Википедия bawiki https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Медиа Махсус Фекерләшеү Ҡатнашыусы Ҡатнашыусы менән һөйләшеү Википедия Википедия буйынса фекерләшеү Файл Файл буйынса фекерләшеү MediaWiki MediaWiki буйынса фекерләшеү Ҡалып Ҡалып буйынса фекерләшеү Белешмә Белешмә буйынса фекерләшеү Категория Категория буйынса фекерләшеү Портал Портал буйынса фекерләшеү Проект Проект буйынса фекерләшеү TimedText TimedText talk Модуль Модуль буйынса фекерләшеү Event Event talk 0 8081 1301472 51312 2026-07-30T15:35:53Z Xqbot 996 [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] битенә икеле йүнәлтеүҙе төҙәтеү 1301472 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] 8y8ohlmdlgsn8856bx98eajatveh3sb 0 8747 1301488 1288613 2026-07-31T10:30:41Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301488 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Илеш районы''' ({{lang-ru|Илишевский район}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан муниципаль район. Административ үҙәге — [[Үрге Йәркәй]] ауылы. Районда 34181 кеше йәшәй. 1935 ойошторолған. Күпселек халыҡ [[башҡорттар]], [[татарҙар]], [[мариҙар]]. Иң ҙур ауылдар: [[Үрге Йәркәй]] (2010 й. — 10,3 мең), [[Ҡәҙер (Илеш районы)|Ҡәҙер]] (2009 й. — 0,85 мең), [[Рсай]] (2009 й. — 0,9 мең кеше). Район 25 ауыл биләмәһен берләштерә. == Географияһы == Район биләмәләре [[Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығы]]ның төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Район территорияһы буйлап [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]], [[Сөн]], [[Баҙы]] йылғалары аға. Ере һоро урман, туғай һәм ашы йыуылған ҡара тупраҡтан тора. Климаты аҙ ғына ҡоролоҡло. Урмандар (күберәк [[ҡайын]], [[имән]] һәм [[уҫаҡ]]) район майҙанының 15,4 % биләй. Файҙалы ҡаҙылмаларҙан [[нефть]] (Арлан ятҡылығының Йосоп майҙаны, Маншыр, Мәнәүез, Андреевка), балсыҡ (Андреевка, Шиҙәле), ҡом-ҡырсынташ (Петертау) ятҡылыҡтары бар. Плиоцен осоро балыҡтарының эҙҙәре һаҡланған Сейәле-Әтәс балсыҡлы һәүерташтар сығып ятҡан урын, Татыш күле, Восток ауылы эргәһендәге [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғаһының һул ярында ултыртылған ҡарағайҙар «тәбиғәт ҡомартҡыһы» итеп иғлан ителгән. == Иҡтисад == Районда [[ауыл хужалығы]] ныҡ үҫешкән. Ауыл хужалығы тәғәйенлешендәге ерҙәр 141,7 мең га (район территорияһының 71,5 %), шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр — 107,0; сабынлыҡтар — 4,8; көтөүлектәр — 29,7 мең га. Районда Өфө предприятиеларының 2 ярҙамсы хужалығы һәм инкубатор станцияһы эшләй. Ауыл хужалығының төп тармаҡтары — игенселек (яҙғы [[бойҙай]], ужым [[арыш]]ы, [[ҡарабойҙай]]), ит-һөт биреүсе эре мөгөҙлө мал үрсетеү, сусҡасылыҡ. Нефть сығарыу сәнәғәте («Южарланнефть», «Саҡмағошнефть» НГДУ-лары), Үрге Йәркәй ауылы май-сыр эшләү, ит һәм аҙыҡ комбинаттары, РТП һәм хужалыҡ-ара ҡатнаш аҙыҡ заводы, Андреевка кирбес заводы. == Транспорт == Район территорияһы аша Өфө—Минзәлә—Ҡазан һәм Нефтекама—Туймазы автомобиль юлдары үтә. [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғаһында Груздевка пристане урынлашҡан. == Социаль мәҙәни өлкә == Районда 72 дөйөм белем биреү, шул иҫәптән 27 урта мәктәп, Үрге Йәркәйҙә һөнәрселек училищеһы, 35 китапхана, 69 клуб, [[Муса Гәрәев|М.Гәрәевтең]] йорт-музейы (Ташшишмә ауылы), Илеш тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы (Үрге Йәркәй ауылы), үҙәк район һәм 3 ауылда участка дауаханаһы эшләй. [[Урыҫ теле]]ндә нәшер ителгән «Маяк» район гәзитенең [[башҡорт теле|башҡорт]] һәм [[татар теле|татар]] телдәрендә дубляждары (тәржемәһе) сыға. == Халыҡ һаны == '''1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):''' {{Wikidata/Population}} == Билдәле шәхестәре == === Хәрби хеҙмәткәрҙәр === * [[Гәрәев Муса Ғaйса улы]] — ике тапҡыр [[Советтар Союзы Геройы]]. * [[:ru: Абдуллин, Анвар Абдуллинович|Абдуллин Әнүәр Абдулла улы]] — [[Советтар Союзы Геройы]]. === Хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәре === * [[Минһажев Әнис Ғилемйән улы]] (10.07.1948), хоҡуҡ һаҡлау органдары ветераны, отставкалағы милиция полковнигы. 1993—1995 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]] Эске эштәр министрлығының Дәүләт автоинспекцияһы идаралығы, 1995—2002 йылдарҙа [[Нефтекама]] ҡала эске эштәр идаралығы начальнигы. Башҡортостандың атҡаҙанған юрисы (1998). [[Кесе Бишҡурай]] ауылынан. === Фән эшмәкәрҙәре === * [[Ғәниев Ривнер Фазыл улы]] (01.04.1937), ғалим-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1968), профессор (1969), Рәсәй Фәндәр Академияһы академигы (1994), [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы]]ның почётлы академигы (1991), Литва Фәндәр Академияһының сит ил ағзаһы (2011). [[Почёт ордены|Почёт]] (1999) һәм 4‑се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2008) ордендары кавалеры.[[Тәжәй]] ауылынан. * [[Бәхтизин Нәзиф Раян улы]] (31.12.1927—21.10.2007), ғалим-агроном, юғары мәктәп уҡытыусыһы һәм етәксеһе. [[Башҡортостан Фәндәр академияһы|Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]] ағза-корреспонденты (1991), ауыл хужалығы кандидаты (1955), профессор (1978). [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1966) ордендары кавалеры. [[Яңы Аташ]] ауылынан. * [[Әминева Гөлиә Карам ҡыҙы]] (1.04.1959, ғалим-инженер‑төҙөүсе, 2066 йылдан [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2007). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (2003) һәм мәғариф отличнигы (1999). [[Гремучий Ключ (Ҡужбаҡты ауыл советы, Илеш районы)|Гремучий Ключ]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/17365-mineva-g-li-karam-y-y Башҡорт энциклопедияһы — Әминева Гөлиә Карам ҡыҙы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|28|03|2019}}</ref>. === Дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәрҙәре === * [[Журавлёв Геннадий Александрович]] — КПСС-тың [[Ҡурған өлкәһе|Ҡурған өлкә]] комитетының икенсе секретары. * [[Әминев Әхмәт Ғата улы]] — [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]]ның (1993 йылдан [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]]) проректоры, Социалистик Хеҙмәт Геройы. * [[Ялалов Фарит Габтел улы]] * [[Рахманов Тәлғәт Лотфулла улы]] — Социалистик Хеҙмәт Геройы. * [[Мәрҙәншина Ләйлә Хәниф ҡыҙы]] — оператор (нефтсе), Социалистик Хеҙмәт Геройы. * [[Яхин Фәйзелғаян Фәтҡулбаян улы]] — Илеш районы «Октябрь» колхозы рәйесе, Социалистик Хеҙмәт Геройы. * [[Назмиев, Тимерхан Сафуанович]] — «Искра» колхозы рәйесе, Социалистик Хеҙмәт Геройы. * [[Бәҙретдинов Рәғиб Мәрүәретдин улы]] —комбайнер, Хеҙмәт Даны ордены тулы кавалеры. * [[Ғилданов Хәләф Ғилван улы]] (1.02.1932—7.01.1994), хеҙмәт алдынғыһы, 1952—1992 йылдарҙа «Коммунар» колхозы тракторсыһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның туғыҙынсы саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты (1975—1980). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы (1975). [[Кесе Бишҡурай]] ауылынан. * [[Зиннәтуллин Рифғәт Зиннәтулла улы]] — бригадир, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). * [[Маликов Рәйеф Сәлих улы]] (24.08.1952) — хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1998—2013 йылдарҙа [[Нефтекама автозаводы]]ның генераль директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 2—4 саҡырылыш [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай|Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған машина эшләүсеһе (2003), Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2001), Дуҫлыҡ (2008) һәм [[Салауат Юлаев ордены|Салауат Юлаев]] (2007) ордендары кавалеры. [[Дөмәй]] ауылынан. * [[Нәбиев Мирзанур Фәсхетдин улы]] (24.05.1923—18.04.2008), хужалыҡ эшмәкәре, 1949—1985 йылдарҙа М. Горький исемендәге колхоз рәйесе, [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1980). Өс [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971, 1975, 1980) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1966) ордендары кавалеры. [[Ҡәҙер (Илеш районы)|Ҡәҙер]] ауылынан<ref>[http://ilish-muzey.my1.ru/index/nabiev_mirzanur_faskhetdinovich/0-456 Илишевский историко-краеведческий музей. Официальный сайт. Набиев Мирзанур Фасхетдинович]{{ref-ru}}{{V|30|04|2018}}</ref>. * [[Рафиҡов Ғәббәс Ғабдрафиҡ улы]] (26.03.1899—1982), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Илеш район Советы башҡарма комитетының беренсе рәйесе (1935—1937), шулай уҡ [[Салауат районы|Салауат]] (1939—1944) һәм [[Ҡырмыҫҡалы районы|Ҡырмыҫҡалы]] (1944—1955) район Советтарының элекке рәйесе. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 2-се һәм 3-сө саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. БАССР Юғары Советы Президиумы, [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]] һәм СССР Журналистар союзы ағзаһы, [[РСФСР]]-ҙың персональ пенсионеры. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] һәм ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] ордены кавалеры. [[Иғмәт]] ауылынан<ref>[http://ilish-muzey.my1.ru/index/rafikov_gabbas_gabdrafikovich/0-500 Илишевский историко-краеведческий музей. Официальный сайт. Илишевская историческая энциклопедия. Рафиков Габбас Габдрафикович]{{ref-ru}}{{V|22|03|2019}}</ref>. * [[Сәлихов Рәбис Сәлих улы]] (2.04.1949), хужалыҡ эшмәкәре. 1997 йылдан Өфөләге «Жилстройинвест» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт директоры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2008) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (2004) атҡаҙанған төҙөүсеһе. «Почёт Билдәһе» (1986) һәм [[Салауат Юлаев ордены|Салауат Юлаев]] ордендары кавалеры (2012). [[Дөмәй]] ауылынан<ref>[http://ilish-muzey.my1.ru/index/salikhov_rabis_salikhovich/0-520 Илишевский историко-краеведческий музей. Салихов Рабис Салихович]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://js-invest.ru/o-kompanii/nagrady-i-dostizheniya/ ООО ГК «Жилстройинвест». Награды и достижения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329201349/https://js-invest.ru/o-kompanii/nagrady-i-dostizheniya/ |date=2019-03-29 }}</ref>{{V|29|03|2019}}. * [[Сафин Рәлиф Рәфил улы ]]— «Лукойл» ААЙ Вице-Президенты. * [[Сәлихов Зөлфәр Сәлих улы]] — Газпром етештереү Ямбург ЯСЙ баш инженеры * [[Халиҡов Хәлил Мирзаян улы]] (4.03.1939), инженер, хужалыҡ, совет, партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1985—1989 йылдарҙа [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]] Рәйесе урынбаҫары. [[БАССР]]-ҙың 11-се һәм 12-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]], [[Башҡортостан Республикаһы]]ның 1-се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1994). [[Базытамаҡ]] ауылынан<ref>[http://ilish-muzey.my1.ru/index/khalikov_khalil_mirzajanovich/0-588 Халиков Халиль Мирзаянович. Илишевский историко-краеведческий музей. Официальный сайт]{{ref-ru}}{{V|3|03|2019}}</ref>. === Мәғариф хеҙмәткәрҙәре === * [[Шәрипова Илүсә Тимерғәли ҡыҙы]] (7.11.1948), педагогик хеҙмәт ветераны. 1977—2011 йылдарҙа [[Краснокама районы]] [[Николо-Берёзовка]] урта мәктәбенең һәм бер үк ваҡытта 1991 йылдан [[Нефтекама]]лағы 1-се лицейҙың рәсем уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2002). [[Үрмәт]] ауылынан<ref>[http://best.bspu.ru/teachers/52/96. Проект БГПУ им. М. Акмуллы «ЛУЧШИЕ УЧИТЕЛЯ И ШКОЛЫ РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН»: Шарипова Илюса Тимиргалиевна]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|05|11|2018}}</ref>. === Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт әһелдәре === ==== Артистар ==== * [[Нәбиуллин Рәфил Рауил улы]] (23.01.1952—18.09.2002), [[Башҡорт дәүләт академия драма театры]] актёры, [[Рәсәй]]ҙең атҡаҙанған (2000) һәм [[БАССР]]-ҙың халыҡ (1989) артисы. Иҫке Хажи ауылынан. * [[Фәхруллина Резида Рауил ҡыҙы]] (1.04.1962), [[Өфө «Нур» татар дәүләт театры]] актёры. [[Үрге Маншыр]] ауылынан. * [[Фәтихов Хәлит Шәйех улы]] (20.03.1958), музыкант-баянсы, [[Исәмәт (Илеш районы)|Исәмәт]] ауылынан. ==== Композиторҙар ==== * Вәсил Ғәлимов. Ҡәҙер ауылынан. * [[Данил Хәсәншин]] (22.08.1937), композитор, 1973 йылдан [[СССР]] Композиторҙар союзы ағзаһы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1998) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1989) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. [[Сүлте]] ауылынан ==== Йырсылар ==== * [[Ғәлимова Сажиҙә Ҡасим ҡыҙы]] (5.04.1933—12.05.2009), йырсы, 1963—1988 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] солисы. РСФСР-ҙың (1974) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1969) атҡаҙанған артисы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971). [[Аҡкүҙ (Илеш районы)|Аҡкүҙ]] ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5241-limova-sazhi-asim-y-y Башҡорт энциклопедияһы — Ғәлимова Сажиҙә Ҡасим ҡыҙы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421194749/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5241-limova-sazhi-asim-y-y |date=2016-04-21 }}{{V|21|03|2018}}</ref>. * [[Фәнүнә Сиражетдинова]] (15.02.1949), йырсы. Башҡортостандың халыҡ артисы (1994). [[Ишҡар]] ауылынан. * [[Шәйҙуллина Фәйрүзә Динислам ҡыҙы]] ==== Шағирҙар һәм яҙыусылар ==== * [[Роберт Миңнуллин]] — [[Татарстан]]дың халыҡ шағиры, Муса Йәлил (1982) һәм Ғабдулла Туҡай (1998) исемендәге дәүләт премиялары лауреаты. Нәжәде ауылынан. * [[Суфиян Поварисов]] — [[Башҡортостандың халыҡ яҙыусылары|Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы]] * [[Илдус Тимерханов]] — [[Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте]]нең [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]]һы лауреаты ([[Түбәнге Сереккүл]] ауылы). * [[Ринат Хәйри]] — [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия]] лауреаты ([[Үрмәт]] ауылы). ==== Журналистар ==== ==== Рәссамдар ==== * [[Рәхмәтуллина Ләйсән Зөфәр ҡыҙы]] (19.08.1964), график-акварелсе, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған рәссамы (2015) һәм [[Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы|Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы]] лауреаты (1997). * [[Шутов Александр Павлович]] === Спортсылар === * [[Саҡаев Йәлил Хәнәфи улы]] (1.12.1958), спортсы, тренер, шашка буйынса [[Ишембай олимпия резервы мәктәбе]] директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1996) һәм иң яҡшы тренеры (2000). [[Рсай]] ауылынан. * Шәрипов Рушан Инсаф улы — саңғысы. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/4573-ilesh-rajony}}{{V|3|03|2019}} * [http://ilesh.ru/ Администрация Муниципального района Илишевский район Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304084054/http://ilesh.ru/ |date=2016-03-04 }} == Әҙәбиәт == * {{статья|автор =[[Асфандияров Анвар Закирович|Асфандияров А.]], Асфандиярова К.|заглавие= Национальный состав населенных пунктов Илишевского района по переписям XVII—XX вв|ссылка= |язык = |издание = [[Ватандаш (журнал)|Ватандаш]]|тип = |год= 2002|том = |номер=7|страницы= 37—44|doi= |issn= 1683-3554}} * ''Мухтаров Я. Г. ''Ялан Яркей и его потомки. — Уфа, 1999. * ''Яппаров Х. М. ''Наше шежере. — Уфа: Китап, 1999. — 272 с. == Сығанаҡтар == * [http://ufagen.ru/places/ilishevskiy История сёл и деревень] * [http://www.proilish.ru ПроИлиш. РФ — Информационный портал Илишевского района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190104001713/http://proilish.ru/ |date=2019-01-04 }} {{Илеш районы ауылдары}} {{Илеш районы муниципаль берәмектәре}} {{Башҡортостан райондары}} [[Категория:Башҡортостан райондары]] [[Категория:Илеш районы]] pusne9j4gdk905ofk0k0eyaweszxwmi 0 71522 1301478 1301463 2026-07-30T18:45:13Z Телсе 41238 күренеште төҙәтеү 1301478 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''31 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 212-се ([[кәбисә йыл]]ында 213-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 153 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Ғәҙәти булмаған музыка ҡоралдары көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Австралия}}: [[Ағас]] көнө. * {{Флагификация|США}}: [[Бейеү]] көнө. ** [[Ҡурай еләге]] бәлеше көнө. * [[Африка]]: Африка ҡатын-ҡыҙҙары көнө. * {{Флагификация|Гавайи}}: [[Флаг]] көнө. * {{Флагификация|Доминиканская Республика}}: Атайҙар көнө. * {{Флагификация|Иран}}: Донорҙар көнө. * {{Флагификация|Польша}}: Казначейство көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{БМО флагы}} [[БМО]]: Бөтә донъя рейнджерҙар (Рәсәйҙә — ҡурсаулыҡтар, милли парктар һәм заказниктарҙың дәүләт инспекторҙары) көнө. * {{Флагификация|Россия}}: Хәрби-Диңгеҙ флотының хәрби табибтары көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1656 йыл]]: [[Байкал]] күленә [[Рәсәй империяһы]]ның тәүге экспедицияһы юллана. * [[1748 йыл]]: Преображенский баҡыр иретеү заводы янында [[Йылайыр]] ауылына нигеҙ һалына. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1946 йыл]]: [[Белорет районы]]ндағы [[Үҙәнбаш]] ауылына нигеҙ һалына. * [[1953 йыл]]: [[Өфө]]лә [[Родина (кинотеатр, Өфө)|«Родина» кинотеатры]] эш башлай. * [[1956 йыл]]: [[Мәскәү]]ҙә «Лужники» спорт комплексы асыла. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Сегал Наум Михайлович]] (1941), [[Өфө]]ләге Фәрит Камаев исемендәге 2-се балалар сәнғәт мәктәбенең хор уҡытыусыһы. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. * [[Суркова Валентина Константиновна]] (1941), офтальмотравматолог-[[фән|ғалим]]. 1968—1973 йылдарҙа һәм 1976 йылдан Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшереү институты хеҙмәткәрке, 1977 йылдан — ғилми секретарь, 1986 йылдан — директорҙың фәнни эштәр буйынса урынбаҫары, 2006 йылдан күҙ мөгөҙсәһе һәм күҙ яҫмығы хирургияһы бүлегенең төп ғилми хеҙмәткәре. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (2013). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1998) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1988) атҡаҙанған табибы, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙың]] һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1979). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шишмә районы]] [[Шишмә]] ҡасабаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Ҡаҙаҡбаев Филүз Хәсән улы]] (1971), [[бейеү]]се, балетмейстер, [[мәҙәниәт]] эшмәкәре. 2013 йылдан — [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]нең художество етәксеһе, 2014—2018 йылдарҙа — директоры. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2008). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Никитин Геннадий Михайлович]] (1932—?), [[КПСС|партия органдары]] һәм [[дәүләт]] эшмәкәре. 1963 йылдан [[КПСС]]-тың [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡала]] комитетының беренсе секретары; 1972 йылдан [[КПСС Үҙәк Комитеты]] инструкторы; 1975 йылдан [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]] секретары; 1987 йылдан [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡҡа көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү министры. Башҡорт АССР-ының 7—11-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. КПСС-тың 24-се съезы (1971) делегаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971), [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1981) һәм ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1965, 1986) ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1982). Сығышы менән [[Грозный]] ҡалаһынан. * [[Сәғитов Тәлғәт Ниғмәтулла улы]] (1942), журналист һәм дәүләт эшмәкәре. 1986—1987 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының, 1997—2001 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]]ның мәҙәниәт министры; 1990—1996 йылдарҙа [[Башҡортостан (гәзит)|«Башҡортостан» гәзитенең]] баш мөхәррире Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992). [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Әхмәтйәнова Хәлиҙә Ғәлиәхмәт ҡыҙы]] (1942—2020), төҙөүсе. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе, [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. [[Учалы]] ҡалаһы һәм [[Учалы районы]]ның почётлы гражданы (1997). Сығышы менән ошо райондың [[Илсе]] ауылынан. * [[Яковлева Лидия Ивановна]] (1947), [[Химик технология|химик-технолог]]. 1970—2003 йылдарҙа [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] һәм [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]] технологы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Мәләүез районы]] [[Ергән]] ауылынан. * [[Макарова Хәлиҙә Сафуан ҡыҙы]] (1962), нәшерсе. [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]нең производство бүлеге начальнигы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2006). }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Деменко Иван Тимофеевич]] (1923—4.05.2000), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1956—1970 йылдарҙа [[Хәйбулла районы]] «Матрай» совхозы [[Агрономия|агрономы]]. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған агрономы (1971), [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1966), райондың атҡаҙанған сиҙәмсеһе (1984). Сығышы менән хәҙерге [[Воронеж өлкәһе]]нән. * [[Ғарипов Талмас Мәғсүм улы]] (1928—19.05.2022), [[Тел белеме|тел белгесе]]-[[фән|ғалим]], [[спорт]]сы, [[тренер]]. 1980 йылдан хәҙерге [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2010 йылдың авгусына тиклем дөйөм тел белеме кафедраһы мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы]] Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1974), профессор (1979). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1983) атҡаҙанған фән эшмәкәре, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003), [[СССР]]-ҙың юғары белем биреү отличнигы (1979). [[Бадминтон]] буйынса [[БАССР]]-ҙың тәүге чемпионы. (1966); 1965—1981 йылдарҙа БАССР-ҙың бадминтон буйынса йыйылма командаһы тренеры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Хисмәтуллин Марат Мәғәфүр улы]] (1938—21.02.2018), [[опера]] [[йыр]]сыһы (баритон), [[Педагогика|педагог]]. 1967 йылдан [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] солисы, 1976 йылдан баш режиссёры, 1982 йылдан — режиссёры; бер үк ваҡытта 1976—2018 йылдарҙа хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]]ның опера студияһы мөдире, профессор. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1991). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Иглин районы]]ның [[Яңы Ҡобау]] ауылынан. Йырсы [[Мәғәфүр Хисмәтуллин]]дың улы. * [[Шәйхулов Марат Алмас улы]] (1973), [[дәүләт]] органы хеҙмәткәре, [[Социология|социолог]]-ғалим. 2013 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай|Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Секретариаты]] етәксеһе. Социология фәндәре кандидаты (2009). Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе. Сығышы менән [[Туймазы]] ҡалаһынан. Тел белгесе-ғалим [[Алмас Шәйхулов]]тың улы. * [[Йыһангирова Диана Рафиҡ ҡыҙы]] (1983), спортсы, хоҡуҡ белгесе-ғалим. 2006 йылдан [[Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты]], 2008 йылдан — [[Санкт-Петербург]] университеты уҡытыусыһы. Юридик фәндәр кандидаты (2006). [[Кикбоксинг]] буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2000). }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth ="0">Категория:31 июлдә тыуғандар</categorytree>'' * [[1800 йыл]]: Фридрих Вёлер, [[Германия]] [[Химия|химигы]], табип, [[органик химия]]ға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. * [[1885 йыл]]: [[Башкиров Алексей Степанович]], [[СССР]] ғалимы, антик тарих белгесе, археолог. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1910 йыл]]: Сергей Каштелян, СССР-ҙың оригиналь жанр артисы, режиссёр һәм [[Педагогика|педагог]], [[РСФСР]]-ҙың халыҡ артисы (1985). * [[1914 йыл]]: [[Луи де Фюнес]], [[Франция]] киноактёры, кинорежиссер, сценарист, донъя киноһының бөйөк комиктарының береһе. * [[1915 йыл]]: Герберт Аптекер, [[АҠШ]]-тың [[тарих]]сы-[[Марксизм|марксисы]], [[Сәйәсәт|сәйәси]] публицист. * [[1930 йыл]]: Юрий Белов, СССР киноактёры. * [[1930 йыл]]: Олег Попов, СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең цирк артисы, клоун, СССР-ҙың халыҡ артисы (1969). * [[1937 йыл]]: Эдита Пьеха, [[йыр]]сы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1988). * [[1945 йыл]]: Ян Табачник, СССР һәм [[Украина]]ның эстрада композиторы, виртуоз аккордеонсы, Украинаның халыҡ артисы (1994). * [[1945 йыл]]: Леонид Якубович, СССР һәм Рәсәй актёры, телетапшырыуҙар алып барыусы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның халыҡ артисы (2002). * [[1950 йыл]]: Лэйн Дэви, АҠШ актёры, режиссёр. * [[1965 йыл]]: Джоан Кэтлин Роулинг, [[Англия]] яҙыусыһы, [[Гарри Поттер]] тураһындағы [[китап]]тар авторы. * [[1986 йыл]]: Евгений Малкин, [[шайбалы хоккей|хоккейсы]], [[Рәсәй]]ҙең атҡаҙанған спорт мастеры. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:31 июлдә вафат булғандар</categorytree>'' == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Ж31]] [[Категория:31 июль]] 39yuf6sz13o0ias0lmqz09q9t5g7i5g 1301479 1301478 2026-07-30T18:58:54Z Телсе 41238 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ өҫтәмә мәғлүмәт 1301479 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''31 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 212-се ([[кәбисә йыл]]ында 213-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 153 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Ғәҙәти булмаған музыка ҡоралдары көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Австралия}}: [[Ағас]] көнө. * {{Флагификация|США}}: [[Бейеү]] көнө. ** [[Ҡурай еләге]] бәлеше көнө. * [[Африка]]: Африка ҡатын-ҡыҙҙары көнө. * {{Флагификация|Гавайи}}: [[Флаг]] көнө. * {{Флагификация|Доминиканская Республика}}: Атайҙар көнө. * {{Флагификация|Иран}}: Донорҙар көнө. * {{Флагификация|Польша}}: Казначейство көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{БМО флагы}} [[БМО]]: Бөтә донъя рейнджерҙар (Рәсәйҙә — ҡурсаулыҡтар, милли парктар һәм заказниктарҙың дәүләт инспекторҙары) көнө. * {{Флагификация|Россия}}: Хәрби-Диңгеҙ флотының хәрби табибтары көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1656 йыл]]: [[Байкал]] күленә [[Рәсәй империяһы]]ның тәүге экспедицияһы юллана. * [[1748 йыл]]: Преображенский баҡыр иретеү заводы янында [[Йылайыр]] ауылына нигеҙ һалына. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1946 йыл]]: [[Белорет районы]]ндағы [[Үҙәнбаш]] ауылына нигеҙ һалына. * [[1953 йыл]]: [[Өфө]]лә [[Родина (кинотеатр, Өфө)|«Родина» кинотеатры]] эш башлай. * [[1956 йыл]]: [[Мәскәү]]ҙә «Лужники» спорт комплексы асыла. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Миңлехаҡов Мөнәүир Диалхаҡ улы]] (1941—2007), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Хәйбулла районы]] механизаторы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы. * [[Сегал Наум Михайлович]] (1941), [[Өфө]]ләге Фәрит Камаев исемендәге 2-се балалар сәнғәт мәктәбенең хор уҡытыусыһы. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Суркова Валентина Константиновна]] (1941), офтальмотравматолог-[[фән|ғалим]]. 1968—1973 йылдарҙа һәм 1976 йылдан [[Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре, 1977 йылдан — ғилми секретарь, 1986 йылдан — директорҙың фәнни эштәр буйынса урынбаҫары, 2006 йылдан күҙ мөгөҙсәһе һәм күҙ яҫмығы хирургияһы бүлегенең төп ғилми хеҙмәткәре. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (2013). Рәсәй Федерацияһының (1998) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1988) атҡаҙанған табибы, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙың]] һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1979). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шишмә районы]] [[Шишмә]] ҡасабаһынан. * [[Родина Елена Александровна]] (1961), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Торлаҡ сәйәсәте һәм инфраструктура үҫеше буйынса комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, 3—7-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. [[Салауат Юлаев (орден)|Салауат Юлаев]] һәм Григорий Аксаков ордендары кавалеры. * [[Ҡаҙаҡбаев Филүз Хәсән улы]] (1971), [[бейеү]]се, балетмейстер, [[мәҙәниәт]] эшмәкәре. 2013 йылдан — [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]нең художество етәксеһе, 2014—2018 йылдарҙа — директоры. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2008). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Никитин Геннадий Михайлович]] (1932—?), [[КПСС|партия органдары]] һәм [[дәүләт]] эшмәкәре. 1963 йылдан [[КПСС]]-тың [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡала]] комитетының беренсе секретары; 1972 йылдан [[КПСС Үҙәк Комитеты]] инструкторы; 1975 йылдан [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]] секретары; 1987 йылдан [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡҡа көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү министры. Башҡорт АССР-ының 7—11-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. КПСС-тың 24-се съезы (1971) делегаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971), [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1981) һәм ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1965, 1986) ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1982). Сығышы менән [[Грозный]] ҡалаһынан. * [[Сәғитов Тәлғәт Ниғмәтулла улы]] (1942), журналист һәм дәүләт эшмәкәре. 1986—1987 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының, 1997—2001 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]]ның мәҙәниәт министры; 1990—1996 йылдарҙа [[Башҡортостан (гәзит)|«Башҡортостан» гәзитенең]] баш мөхәррире Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992). [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Әхмәтйәнова Хәлиҙә Ғәлиәхмәт ҡыҙы]] (1942—2020), төҙөүсе. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе, [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. [[Учалы]] ҡалаһы һәм [[Учалы районы]]ның почётлы гражданы (1997). Сығышы менән ошо райондың [[Илсе]] ауылынан. * [[Яковлева Лидия Ивановна]] (1947), [[Химик технология|химик-технолог]]. 1970—2003 йылдарҙа [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] һәм [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]] технологы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Мәләүез районы]] [[Ергән]] ауылынан. * [[Макарова Хәлиҙә Сафуан ҡыҙы]] (1962), нәшерсе. [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]нең производство бүлеге начальнигы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2006). }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Деменко Иван Тимофеевич]] (1923—4.05.2000), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1956—1970 йылдарҙа [[Хәйбулла районы]] «Матрай» совхозы [[Агрономия|агрономы]]. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған агрономы (1971), [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1966), райондың атҡаҙанған сиҙәмсеһе (1984). Сығышы менән хәҙерге [[Воронеж өлкәһе]]нән. * [[Ғарипов Талмас Мәғсүм улы]] (1928—19.05.2022), [[Тел белеме|тел белгесе]]-[[фән|ғалим]], [[спорт]]сы, [[тренер]]. 1980 йылдан хәҙерге [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2010 йылдың авгусына тиклем дөйөм тел белеме кафедраһы мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы]] Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1974), профессор (1979). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1983) атҡаҙанған фән эшмәкәре, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003), [[СССР]]-ҙың юғары белем биреү отличнигы (1979). [[Бадминтон]] буйынса [[БАССР]]-ҙың тәүге чемпионы. (1966); 1965—1981 йылдарҙа БАССР-ҙың бадминтон буйынса йыйылма командаһы тренеры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Хисмәтуллин Марат Мәғәфүр улы]] (1938—21.02.2018), [[опера]] [[йыр]]сыһы (баритон), [[Педагогика|педагог]]. 1967 йылдан [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] солисы, 1976 йылдан баш режиссёры, 1982 йылдан — режиссёры; бер үк ваҡытта 1976—2018 йылдарҙа хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]]ның опера студияһы мөдире, профессор. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1991). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Иглин районы]]ның [[Яңы Ҡобау]] ауылынан. Йырсы [[Мәғәфүр Хисмәтуллин]]дың улы. * [[Шәйхулов Марат Алмас улы]] (1973), [[дәүләт]] органы хеҙмәткәре, [[Социология|социолог]]-ғалим. 2013 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай|Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Секретариаты]] етәксеһе. Социология фәндәре кандидаты (2009). Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе. Сығышы менән [[Туймазы]] ҡалаһынан. Тел белгесе-ғалим [[Алмас Шәйхулов]]тың улы. * [[Йыһангирова Диана Рафиҡ ҡыҙы]] (1983), спортсы, хоҡуҡ белгесе-ғалим. 2006 йылдан [[Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты]], 2008 йылдан — [[Санкт-Петербург]] университеты уҡытыусыһы. Юридик фәндәр кандидаты (2006). [[Кикбоксинг]] буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2000). }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth ="0">Категория:31 июлдә тыуғандар</categorytree>'' * [[1800 йыл]]: Фридрих Вёлер, [[Германия]] [[Химия|химигы]], табип, [[органик химия]]ға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. * [[1885 йыл]]: [[Башкиров Алексей Степанович]], [[СССР]] ғалимы, антик тарих белгесе, археолог. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1910 йыл]]: Сергей Каштелян, СССР-ҙың оригиналь жанр артисы, режиссёр һәм [[Педагогика|педагог]], [[РСФСР]]-ҙың халыҡ артисы (1985). * [[1914 йыл]]: [[Луи де Фюнес]], [[Франция]] киноактёры, кинорежиссер, сценарист, донъя киноһының бөйөк комиктарының береһе. * [[1915 йыл]]: Герберт Аптекер, [[АҠШ]]-тың [[тарих]]сы-[[Марксизм|марксисы]], [[Сәйәсәт|сәйәси]] публицист. * [[1930 йыл]]: Юрий Белов, СССР киноактёры. * [[1930 йыл]]: Олег Попов, СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең цирк артисы, клоун, СССР-ҙың халыҡ артисы (1969). * [[1937 йыл]]: Эдита Пьеха, [[йыр]]сы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1988). * [[1945 йыл]]: Ян Табачник, СССР һәм [[Украина]]ның эстрада композиторы, виртуоз аккордеонсы, Украинаның халыҡ артисы (1994). * [[1945 йыл]]: Леонид Якубович, СССР һәм Рәсәй актёры, телетапшырыуҙар алып барыусы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның халыҡ артисы (2002). * [[1950 йыл]]: Лэйн Дэви, АҠШ актёры, режиссёр. * [[1965 йыл]]: Джоан Кэтлин Роулинг, [[Англия]] яҙыусыһы, [[Гарри Поттер]] тураһындағы [[китап]]тар авторы. * [[1986 йыл]]: Евгений Малкин, [[шайбалы хоккей|хоккейсы]], [[Рәсәй]]ҙең атҡаҙанған спорт мастеры. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:31 июлдә вафат булғандар</categorytree>'' == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Ж31]] [[Категория:31 июль]] o00ajsr2g1k6gxns5b9hh335i68yxej 1301480 1301479 2026-07-30T19:03:01Z Телсе 41238 өҫтәмә мәғлүмәт 1301480 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''31 июль''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 212-се ([[кәбисә йыл]]ында 213-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 153 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-07-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: Ғәҙәти булмаған музыка ҡоралдары көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Австралия}}: [[Ағас]] көнө. * {{Флагификация|США}}: [[Бейеү]] көнө. ** [[Ҡурай еләге]] бәлеше көнө. * [[Африка]]: Африка ҡатын-ҡыҙҙары көнө. * {{Флагификация|Гавайи}}: [[Флаг]] көнө. * {{Флагификация|Доминиканская Республика}}: Атайҙар көнө. * {{Флагификация|Иран}}: Донорҙар көнө. * {{Флагификация|Польша}}: Казначейство көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Ер}} [[Ер]]: Система администраторҙары көнө (июлдең һуңғы йомаһы). * {{БМО флагы}} [[БМО]]: Бөтә донъя рейнджерҙар (Рәсәйҙә — ҡурсаулыҡтар, милли парктар һәм заказниктарҙың дәүләт инспекторҙары) көнө. * {{Флагификация|Россия}}: Хәрби-Диңгеҙ флотының хәрби табибтары көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1656 йыл]]: [[Байкал]] күленә [[Рәсәй империяһы]]ның тәүге экспедицияһы юллана. * [[1748 йыл]]: Преображенский баҡыр иретеү заводы янында [[Йылайыр]] ауылына нигеҙ һалына. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1946 йыл]]: [[Белорет районы]]ндағы [[Үҙәнбаш]] ауылына нигеҙ һалына. * [[1953 йыл]]: [[Өфө]]лә [[Родина (кинотеатр, Өфө)|«Родина» кинотеатры]] эш башлай. * [[1956 йыл]]: [[Мәскәү]]ҙә «Лужники» спорт комплексы асыла. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Миңлехаҡов Мөнәүир Диалхаҡ улы]] (1941—2007), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Хәйбулла районы]] механизаторы. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы. * [[Сегал Наум Михайлович]] (1941), [[Өфө]]ләге Фәрит Камаев исемендәге 2-се балалар сәнғәт мәктәбенең хор уҡытыусыһы. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Суркова Валентина Константиновна]] (1941), офтальмотравматолог-[[фән|ғалим]]. 1968—1973 йылдарҙа һәм 1976 йылдан [[Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты]] хеҙмәткәре, 1977 йылдан — ғилми секретарь, 1986 йылдан — директорҙың фәнни эштәр буйынса урынбаҫары, 2006 йылдан күҙ мөгөҙсәһе һәм күҙ яҫмығы хирургияһы бүлегенең төп ғилми хеҙмәткәре. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (2013). Рәсәй Федерацияһының (1998) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1988) атҡаҙанған табибы, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙың]] һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1979). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шишмә районы]] [[Шишмә]] ҡасабаһынан. * [[Родина Елена Александровна]] (1961), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Торлаҡ сәйәсәте һәм инфраструктура үҫеше буйынса комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, 3—7-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. [[Салауат Юлаев (орден)|Салауат Юлаев]] һәм Григорий Аксаков ордендары кавалеры. * [[Ҡаҙаҡбаев Филүз Хәсән улы]] (1971), [[бейеү]]се, балетмейстер, [[мәҙәниәт]] эшмәкәре. 2013 йылдан — [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]нең художество етәксеһе, 2014—2018 йылдарҙа — директоры. [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2008). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Никитин Геннадий Михайлович]] (1932—?), [[КПСС|партия органдары]] һәм [[дәүләт]] эшмәкәре. 1963 йылдан [[КПСС]]-тың [[Салауат (ҡала)|Салауат ҡала]] комитетының беренсе секретары; 1972 йылдан [[КПСС Үҙәк Комитеты]] инструкторы; 1975 йылдан [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]] секретары; 1987 йылдан [[Башҡорт АССР-ы]]ның халыҡҡа көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү министры. Башҡорт АССР-ының 7—11-се саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. КПСС-тың 24-се съезы (1971) делегаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971), [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены|Халыҡтар Дуҫлығы]] (1981) һәм ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1965, 1986) ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1982). Сығышы менән [[Грозный]] ҡалаһынан. * [[Сәғитов Тәлғәт Ниғмәтулла улы]] (1942), журналист һәм дәүләт эшмәкәре. 1986—1987 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының, 1997—2001 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]]ның мәҙәниәт министры; 1990—1996 йылдарҙа [[Башҡортостан (гәзит)|«Башҡортостан» гәзитенең]] баш мөхәррире Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992). [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Әхмәтйәнова Хәлиҙә Ғәлиәхмәт ҡыҙы]] (1942—2020), төҙөүсе. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе, [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. [[Учалы]] ҡалаһы һәм [[Учалы районы]]ның почётлы гражданы (1997). Сығышы менән ошо райондың [[Илсе]] ауылынан. * [[Яковлева Лидия Ивановна]] (1947), [[Химик технология|химик-технолог]]. 1970—2003 йылдарҙа [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] һәм [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]] технологы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Мәләүез районы]] [[Ергән]] ауылынан. * [[Макарова Хәлиҙә Сафуан ҡыҙы]] (1962), нәшерсе. [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]нең производство бүлеге начальнигы. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре]] (2006). }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Деменко Иван Тимофеевич]] (1923—4.05.2000), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1956—1970 йылдарҙа [[Хәйбулла районы]] «Матрай» совхозы [[Агрономия|агрономы]]. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған агрономы (1971), [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1966), райондың атҡаҙанған сиҙәмсеһе (1984). Сығышы менән хәҙерге [[Воронеж өлкәһе]]нән. * [[Ғарипов Талмас Мәғсүм улы]] (1928—19.05.2022), [[Тел белеме|тел белгесе]]-[[фән|ғалим]], [[спорт]]сы, [[тренер]]. 1980 йылдан хәҙерге [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2010 йылдың авгусына тиклем дөйөм тел белеме кафедраһы мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы]] Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1974), профессор (1979). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның (1983) атҡаҙанған фән эшмәкәре, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003), [[СССР]]-ҙың юғары белем биреү отличнигы (1979). [[Бадминтон]] буйынса [[БАССР]]-ҙың тәүге чемпионы. (1966); 1965—1981 йылдарҙа БАССР-ҙың бадминтон буйынса йыйылма командаһы тренеры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Хисмәтуллин Марат Мәғәфүр улы]] (1938—21.02.2018), [[опера]] [[йыр]]сыһы (баритон), [[Педагогика|педагог]]. 1967 йылдан [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] солисы, 1976 йылдан баш режиссёры, 1982 йылдан — режиссёры; бер үк ваҡытта 1976—2018 йылдарҙа хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]]ның опера студияһы мөдире, профессор. [[Башҡортостан]]дың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1991). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Иглин районы]]ның [[Яңы Ҡобау]] ауылынан. Йырсы [[Мәғәфүр Хисмәтуллин]]дың улы. * [[Шәйхулов Марат Алмас улы]] (1973), [[дәүләт]] органы хеҙмәткәре, [[Социология|социолог]]-ғалим. 2013 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай|Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Секретариаты]] етәксеһе. Социология фәндәре кандидаты (2009). Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе. Сығышы менән [[Туймазы]] ҡалаһынан. Тел белгесе-ғалим [[Алмас Шәйхулов]]тың улы. * [[Йыһангирова Диана Рафиҡ ҡыҙы]] (1983), спортсы, хоҡуҡ белгесе-ғалим. 2006 йылдан [[Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты]], 2008 йылдан — [[Санкт-Петербург]] университеты уҡытыусыһы. Юридик фәндәр кандидаты (2006). [[Кикбоксинг]] буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2000). }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth ="0">Категория:31 июлдә тыуғандар</categorytree>'' * [[1800 йыл]]: Фридрих Вёлер, [[Германия]] [[Химия|химигы]], табип, [[органик химия]]ға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. * [[1885 йыл]]: [[Башкиров Алексей Степанович]], [[СССР]] ғалимы, антик тарих белгесе, археолог. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1910 йыл]]: Сергей Каштелян, СССР-ҙың оригиналь жанр артисы, режиссёр һәм [[Педагогика|педагог]], [[РСФСР]]-ҙың халыҡ артисы (1985). * [[1914 йыл]]: [[Луи де Фюнес]], [[Франция]] киноактёры, кинорежиссер, сценарист, донъя киноһының бөйөк комиктарының береһе. * [[1915 йыл]]: Герберт Аптекер, [[АҠШ]]-тың [[тарих]]сы-[[Марксизм|марксисы]], [[Сәйәсәт|сәйәси]] публицист. * [[1930 йыл]]: Юрий Белов, СССР киноактёры. * [[1930 йыл]]: Олег Попов, СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең цирк артисы, клоун, СССР-ҙың халыҡ артисы (1969). * [[1937 йыл]]: Эдита Пьеха, [[йыр]]сы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1988). * [[1945 йыл]]: Ян Табачник, СССР һәм [[Украина]]ның эстрада композиторы, виртуоз аккордеонсы, Украинаның халыҡ артисы (1994). * [[1945 йыл]]: Леонид Якубович, СССР һәм Рәсәй актёры, телетапшырыуҙар алып барыусы, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның халыҡ артисы (2002). * [[1950 йыл]]: Лэйн Дэви, АҠШ актёры, режиссёр. * [[1965 йыл]]: Джоан Кэтлин Роулинг, [[Англия]] яҙыусыһы, [[Гарри Поттер]] тураһындағы [[китап]]тар авторы. * [[1986 йыл]]: Евгений Малкин, [[шайбалы хоккей|хоккейсы]], [[Рәсәй]]ҙең атҡаҙанған спорт мастеры. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:31 июлдә вафат булғандар</categorytree>'' == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|Ж31]] [[Категория:31 июль]] 0qs2dd9326xmr08gr66q3xb4ibqbbdu 0 72964 1301477 1276116 2026-07-30T18:09:30Z ~2026-29347-88 48491 /* Ағзалары */ 1301477 wikitext text/x-wiki {{Организация |название = Төньяк Атлантик Килешеү Ойошмаһы |альтернативное = North Atlantic Treaty Organization (NATO)<br>Organisation du traité de l’Atlantique nord (OTAN) |логотип = NATO flag.svg |ширина_логотипа = 280px |подпись = Флагы |карта1 = North Atlantic Treaty Organization (orthographic projection).svg |ширина_карты1 = |легенда1 = ағзалар картаһы |карта2 = |ширина_карты2 = |легенда2 = |членство = {{Члены НАТО}} |тип_центра = Штаб-фатир |центр = {{Флаг|Бельгия}} [[Брюссель]], [[Бельгия]] |тип = |языки = [[инглиз теле]], [[Француз теле]] |должность_руководителя1 = [[НАТО генераль секретары]] |имя_руководителя1 = [[Йенс Столтенберг]] |событие_основания6 = |дата_основания6 = [[4 апрель]] 1949 |сайт = http://www.nato.int }} ''' Төньяк Атлантик Килешеү Ойошмаһы ''', Инглиз аббревиатураһынан '''НА́ТО''', ''' Төньяк Атлантик Альянс''' ({{lang-en|North Atlantic Treaty Organization}}, '''NATO'''; {{lang-fr|Organisation du traité de l'Atlantique nord}}, ''OTAN'') — хәрби сәйәси блок. Европалағы күпселек илдәрҙе, [[АҠШ]] һәм [[Канада]]ны берләштерә. 1949 йылдың 4 апрелендә «Европаны Советтарҙан һаҡлау өсөн» төҙөлә<ref name="совугроза">[http://uisrussia.msu.ru/docs/nov/insor/Russia-NATO.pdf О перспективах развития отношений России и НАТО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123000/http://uisrussia.msu.ru/docs/nov/insor/Russia-NATO.pdf |date=2016-03-04 }} {{цитата|…толкование ст.5 Вашингтонского договора 1949 г. о создании НАТО («коллективная оборона»), которая была ориентирована против «советской угрозы» и все еще считается центральной}}</ref><ref>[http://www.inesnet.ru/magazine/mag_archive/free/2009_01/orlov.htm «Экономические стратегии», № 01-2009, стр. 80-87] {{цитата|…Еще весной того же года был создан военно-политический блок НАТО, нацеленный против СССР…}}</ref>. Башта 12 илдән тора: [[АҠШ]], [[Канада]], [[Исландия]], [[Бөйөк Британия]], [[Франция]], [[Бельгия]], [[Нидерланд]], [[Люксембург]], [[Норвегия]], [[Дания]], [[Италия]] һәм [[Португалия]]. 2015 йылдың ноябрендә [[НАТО ]] саммиты [[Төркиә]]нең [[Анталья (ил)|Анталья]] ҡалаһында булды. == Маҡсаттары == [[Файл:NATO-2002-Summit.jpg|right|thumb|333px| НАТО илдәре саммиты, [[2002]]]] 1949 йылғы Төньяҡ Атлантика килешеүе буйынса, НАТО үҙ алдына « Төньяҡ Атлантика регионында тотороҡлолоҡ һәм тормош кимәлен яҡшыртыу» маҡсатын ҡуя. «Ҡатнашыусы илдәр коллектив хәүфһеҙлек һәм тыныслыҡ менән хәүфһеҙлекте булдырыу өсөн көстәрен берләштерҙе»''<ref name="treaty">{{cite web|url=http://www.nato.int/docu/other/ru/treaty.htm|title=Североатлантический договор|author=NATO|date=1949-04-04|accessdate=2011-01-11}}</ref>. Дөйөм алғанда был блок «Советтар тыуҙырған хәүефте кире ҡағыу өсөн» булдырылған<ref name="совугроза" group="~"/>. Берләшмәнең тәүге генераль секретары Исмэй Гастингс әйтеүенсә, НАТО-ның маҡсаты-: «…рустарҙы ситтә, американдарҙы — эстә , немецтарҙы — аҫта» тотоу<ref>to keep the Russians out, the Americans in, and the Germans down</ref>{{sfn|Reynolds|1994|p=13}}. (Нисек сәйер тойолмаһын, Германияла бөгөн: «Элекке ГДР армияһы- һуңғы немец армияһы ине. Ул ысын мәғәнәһендә яҡшы әҙерләнгән, ҡоралланған етди хәрби көс ине»,-тигән фекер таралған). НАТО-ның 2010 йылғы стратегик концепцияһы буйынса: «Әүҙем ҡатнашыу, заманса оборона» өс принциптан ғибәрәт — коллектив оборона, ғәҙәттән тыш хәл ваҡытында идара итеү һәм хеҙмәттәшлеккә нигеҙләнгән хәүфһеҙлек<ref name="концепция">[http://www.nato.int/cps/ru/SID-61075811-1525546F/natolive/topics_56626.htm Стратегическая концепция]</ref>. 2015 йылдың урталарына НАТО '' СССР агрессияһы''н төп хәүеф итеп иҫәпләүгә кире ҡайтты, тик хәҙер ''Рәсәй Федерацияһының көтмәгәндә ябырылыуы'' тигән хәүеф уның урынын алды тигән фекер ҙә бар<ref>[http://www.bbc.com/russian/uk/2015/06/150624_brit_press Би-Би-Си: «Пресса Британии: Необходимо укреплять НАТО в Европе для противодействия Москве»]</ref>. 2016 йылдың июлендәге НАТО саммитында Рәсәй НАТО өсөн иң ҙур ҡурҡыныс сығанағы тип атала<ref>http://www.kremlin.ru/events/president/news/53883</ref>. НАТО-ның хәрби көстәре: * был блок етәкселегенә тапшырып ҡуйылған берҙәм хәрби көстәр (ОВС); * ил етәкселеге ҡулы аҫтындағы хәрби көстәр. == Ағзалары == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! width="120"|Дата !! width="140"|Ил !! width="350"|Иҫкәрмәләр |- !colspan=3 |нигеҙләүсе илдәр |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|Бельгия}} || |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|Бөйөк Британия}} || |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|Дания}} || |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|Исландия}} || |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|Италия}} || |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|Канада}} || |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|Люксембург}} || |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|Нидерландтар}} || |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|Норвегия}} || |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|Португалия}} || |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|АҠШ|1912}} || |- | [[4 апрель]] [[1949]] || {{Флагификация|Франция}} || 1966—2009 йылдарҙа блоктан сыҡты<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,4151923,00.html «Франция официально вернулась в НАТО»]</ref> |- !colspan=3 |1-се тапҡыр киңәйеү- |- | [[18 февраль]] [[1952]] || {{Флагификация|Юнанстан}}|| |- | [[18 февраль]] [[1952]] || {{Флагификация|Төркиә}} || |- !colspan=3 |2-се тапҡыр киңәйеү |- | [[9 май]] [[1955]] || {{Флагификация|Германия}} || |- !colspan=3 |3-сө тапҡыр киңәйеү |- | [[30 май]] [[1982]] || {{Флагификация|Испания}} || |- !colspan=3 |4-се тапҡыр киңәйеү |- | [[12 март]] [[1999]] || {{Флагификация|Венгрия}} || |- | [[12 март]] [[1999]] || {{Флагификация|Польша}} || |- | [[12 март]] [[1999]] || {{Флагификация|Чехия}} || |- !colspan=3 |5-се тапҡыр киңәйеү |- | [[29 март]] [[2004]] || {{Флагификация|Болгария}} || |- | [[29 март]] [[2004]] || {{Флагификация|Латвия}} || |- | [[29 март]] [[2004]] || {{Флагификация|Литва}} || |- | [[29 март]] [[2004]] || {{Флагификация|Румыния}} || |- | [[29 март]] [[2004]] || {{Флагификация|Словакия}} || |- | [[29 март]] [[2004]] || {{Флагификация|Словения}} || |- | [[29 март]] [[2004]] || {{Флагификация|Эстония}} || |- !colspan=3 |6-сы тапҡыр киңәйеү |- | [[1 апрель]] [[2009]] || {{Флагификация|Албания}} || |- | [[1 апрель]] [[2009]] || {{Флагификация|Хорватия}} || |- |} == НАТО генераль секретары == '''НАТО генераль секретары''' ({{lang-en|Secretary General of NATO}}, {{lang-fr|Secrétaire général de l'OTAN}}) — халыҡ-ара дипломатия хеҙмәткәре, Төньяҡ Атлантика Альянсының рәсми етәксеһе. Вазифа буйынса, ул [[Төньяҡ Атлантик Советын]] ({{lang-en|North Atlantic Council, NAC}}) етәкләй һәм ойошманың бөтә эшмәкәрлегенә йүнәлеш бирә. Шулай уҡ НАТО-ның генераль секретары НАТО ғәскәрен етәкләй. === 2009—2014 йылдар.НАТО-ның генераль секретары Андерс Фог Расмуссен === 2009 йылдың 1 авгусынан (Урағайынан) 2014 йылға тиклем НАТО генераль секретары — '''Андерс Фог Расмуссен''' ({{lang-da|Anders Fogh Rasmussen}}, [[26 ғинуар]] [[1953]]), [[Дания]]ның элекке премьер-министры. Фермер ғаиләһендә тыуған. Голландия кешеһе Яап де Хооп Схефферҙан һуң, 2009 йылдан Төнъяк Атлантик Килешеү Ойошмаһы (НАТО) Генераль секретары. === Региональ етәкселек=== Европала союз командованиеһына ике региональ командование инә : * Төньяҡ Европаның союздаш көстәре — Бельгия, Бөйөк Британия, Германия, Дания, Люксембург, Нидерланд, Норвегия, Польша һәм Чехия. Штаб-квартираһы Брюнсюм ҡалаһында урынлашҡан (Нидерланд) ( 1993 йылға тиклем — Төньяҡ армиялар төркөмө) ; * Көньяҡ Европаның союздаш көстәре — Венгрия, Греция, Италия, Испания һәм Төркиә. Штаб-квартираһы Неаполь ҡалаһында , Италия. Атлантикала Юғары командование биш штабтан тора: # Көнсығыш Атлантика, # Көнбайыш Атлантика, # Көньяҡ Атлантика, # Удар флоты, # Союздың Һыу аҫты караптары менән етәкселеге. НАТО –ның рәсми телдәре— инглиз һәм француз телдәре. Европалағы НАТО Берҙәм Ҡораллы Көстәренең Юғары командованиеһы [[Бельгия]]ның Монс ҡалаһында урынлашҡан. == Финанс мәсьәләһе == Рәсми билдәләнмәһә лә, союз ағзалары оборонаға ВВП-ның 2 % тотонорға тейеш <ref name="bbc_7_April">[http://www.bbc.co.uk/russian/uk/2014/04/140407_brit_press.shtml Би-би-си: «Пресса Британии: НАТО повысит расходы на оборону»]</ref>. Тик берләшәмә ағзалары булған 25 Европа иленән был талапты тик [[Бөйөк Британия]], Польша, [[Греция]] һәм [[Эстония]] ғына үтәй. [[2013 йыл]]да Европа дәүләттәре хәрби бюджетҡа уртаса 1,4 % ҡына аҡса бүлде. Был Европалағы финанс көрөсөгөнә бәйле булды. [[АҠШ]] 2013 йылда ил ВВП-һының 4,4 % хәрби мәнфәғәттә тотондо. 1995 йылдан 2013 йылғаса АҠШ-тың НАТО-ға индергән өлөшө 59 % -тан 72 % -ҡа тиклем артты<ref name="bbc_7_April" />. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://articlekz.com/node/2513 НАТО в системе международных организаций] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140802015523/http://articlekz.com/node/2513 |date=2014-08-02 }} * [http://www.nato.int/ Официальный сайт] * [http://www.natomission.ru/ Постоянное представительство России при НАТО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407211913/http://www.natomission.ru/ |date=2019-04-07 }} * [http://www.nato.int/cps/ru/SID-0BF95C19-EB83F1F4/natolive/index.htm Русский раздел на сайте NATO] * [http://www.nato.int/docu/other/ru/treaty.htm Русский перевод Североатлантического договора (1949)] {{НАТО}} [[Категория:НАТО]] [[Категория:Халыҡ-ара ойошмалар]] 7g4ag8fw45yndulu2dp1g7fq5roan6y 0 103546 1301490 1271981 2026-07-31T11:41:23Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301490 wikitext text/x-wiki {{Иерарх | имя = Иосип Броз Тито | оригинал имени = {{lang-sh|Јосип Броз Тито / Josip Broz Tito}} | изображение = Marshal Tito, the President of the Federal People’s Republic of Yugoslavia.jpg | ширина = 200px | титул = Югославия коммунистар союзы үҙәк комитетының Генераль секретары | порядок = 15 | флаг = League of Communists of Yugoslavia Flag-cyr.svg | периодначало = [[14 март]] [[1949 йыл]] | периодконец = [[4 май]] [[1980 йыл]] | предшественник = Драго Марушич | преемник = [[Микулич Бранко|Бранко Микулич]] | титул_2 = Югославияның премьер-министры | порядок_2 = | флаг_2 = Standard of the Prime Minister of SFR Yugoslavia.svg | периодначало_2 = [[7 март]] [[1945 йыл]] | периодконец_2 = [[14 ғинуар]] [[1953 йыл]] | предшественник_2 = [[Марушич Драго|Драго Марушич]] ҡыуылған хөкүмәт премьер-министры | преемник_2 = ул үҙе Югославия премьер-министры | титул_3 = Социалистик Федератив Югославия Республикаһы президенты | порядок_3 = 1 | флаг_3 = Flag of the President of Yugoslavia (1963-1993).svg | периодначало_3 = [[14 ғинуар]] [[1953 йыл]] | периодконец_3 = [[4 май]] [[1980 йыл]] | предшественник_3 = [[Рибар Иван|Иван Рибар]] (Халыҡ йыйылышы президиумы рәйесе булараҡ) | преемник_3 = [[Колишевский Лазар|Лазар Колишевский]] (Президиум рәйесе булараҡ) | титул_4 = Югославия Премьер-министры | порядок_4 = 1 | флаг_4 = Standard of the Prime Minister of SFR Yugoslavia.svg | периодначало_4 = [[14 ғинуар]] [[1953 йыл]] | периодконец_4 = [[29 июнь]] [[1963 йыл]] | предшественник_4 = вазифа булдырылған | преемник_4 = [[Стамболич Петар|Петар Стамболич]] | титул_5 = СФРЮ президиумы рәйесе | порядок_5 = 1 | флаг_5 = Standard of a Member of the Presidency of SFR Yugoslavia.svg | периодначало_5 = [[29 июль]] [[1971 йыл]] | периодконец_5 = [[4 май]] [[1980 йыл]] | предшественник_5 = вазифа булдырылған | преемник_5 = [[Колишевский Лазар|Лазар Колишевский]] | титул_6 = [[:en:Ministry of Defense (Yugoslavia)|Югославия халыҡ оборонаһы министры]] | порядок_6 = 1 | флаг_6 = Standard of the Federal Secretary of National Defense of SFR Yugoslavia.svg | периодначало_6 = [[7 март]] [[1945 йыл]] | периодконец_6 = [[14 ғинуар]] [[1953 йыл]] | предшественник_6 = вазифа булдырылған; [[Шубашич Иван|Иван Шубашич]] ҡыуалған хөкүмәт обонона министры | преемник_6 = [[Гошняк Иван|Иван Гошняк]] | титул_7 = Генераль секретарь Движения неприсоединения | порядок_7 = 1 | флаг_7 = Communist star with golden border and red rims.svg | периодначало_7 = [[1 сентябрь]] [[1961 йыл]] | периодконец_7 = [[5 октябрь]] [[1964 йыл]] | предшественник_7 = вазифа булдырылған | преемник_7 = [[Насер Гамаль Абдель|Гамаль Абдель Насер]] | партия = 1) [[Хорватия һәм Славония социал-демократик партияһы|ХССДП]] (1910—1920)<br />2) [[Югославия коммунистар союзы|ЮКС]] (с 1920) | отец = Франц Броз | мать = Мария Явершек | супруг = | супруга = 1) Пелагея Денисовна Белоусова (1918—1939)<br />2) [[Хаас Герта|Герта Хас]] (1940-43)<br/>3) [[Паунович Даворянка|Даворянка Паунович]] (1941—1946)<br />4) [[Броз Йованка|Йованка Будисавлевич]] (1952 йылдан) | дети = '''сыновья:''' [[Броз Жарко|Жарко]], [[Броз Александр|Александар]], Хинко <br />'''ҡыҙы:''' Златица | день памяти = 1913—1915<br />1917—1918<br />1941—1980 | покровитель = {{Флагификация|Австро-Венгрия}}<br />{{Красный флаг}} [[Красная гвардия (Россия)|Красная гвардия]]<br />{{Флагификация|Югославия}} | священник = | образование = Австро-Венгрияның өлкән унтер-офицеры<br />Югославия маршалы | сражения = [[Беренсе донъя һуғышы]]<br />Июль көндәрә]<br />[[Рәсәйҙә граждандар һуғышы]]<br />[[Икенсе донъя һуғышы]] | автограф = United States Navy Band - Hey, Slavs.ogg | награды = }} [[Файл:Josip Broz Tito 1949.jpg|thumb|Иосип Броз Тито 1949 йылда.]] [[Файл:Predsednik Tito in Sukarno s soprogama pred Postojnsko jamo 1960.jpg|thumb|289x289px|Маршал Иосип Броз Тито 1960 йылда]] '''Иосип Броз Тито''' ({{lang-sh|Јосип Броз Тито / Josip Broz Tito}}, '''Тито''' ({{lang-sh|Тито, Tito}}) — фамилия менән ҡушылған партия псевдонимы, совет документтарында '''Иосип Францович Брозович''' исеме менән телгә алына. <ref>[http://www.coldwar.ru/conflicts/yugoslaviya/tito.php Холодная война. Персоналии. Иосип Броз Тито] {{ref-ru}}</ref> ([[7 май]] [[1892 йыл]], Кумровец, [[Австро-Венгрия]]ның Хорватия һәм Славония Короллеге — [[4 май]] [[1980 йыл]], [[Любляна]], Словения Социалистик Республикаһы, Югославия Социалистик Федератив Республикаһы (СФРЮ) — [[Икенсе донъя һуғышы]] аҙағынан алып, ([[1945]]—[[1980]]) вафатына тиклем [[Югославия]] лидеры була. [[1943]] йылдың [[29 сентябрь|29 сентябренән]] маршал, [[1953 йыл]]дан [[1980 йыл]]ға тиклем ил президенты. == Биографияһы == === Тәүге йылдар === Иосип Броз Кумровец ауылында [[хорват]] Франц Броз һәм [[словенка]] Мария Явершек ғаиләһендә етенсе бала булып тыуа. [[1907 йыл]]да башланғыс мәктәптең 5 класын тамамлай, һуңынан оҫтаханала слесарь булып эшләй. [[1910 йыл]]да [[:sr:Социјалдемократска странка Хрватске и Славоније| Хорватия һәм Словенияның Социал-демократик партияһы]]на инә. Ошо уҡ йылда [[Загреб]]ҡа килә һәм Загреб, Люблян машиналар-төҙөү предприятиеһында эшләй. Шунан һуңғы ике йылда Йинец-Ценков металл заводында һәм Германия, Австрияның автомобиль заводында эшләй. === Армия хеҙмәте, һуғыштарҙа ҡатнашыуы === [[1913 йыл]]да саҡырыу буйынса [[Австро-Венгрияның Ҡораллы көстәре |империя армияһы]]на китә. Башта [[Вена]]ла, аҙаҡ Загребта, 25-се домобранск пехота полкында хеҙмәт итә. [[Унтер-офицер]] званиеһы ала. [[Беренсе Бөтә Донъя һуғышы]]нда ҡатнаша. 1915 йылда Йосип Броз «Батырлыҡ өсөн» миҙалы һәм өлкән унтер-офицер званиеһы ала. Шул уҡ йылдың 4 апрелендә [[Мытков (Черновицк өлкәһе)|Миткеу]] ([[Буковина]]) ауылы янында Днестрҙағы һуғышта ҡаты яралана һәм әсиргә эләгә. Әсиргә эләккәндән һуң, 13 ай дауаханала ята, аҙаҡ [[Урал]]ға хеҙмәт лагерына ебәрелә. [[1917 йыл]]дың февралендә азат ителә. 1917 йылдың апрелендә яңынан арестҡа алына, ләкин унан ҡасып китә ала. Һуңынан 16-17 июлдә [[Петроград]]та демонстрацияла ҡатнаша. [[Финляндия]]ға китешләй Броз тотола һәм [[Петропавловск крепосы]]нда 3 аҙна тотҡонлоҡта була. Ул яңынан [[Кунгур]]ға ебәрелә һәм поезд аҫтынан ҡасып китә. [[Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы]]нда ҡатнаша, Рәсәйҙә [[Рәсәйҙең Ҡыҙыл гвардияһы]]на инә. 1918 йылдың июнендә, рус ҡыҙына өйләнгәндән һуң, [[Омск]]та механик булып урынлаша. 1920 йылдың ғинуарында Рәсәйҙән китә. === Югославияның коммунистар хәрәкәтендә ҡатнашыуы === [[Файл:Josip Broz Tito in prison 1928.jpg|thumb|Иосип Броз на допросе в Лепоглавской тюрьме, 1928]] Югославияның бер өлөшө булып киткән тыуған еренә ҡайтҡандан һуң, [[1920 йыл]]да Броз Югославия Коммунистар партияһының ағзаһы була. Был йыл аҙағында Коммунистар партияһы тыйыла, [[1921 йыл]]да репрессияға эләгә һәм тар-мар ителә. [[1925 йыл]]дан [[1926 йыл]]ға тиклем Иосип Кралевицала судоверфила эшләй һәм Коммунистар партияһы ойошмаһы булдырып, уны етәкләй. 1926 йылда Загребҡа ҡайта һәм профсоюздар хәрәкәтендә ҡатнаша. [[1927 йыл]]да Югославия Коммунистар партияһының Загреб ҡала комитетының ойоштороусы секретары була. Бер нисә тапҡыр ҡулға алынып, эҙәрлекләүгә дусар була. [[1928 йыл]]да сираттағы арестан һуң коммунистик пропаганда алып барыуҙа ғәйепләнә. [[1929 йыл]]дың 21 февралендә 5 йылға каторга эштәренә хөкүм ителә. [[1934 йыл]]да азат ителгәс, Югославия Коммунистар партияһы етәкселегенә инә. [[1935]]—[[1936 йыл]]дарҙа Мәскәүҙә [[Коминтерн]]да эшләй. [[1937 йыл]]дың декабрендә Югославияға ҡайта һәм СССР-ҙа атылған Югославия Коммунистар Партияһы етәксеһе [[Милан Горкич]] урынына [[Югославия Коммунистар союзы|Югославия коммунистар партияһын]] етәкләй. Броз ЮКП эшләү дәүерендә «Тито» тигән ҡушамат ала. Һуңыраҡ был ҡушамат уның фамилияһының бер өлөшө булып китә. Бер версияға ярашлы, Броздың нимәне нисек эшләргә кәрәклеген ҡыҫҡаса аңлатыу ғәҙәте була: «Ты это сделаешь» («хорватса -ти то»). Ошонан уның ҡушаматы килеп сыҡҡан да инде, тип баралар. Броз үҙе был версияны кире ҡаға һәм Титоның бер нәмә лә аңлатмаған хорват фамилияһы булыуын белдерә.<ref>[http://gazeta.zn.ua/SOCIETY/iosip_broz_tito__sozdatel_inogo_sotsializma.html Иосип Броз Тито: создатель «иного» социализма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820061945/http://gazeta.zn.ua/SOCIETY/iosip_broz_tito__sozdatel_inogo_sotsializma.html |date=2016-08-20 }} {{ref-ru}}</ref>. === Икенсе Бөтә Донъя һуғышы === [[Файл:Josip Broz Tito Bihać 1942.jpg|thumb|160px|left|Тито в 1942 году]] [[1941 йыл]]да [[Өсөнсө рейх|нацист Германия]]һы Югославияны баҫып алғандан һуң, коммунистар тәүгеләрҙән булып ҡаршылыҡ күрһәтә. Югославия халыҡ азат итеү армияһын булдырған партизандар отряды ойошторола. Уның башында 1941 йылдың [[4 июль|4 июленән]] Тито тора. Югославия партизан хәрәкәте иң уңышлыларҙың береһе була, партизандар ҙур территорияларҙы контролдә тота. Тәүге айҙарҙа Югославия коммунистары оккупанттар менән һуғыш барышында четниктар отряды менән хеҙмәттәшлек итергә тырыша. Август-сентябрҙәрҙә четниктар һәм партизандар бергә бер нисә операция үткәрә. Сентябрҙә Тито менән четниктар етәксеһе Михаилович араһында осрашыу була. Әммә, тиҙҙән идеологик ҡапама-ҡаршылыҡтар үҙен һиҙҙерә һәм шат союзы ҡапма-ҡаршыға әйләнә. [[1941 йыл]]дың ноябрендә четниктар һәм коммунистик партизандар үҙ-ара ысын граждандар һуғышы алып бара.<ref>[http://srpska.ru/article.php?nid=1387&sq=19,235,309&crypt= Генерал Дража Михайлович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903034240/http://www.srpska.ru/article.php?nid=1387&sq=19,235,309&crypt= |date=2009-09-03 }}</ref>. Четниктар десант союзниктарҙы көтөргә һәм аҙаҡ немецтар менән һуғышҡа ҡушылырға кәрәк тиһә, Тито һәм партизандар иһә, оҙаҡҡа һуҙмай немецтар менән һуғышҡа ҡушылырға кәрәк, тип һанай. [[Италия]] капитуляцияһынан һуң Югославия Халыҡ Азатлыҡ армияһы элек итальяндар тарафынан оккупацияланған территорияларҙы баҫып алырға маташа. Югославия хөкүмәте эмиграцияла Михаилович менән мөнәсәбәттәрҙе өҙә һәм Титоны баш командующий итеп ҡуя. Американдар менә Британдар Югославия Халыҡ Азатлыҡ армияһына үҙенең ярҙамын, шул иҫәптә [[Хорватияның бойондороҡһоҙ дәүләте]] территорияһында дошман объекттарына авиацион һөжүм яһап, хәрби ярҙамын да күрһәтә башлай. 1944 йылдың 25 майында Югославия Халыҡ Азатлыҡ армияһы командованиеһы урынлашҡан [[Дрвар]] ҡалаһында, Титоны үлтереү йәки тотоу өсөн (операция «Ход конём») немец һауа десанты төшөрөлә. Тик операция килеп сыҡмай. [[1945 йыл]]дың 5 апрелендә Тито [[Иосиф Виссарионович Сталин]] менән Югославия территорияһына ваҡытлыса [[Совет Социалистик Республикалар Союзы]] ғәскәрен индереү тураһында килешеүгә ҡул ҡуя. [[Ҡыҙыл Армия]] частары менән берлектә Югославия Халыҡ Азатлыҡ армияһы илде азат итә. Гитлер коалицияһын еңеүҙәге роле өсөн 1945 йылдың көҙөндә Титоны [[Брежнев Леонид Ильич|Брежнев]] [[«Еңеү» ордены]] менән наградлай. === Югославияға етәкселек === Азат ителгәндән һуң [[Югославия Демократик Федератив республикаһы]] иғлан ителә һәм Тито уның премьер-министры, сит ил эштәре буйынса министры була. [[Балҡан федератив республикаһы]]на Югославияны ҡушыу мәсьәләһе буйынса Югославия Коммунистар партияһы етәкселәренең [[Сталин]]ға буйһонмауына бәйле<ref>[http://nikolayko.wordpress.com/tag/second-world-war/ Second World War Contemporary European Archivist]</ref>, СССР-ҙа дәүләт-ара һәм партия-ара бәйләнештәр өҙәлә. 1949 йылда совет етәкселеге Дуҫлыҡ тураһында килешеү, СССР һәм Югославия араһында дуҫлыҡ, үҙара ярҙам һәм һуғыштан һуң Югославия менән хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүҙе өҙә. Югославия етәкселеген дискредитациялауға йүнәлтелгән пропагандик кампания башлана. Югославияла «фашист тибындағы антикоммунистик полицейский режимы» булыуы раҫлана. Рәсми совет баҫмалары Дуҫлыҡ тураһында килешеү, СССР һәм Югославия араһында дуҫлыҡ, үҙара ярҙам һәм һуғыштан һуң Югославия менән хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеү Титоның был осорҙағы «ҡанлы ораны — [[Ранкович Александр|Ранкович]]» тураһында яҙа. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, совет махсус хеҙмәте Титоға һөжүм әҙерләй. Ул Сталиндың вафаты арҡаһында юҡҡа сығарыла. <ref>[http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/127909/121/Burovskiii_-_Velikaya_Grazhdanskaya_voiina_1939-1945.html Словенское домобранство]</ref>. 1953—1954 йылдарҙа Югославия Греция һәм Төркиә менән килешеү төҙөй. <ref>[http://www.coldwar.ru/conflicts/yugoslaviya/conflict-1948-1953.php Советско-Югославский конфликт]</ref>. [[1953 йыл]]да Тито ил президенты итеп һайлана һәм ғүмеренең ахырына тиклем ошо вазифаны биләй. 1970 йылдар уртаһында Титоның ҡатыны [[Броз Йованка]]ға дәүләткә ҡаршы эшмәкәрлек алып барған өсөн ғәйеп тағыла. Бер версия буйынса Тито уны бер нисә енәйәттә, шул иҫәптә дәүләт һәм түңкәрелешкә әҙерлек серен асыуҙа СССР файҙаһына шпионажлыҡта ғәйепләй. Икенсе версия буйынса ғәйепләү заговорсылар тарафынан фальсификациялана. Уның башында [[Стане Доланц]] һәм [[Никола Любичич]] тора. Ғәйепләнеүсене [[Белград]] үҙәгендә бөтә уңайлыҡтары булған айырым йортта изоляциялайҙар, Йованканың апаһы Надяға язалау менән янап, килеп сыҡҡан хәл тураһында һөйләүҙе тыялар. [[Слободан Милошевич]] был ҡарарҙы үҙгәртмәй, шулай итеп Йованка 25 йыл йорт аресында булып бары тик 2000 йылда ғына азат ителә.<ref>Журнал «Story». — изд. «Форвард Медиа Групп». — № 2/2009. — С. 11.</ref>. == Наградалары == {{Скрытый|Рамка = #f1dced|Заголовок=[[Югославия Социалистик Федератив Республикаһы|ЮСФР]]:|Фон_заголовка=#f1dced|Содержание= {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Орден Народный Герой Югославии}}{{!!}}{{Орден Народный Герой Югославии}}{{!!}}{{Орден Народный Герой Югославии}} {{!}}- {{!}}{{Орден Югославской большой звезды}}{{!!}}{{Орден Свободы (Югославия)}}{{!!}}{{Орден Героя Социалистического труда}} {{!}}- {{!}}{{Орден Национального освобождения}}{{!!}}{{Орден Военного флага}}{{!!}}{{Орден Югославского флага с лентой}} {{!}}- {{!}}{{Золотой орден Партизанской Звезды}}{{!!}}{{Орден Республики с золотым венком}}{{!!}}{{Золотая звезда ордена За заслуги перед народом}} {{!}}- {{!}}{{Золотая звезда ордена братства и единства}}{{!!}}{{Орден Югославской Народной Армии с лавровым венком}}{{!!}}{{Большая звезда ордена Военных заслуг}} {{!}}- {{!}}{{Орден За храбрость (Югославия)}}{{!!}}{{Партизанская память 1941}}{{!!}}{{Медаль 10 лет ЮНА}} {{!}}- {{!}}{{Медаль 20 лет ЮНА}}{{!!}}{{Медаль 30 лет победы над фашизмом}}{{!!}}{{Медаль 30 лет ЮНА}} {{!}}} }} {{Скрытый|Рамка = #f1dced|Заголовок=[[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]:|Фон_заголовка=#f1dced|Содержание= {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Орден Победа}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Орден Ленина}}{{!!}}{{Орден Октябрьской Революции}}{{!!}}{{Орден Суворова 1 степени|5.9.1944}}{{!!}}{{Медаль «В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина»}} {{!}}} }} {{Скрытый|Рамка = #f1dced|Заголовок=Других государств:|Фон_заголовка=#f1dced|Содержание= {{{!}} {{!}}{{Герой Румынии}}{{!!}}{{Орден «Победа социализма»}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Кавалер Большого креста ордена Леопольда I}}{{!!}}{{Большой крест с лентой Ордена За заслуги перед Итальянской Республикой}}{{!!}}{{Орден Заслуг 1 класса (ВНР)}} {{!}}- {{!}}{{Кавалер ордена Слона}}{{!!}}{{Орден Бани|GCB}}{{!!}}{{Орден Белой розы}} {{!}}- {{!}}{{Кавалер Большого креста ордена Почётного легиона}}{{!!}}{{Кавалер Большого Креста ордена За заслуги (Франция)}} {{!!}}{{Военная медаль (Франция)}} {{!}}- {{!}}{{Военный крест 1939—1945 (Франция)}}{{!!}}{{Крест Добровольцев (1939—1945)}}{{!!}}{{Кавалер Большого Креста особой степени ордена За заслуги перед ФРГ}} {{!}}- {{!}}{{Орден Спасителя}}{{!!}}{{Кавалер Большого креста ордена Святого Олафа}}{{!!}}{{Орден Знамени ВНР с алмазами}} {{!}}- {{!}}{{Орден За воинскую доблесть 1 степени}}{{!!}}{{Орден Возрождения Польши 1 степени}}{{!!}}{{Орден Возрождения Польши 1 степени}} {{!}}- {{!}}{{Орден Крест Грюнвальда 1 степени}}{{!!}}{{Партизанский крест}}{{!!}}{{Большая Звезда Почёта за Заслуги перед Австрией}} {{!}}- {{!}}{{Орден Хризантемы}}{{!!}}{{Орден Белого льва}} {{!!}}{{Орден Белого льва За Победу 1 степени}} {{!}}- {{!}}{{Большой крест ордена Ацтекского орла}}{{!!}}{{Большой крест ордена Инфанта дона Энрике}}{{!!}}{{Орден Серафимов}} {{!}}- {{!}}{{Медаль Победы и Свободы}}{{!!}}{{Кавалер Большого креста ордена Южного Креста}}{{!!}}{{Большой крест ордена Андского орла}} {{!}}- {{!}}{{Большой крест ордена Мануеля Амадора Гуерреро}}{{!!}}{{Кавалер Большого креста ордена Нидерландского льва}}{{!!}}{{Большой крест ордена Сантьяго (Португалия)}} {{!}}- {{!}}{{Орден Пехлеви}}{{!!}}{{Кавалер Большого креста ордена Льва Нассау}}{{!!}}{{Большая лента Королевского ордена Камбоджи}} {{!}}- {{!}}{{Большая лента ордена Пионеров Республики}}{{!!}}{{Орден Нишан-е-Пакистан}}{{!!}}{{Большой крест ордена Заслуг (ЦАР)}} {{!}}- {{!}}{{Орден Звезды Индонезии 1 степени}}{{!!}}{{Большая лента ордена Заслуг (Камерун)}}{{!!}}{{Медаль 2500-летия основания Персидской империи}} {{!}}- {{!}}{{орден «9 сентября» 1 степени}}{{!!}}{{Орден Священная звезда}}{{!!}}{{Орден Партизанская звезда}} {{!}}- {{!}}{{Большая лента ордена Двуречья}}{{!!}}{{Большая лента ордена Двуречья (военный дивизион)}}{{!!}}{{Большой крест ордена святого Мартина}} {{!}}- {{!}}{{Большой крест ордена Заслуг (РК)}}{{!!}}{{Орден Нила}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Орден Карла Маркса}}{{!!}}{{Орден Звезда дружбы народов 1 степени}}{{!!}}{{Орден Георгия Димитрова}}{{!!}}{{Орден Сухэ-Батора|тип=1961}} {{!}}} }} === Югославия === {| class="wikitable collapsible collapsed" ! Наименование награды !! Страна !! Дата !! Место награждения |- |style="font-size:90%;"| ''[[Югославияных Халыҡ геройы ордены]]''<br /><small>(Өс тапҡыр)</small> |style="width:8em; font-size:90%;"| {{YUG}} |style="width:10em; font-size:90%;"| 6 ноябрь 1944,<br />15 мая 1972,<br />16 мая 1977 |style="width:5em; font-size:90%;"| [[Вис (остров)|Вис]],<br /> [[Белград]], [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[Югославия йондоҙо ордены|Югославия ҙур йондоҙ ордены]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 1 февраль 1954 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[Азатлыҡ ордены Свободы (Югославия)]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 12 июнь 1945 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[Социалистик Хеҙмәт Геройы ордены]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 1950 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[Милли азат итеү ордены]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 15 август 1943 |style="font-size:90%;"| [[Яйце]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[Хәрби флаг ордены]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 29 декабрь 1951 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[Югославия флагы ордены]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 26 ноябрь 1947 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[Партизан йондоҙо ордены|Партизан йондоҙоноң алтын ордены]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 15 август 1943 |style="font-size:90%;"| [[Яйце]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[Республика ордены (Югославия)| Республиканың алтын веноклы ордены]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 2 июль 1960 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[«Халыҡ алдында күрһәткән хеҙмәт өсөн» ордены|«Халыҡ алдында күрһәткән хеҙмәт өсөн» алтын йондоҙ ордены]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 9 июнь 1945 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[Туғанлыҡ һәм берҙәмлек ордены | Туғанлыҡ һәм берҙәмлек орденынң алтын йондоҙо]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 15 август 1943 |style="font-size:90%;"| [[Яйце]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[Югославия Халыҡ азатлыҡ армияһы ордены| Югославия Халыҡ азатлыҡ армияһының лавр веноклы ордены]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 29 декабрь 1951 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[Хәрби хеҙмәт ордены (Югославия)| Хәрби хеҙмәт орденнынң ҙур йондоҙо]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 29 декабрь 1951 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[«Батырлыҡ өсөн» ордены (Югославия)|"]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 15 август 1943 |style="font-size:90%;"| [[Яйце]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[ Югославия партизанына – 1941 Юбилей миҙалы]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 14 сентябрь 1944 |style="font-size:90%;"| [[Вис (остров)|Вис]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[«Фашизмды еңеүгә 30 йыл» миҙалы]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 9 май 1975 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[«Югославия Халыҡ армияһына 10 йыл» миҙалы]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 22 декабрь 1951 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[«Югославия Халыҡ армияһына 20 йыл» миҙалы]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 22 декабрь 1961 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |- |style="font-size:90%;"| ''[[« Югославия Халыҡ армияһына 30 йыл миҙалы»]]'' |style="font-size:90%;"| {{YUG}} |style="font-size:90%;"| 22 декабрь 1971 |style="font-size:90%;"| [[Белград]] |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == {{Навигация |Тема = Иосип Броз Тито |Викицитатник = ru:Иосип Броз Тито |Викисклад = Category:Josip Broz Tito }} * [http://www.hrono.ru/biograf/bio_t/tito_ib.php Биография на сайте «Хронос»] * [http://www.coldwar.ru/conflicts/yugoslaviya/tito.php Холодная война: Иосип Броз Тито]{{ref-ru}} * [http://www.telegrafua.com/406/history/8364/ Кіевскій ТелеграфЪ: Шипы и розы от Броз Тито] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101020161407/http://www.telegrafua.com/406/history/8364 |date=2010-10-20 }}{{ref-ru}} * [http://www.titoville.com/odlikovanja.html Tito’s Home Page: Decorations, Orders, Medals…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050625073534/http://www.titoville.com/odlikovanja.html |date=2005-06-25 }}{{ref-en}} * [http://www.tito-memorial.com Virtual Josip Broz Tito Memorial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100513081251/http://www.tito-memorial.com/ |date=2010-05-13 }}{{ref-en}}{{ref-sl}} [[Категория:Сәйәси псевдонимдар]] [[Категория:Югославия революционерҙары]] [[Категория:Югославия президенттары]] [[Категория:Маршалдар]] [[Категория:Икенсе донъя һуғышында ҡатнашыусы илдәр башлыҡтары]] [[Категория:Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусылар]] [[Категория:Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар]] pzm8lh7vt4ahe4crhpn7jtzuwqegaat 0 142597 1301487 1248552 2026-07-31T04:49:45Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301487 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ежов Николай Герасимович''' ([[4 ғинуар]] [[1922 йыл]] — [[1 март]] [[1945 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яугир. Артиллерия полкының орудие командиры, гвардия сержанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945, үлгәндән һуң). == Биографияһы == Николай Герасимович Ежов 1922 йылдың 4 ғинуарында [[Йәҙгәр]] ауылында (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Күгәрсен районы]]) тыуған. Тулы булмаған урта белем алғас, [[Чкалов өлкәһе]]нең [[Медногорск]] баҡыр-көкөрт комбинатында электрик булып эшләй. [[1941 йыл]]да Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһына хеҙмәткә саҡырыла. Шул йылдан — [[Бөйөк Ватан һуғышы]] фронттарында. [[1945 йыл]]дың мартында сержант Николай Ежов 3-сө Белорус фронты 2-се гвардия армияһы 154-се уҡсылар дивизияһы 571-се артиллерия полкының орудие командиры. [[Польша]]ны азат иткән саҡта батырлыҡ күрһәтә<ref name="wh">{{Warheroes|id=1758}}</ref>. 1945 йылдың 1 мартында, Бранево ҡалаһынан 30 километр көнсығышта Тифен-Зее күле районында һуғыш ваҡытында, Ежов орудиеһын тәгәрләтеп сығара һәм дошманға ҡарай ут аса, дошмандың терәк пунктын, 5 пулеметын, 20-гә яҡын һалдат һәм офицерын юҡ итә. Бер нисә тапҡыр дошман контратакаға күтәрелә, уларҙы кире ҡағыуҙа төп ауырлыҡ Ежов расчеты өҫтөнә ята. Дүртенсе контратака ваҡытында Ежовтың аяғы ҡаты яралана, әммә яралы тоҫҡаусыны алмаштырып ут асыуын дауам итә. Ежов алтынсы контратака ваҡытында ярсыҡтан һәләк була<ref>{{ОБД Мемориал|56479601}}</ref>. Бранево ҡалаһында ерләнгән. СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 29 июнендәге Указы менән «командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм немец илбаҫарҙарына ҡаршы һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн» сержант Ежов Николай Герасимовичкә үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Советтар Союзы Геройы (29.06.1945)<ref name="ГСС">{{Подвиг Народа|46677725|title=Наградные документы|архив=ЦАМО|фонд=33|опись=686046/793756|дело=159/15|лист=2/188—190}}</ref>. * [[«Алтын Йондоҙ» миҙалы (СССР)|«Алтын Йондоҙ» миҙалы]] * [[Ленин ордены]] (29.06.1945). * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (28.07.1944). * 2-се дәрәжә [[Дан ордены]] (16.01.1945)<ref>{{Подвиг Народа|23275916|title=Наградные документы|архив=ЦАМО|фонд=33|опись=686196|дело=962|лист=3, 61, 62}}</ref>. * 3-сө дәрәжә Дан ордены (1944). * «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (15.09.1943)<ref>{{Подвиг Народа|18144639|title=Приказ о награждении|архив=ЦАМО|фонд=33|опись=686044|дело=667|лист=3}}</ref>. * «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (28.12.1943)<ref>{{Подвиг Народа|19399968|title=Приказ о награждении|архив=ЦАМО|фонд=33|опись=686044|дело=2044|лист=3}}</ref>. == Хәтер == * [[Медногорск]] ҡалаһында урам Ежов исеме менән аталған, ундағы йорттарҙың береһенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. * [[Ырымбур өлкәһе]] [[Ҡыуандыҡ районы]]ның [[Ибраһим (Ырымбур өлкәһе)|Ибраһим]] ауылы мәктәбенә, Ежов эшләгән Медногорск баҡыр-көкөрт комбинатына ингән ерҙә Геройға бюст ҡуйылған<ref name="иО">[http://kraeved.opck.org/zemlaki/geroi_ss/e/ejov.php История Оренбуржья: Ежов Николай Герасимович (1922—1945)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190125183314/http://kraeved.opck.org/zemlaki/geroi_ss/e/ejov.php |date=2019-01-25 }}.</ref>. * Н. Г. Ежовтың һуңғы эш урыны — Медногорск баҡыр-көкөрт комбинатының электр цехы бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. * [[Ырымбур өлкәһе]]нең Медногорск ҡалаһы үҙәгендә Геройҙар аллеяһында 2018 йылдың 1 октябрендә Н. Г. Ежовтың портреты менән гранит йондоҙ ҡуйылған<ref>[http://mmsk.ugmk.com/ru/press/news/Металлурги_ММСК_возвели_Аллею_героев/ Металлурги ММСК возвели Аллею героев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922194326/http://mmsk.ugmk.com/ru/press/news/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8_%D0%9C%D0%9C%D0%A1%D0%9A_%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%8E_%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%B2/ |date=2020-09-22 }}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь&#x20;&#x2F;&#x20;Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — <abbr title="Москва">М.</abbr>: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — <span class="nowrap">100 000 экз.</span> — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382. * ''Дриго С. В.'' За подвигом — подвиг. — Калининградское кн.изд., 1984. * Подвиги их — бессмертны. — Уфа: Китап, 2000. * Славные сыны Башкирии. Книга 4. — Уфа, 1979. * ''Россовский В. П.'' «Золотые Звёзды Оренбуржья». Биографический справочник. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 512 с. — с. 149—150. == Һылтанмалар == * {{БЭ|91975}}{{V|3|01|2022}} * {{Warheroes|id=1758}} * [https://web.archive.org/web/20170116155857/http://orenlib.ru/index.php?dn=kray&to=art&id=92 Оренбургская областная универсальная научная библиотека имени Н. К.] [https://web.archive.org/web/20170116155857/http://orenlib.ru/index.php?dn=kray&to=art&id=92 Крупской: Ежов Николай Герасимович]. [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышы артиллеристары]] [[Категория:Советтар Союзы Геройҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Ленин ордены кавалерҙары]] [[Категория:Дан ордены кавалерҙары]] [[Категория:«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар]] [[Категория:4 ғинуарҙа тыуғандар]] [[Категория:1922 йылда тыуғандар]] [[Категория:Күгәрсен районында тыуғандар]] [[Категория:1 мартта вафат булғандар]] [[Категория:1945 йылда вафат булғандар]] [[Категория:Польшала вафат булғандар]] 5vkccmyjkjhh9703s07acltjhagqwke 0 144866 1301485 1282958 2026-07-30T23:53:39Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301485 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Primary_Human_Language_Families_Map.png|мини|upright=2|Төп тел ғаиләләре картаһы]] [[Файл:Human_Language_Families_ru.png|upright=2|мини|Тел ғаиләләре]] [[Ер|Ерҙә]]  7 меңдән<ref>[http://www.ethnologue.com/ Ethnologue — крупнейший в мире каталог языков]{{ref-en}}(англ.)</ref> ашыу тел бар. Коммуникациялар үҫкән һайын йәнле телдәр һаны ике аҙнаға  1 тел тиҙлеге менән ҡыҫҡара бара <ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1912041,00.html Почти половине языков мира грозит исчезновение]</ref>. Иң таралған 40 телдә [[Ер]] халҡының 2/3 өлөшө һөйләшә. Бөтәһенән элек [[Ҡытай теле|ҡытай]], [[Һинд теле|һинд]], [[Инглиз теле|инглиз]], [[Испан теле|испан]], [[Ғәрәп теле|ғәрәп]], [[Урыҫ теле|рус]] һәм [[Португал теле|португал]] телдәрендә һөйләшеүселәр күп.  [[Француз теле]] ярайһы уҡ киң таралған, әммә уны туған (беренсе) теле тип һанаусылар һаны сағыштырмаса әҙ.   Әлеге ваҡытта юғалып барғандар иҫәбенә 400-ләп тел инә.   Тел  шул телдә һөйләшкән һуңғы кеше менән бергә үлә, шунлыҡтан яҙмаһы булмаған халыҡтарға юҡҡа сығыу айырыуса көслө янай<ref>[http://www.bigbook.ru/litnews/detail.php?ID=3315 Когда умирают языки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722183759/http://www.bigbook.ru/litnews/detail.php?ID=3315 |date=2011-07-22 }}</ref>. Телдәрҙең һәләк булыу сәбәптәренең береһе — һөйләшеүселәрҙең һибелеп ултырыуы. Планета халҡының 80 процентына —  80 тел, ә 3,5 мең телгә ни бары 0,2 процент тура килә.  Телдәрҙең юғалыуына килтергән төп сәбәптәр тип глобалләшеү һәм миграция атала. Кешеләр ауылдарҙан ҡалаларға китә һәм үҙ халҡының телен юғалта<ref>[http://www.akzia.ru/news/26-09-2007/655.html Мир теряет языки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719153636/http://www.akzia.ru/news/26-09-2007/655.html |date=2011-07-19 }}</ref>. Әле булған телдәрҙең яртыһы тиерлек  XXI быуат уртаһына ҡулланыуҙан төшөп ҡаласаҡ<ref>''Роман Фишман'' Лингвистический гомункул // [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 Популярная механика]. — 2017. — № 5. — С. 78-82. — URL: http://www.popmech.ru/magazine/2017/175-issue/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423090653/http://www.popmech.ru/magazine/2017/175-issue/ |date=2017-04-23 }}</ref>. Күп телдәр уларҙа һөйләшеүселәрҙең көслөрәк тел мөхитенә инеүе арҡаһында юғала, шунлыҡтан тәү сиратта дәүләтселеге булмаған әҙ һанлы халыҡтарҙың теленә юғалыу хәүефе янай. Әгәр телде балаларҙың 70 проценттан кәме өйрәнһә, ул юғалып барыусылар иҫәбенә инә.  [[ЮНЕСКО]]-ның «Юғалыу хәүефе аҫтындағы донъя телдәре атласы» мәғлүмәттәре буйынса, әлеге ваҡытта  [[Европа]]ла яҡынса  50 телгә юғалыу янай. [[Австралия]], [[Һинд-Ҡытай]], [[Америка]], [[Африка]]лағы һәм  утрауҙарҙағы ерле халыҡтарҙың  телдәре бигерәк тә ҙур хәүеф аҫтында.   == Телдәр систематикаһы == '''Ғаилә '''—  бөтә тел систематикаһы нигеҙләнгән база кимәле. Ғаилә — база исемлегендәге ([[Сводеш исемлеге]]нең йөҙ һүҙле варианты) һүҙҙәрҙең кәм тигәндә 15 проценты тап килгән һәм бер-береһенә ярайһы уҡ алыҫ туған булған телдәрҙең тупланмаһы.  Һәр ғаилә тармаҡтарға, төркөмдәргә айырыла.   Мәҫәлән, һинд-европа ғаиләһендәге тармаҡтар: анатолия, тохар, кельт, балт-славян, һинд-иран, герман, италий-роман, грек-македон, [[Әрмән теле|әрмән]], албан һәм  шартлы рәүештә палеобалкан  зонаһына берләштерелгән боронғо телдәр. == Иң ныҡ таралған тел ғаиләләре == # Һинд-европа телдәре ~ 2,5 млрд кеше, был ғаиләгә һинд-арий телдәре, герман телдәре һәм   балт-славян телдәре лә инә; # Син-тибет телдәре ~ 1,2 млрд кеше, төп  [[ҡытай теле]]  лә инә; # Урал-алтай телдәре (ғаиләнән өҫтөн кимәл берләшмәһе) ~ 500 млн кеше, төп  [[төрки телдәр]]  ҙә инә. == Донъя әһәмиәтендәге телдәр == Түбәндәге  телдәрҙе хәҙерге халыҡ-ара телдәр тип иҫәпләргә була<ref name="autogenerated1">[http://www.economist.com/node/883997?Story_ID=883997 The triumph of English: A world empire by other means | The Economist]</ref> (телдә һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны кәмей барыу тәртибендә): [[Файл:Languages_with_at_least_50_million_first-language_speakers.png|мини|upright=1.5|50 миллиондан ашыу кеше өсөн туған тел булған телдәр. Мәғлүмәт сығанағы: [[Ethnologue]]<ref>[https://www.ethnologue.com/statistics/size Summary by language size]</ref> макротелдәрҙән (ҡытай, ғәрәп) тыш]] {| class="standard" style="margin-bottom: 10px;" !Ранг !Тел !Туған тел !Икенсе тел !Һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны |- |1 |[[Ҡытай теле]]<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/People%27s_Republic_of_China#cite_note-unpop-4 China — Wikipedia, the free encyclopedia]</ref> |1,2 миллиард |300 миллионға тиклем |1,5 миллиардҡа тиклем |- |2 |[[Инглиз теле]] |500 миллион |1 миллиардҡа тиклем |1,5 миллиардҡа тиклем |- |3 |[[Испан теле]] <ref>[https://web.archive.org/web/20100305141543/http://terranoticias.terra.es/cultura/articulo/espanol_sera_segunda_lengua_comunicacion_848372.htm El español será la segunda lengua de comunicación internacional]</ref> |425 миллион |125 миллионға тиклем |550 миллионға тиклем  |- |4 |[[Ғәрәп теле]] <ref>[http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/langues/2vital_inter_arabe.htm L’arabe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130226075417/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/langues/2vital_inter_arabe.htm |date=2013-02-26 }}</ref> |300 миллион |120 миллионға тиклем |420 миллионға тиклем  |- |5 |[[Португал теле|Португал  т]]<nowiki/>еле<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=por Ethnologue report for language code]</ref> |230 миллион |30 миллионға тиклем |260 миллионға тиклем |- |6 |Рус теле   |160 миллион |100 миллионға тиклем |260 миллионға тиклем |- |7 |[[Немец теле]] <ref>[http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=size Ethnologue: Statistical Summaries]</ref> |120 миллион |80 миллионға тиклем |200 миллионға тиклем |- |8 |[[Француз теле]] <ref>[http://www.academie-francaise.fr/langue/francophonie.html La francophonie]</ref> |75 миллион |195 миллионға тиклем |270 миллионға тиклем |} === Халыҡ-ара телдәрҙең таралыу картаһы  === Халыҡ-ара телдәрҙең таралыуын күрһәткән карталар:<gallery> File:Detailed SVG map of the Francophone world.svg|Француз теле File:Detailed SVG map of the Hispanophone world.svg|Испан теле File:Detailed SVG map of the Russophone world.svg|Рус теле File:Detailed SVG map of the Arabophone world.svg|Ғәрәп теле File:Detailed SVG map of the Lusophone world.svg|Португал теле File:Legal statuses of German in the world.svg|Немец теле File:Detailed SVG map of the Anglophone world.svg|Инглиз теле File:Detailed SVG map of the Sinophone world.svg|Ҡытай теле </gallery> === БМО-ның рәсми телдәре === [[Инглиз теле|Инглиз]], [[Ғәрәп теле|ғәрәп]], [[Испан теле|испан]], [[Ҡытай теле|ҡытай]], [[Урыҫ теле|рус]] һәм [[Француз теле|француз]]  телдәре [[БМО-ның рәсми телдәре|Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының]]   [[БМО-ның рәсми телдәре|рәсми телдәре]]  булып тора<ref>[http://www.un.org/ru/ga/about/garules/8.shtml#Officialworkinglanguages Официальные языки ООН]</ref>. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Телдәрҙең генетик классификацияһы]]<br /> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * ''Иванов В. В.'' <span data-wikidata-qualifier-id="P248">[http://tapemark.narod.ru/les/609a.html Языки мира]</span>&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Лингвистический энциклопедический словарь&#x20;&#x2F;&#x20;Главный редактор В. Н. Ярцева.&nbsp;— <abbr title="Москва">М.</abbr>: Советская энциклопедия, 1990.&nbsp;— 685&nbsp;с.&nbsp;— ISBN 5-85270-031-2. [[Категория:Телдәр]] 4do49up4p7eutbyp5x4bl72ymtu688g 0 145352 1301473 858379 2026-07-30T15:35:58Z Xqbot 996 [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] битенә икеле йүнәлтеүҙе төҙәтеү 1301473 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] 8y8ohlmdlgsn8856bx98eajatveh3sb 0 145353 1301474 858380 2026-07-30T15:36:03Z Xqbot 996 [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] битенә икеле йүнәлтеүҙе төҙәтеү 1301474 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] 8y8ohlmdlgsn8856bx98eajatveh3sb 0 152896 1301475 896829 2026-07-30T15:36:08Z Xqbot 996 [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] битенә икеле йүнәлтеүҙе төҙәтеү 1301475 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] 8y8ohlmdlgsn8856bx98eajatveh3sb 0 153581 1301476 902715 2026-07-30T15:36:13Z Xqbot 996 [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] битенә икеле йүнәлтеүҙе төҙәтеү 1301476 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры]] 8y8ohlmdlgsn8856bx98eajatveh3sb 0 161884 1301482 1282353 2026-07-30T21:10:12Z Mrmw 17756 ([[c:GR|GR]]) [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.png]] → [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.svg]] 1301482 wikitext text/x-wiki {{Государственный деятель|имя=Владимир Зеленский|супруга=Елена Владимир ҡыҙы Зеленская|викисклад=Category:Volodymyr_Zelensky|титул=<small><small>6-сы [[Украина]] президенты|командовал=[[Верховный главнокомандующий]] [[Вооружённые силы Украины|Вооружённых сил Украины]] (с 20 мая 2019)|место работы=|деятельность=юрист, актёр, комик, сценарист, телеведущий, кинопродюсер, телепродюсер, йырсы, пародист, юморист, шоумен, [[сәйәсмән]], кинорежиссёр, бизнесмен|награды=|автограф=Autograph-VolodymyrZelensky.svg|учёная степень=|профессия=|образование=Кривой Рог иҡтисад институты (2000)|партия=партияһыҙ|дети='''ҡыҙы:''' Александра<br>'''улы:''' Кирилл|мать=Римма Владимир ҡыҙы Зеленская|отец=Александр Семён улы Зеленский|вероисповедание=православие|оригинал имени={{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}}|имя при рождении=-|место рождения=Кривой Рог, [[Днепропетровск өлкәһе]], [[УССР,]] [[СССР]]|дата рождения=25.1.1978|гражданство={{Флагификация|Украина}}|премьер=[[Гройсман, Владимир Борисович|Владимир Гройсман]] <small>(2016—2019)</small><br>[[Гончарук, Алексей Валерьевич|Алексей Гончарук]] <small>(2019—2020)</small><br>[[Шмыгаль, Денис Анатольевич|Денис Шмыгаль]] <small>(2020 йылдан)</small>|преемник=|предшественник=[[Порошенко, Пётр Алексеевич|Пётр Порошенко]]|периодконец=|периодначало=<small>20 майҙың 2019 йылынан|флаг2=Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|флаг=Flag of the President of Ukraine.svg|должность=<small>[[Украина Президенты]]|ширина=250px|изображение=Volodymyr_Zelensky_Official_portrait.jpg|сайт=}} '''Зеленский Владимир Александрович''' ({{Lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}}; [[25 ғинуар]] [[1978 йыл]]) — дәүләт эшмәкәре. 2019 йылдың 20 майынан [[Украина Президенты]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/ru/news/volodimir-zelenskij-sklav-prisyagu-prezidenta-ukrayini-55477|title=Владимир Зеленский принял присягу Президента Украины|publisher=Официальное интернет-представительство президента Украины|language=ru|accessdate=2019-05-20}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2019-05-21|date=2019-05-20|title=Вручили булаву: как Зеленский стал президентом - в фото|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-russian-48337305}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/golovni_novini_ukrayini_sogodni_20_05_2019_novini_svitu_sogodni_20_travnya_n1155759|title=Головні новини 20 травня: інавгурація Зеленського і заяви про розпуск Ради й відставку Гройсмана|publisher=24 Канал|accessdate=2019-05-21}}</ref>). «Халыҡ хеҙмәтсеһе» сәйәси партияһын ойоштороусы<ref>{{Cite web|url=https://ee.sputniknews.ru/politics/20190722/17275914/partija-zelenskogo-vybory-ukraine.html|title=Партия Зеленского лидирует с большим отрывом|language=ru|accessdate=2020-03-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190722090216/https://ee.sputniknews.ru/politics/20190722/17275914/partija-zelenskogo-vybory-ukraine.html |date=2019-07-22 }}// 22.07.2019</ref>. Президент булып һайланғанға тиклем, комик актёр, продюсер һәм сценарист булараҡ киң билдәлелек алды. КВН «95-се квартал» командаһы капитаны, ә һуңынан «Квартал-95» студияһына нигеҙ һалыусы һәм художество етәксеһе булды. == Бала сағы һәм үҫмер йылдары == {{Внешнее изображение|image1=[http://osoblyva.com/wp-content/uploads/2017/06/zelenskyj-e1498144307770.jpg Владимир әсәһе Римма менән бала саҡта]}} Владимир Зеленский 1978 йылдың 25 ғинуарында Кривой Рог<ref>https://kryvyi-rih-yes.com.ua/uk/articles/kryvyj-rig-batkivshhyna-prezydenta-iz-zaliznym-harakterom</ref> ҡалаһында (Украина ССР-ы) [[Украиндар|украин]]-йәһүд ғаиләһендә тыуа<ref>{{Cite web|url=https://nv.ua/opinion/moi-dva-chasa-s-vladimirom-zelenskim-50015037.html|title=Мои два часа с Владимиром Зеленским|author=[[Леви, Бернар-Анри|Бернар-Анри Леви]]|date=2019-04-05|publisher=[[Новое время (украинский журнал и сайт)|Новое время]]|accessdate=2019-04-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/video/video-novini/volodimir-zelenskiy-zaklikav-yanukovicha-vrozumitis.html|title=Зеленський назвав Януковича історією і закликав його мовчки піти (відео)|author=|date=2014-03-02|publisher=[[ТСН (телепередача)|ТСН]]|accessdate=2019-04-23}}</ref>. [[Украин теле|Украин]], [[Урыҫ теле|рус]] һәм [[Инглиз теле|инглиз]] телдәрен белә<ref>{{Cite web|url=https://glavcom.ua/interviews/kandidat-zelenskiy-yakoyu-movoyu-dumaje-do-yakoji-cerkvi-hodit-yakoji-zvichki-hoche-pozbutisya-567126.html|title=Кандидат Зеленський. Якою мовою думає, до якої церкви ходить, якої звички хоче позбутися|author=|date=2019-02-05|publisher=Главком|accessdate=2019-04-23}}</ref>. Олатаһы — Зеленский Семен Иванович (1924, Кривой Рог — ?), [[Украиндар|украин]]<ref>[http://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/245/033-0690155-1047%2b011-1046/00000509.jpg Наградной лист]</ref>, Бөйөк Ватан Һуғышында ҡатнашыусы. Һуғыш йылдарында — миномет взводы командиры, унан һуң — 174-се уҡсылар ротаһы гвардия уҡсылар полкы 57-се гвардия уҡсылар дивизияһы командиры. 1944 йылда ике [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] менән бүләкләнә, һуғышты гвардия [[лейтенант]]ы дәрәжәһе исеме менән тамамлаә<ref>[https://korrespondent.net/ukraine/4094471-smy-rasskazaly-o-podvyhakh-deda-zelenskoho-vo-vtoroi-myrovoi СМИ рассказали о подвигах деда Зеленского во Второй мировой]</ref>[11][12][13]. Атаһы — Александр Семёнович Зеленский (23 декабрь 1947), математик, программист<ref name="gordonua">{{Cite web|url=https://gordonua.com/publications/zelenskiy-esli-menya-vyberut-prezidentom-snachala-budut-oblivat-gryazyu-zatem-uvazhat-a-potom-plakat-kogda-uydu-609294.html|title=Зеленский: Если меня выберут президентом, сначала будут обливать грязью, затем – уважать, а потом – плакать, когда уйду|author=|date=2018-12-26|publisher=[[Гордон, Дмитрий Ильич#«ГОРДОН»|Дмитрий Гордон]]|accessdate=2019-04-23}}</ref>, [[Фән докторы|техник фәндәр докторы]], профессор, информатика кафедра мөдире — шул уҡ, Владимир уҡыған, юғары уҡыу йортонда уҡытҡан<ref>{{Cite web|url=https://dniprograd.org/2009/08/17/95-kvartal-osoblivosti-natsionalnogo-gumoru_972|title=95 квартал: особливості національного гумору|author=Наїна Лєводворська|date=2009-08-17|publisher=Дніпроград. Вісник небайдужих громадян|accessdate=2019-04-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423071209/https://dniprograd.org/2009/08/17/95-kvartal-osoblivosti-natsionalnogo-gumoru_972 |date=2019-04-23 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kvn.ru/news/6090|title=Владимир Зеленский (“95 квартал“): Все имеющиеся деньги мы инвестируем в себя.|author=|date=|publisher=kvn.ru|accessdate=2019-04-23}}</ref>. Атаһы 20 йыл [[Монголия]]ла йәшәгән һәм эшләгән, [[Эрдэнэт]] ҡалаһында тау-байыҡтырыу комбинатын төҙөй. Әсәһе — Зеленская Римма Владимировна (16.09.1950), инженер, хеҙмәт стажы 40 йыл, хәҙерге ваҡытта хаҡлы ялда<ref name="gordonua"/>. === Фильмографияһы === ==== Актёр ==== {{Колонки}} # {{Год в кино|2004}} — Казанова поневоле # {{Год в кино|2004}} — [[Три мушкетёра (фильм, 2004)|Три мушкетёра]] — ''[[д’Артаньян]]'' # {{Год в кино|2006}} — Милицейская академия — ''Минаев'' # {{Год в кино|2007}} — Очень новогоднее кино, или Ночь в музее — ''Вася Васильков'' # {{Год в кино|2009}} — Любовь в большом городе — ''Игорь'' # {{Год в кино|2009}} — Как казаки… — ''Остап / Фандорин'' # {{Год в кино|2010}} — Любовь в большом городе 2 — ''Игорь'' # {{Год в кино|2011}} — [[Служебный роман. Наше время]] — ''Анатолий Ефремович Новосельцев'' # {{Год в кино|2012}} — [[Ржевский против Наполеона]] — ''[[Наполеон I|Наполеон]]'' # {{Год в кино|2012}} — [[8 первых свиданий]] — ''Никита Андреевич Соколов'' # {{Год в кино|2013}} — Любовь в большом городе 3 — ''Игорь'' # {{Год в кино|2014}} — 8 новых свиданий — ''Никита Андреевич Соколов'' # {{Год в кино|2015}} — [[Слуга народа (телесериал)|Слуга народа]] — ''Василий Петрович Голобородько, учитель истории в средней школе / [[президент Украины]]'' # {{Год в кино|2016}} — [[8 лучших свиданий]] — ''Никита Андреевич Соколов'' # {{Год в кино|2016}} — [[Слуга народа 2]] — ''Василий Петрович Голобородько, учитель истории в средней школе / [[президент Украины]]'' # {{Год в кино|2017}} — [[Слуга народа (телесериал)|Слуга народа 2]] — ''Василий Петрович Голобородько, [[президент Украины]], кандидат на пост президента Украины'' # {{Год в кино|2018}} — [[Я, ты, он, она (фильм, 2018)|Я, ты, он, она]] — ''Максим'' # {{Год в кино|2019}} — [[Слуга народа (телесериал)|Слуга народа 3]] — ''Василий Петрович Голобородько, [[президент Украины]]'' {{Конец кол}} ==== Сценарист ==== {{Колонки}} # {{Год в кино|2003}} — За двумя зайцами # {{Год в кино|2005}} — [[Три мушкетёра]] # {{Год в кино|2005}} — Кушать подано! # {{Год в кино|2008}} — [[Сваты]] # {{Год в кино|2009}} — [[Сваты|Сваты 2]] # {{Год в кино|2009}} — [[Сваты|Сваты 3]] # {{Год в кино|2010}} — [[Сваты|Сваты 4]] # {{Год в кино|2010}} — Любовь в большом городе 2 # {{Год в кино|2010}} — Новогодние сваты # {{Год в кино|2011}} — [[Служебный роман. Наше время]] # {{Год в кино|2011}} — [[Сваты|Сваты 5]] # {{Год в кино|2012}} — [[Ржевский против Наполеона]] # {{Год в кино|2012}} — 8 первых свиданий # {{Год в кино|2013}} — Любовь в большом городе 3 # {{Год в кино|2014}} — 8 новых свиданий {{Конец кол}} ==== Продюсеры ==== {{Колонки}} # {{Год в кино|2008}} — [[Сваты]] # {{Год в кино|2009}} — [[Сваты|Сваты 2]] # {{Год в кино|2009}} — [[Сваты|Сваты 3]] # {{Год в кино|2009}} — Чудо # {{Год в кино|2009}} — Как казаки… # {{Год в кино|2010}} — [[Сваты|Новогодние сваты]] # {{Год в кино|2010}} — [[Сваты|Сваты 4]] # {{Год в кино|2011}} — Девичья охота # {{Год в кино|2011}} — [[Сваты|Сваты 5]] # {{Год в кино|2011}} — Чемпионы из подворотни # {{Год в кино|2012}} — [[Ржевский против Наполеона]] # {{Год в кино|2012}} — [[8 первых свиданий]] # {{Год в кино|2012}} — [[Я буду рядом (фильм, 2012)|Я буду рядом]] # {{Год в кино|2012}} — Папаши # {{Год в кино|2012}} — Мамочки 2 # {{Год в кино|2012}} — [[Сваты|Сваты 6]] # {{Год в кино|2013}} — Любовь в большом городе 3 # {{Год в кино|2014}} — 8 новых свиданий # {{Год в кино|2015}} — [[Слуга народа (телесериал)|Слуга народа]] # {{Год в кино|2016}} — [[Слуга народа 2]] # {{Год в кино|2016}} — Пацики # {{Год в кино|2017}} — [[Слуга народа (телесериал)|Слуга народа: От любви до импичмента]] {{Конец кол}} ==== Режиссер ==== * {{Год в кино|2018}} — [[Мин, һин, ул, уның (фильм, 2018)|Я, ты, он, она]] (Дэвидом Додсоном менән берлектә) ==== Украин телендә дубляж ==== {{Колонки}} * {{Год в кино|2008}} — [[Хортон (мультфильм)|Хортон]] — ''мэр Хтовска'' * 2014 — [[Приключения Паддингтона (фильм)|Приключения Паддингтона]] — ''[[Медвежонок Паддингтон|Паддингтон]]'' * 2016 — [[Angry Birds в кино]] — ''Ред'' * 2017 — [[Приключения Паддингтона 2]] — ''Паддингтон'' {{Конец кол}} === Сәнғәт өлкәһендәге премиялары һәм бүләктәре === Ижад активында 10 тулы метражлы уйнаусы фильмдарына эйә. 30-ҙан ашыу Украина Милли телевизион премияһы «Телетриумф» яулай. Күп кенә халыҡ-ара премияһы лауреаттары һәм шулай уҡ кино-телефестивале, медиафорумдарын яулай<ref name="website">{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/ru/president/biografiya|title=Биография Владимира Зеленского|publisher=Официальное интернет-представительство президента Украины|accessdate=2019-05-24}}</ref>. == Украина Президенты == [[Файл:Volodymyr_Zelensky_2019_presidential_inauguration_04.jpg|альт=|мини|280x280пкс|Владимир Зеленский инаугурацияла, [[Киев]], 2019 йылдың 20 майы]] [[Файл:Зеленський_в_акваторії_Азовського_моря,_2019,_1.jpg|мини|280x280пкс|Украинаның Мариуполь ҡалаһына эш сәфәре менән]] Үҙенең инаугурация телмәрендә Зеленский Юғары Раданың таратылыуы тураһында иғлан итә һәм хөкүмәт ағзаларын «''Киләһе һайлауҙар тураһында түгел, ә киләһе быуындар тураһында уйлаусылар өсөн урындарын бушатырға''» саҡыра. [[Файл:Volodymyr Zelensky and Donald Trump.jpg|мини|Украина Президенты Владимир Зеленский һәм АҠШ Президенты [[Дональд Трамп]]. Нью-Йорк. 2019 йыл 25 сентябрь.]] == Иҫкәрмә == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20190518175055/http://kvartal95.com/actors/vladimir/ Студия рәсми сайтындағы биографияһы «95 квартал»] [[Категория:Украина сәйәсмәндәре]] [[Категория:Украина Президенттары]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1978 йылда тыуғандар]] [[Категория:25 ғинуарҙа тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Алфавит буйынса эшҡыуарҙар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:XXI быуат кинорежиссёрҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса кинорежиссёрҙар]] [[Категория:XXI быуат сәйәсмәндәре]] [[Категория:Алфавит буйынса сәйәсмәндәр]] [[Категория:XXI быуат йырсылары]] [[Категория:Украина йырсылары]] [[Категория:Алфавит буйынса йырсылар]] [[Категория:Алфавит буйынса продюсерҙар]] [[Категория:XXI быуат кинопродюсерҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса кинопродюсерҙар]] [[Категория:XXI быуат сценаристары]] [[Категория:XX быуат сценаристары]] [[Категория:Украина сценаристары]] [[Категория:Алфавит буйынса сценаристар]] [[Категория:XXI быуат актёрҙары]] [[Категория:XX быуат актёрҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса актёрҙар]] [[Категория:Алфавит буйынса юристар]] 90audn8p5jhes28tj85yc99beod1vmc 0 164796 1301489 1053293 2026-07-31T11:18:57Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301489 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Индий''' ({{lang-lat|Indium}}, In) — [[Менделеевтың периодик таблицаһы]]ның 5-се осор, 13-сө төркөм элементы. Тәртип номеры — 49. Атом номеры 49. Ябай матдә '''индий''' — еңел сүкелеүсән, тиҙ ирей, бик йомшаҡ [[Металдар|металл]], көмөшһыу-аҡ төҫтә. Химик үҙенсәлектәре буйынса [[алюмин]] һәм [[галлий]]ға, тышҡы күренеше менән цинкҡа оҡшаған. == Символы == Индий элементының символы — In (''Индий'' тип уҡыла). [[Файл:Indium_world_production.svg|мини|Планетала индий сығарыу динамикаһын, USGS мәғлүмәттәре буйынса<ref>[http://minerals.usgs.gov/ds/2005/140 U.S. Geological Survey — Historical Statistics for Mineral and Material Commodities in the United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130604121254/http://minerals.usgs.gov/ds/2005/140 |date=2013-06-04 }} // 2013; [http://minerals.usgs.gov/ds/2005/140/ds140-indiu.pdf INDIUM STATISTICS] // USGS, November 8, 2012</ref>]] == Тарихы == Индийҙы немец химигы Фердинанд Райх һәм Теодор Рихтер (Richter Theodore) [[1863 йыл]]да [[цинк]]тар буйынса спектроскопик тикшеренеү ваҡытында таба<ref>{{Мәҡәлә|заглавие=Ueber das Indium|издание={{Нп3|Journal für praktische Chemie|Journal für Praktische Chemie||Journal für praktische Chemie}}|том=90|номер=1|страницы=172—176|doi=10.1002/prac.18630900122|язык=de|автор=Reich, F.; Richter, T.|год=1863|тип=magazin}}</ref><ref>{{Из КНЭ|2|466|Индий}}</ref>. 1867 йылда бөтә донъя күргәҙмәһендә индийҙың ярты килограмлыҡ [[ҡойолма]]һы килтерелгән булған инде<ref name="SchSch">{{Китап|заглавие=Indium: Geology, Mineralogy, and Economics|издательство=Springer|год=2002|isbn=9783540431350|ссылка=https://books.google.com/?id=k7x_2_KnupMC&pg=PA1|ref=Schwarz-Schampera|автор=Schwarz-Schampera, Ulrich; Herzig, Peter M.}}</ref>. == Исеменең килеп сығышы == Индийҙағы спектрҙың сағыу эмиссия һыҙаты — [[индиго]] төҫө. Атама шунан сығып бирелгән. == Сығарып алыу == Индийҙы цинк һәм әҙерәк миҡдарҙа [[Ҡурғаш|ҡара]] һәм [[аҡ ҡурғаш]]тарҙың ҡалдыҡтарынан етештерәләр == Физик үҙенсәлектәре == * Иреү температураһы 156,5985&nbsp;°C (429,7485 K) * Ҡайнау температураһы 2072&nbsp;°C (2345 K) * Тығыҙлығы: 7,362 (+20&nbsp;°C, г/см³) ** 7,023 (157&nbsp;°C, г/см³) ** 5,763 (2109&nbsp;°C, г/см³) * Пар баҫымы (терег.бағ. мм): ** 0,01 (912&nbsp;°C) ** 0,1 (1042&nbsp;°C) ** 1 (1205&nbsp;°C) ** 10 (1414&nbsp;°C) ** 100 (1688&nbsp;°C) * Даими баҫым яваҡытында удел йылылыҡ һыйҙырышы (0-150&nbsp;°C): 0,238 Дж/га·K == Биологик әһәмиәте == Индий организмда һиҙелерлек метаболик роль уйнамай<ref name="toxic">{{Мәҡәлә|заглавие=Factors Affecting the Toxicity of the Element Indium|издание=British Journal of Experimental Pathology|том=52|номер=5|страницы=543—559|pmid=5125268|язык=en|тип=journal|автор=Castronovo, F. P.; Wagner, H. N.|год=1971}}</ref> Ваҡытлыса кешенең мускулдарында, һөйәк һәм тиреһендә тупланыуы мөмкин. Организмдан ике аҙна тирәһе осорҙа яртылаш сығып бөтә. III валентлы иреүсән ҡушылмаларын инъекция менән индергән осраҡта бөйөр өсөн ағыулы булыуы ихтимал<ref>{{Мәҡәлә|pmid=25527823|заглавие=Macrophage Solubilization and Cytotoxicity of Indium-Containing Particles as in vitro Correlates to Pulmonary Toxicity in vivo|издание={{Нп3|Toxicological Sciences}}|doi=10.1093/toxsci/kfu273|том=144|номер=1|страницы=17—26|язык=en|тип=journal|автор=W. M.; Gwinn|год=2014}}</ref> Оҙаҡ ваҡыт индий, гидроксид, оксидтары саңын һуларға тура килгәндә {{Тәржемәһеҙ 3|Indium lung|Indium lung}} тигән үпкә ауырыуын тыуҙырыуы ихтимал<ref name="InProcess2">{{статья|издание=Minerals Engineering|том=16|номер=8|страницы=687—694|doi=10.1016/S0892-6875(03)00168-7|заглавие=Processing of indium: a review|язык=und|автор=Alfantazi, A. M.; Moskalyk, R. R.|год=2003}}</ref> Индийҙың эш зонаһы һауаһында рөхсәт ителгән концентрацияһы 0,1 мг/мм³ (Хеҙмәтте һаҡлау милли институты, АҠШ). Әммә үпкә ауырыуҙары тураһында мәғлүмәттәр килеп сыҡҡас, ҡәғиҙәләр ҡәтғиләнә башлай. Мәҫәлән, Япония Милли именлек һәм хеҙмәт гигиенаһы институты ПДК-ны 0.0003 мг/м³<ref>{{книга|заглавие=The Technical Guideline for Preventing Health Impairment of Workers Engaged in the Indium Tin Oxide Handling Processes|издательство=JNIOSH|год=2010|ссылка=http://www.mhlw.go.jp/bunya/roudoukijun/anzeneisei42/dl/03.pdf|язык=en}}</ref> тип билдәләй. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == *Индий// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 10-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. == Һылтанмалар == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/In/key.html Индий на Webelements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240620034730/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/In/key.html |date=2024-06-20 }} * [http://n-t.org/ri/ps/pb049.htm Индий в Популярной библиотеке химических элементов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060213012310/http://n-t.org/ri/ps/pb049.htm |date=2006-02-13 }} * [http://www.chemport.ru/chemical_substance_254.html Индий в chemport.ru] {{Тышҡы һытанмалар}} {{Периодическая система элементов}} [[Категория:Радиоактив элементтар]] [[Категория:Еңел металдар]] [[Категория:Химик элементтар]] pvghiuone85zh8wbfwbicp6otnhzk5n 0 166483 1301486 992334 2026-07-31T01:49:16Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301486 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Дөйәташ''' ({{lang-ru|Верблюжка }}) — [[Ырымбур өлкәһе]] Беляевский районындағы тау. == География == Тау [[Яйыҡ (йылға)|Яйыҡ]] йылғаһы янында өс дөйә үркәсе кеүек ҡабарып торған ҡалҡыулыҡтан ғибәрәт. Бейеклеге- 198 м. Ситтән ҡарағанда «ике үркәсле» кеүек күренә, шуға тауҙы Дөйәташ тип атағандар ҙа инде («Верблюжка»). [[Файл: Юго-восточный склон г.Верблюжка.JPG |thumb|left|200px|Дөйәташ тауы. Ырымбур өлкәһе]] Ул тауҙы хасил итеүҙә Яйыҡ менән уның Ҡушылдығы булған Елшанка йылғаһы ҙур роль уйнаған. Был йылғалар ҡаты ғына эзбизташтан торған тау тоҡомон ике урында йыуа-йыуа һыртты икегә бүлгән .Ул Кандуровка ауылына табан төньяҡ-көнбайышҡа табан һуҙылған. Пермь системаһының ассель ҡатламы ҡоромуйын свитаһы эзбизташтарынан торған һырттары Яйыҡ йылғаһы үҙәненең көньяғында күренеп тора. Эзбизташтарҙан битум еҫенә оҡшаш еҫ килә, быға тауҙарҙы тикшергән [[Эверсманн, Эдуард Александрович|Э. А. Эверсманн]] иғтибар итә (1840). Йылғаның текә ярының өҫкө өлөшөндә тағы бер ҡалын ҡатлам бар (80 см тиклем), эзбизташлы брекчия тип атайҙар. Бындай брекциялар диңгеҙ төбөндәге болғансыҡ ағымдарҙа барлыҡҡа килә. Тауҙың көнсығыш һырты көнбайыш һыртына ҡарағанда ла текәрәк. Һыу ашаған урында тау түбәһе һаҡланмаған, шуға күрә тауҙың үҙәк өлөшөндә һыу менән йыуылып китә торған алевролиттар һәм ҡомташ ята. Был тау тоҡомдары бик ҡаты булмағанлыҡтан дөйәтауҙың ике үркәсе араһында билән (седловина) барлыҡҡа килгән. Дөйәташ түбәһе һәм битләүҙәрендә үҫкән дала үҫемлектәре: петрофиттар һәм кальцефиттар. Улар араһында реликт һәм эндемик үҫемлектәр күп. Бында ҡушбашаҡ үләне (ҡыҙылса), клаусия, ябай оносма,һолобаш, аласуҡ (опеечник), гөбөрлө кейәү үләне һәм башҡа. == Һылтанмалар == * [http://kraeved.opck.org/biblioteka/geografiya_priroda/prirodnoe_nasledie/prirodnoe_nasledie.pdf А. А. Чибилев «Природное наследие Оренбургской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123144459/http://kraeved.opck.org/biblioteka/geografiya_priroda/prirodnoe_nasledie/prirodnoe_nasledie.pdf |date=2018-11-23 }} * [http://oopt.aari.ru/oopt/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%BB%D1%8E%D0%B6%D0%BA%D0%B0-%D0%94%D1%8E%D1%8F%D1%82%D0%B0%D0%B6 Гора Верблюжка на сайте ООПТ России] [[Категория:Көньяҡ Урал тауҙары]] [[Категория:Ырымбур өлкәһе тауҙары]] teems306jbauw167jbw3x481e8q3xgo 0 170223 1301484 1264581 2026-07-30T22:45:39Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301484 wikitext text/x-wiki {{Карточка химического элемента | имя = Диспрозий / Dysprosium (Dy) | символ = Dy | номер = 66 | внизу = [[Калифорний|Cf]] | изображение = Dysprosium.jpg | подпись = | внешний вид = Мягкий глянцевитый серебристый металл | атомная масса = 162,500(1)<ref name="iupac atomic weights">{{статья|автор=Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu.|заглавие=Atomic weights of the elements 2011 (IUPAC Technical Report)|ссылка=http://iupac.org/publications/pac/85/5/1047/|язык=en|издание=[[Pure and Applied Chemistry]]|год=2013|том=85|номер=5|страницы=1047—1078|doi=10.1351/PAC-REP-13-03-02}}</ref> | радиус атома = 180 | энергия ионизации 1 = 567,0(5,88) | конфигурация = [Xe] 4f¹⁰ 6s² | ковалентный радиус = 159 | радиус иона = (+3e) 90,8 | электроотрицательность = | электродный потенциал = Dy←Dy³⁺ -2,29В <br>Dy←Dy²⁺ -2,2В | степени окисления = 3 | плотность = 8,55 | теплоёмкость = 28,16<ref name="ХЭ">{{книга |автор = |часть = |заглавие =Химическая энциклопедия: в 5-ти тт |оригинал = |ссылка = |ответственный = Редкол.: Кнунянц И. Л. (гл. ред.) |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1990 |том = 2 |страницы = 82 |страниц = 671 |серия = |isbn = |тираж = 100 000 }} </ref> | теплопроводность = 10,7 | температура плавления = 1685 K (+1958°C) | теплота плавления = | температура кипения = 2835 K (+3108°C) | теплота испарения = 291 | молярный объём = 19,0 | структура решётки = гексагональная | параметры решётки = a=3,593 c=5,654 | отношение c/a = 1,574 | температура Дебая = }}{{Элемент периодической системы|align=center|fontsize=100%|number=66}} '''Диспрозий''' ('''Dy''', {{Lang-la|Dysprosium}}<ref name="Диспрозий БРЭ">{{Cite web|author=Бердоносов С. С.|title=ДИСПРОЗИЙ|url=https://bigenc.ru/chemistry/text/1958976|publisher=Большая российская энциклопедия|date=2017|accessdate=2020-01-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219140151/https://bigenc.ru/chemistry/text/1958976 |date=2019-12-19 }}</ref>) — [[Химик элементтарҙың периодик системаһы|периодик системаның]] өсөнсө төркөмөндәге (иҫке классификацияла буйынса — өсөнсө төркөмөнең өҫтәмә төркөмсәһендәге) [[химик элемент]]. 66-сы атом номерлы [[Лантаноидтар|лантаноид]] ; һирәк осрай торған көмөшһыу-һоро металл. Тәбиғәттә саф килеш осрамай, әммә ҡайһы бер минералдар, мәҫәлән, ксенотима составына инә. == Үҙенсәлектәре == === Физик === Диспрозий — көмөшһыу-һоро [[Металдар|металл]]. 1384 °C градустан түбән температурала тотороҡло, α-модификацияһы гексагональ тығыҙ уратылған рәшәткәле; иреү температураһы — 1407 °C, ҡайнауы — 2567 °C, тығыҙлығы 8551 кг/м³. Тышҡы электрон ҡатламы конфигурацияһы 1s² 2s²p 2^6 3s² 3p^6 4s² 3d^4p 10^6 5s² 4d^5p 10^6 6s² 4f^10. Ферромагнетик, Кюри нөктәһе 88,3 К<ref name="Диспрозий БРЭ"/>. === Химик === Берләшмәләрҙә окисланыу дәрәжәһе +3. 20 °C температуралы һауала металлик диспрозий яй окислана<ref name="Диспрозий БРЭ"/>. Металлик диспрозий йылытҡанда галогендар, азот, водород менән реакцияға инә. Минераль кислоталар (HF-нан тыш) ҡатнашып Dy (III) тоҙҙары барлыҡҡа килтерә, һелте иретмәләре менән үҙ-ара ҡатнашмай. == Тәбиғәттә == Диспрозий [[Лантаноидтар|лантаноид]] ятҡылыҡтарында сығарыла, шуларҙың иң ҙурҙары [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытайҙа]], [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ-та]], [[Вьетнам]]да, [[Афғанстан]]да, [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙә]] (Кольск ярымутрауында), [[Ҡырғыҙстан]]да, [[Австралия]]ла, [[Бразилия]]ла, [[Һиндостан]]да<ref>[http://www.slovopedia.com/14/204/1016601.html Что такое МИНЕРАЛЬНЫЕ РЕСУРСЫ: РУДЫ РЕДКИХ МЕТАЛЛОВ] // Энциклопедия Кольера</ref>. Тымыҡ океан утрауының Минамитори утрауында, бары тик Японияның иҡтисади зонаһында, ерҙә һирәк осрай торған минералдар урынлашҡан тәрән һыу ятҡылыҡтарында уның запастары ярайһы уҡ ҙур<ref>[https://www.nature.com/articles/s41598-018-23948-5.pdf The tremendous potential of deepsea mud as a source of rare-earth elements] // nature.com</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Dy/key.html Webelements н Диспрозий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509100700/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Dy/key.html |date=2008-05-09 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb066.htm Химик элементтарҙың популяр китапхана Диспрозий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170220195317/http://n-t.ru/ri/ps/pb066.htm |date=2017-02-20 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=U02ioMVuxlA Видео тураһында уҡып диспрозий] {{Тышҡы һытанмалар}} [[Категория:Лантаноидтар]] [[Категория:Химик элементтар]] 8uahsrq6oo4d8wftzy3zzxxzr009j21 0 185968 1301483 1286439 2026-07-30T22:07:14Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1301483 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Джон Мильтон''' ({{Lang-en|John Milton}}; [[9 декабрь]] 1608 йыл, [[Лондон]] — [[8 ноябрь]] 1674 йыл, шунда уҡ) — инглиз шағиры, аҡыл эйәһе һәм сәйәси эшмәкәр; сәйәси памфлеттар һәм дини трактаттар авторы. == Биографияһы == === Йәш сағы. Беренсе әҫәрҙәре === Шағирҙың атаһы яғынан олатаһы Ричард Мильтон тураһында билдәле булыуынса, ул Оксфорд янындағы Стэнтон ауылы йомендарынан килеп сыҡҡан, католик булған һәм рекузанттарға һалым түләгән. Уның улы, өлкән Мильтон Джон (1562?—1647), шағирҙың биографы Джон Обри мәғлүмәттәре буйынса [[Оксфорд университеты]]нда уҡыған һәи музыка менән ҡыҙыҡһынған. Атаһынан айырмалы рәүештә ул [[протестантизм]]ға күсә. 1583 йылда өлкән Мильтон [[Лондон]]ға күсә, бында нотариусҡа уҡырға инә. 1600 йылда {{Тәржемәһеҙ 5|Worshipful Company of Scriveners|Company of Scriveners||Worshipful Company of Scriveners}} ҡабул ителә һәм артабанғы йылдарҙа компанияла ҙур булмаған вазифалар биләй. Шағирҙың әсәһе, Сара Джеффри, иренән яҡынса 10 йылға йәш була. Кесе Джон Мильтон ғаилә Библияһында яҙылғанса, 1608 йылдың 9 декабрендә тыуа. Шулай уҡ улар менән бергә ҙур Лондон йортонда Сараның атаһы, тол ир Эллен Джеффри (''Jeffrey Ellen'', 1611 йылда вафат була) йәшәй. Өлкән апаһы Анна Мильтондың тыуыу датаһы билдәле түгел. Һуңыраҡ башҡа балалары барлыҡҡа килә: Кристофер (1615 йылдың 3 декабрендә суҡындырыла) һәм тағы ике ҡыҙҙары тыуа, улар сабый саҡта мәрхүмә була{{Sfn|Lewalski|2000}}. Мильтон бала сағының байтаҡ өлөшөн белем биреүгә бағышлай, сөнки атаһы уны яҡшы итеп уҡытырға теләй. Биш йәштән ете йәшенә тиклем, шәхси уҡытыусы ярҙамы менән, ул инглизсә уҡырға өйрәнә һәм [[арифметика]] менән таныша. Уҡытыусыларҙан {{Тәржемәһеҙ 5|Янг, Томас (богослов)|Томас Янг||Thomas Young (theologian)}} исемлеһе, Шотландия пресвитерианы ғына билдәле. Янг Мильтонды грек һәм латин классик әҙәбиәтенә өйрәтә. 1615 йылда (йәки 1620 йылда) Мильтон илдең иң яҡшы грамматик мәктәптәренең береһе һаналған Изге Павел мәктәбенә уҡырға инә. Һуңынан Мильтон мәктәпте, уның талантын үҫтергән һәм баһалаған уҡытыусыларын һәм дуҫтарын йылы һүҙҙәр менән иҫкә ала{{Sfn|Lewalski|2000|pp=5—8}}. 1623 йылдың ноябрь айында Анна кейәүгә сыға, 1625 йылдың ғинуарында уның беренсе балаһы Джон Филлипс тыуа. Шул уҡ йылда, 16 йәшендә, Мильтон [[Кембридж университеты]]на уҡырға инә — ҡайһы бер синыфташтарына ҡарағанда һуңыраҡ, әммә яҡшы әҙерлек менән{{Sfn|Lewalski|2000}}. Курс тамамланғандан һуң ул алты йыл Хортонда (лондон янында) атаһының имениеһында үткәрә, үҙ аллы белем ала һәм белемен камиллаштыра. Бында ул кәмендә дүрт шиғри әҫәр яҙа<ref>{{Из|Кругосвет|http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/MILTON_DZHON.html}}</ref>. Мильтондың был ғүмер осоро 1637—1638 йылдарҙа Италия һәм Франция буйлап сәйәхәт менән тамамлана, унда ул [[Галилео Галилей|Галилей]], Гуго Гроций һәм ул ваҡыттағы башҡа билдәле кешеләр менән таныша. Бөйөк кешеләрҙең күбеһенә ҡапма-ҡаршылыҡта, Мильтон ғүмеренең тәүге яртыһын күңел гармонияһында үткәрә; ғазаптар һәм күңел дауылдары уның өлкән йәшен һәм ҡартлығын һөрөмләй. Йәш Мильтондың яҡты кәйефенә уның тәүге поэмаларының характеры тап килә: * «L’Allegro» («Весёлый») и «Il Penseroso» («Задумчивый»), был әҫәрҙәрендә Мильтон кешене ике ҡапма-ҡаршы кәйефтә һүрәтләй: Унда Мильтон ике ҡапма-ҡаршы кәйефтә кеше һүрәтен төшөрә: шатлыҡлы һәм моңһоу - һәм был кәйефтәр алмашыныу менән, күҙәтеүсе өсөн тәбиғәт буяуҙарын күрһәтә. Ике ҡыҫҡа поэма ла Елизавета осоро лирикаһын характерлаусы һәм Мильтондың үҙендә башҡа осрамаған хис-тойғолар һәм айырым нәзәкәтлелек менән һуғарылған. * «Люсидас» («Lycidas»). Поэма идеалләштерелгән ауыл тормошон нескә һүрәтләй, әммә кәйефтәр тәрәнерәк һәм шағирҙың күңелендә йәшеренгән илһөйәрлек тойғоларын таба; революционер-пуритандың фанатизмы бында Петрарка рухындағы меланхолологик шиғриәт менән сәйер үрелеп бара. * «Комос» («Comus»). Был ул ваҡытта моданан үтмәгән сағыу драматик пасталдарҙың береһе. === Өлгөргәнлек === [[1639 йыл]]дан [[1660 йыл]]ға тиклем Мильтондың тормошонда һәм эшмәкәрлегендә икенсе осор башлана. [[Италия]]нан ҡайтып, Лондонда төпләнә, үҙенең энеләрен тәрбиәләй һәм «О воспитании» («Tractate of Education, to Master Samuel Hartlib») трактатын яҙа, ул башлыса биографик ҡыҙыҡһыныу менән һуғарылған һәм Мильтондың иҫкелеккә сирҡаныуын күрһәтә. 1642 йылда ул Мэри Поуэлға өйләнә — был никах быға тиклем булған тыныс йәшәүҙе йорт ғазаптарына һәм матди ауырлыҡтарға әйләндерә. Беренсе йылда уҡ ҡатыны унан китә һәм, кире ҡайтыуҙан баш тартып, уны өмөтһөҙлөккә төшөрә. Ғаилә тормошоноң уңышһыҙ тәжрибәһен бөтөнләй никахҡа йәйелдерә һәм «The Doctrine and Discipline of Divorce» («О разводе») полемик трактатын яҙа. 1652 йылдың башында Мильтон тулыһынса һуҡырая{{Sfn|Lewalski|2000|p=278}}. Джон Обриҙың яҡынса 1681 йылда яҙылған «Minutes of the Life of Mr John Milton» яҙмаларына ярашлы, Мильтон бик яҡшы хәтергә һәм материалды тәртипкә килтереү һәләтенә эйә була, был уға һуҡырлығынан уңайһыҙлыҡтарҙы еңеп сығырға мөмкинлек бирә. Обри яҙмалары шағирҙың көн тәртибен түбәндәгесә һүрәтләй: иртәнге 4:30 сәғәттә уяна, унан һуң секретарь уға килә һәм Йәһүд Библияһын уҡый, Мильтон күпмелер ваҡыт уйланыуҙарға бирелә. Ул иртәнге сәғәт 7-лә эш башлай һәм төшкө ашҡа тиклем әйтеп яҙҙыра, төшкө аштан һуң бөйөк кеше мөхитен эҙләгән төрлө белемле кешеләр ҡушыла{{Sfn|Campbell et al.|2007|p=60}}. Ҡартайғас, Мильтон ғаиләнең тығыҙ даирәһендә бер үҙе — өсөнсө ҡатыны (беренсеһе һәм икенсеһе үлә) һәм беренсе никахтан өс ҡыҙы араһында ҡала; һуңғыларын ул аңлайышһыҙ телдәрҙә ҡысҡырып уҡырға мәжбүр итә, бының менән уларҙа уға ҡарата тәрән ихтирамһыҙ мөнәсәбәт тыуҙыра. Мильтон өсөн тулыһынса яңғыҙлыҡ — шул уҡ ваҡытта бөйөк ижад осоро ла башлана. Ғүмеренең һуңғы осоро, 1660 йылдан 1674 йылға тиклем, өс бөйөк әҫәр менән билдәләнә: «Юғалған йәннәт» («Paradise Lost»), «Ҡайтарылған ожмах» ("Paradise Regained") һәм «Самсон-көрәшсе» («Samson Agonistes»). == Ҡараштары == === Мильтон һәм сәйәсәт === «Индепенденттар» партияһы сафына күсеп, Мильтон сәйәси памфлеттар серияһын көндөң төрлө мәсьәләләренә арнай. Был памфлеттар шағирҙың фетнәсел рухи көсө, уның хыял һәм телмәренең сағыулығы тураһында һөйләй. Уның халыҡ хоҡуҡтарын яҡлауы иң һоҡланғысы баҫма һүҙ өсөн азатлыҡ талабына арналған («Ареопагитика» — «Areopagitica: A Speech for the Liberty of unlicensed Printing to the Parliament of England»). Ҡалған 24 памфлеттан беренсеһе («О реформации» — «Of Reformation touching Church Discipline in England and the Causes that hitherto have hindered it») 1641 йылда барлыҡҡа килә, ә һуңғыһы — («Скорый и легкий путь к установлению свободной республики» — «A ready and easy way to establish a free Commonwealth») 1660 йылда; шулай итеп, улар [[Англияла революция|инглиз революцияһы]]ның бөтә ағымын солғап ала. Парламент идараһы башланғас, Мильтон латин корреспонденцияһы өсөн хөкүмәт секретары урынын биләй. Мильтондың уның секретарлығы ваҡытында башҡарған башҡа йөкләмәләр иҫәбендә Карл I язалап үлтерелгәндән һуң барлыҡҡа килгән «Образ короля, портрет его священного величества в одиночестве и страданиях» («[[:ru:Образ_королевский|Eikon Basilike]]<nowiki/>») аноним роялистик памфлетҡа яуап була. Мильтон «Иконоборец» («Eikonoklastes») памфлетын яҙа, унда анонимдың дәлилдәрен бик үткер итеп юҡҡа сығара. Мильтондың башҡа сәйәси һәм дини дошмандары, Салмазий һәм Мор менән бәхәсе әллә ней уңышлы булмай. 1650—1660 йылдарҙа ''«Mercurius Politicus»'' журналын сығарған Марчмонт Нэдхэм<ref>{{Мәҡәлә|ссылка=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Marchamont_Nedham&oldid=1034807352|заглавие=Marchamont Nedham|год=2021-07-21|язык=en|издание=Wikipedia}}</ref> үҙ быуынының күп абруйлы республика яҙыусылары менән бәйле була, улар иҫәбенә Алгернон Сидни ({{Lang-en|Algernon Sidney}}), Генри Невил ({{Lang-en|Henry Nevile}}), Томас Челонэр, Генри Мартин ({{Lang-en|Henry Marten}})<ref>Susan Wiseman, ''Drama and Politics in the English Civil War'', Cambridge, Cambridge University Press, 1998; p. 71.</ref> Һәм Джон Мильтон инә. Мильтон, 1650-се йылдар башында Дәүләт советы секретары булараҡ, Нэдхэмдың нәшриәт эшмәкәрлеген күҙәтә һәм ике ир-егет дуҫтар булып китә<ref>H. Sylvia Anthony: «Mercurius Politicus under Milton» — Journal of the History of Ideas. Том 27 (выпуск 4). Октябрь-Декабрь 1966. Страницы 593—594. doi=10.2307/2708343</ref> Әгәр Мильтондың һуҡырайыуы уның матди хәленә ауыр йоғонто яһаһаһа, Стюарттарҙы реставрациялау уны бөтөнләй бөлгөнлөккә төшөрә; Мильтон өсөн уның партияһын тар-мар итеү тағы ла ауырыраҡ була. === Фәлсәфәүи һәм дини ҡараштары === 1825 йылда [[:ru:De_Doctrina_Christiana_(Мильтон)|De Doctrina Christiana]] трактатының баҫмаһы Джон Мильтондың дини ҡараштарының үҙ заманының дини нормаларына ни тиклем тап килеүе тураһында һорау ҡуя. Атап әйткәндә, Мильтон антитринитарий йәки ариан булғанмы, юҡмы икәнлеге тикшерелә<ref>''Kelley M.''&nbsp;Milton and the Trinity&nbsp;// Huntington Library Quarterly.&nbsp;— 1970.&nbsp;— Vol.&nbsp;33,&nbsp;№&nbsp;4.&nbsp;— P.&nbsp;315—320.</ref>. == Ижады == '''«Ареопагитика: Матбуғаттың цензуранан азат булыуы тураһында Англия парламентына һүҙ»''' Был Джон Мильтондың цензураға ҡаршы йүнәлтелгән полемик трактаты. «Ареопагитика» һүҙ һәм матбуғат азатлығын яҡлаусы иң йоғонтоло һәм тәьҫирле философик телмәрҙәрҙең береһе һанала. 1644 йылдың 23 ноябрендә Англияла [[Англияла революция|граждандар һуғышы]]ның ҡыҙыу мәлендә донъя күргән Ареопагитика атаманы б.э. тиклем V быуатта яҙылған Афина ораторы Исократтың телмәренән үҙләштерә. Исократ кеүек, Мильтон да, памфлет рәүешендә текст яҙып, ултырышта ҡатнашыусыларға шәхсән үҙе мөрәжәғәт итергә йыйынмай, уның сығыуы шағир тарафынан кире ҡағылған баҫтырыуға тыйыуҙы боҙа. Парламент яҡлы булараҡ, Мильтон, депутаттар тарафынан ҡабул ителгән мәҡәләләрҙең алдан цензураһы тураһындағы 1643 йылғы ҡарарҙы ҡаты тәнҡитләп, классик [[Греция]]ла ла, [[Боронғо Рим]]да ла бындай тәртиптәрҙең булмауын билдәләй. === "Юғалған йәннәт» === «Юғалған йәннәт» матбуғатта 1667 йылда баҫылып сыға. «Paradise Lost» — кешеләрҙең түбәнселеккә төшөүе тураһында христиандар эпопеяһы. Күк менән тамуҡ көрәшенең психологик картинаһында — «Юғалған йәннәт»тең ҙур әһәмиәте. «Юғалған Йәннәт»тең беренсе йырында Тәңренең еңелгән дошманы үҙенең ҡолауы менән ғорурлана һәм, күккә янауҙар ебәреп, пандемониум төҙөй — бөтә поэмала иң илһамлыһы һәм [[Байрон]]дың, ғөмүмән, бөтә романтиктар демонизмының тәүге сығанағы була. Был «Юғалған Йәннәт»тең демоник яғының пафосына (һүҙмә-һүҙ мәғәнәһендә) идиллик өлөшө —йәннәттең тәүге кешеләрҙең мөхәббәтен һәм ҡыуылыуҙы шиғри һүрәтләү тап килә. Хис-тойғолар тапшырыуында иҫәпһеҙ-һанһыҙ шиғри матурлыҡтар, шиғыр музыкаллеге, дин эшендә килешмәүсәнлек тураһында һөйләүсе көслө аккордтар [[XVII быуат]] эпопеяһына мәңгелек тормош бирә. === "Ҡайтарылған ожмах» === «Ҡайтарылған ожмах» (1671) поэмаһында [[Ғайса (пәйғәмбәр)|Ғайса Мәсих]]тең яуызлыҡ рухы тәьҫирендә ҡотҡоһо тарихын һүрәтләй. == Хәтер == * Мильтон хөрмәтенә [[Меркурий]]<nowiki/>ҙа кратер аталған * «Адвокат дьявола» фильмында Джон Мильтон исеме иблескә ҡарай. * Blind Guardian - инглиз шағиры Джон Мильтодың памфлеты, ул унда Карл I язаланыуын аҡлай == Тәржемәләре == [[Файл:Stamp_of_USSR_2264.jpg|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Stamp_of_USSR_2264.jpg/150px-Stamp_of_USSR_2264.jpg|справа|мини|204x204пкс|СССР почта маркаһы, [[1958 йыл]]]] Мильтон әҫәрҙәренең рус тәржемәләре: * М. А. П. А. (то есть Московской Академии префект Амвросий (Серебренников)), «Потерянный рай» поэма героическая (Москва, 1780; 3-е изд. с приобщением «Возвращенного рая», М., 1803; 6-е изд., М., 1827, с биографией Мильтона, 1828; 7-е изд., М., 1860; перевод с французского); * E. П. Люценко, «Потерянный рай» (СПб., 1824); Ф. Загорский, «Потерянный рай» и «Возвращенный рай» (М., 1827; 4-е изд., 1842—1843); * E. Жадовская, «Потерянный рай», с приобщением поэмы «Возвращенный рай» (М., 1859; очень неудачный перевод в стихах); * А. Зиновьев, «Потерянный рай» (М., 1861); * С. Писарев, «Потерянный рай» (СПб., 1871; стихами); «Потерянный рай», с присовокуплением «Возвращенного рая» (М., 1871); * А. Шульговская, «Потерянный и возвращенный рай» (СПб., 1878); * H. М. Бородин, «Потерянный и Возвращенный рай» (М., 1882; 2-е изд., 1884, перевод с французского); * В. Б—ъ, «Потерянный и Возвращенный рай» (М., 1884, перевод с французского); «Потерянный рай», изд. А. Ф. Маркса, с рис. (СПб., 1895); Андреев, «Рождение Христа», гимн (СПб., 1881); «Ареопагитика», речь Мильтона, обращённая к английскому парламенту, 1644 г. («Современное Обозрение», 1868, № 5). * О.&amp;nbsp;Н.&amp;nbsp;Чюмина. Потерянный и Возвращенный Рай. Поэмы Д. Мильтона. / В новом стихотворном переводе О. Н. Чюминой (с 50-ю большими рисунками художника Г. Доре). — Санкт-Петербург: Издание А. А. Каспари, 1899 г. (в 1901 году удостоена половинной Пушкинской премии). * Арк. Штейнберг, «Потерянный Рай» / Мильтон Дж. Потерянный рай. Стихотворения. Самсон-борец. — М.: Худ. лит., 1976. (Библиотека всемирной литературы. Т. 45.) * Арк. Штейнберг, «Потерянный Рай» / Джон Милтон. «Потерянный рай. Возвращённый рай. Другие поэтические произведения». Илл. Г. Доре. — М.: «Наука», «Литературные памятники», [[2006 йыл|2006]]. * Сергей Александровский, «Возвращённый Рай» / Джон Мильтон. Возвращённый Рай. Перевод с английского. — М.: Время, [[2001 йыл|2001]]. — 191 с.: с илл. — (Серия «Триумфы»). ISBN 5-94117-015-7 * Сергей Александровский, «Возвращённый Рай» / Джон Милтон. «Потерянный рай. Возвращённый рай. Другие поэтические произведения». Илл. Г. Доре. — М.: «Наука», «Литературные памятники», 2006. 1682 йылда «Brief History of Moscovia» баҫылып сыға, был һис шикһеҙ Мильтон компиляцияһы. Ул урыҫ телендә, Ю. В. Толстойҙың мәҡәләһе һәм иҫкәрмәләре менән «Московия Джона Мильтона» (М., 1875) нәшер ителә. Шулай уҡ ҡара: 1874 йылда Рәсәй тарихы һәм боронғолоҡ йәмғиәтендә Толстой доклады<ref>{{Cite web|url=http://memoirs.ru/texts/Tolst_COIDR74.htm|title=Толстой Ю. В. Заметка по поводу статьи господина Полуденского: «Русская история Мильтона» // Чтения в Императорском Обществе истории и древностей Российских, 1874. — Кн. 3. — Отд. 4. — С. 1-24.|access-date=2011-04-13|archive-date=2013-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103051323/http://memoirs.ru/texts/Tolst_COIDR74.htm|deadlink=no}}</ref> == Иҫкәрмәләр == <references group="" responsive="1"></references> == Әҙәбиәт == ; урыҫ телендә {{Refbegin|2}} * {{ВТ-ЭСБЕ+|Мильтон, Джон|[[Венгерова, Зинаида Афанасьевна|Венгерова З. А.]]}} * Горбунов А. Н. Три великих поэта Англии: Донн, Милтон, Вордсворт. М., 2012. * Маколей, «Мильтон» («Светоч», 1860, № 11 и «Сочинения», т. I). * ''[[Рикворд, Эджелл|Рикворд Э.]]'' [https://scepsis.net/library/id_1258.html «Мильтон как революционный мыслитель»] // [[Хилл, Кристофер|Хилл К.]] Английская революция. М.: [[Государственное издательство иностранной литературы]], 1949. С. 139-182. * [[Самарин, Роман Михайлович|Самарин Р. М.]] Творчество Джона Мильтона. М., 1964. * Тетерина Е. Н. «Потерянный рай» Джона Мильтона: своеобразие жанровой поэтики. М., 2014. * ''Халтрин-Халтурина Е. В.'' [http://ekhalt.freeshell.org/Articles/Coleridge%20%26%20Milton.htm '''Диптих Кольриджа «Кристабель» и милтоновские традиции'''] // [[Известия РАН]]. Серия Литературы и языка. Том 67, № 6 (2008). С. 24-37. (на русском, в оформлении автора и с её согласия). * {{Китап|автор=Чамеев А. А.|заглавие=Джон Мильтон и его поэма «Потерянный рай»|место=Л.|издательство=[[Издательство СПбГУ|Изд-во ЛГУ]]|год=1986|страниц=128|тираж=4106|ref=Чамеев}} {{Refend}} ; башҡа телдәрҙә {{Refbegin|2}} * Beer, Anna. Milton: Poet, Pamphleteer, and Patriot. New York: [[Bloomsbury Press]], 2008. * {{Публикация|книга|автор=Campbell G., Corns T. N., Hale J.K., Tweedie F. J.|заглавие=Milton and the Manuscript of De Doctrina Christiana|год=2007|allpages=180}} * Campbell, Gordon and Corns, Thomas. John Milton: Life, Work, and Thought. Oxford: [[Oxford University Press]], 2008. * Johnson, «Lives of poets». * {{Публикация|книга|автор=Lewalski B. K.|заглавие=The Life of John Milton: A Critical Biography Revised Edition|год=2000|allpages=777}} * Wilson, A. N. The Life of John Milton. Oxford: [[Oxford University Press]], 1983. {{Refend}} == Һылтанмалар == * {{Китап|автор=John Milton|часть=A Brief History of Moscovia (1682)|заглавие=A complete collection of the historical, political, and miscellaneous works|ссылка=https://books.google.ru/books?id=5nBFAAAAcAAJ&hl=en&pg=PA815#v=onepage&q&f=false|место=Amsterdam|год=1698|volume=2|pages=819—839|allpages=}} * {{Китап|автор=John Milton|часть=A Brief History of Moscovia (1682)|заглавие=The prose works of John Milton|ссылка=https://books.google.ru/books?id=89AIAAAAQAAJ&hl=en&pg=PA394#v=onepage&q&f=false|место=London|год=1853|volume=V|pages=394—432}} * Мильтон, Джон (неопр.). Восточная литература. Дата обращения: 29 марта 2011. * [http://fantasyclub.ru/fanfic/miltonrus.html «Потерянный Рай»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304093122/http://fantasyclub.ru/fanfic/miltonrus.html |date=2016-03-04 }} в переводе Аркадия Штейнберга * [http://lib.ru/POEZIQ/MILTON/milton.txt «Потерянный Рай»] в переводе Аркадия Штейнберга. Библиотека Максима Мошкова * [http://fantasyclub.ru/fanfic/miltoneng.html «Потерянный Рай» (на английском)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304110317/http://fantasyclub.ru/fanfic/miltoneng.html |date=2016-03-04 }} * [http://lib.ru/POEZIQ/MILTON/wozwrashennyj.txt «Возвращённый Рай»] в переводе Сергея Александровского. Библиотека Максима Мошкова * [http://lib.aldebaran.ru/author/milton_dzhon/milton_dzhon_vozvrashennyi_rai/ «Возвращённый Рай»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428115428/http://lib.aldebaran.ru/author/milton_dzhon/milton_dzhon_vozvrashennyi_rai |date=2009-04-28 }} в переводе Сергея Александровского. Библиотека «Альдебаран» * [http://www.realdevil.info/1-4-1rus.htm Сатана и «Потерянный Рай»] * http://www.dslib.net/literatura-mira/vlijanie-antichnogo-nasledija-na-tvorchestvo-dzhona-miltona-na-materiale-rannej.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304085251/http://www.dslib.net/literatura-mira/vlijanie-antichnogo-nasledija-na-tvorchestvo-dzhona-miltona-na-materiale-rannej.html |date=2016-03-04 }} {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:Кембридж университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Христиан дине белгестәре]] [[Категория:XVII быуат яҙыусылары]] [[Категория:XVII быуат шағирҙары]] [[Категория:БЕЭҺ материалдары]] [[Категория:Википедия:Мәҡәләлә Викикитапханаға һылтанмаһы булған мәҡәләләр]] [[Категория:Лондонда вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:8 ноябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:Лондонда тыуғандар]] [[Категория:9 декабрҙә тыуғандар]] [[Категория:Инглиз шағирҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса дин белгестәре]] lrzihdnlyr97njvktex2jw9kh3euwwg 0 201368 1301471 1301331 2026-07-30T12:45:42Z EmausBot 2500 Бот: [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] битенә икеле йүнәлтеүҙе төҙәтеү 1301471 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] e4mgy9ovqn3bdb41oz6lvyvd6q61wbh 10 201378 1301481 2026-07-30T20:41:36Z Frhdkazan 2112 Яңы бит: Parasols, Evening, Beach, Rincon de la Victoria, Andalusia, Spain.jpg 1301481 wikitext text/x-wiki Parasols, Evening, Beach, Rincon de la Victoria, Andalusia, Spain.jpg bzkjvp3c6zx54q5eyf0x2qn91d0ll5h