Википедия bawiki https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Медиа Махсус Фекерләшеү Ҡатнашыусы Ҡатнашыусы менән һөйләшеү Википедия Википедия буйынса фекерләшеү Файл Файл буйынса фекерләшеү MediaWiki MediaWiki буйынса фекерләшеү Ҡалып Ҡалып буйынса фекерләшеү Белешмә Белешмә буйынса фекерләшеү Категория Категория буйынса фекерләшеү Портал Портал буйынса фекерләшеү Проект Проект буйынса фекерләшеү TimedText TimedText talk Модуль Модуль буйынса фекерләшеү Event Event talk 0 1772 1301453 1210374 2026-07-28T12:50:39Z Shiptaro 48466 yazım hatası 1301453 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Төрөк теле''' (үҙатамаһы — ''Тürk dili'', ''Türkçe''), алтай телдәр ғаиләһе [[төрки телдәр]] тармағының көнбайыш-[[уғыҙ]] төркөмөнә ҡараған тел. [[Төркиәт]]тә''Türkiye Türkçesi'' тигән атамаһы ла осрай. [[Төркиә]]нең дәүләт теле. [[Кипр Республикаһы]]нда [[грек теле]] менән бер рәттән дәүләт теле булып тора. Әҙәби төрөк теле [[истанбул]] диалектына нигеҙләнә. 1928 йылға тиклем [[ғәрәп яҙыуы]], унан һуң латин хәрефтәре ҡулланыла. Әҙәби төрөк теле X—XI быуаттарҙа Анатолия ярымутрауына үтеп ингән уғыҙ-сәлжүк ҡәбиләләре йоғонтоһонда формалаша. Элек уны ғосман теле тип йөрөткәндәр. Ғосман дәүерен өс осорға бүлеп йөрөтәләр. # Иҫке ғосман осоро — XII-XV быуаттар. # Иҫке ғосман осоро — XV-XIX быуаттар. # Иҫке ғосман осоро — XIX-XX быуаттар. Беренсе осорҙа ғәрәп-фарсы телдәре йоғонтоһо көслө була. Икенсе осорҙа әҙәби телдә ғәрәп-фарсы телдәренән ингән һүҙҙәр 90 проценттан ашып китә. Әҙәби тел менән һөйләш теле араһында ҙур ғына айырма хасил була. Өсөнсө осорҙа ғәрәп-фарсы һүҙҙәренән арыныу, уларҙы төрөк һүҙҙәре менән алыштырыу, әҙәби телде һөйләш теленә яҡынайтыу мөмкинлеге ҡарала<ref>Зәйнуллина Г.Д. Төрөксә-башҡортса һүҙлек. - Өфө. Башҡортостан «Китап» нәшриәте. 1996. -184 бит. ISNB 5-295-01920-9</ref>. Лексика, фонетика һәм синтаксис яғынан төрөк теленә иң яҡын телдәр — [[Молдавия]], [[Румыния]] һәм [[Болгария]]ла таралған [[гагауз теле]] ([[Гагауз теле|гагауз]] һәм [[балҡан-гагауз тел|балҡан-гагауз телдәре]]) һәм [[ҡырым татарҙары теле]]нең көньяҡ диалекты. [[Әзербайжан теле]] әҙәби төрөк теленә яҡын<ref>Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Региональные реконструкции. Отв. Ред. Э. Р. Тенишев. М.: Наука, 2002</ref>. == Төрөк алфавиты == Боронғо [[Уғыҙҙар|көнсығыш төркиҙәр]] заманы өсөн алдынғы мәҙәниәткә эйә була: [[Орхон яҙмалары|төрки рун яҙыуын]] ҡуллана. X быуатҡа уғыҙҙар мосолман динен ҡабул итә һәм, фарсыларҙан ингән ҡайһы бер билдәләрҙе лә өҫтәп, [[ғәрәп яҙмаһы]]на күсә. Ләкин төрөк теленең фонема байлығына был алфавит тап килеп бөтмәй. 1926 йыл башында [[Мостафа Кәмал Ататөрк|Кәмал Ататөрк]] [[Баҡы]]ла [[Төркиәт|төркиәтселәр]] конгресында ҡатнаша, шунда, [[төрки телдәр]]ҙе латинлаштырып, яңы төрки алфавиты булдырыу тәҡдиме яңғырай. 1928 йылдан төрөк теле өсөн [[Латин алфавиты|латин шрифты]] варианты ҡулланыуға индерелә, уны эшләүҙә Ататөрк тә ҡатнаша. Һүҙҙәр яҙылышы өсөн (тотош тел реформаһы өсөн дә) нигеҙ итеп [[истанбул]] диалекты алына. Хәҙерге төрөк алфавитында 29 хәреф бар: '''a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z'''. <center> {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;" |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="29" | |- |width=3% align="center"|[[A]]||width=3% align="center"|[[B]]||width=3% align="center"|[[C]]||width=3% align="center"|[[Ç]]||width=3% align="center"|[[D]]||width=3% align="center"|[[E]]||width=3% align="center"|[[F]]||width=3% align="center"|[[G]]||width=3% align="center"|[[Ğ]]||width=3% align="center"|[[H]]||width=3% align="center"|[[I]]||width=3% align="center"|[[İ]]||width=3% align="center"|[[J]]||width=3% align="center"|[[K]]||width=3% align="center"|[[L]]||width=3% align="center"|[[M]]||width=3% align="center"|[[N]]||width=3% align="center"|[[O]]||width=3% align="center"|[[Ö]]||width=3% align="center"|[[P]]||width=3% align="center"|[[R]]||width=3% align="center"|[[S]]||width=3% align="center"|[[Ş]]||width=3% align="center"|[[T]]||width=3% align="center"|[[U]]||width=3% align="center"|[[Ü]]||width=3% align="center"|[[V]]||width=3% align="center"|[[Y]]||width=3% align="center"|[[Z]] |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="29" | |- |align="center"|a||align="center"|b||align="center"|c||align="center"|ç||align="center"|d||align="center"|e||align="center"|f||align="center"|g||align="center"|ğ||align="center"|h||align="center"|ı||align="center"|i||align="center"|j||align="center"|k||align="center"|l||align="center"|m||align="center"|n||align="center"|o||align="center"|ö||align="center"|p||align="center"|r||align="center"|s||align="center"|ş||align="center"|t||align="center"|u||align="center"|ü||align="center"|v||align="center"|y||align="center"|z |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="29" | |- |align="center"|<span style="color:grey;">а</span>||align="center"|<span style="color:grey;">б</span>||align="center"|<span style="color:grey;">җ/дж</span>||align="center"|<span style="color:grey;">ч</span>||align="center"|<span style="color:grey;">д</span>||align="center"|<span style="color:grey;">е/ә</span>||align="center"|<span style="color:grey;">ф</span>||align="center"|<span style="color:grey;">г</span>||align="center"|<span style="color:grey;">ғ</span>||align="center"|<span style="color:grey;">һ/х</span>||align="center"|<span style="color:grey;">ы</span>||align="center"|<span style="color:grey;">и</span>||align="center"|<span style="color:grey;">ж</span>||align="center"|<span style="color:grey;">к/ҡ</span>||align="center"|<span style="color:grey;">л</span>||align="center"|<span style="color:grey;">м</span>||align="center"|<span style="color:grey;">н</span>||align="center"|<span style="color:grey;">о</span>||align="center"|<span style="color:grey;">ө</span>||align="center"|<span style="color:grey;">п</span>||align="center"|<span style="color:grey;">р</span>||align="center"|<span style="color:grey;">с</span>||align="center"|<span style="color:grey;">ш</span>||align="center"|<span style="color:grey;">т</span>||align="center"|<span style="color:grey;">у</span>||align="center"|<span style="color:grey;">ү</span>||align="center"|<span style="color:grey;">в</span>||align="center"|<span style="color:grey;">й</span>||align="center"|<span style="color:grey;">з</span> |} </center> ===Интонация һәм баҫым=== Интонация һәм баҫым башҡорт телендәгегә оҡшаш. == Морфология == Төрөк теле [[агглютинатив телдәр]]гә ҡарай, йәғнм һүҙҙең тамыры асыҡ айырылып тора, ә бөтә грамматик формалар тамырҙың уң яғынан өҫтәлә килгән аффикстар менән белдерелә ([[башҡорт теле]]ндәге кеүек). Дөйөм алғанда төрөк морфологияһына юғары тотороҡлолоҡ һәм иҫкәрмәләрҙең булмауы хас. Төрөк телендә исем кластары, род категорияһы юҡ. === Һуҙынҡылар гармонияһы === [[Аффикс]]тар һәм ялғауҙар ҡушҡанда ''[[сингармонизм]]'' законы эшләй: һуҙынҡылар аңҡау һәм иреләшеү билдәләре буйынса ҡулланыла, йәғни нигеҙҙең (тамырҙың) һуңғы ижегендәге һуҙынҡының сифаты артабанғы ижектәрҙәге һуҙынҡыларҙың сифатына йоғонто яһай. Шулай итеп, әгәр тамырҙың һуңғы ижегендәге һуҙынҡы алғы рәткә ҡараған булһа, артабанғы аффикстар һәм ялғауҙар ҙа алғы рәт һуҙынҡыһы менән килә, артҡы рәт һуҙынҡыһы үҙ артынан артҡы рәт һуҙынҡыларын эйәртә. === Ҡылым === Ҡылымдың нигеҙе берлектәге бойороҡ һөйкәлеше формаһына тап килә. Хәҙерге һүҙлектәрҙә ҡылым ''нигеҙ'' + исем ҡылым аффиксы ''-mak/-mek'' («эшләү») (йәғни инфинитив) формаһында бирелә. Төрөк телендә 5 һөйкәлеш бар: теләк, хәбәр, бойороҡ, шарт, тейешлек. Хәбәр һөйкәлешендә 5 ябай ваҡыт формаһы бар: * Хәҙерге заман (''Şimdiki zaman''), * Хәҙерге-киләсәк (билдәһеҙ) заман (''Geniş zaman''), * Киләсәк (категорик) заман (''Gelecek zaman''), * Шаһитһыҙ үткән (субъектив) заман (''Belirsiz geçmiş zaman''), * Шаһитлы үткән (категорик) заман (''Belirli geçmiş zaman''). Был һөйкәлештә шулай уҡ 7 ҡатмарлы ваҡыт формаһы бар: * Үткән тормошҡа ашмаған заман (билдәле имперфект) (''Şimdiki zamanın hikâyesi''), * Элгәрге шаһитһыҙ үткән заман (''Belirsiz geçmiş zamanın hikâyesi''), * Элгәрге шаһитлы үткән заман (''Belirli geçmiş zamanın hikâyesi''), * Үткән билдәһеҙ заман (билдәһеҙ имперфект) (''Geniş zamanın hikâyesi''), * Киләсәк-үткән заман (''Gelecek zamanın hikâyesi''), * Оҙайлы хәҙерге заман (''Sürekli şimdiki zaman''), * Оҙайлы үткән заман (''Sürekli şimdiki zamanın hikâyesi''). Башҡа һөйкәлештәрҙә берәр үткән һәм киләсәк заман бар. Йәнә 6 шартлы модаллек формаһы бар. 5 йүнәлеш бар: төп (тура), ҡайтым, уртаҡлыҡ, төшөм, йөкмәтеү. Төрөк телендә ''bir'' («бер») тигән билдәһеҙлек артикле бар. Синтаксиста билдәләүсе билдәләнеүсенән алда килә (ҡәҙимге һүҙ тәртибе: Эйә-Тура Тултырыусы-Хәбәр (S-O-V)). ===Килештәр=== Телселәр араһында төрөк телендәге килештәр һаны бәхәсле тема һанала: берәүҙәре — 6, икенселәре 8 килеш таба. Төрөк телендәге килештәр: {| class="simple" border="1" |style="background:#FFCC00" |Төрөк телендәге килештәр |style="background:#FFCC00" |Башҡорт телендә тап килгәндәр |- |Төп |Төп |- |Төшөм |Төшөм |- |Төбәү |Төбәү |- |Урын-ваҡыт |Урын-ваҡыт |- |Сығанаҡ |Сығанаҡ |- |Сара |— |- |Эйәлек |Эйәлек |- |Тигеҙлек килеше |— |} <u> Миҫалдар:</u> bahçe-d<u>e</u> ''баҡсала'', lokanta-d<u>a</u> ''ресторанда'' d'''i'''şç'''i''' + n'''i'''z — dişçiniz ''теш табибығыҙ'' k'''ö'''pr'''ü''' + n'''ü'''z — köprünüz ''күперегеҙ'' İki masa ve üç sandalye getir. Ekmek kes./Ики маса ве үч сандалъе гетыр. Экмек кес./ ''Ике өҫтәл һәм өс ултырғыс килтер. Икмәк киҫ.'' == Лексика == [[Сәлжүк империяһы|Сәлжүк ҡәбиләләре]] (йәғни хәҙерге [[төрөктәр]]ҙең элгәрҙәре) IX—X быуаттарҙа [[ислам]]ды ҡабул иткәндән һуң [[1928 йыл]]ға тиклем төрөк теле өсөн [[ғәрәп яҙмаһы]] ҡулланыла (''ғосман яҙмаһы'', الفبا ''elifbâ''). Ошо сәбәпле [[ғәрәп теле]]нән лексик һәм грамматик үҙләштереүҙәр күп була. Сәлжүктәр [[Фарсия]]ны алғас, бер ни тиклем ваҡыт [[фарсы теле]] рәсми һәм әҙәби тел булып йөрөй, үҙ сиратында унда ла ғәрәп теленән ингән һүҙҙәр күп була. Оҙаҡ ваҡыттар буйы зыялы төрөктәрҙеъ теле төрки, ғәрәп, фарсы лексикаһы ҡатнашмаһынан тора. [[Ғосман империяһы]] барлыҡҡа килгәс, был тел ғосман теле тип атала башлай һәм рәсми статус ала. Төрөктәр яулап алған [[Византия]] халҡы һөйләшкән [[грек теле]] лә төрөк лексикаһында үҙ эҙен ҡалдыра. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр биргән мәғлүмәттәргә ҡарағанда (мәҫәлән, ''G. L. Lewis, Turkish Grammar''), лексика йәһәтенән ғосман теле һүҙлек фонды күләме буйынса хәҙерге [[инглиз теле]]нән ҡала донъяла икенсе урында тора. Бөтә был осор дауамында (X—XX быуаттар) төрки нигеҙе буйынса күпкә бер төрлө ''«вульгар» төрөк теле'' (тур. ''kaba Türkçe'') ябай халыҡтың һөйләш теле булып ҡала килә. 1923 йылда [[Төркиә|Төркиә]] республикаһы барлыҡҡа килгәс, телде реформалау саралары күрелә, латин графикаһына күсеү менән бергә, ғәрәп һәм фарсы телдәренән ингән һүҙҙәрҙең күбеһе халыҡтың йәнле телендә (''kaba Türkçe'') һаҡланған төрки сығышлы һүҙҙәргә алмаштырыла. Айырым төшөнсәләр өсөн иҫке төрки нигеҙҙәренән неологизмдар яһала. Шуға ҡарамаҫтан, хәҙерге төрөк телендә [[ғәрәп теле]]нән һәм [[фарсы теле]]нән ингән һүҙҙәр әҙ түгел, шулай уҡ Европа телдәренән ингән һүҙҙәр ҙә (башлыса французса әйтелештә) бар. Хәҙерге телдә һаҡланған ғәрәп-фарсы һүҙҙәре йыш ҡына киң ҡулланылыштағы төрөк һүҙҙәренең стилистик дублеттары булып йөрөй. Мәҫәлән, төркисә ''göz'' («күҙ»), ғәрәпсә ''ayn'' һәм фарсыса ''çeşm'' («күҙ»), төркисә ''ak'' («аҡ»''; «''пак») һәм ғәрәпсә ''beyaz'' («аҡ»). 2005 йылда нәшер ителгән ''Хәҙерге төрөк теле һүҙлеге''ндә 104481 статья бар (''Güncel Türkçe Sözlük'', Төркиә лингвистика йәмғиәте), шуларҙың 14 % самаһы сит телдәрҙән ингән һүҙҙәрҙе тасуирлай<ref>[http://tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&view=gts Электронная версия Словаря на сайте Турецкого лингвистического общества] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120919184542/http://tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&view=gts |date=2012-09-19 }}</ref>. [[Файл:TurkishVocabulary RU.png|thumb|200px|Төрөк һүҙлегендә һүҙҙәрҙең килеп сығышы]] Төрлө телдәрҙән үҙләштерелгән һүҙҙәр миҫалдары: * [[ғәрәп теле]]нән: ''insan'' («кеше»), ''merhaba'' («һаумыһығыҙ!»), ''devlet'' («дәүләт»), ''halk'' («халыҡ»), ''kitap'' («китап»), ''millet'' («милләт»), ''asker'' («ғәскәр»), ''fikir'' («фекер»), ''hediye'' («бүләк»), ''resim'' («рәсем»), ''sabır'' («сабырлыҡ»), ''beyaz'' («аҡ»)'', şeytan ''(«шайтан»)'', keyf'' («кәйеф»)'', alkol ''(«алкоголь»)'', kafir'' («кафыр»)'', saat ''(«сәғәт»)'', din'' («дин»)'', cumhuriyet ''(«республика»); * [[фарсы теле]]нән: ''hafta'' («аҙна»), ''teşekkür'' («рәхмәт»), ''pazar'' («баҙар»), ''rüzgâr'' («ел»), ''pencere'' («тәҙрә»), ''şehir'' («ҡала»), ''düşman'' («дошман»), ''ateş'' («ут, ялҡын»), ''bahçe'' («баҡса»), ''ayna'' («көҙгө»), ''dost'' («дуҫ»), ''can'' («йән»), ''tahta'' («таҡта»), ''pamuk'' («мамыҡ»), ''hoş'' («хуш»), ''köy'' («ауыл»), ''pijama'' («пижама»); * [[грек теле]]нән: ''liman'' («порт»), ''kutu'' («ҡап»), ''körfez'' («ҡултыҡ»), ''fırın'' («мейес»), ''kilise'' («сиркәү»)'';'' * [[француз теле]]нән: ''lüks'' («люкс»), ''kuzen'' ''(«''ике туған ҡәрҙәш»'')'', ''pantolon'' («ыштан, салбар»), ''kuaför'' («парикмахер»), ''hoparlör'' («тауыш көсәйткес»), ''kamyon'' («йөк машинаһы»); * [[инглиз теле]]нән: ''tişört'' («футболка»), ''tim'' («команда») һ.б.; * [[әрмән теле]]нән: ''haç'' (խաչ ''khach — «''тәре»), йәнә башҡа 800<ref>R. Dankoff, [https://books.google.ru/books?id=aFWQTBm35m0C&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Armenian Loanwords in Turkish] (Wiesbaden: Harrassowitz, 1995)</ref> һүҙ; * башҡа телдәрҙән: ''şalter'' ([[немец теле]]нән ''Schalter — «''һүндергес, рубильник»), ''pulluk'' (славян телдәренән «һуҡа»), ''semaver'' ([[рус теле]]нән «самауыр»), şapka ([[рус теленән]] ''«''шәпкә»). Шулай уҡ балҡан халыҡтарының телдәренә лә бик күп төрөк һүҙҙәре ингән<ref>http://sites.utoronto.ca/slavic/kramer/Kramer%20PDF/BajGanjo.PDF</ref>. Яңғыҙлыҡ исемдәр, географик атамалар, фәнни терминдар һ.б. менән бергә төрөк телендә 616,5 меңдән ашыу һүҙ бар («Төрөк теленең ҙур һүҙлеге» буйынса). ==Төрөк телендә ай исемдәре== *Ocak ғинуар *Şubat февраль *Mart март *Nisan апрель *Mayıs май *Haziran июнь *Temmuz июль *Ağustos август *Eylül сентябрь *Ekim октябрь *Kasım ноябрь *Aralık декабрь ==Төрөк халыҡ мәҡәлдәре== ''Aç ayı oynamaz.'' Ас айыу уйнамаҫ. ''Allah gümüş kapıyı kaparsa, altın kapıyı açar.'' Алла көмөш ишекте япһа, алтын ишекте асыр. ''Aç tavuk kendini arpa ambarında sanar.'' Ас тауыҡ үҙен арпа амбарында (тип) һанар. ''Açık yaraya tuz ekilmez.'' Асыҡ яраға тоҙ түгелмәҫ. == Практик транскрипцияһы == <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Төрөк теле практик транскрипцияһы</div> <div class="NavContent"> {| class="standard" style="text-align: center" ! хәреф !! [[МФА]] || башҡорт<br />практик транскрипцияһы |- |A a |[{{МФА|a}}] | а |- |B b |[{{МФА|b}}] | б |- |C c |[{{МФА|ʤ͡}}] | җ/дж |- |Ç ç |[{{МФА|ʧ͡}}] | ч |- |D d |[{{МФА|d}}] | д |- |E e |[{{МФА|e}}] | э, е һәм ә |- |F f |[{{МФА|f}}] | ф |- |G g |[{{МФА|g}}], [{{МФА|gʲ}}] | г |- |Ğ ğ |colspan="2"| ғ |- |H h |[{{МФА|h}}] | х/һ |- |[[I нөктәһеҙ|I ı]] |[{{МФА|ɯ}}] | ы |- |İ i |[{{МФА|i}}] | и |- |J j |[{{МФА|ʒ}}] | ж |- |K k |[{{МФА|k}}], [{{МФА|kʲ}}] | к/ҡ |- |L l |[{{МФА|ɫ}}], [{{МФА|lʲ}}] | л |- |M m |[{{МФА|m}}] | м |- |N n |[{{МФА|n}}] | н |- |O o |[{{МФА|o}}] | о |- |Ö ö |[{{МФА|ø}}] | ө |- |P p |[{{МФА|p}}] | п |- |R r |[{{МФА|r}}] | р |- |S s |[{{МФА|s}}] | с |- |Ş ş |[{{МФА|ʃ}}] | ш |- |T t |[{{МФА|t}}] | т |- |U u |[{{МФА|u}}] | у |- |Ü ü |[{{МФА|y}}] | ү |- |V v |[{{МФА|v}}] | в |- |Y y |[{{МФА|j}}] | й; |- |Z z |[{{МФА|z}}] | з |} {{clear}} </div> </div> {{Interwiki|tr|Ana Sayfa|Төрөк|}} == Әҙәбиәт == * Зәйнуллина Г. Д. Төрөксә-башҡортса һүҙлек. — Өфө. Башҡортостан «Китап» нәшриәте. 1996. −184 бит. ISNB 5-295-01920-9 [[Категория:Алфавит буйынса телдәр һәм диалекттар]] [[Категория:Төрөк теле]] [[Категория:Төркиә телдәре]] [[Категория:Болгария телдәре]] [[Категория:Кипр телдәре]] 2gh117bl9jity9gmptfk3vowv1lvmdl 0 7284 1301457 1179024 2026-07-28T18:55:44Z Телсе 41238 [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] битенең исемен [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] тип Телсе алыштырҙы: яңыртыу 1179024 wikitext text/x-wiki {{Достопримечательность |Тип = Театр |Русское название = Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры |Оригинальное название = |Изображение = Башкирский театр оперы и балета.JPG |Подпись изображения = Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры |Ширина изображения = 300px |Статус = |Страна = Рәсәй |Название местоположения = Ҡала |Местоположение = Өфө |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 43|lat_sec = 20.5 |lon_dir = E|lon_deg = 55|lon_min = 56|lon_sec = 42 |region = RU |CoordScale = 2000 |Тип здания = |Архитектурный стиль = |Автор проекта = |Строитель = |Основатель = |Первое упоминание = |Основание = 1938 |Основные даты = {{Достопримечательность/Даты||||||}} |Упразднён = |Начало строительства = |Окончание строительства = |Здания = {{Достопримечательность/Здания||||||}} |Состояние = |Сайт = http://www.bashopera.ru/ www.bashopera.ru |Commons = }} '''Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры''' — [[Башҡортостан]]дың баш ҡалаһы [[Өфө]]ләге [[театр]], бинаһы — 20-се быуаттың тарихи һәм архитектура ҡомартҡыһы. == Тарихы == [[1909]] йылда, Өфө губернаһында тыуып үҫкән урыҫ яҙыусыһы [[Аксаков Сергей Тимофеевич|С. Т. Аксаковтың]] вафат булыуына 50 йыл тулыуға, губернаторҙың тәҡдиме буйынса Өфөлә халыҡҡа сәнғәт, мәҙәниәт, аң-белем килтерерлек Аксаков халыҡ йорто төҙөргә ҡарар ителә. Бөтә Өфө губернаһынан, хатта күршеләрҙән дә аҡса йыйыла. Ленин (Үҙәк) һәм Пушкин урамдары мөйөшөндә ҡыҙыл кирбестән бина ҡалҡып сығыуға [[Беренсе бөтә донъя һуғышы|һуғыш]] та, [[Октябрь революцияһы|революциялар]] ҙа ҡамасаулай алмай. Бында [[Башҡорт дәүләт академия драма театры|башҡорт драма]], урыҫ, йәш тамашасы, [[Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры|ҡурсаҡ театрҙары]] эшләй башлай, хатта данлыҡлы ғәскәровсылар халыҡ бейеүҙәре ансамбле лә тәүге аҙымдарын ошо сәхнәлә яһай. Театр [[1938]] йылдың [[14 декабрь|14 декабрендә]] тамашасы алдында тәүге тапҡыр үҙ шаршауын аса. Опера театрының тәүге йондоҙҙары, Мәскәү консерваторияһын тамамлаусы Б. Вәлиева, Ш. Вәлиәхмәтова, Х. Ғәлимов, В. Галкин һәм башҡалар беренсе спектакль — Д.Паизиеллоның «Прекрасная мельничиха» операһын күрһәтә. М. Сәлиғәскәрова, М. Хисмәтуллин һәм башҡа талантлы артистар труппаны тулыландыра. [[1941]] йылда Ленинград хореография училищеһын тамамлап, [[Насретдинова Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы|З. Насретдинова]], Х. Сафиуллин, Ф. Саттаров килә. 1944 йылдың мартында Өфөлә «Сыңрау торна» («Журавлиная песнь») беренсе башҡорт балетының премьераһы уҙа (Л. Степанов һәм [[Заһир Исмәғилев|З. Исмәғилев]] музыкаһы, балетмейстеры [[Анисимова Нина Александровна|Н. А. Анисимова]]). Театр эргәһендәге балет студияһында [[Рудольф Нуриев]] шөғөлләнә, ул Өфө опера һәм балет театрын бөтә донъяға таныта. Рудольф Нуриев [[1953]] йылда балет труппаһына ҡабул ителә, уның ижади карьераһы ошонда башлана. [[1993]] йылдың мартынан күренекле хореограф Юрий Григоровичтың инициативаһы менән театр сәхнәһендә [[Нуриев Рудольф Хәмит улы|Р. Нуриев]] исемендәге балет сәнғәте фестивале үткәрелә. Опера һәм балет театры сәхнәһендә тәүге милли балет тыуа, беренсе башҡорт операһы ҡуйыла, милли композиторҙар мәктәбе барлыҡҡа килә һәм нығына. Балет артистары — халыҡ-ара һәм Бөтә Рәсәй конкурстары лауреаттары, дипломанттары һәм призерҙары. Башҡортостан балетының донъя баҫҡыстарына сығыуы хәҙерге замандың бөйөк хореографы Юрий Григоровичтың исеме менән бәйләнгән. Бөйөк урыҫ йырсыһы [[Шаляпин Фёдор Иванович|Ф. Шаляпиндың]] дебюты Өфөлә үтә, шул айҡанлы [[1991]] йылдан алып йыл һайын театр сәхнәһендә Рәсәй һәм сит йондоҙҙары ҡатнашлығында сағыу музыкаль ваҡиға — «Шаляпин кисәләре — Өфөлә» Халыҡ-ара опера сәнғәте фестивале үткәрелә. == Театр репертуары == Коллектив сит ил һәм ватан классикаһының иң яҡшы өлгөләрен сәхнәләштереүгә йүнәлеш тота. Репертуар нигеҙен Чайковский, Бородин, Римский-Корсаков, Верди, Бизе, Пуччини, Моцарт, Россини, Минкус, Адан әҫәрҙәре тәшкил итә. З. Исмәғилевтың «Ҡаһым түрә» халыҡ-музыкаль драмаһы «Дирижерҙың иң яҡшы эше» (дирижеры — А. Людмилин) номинацияһында «Алтын битлек» Милли театр премияһына лайыҡ булды. З. Исмәғилевтың «Салауат Юлаев», «Аҡмулла», С. Низаметдиновтың «Ай тотолған төндә» һәм «Memento» милли опералары репертуар биҙәге булып тора. Беҙҙең опера йондоҙҙары Асҡар һәм Илдар Абдразаҡовтар, Йәмил Әбделмәнов, Раил Кучуков, Светлана Арғынбаева, Геннадий Родионов һәм башҡаларҙың исемдәре киң билдәле. С. Прокофьевтың «Ромео һәм Джульетта», «Золушка», А. Адандың «Жизель», Л. Минкустың «Баядерка» балеттары. Л. Исмәғилеваның «Арҡайым» балеты премьераһы ҙур уңыш менән үтте. Балет солистары Гөлсинә Мәүлиҡасова, [[Сөләймәнова Гүзәл Ғәли ҡыҙы|Гүзәл Сөләймәнова]], Елена Фомина, Руслан Мөхәмәтов, Илдар Мәнәпов, Римма Закирова, Гөлнара Хәлитова һәм башҡалар һоҡланғыс сығыш яһай. Репертуар планында балалар өсөн спектаклдәргә ҙур иғтибар бирелә. Директоры Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре В. Г. Рихтер етәкселегендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры коллективы мауығып яңы спектаклдәр өҫтөндә эшләй, ижади пландар менән янып йәшәй. Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылыуының 450 йыллығына ҡарата Мәскәүҙә, Башҡортостандың Мәҙәниәт көндәре сиктәрендә, [[Исмәғилев Заһир Ғариф улы|З. Исмәғилевтың]] «Урал илселәре» операһы һәм Л. Исмәғилеваның «Арҡайым» балеты ҡуйылды. == Фестивалдәр == [[1991 йыл]]дан алып Өфөлә Галина Александровна Бельская башланғысы менән «Шаляпинские вечера в Уфе» исеме аҫтында йыл һайын опера сәнғәте фестивалдәре үткәрелә башлай, фестиваль Рәсәй һәм сит ил ткеатрҙары опера йондоҙҙары ҡатнашлығында уҙғарыла. Фестивалдең барлыҡҡа килеүе идеяһы [[Шаляпин Фёдор Иванович|Федор Шаляпинды]]ң Өфөлә 1890 йылдың 18 декабрендәге опера дебюты (Ст. Монюшконың «Галька» операһында Стольник партияһы) менән бәйле. Фестиваль сиктәрендә башҡорт опера һәм балет театры сәхәнәһендә СССР-ҙың халыҡ артистары [[Архипова Ирина Константиновна|Ирина Архипова]], Пьявко Владислав һәм [[Мария Биешу]], [[Ҙур театр|Ҙур]] һәм Мариин театрҙары солистары, ә шулай уҡ [[Һарытау]], [[Һамар]], Пермь һәм башҡа Рәсәй ҡалалрынан музыкаль театрҙары ҡатнаша. 2001 йылдың декабрендә юбилейлы — иҫәбе буйынса унынсы фестиваль үткәрелә. Ул [[Верди]]ның «Травиата» операһы премьераһы менән итальян телендә асыла. [[1993 йыл]]дың мартынан алып [[Рудольф Нуриев]] исемендәге балет сәнғәте фестивалдәре уҙғарыла. Беренсе фестиваль [[ЮНЕСКО]] ҡарамағындағы Халыҡ-ара театр институтының бейеү комитеты почетлы президенты, Париж Бейеү Академияһы ағзаһы, [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]], СССР һәм [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] [[Григорович Юрий Николаевич|Юрий Григорович]] тәҡдименә ярашлы ойошторола һәм уның «Григорович-балет» труппаһы ҡатнашлағында үтә. == Һылтанмалар == * [http://www.bashopera.ru/ Театрҙың рәсми сайты] * [http://www.rosteatr.ru/search.asp?org=285 «Театральная Россия» сайты]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mknprb.ru/bash/?part_id=203,313 Башҡортостан мәҙәниәт министрлығы сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113141241/http://www.mknprb.ru/bash/?part_id=203,313 |date=2012-01-13 }} * [http://bash.bashkortostan450.ru/culture/theater/theaters_505.html 450 йыл Рәсәй менән бергә]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Башҡортостан театрҙары}} [[Категория:Башҡортостан театрҙары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] 40qon1ucc9onp3rvt3c1bd28gbglsfu 0 71520 1301455 1247779 2026-07-28T18:39:18Z Телсе 41238 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ өҫтәмә мәғлүмәт 1301455 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''29 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 210-сы ([[кәбисә йыл]]ында 211-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 155 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: [[Юлбарыҫ]] көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Молдавия}}: Конституция көнө. * {{Флагификация|Румыния}}: Милли гимн көнө. * {{Флагификация|Таиланд}}: [[Тай теле]] көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1586]]: Мәскәү воеводалары Василий Сукин менән Иван Мясной Тура йылғаһы ярында [[Төмән]] ҡалаһына нигеҙ һала. * [[1803]]: Батша Александр II [[Өфө ҡалаһы]]н артабан төҙөүҙең беренсе планын раҫлай. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1934]]: Өфөлә тәүге автоматик телефон станцияһы эшләй башлай. * [[1936]]: [[СССР]] Үҙәк Башҡарма Комитеты «[[Советтар Союзы Геройы]]» исеме биреү ҡағиҙәләре тураһында Ҡарар ҡабул итә. * [[1942]]: [[СССР]] Юғары Советы Указы менән өс дәрәжәле [[Суворов ордены|Суворов]], ике дәрәжәле [[Кутузов ордены|Кутузов]] һәм [[Александр Невский ордены (СССР)|Александр Невский]] ордендары булдырыла. * [[1948]]: [[Лондон]]да XIV [[Олимпия уйындары]] башлана. * [[1990]]: Калинин ҡалаһына тарихи исеме [[Тверь]] кире ҡайтарыла. * [[2015]]: «[[Microsoft]]» ҡулланыусыларға «Windows 10» [[операцион система]]һын тәҡдим итә. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Рафиҡов Ғәли Лотфрахман улы]] (1890—11.03.1945), уҡытыусы, яҙыусы. 1928—1945 йылдарҙа Бәләбәй педагогия училищеһы уҡытыусыһы. * [[Малых Ольга Евгеньевна]] (1970), [[фән|ғалим]]-[[иҡтисад]]сы. 2003 йылдан хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2010 йылдан — иҡтисад һәм идара итеү факультеты деканы; 2013 йылдан — [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның дөйөм иҡтисад теорияһы кафедраһы мөдире, 2015 йылдан Башҡортостан социаль технологиялар институты директорының фәнни-тикшеренеү эштәре буйынса урынбаҫары. Иҡтисад фәндәре докторы (2009), профессор (2013). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Караулова (Караулова-Дубенская) Нина Александровна]] (1886—1975), [[йыр]]сы (колоратур сопрано), [[уҡытыусы]]. 1938—1956 йылдарҙа [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1960 йылға тиклем хәҙерге [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]]ның вокал буйынса консультанты. 1916 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1946). Сығышы менән хәҙерге [[Новосибирск өлкәһе]]нең Каинск ҡалаһынан. * [[Ғәлимов Эрик Михайлович]] (1936—23.11.2020), геохимик-[[фән|ғалим]], йәмәғәтсе. 2004 йылдан «Геохимия» журналының баш мөхәррире. 2003 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһының Метеориттар комитеты рәйесе. Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1994), [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның почётлы академигы (2002), геология минералогия фәндәре докторы (1970), профессор (1982). В. И. Вернадский исемендәге премия лауреаты (1984). [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1986) һәм [[Почёт ордены (Рәсәй)|Почёт]] (1999) ордендары кавалеры. Сығышы менән [[Владивосток]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Кудряшёв Александр Фёдорович]] (1946), [[Философия сознания|философ]]-ғалим. [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1989), профессор (1991), Халыҡ-ара мәғлүмәтләштереү академияһының ағза-корреспонденты (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре. Сығышы менән [[Харьков]] ҡалаһынан. * Исаков Николай Андреевич (1946-2008), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Хәйбулла районы механизаторы, водителе. III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры. * [[Фәйзуллина Зөһрә Хәдит ҡыҙы]] (1946—27.10.2020), [[уҡытыусы]], [[Журналистика|журналист]], [[Шиғриәт|шағир]]. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. [[Рамаҙан Өмөтбаев]], [[Ким Әхмәтйәнов]] һәм [[Хөсәйен Әхмәтов]] исемендәге премиялар лауреаты. }} * Хәсәнова Фәнзилә Ғәзим ҡыҙы( 1946), малсы. Бүздәк районы һауынсыһы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. * Шәйхинуров Минислам Минихан улы (1956), механизатор. Тәтешле районы Ленин исемендәге колхозы һәм кооперативы механизаторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Вьюгин Олег Вячеславович]] (1952), [[Рәсәй]]ҙең [[банк]] хеҙмәткәре һәм [[дәүләт]] эшмәкәре. 2016 йылдан — «МДМ-Банк»тың Директорҙар советы рәйесе. [[Физика]]-[[математика]] фәндәре кандидаты (1977). * [[Сирбаева Зәйтүнә Далха ҡыҙы]] (1952), [[Малсылыҡ|малсы]]. 1966—2002 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] Ленин исемендәге колхоз һауынсыһы. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986), [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Сыңғыҙ]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Евтушенко Евгений Викторович]] (1962), хужалыҡ, юғары мәктәп һәм дәүләт эшмәкәре, [[фән|ғалим]]-[[иҡтисад]]сы. 1995—1998 йылдарҙа [[Өфө]]ләге «Нефтехиминвенст» берекмәһенең генераль директоры; 1998—2012 йылдарҙа [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы, деканы һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университетының Иҡтисад һәм сервис институты|Иҡтисад институты]] директоры, 2006 йылдан — нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеһында иҡтисад һәм идара итеү кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2006—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының иҡтисади үҫеш министры. 2012 йылдан башлап [[Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы]] уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2006). * [[Шәрипов Рөстәм Динислам улы]] (1982), [[Муниципаль район (Рәсәй)|муниципаль]] хеҙмәткәр. 2011 йылдан [[Бөрйән районы|Бөрйән район]] хакимиәте башлығы урынбаҫары, 2012 йылдан — беренсе урынбаҫары, 2014 йылдан Бөрйән районы хакимиәте, 2019 йылдан — [[Хәйбулла районы]] хакимиәте башлығы. [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2020). }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Зәкиров Әхмәтзыя Зәкир улы]] (1933—2003), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-[[фән|ғалим]], [[ауыл хужалығы]], [[КПСС|партия]] һәм урындағы башҡарма органдар, махсус урта һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре. 1956 йылдан Бәләбәй ауыл хужалығын механизациялау һәм электрләштереү техникумы уҡытыусыһы; 1962—1966 йылдарҙа [[Бәләбәй районы|Бәләбәй]] һәм [[Әлшәй районы|Әлшәй]] колхоз-совхоз идаралыҡтарының баш инженеры; 1967—2001 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы; 1978 йылдан [[Өфө районы|Өфө район]] советы башҡарма комитеты рәйесе, 1987—1990 йылдарҙа [[КПСС]]-тың Өфө район комитетының 1-се секретары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 11-се саҡырылыш (1985—1990) [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Техник фәндәр кандидаты (1968). [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1983), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1993). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Өфө районының почётлы гражданы (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Дүртөйлө районы]]ның [[Шишмә (Дүртөйлө районы)|Шишмә]] ауылынан. * [[Хачева Светлана Николаевна]] (1943), [[Педагогика|педагог]]. [[Октябрьский (ҡала)|Октябрский]] ҡалаһы 1-се [[спорт]] [[Мәктәп|мәктәбе]] директорының элекке урынбаҫары. Башҡортостандың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Исламов Рәшит Шәрип улы]] (1953), [[нефть|нефтсе]]. 1977 йылдан «Южарланнефть» [[нефть]] һәм [[газ]] сығарыу идаралығы моторисы. [[Чернобыль АЭС-ы|Чернобыль атом электр станцияһындағы авария]] эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыусы. [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Краснокама районы]]ның [[Яңы Нуғай|Яңы Нуғай]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Завьялова Нина Алексеевна]] (1924), ғалим-офтальмолог, 1954—1987 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] уҡытыусыһы, 2011 йылға тиклем [[Өфө]]ләге хужалыҡ иҫәбендәге поликлиника табибы. Медицина фәндәре докторы (1976), профессор (1978). Сығышы менән хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]]нең [[Троицк (Силәбе өлкәһе)|Троицк]] ҡалаһынан. }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:29 июлдә тыуғандар</categorytree>'' * [[1605]]: Симон Дах, [[Германия]] [[шиғриәт|шағиры]]. * [[1805]]: Алексис де Токвиль, [[Франция]]ның [[дәүләт]] эшмәкәре, [[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[тарих]]сы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1817]]: [[Иван Айвазовский]] (төп исеме Ованес Айвазян), [[Рәсәй империяһы]] рәссамы, маринист. * [[1885]]: Теда Бара (Теодосия Барр Гудман), [[АҠШ]]-тың тауышһыҙ кино актрисаһы. * [[1900]]: Михаил Тихонравов, [[СССР]]-ҙың [[Космонавтика|космос]] һәм [[Ракета|ракета техникаһы]] конструкторы. * [[1900]]: Юйвинд Юнсон, [[Швеция]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], публицист, [[Нобель премияһы]] лауреаты (1974). * [[1905]]: Клара Боу, АҠШ-тың тауышһыҙ кино актрисаһы. * [[1905]]: Даг Хаммаршельд, [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы]]ның икенсе [[БМО-ның Генераль секретары|Генераль секретары]] (1953—1961). * [[1910]]: Хейнц Фрэнкель-Конрат, Германия һәм АҠШ [[Биохимия|биохимигы]]. * [[1915]]: Павел Кадочников, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1979), [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1985). * [[1918]]: Владимир Дудинцев, яҙыусы, [[СССР]]-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1988). * [[1925]]: [[Микис Теодоракис]], [[Греция]] композиторы, [[сәйәси эшмәкәр]]. «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» халыҡ-ара Ленин премияһы лауреаты (1983). * [[1945]]: Мирча Луческу, [[Румыния]] [[футбол]]сыһы һәм футбол тренеры. * [[1954]]: Игорь Крутой, СССР һәм [[Рәсәй]] композиторы, [[Ленин комсомолы премияһы]] лауреаты (1988), Рәсәйҙең халыҡ артисы (1996). * [[1955]]: Жан-Юг Англад, Франция актёры, «Сезар» кинопремияһы лауреаты. * [[1957]]: Нелли Ким, СССР гимнасы, биш тапҡыр [[Олимпия уйындары]] чемпионы (1976, 1980). }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:29 июлдә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1856]]: [[Роберт Шуман]], [[Германия]] композиторы. * [[1999]]: Анатолий Соловьяненко, [[СССР]]-ҙың [[опера]] [[йыр]]сыһы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1975). * [[2013]]: [[Салауат Низаметдинов]], [[башҡорт]] композиторы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2003). == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Ж29]] [[Категория:29 июль]] m6kxcjc592wsynjxupe136muthodnc7 1301456 1301455 2026-07-28T18:53:59Z Телсе 41238 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ күренеште төҙәтеү 1301456 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''29 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 210-сы ([[кәбисә йыл]]ында 211-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 155 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: [[Юлбарыҫ]] көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Молдавия}}: Конституция көнө. * {{Флагификация|Румыния}}: Милли гимн көнө. * {{Флагификация|Таиланд}}: [[Тай теле]] көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1586]]: Мәскәү воеводалары Василий Сукин менән Иван Мясной Тура йылғаһы ярында [[Төмән]] ҡалаһына нигеҙ һала. * [[1803]]: Батша Александр II [[Өфө ҡалаһы]]н артабан төҙөүҙең беренсе планын раҫлай. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1934]]: Өфөлә тәүге автоматик телефон станцияһы эшләй башлай. * [[1936]]: [[СССР]] Үҙәк Башҡарма Комитеты «[[Советтар Союзы Геройы]]» исеме биреү ҡағиҙәләре тураһында Ҡарар ҡабул итә. * [[1942]]: [[СССР]] Юғары Советы Указы менән өс дәрәжәле [[Суворов ордены|Суворов]], ике дәрәжәле [[Кутузов ордены|Кутузов]] һәм [[Александр Невский ордены (СССР)|Александр Невский]] ордендары булдырыла. * [[1948]]: [[Лондон]]да XIV [[Олимпия уйындары]] башлана. * [[1990]]: Калинин ҡалаһына тарихи исеме [[Тверь]] кире ҡайтарыла. * [[2015]]: «[[Microsoft]]» ҡулланыусыларға «Windows 10» [[операцион система]]һын тәҡдим итә. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Рафиҡов Ғәли Лотфрахман улы]] (1890—11.03.1945), уҡытыусы, яҙыусы. 1928—1945 йылдарҙа Бәләбәй педагогия училищеһы уҡытыусыһы. * [[Малых Ольга Евгеньевна]] (1970), [[фән|ғалим]]-[[иҡтисад]]сы. 2003 йылдан хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2010 йылдан — иҡтисад һәм идара итеү факультеты деканы; 2013 йылдан — [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның дөйөм иҡтисад теорияһы кафедраһы мөдире, 2015 йылдан Башҡортостан социаль технологиялар институты директорының фәнни-тикшеренеү эштәре буйынса урынбаҫары. Иҡтисад фәндәре докторы (2009), профессор (2013). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Караулова (Караулова-Дубенская) Нина Александровна]] (1886—1975), [[йыр]]сы (колоратур сопрано), [[уҡытыусы]]. 1938—1956 йылдарҙа [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1960 йылға тиклем хәҙерге [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]]ның вокал буйынса консультанты. 1916 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1946). Сығышы менән хәҙерге [[Новосибирск өлкәһе]]нең Каинск ҡалаһынан. * [[Ғәлимов Эрик Михайлович]] (1936—23.11.2020), геохимик-[[фән|ғалим]], йәмәғәтсе. 2004 йылдан «Геохимия» журналының баш мөхәррире. 2003 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһының Метеориттар комитеты рәйесе. Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1994), [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның почётлы академигы (2002), геология минералогия фәндәре докторы (1970), профессор (1982). В. И. Вернадский исемендәге премия лауреаты (1984). [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1986) һәм [[Почёт ордены (Рәсәй)|Почёт]] (1999) ордендары кавалеры. Сығышы менән [[Владивосток]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Кудряшёв Александр Фёдорович]] (1946), [[Философия сознания|философ]]-ғалим. [[Башҡорт дәүләт университеты]] һәм 2022 йылдан Өфө фән һәм технологиялар университеты уҡытыусыһы, философия кафедраһы мөдире. Философия фәндәре докторы (1989), профессор (1991), Халыҡ-ара мәғлүмәтләштереү академияһының ағза-корреспонденты (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре. Сығышы менән [[Харьков]] ҡалаһынан. * [[Исаков Николай Андреевич]] (1946—2008), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Хәйбулла районы]] механизаторы, водителе. III дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры. * [[Фәйзуллина Зөһрә Хәдит ҡыҙы]] (1946—27.10.2020), [[уҡытыусы]], [[Журналистика|журналист]], [[Шиғриәт|шағир]]. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. [[Рамаҙан Өмөтбаев]], [[Ким Әхмәтйәнов]] һәм [[Хөсәйен Әхмәтов]] исемендәге премиялар лауреаты. * [[Хәсәнова Фәнзилә Ғәзим ҡыҙы]] (1946), [[Малсылыҡ|малсы]]. [[Бүздәк районы]] һауынсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. * [[Шәйхинуров Минислам Минихан улы]] (1956), механизатор. [[Тәтешле районы]]ның Ленин исемендәге колхозы һәм кооперативы механизаторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Вьюгин Олег Вячеславович]] (1952), [[Рәсәй]]ҙең [[банк]] хеҙмәткәре һәм [[дәүләт]] эшмәкәре. 2016 йылдан — «МДМ-Банк»тың Директорҙар советы рәйесе. [[Физика]]-[[математика]] фәндәре кандидаты (1977). * [[Сирбаева Зәйтүнә Далха ҡыҙы]] (1952), [[Малсылыҡ|малсы]]. 1966—2002 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] Ленин исемендәге колхоз һауынсыһы. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986), [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Сыңғыҙ]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Евтушенко Евгений Викторович]] (1962), хужалыҡ, юғары мәктәп һәм дәүләт эшмәкәре, [[фән|ғалим]]-[[иҡтисад]]сы. 1995—1998 йылдарҙа [[Өфө]]ләге «Нефтехиминвенст» берекмәһенең генераль директоры; 1998—2012 йылдарҙа [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы, деканы һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университетының Иҡтисад һәм сервис институты|Иҡтисад институты]] директоры, 2006 йылдан — нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеһында иҡтисад һәм идара итеү кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2006—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының иҡтисади үҫеш министры. 2012 йылдан башлап [[Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы]] уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2006). * [[Шәрипов Рөстәм Динислам улы]] (1982), [[Муниципаль район (Рәсәй)|муниципаль]] хеҙмәткәр. 2011 йылдан [[Бөрйән районы|Бөрйән район]] хакимиәте башлығы урынбаҫары, 2012 йылдан — беренсе урынбаҫары, 2014 йылдан Бөрйән районы хакимиәте, 2019 йылдан — [[Хәйбулла районы]] хакимиәте башлығы. [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2020). }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Зәкиров Әхмәтзыя Зәкир улы]] (1933—2003), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-[[фән|ғалим]], [[ауыл хужалығы]], [[КПСС|партия]] һәм урындағы башҡарма органдар, махсус урта һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре. 1956 йылдан Бәләбәй ауыл хужалығын механизациялау һәм электрләштереү техникумы уҡытыусыһы; 1962—1966 йылдарҙа [[Бәләбәй районы|Бәләбәй]] һәм [[Әлшәй районы|Әлшәй]] колхоз-совхоз идаралыҡтарының баш инженеры; 1967—2001 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы; 1978 йылдан [[Өфө районы|Өфө район]] советы башҡарма комитеты рәйесе, 1987—1990 йылдарҙа [[КПСС]]-тың Өфө район комитетының 1-се секретары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 11-се саҡырылыш (1985—1990) [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Техник фәндәр кандидаты (1968). [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1983), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1993). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Өфө районының почётлы гражданы (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Дүртөйлө районы]]ның [[Шишмә (Дүртөйлө районы)|Шишмә]] ауылынан. * [[Хачева Светлана Николаевна]] (1943), [[Педагогика|педагог]]. [[Октябрьский (ҡала)|Октябрский]] ҡалаһы 1-се [[спорт]] [[Мәктәп|мәктәбе]] директорының элекке урынбаҫары. Башҡортостандың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Исламов Рәшит Шәрип улы]] (1953), [[нефть|нефтсе]]. 1977 йылдан «Южарланнефть» [[нефть]] һәм [[газ]] сығарыу идаралығы моторисы. [[Чернобыль АЭС-ы|Чернобыль атом электр станцияһындағы авария]] эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыусы. [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Краснокама районы]]ның [[Яңы Нуғай|Яңы Нуғай]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Завьялова Нина Алексеевна]] (1924), ғалим-офтальмолог, 1954—1987 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] уҡытыусыһы, 2011 йылға тиклем [[Өфө]]ләге хужалыҡ иҫәбендәге поликлиника табибы. Медицина фәндәре докторы (1976), профессор (1978). Сығышы менән хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]]нең [[Троицк (Силәбе өлкәһе)|Троицк]] ҡалаһынан. }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:29 июлдә тыуғандар</categorytree>'' * [[1605]]: Симон Дах, [[Германия]] [[шиғриәт|шағиры]]. * [[1805]]: Алексис де Токвиль, [[Франция]]ның [[дәүләт]] эшмәкәре, [[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[тарих]]сы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1817]]: [[Иван Айвазовский]] (төп исеме Ованес Айвазян), [[Рәсәй империяһы]] рәссамы, маринист. * [[1885]]: Теда Бара (Теодосия Барр Гудман), [[АҠШ]]-тың тауышһыҙ кино актрисаһы. * [[1900]]: Михаил Тихонравов, [[СССР]]-ҙың [[Космонавтика|космос]] һәм [[Ракета|ракета техникаһы]] конструкторы. * [[1900]]: Юйвинд Юнсон, [[Швеция]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], публицист, [[Нобель премияһы]] лауреаты (1974). * [[1905]]: Клара Боу, АҠШ-тың тауышһыҙ кино актрисаһы. * [[1905]]: Даг Хаммаршельд, [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы]]ның икенсе [[БМО-ның Генераль секретары|Генераль секретары]] (1953—1961). * [[1910]]: Хейнц Фрэнкель-Конрат, Германия һәм АҠШ [[Биохимия|биохимигы]]. * [[1915]]: Павел Кадочников, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1979), [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1985). * [[1918]]: Владимир Дудинцев, яҙыусы, [[СССР]]-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1988). * [[1925]]: [[Микис Теодоракис]], [[Греция]] композиторы, [[сәйәси эшмәкәр]]. «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» халыҡ-ара Ленин премияһы лауреаты (1983). * [[1945]]: Мирча Луческу, [[Румыния]] [[футбол]]сыһы һәм футбол тренеры. * [[1954]]: Игорь Крутой, СССР һәм [[Рәсәй]] композиторы, [[Ленин комсомолы премияһы]] лауреаты (1988), Рәсәйҙең халыҡ артисы (1996). * [[1955]]: Жан-Юг Англад, Франция актёры, «Сезар» кинопремияһы лауреаты. * [[1957]]: Нелли Ким, СССР гимнасы, биш тапҡыр [[Олимпия уйындары]] чемпионы (1976, 1980). }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:29 июлдә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1856]]: [[Роберт Шуман]], [[Германия]] композиторы. * [[1999]]: Анатолий Соловьяненко, [[СССР]]-ҙың [[опера]] [[йыр]]сыһы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1975). * [[2013]]: [[Салауат Низаметдинов]], [[башҡорт]] композиторы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2003). == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Ж29]] [[Категория:29 июль]] iwbflxlxbuk6hhcned93ypr0wpd6g9s 1301459 1301456 2026-07-28T18:56:43Z Телсе 41238 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ аныҡлаштырыу 1301459 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''29 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 210-сы ([[кәбисә йыл]]ында 211-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 155 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: [[Юлбарыҫ]] көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Молдавия}}: Конституция көнө. * {{Флагификация|Румыния}}: Милли гимн көнө. * {{Флагификация|Таиланд}}: [[Тай теле]] көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1586]]: Мәскәү воеводалары Василий Сукин менән Иван Мясной Тура йылғаһы ярында [[Төмән]] ҡалаһына нигеҙ һала. * [[1803]]: Батша Александр II [[Өфө ҡалаһы]]н артабан төҙөүҙең беренсе планын раҫлай. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1934]]: Өфөлә тәүге автоматик телефон станцияһы эшләй башлай. * [[1936]]: [[СССР]] Үҙәк Башҡарма Комитеты «[[Советтар Союзы Геройы]]» исеме биреү ҡағиҙәләре тураһында Ҡарар ҡабул итә. * [[1942]]: [[СССР]] Юғары Советы Указы менән өс дәрәжәле [[Суворов ордены|Суворов]], ике дәрәжәле [[Кутузов ордены|Кутузов]] һәм [[Александр Невский ордены (СССР)|Александр Невский]] ордендары булдырыла. * [[1948]]: [[Лондон]]да XIV [[Олимпия уйындары]] башлана. * [[1990]]: Калинин ҡалаһына тарихи исеме [[Тверь]] кире ҡайтарыла. * [[2015]]: «[[Microsoft]]» ҡулланыусыларға «Windows 10» [[операцион система]]һын тәҡдим итә. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Рафиҡов Ғәли Лотфрахман улы]] (1890—11.03.1945), уҡытыусы, яҙыусы. 1928—1945 йылдарҙа Бәләбәй педагогия училищеһы уҡытыусыһы. * [[Малых Ольга Евгеньевна]] (1970), [[фән|ғалим]]-[[иҡтисад]]сы. 2003 йылдан хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2010 йылдан — иҡтисад һәм идара итеү факультеты деканы; 2013 йылдан — [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның дөйөм иҡтисад теорияһы кафедраһы мөдире, 2015 йылдан Башҡортостан социаль технологиялар институты директорының фәнни-тикшеренеү эштәре буйынса урынбаҫары. Иҡтисад фәндәре докторы (2009), профессор (2013). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Караулова (Караулова-Дубенская) Нина Александровна]] (1886—1975), [[йыр]]сы (колоратур сопрано), [[уҡытыусы]]. 1938—1956 йылдарҙа [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1960 йылға тиклем хәҙерге [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]]ның вокал буйынса консультанты. 1916 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1946). Сығышы менән хәҙерге [[Новосибирск өлкәһе]]нең Каинск ҡалаһынан. * [[Ғәлимов Эрик Михайлович]] (1936—23.11.2020), геохимик-[[фән|ғалим]], йәмәғәтсе. 2004 йылдан «Геохимия» журналының баш мөхәррире. 2003 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһының Метеориттар комитеты рәйесе. Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1994), [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]]ның почётлы академигы (2002), геология минералогия фәндәре докторы (1970), профессор (1982). В. И. Вернадский исемендәге премия лауреаты (1984). [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1986) һәм [[Почёт ордены (Рәсәй)|Почёт]] (1999) ордендары кавалеры. Сығышы менән [[Владивосток]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Кудряшёв Александр Фёдорович]] (1946), [[Философия сознания|философ]]-ғалим. [[Башҡорт дәүләт университеты]] һәм 2022 йылдан [[Өфө фән һәм технологиялар университеты]] уҡытыусыһы, философия кафедраһы мөдире. Философия фәндәре докторы (1989), профессор (1991), Халыҡ-ара мәғлүмәтләштереү академияһының ағза-корреспонденты (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре. Сығышы менән [[Харьков]] ҡалаһынан. * [[Исаков Николай Андреевич]] (1946—2008), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Хәйбулла районы]] механизаторы, водителе. III дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры. * [[Фәйзуллина Зөһрә Хәдит ҡыҙы]] (1946—27.10.2020), [[уҡытыусы]], [[Журналистика|журналист]], [[Шиғриәт|шағир]]. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. [[Рамаҙан Өмөтбаев]], [[Ким Әхмәтйәнов]] һәм [[Хөсәйен Әхмәтов]] исемендәге премиялар лауреаты. * [[Хәсәнова Фәнзилә Ғәзим ҡыҙы]] (1946), [[Малсылыҡ|малсы]]. [[Бүздәк районы]] һауынсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. * [[Шәйхинуров Минислам Минихан улы]] (1956), механизатор. [[Тәтешле районы]]ның Ленин исемендәге колхозы һәм кооперативы механизаторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Вьюгин Олег Вячеславович]] (1952), [[Рәсәй]]ҙең [[банк]] хеҙмәткәре һәм [[дәүләт]] эшмәкәре. 2016 йылдан — «МДМ-Банк»тың Директорҙар советы рәйесе. [[Физика]]-[[математика]] фәндәре кандидаты (1977). * [[Сирбаева Зәйтүнә Далха ҡыҙы]] (1952), [[Малсылыҡ|малсы]]. 1966—2002 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]] Ленин исемендәге колхоз һауынсыһы. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры (1986), [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Сыңғыҙ]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Евтушенко Евгений Викторович]] (1962), хужалыҡ, юғары мәктәп һәм дәүләт эшмәкәре, [[фән|ғалим]]-[[иҡтисад]]сы. 1995—1998 йылдарҙа [[Өфө]]ләге «Нефтехиминвенст» берекмәһенең генераль директоры; 1998—2012 йылдарҙа [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы, деканы һәм [[Өфө дәүләт нефть техник университетының Иҡтисад һәм сервис институты|Иҡтисад институты]] директоры, 2006 йылдан — нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеһында иҡтисад һәм идара итеү кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2006—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының иҡтисади үҫеш министры. 2012 йылдан башлап [[Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы]] уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2006). * [[Шәрипов Рөстәм Динислам улы]] (1982), [[Муниципаль район (Рәсәй)|муниципаль]] хеҙмәткәр. 2011 йылдан [[Бөрйән районы|Бөрйән район]] хакимиәте башлығы урынбаҫары, 2012 йылдан — беренсе урынбаҫары, 2014 йылдан Бөрйән районы хакимиәте, 2019 йылдан — [[Хәйбулла районы]] хакимиәте башлығы. [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2020). }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Зәкиров Әхмәтзыя Зәкир улы]] (1933—2003), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-[[фән|ғалим]], [[ауыл хужалығы]], [[КПСС|партия]] һәм урындағы башҡарма органдар, махсус урта һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре. 1956 йылдан Бәләбәй ауыл хужалығын механизациялау һәм электрләштереү техникумы уҡытыусыһы; 1962—1966 йылдарҙа [[Бәләбәй районы|Бәләбәй]] һәм [[Әлшәй районы|Әлшәй]] колхоз-совхоз идаралыҡтарының баш инженеры; 1967—2001 йылдарҙа (өҙөклөк менән) [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы; 1978 йылдан [[Өфө районы|Өфө район]] советы башҡарма комитеты рәйесе, 1987—1990 йылдарҙа [[КПСС]]-тың Өфө район комитетының 1-се секретары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 11-се саҡырылыш (1985—1990) [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. Техник фәндәр кандидаты (1968). [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1983), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1993). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Өфө районының почётлы гражданы (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Дүртөйлө районы]]ның [[Шишмә (Дүртөйлө районы)|Шишмә]] ауылынан. * [[Хачева Светлана Николаевна]] (1943), [[Педагогика|педагог]]. [[Октябрьский (ҡала)|Октябрский]] ҡалаһы 1-се [[спорт]] [[Мәктәп|мәктәбе]] директорының элекке урынбаҫары. Башҡортостандың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Исламов Рәшит Шәрип улы]] (1953), [[нефть|нефтсе]]. 1977 йылдан «Южарланнефть» [[нефть]] һәм [[газ]] сығарыу идаралығы моторисы. [[Чернобыль АЭС-ы|Чернобыль атом электр станцияһындағы авария]] эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыусы. [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Краснокама районы]]ның [[Яңы Нуғай|Яңы Нуғай]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Завьялова Нина Алексеевна]] (1924), ғалим-офтальмолог, 1954—1987 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] уҡытыусыһы, 2011 йылға тиклем [[Өфө]]ләге хужалыҡ иҫәбендәге поликлиника табибы. Медицина фәндәре докторы (1976), профессор (1978). Сығышы менән хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]]нең [[Троицк (Силәбе өлкәһе)|Троицк]] ҡалаһынан. }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:29 июлдә тыуғандар</categorytree>'' * [[1605]]: Симон Дах, [[Германия]] [[шиғриәт|шағиры]]. * [[1805]]: Алексис де Токвиль, [[Франция]]ның [[дәүләт]] эшмәкәре, [[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[тарих]]сы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1817]]: [[Иван Айвазовский]] (төп исеме Ованес Айвазян), [[Рәсәй империяһы]] рәссамы, маринист. * [[1885]]: Теда Бара (Теодосия Барр Гудман), [[АҠШ]]-тың тауышһыҙ кино актрисаһы. * [[1900]]: Михаил Тихонравов, [[СССР]]-ҙың [[Космонавтика|космос]] һәм [[Ракета|ракета техникаһы]] конструкторы. * [[1900]]: Юйвинд Юнсон, [[Швеция]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], публицист, [[Нобель премияһы]] лауреаты (1974). * [[1905]]: Клара Боу, АҠШ-тың тауышһыҙ кино актрисаһы. * [[1905]]: Даг Хаммаршельд, [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы]]ның икенсе [[БМО-ның Генераль секретары|Генераль секретары]] (1953—1961). * [[1910]]: Хейнц Фрэнкель-Конрат, Германия һәм АҠШ [[Биохимия|биохимигы]]. * [[1915]]: Павел Кадочников, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1979), [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1985). * [[1918]]: Владимир Дудинцев, яҙыусы, [[СССР]]-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1988). * [[1925]]: [[Микис Теодоракис]], [[Греция]] композиторы, [[сәйәси эшмәкәр]]. «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» халыҡ-ара Ленин премияһы лауреаты (1983). * [[1945]]: Мирча Луческу, [[Румыния]] [[футбол]]сыһы һәм футбол тренеры. * [[1954]]: Игорь Крутой, СССР һәм [[Рәсәй]] композиторы, [[Ленин комсомолы премияһы]] лауреаты (1988), Рәсәйҙең халыҡ артисы (1996). * [[1955]]: Жан-Юг Англад, Франция актёры, «Сезар» кинопремияһы лауреаты. * [[1957]]: Нелли Ким, СССР гимнасы, биш тапҡыр [[Олимпия уйындары]] чемпионы (1976, 1980). }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:29 июлдә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1856]]: [[Роберт Шуман]], [[Германия]] композиторы. * [[1999]]: Анатолий Соловьяненко, [[СССР]]-ҙың [[опера]] [[йыр]]сыһы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1975). * [[2013]]: [[Салауат Низаметдинов]], [[башҡорт]] композиторы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2003). == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Ж29]] [[Категория:29 июль]] 7w1b4oqumwvzpaa9pzrtg1xstsrm9x9 10 201375 1301454 2026-07-28T17:56:11Z Frhdkazan 2112 Яңы бит: St. Wolfgang kath. Pfarrkirche Pacher-Altar Lazarus 01.jpg 1301454 wikitext text/x-wiki St. Wolfgang kath. Pfarrkirche Pacher-Altar Lazarus 01.jpg c0yb2uly9hmnbgqhusz7qo8myeixp8g 0 201376 1301458 2026-07-28T18:55:44Z Телсе 41238 [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] битенең исемен [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] тип Телсе алыштырҙы: яңыртыу 1301458 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] 8y8ohlmdlgsn8856bx98eajatveh3sb