|Цезарь]]» кинотеатрында 1 кинозал), Otau Cinema («Алатау» кинотеатрында 1 кинозал, «Осҡон» кинотеатрында 2 кинозал, «Сиҙәмле» кинотеатрында 2 кинозал, «Байҡоныр» кинотеатрында 1 кинозал) һәм Kinopark («Юлдаш» сауҙа-күңел асыу үҙәгендә 6 кинозал). Шулай уҡ ниндәй ҙә булһа дөйөм селтәргә инмәгән ҡайһы бер кинотеатрҙар. Уларға «Иллюзион», «Promenade», «Номад», «Сар-Арҡа», «Silk Way City»<ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/Мультиплекс_Silk_Way_City{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, «Cinema Towers»<ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/Cinema_Towers{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Cinema Towers</ref> һәм «Райымбекта»<ref>[http://afisha.caravan.kz/rubric10/eventsPlace1761/?date=2016-11-30 Кинотеатры Алматы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328104753/http://afisha.caravan.kz/rubric10/eventsPlace1761/?date=2016-11-30 |date=2019-03-28 }}</ref> ҡарай. Иҫке кинотеатрҙарҙың бер өлөшө һүтелә йәки үҙгәртеп ҡорола. Мәҫәлән, 2010-сы йылдарҙа «Алатау»<ref>{{Cite web}}</ref> һәм «Байконур»<ref>[https://krisha.kz/content/news/2016/v-almaty-nachalsya-snos-kinoteatra-baykonur Һүтә башланы. Алматы кинотеатрында «Байконур»]</ref>.кинотеатрҙары һүтелә. == Һылтанмалар == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Родина_(кинотеатр,_Алма-Ата) Алма-Ата ҡалаһындағы «Родина» кинотеатры] * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Мультиплекс_Silk_Way_City Silk Way City кинотеатрҙар селтәре]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Cinema_Towers{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Cinema Towers]] == Иҫкәрмәләр == [[Категория:Страницы с непроверенными переводами]] 53u83tgwfzrwtj38go7uhacwy6pa1w5 0 180403 1301367 1191015 2026-07-25T10:57:55Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301367 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Иван Иванович Артоболевский''' ({{ВД-Преамбула}}) — СССР ғалим-механигы, машиналар һәм механизмдар теорияһы өлкәһендә белгес; СССР Фәндәр академияһы академигы, [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1969). == Биографияһы == Рухани ғаиләһендә тыуған. 1938 йылда уның атаһы — ғазап сигеүсе рухани Иван Алексеевич Артоболевский — атып үлтерелә. 1926 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһын тамамлай. 1927 йылда [[Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]нда математика бүлеген экстерн булып тамамлай. 1927 йылдан — уҡытыусы эшендә була. 1929—1932 йылдарҙа [[Д. И. Менделеев исемендәге Рәсәй химия-технология университеты]]ның теоретик механика кафедраһына етәкселек итә. Институт тарихында иң йәш профессор була<ref>{{Китап|автор=Будрейко Е. Н., Жуков А. П.|заглавие=Профессора университета Менделеева: XX век|ответственный=|издание=|место=Москва|издательство=РХТУ им. Д.И.Менделеева|год=2006|страницы=43—44|страниц=756|isbn=5-7237-0513-X}}</ref>. 1932—1949 йылдарҙа — МДУ профессоры (тәүҙә теоретик механика кафедраһында эшләй). 1941 йылда МДУ-ның механика-математика факультетында (Б. В. Булгаков менән берлектә) ғәмәли механика кафедраһы ойоштора, был машиналар һәм механизмдар теорияһы, гироскоптар теорияһы, тирбәлеүҙәр теорияһы, идара итеү теорияһы өлкәләрендә эште активлаштырыуҙы тәьмин итә. Артоболевский был кафедра мөдире вазифаһын башҡарыусы була (1941—1944).{{Sfn|Московский университет в Великой Отечественной войне|2020|с=85}} Мехматтың бөтә студент-механиктары өсөн мотлаҡ булған «Ғәмәли механика» йыллыҡ курсын уҡый{{Sfn|Механика в Московском университете|1992|с=60}}. 1942 йылдан — [[Мәскәү авиация институты]] профессоры. 1937 йылдан алып шулай уҡ СССР Фәндәр академияһының машиналар фәне институтында эшләй; машиналар һәм механизмдар теорияһы бүлеге мөдире, 1938—1941 йылдарҙа — фән буйынса директор урынбаҫары. 1939 йылда СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, ә 1946 йылдан — мөхбир ағзаһы итеп һайлана. [[Бөйөк Ватан һуғышы]] йылдарында Бөтә Союз инженер-машина төҙөүселәр ғилми йәмғиәте (ВНИТОМАШ) рәйесе була. 1947 йылдан Бөтә Союз «Белем» йәмғиәтенең рәйесе урынбаҫары, 1966 йылдан — рәйесе. [[Винница өлкәһе]]нең 430-сы номерлы Тульчин һайлау округынан [[СССР Юғары Советы]] Союз Советының 7-9-сы саҡырылыш депутаты (1966—1979). СССР Юғары Советы Президиумының 9 саҡырылыш ағзаһы (1974—1979)<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/06648.asp|title=Список депутатов Верховного Совета СССР 7 созыва|accessdate=2017-03-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F5sBAfHq?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/06648.asp|archivedate=2013-03-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/06649.asp|title=Список депутатов Верховного Совета СССР 8 созыва|accessdate=2017-03-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F5sCJhDi?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/06649.asp|archivedate=2013-03-13}}</ref>. СССР Милли комитетының теоретик һәм ғәмәли механика буйынса Тәүге составына инә ([[1956 йыл|1956]]). [[Файл:Могила_И.И._Артоболевского.jpg|мини|Мәскәүҙәге Новодевичье зыяратында И. И. Артоболевский ҡәбере]] 1969 йылда Машиналар һәм механизмдар теорияһы буйынса халыҡ-ара федерация (ИФТОММ) ойоштороу инициаторы һәм тәүге президенты була, унда 45 ил ҡатнаша, ул бер нисә тапҡыр президент итеп һайлана. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (13.03.1969) * биш [[Ленин ордены]] (27.03.1954; 08.10.1965; 08.08.1967; 13.03.1969; 08.10.1975) * ике [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (10.06.1945; 16.09.1945) * [[«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы]] (1944) * «Хеҙмәт батырлығы өсөн. В. И. Ленин тыуыуының 100 йыллығы айҡанлы» миҙалы (1970) * [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә утыҙ йыл» юбилей миҙалы]] (1975) * РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1945) * П. Л. Чебышев исемендәге премия (1946) * Бөтә Донъя Тыныслыҡ Советы Жолио-Кюри исемендәге көмөш миҙал менән бүләкләй (1959). * Чехословакия Фәндәр академияһы «Фән һәм йәмғиәт үҫешендә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» көмөш миҙалы менән бүләкләй (1966). * Инженер-механиктар институты (Англия), [[Джеймс Уатт|Дж. Уатт]] исемендәге халыҡ-ара алтын миҙал тапшыра (1967). == Фәнни эшмәкәрлеге == [[Файл:Artobolevsky's_office_20170426_150751.jpg|слева|мини|360x360пкс|ИМашта И. И. Артоболевскийҙың кабинет-музейы.]] === Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары === # машиналар һәм механизмдар теорияһы # эш машиналарының динамикаһын өйрәнеүҙең теоретик һәм эксперименталь ысулдары проблемалары === Ғилми һөҙөмтәләр === # Арауыҡ механизмдарының классификацияһын эшләй һәм уларҙы кинематик анализлау ысулдарын бирә, # Ҡатмарлы күп звенолы механизмдарҙы кинематик анализлау ысулы булдыра (1939). == Төп хеҙмәттәре == * Арауыҡ механизмдары теорияһы (1937) ; Мемуарҙар * ''Артоболевский И. И.'' Жизнь и наука. Воспоминания. — {{М.}}: Наука, 2005. — 312 с. — ISBN 5-02-033830-3. == Хәтер == [[Файл:И._Артоболевский._Мемориальная_доска_в_Имаш.jpg|справа|мини|234x234пкс|И. Артоболевский. ИМашта мемориаль таҡта]] * Машиналар фәне институтының иҫке бинаһында мемориаль таҡтаташ. * Машиналар фәне институтының И. И. Артоболевский эшләгән кабинетында музей ойошторолған. * Латвия Диңгеҙ Пароходсылығының рефрижераторлы судноһы академик Артоболевский исемен йөрөткән. == Хеҙмәттәре == * Механизмы в современной технике. В 7 томах. * Русский изобретатель и конструктор Кулибин. * Знакомьтесь — роботы! == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * ''Боголюбов&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Н.'' Иван Иванович Артоболевский. М., 1982 (в сер. «Научно-биографическая серия») * {{Китап|заглавие=Механика в Московском университете / Под ред. [[Рыбников, Константин Алексеевич|К. А. Рыбникова]]|место=М.|издательство=Изд-во Моск. ун-та|год=1992|страниц=168|isbn=5-211-01979-2|ref=Механика в Московском университете}}. * {{Китап|автор=|издательство=Издательство Московского университета|тираж=1000|isbn=978-5-19-011499-7|серия=|страниц=632|страницы=85|том=|год=2020|место=М.|часть=|издание=4-е, переработанное и дополненное|ответственный=|викитека=|ссылка=|оригинал=|заглавие=Московский университет в Великой Отечественной войне|ссылка часть=|ref=Московский университет в Великой Отечественной войне}} * Первый состав Российского национального комитета по теоретической и прикладной механике. Составители А.&amp;nbsp;Н.&amp;nbsp;Богданов, Г. К. Михайлов / под редакцией д-ра физ.-мат. наук Г.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Михайлова. — Москва: «КДУ», «Университетская книга», 2018. — 70 с. ISBN 978-5-91304-805-9 == Һылтанмалар == * {{Warheroes|id=14055}} * {{Сотрудник РАН|49574|Ивана Ивановича Артоболевского}} * [http://www.imash.ru/netcat/require/e404.php?REQUEST_URI=about/leading-scientists/artobolevskiy/ Артоболевский, Иван Иванович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309015834/http://www.imash.ru/netcat/require/e404.php?REQUEST_URI=about/leading-scientists/artobolevskiy/ |date=2016-03-09 }} (персональная страница на странице Ин-та Машиноведения РАН) * [http://isaran.ru/?q=ru/fund&guid=18486E62-DA75-5E4E-6920-31821F96597D&ida=1 Историческая справка] на сайте Архива РАН [[Категория:Н. Е. Жуковский исемендәге Хәрби-һауа инженер академияһы уҡытыусылары]] [[Категория:Рәсәй химик технология университеты уҡытыусылары]] [[Категория:К.А.Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы акададемияһын тамамлаусылар]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1977 йылда вафат булғандар]] [[Категория:21 сентябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:Мәскәүҙә тыуғандар]] [[Категория:1905 йылда тыуғандар]] [[Категория:9 октябрҙә тыуғандар]] [[Категория:РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәрҙәре]] [[Категория:«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Ленин ордены кавалерҙары]] [[Категория:Социалистик Хеҙмәт Геройҙары]] [[Категория:Техник фәндәр докторҙары]] [[Категория:Мәскәү өлкәһендә вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:МДУ-ның физика-математика факультетын тамамлаусылар]] [[Категория:МДУ-ның механика-математика факультеты уҡытыусылары]] 5z9est98x8u214zyok2zqr9x7hgmsge 0 190796 1301363 1284974 2026-07-25T08:29:16Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301363 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Анна Кәримә''' ('''Ана Тодоровна Велкова'''; ({{Lang-bg|Анна Карима}}; а [[1871 йыл|1871]], Бердянск ҡалаһы — [[6 март]] [[1949 йыл|1949]], [[София]]) — болгар [[Әҙип|яҙыусыһы]] һәм тәржемәсеһе, мөхәррир, журналист, суфражист һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтары өсөн хәрәкәт активисткаһы. Ул Болгария ҡатын-ҡыҙҙары союзын ойоштороусыларҙың береһе һәм 1901-2006 йылдарҙа уның рәйесе вазифаһын биләй.<ref name="Литературен свят">[http://literaturensviat.com/?p=107474 Ана Карима /Литературен свят ]</ref> == Биографияһы == Ана Тодоровна Велкова (Анна ''Кәримә'' псевдоним )1871 йылда Бердянск ҡалаһы революционер Тодор Велков ғаиләһендә тыуған. Атаһы бойҙай һатыусыһы булып эшләгән. [[София|Софияла]] урта мәктәпте тамамлай. 1888 йылда ул социалист Янко Саказоваға кейәүгә сыға , һуңынан айырылыша. Был никахтан өс балаһы була. Йәш сағында уҡ Кәримә әҙәби эшмәкәрлек менән мауыға. Хикәйәләр, романдар яҙа. Уның «Ғәҙәти тарих» исемле тәүге повесы 1891 йылда «День» журналында баҫылып сыға. 1892 йылдан 1895 йылға тиклем «Праздник» журналының мөхәррире булып эщләй.. Милли театр сәхнәһендә уның «Скип», «Загубленная жизнь» һәм «Над стеной»пьесалары ҡуйыла.<ref name="Литературен свят" /> Кәримә шулай уҡ йәмәғәт эштәрендә үҙен күрһәтә, йәмғиәттә ҡатын-ҡыҙҙарҙың тиңлеге өсөн көрәшә. 1897 йылда «Аң»ҡатын-ҡыҙҙар мәғрифәтселек йәмғиәтенә нигеҙ һала. 1901 йылда Ул Болгар ҡатын-ҡыҙҙар Союзы ойоштороу инициаторы һәм беренсе президенты була.<ref>[https://bratushka.ru/feminizm-v-carstve-bolgariya /Братушка /Феминизм в Царстве Болгария ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230418214528/https://bratushka.ru/feminizm-v-carstve-bolgariya/ |date=2023-04-18 }}</ref> 1916 йылда Софияла ҡыҙҙар өсөн беренсе коммерция мәктәбен аса. [[1912 йыл|1912]]–[[1918 йыл|1918 йылдарҙағы]] һуғыш ваҡытында хәйриәлек менән шөғөлләнә. Етемдәр приютын булдырыуға булышлыҡ итә. 1917 йылда «Булгарка»гәзите мөхәррире булып эшләй. 1930 йылда «Повик»гәзитен мөхәррирләй. 1949 йылда [[София|Софияның]] «Славянская Беседа» ҡунаҡханаһында вафат була.<ref name="Литературен свят" /> == Библиографияһы == [[Файл:BASA_22K-3-36-2_Anna_Karima_with_three_children-1917.jpg|мини|250x250пкс|Анна Кәримә Балалары: Эвелина, Надежда һәм Иван менән, [[1917 йыл|1917]]]] === Романдары === «Голгофа» (1933); «Ирина» (1935); === Повестары === «Азатлыҡ өсөн» (1938) === Пьесалары === «Подхлъзна се» (1901); «Загубен живот» (1907); «Зида өҫтөндә» («Над зида») (1912); «Азатлыҡ» («Свобода») (1931) == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Благоева Вела]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * [http://literaturensviat.com/?p=107474 Ана Карима /Литературен свят ] * Катья Кузмова-Зографова, [http://www.slovo.bg/old/litforum/224/kkzograf.htm "Йәшлек" гәзите "яңылыҡтар таҫмаһы" ирһеҙ ҡатын] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240908022734/http://www.slovo.bg/old/litforum/224/kkzograf.htm |date=2024-09-08 }}, В.» Әҙәби форум", бр. 24 (508), 18 юни 2002. * Энциклопедия България, том 3, НӘШРИӘТ на БАН, София, 1982, 352-се бит. * Francisca de Haan, Krasimira Daskalova & Anna Loutfi: Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Easterna and South Eastern Europe, 19th and 20th centuries Central European University Press, 2006 * Blanca Rodriguez Ruiz & Ruth Rubio-Marín: The Struggle for Female Suffrage in Europe: Voting to Become Citizens 2012 [[Категория:Болгария тәржемәселәре]] [[Категория:1949 йылда вафат булғандар]] [[Категория:6 мартта вафат булғандар]] [[Категория:1871 йылда тыуғандар]] [[Категория:Болгария феминизмы эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Болгария яҙыусылары]] [[Категория:Алфавит буйынса яҙыусылар]] 8dslcl3u54jtglol1lmn6qm3qre2lpr 10 201370 1301354 2026-07-24T17:53:07Z Frhdkazan 2112 Яңы бит: Kirov Oblast Zuevka railway station asv2019-05 img2.jpg 1301354 wikitext text/x-wiki Kirov Oblast Zuevka railway station asv2019-05 img2.jpg a6y6nvnpth1t3rktzjzpr4q0igzxk19