Википедия bawiki https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Медиа Махсус Фекерләшеү Ҡатнашыусы Ҡатнашыусы менән һөйләшеү Википедия Википедия буйынса фекерләшеү Файл Файл буйынса фекерләшеү MediaWiki MediaWiki буйынса фекерләшеү Ҡалып Ҡалып буйынса фекерләшеү Белешмә Белешмә буйынса фекерләшеү Категория Категория буйынса фекерләшеү Портал Портал буйынса фекерләшеү Проект Проект буйынса фекерләшеү TimedText TimedText talk Модуль Модуль буйынса фекерләшеү Event Event talk 3 4504 1302386 1299701 2026-08-10T18:54:24Z MediaWiki message delivery 9284 /* Уведомление о переводе: Event:Open Heritage-Wikidata Contest */ яңы бүлек 1302386 wikitext text/x-wiki {{Ҡатнашыусы:Comp1089/FlexiShort}} '''Welcome to my talk page!<br /> '''Фекерләшеү битемә рәхим итегеҙ!'''<br /> '''Добро пожаловать на мою страницу обсуждения!''' {| class="wikitable" border="1" |+ Башҡа телдәрҙәге дискуссиялар<br /><br />Discussions in different languages<br /><br />Diverslingvaj diskutoj ! [[Файл:Bash flag gerb.png|50px|center]] !! [[Файл:US-UK-blend.png|50px|center]] !! [[Файл:Nuvola Esperanto flag.svg|50px|center]] !![[Файл:Flag of Poland.svg{{!}}border|50px|center]] |- | [[User:231013-a/Башҡортса алышыуҙары|Чтобы просмотреть или добавить обсуждение на башкирском, нажмите здесь]] || [[User:231013-a/Discussions in English|Please click here to add topic to or look through my English-language discussions]]||[[User:231013-a/Esperantlingvaj diskutoj|Por rigardi kaj aldoni la diskutojn, klaku ĉi tie]] || [[User talk:231013-a/Dyskusje po polsku|Kliknij tutaj aby rozpocząć dyskusję po polsku]] |- | [[User:231013-a/Запросы на перевод с русского|Добавляйте запросы на перевод с русского сюда]] || [[User:231013-a/English to Bashkir text translation requests|Please add your English-Bashkir text translation requests here]] || [[User:231013-a/Tradukpetoj|Bonvolu aldoni viajn EO-baŝkirajn tradukpetojn ĉi tien]] || [[User:231013-a/Teksty do tłumaczenia|Proszę dodawać teksty do tłumaczenia na język baszkirski tutaj]] |} {{Архив|2016. yıldıñ alağarayına tiklem}} == Näśelsänlek == * Вячеслав, сәләм! Ярҙам кәрәк: удали статью [[Нәҫелсәнлек]] после исправления названия, автор не поймет сразу, начнет заново ставить. У меня нет прав. --[[Ҡатнашыусы:Айсар|Айсар]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Айсар|әңгәмә]]) 14:09, 5 апрель 2016 (UTC) @Айсар: {{Эшләнде}} --<span style="font-family:'Book Antiqua'; font-size:150%; font-style:italic; color:blue">[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Вячеслав]]</span>_{шулай уҡ [[Ярҙамсы:Contributions/Comp1089|Comp1089]]} <sup><span style="font-family:'Book Antiqua, Arial Unicode MS'; font-size:150%; font-style:italic; color:green">[[User talk:Comp1089|aralaşayıq!]]</span></sub> 14:17, 5 апрель 2016 (UTC) * Күрәм. Рәхмәт! 4039624@mail.ru --[[Ҡатнашыусы:Айсар|Айсар]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Айсар|әңгәмә]]) 14:20, 5 апрель 2016 (UTC) == Уведомление о переводе: Wikimedia Highlights, March 2016 == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[Wikimedia Highlights, March 2016]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2016&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2016&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2016&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from March, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 19:21, 13 апрель 2016 (UTC)</div> == Уведомление о переводе: Wikimedia Highlights, April 2016 == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[Wikimedia Highlights, April 2016]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2016&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2016&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2016&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from April, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:45, 17 май 2016 (UTC)</div> == Уведомление о переводе: Template:Usurpation requested == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Usurpation requested|Template:Usurpation requested]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 22:27, 5 сентябрь 2016 (UTC)</div> == Уведомление о переводе: Template:Usurpation requested == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Usurpation requested|Template:Usurpation requested]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 22:29, 5 сентябрь 2016 (UTC)</div> == {{subst:#switch:ba|es=CEE Primavera 2016 Encuesta|#default= CEE Spring 2016 Survey|hu=CEE Tavasz 2016 kérdőív|sq=Anketa e CEE Spring 2016|et=Kesk- ja Ida-Euroopa kevad (CEE Spring) 2016 küsitlus|tr=Orta ve Doğu Avrupa (CEE) Baha… == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] "Вики-яҙ 2016" конкурсында ҡатнашыусыларға сәләм! Халыҡ-ара конкурсты ойоштороусылар һорау алыуҙа ҡатнашырға саҡыра. Ул бик ҡыҫҡа. Был беҙгә статистиканы күрһәтә һәм киләһе конкурсты яҡшыраҡ ойошторорға ярҙам итә. Түбәндәге һылтанмаға күсеп һорау алыу үтегеҙ:https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 Иң изге теләктәр менән, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 13:28, 10 сентябрь 2016 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Base@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-participants&oldid=15897871 --> == Уведомление о переводе: Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role|Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FToolkit%2FDiscussion+Coordinator+Role&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FToolkit%2FDiscussion+Coordinator+Role&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FToolkit%2FDiscussion+Coordinator+Role&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 23:33, 9 март 2017 (UTC)</div> == Статус бюрократа == [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]], вы несколько лет не выполняете обязанности админа и бюрократа, возможно на это есть причины. Вы просто числитесь бюрократом и админом и это отражается в статистических показателях, которые вычисляет Фархад. Вам бы следовало добровольно снять с себя эти полномочия. Будем только рады, если задумаете вернуться в проект и несложно будет все восстановить.--[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|әңгәмә]]) 04:45, 10 март 2017 (UTC) * Һаумы [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]]. Әүҙемлек булмағанда Бей статусын тотоу килешмәй, ивет. Үҙеңдең әйткәнең иҫтәлер бит. --[[Ҡатнашыусы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Рөстәм Нурыев|әңгәмә]]) 10:38, 19 март 2017 (UTC) : Hawmıhığıđ! Isınlap ta, şäxsi säbäptär menän (belgegeđ kilhä, bıl xaqta e-mail'da yađa alam) Başqort Wikipediyahında qatnaşa almağaynım. Xäđer ihä yaylap äwđemläşermen, tip ömöt itäm. Kilähe 1.5-2.5 ay esendä äwđemlegem artmaha, bey wazifahınan waqıtlısa baş tartırğa uylayım (Ğäfü itegeđ, älege waqıtta kiril xäreftäre menän yađa almayım, şuğa transliteraciya menän yađırğa tura kilä). İ.m., --<span style="font-family:'Book Antiqua'; font-size:150%; font-style:italic; color:blue">[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Вячеслав]]</span>_{шулай уҡ [[Ярҙамсы:Contributions/Comp1089|Comp1089]]} <sup><span style="font-family:'Book Antiqua, Arial Unicode MS'; font-size:150%; font-style:italic; color:green">[[User talk:Comp1089|aralaşayıq!]]</span></sub> 11:00, 19 март 2017 (UTC) :: Шәхси сәбәптәрең тураһында беҙ төҫмәрләйбеҙ һәм хәлеңде аңлайбыҙ. Әммә, ул сәбәптәрҙең вазифа тотоуға ни ҡыҫылышы бар? Әүҙемләк булмауға бар, ә вазифанан баш тартыу өсөн бер кәртә лә юҡ ине. Күпме ваҡыт инде шундай аңлатма менән генә сикләнәһең. Бер мин генә әйтмәйем бит һиңә был турала. --[[Ҡатнашыусы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Рөстәм Нурыев|әңгәмә]]) 11:10, 19 март 2017 (UTC) == Уведомление о переводе: Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing|Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FProcess%2FBriefing&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FProcess%2FBriefing&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FProcess%2FBriefing&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 22:19, 10 март 2017 (UTC)</div> == Translation request == Dear Comp, please translate the article about Belarusian writer [[:en:Uladzimir Karatkievich]]/ [[:de:Uladsimir Karatkewitsch]]. Thank you in advance. --[[Ҡатнашыусы:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Rymchonak|әңгәмә]]) 09:09, 3 апрель 2017 (UTC) : @Rymchonak: Dziakuj za zapyt, ale možna było b i pa-biełarusku pisać, ja zusim nia suprać. Pierakładu najbližejšym časam. --<span style="font-family:'Book Antiqua'; font-size:150%; font-style:italic; color:blue">[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Вячеслав]]</span>_{шулай уҡ [[Ярҙамсы:Contributions/Comp1089|Comp1089]]} <sup><span style="font-family:'Book Antiqua, Arial Unicode MS'; font-size:150%; font-style:italic; color:green">[[User talk:Comp1089|aralaşayıq!]]</span></sub> 10:23, 3 апрель 2017 (UTC) == Bashkir Wikibooks namespaces == Sorry for the cross-wiki note, but it would be great if you could weigh in on the choice of namespaces for the to-be-reopened Bashkir Wikibooks being discussed at [[m:Requests for new languages/Wikibooks Bashkir#Namespace names]]. (It seems I have done a very good job confusing everyone about the choices<nowiki></sarcasm></nowiki>, so it would be a good idea to get another "independent" viewpoint on what the names should be. Please be explicit in your choices, as a lot of the confusion has been over exactly which names each user is actually suggesting / agreeing to.) - [[Ҡатнашыусы:Dcljr|dcljr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Dcljr|әңгәмә]]) 23:19, 14 август 2017 (UTC) : Regarding being "explicit": If you still can't type in Cyrillic, you could either copy-and-paste the current listed choices to form your own list of suggestions, or just indicate "agree with ZUFAr" or "use name at Bashkir Wikipedia", etc., for each namespace (assuming you can simply select from among the names that have already been suggested). - [[Ҡатнашыусы:Dcljr|dcljr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Dcljr|әңгәмә]]) 23:33, 14 август 2017 (UTC) == Ҡултамғаң хаталы == Сәләм. Һинең "ҡабартмалы" ҡултамғаң хата бирә - отсутствующий закрывающий тег sup. Төҙәт әле. --[[Ҡатнашыусы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Рөстәм Нурыев|әңгәмә]]) 06:16, 29 октябрь 2017 (UTC) == Уведомление о переводе: Meta:Babylon/Translators newsletter == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Babylon/Translators newsletter|Meta:Babylon/Translators newsletter]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page explains a new service: to keep translators posted about messages that need a particular effort, we have created a new newsletter. that newsletter is distributed on wiki as a notification and does not requires an email to subscribe. This message is both to kindly suggest you to translate the page explaining that new process, and also to invote you to subscribe to that newsletter. :)</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 18:15, 21 ноябрь 2017 (UTC)</div> == Тауыш биреү һөҙөмтәләре == *Башвикила бер нисә тауыш биреү үткәрҙек. Бына ҡайһы берҙәре: [[Википедия:Ҡоролтай#Башҡорт Википедияһында бер айҙан артыҡ бер ниндәй ҙә әүҙемлек күрһәтмәгән осраҡта админдың хоҡуғы автоматик рәүештә үҙ көсөн юғалта (юҡҡа сыға)|Әүҙем булмаған админдарҙан ҡотолоу]], [[Википедия:Ҡоролтай#Soul Train админ хоҡуғын сикләү|Soul Train админ хоҡуғын сикләү]], [[Википедия буйынса фекерләшеү:Ҡағиҙә һәм күрһәтмәләр|Конкурстар тураһында]]. Ошо тауыш биреүҙәргә ҡаршы булһағыҙ ҙа, законлы көсөнә инде тип ҡарар сығарып ҡуйырға тейешһегеҙ —[[Ҡатнашыусы:Тутыйғош|Тутыйғош]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Тутыйғош|әңгәмә]]) 11:00, 10 июнь 2020 (UTC) : Oşo tawış birewđärđeñ ikehe tamamlandı, ularđı [[Википедия:Тауыш биреүҙәр|oşonda]] küsergäynem. Berehe ihä (konkurstar xaqındağıhı) 2 genä kön buyı bara ine, 10 köngä ođayttım. Kötöp qalayıq. --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|әңгәмә]]) 13:39, 10 июнь 2020 (UTC) == Уведомление о переводе: VisualEditor/Newsletter/2020/July == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — the end of this week. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:26, 6 июль 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Whatamidoing (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tech/News/2020/32 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:27, 31 июль 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Path slopu@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tech/Server switch 2020 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:03, 15 август 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Path slopu@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia CH == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia CH|Wikimedia CH]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 07:43, 17 декабрь 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Eihel@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Project wiki representatives == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Project wiki representatives|Project wiki representatives]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-02-14. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The five year old strategy process has resulted in recommendations. After Global Conversations the number one priority is to establish an Interim Global Council, who will draft a Movement Charter, which will lead to the formation of a Global Council. Please help in translating the concise page "Project wiki representatives" which asks contributor to select for each project wiki a representative, who will help in implementing the first strategic priority.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:09, 6 февраль 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Ad Huikeshoven@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Hello, 20th anniversary of the Catalan Wikipedia == Hello, I hope that you are doing fine. Thanks again for your support so long ago! Sorry to write in English, I still can't speak nor write your language, unfortunately. I write you this message because we'll be celebrating our Catalan Viquipèdia 20th birthday soon and I would really appreciate having at least one user of your wikipedia saying a few words in your language in a short video, filmed horizontally, congratulating the Catalan Wikipedia. The time would be around 15 seconds and you are free to say what you want (if the background can be something beautiful of your country (building, monument) it would be just great..) though you would have to finish in Catalan saying "Bon aniversari" and/or "per molts anys". I really hope you will participate! The video has to be sent to viquipedia@wikimedia.cat if possible before February 28th. I hope to hear from you soon! Take real care and have a great week! Claudi/[[Ҡатнашыусы:Capsot|Capsot]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Capsot|әңгәмә]]) 21:36, 25 февраль 2021 (UTC) == Уведомление о переводе: VisualEditor/Newsletter/2021/June == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2021/June|VisualEditor/Newsletter/2021/June]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-06-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short newsletter is good news about posting comments on wiki. You can try out the "Discussion tools" in the Beta Features here at Meta-Wiki, too: [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]]. Thank you! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 00:16, 16 июнь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Whatamidoing (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:InternetArchiveBot header == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:InternetArchiveBot header|Template:InternetArchiveBot header]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">The InternetArchiveBot team has come up with a new header for its documentation and user pages designed to make important links as easy to find as possible. We use this header on the bot's global user page, and we have it set up to show the labels in your interface language, meaning that the labels will appear in Russian on Russian Wikipedia (unless you override the interface language). In order for this feature to work, we need translations of those labels. There are only six labels: * About the Bot * Report Problem * Contact Us * Documentation * Configure * Disable Bot If you know how to say those things in another language, you can help! And your work will make it easier for non-English speakers to use InternetArchiveBot. </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 16:20, 29 июнь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Harej@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: InternetArchiveBot/Problem == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:InternetArchiveBot/Problem|InternetArchiveBot/Problem]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you to everyone who translated "Template:InternetArchiveBot header". The template is now available in 64 languages (including variants)! Now when people visit the bot's user page on those language wikis, they will be greeted with navigation options in their language. (We have since added one more link to the header – "Translate" – translations are appreciated!) This page I am requesting translations for is the "report problem" page for InternetArchiveBot, directing the user to different places depending on the kind of problem they are having. There are a total of 17 terms to translate, consisting of short phrases and sentences. This page is directly linked from the header on InternetArchiveBot's global user page, so your work will likely be seen.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 23:14, 12 июль 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Harej@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2021/Voting == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/Voting|Wikimedia Foundation elections/2021/Voting]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:21, 2 август 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:KCVelaga (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Hack4OpenGLAM == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM|Hack4OpenGLAM]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Welcome to translate the messages of the Hack4OpenGLAM hackathon, taking place at the Creative Commons Summit 20–24 September! Your work is appreciated!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:25, 10 август 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Susannaanas@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short|Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-09-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short text (125 words) is meant to announce the results of the board elections on September, 7 to as much communities and volunteers as possible on such short notice in their native tongue. Please help us to make that happen! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 19:04, 6 сентябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Lingua Libre == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Lingua Libre|Lingua Libre]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-11-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:33, 18 сентябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Drafting Committee/Election translation == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Election translation|Movement Charter/Drafting Committee/Election translation]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-10-08. <div lang="en" class="mw-content-ltr">2 sentences, 21 words! Movement Charter Drafting Committee Elections are coming. Translating the voting tool SecurePoll in as many native tongues is crucial for this. But: there are two sentences we need to be translated for this. Please support the effort to make this a global experience. Thank you for helping out!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 14:04, 6 октябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message|Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-10-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi everbody! The [[Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance team]] is announcing a Movement Strategy Implementation Grants program to the communities. We want to reach out to as many communities as possible, calling out volunteers globally. Please support us and help translating the announcement in all the languages you speak, '''it is only 50 words'''. We will send it out as a mass message later. Beyond this: if you would like to, please check out the program and spread the word. We would appreciate your help in sharing this news in social media channels of your community. We are grateful for all your support, you are awesome!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 14:24, 21 октябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement|Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The announcement of the members of the Movement Charter Drafting Committee is coming close. We would like to announce the results in as many languages as possible and kindly ask for your support. It is '''less than 100 words''', we would appreciate your help a lot and it is just a few minutes. Thank you for your continuous support! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:31, 29 октябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == [[Википедия:Хакимдар һайлау/ZUFAr]] == {{u|Comp1089}}, хәйерле көн. Ошо тауыш биреүгә йомғаҡ яһарға кәрәк. --[[Ҡатнашыусы:Ryanag|Ryanag]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Ryanag|әңгәмә]]) 12:30, 20 декабрь 2021 (UTC) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:10, 4 ғинуар 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-01-10. <div lang="en" class="mw-content-ltr">''This year four seats of the WMF Board of Trustees are to be newly filled and there will be a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022.'' ''The [[Movement Strategy and Governance]] team is supporting this Call for Feedback. For widest outreach across the Wikiverse we kindly ask you to support this by helping us out with additional translations.'' '''Postscriptum: During the last year many of you have helped us a lot to reach out to many different communities by translating in dozens of languages. We are utterly grateful for this - thanks to all of you for your ongoing support! You are the best!''' </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 17:24, 7 ғинуар 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Education/News/Contents == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Education/News/Contents|Template:Education/News/Contents]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:47, 22 ғинуар 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement|Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-02-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Good day to you from [[Movement Strategy and Governance]]! The coming weeks see a Call for Feedback concerning the creation of a movementwide [[Leadership_Development_Task_Force]]. We are announcing it by a short message of '''only 60 words''' to be distributed globally on Tuesday. Global distribution asks for native language support, so we kindly ask for your help to have as many translations as possible available. It should be a few minutes of work only. Thank you very much for your help, [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|әңгәмә]]) 10:13, 4 февраль 2022 (UTC)</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:13, 4 февраль 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: ContribuLing 2022 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:ContribuLing 2022|ContribuLing 2022]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:04, 12 февраль 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 15:18, 22 февраль 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Ericliu1912@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Stefania Turkewich == Hello Comp1089, When you have time, could you take a look at this article: [[en: Stefania Turkewich]]? Stefania was the first woman composer of classical music in Ukraine. If the article interests you, could you give it a start in the Bashkir language Wikipedia, with an opening paragraph, for the Украинаның мәҙәни дипломатияһы айлығы 2022 project? [[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Nicola Mitchell|әңгәмә]]) 20:26, 26 февраль 2022 (UTC) : Hi, @[[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]]. I think, I can do that in a short while. Thanks a lot. --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|әңгәмә]]) 00:11, 1 март 2022 (UTC) ::Thanks so much! [[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Nicola Mitchell|әңгәмә]]) 02:09, 1 март 2022 (UTC) : @[[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]]: {{done|Ready}}, see [[Стефания Туркевич-Лукиянович|here]]. --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|әңгәмә]]) 12:27, 5 март 2022 (UTC) :::It looks great! Thank you so much for this! [[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Nicola Mitchell|әңгәмә]]) 12:46, 5 март 2022 (UTC) == Уведомление о переводе: Ukraine's Cultural Diplomacy Month == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Ukraine's Cultural Diplomacy Month|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 01:50, 2 март 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Juan90264@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: ContribuLing 2022/Program == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:ContribuLing 2022/Program|ContribuLing 2022/Program]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 15:49, 26 март 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: GLAM School/Questions == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">GLAM School is a project by AvoinGLAM to chart out, uncover, and support practices that help GLAM professionals, GLAM-Wiki volunteers, Open GLAM advocates and others to be more empowered to contribute to Wikimedia and other open projects. In 2022 we are conducting surveys, chats, and interviews across organizations and networks involved in providing Open Access to cultural heritage. This page lists the questions that are used in the survey and the interviews.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:52, 26 апрель 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Susannaanas@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: GLAM School == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:GLAM School|GLAM School]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The GLAM School main page is ready for translation. I hope the syntax still remained correct after I changed the page a lot. Thank you for your amazing help!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 18:19, 4 май 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник: Susannaanas@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Тәҡдим == * Хөрмәтле [[Comp1089(Х,Б)]], Wikimedia Summit 2022 йыйынында ҡатнашырға бараһығыҙ бит инде? Шунда минең яҙған ҡатмарлы мәсьәләләр буйынса хәл итерлек тәҡдимдәр индерерһегеҙ тигән өмөт менән яҙам. «РСФСР мәғарифы отличнигы билдәһе булғандарҙы яҙырға мөмкин, Башҡортостандың хеҙмәт ветераны инмәй» тигәнерәк кәмләүҙе күңелем ҡабул итмәй. [[Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы]] мәҡәләһен уҡығыҙ әле. Зәйтүнә яҙа: рувикиның критерийҙары бик ҡәтғи, алып ташларға ҡушыуҙары бар тип. Шундайыраҡ яуап яҙҙым: "Хеҙмәт ветеранына инмәйһең тип әйтеү 47 йыл буйы, ярамһаҡланмай, дуҫ-иш аша ғына үрләмәй, намыҫлы эшләп тә, юғары бүләктәрҙән мәхрүм ителгәндәрҙең йөҙөн йыртыу түгелме? Башҡортостан Республикаһының хеҙмәт ветераны тигән кенәгәм? Ҡыҙыҡ был донъя?!.. Кешенең РФ-фәләне юҡ икән, был бер ҙә уның бүтәндәрҙән насар эшләгәнен күрһәтмәй. Киреһенсә икәнен тормош тәжрибәһенән сығып беләм. Йомортҡа һалғанмын, бауырым бәпкә баҫҡан — был дәрәжә түгелме? Исмаһам 2016 йылдан бирле Википедия ирекмәне булған өсөн генә, исемем Википедия битендә торорға тейеш. Ғәҙеллек һағында торабыҙ тиһәк, барса маҡтаулы исем һәм бүләктәр тиң ҡаралырға тейеш. Ирекле энциклопедияла «кәм»—«өҫтөн» һымаҡ «каста»ға бүлеү аҙымдары булырға тейеш түгел тип аңлайым". [[Ҡатнашыусы:Akkashka|Akkashka]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Akkashka|әңгәмә]]) 18:47, 30 июнь 2022 (UTC) == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email|Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all! The community vote of this year's Board Elections are close. As always voter mails will be sent out. To invite as many community members as possible in their native tongue your help is very much appreciated. While there are already plenty of translations we would appreciate you to check for languages still missing and to contribute translations for these. The mails are short, just a bit about two times '''200 words''', a few minutes of work. Your support is very important as it helps communities to learn about the election and to cast their vote. Best, Denis Barthel (WMF) (Movement Strategy and Governance)</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:51, 9 август 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Admin activity review/Notice to communities == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующий язык: башҡортса. Страница [[:metawikipedia:Admin activity review/Notice to communities|Admin activity review/Notice to communities]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2FNotice+to+communities&language=ba&action=page перевести на башҡортса] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Localisation of notice template needed for yearly AAR. Check and translate [[Admin activity review/Notice to inactive right holders]] if needed as well.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:56, 15 сентябрь 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close|Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 02:17, 13 октябрь 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tests == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tests|Tests]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 17:39, 13 ғинуар 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:APatro (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: ContribuLing 2023 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:ContribuLing 2023|ContribuLing 2023]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">ContribuLing is a Wikimedia event focusing on collaborative tools and minority languages. Please consider translating the page and - why not - proposing a presentation or a workshop! Thank you very much, on behalf of the organizing committee</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:18, 2 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-02-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Legal Department is starting a feedback cycle to discuss updating the Wikimedia Terms of Use on February, 21. We would like to hear from communities all over the world. Your help in translating a banner is very much appreciated. It is just 19 words in two sentences. Due to technical reasons the link above leads to a landing page. To translate the banner directly, please click https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-wmftou2023&amp;language=abc Thank you for your help! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:09, 20 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: $1 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:$1|$1]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. Please help us with this group page.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:42, 22 март 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DNdubane (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimédiens du Burkina Faso == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translating this page</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:44, 22 март 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DNdubane (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: WWC2023/Scholarship == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 21:41, 26 июнь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sandra Hanbo@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Massive changes to the pages. Would require a review to keep information updated as per the English version.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:45, 23 июль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated page. Kindly assist to update.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 11:50, 2 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Community Consultation == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Community Consultation|Movement Charter/Community Consultation]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated. Requires review and translation.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:18, 10 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:MovedToFoundationGovWiki == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:MovedToFoundationGovWiki|Template:MovedToFoundationGovWiki]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovedToFoundationGovWiki&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovedToFoundationGovWiki&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovedToFoundationGovWiki&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template used to indicate content that is moved to foundation wiki and translations should be made there instead.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:46, 19 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Universal Code of Conduct/Navbox == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Universal Code of Conduct/Navbox|Template:Universal Code of Conduct/Navbox]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUniversal+Code+of+Conduct%2FNavbox&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUniversal+Code+of+Conduct%2FNavbox&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUniversal+Code+of+Conduct%2FNavbox&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template that requires translation to your language.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:48, 19 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Content/Preamble == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Content/Preamble|Movement Charter/Content/Preamble]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FPreamble&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FPreamble&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FPreamble&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Content changed. Please assist to translate.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 07:08, 20 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:FormerAffiliate == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:FormerAffiliate|Template:FormerAffiliate]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template indicating former affiliates. Please assist to translate into your language.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:01, 26 Август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikiquote == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikiquote|Wikiquote]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly assist to check and translate the page. Also, proceed to [https://translatewiki.net/ translatewiki] to translate the remaining interface languages for [[Template:Int]] used on this page.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:52, 7 сентябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">I have made the image translatable because there is a Japanese version of the image at [[:File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 ja.gif]]. You can use the image that you think is best for your language. It is possible that one short sentence will be added to this message, but no other changes are expected. This message will be sent to most wikis next week.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 21:39, 15 сентябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Whatamidoing (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: WikiWomenCamp 2023 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 11:14, 6 октябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Asaf (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 06:21, 16 октябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Хазарҙар == Hello Vyacheslav, did you eat your rice today? I'm Gia from Israel. we met at Turkic WikiCon 2023. User from the Hebrew wikipedia asking: How the [[Хазарҙар]] people called to themselves. Some info about that as well could be perfect. You can answer in [https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%99%D7%97%D7%AA_%D7%9E%D7%A9%D7%AA%D7%9E%D7%A9:Geagea#%D7%98%D7%95%D7%A8%D7%A7%D7%99%D7%AA_%D7%9E%D7%A7%D7%95%D7%A8%D7%99%D7%AA my talk page] if you wish (chance to improve your סמיכות). [[Ҡатнашыусы:Geagea|Geagea]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Geagea|фекер алышыу]]) 13:13, 24 октябрь 2023 (UTC) == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 01:06, 25 октябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Флаг администратора == Минән администратор хоҡуҡтарын алыуығыҙҙы һорайым.--[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|фекер алышыу]]) 10:05, 19 декабрь 2023 (UTC) : {{Done}}. Күп йыл буйы хакимлыҡ ҡылғанығыҙ өсөн оло рәхмәт! --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 20:07, 19 декабрь 2023 (UTC) == Уведомление о переводе: Meta:Policies and guidelines == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:45, 13 ғинуар 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Ombuds commission == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:50, 21 ғинуар 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Threats of harm == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Threats of harm|Threats of harm]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 07:21, 4 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Help:Two-factor authentication == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:49, 12 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Help:Signature == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Signature|Help:Signature]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 02:21, 21 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Global bans == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:40, 29 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Small Wiki Monitoring Team == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Small Wiki Monitoring Team|Small Wiki Monitoring Team]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:51, 16 март 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Special global permissions/Seealso == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Special global permissions/Seealso|Template:Special global permissions/Seealso]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:24, 1 апрель 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page contains outdated information. Please assist in updating the page to prevent confusion.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:48, 19 апрель 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:15, 27 май 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:31, 12 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia LGBT+/Portal == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:03, 30 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Strategy == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Strategy|Strategy]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 14:27, 7 июль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MrBenjo@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:35, 8 август 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MrBenjo@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Meta:Administrators/Removal (inactivity) == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Administrators/Removal (inactivity)|Meta:Administrators/Removal (inactivity)]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 06:37, 18 август 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == NowCommons and GFDL == Hello! I have created [[Ҡалып:NowCommons]] to be able to mark files that is also on Commons. I hope you will help translate if needed. Also I would like to complete the [[:en:Wikipedia:Image license migration]] so it will help if files on Commons are deleted (and if unused files on [[Махсус:Ҡулланылмаған_файлдар]] that are no longer needed). I noticed that [[:mw:Help:Extension:FileImporter]] has not been set up for this wiki. Do you know if there is a reason for that? [[Ҡатнашыусы:MGA73|MGA73]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MGA73|фекер алышыу]]) 18:46, 5 сентябрь 2024 (UTC) :Hello, I'll translate that ASAP. There's no particular reason for this extension not to have been set up here so far. I'll have to find out what the community thinks of introducing it here. [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 20:02, 5 сентябрь 2024 (UTC) :: Thank you. If you need help with FileImporter just let me know. It usually do not take very long time to set up. And if the files licensed GFDL is moved to Commons then you do not have to worry about the license migration. --[[Ҡатнашыусы:MGA73|MGA73]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MGA73|фекер алышыу]]) 20:12, 5 сентябрь 2024 (UTC) :::I have now checked the files and none of the files that can't be deleted because they are also on Commons were eligible for a relicense so there is no need for creating templates etc. I added a "migration=not-eligible" and it will not work here. But if file is ever moved to Commons it will tell that file is not eligible to relicense. --[[Ҡатнашыусы:MGA73|MGA73]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MGA73|фекер алышыу]]) 11:26, 7 сентябрь 2024 (UTC) == Уведомление о переводе: Steward requests/Global/block-header == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:49, 25 сентябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Changing username == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 10:49, 27 октябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wiktionary == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 11:52, 13 декабрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure|Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 12:29, 22 декабрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MdsShakil@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Policy-cross-project == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Policy-cross-project|Template:Policy-cross-project]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 09:12, 30 декабрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 08:07, 26 ғинуар 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Training/footer == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующий язык: башҡортса. Страница [[:metawikipedia:Template:Training/footer|Template:Training/footer]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ATraining%2Ffooter&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 10:50, 16 март 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Bot flag removal request for Purbo T == Hi, the account [[Special:CentralAuth/Purbo T|Purbo T]] is globally locked, and the owner is confirmed to be deceased. Since it still has the bot flag on this wiki, I suggest the flag be removed. You can check its rights here: [[Special:ListUsers/bot|List of bots]] / [[Special:UserRights/Purbo T|User rights for Purbo T]]. Thanks. [[Ҡатнашыусы:MdsShakil|MdsShakil]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MdsShakil|фекер алышыу]]) 16:54, 1 апрель 2025 (UTC) == Уведомление о переводе: Help:Two-factor authentication == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 23:50, 3 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tech/News == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tech/News|Tech/News]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 01:30, 13 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 15:30, 23 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Xeno (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2025-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I'm sorry for the short notice, details for the election came together at the last minute.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 18:53, 14 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 11:17, 29 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 12:28, 16 июль 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Уведомление о переводе: Incident Reporting System == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 03:53, 2 август 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Affiliate recognition pause notice 2025 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Affiliate recognition pause notice 2025|Template:Affiliate recognition pause notice 2025]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 15:33, 30 август 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Meta:Deletion policy == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 07:07, 15 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation website == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation website|Wikimedia Foundation website]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 05:46, 29 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:AffCom == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 04:55, 30 октябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Cat main == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Cat main|Template:Cat main]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 06:12, 6 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 13:44, 19 ноябрь 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Уведомление о переводе: Help:Two-factor authentication == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 03:09, 6 декабрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 22:30, 14 ғинуар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 11:02, 15 февраль 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Julius 12345@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Mission == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Mission|Mission]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 02:15, 28 февраль 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026|Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-03-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi translators, The EduWiki Hub is seeking your support to help translate the Meta page for the EduWiki Knowledge Showcase (March 2026) into Portuguese, Spanish, French, Hindi, and Arabic The event will take place on 24 March 2026, and translations will help make it accessible to more communities. Thank you for your support. Kind regards, Barakat, for the EduWiki Hub.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 12:56, 17 март 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:BAdegboye (EdWH)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 00:28, 15 май 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Global locks == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Global locks|Global locks]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 01:45, 7 июнь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Help == Hello, can you help me to translate [[en:Gaza genocide|this]] article to your language, Thank you! [[Ҡатнашыусы:جودت|جودت]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:جودت|фекер алышыу]]) 11:48, 23 июнь 2026 (UTC) == Уведомление о переводе: Event:Open Heritage-Wikidata Contest == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Event:Open Heritage-Wikidata Contest|Event:Open Heritage-Wikidata Contest]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-08-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, We are looking forward to translating this page. We highly appreciate your support Best</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 18:54, 10 август 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:SanBonne@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> i9lc0f99a7z7ha4a3qkgub0peb2ghf5 0 10342 1302419 1301813 2026-08-11T04:43:51Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302419 wikitext text/x-wiki {{НП+Россия | статус = ауыл | русское название = Баҡалы | оригинальное название = {{lang-ba|Баҡалы}} | герб = | флаг = | lat_deg = 55.176353 | lon_deg = 53.802647 | CoordAddon = type:city_region:RU-BA | CoordScale = | регион = Башҡортостан | регион в таблице = Башҡортостан | вид района = муниципаль район | район = Баҡалы районы | район в таблице = Бакалинский район{{!}}Бакалинский | вид поселения = ауыл биләмәһе | поселение = Баҡалы ауыл советы | поселение в таблице = Бакалинский сельсовет (Бакалинский район){{!}}Бакалинский сельсовет | C в регион = нет | внутреннее деление = | глава = Андреев Александр Георгиевич | дата основания = | первое упоминание = XVIII быуат | прежние имена = | статус с = 1924 йыл | площадь = | высота центра НП = | население = {{ Население | Бакалы (Бакалинский район) | тс }} | год переписи = {{ Население | Бакалы (Бакалинский район) | г }} | плотность = | агломерация = | национальный состав =[[башҡорттар]], [[татарҙар]], [[урыҫтар]], [[керәшендәр]] | конфессиональный состав =мосолман-сөнниҙәр, православтар | этнохороним = бакалинец, бакалинцы <ref name="этнохороним">{{Книга:Русские названия жителей: Словарь-справочник|39}}</ref> | почтовый индекс = 452650 | телефонный код = 34742 | цифровой идентификатор = 80207807001 | категория в Commons = | сайт = }} '''Баҡалы''' ({{lang-ru|Бакалы}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Баҡалы районы]]ндағы [[Татарҙар|татар]] ауылы. Баҡалы районының һәм ауыл советының административ үҙәге. [[2010 йыл]]дың [[14 октябрь|14 октябр]]енә халыҡ һаны 9568 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452650, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80207807001. == Географик урыны һәм инфраструктураһы == Баҡалы ауылы — [[1930 йыл|(1930]]—[[1963 йыл]]дар һәм [[1964 йыл]]дан) [[Баҡалы районы]] һәм [[Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)|Баҡалы ауыл Советы]] үҙәге. [[Өфө]]нән төньяҡ-көнбайышҡа 175 километрҙа, [[Туймазы]] тимер юл станцияһынан төньяҡҡа 75 километрҙа, [[Бәләбәй]]-[[Николаевка (Борай районы)|Николаевка]]-[[Туймазы]]-Баҡалы һәм [[Кушнаренко]]—[[Саҡмағош]]—Баҡалы, Баҡалы—[[Үрге Йәркәй]] автомобиль юлында, [[Сөн]] йылғаһы буйында урынлашҡан. [[2002 йыл]]ғы мәғлүмәттәр буйынса, [[башҡорттар]], [[урыҫтар]], [[татарҙар]] йәшәй. Баҡалыла ике урта [[мәктәп]], шул иҫәптән 1-се һанлы Баҡалы урта мәктәбе, насар ишетеүсе балалар өсөн коррекцион мәктәп-интернаты бар, балалар сәнғәт мәктәбе, профессиональ лицей, 3 [[балалар баҡсаһы]], балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе (ДЮСШ), балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приют, үҙәк район дауаханаһы, 2 Мәҙәниәт йорто (4 художество үҙешмәкәр халыҡ коллективы), «Керәшен» милли-мәҙәни үҙәге, үҙәк һәм балалар китапханалары, музей, сиркәү, [[мәсет]] бар. == Тарихы == [[XVII быуат]]та [[Ҡырғыҙ]], [[Биләр]] һ. б. улустарҙың [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] [[башҡорттар]]ы үҙ ерҙәрендә йәшәгән. Аҫаба башҡорттар [[игенселек]], [[малсылыҡ]] менән шөғөлләнгән. [[XVIII быуат]] башында, [[1736 йыл]]дан яңы суҡындырылған татар-керәшендәр күсеп килгән. [[1730 йыл|1730]]-сы йылдар — төбәккә Кама аръяғы нығытмаларын төҙөү менән бәйле, урыҫтар килә. Аҫаба башҡорттар ерендә [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] һәм [[Нуғайбәк]] ҡәлғәләре һәм ҡатнаш милләтле ауылдар барлыҡҡа килә. Шул осорҙан урыҫ мәҙәниәте — крайҙағы рухи тормоштоң айырылғыһыҙ өлөшө. Бер үк ваҡытта Ырымбур сик һыҙығында хәрби хеҙмәт үтеүсе татар-керәшендәр урындағы мәҙәниәт үҫешендә мөһим роль уйай. Нуғайбәк-казактар һуңыраҡ, 1842 йылда, Силәбе өлкәһе территорияһына күсерелгән. [[1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы|Крәҫтиәндәр һуғышы]] осоронда төбәктә В. И. Торнов һәм И. И. Ульянов етәкләгән баш күтәреүселәр менән генерал А. Л. Ларионов командалығындағы хөкүмәт ғәскәрҙәре араһында ҡаты һуғыштар барған. Баҡалы һәм [[Нуғайбәк]] ҡәлғәләре [[Башҡортостан]]дың көнбайышында мөһим стратегик пункт булған, шуның өсөн уларҙың һәр ваҡыт ҡаршы яҡтарҙың иғтибар үҙәгендә булыуы осраҡлы түгел. [[1834 йыл]]да бында дәүләт һәм биләмә крәҫтиәндәре, [[Ырымбур казак ғәскәре]] [[казактар]]ы теркәлгән. [[1865 йыл]]да 166 хужалыҡта 1001 кеше йәшәгән. [[Игенселек]], [[малсылыҡ]], [[умартасылыҡ]], тимерселек менән шөғөлләнгәндәр. [[XVIII быуат|XVIII]] һәм [[XIX быуат]]тың беренсе яртыһында крайҙа [[баҡыр]] [[мәғдән]]е табылған, һәм ул Г. И. Осокиндың [[Үрге Троицкий (Баҡалы районы)|Үрге Троицк заводы]]н тәьмин иткән. Ул заманда край территорияһының 80%-н тәшкил иткән урманды (бигерәк тә поташный заводтарына сеймал сифатында) сәнәғәттә файҙаланыу ҙур ҡолас алған. [[XIX быуат]]тан уҡ [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] төбәктең төп мәҙәни һәм сауҙа-сәнәғәт үҙәге булған [[XIX быуат]]тың уртаһынан [[Ҡазан]], [[Минзәлә]], [[Бәләбәй]] һәм [[Алабуға (ҡала)|Алабуға]] сауҙагәрҙәре эре сауҙа килешеүҙәре төҙөгән. == Ауылдың XX быуаттағы үҫеше == [[1917 йыл]]ға тиклем Баҡалыла улус идаралығы, 2 училище, земство дауаханаһы, дарыухана, 20-нән ашыу кибет булған, баҙар һәм йәрминкәләр ойошторолған. [[1906 йыл]]да 2 сиркәү, земство мәктәбе, сиркәү-мәхәллә мәктәбе, дарыуханаһы булған земство дауаханаһы, һыу тирмәне, 6 тимерлек, слесарь һәм ауырлыҡ үлсәү оҫтаханалары, 8 бакалея, 7 мануфактура, 2 тимерҙән эшләнгән әйберҙәр, 2 башлыҡ, һыра һәм 2 шарап кибете, икмәк запасы һаҡлау мөгәзәйе булған. [[1918 йыл]]дың февралендә район сираттағы крәҫтиән һуғышы үҙәге була, Баҡалы ауылында «Ҡарағош» штабы урынлашҡан. [[1917 йыл]]ғы [[Октябрь революцияһы]]на тиклем район [[Өфө губернаһы]]ның [[Бәләбәй өйәҙе]] составындағы улус була. [[1918 йыл|1918]]—[[1924 йыл]]дарҙа [[Баҡалы районы]] биләмәһенә 9 улус, шул иҫәптән [[Илеш]], [[Шаран]] улустары, ингән. Һуңынан [[1930 йыл]]ға тиклем Баҡалы биләмәһе [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-]]ның [[Бәләбәй кантоны]] Баҡалы улусы тип аталған. [[Баҡалы районы]] [[1930 йыл |1930 йыл]]дың [[20 август|20 авгус]]ында [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] Бөтә Союз Үҙәк башҡарма комитеты Президиумы ҡарары менән ойошторола. [[1930 йыл|1930]]-сы йылдарҙа ҡул хеҙмәте күп була әле. Халыҡ тракторҙарға, полуторка машиналарға ғәжәпләнеп ҡараны, ләкин кешеләр, көстәрен йәлләмәй, хеҙмәт итте. Тәүге клубтар, балалар баҡсалары һәм яслиҙар төҙөлә, [[радио]] барлыҡҡа килә. [[1933 йыл]]да ауыл хужалығы өсөн кадрҙар әҙерләй башлайҙар. [[1923 йыл]]да [[Баҡалы районы]]нда тәүге коллектив хужалыҡ өлгөләре барлыҡҡа килә. Шул йылда Буғабаш ауыл советы биләмәһендә «Аң» һәм Кольцов исемендәге ике бәләкәй коммуна барлыҡҡа килә. [[1925 йыл]]да, берләшеп, «Фордзон» тракторын һатып алалар, ул МТС ойошторолғанға тиклем районда берҙән-бер трактор була. [[1930 йыл]]да 15 колхоз булған. [[1932 йыл]]дың яҙында МТС ойошторола. Ул сәсеү майҙаны 20 мең гектарҙан ашыу булған 30 колхозды берләштергән. [[1933 йыл]]да районда ударник-колхозсыларҙың I слёты була. [[1941 йыл|1941]]—[[1945 йыл]]дарҙағы [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда баҡалылар әүҙем ҡатнаша. [[Баҡалы районы]] 16,5 мең самаһы улын фронтҡа оҙата, һәм 6 мең самаһы ир-егет яу яланында ятып ҡала. Уларҙың батырлығын наградалары дәлилләй. Тылда башлыса [[ҡатын-ҡыҙҙар]] һәм ҡарттар эшләгән. Баҡалы ере алты Советтар Союзы Геройы бирҙе: [[Әһлетдинов Фәйзулла Хажи улы]], [[Карманов Афанасий Георгиевич]], [[Нурҡаев Талип Латип улы]], [[Петров Михаил Петрович]], [[Соколов Михаил Анисимович]], [[Утин Василий Ильич]]. [[Костин Яков Дмитриевич]], [[Туснолобов Степан Сергеевич]], [[Варфоломеев Василий Михайлович]], [[Зотов Виктор Никифорович]] [[Дан ордены]]ның тулы кавалерҙары булып ҡайта. [[Икенсе донъя һуғышы]] йылдарында партизандар хәрәкәтен ойоштороусы һәм етәкләүсе, [[Чехословакия]] Геройы [[Мурзин Даян Баян улы |Даян Баян улы Мурзин]], [[Польша]]ның милли геройы Александр Васильевич Кузнецов кеүек кешкләр Баҡалы районын данланы. Хәрби традицияларҙы йәштәр дауам итә. 300-ҙән ашыу яҡташыбыҙ [[Афғанстан]]да һәм [[Чечен Республикаһы]]нда хәрби бурысын үтәне. 11 егет башын һалды. [[XX быуат]]тың 50-се йылдарында электр уты тоҡандырыла. Баҡалынан 5 саҡрым алыҫлыҡта [[Сөн]] йылғаһында һигеҙ колхоз көсө менән 105 КВт ҡеүәтле гидроэлектростанция төҙөлгән. Йорттарҙа ут барлыҡҡа килгән, шунан [[электр]]ҙы [[колхоз]] производствоһында файҙалана башлағандар. [[1962 йыл]]да территория үҙгәртеп ҡорола, территория [[Туймазы районы]] составына инә. [[1964 йыл]]да [[Баҡалы районы]] ҡайтанан тергеҙелә, [[1967 йыл]]да [[Баҡалы районы]]нан [[Шаран районы]] бүленеп сыға. [[1960 йыл|1960]]-сы йылдарҙа төҙөлөш комплексы әүҙем үҫешә башлай. Район үҙәгендә генә түгел, башҡа [[ауыл]]дарҙа ла типовой [[мәктәп]]тәр, балалар баҡсалары, төҙөкләндерелгән айырым [[йорт]]тар барлыҡҡа килгән. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа бер биш йыллыҡта ике биш йыллыҡ йөкләмәләре үтәлгән. Мәҫәлән, И. А. Селиванов етәкселегендәге «Совет» колхозы ҡошсолары В. Бикбов, Р. Саватеев, Е. Исавлина, Т. Измайлова әҙерләү пунктына план буйынса 1 450 000 урынына 2 млн 910 мең йомортҡа тапшырған. Иң лайыҡлы хеҙмәтсәндәр [[республика |республика]], [[район]] исеменән съездарҙа сығыш яһаны, [[Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе]] (ВДНХ) наградалары алды. [[1970 йыл]]дың [[Август|авгус]]ында Баҡалыла [[Сөн]] йылғаһы аша күпер төҙөлә. Һуңғы егерме биш йылда районда ҙур темптар менән төҙөлөш алып барылған. Район үҙәгендә ике ҡатлы йорттар һәм биналар төҙөлдө. Мәҙәниәт һарайы асылды. Районда газ үткәрелә, юлдарға асфальт түшәлә, киң ҡоласлы шәхси торлаҡ төҙөлөшө йәйелдерелә. Билдәле игенселәр, малсылар, оҫталар һаны йылдан-йыл арта барған<ref> {{БЭ2013|80626}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.travellers.ru/city-bakaly-(bakalinskijj-rajjon)|title=Бакалы (Бакалинский район), население, экономика, история|publisher=www.travellers.ru|accessdate=2017-11-09}}</ref>. == Халыҡ һаны == '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' |- | 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)|||||| |- | 1906 ||1200|||| |- | 1920 йыл 26 август||2400|||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар||4439||2120||2319 |- | 1959 йыл 15 ғинуар||5079||2505||2574 |- | 1970 йыл 15 ғинуар||6150||3080||3070 |- | 1979 йыл 17 ғинуар||7903||4288||3615 |- | 1989 йыл 12 ғинуар||8057||3771||4286 |- | 2002 йыл 9 октябрь||9514||4491||5023 |- | 2010 йыл 14 октябрь||9568||4541||5027 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} == Бөйөк Ватан һуғышы батырҙары == ;Алты Советтар Союзы Геройы: * [[Әһлетдинов Фәйзулла Хажи улы]] * [[Карманов Афанасий Георгиевич]] * [[Нурҡаев Талип Латип улы]] * [[Петров Михаил Петрович]] * [[Соколов Михаил Анисимович]] * [[Утин Василий Ильич]] ;Дан орденының тулы кавалерҙары: * [[Костин Яков Дмитриевич]] * [[Туснолобов Степан Сергеевич]] * [[Варфоломеев Василий Михайлович]] * [[Зотов Виктор Никифорович]] * [[Мурзин Даян Баян улы]] — '''Чехословакия геройы''', Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Чехословакияла партизан хәрәкәте ойоштороусыһы һәм етәксеһе булған. * [[Кузнецов Александр Васильевич]] — '''Польшаның милли геройы'''<ref>[http://chel-portal.ru/encyclopedia/Kuznecov/t/9336 Национальный герой Польши Кузнецов Александр Васильевич]</ref>. == Билдәле кешеләре == * [[Антонова Нина Васильевна]] (2.12.1935) — [[украиндар|украин]] [[СССР|совет]] киноактёры, [[Киев]]тың А. Довженко исемендәге киностудияһында күп йылдар төрлө тематикалағы ике тиҫтә ярымға яҡын, шул иҫәптән ире режиссёр Анатолий Буковский ҡуйған фильмдарҙа уйнай. [[Украина ССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы (1980). * [[Ғәлләмов Флүр Фәнәүи улы]] (1.12.1968), иҡтисадсы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының 4-се һәм 5-се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты, Башҡортостан Республикаһының Кредит һәм финанс ойошмалары ассоциацияһы Советы рәйесе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2011). * [[Дьяков Владимир Анатольевич]] (14.06.1919—16.11.1995), ғалим-тарихсы. 1960—1995 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Славяноведение һәм балканистика институты ғилми хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (1966). [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/5846-dyakov-vladimir-anatolevich Башҡорт энциклопедияһы — Дьяков Владимир Анатольевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421203446/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5846-dyakov-vladimir-anatolevich |date=2016-04-21 }}</ref>. * [[Зотов Виктор Никифорович]] (25.05.1925—16.07.1996), педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, гвардия майоры (1953). Уҡсылар дивизияһының айырым миномёт полкы миномётсыһы. Дан ордендарының тулы кавалеры. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975). * [[Костин Яков Дмитриевич]] (20.10.1917—20.09.1993) — Дан орденының тулы кавалеры. Ил һаҡсыһы булараҡ, 1938 йылда Хәсән күле янындағы совет-япон ҡораллы бәрелешендә һәм [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, миномётсы, кесе сержант<ref>[http://www.xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6885-kostin-yakov-dmitrievich Башҡорт энциклопедияһы — Костин Яков Дмитриевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421154100/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6885-kostin-yakov-dmitrievich |date=2016-04-21 }}{{V|08|10|2017}}</ref>. * [[Маҡулов Айрат Һәүбән улы]] (27.10.1934—28.07.2017), ғалим-иҡтисадсы. 1973 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, 1991—2002 йылдарҙа — эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (1990), профессор (1992). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1992)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/9747-ma-ulov-ajrat-b-n-uly Башҡорт энциклопедияһы — Маҡулов Айрат Һәүбән улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191010182947/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/9747-ma-ulov-ajrat-b-n-uly</ref><ref> {{БЭ2013|80626}}</ref>. * [[Сәйетов Илдар Ширҡәт улы]] ([[25 ғинуар]] [[1957 йыл]] — [[14 октябрь]] [[2020 йыл]]) — театр һәм кино актёры. 1983—2020 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған (2008) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ (2002) артисы. [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2019). == Хәтер == Биш меңдән ашыу кеше орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән. Бөгөн яугирҙәр иҫтәлегенә Баҡалының иң матур урамдары уларҙың исемдәре менән атала. Тыуған ил азатлығы һәм бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыштарҙа һәләк булған баҡалылар хөрмәтенә район үҙәге Баҡалыла һәм башҡа ауылдарҙа обелисктар һәм һәйкәлдәр ҡалҡып сыҡты. == Иҫтәлекле урындары == Баҡалы ауылы эргәһендәге Маты йылғаһы тамағындағы Ҡарағай урмандары — тәбиғәт һәйкәле. == Рәүиз мәғлүмәттәре == === 1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары === * [https://basharchive.ru/census/1917/10980/ Материалы поземельной переписи 1917 года по: д. Бакалы, Белебеевский уезд, Бакалинская волость; фонд , опись , дело] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Баҡалы районы]] == Әҙәбиәт == * Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} * Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}} * Бакалинская земля: история и люди. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2010. — 320 с.: ил.(урыҫ.) == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|80626}} * {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/1832-ba-aly-auyl-ba-aly-r-ny-ge|автор=Ғафаров Ғ. Ә.}} {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} {{Bakal-stub}} {{Баҡалы районы ауылдары}} [[Категория:Баҡалы районы ауылдары]] [[Категория:Башҡортостан район үҙәктәре]] [[Категория:Сөн буйындағы тораҡ пункттар]] 54shrhrruvsl49rjase7c6o22bg77u9 0 14864 1302414 1294296 2026-08-11T00:19:40Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302414 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Cow Parsnip.jpg |image title = Heracleum sphondylium |image descr = Балтырған сәскәһе һәм япрағы |regnum = Үҫемлектәр |parent = Apiaceae |ref = |comment = |rang = Ырыу |latin = Heracleum |author = L. |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Heracleum |commons = Category:Heracleum |itis = 29669 |ncbi = 40917 |eol = |grin = |ipni = }} '''Балтырған''' ({{lang-ru|Борщеви́к}}, {{lang-la|Heracléum}}) — ике йәки күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 1,8 м-ға етә. Июнь-августта йәшел һарғылт сәскә ата, орлоғо июль-сентябрҙә өлгөрә. Башҡортостанда киң таралған үҫемлек. Урман ситендә, болондарҙа, йылға буйҙарында үҫә. [[Рәсем:Illustration Heracleum sphondylium0.jpg|thumb|left|200px|{{bt-ruslat|Балтырған|Heracleum sphondylium}}. {{Bot.ill.|2}}]] Аҙыҡ өсөн уның йәш кенә япраҡтарын йыялар. Япраҡтарын былай ашарға ла, ашҡа турарға ла мөмкин. Балтырған ашын [[ҡуҙғалаҡ]], [[кесерткән]], йомортҡа, тары ярмаһы ҡушып әҙерләргә була. Башҡорттарҙа балтырған ашына йомортҡаға баҫылған ыумас ҡушып бешереү киң таралған. Йыл һайын май майында өс йә биш тапҡыр балтырған ашы бешереп ашаһаң, шифаһы ҙур була, ти башҡорт халыҡ медицинаһы. Итле ашҡа ла балтырған ҡушып бешерергә мөмкин. Балтырғандан салаттар ҙа әҙерләйҙәр. Көпшәһен тамыры менән бергә ит турағыстан үткәреп туҡлыҡлы пюре әҙерләргә була. Туралған көпшәләрен [[бәлеш]] эслегендә ҡулланалар. Ҡышҡылыҡҡа балтырғанды тоҙларға ла, киптерергә лә була. {{Таксон |image file = Cow Parsnip.jpg |image title = Heracleum sphondylium |image descr = Ябай балтырғандың сәскәһе һәм япраҡтары |regnum = Үҫемлектәр |latin = Heracleum |author = [[L.]], 1753 |syn = |typus = |children name = Төрҙәре |children = <center>[[#Виды|См. текст]] <br /> (60-тан артыҡ төр) |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Heracleum |commons = Category:Heracleum |grin = 5559 }} '''Балтырған''' ({{lang-la|Herácléum}}) — биологик төр, үҫемлектәрҙең Сатырлылар ғаиләһенә ҡарай. Балтырғандың 42 төрө билдәле<ref>[http://www.theplantlist.org/browse/A/Apiaceae/Heracleum/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130704042728/http://www.theplantlist.org/browse/A/Apiaceae/Heracleum/ |date=2013-07-04 }} [[The Plant List]]]{{ref-en}}{{ref-la}} {{V|23|6|2013}}</ref>. Ерҙең көнсығыш ярымшарының уртаса поясында (бигерәк тә Төньяҡ Америкала) таралған биологик төр. Балтырғандың төрлө төрҙәре декоратив үҫемлек булараҡ та, малға силос итеп тә, кеше туҡланыу өсөн дә үҫтерелә. Әммә ҡайһы бер төрҙәрендә фотосенсибилизирлау матдәләре (фуранокумариндар), кеше һәм һөтимәрҙәрҙең тиреһендә фитофотодерматит барлыҡҡа килтерә. == Атамаһы == Борон рус телендә балтырған «борщ» тип аталған<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Борщ}}</ref>. [[XVI быуатта]] тәү тапҡыр билдәләнгән<ref name="Черных">{{книга |автор =[[Черных, Павел Яковлевич|Черных П. Я.]] |часть = Борщ |ссылка часть = http://etymolog.ruslang.ru/chernykh.php?id=105&vol=1 |заглавие = Историко-этимологический словарь современного русского языка |издание = 3-е изд., стереотип |место = М. |издательство = Рус. яз. |год = 1999 |том = 1 |страницы = 105 |isbn = 5-200-02685-7 |тираж = 8000 }}</ref>). Борон был атама «ҡызырлы» тигәнде аңлатҡандыр. Бер фараз буйынса, үҫемлектең атамаһы япрағының ҡызырлы төҙөлөшө арҡаһында килеп сыҡҡан (йыраҡлашҡан туғандаш телдәрҙә, мәҫәлән, {{lang-de|Borste}} — «шырт»). Ләкин башҡа бер телдә лә, герман телдәр төркөмөндә, был күҙәтелмәй. Немец, нидерланд һәм дат телдәрендә балтырғанды «айыу табаны» тип йөрөтәләр ({{lang-de|Bärenklau}}, {{lang-nl|Berenklauw}}, {{lang-da|bjørneklo}}). Словен лингвисы Франце Безлай [[Потебня, Александр Афанасьевич|А. А. Потебня]] ҡаралған мәсьәлә буйынса ошо славян һүҙе герман сығышлы, тип иҫбатлаған [[Вайан, Андре|А. Вайан]]ға һылтана, был үҫемлектең немец телендәге атамаһына йүнәлтә<ref>''Bezlaj F.'' Etimološki slovar slovenskega jezika. — Prva knjiga, 1977. — С. 48 </ref>. Себер балтырғанының йәш япраҡтары йыш ҡына «борщ» тип аталған аҙыҡ әҙерләүҙә ҡулланылған. Бындай аҙыҡтарға, балтырғандан тыш, башҡа йәшелсәләр ҙә һалынған. Хәҙер ҡайһы бер халыҡтарҙа балтырған ашамлыҡ итеп ҡулланылмай ҙа башлаған. XVIII быуаттан башлап «борщ» сөгөлдөр ашы тигәнде аңлата, ә үҫемлек үҙе әҙәби рус телендә «борщевик» тип йөрөтөлә башлай. Башҡа славян телдәрендә лә үҫемлек шуға оҡшаған атамалы: {{lang-uk|борщівник}}, {{lang-cs|bolševník}}, ҡайһы бер славян телдәрендә, шулай уҡ литва телендә сығанаҡ тәүһүҙ ҡулланыла {{lang-sl|bršč}}, {{lang-pl|barszcz}}, {{lang-hsb|baršč}}, {{lang-be|баршч}}, {{lang-lt|barštis}}. Украин телендә «борщ» һүҙе XVIII быуаттан билдәле<ref name="Черных" /><ref>{{книга |автор = Тимченко Є. К. |заглавие = Історичний словник українського язика |ссылка = http://litopys.org.ua/djvu/tymchenko_slovnyk.htm |место = Киев—Харьков |издательство = Державне видавництво України |год = 1930 |том = 1, з. 1: А — Глу |страницы = 128 }}</ref>. Шул уҡ ваҡытта балтырғанға ла, көпшәле һәм келән (шыма) ҡурай тигән үҫемлектәргә лә Рустә Айыу ҡурайы (һаҫы ҡурай) [[Дягиль (значения)|'''дягиль''']] — тигән дөйөм атама ҡулланылған<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Дягиль}} {{V|8|7|2009}}</ref>. Рус теленең помор диалектының помор һөйләшендә был үҫемлек ''боржовка, боржавка, бурша'' тигән атама менән йөрөтөлә.<ref>{{книга |автор = Гринбанд Н. Н. |часть = Б |заглавие = Толковый словарь поморьской говори |ссылка = http://www.proza.ru/2010/10/17/526 |ответственный = Под ред. А. И. Дьячкова и др |место = |издательство = |год = 2010 |страницы = |isbn = }} {{V|24|6|2011}}</ref> ''Heracleum'' тигән латинса атамаһы боронғо грек мифологияһы геройы Геракл исеменән килеп сыҡҡан, һәм Карл Линней, уның дәүмәле башҡа сатырлыларҙан исполиндарса булыуы менән айырылып торғанлыҡтан, үренделәр үҫешенең тиҙлегенә ҡарата, шулай атаған. Әммә Линней ул саҡта Европа ботаниктарына һуңлап билдәле булған кавказ гигант төрҙәрен белмәгән<ref>[http://www.nkj.ru/archive/articles/16099/ Мой друг борщевик] // Наука и жизнь : журнал. — № 7. — 2009.</ref>. == Ботаник күҙлегенән тасуирлау == {{Биофото|Illustration Heracleum sphondylium0.jpg|left|{{bt-ruslat|Ябай балтырған|Heracleum sphondylium}}. {{Бот.илл.|Томе}}|color=#BBDD99}} Балтырған — күбеһенсә икейыллыҡ, һирәгерәк- күпйыллыҡ үлән. Төрлө төр балтырғандың һабаҡтары төрлө бейеклеккә күтәрелә — 20—50 см-ҙан 250 см-ға тиклем; ҡағиҙә булараҡ, улар ҡыуыш эсле. Япраҡтары тамыр яны розеткаһына яҡын урынлаша, оҙон, эре; өс йәки икеләтә өс саталы, йә ҡанатҡа оҡшаш айырмалы, төрлө форма сегментлы. Сәскәләре ваҡ, аҡ, һирәгерәк — йәшел-һары йәки асыҡ-алһыу төҫтә, ҡайһы берҙә киҫелешкән урынында 40 см-ға тиклем дәүмәлдә ҡатмарлы сатырға йыйыла. Күпселек төрө июндә сәскә ата, әммә ҡайһы бер төрҙәре июль — авгусҡа тиклем сәскә ата. Емеше — ''һалынҡы емеш'' тип йөрөтөлгән айырым типтағы ҡушорлоҡ. Орлоҡтары июль — сентябрҙә өлгөрә, еңел ҡойола. == Таралыу территорияһы == [[Файл:Expansion of hogweed combination.svg|thumb|Көнбайыш Европала балтырғандың инвазив төрҙәренең таралыу картаһы. ''Heracleum mantegazzianum''дың икенсел ареалы ҡыҙыл, ''Heracleum persicum''дың — йәшел, ''Heracleum sosnowskyi''ҙың — күк төҫ менән билдәләнгән]] Балтырған нигеҙҙә көнсығыш ярымшарҙың уртаса климатлы урындарында үҫә. Төньяҡ Америкала бер генә төр үҫә. Рәсәйҙә һәм СНГ илдәрендә, башлыса Субальп таулы һыҙатында, балтырғандың 40-ҡа яҡын төрө үҫә. Рәсәйҙең Европа өлөшөндә, Көнбайыш Себерҙә һәм Ҡаҙағстанда себер балтырғаны ({{btname|Heracleum sibiricum}}) киң таралған. [[Сосновский балтырғаны]]н силос культураһы итеп культивациялау менән бәйле, был үҫемлек аҡрынлап ҡырағай тәбиғәткә, һыу, юл буйҙарына, ташландыҡ ерҙәргә, ялан-ҡырҙарҙың эшкәртелмәй ҡалған урындарына, күскән. Шулай итеп, балтырғандың йылдам таралыуы экологик тигеҙлекте боҙа һәм Европа илдәрендә етди проблемаға әйләнде. [[Германия]]ла, [[Чехия]]ла, [[Скандинавия илдәре|Скандинавия илдәрендә]], [[Эстония]]ла, [[Беларусь|Беларустә]] балтырғанға ҡаршы көрәшеүҙең хөкүмәт һәм йәмәғәт программалары эшләй. Рәсәйҙең төньяғында, төньяҡ-көнбайышында һәм үҙәк региондарында балтырғандың кеше тәнен көслө бешергән төрөнөң таралыуы оло проблемаға әйләнде. Ул, эпидемияға оҡшап, донъяны баҫа, ваҡытында зыянлы үләнде таратмаҫ өсөн бер ниндәй хәл иткес ҡарарҙар ҡабул ителмәгәс, ҡырағай тәбиғәттә кеше һәм хайуандарҙың тиреһенә аяуһыҙ булған сүп үләне ҙур тиҙлектә таралыуын дауам итә. Башҡортостанға ла килеп етеп, башҡорт халҡы яратҡан аҙығынан мәхрүм булһа, бик тә яман буласаҡ. Хөкүмәтпебеҙ был тәңгәлдә профилактик эш йәйелдерер тигән өмөттә ҡалабыҙ. Белоруссияла балтырғандың хәҙерге заман популяцияларының төп массаһы Витебск (43 %) һәм Минск (41 %) өлкәләрендә таралған, әммә улар көньяҡҡа һәм көнбайышҡа ла үтеп инә башлаған<ref>[http://news.tut.by/society/172752.html Как победить борщевик?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612183040/http://news.tut.by/society/172752.html |date=2010-06-12 }}</ref>. Шул уҡ ваҡытта балтырған [[Углекислый газ|углекислый газды]], [[Һөрөм газ|һөрөм]] газын көслө йотоусы һәм [[кислород]] эшләп сығарыусы ҡеүәтле үҫемлек. == Төрҙәре == {{main|Балтырған төркөмөнөң төрҙәре}} Төрлө баһалар буйынса, балтырғандың 40-тан алып 70-кә тиклем төрө бар икән. Элекке СССР территорияһында түбәндәге төрҙәр осрай<ref>По данным книги: ''Черепанов С. К.'' Сосудистые растения России и сопредельных государств. — СПб.: Мир и семья, 1995.</ref>: * {{bt-latrus|Heracleum aconitifolium|aut=[[Woronow]]|}} * {{bt-latrus|Heracleum albovii|aut=[[Manden.]]|Альбов балтырғаны}} * {{bt-latrus|Heracleum antasiaticum|aut=[[Manden.]]|Алғы Азия балтырғаны}} * {{bt-latrus|Heracleum apiifolium|aut=[[Boiss.]]|}} * {{bt-latrus|Heracleum asperum|aut=([[Hoffm.]]) [[Bieb.]]|Ҡаты балтырған}} * {{bt-latrus|Heracleum calcareum|aut=[[Albov]]|}} * {{bt-latrus|Heracleum carpaticum|aut=[[Porc.]]}} * {{bt-latrus|Heracleum chorodanum|aut=([[Hoffm.]]) [[DC.]]}} * {{bt-latrus|Heracleum cyclocarpum|aut=[[K.Koch]]}} * {{bt-latrus|Heracleum dissectum|aut=[[Ledeb.]]|Ярылған балтырған}} * {{bt-latrus|Heracleum dulce |aut=[[Fisch.]]|Татлы балтырған}} * {{bt-latrus|Heracleum egrissicum|aut=[[Garnidze]]}} * {{bt-latrus|Heracleum grandiflorum|aut=[[Stev.]] ex [[Bieb.]]|Эре сәскәле балтырған}} * {{bt-latrus|Heracleum idae|aut=[[Kulieva]]}} * {{bt-latrus|Heracleum lanatum|aut=[[Michx.]]}} * {{bt-latrus|Heracleum lehmannianum|aut=[[Bge.|Bunge]]|Леман балтырғаны}} * {{bt-latrus|Heracleum leskovii|aut=[[Grossh.]]|Лесков балтырғаны}} * {{bt-latrus|Heracleum ligusticifolium|aut=[[Bieb.]]}} * {{bt-latrus|Heracleum mandenovae|aut=[[Satzyperova]]}} * {{bt-latrus|Heracleum mantegazzianum|aut=[[Somm.]] & [[Levier]]|Мантегацци балтырғаны}} * {{bt-latrus|Heracleum nanum|aut=[[Satzyperova]]}} * {{bt-latrus|Heracleum ossethicum|aut=[[Manden.]]}} * {{bt-latrus|Heracleum palmatum|aut=[[Baumg.]]}} * {{bt-latrus|Heracleum pastinacifolium|aut=[[K.Koch]]}} * {{bt-latrus|Heracleum ponticum|aut=([[Lipsky]]) [[Schischk.]] ex [[Grossh.]]|Понтий балтырғаны}} * {{bt-latrus|Heracleum pubescens|aut=([[Hoffm.]]) [[Bieb.]]|Ялбыр балтырған}} * {{bt-latrus|Heracleum roseum|aut=[[Stev.]]}} * {{bt-latrus|Heracleum scabrum|aut=[[Albov]]}} * {{bt-latrus|Heracleum sibiricum|aut=[[L.]]|Себер балтырғаны}} * {{bt-latrus|Heracleum sommieri|aut=[[Manden.]]|}} * {{bt-latrus|Heracleum sosnowskyi|aut=[[Manden.]]|Сосновский балтырғаны}} * {{bt-latrus|Heracleum sphondylium|aut=[[L.]]|Ябай балтырған}} * {{bt-latrus|Heracleum stevenii|aut=[[Manden.]]|Стевен балтырғаны}} * {{bt-latrus|Heracleum trachyloma|aut=[[Fisch. et Mey]]|Суғырмаҡлап сикләнгән балтырған}} * {{bt-latrus|Heracleum villosum|aut=[[Fisch.]] ex [[Spreng.]]|Йөнтәҫ балтырған}} * {{bt-latrus|Heracleum wilhelmii|aut=[[Fisch.]] & [[Ave-Lall.]]|}} == Ҡулланыу == Үҫемлек һуты [[фототоксик]] булыуына ҡарамаҫтан, балтырғандың япрағы, һабағы һәм йәш үҫенделәре — бигерәк тә себер балтырғаны {{Heracleum sibiricum}} — сей, тоҙланған һәм маринадланған көйө ашарға яраҡлы, аш [[тәмләткес]]е итеп ҡулланыла. Наҙлы ғына һабағы һәм әле ныҡлап үҫешеп етмәгән сәскәләре, эҫе һыу менән ҡойондорғандан һуң, тоҙланған көйө йә он менән бутап ҡыҙҙырылған көйө ашарға ярай. Ҡатмаған йомшаҡ һабаҡтарын сей көйө лә ашарға була<ref>{{книга|заглавие=Дикие съедобные растения|ответственный=Под ред. акад. В. А. Келлера; АН СССР; Моск. ботан. сад и Ин-т истории матер. культуры им. Н. Я. Марра|место={{М}}|издательство=б. и.|год=1941|страницы=16|страниц=40}}</ref>. Ябай балтырғандың йәш үҫенделәре {{bt-ruslat| |Heracleum sphondylium}} мал аҙығына яраҡлы. {{bt-ruslat|Сосновский балтырғаны|Heracleum sosnowskyi}} XX быуаттың 40-сы йылдарында юғары уңыш биргән мал аҙығы, [[силос]] үҫемлеге булараҡ ҡулланылған. Сосновский балтырғаны ҙур уңышы менән айырылып тора — гектарынан 2500 центнер һәм уның составында шәкәр кимәле юғары — сей ауырлыҡтың 3 % тәшкил итә. Әммә уның тиҙ генә ҡырағайланыуы һәм урындағы флораға эйәләшеүе асыҡланды. Һутының ағыулы булғаны ла асыҡланғас, Сосновский балтырғанын сәнәғәт масштабында үрсетеүҙән баш тартыу күҙәтелә. {{bt-ruslat||Heracleum pubescens}}, {{bt-ruslat||Heracleum mantegazzianum}} төрҙәре һәм ҡайһы бер башҡалары декоратив була. {{bt-ruslat|Йөнтәҫ балтырған|Heracleum villosum}} ашҡа [[тәмләткес]] булараҡ ҡулланыла; уны шулай уҡ [[Закавказье]]ла рассольный сырҙар яһағанда ҡулланалар. Балтырғандың ҡоро (ҡышлаған) һабаҡтарынан [[Русь|Рустә]] борондан — [[калюка|калюки]], обертон [[флейта]]ның бер төрө — халыҡ музыка ҡоралы эшләгәндәр. Хәҙерге ваҡытта балтырған һабағын [[рейнстик]]тар (музыка инструменты, [[Һуҡма музыка инструменты|перкуссиялар]] төрө) яһауҙа ҡулланалар. === Балтырған ашы === Йылына бер балтырған ашамаған кешенең эсе ҡортлар имеш — шулай тигән боронғолар. Балтырғандың һабағында һәм япраҡтарында С витамины лимондан бер нисә тапҡырға күберәк, каротин, тимер, никель, баҡыр, марганец, титан, бор һымаҡ һирәк осрай торған микроэлементтарға бай. Былар кеше организмы өсөн ифрат кәрәкле матдәләр. Кешене тынысландыра торған үҙенсәлеге лә бар. '''Ашҡа һалынған ҡушылмалар''' * Тауыҡ һурпаһы * Балтырған * Бәрәңге * Һуған * Өй туҡмасы * Әсе ҡатыҡ йәки ҡорот * Тоҙ '''Бешереү''' Тауыҡ һурпаһы бешерелә. Бәрәңге турап, бешеп етер саҡта һуған, үҙегеҙ теләгән күләмдә балтырған турап һалығыҙ, ул ҡабарып сығыу менән үҙегеҙ баҫҡан туҡмас төшөрөгөҙ. Әгәр киптерелгән йәки һатыу туҡмасы булһа, балтырғандан алда һалына. Табынға әсе ҡатыҡ йә ҡорот менән бирелә. == Балтырғандың фототоксиклығы<!--имеется в виду именно «фототоксичноть», не надо заменять на «фитотоксичноть»--> == Балтырғандың япрағы һәм емештәре [[Эфир майҙары|эфир майҙарына]] бай. Был төркөмдөң ҡайһы бер төрҙәренә ҡағылыу менән кеше тәне ҡыҙара, бүртә, яна, сөнки үҫемлектең бөтөн өлөштәре лә [[фуранокумаринға]] бай — был матдәләр организмдың [[ультрафиолет]] нурҙарына һиҙгерлеген арттыра. Сыуаҡ, ҡояшлы көндәрҙә, балтырған тәнгә ҡағылһа, бигерәк ныҡ бешерә. Әгәр тәнгә саҡ ҡына балтырған һуты тейгән булһа ла, ҡояш аҫтында бер аҙ ғына булыу ҙа, тирене ныҡ яндыра ала. Ҡағиҙә булараҡ, тәндең зыянлаған ерендә икенсе дәрәжәле бешеү (һыу тулған ҡыуыҡтар) күҙәтелә. Бешеү процесы бер нисә сәғәттән бер нисә тәүлек арауығында бара. Иң ҡурҡынысы шул — тәүге әҙер үҫемлеккә тотоноу бер нисек тә насар тәьҫир итмәй. Балтырған — контактлы һәм тынды ҡыҫыусы [[аллерген]], уның [[еҫе]] [[кәрәсингә]] оҡшаған һәм үҫемлектән биш метр аралыҡта бәрелеп тора. Балтырған һуты күҙгә эләкһә, һуҡырайыу янай<ref>[http://www.secrets-worlds.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1536:borshhevik-oslepit-amerikanczev&catid=8:gorizonty-nauki&Itemid=55 Борщевик ослепит американцев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222161511/http://www.secrets-worlds.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1536:borshhevik-oslepit-amerikanczev&catid=8:gorizonty-nauki&Itemid=55 |date=2014-02-22 }}</ref>. Балаларҙың, балтырғандың ҡыуыш һабағын телескоп итеп уйнағандан һуң, һуҡырайыу осрағы теркәлгән<ref>[http://shn.tatarstan.ru/rus/rospredupr/borshevik.html Борщевик — ядовитое растение!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130802123330/http://shn.tatarstan.ru/rus/rospredupr/borshevik.html |date=2013-08-02 }}</ref>. Әгәр балтырған һуты менән кеше тәненең 80 % бешһә, был үлемгә лә килтереүе мөмкин<ref>[http://v-bezopasnosti.ru/publ/personalnaja_bezopasnost/ugrozy_personalnoj_bezopasnosti/top_5_samykh_opasnykh_i_jadovitykh_rastenij_s_kotorymi_mozhno_vstretitsja_v_gorode_i_na_dache/20-1-0-142 Топ-5 самых опасных и ядовитых растений, с которыми можно встретиться в городе и на даче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160627174931/http://v-bezopasnosti.ru/publ/personalnaja_bezopasnost/ugrozy_personalnoj_bezopasnosti/top_5_samykh_opasnykh_i_jadovitykh_rastenij_s_kotorymi_mozhno_vstretitsja_v_gorode_i_na_dache/20-1-0-142 |date=2016-06-27 }}</ref>. == Сүп үләне булараҡ, балтырғанға ҡаршы көрәш == Ҡырағай тәбиғәттә балтырғанға ҡаршы көрәш уның орлоғо ҡойолған урындарҙы, шыта башламаҫ борон, картировать итеүҙән ғибарәт. Шулай уҡ балтырғандың орлоҡло сәскәлеген киҫәләр<ref name="garden">[http://www.gardenia.ru/pages/borsh001.htm Борщевики и борьба с ними] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130914040358/http://www.gardenia.ru/pages/borsh001.htm |date=2013-09-14 }}</ref>. Дөйөм тәьҫир итеүсе [[гербицид]]ты, мәҫәлән, [[глифосат]]ты билдәле бер нөктәгә йүнәлтеп ҡулланыу эффектлы. Бөгөнгө көндө селектив гербицид юҡ, күп кенә ғилми үҙәктәрҙә уны уйлап табыу өҫтөндә эшләйҙәр. Шулай уҡ, өҫтөнә яғыулыҡ һибеп, үҫемлекте яндыралар. Балтырған күпләп үҫкән ерҙе сезонына бер нисә тапҡыр һөрәләр. Балтырған урынына орлоғо күп булған һәм тиҙ үҫә торған, мәҫәлән, [[ҡылсыҡһыҙ күстерә]] һәм ҡара борсаҡ культуралары ([[козлятник]] һәм [[аптека козлятнигы|галега]]) кеүек үҫемлектәр сәсәләр. Йәиһә ер өҫтөнә балтырған тишеп сыға алмаҫлыҡ материал түшәйҙәр. Бөгөнгө көндә балтырғанға ҡаршы ҡулланырлыҡ берҙән бер тәбиғи ҡоротҡос — яһалма балтырған көйәһе генә билдәле<ref name="garden"/><ref>Гигант балтырған әрәмәлектәренә ҡаршы ғәмәлдә көрәшеү буйынса ике ҡулланма бар: * [http://www.giant-alien.dk/manual.html Практическое пособие по борьбе с гигантскими борщевиками (на основе европейского опыта борьбы с инвазивными сорняками)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116194624/http://www.giant-alien.dk/manual.html |date=2009-01-16 }} * [http://ib.komisc.ru/add/files/heracleum.pdf Методические рекомендации по борьбе с нежелательными зарослями борщевика Сосновского]</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{примечания|2}} == Әҙәбиәт == {{wikisource|Ботанический словарь (Анненков)/Heracleum/ДО|Heracleum}} {{wiktionary|борщевик}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Гераклеум|[[Антонов, Александр Александрович|А.&nbsp;А.&nbsp;Антонов]]}} * ''Манденова И. П.'' Кавказские виды рода ''Heracleum'', Тб., 1950. * ''Губанов И. А. и др.'' Иллюстрированный определитель растений Средней России. Т. 2: Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2003. — С. 631—632. — ISBN 5-87317-128-9 * {{ВТ-ЭСБЕ|Борщевик}} * Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. —Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. −160 б. ISBN 5-295-01499-1 * Шәрәфетдинов Д. М. Йәшел байлыҡ. -Өфө; Китап, 2011. ISBN 978-5-295-05347-4 == Һылтанмалар == {{Викицитатник|{{PAGENAME}}}} * {{GRIN|genus|5559}} * [http://flower.onego.ru/other/heracleu.html Борщевик] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080606043017/http://flower.onego.ru/other/heracleu.html |date=2008-06-06 }} — статья в Энциклопедии декоративных садовых растений. == Иҫкәрмәләр == <references/> [[Категория:Сатырлылар]] [[Категория:Евразия флораһы]] [[Категория:Төньяҡ Америка флораһы]] [[Категория:Балтырған]] nogyqcvokm4fy0sj0w7lrmdsncx83gy 0 29599 1302420 1062937 2026-08-11T05:54:43Z Gliwi 18660 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Friedersdorf.PNG]] → [[File:DEU Friedersdorf (Großbreitenbach) COA.svg]] PNG → SVG 1302420 wikitext text/x-wiki {{ТП |статус = коммуна |башҡортса исеме = Фридерсдорф (Тюрингия) |төп исеме = Friedersdorf (Thuringen) |ил = Германия |герб = DEU Friedersdorf (Großbreitenbach) COA.svg |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_dir= N|lat_deg = 50|lat_min = 36|lat_sec 16 |lon_dir= E |lon_deg = 11|lon_min = 2|lon_sec = 8 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = 250 |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = Германия ерҙәре |регион = Тюрингия |теҙмәләге регион = Тюрингия |район төрө = район |район = Ильм (район) |теҙмәләге район = Ильм (район) |урынлашыу төрө = |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = |башлыҡ төрө = |башлыҡ = Вильхельм Трауте |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = 3,11 |бейеклек төрө = |ТП үҙәгенең бейеклеге = 570 |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 205 |иҫәп алыу йылы = 2010 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |милли состав = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +1 |DST = бар |почта индексы = 98701 |почта индекстары = |телефон коды = |автомобиль коды = IK |танымлаусы төрө = Үҙидара субъектының тиңләштереү коды{{!}}Рәсми код |һансал танымлаусы = 16 0 70 016 |Commons-тағы категория = |сайт = http://www.vg-grossbreitenbach.de/ |сайт теле = de |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Фридерсдорф (Тюрингия)''' ({{lang-de|Friedersdorf (Thuringen)}}) — [[Германия]]ла, [[Тюрингия]] [[Германия ерҙәре|ерендә]] урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы [[халыҡ]] иҫәбен алыу<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> буйынса коммунала 205 кеше йәшәй. [[Майҙан]]ы — 3,11 км². Диңгеҙ кимәленән 570 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK. == Иҫкәрмәләр == {{reflist}} == Иҫкәрмәләр == <references/> == Һылтанмалар == * [http://www.vg-grossbreitenbach.de/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301113355/http://www.vg-grossbreitenbach.de/ |date=2008-03-01 }}. [[Категория:Тюрингия ҡалалары]] {{Germany-geo-stub}} g4d4hvotu1zahal81gwkybh8rs6cte0 0 67858 1302363 1302017 2026-08-10T15:19:26Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302363 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''А́зия''' — Ер йөҙөнөң иң ҙур киҫәге, [[Европа]] менән бергә [[Евразия]] ҡитғаһын хасил итә<ref name="autogenerated1">{{РП}}</ref>. Майҙаны (утрауҙар менән бергә) — 43,4 млн км² самаһы<ref name="autogenerated1">{{РП}}</ref>. Халҡы — 4,2 млрд кеше (2012) (Ер халҡының 60,5 %). Азия донъяның үҫеш кисереүсе иң ҙур төбәге булып тора<ref>[http://russian.china.org.cn/russian/233641.htm Цзэн Цинхун: Ҡытай Азия илдәре менән бергә үҙ-ара хеҙмәттәшлекте нығырытға ниәт тота<span class="notranslate hidefromparserselfclosedtags">FORMAT_PLACEHOLDER_0</span>]</ref>. == Атамаһының килеп сығышы == [[Хеттар]] дәүерендә [[Кесе Азия]]ның төньяҡ-көнбайышында Ассув батшалығы була<ref>История Древнего Востока. Кн.1. Ч.2. С.149, 188</ref>. Хеттарҙың уны еңеүе тураһында Тудхалияс IV анналдарында телгә алынған. Грек эпосында был батшалыҡ троялыларҙың союздашы Асий батша аша кәүҙәләндерелә. Грек мифологияһында Асия исемен Океанида, [[Прометей]]ҙың ҡатыны, йөрөтә, мифологияға ярашлы, донъя киҫәгенең атамаһы шунан килеп сыҡҡан. [[Геродот]] осорона инде гректарҙа был донъя киҫәге Асия (Азия) тип йөрөтөлгән. == Урыны һәм сиктәре == Азияның материк өлөшө нигеҙҙә көнсығыш ([[Чукот ярымутрауы]] ғына иҫкәрмә булып тора) һәм төньяҡ ярымшарҙарҙа урынлашҡан. Азия [[Африка]] менән Суэц муйыны аша тоташҡан, [[Төньяҡ Америка]]нан уны тар ғына [[Беринг боғаҙы]] айыра. Ситке нөктәләрҙең географик координаттарын «Төп мәғлүмәттәр» киҫәгендә ҡара. === Европа менән Азия сиге === {{Төп мәҡәлә|Европа менән Азия араһындағы сик}} [[Файл:Possible definitions of the boundary between Europe and Asia.png|thumb|Европә менән Азияның Халыҡ-ара Географик Йәмғиәте тарафынан танылған сиге (A хәрефе аҫтындағыһы, ә башҡа хәрефтәр менән кире ҡағылған варианттар билдәләнгән)]] Донъяның был киҫәктәре араһында тәү тапҡыр сик билдәләү [[Боронғо Греция]] дәүеренә ҡарай. Фараз ителеүенсә, боронғо грек географы Гекатей Милетский донъяны Европа менән Азияға бүлгән тәүге ғалим булған: үҙенең ''«Ерҙәрҙе һүрәтләү»'' тигән хеҙмәтендә ул Фасис йылғаһы ([[Грузия]]ла Риони йылғаһы) һәм [[Урта диңгеҙ]] аша улар араһында сик үткәрә{{sfn|Чубарьян|2005|p=31}}. Европа менән Азия араһында сик үткәреү мәсьәләһен донъяны өс киҫәккә (Европа, Азия һәм Ливияға){{sfn|Чубарьян|2005|p=31-33}} бүлгән [[Геродот]], Фукидид, Изократ, Полибий (Европа һәм Азия сиген ''«Дөйөм тарих»'' тигән хеҙмәтендә Танаис ([[Дон]]){{sfn|Чубарьян|2005|p=34}} аша үткәргән), [[Страбон]] (''«География»'' тигән хеҙмәтендә шулай уҡ Танаис буйлап сик үткәрә{{sfn|Чубарьян|2005|p=34}}) кеүек боронғо грек ғалимдары күтәрә. Үҙ сиратында, боронғо Рим яҙыусыһы Өлкән Плиний ике донъя киҫәге араһындағы сикте Понт менән [[Каспий диңгеҙе|Каспий]] араһындағы муйын ([[Кавказ тауҙары]]), Киммерия Боспоры (Керчь боғаҙы) һәм Меотида ([[Азов диңгеҙе]]) буйлап үткәрә{{sfn|Чубарьян|2005|p=34}}. [[XVIII быуат]]ҡа тиклем Европа менән Азия араһындағы сиктең Азов диңгеҙе һәм Дон буйлап үткән өлөшө шик аҫтына алынмай һәм Козьма Индикоплов (VI быуат), Мартин Бельский (1550 йыл), Герард Меркатор (XVII быуат), [[Михаил Ломоносов]] (XVIII быуат) хеҙмәттәрендә раҫлау таба. Ләкин шул осорҙа уҡ башҡа фекерҙәр ҙә була. Мәҫәлән, [[Урта быуаттар]]ҙағы ғәрәп сығанаҡтары Европаның көнсығыш сиге тип Итил ([[Иҙел|Волга]]) һәм [[Кама]] йылғаларын һанаған<ref name="rgo">{{cite web|url=http://www.rgo.ru/2011/02/evro-aziatskaya-granica-istoriya-voprosa-i-sovremennye-predstavleniya/|title=Евро-Азиатская граница: история вопроса и современные представления|author=Чибилёв А.А.|publisher=Русское Географическое Общество|accessdate=2012-03-19|archiveurl=http://www.webcitation.org/66HZtx7n2|archivedate=2012-03-19}} {{Webarchive|url=https://archive.is/20130417172902/www.rgo.ru/2011/02/evro-aziatskaya-granica-istoriya-voprosa-i-sovremennye-predstavleniya/ |date=2013-04-17 }}</ref>. XVIII быуатҡа башҡа төрлө фекерҙәр күбәйә төшә. Әйтәйек, француз картографы {{нп5|Делиль, Гийом|Гийом Делиль|en|Guillaume Delisle}} Европаның көнсығыш сиген [[Обь]] буйлап, ә урыҫ хеҙмәтендәге немец сәйәхәтсеһе Иоган Георг Гмелин менән француз географы Жан Жак Элизе-Реклю Енисей буйлап үткәрә. 1730 йылда ''«Европа менән Азияның төньяҡ һәм көнсығыш өлөштәре»'' тигән китапта швед ғалимы [[Филипп Иоганн Страленберг]] тарафынан беренсе тапҡыр Азия һәм Европа араһындағы сикте [[Урал тауҙары]]ның һыу бүленеше буйлап, ә [[Көньяҡ Урал]]дан ары — Дөйөм Һырт, Һамар, [[Волга|Волга (Иҙел)]] йылғалары буйлап Камышинға һәм артабан Дон буйлап үткәреү идеяһы тәҡдим ителә. Шул уҡ ваҡытта сикте Урал буйлап үткәреү фекерен белдереүҙә Страленбергтың беренселегенә ҡарата урыҫ ғалимы [[Татищев Василий Никитич|В. Н. Татищев]] дәғүә белдерә, ул үҙе был идеяны 1720 йылда уҡ әйтеүен хәбәр итә<ref name="rgo"></ref>. 1745 йылда ''«Рәсәй лексиконы»'' нда ул былай тип яҙа: {| |{{начало цитаты}}Сикте Вайгач тарлығынан Бөйөк Билғау һәм Яйыҡ буйлап аҫҡа, Каспий диңгеҙе аша Кума йылғаһы йәки Таурис тауҙарына тиклем үткәреү күпкә яҡшыраҡ һәм тәбиғирәк булыр ине. {{конец цитаты|источник=В.Н. Татищев. «Рәсәй лексиконы»}} {{oq|ru|{{начало цитаты}}Весьма приличнее и натуральнее провести границу от узкости Вайгач по Великому Поясу и Яику вниз через море Каспийское до реки Кумы или гор Таурисских. {{конец цитаты|источник=В.Н. Татищев. «Российский лексикон»}} }} |} Артабан Азия менән Европа араһында сикте Урал буйлап үткәреү Ф. А. Полунин (1773), С. И. Плещеев (1793), [[Фальк Иоганн Петер|И. П. Фальк]] (1824), Г. Е. Щуровскийҙың (1841) ғилми хеҙмәттәрендә сағылыш тапты<ref name="rgo"></ref>. Шул уҡ ваҡытта был ике донъя киҫәге араһындағы көнсығыш сиктең көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә айырма ҙур була: [[Пётр Симон Паллас|П. С. Паллас]] (1773) уны [[Урал йылғаһы]]ның урта ағымынан [[Дөйөм Һырт]]тың көньяҡ битләүҙәре, [[Волга]], Эргени һәм Маныч йылғаһы буйлап үткәрә, бөтөн Каспий буйы уйһыулығын Азияға беркетә; Г. Ф. Миллер (1750) менән Ф. А. Полунин (1773) — Дон, Волга, Кама, [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] һәм артабан Урал һырты буйлап; С. И. Плещеев (1793) менән И. Ф. Гакман (1787) Эмба йылғаһы буйлап үткәрә<ref name="rgo"></ref>. XIX—XX быуаттарҙа сик мәсьәләһе артабан үҫеш ала. 1850 йылда Германия ғалимы [[Александр Гумбольдт]], Европа — ул Азияның бер өлөшө, сөнки Европа менән Азия араһында сик юҡ, тигән фекерҙе әйтә. Үҙ сиратында, француз географы П. Гуру ''«Азия»'' тигән китабында (1956): «Европа — Азияға ҡараған ярымутрау, ә Азия — яһалма төшөнсә…», — тип белдерә, У. Паркер иһә ''«Европа: как далеко?»''<ref name="rgo"></ref> тигән китабында (1960), Европа һәм Азия тигән ике материк юҡ, Евразия тигән берәү генә бар, тигән ҡарашты сағылдыра<ref name="rgo"></ref>. Совет фәнендә Европа менән Азия сиге мәсьәләһе 1950—1960-сы йылдарҙа СССР География йәмғиәтенең Мәскәү филиалы эшмәкәрлегендә үҫеш ала. Был юҫыҡта Ю. К. Ефремов (1958), В. И. Прокаев (1960) һәм Э. М. Мурзаев (1963) төп хеҙмәттәрҙең авторҙары булып тора. Ю. К. Ефремов 1958 йылда СССР География йәмғиәте Мәскәү филиалының мәктәп һәм физик география бүлексәһе ултырышындағы докладында, Азия менән Европа араһындағы сик мәҙәни-тарихи мәғәнәгә генә эйә, улар араһында тәбиғи сик юҡ, Урал да, Кавказ да донъяның ике киҫәге араһында сик булып хеҙмәт итә алмай, тип раҫлай<ref name="rgo"></ref>. Һөҙөмтәлә ултырышта бөтә совет дәреслектәрендә сағылыш тапҡан тәҡдим ҡабул ителә<ref name="rgo"></ref>: {| |{{начало цитаты}}Европа менән Азия сиген Уралдың һәм Мугалжарҙың көнсығыш итәге, артабан Эмба йылғаһы, Каспийҙың төньяҡ яры, Кума-Маныч уйпаты һәм Керчь боғаҙы аша Азов диңгеҙен Европа биләмәһендә ҡалдырып үткәреү тәҡдим ителә. {{oq|ru|{{начало цитаты}}Рекомендовать проводить границу Европы и Азии по восточной подошве Урала и Мугоджар, затем по реке Эмбе, по северному берегу Каспия, по Кумо-Манычской впадине и Керченскому проливу, оставляя Азовское море в пределах Европы.}} |} Әлеге ҡарарҙы В. И. Прокаев тәнҡитләй (1960), ул был тәҡдимдең физик-географик тулылыҡ принцибын боҙоуын раҫлай. Уның фекеренсә, был принципҡа ярашлы, сик Урал иленең (тулыһынса Европала ята) көнсығыш ситенән һәм Каспий буйы уйһыулығы менән Туран иленең (Азияға ҡарай) төньяҡ-көнбайыш ситенән үткәрелергә тейеш<ref name="rgo"></ref>}. Ошоға ҡарамаҫтан, В. И. Прокаев был тасуирламаны Азия менән Европа араһындағы сик тип һанамай, сөнки ул йәшәп килгән традицияларға, атап әйткәндә, Урал тауҙарының һыу бүленеше, [[Урал (йылға)|Урал йылғаһы]], Ҙур Кавказдың һыу бүленеше һәм Керчь боғаҙы буйлап үткәрелгән сиккә ҡаршы килә<ref name="rgo"></ref>. Азия менән Европа сиге мәсьәләһенә үҙ хеҙмәтендә совет ғалимы Э. М. Мурзаев (1963) ҡағыла. Донъяның был ике киҫәге араһында сикте антропологик, тарихи, лингвистик һәм этнографик нигеҙҙәрҙә үткәреп булмаҫын билдәләп, ул ике вариант тәҡдим итә. * Беренсе вариант — сәйәси-административ рубеждар нигеҙендә. Уға ярашлы, Азия менән Европа араһындағы сик — Грузия һәм [[Әзербайжан|Азербайжан]]дың ([[Каспий диңгеҙе]] тулыһынса Азияға ҡарай) дәүләт сиктәре, артабан Рәсәй менән Ҡаҙағстандың дәүләт сиктәре буйлап [[Силәбе өлкәһе|Силәбе өлкәһенә]] тиклем бара. Силәбе, Свердловск, Төмән өлкәләре, Ханты-Манси һәм Ямал-Ненец автономиялы округтары тулыһынса Азияға ҡарай. Кар диңгеҙе, был вариант буйынса, тулыһынса Азияға, Яңы Ер архипелагы Европаға инә. * Икенсе вариант — физик-географик рубеждар нигеҙендә.<ref name="rgo"></ref>Ул «Кавказ — Каспий — Урал йылғаһы — Урал һырты» формулаһына нигеҙләнә<ref name="rgo"></ref>. Хәҙерге осорҙа Азия менән Европа араһындаға сик бәхәсле булып ҡалыуын дауам итә. Рәсәй география сығанаҡтарында Европа менән сикте, ҡағиҙә булараҡ, [[Урал тауҙары]] һыу бүленеше, Мугалжар, Эмба йылғаһы, унан һуң [[Каспий диңгеҙе]], Аракс йылғаһы, [[Ҡара диңгеҙ|Ҡара]] һәм [[Мәрмәр диңгеҙе|Мәрмәр]] диңгеҙҙәре, [[Босфор]] һәм [[Дарданелдар]] боғаҙҙары буйлап үткәрәләр. Рәсәйҙә статистик-иҡтисади хисаплауҙарҙа Азия менән Европа сиге [[Архангельск өлкәһе]]нең, [[Коми Республикаһы]]ның, [[Свердловск өлкәһе|Свердловск]] һәм [[Силәбе өлкәһе|Силәбе өлкәләре]]нең көнсығыш административ сиктәре һәм артабан Рәсәй менән [[Ҡаҙағстан]]дың дәүләт сиктәре, [[Дағстан]]дың, [[Ставрополь крайы|Ставрополь]] һәм [[Краснодар крайы|Краснодар]] крайҙарының төньяҡ административ сиктәре буйлап үткәрелә{{sfn|Кондрашов|2008|p=210}}. === Азия менән Африка араһындағы сик === [[Файл:Asia satellite orthographic.jpg|thumb|right|250px|Азия космостан]] Азия менән Африка араһында сикте билдәләүгә тәүге ынтылыштар [[Боронғо Греция]] дәүеренә ҡарай {{sfn|Bhagwat|2009|p=90}}. Ғәҙәттә ул [[Нил]] йылғаһы буйлап үткәрелә, ләкин [[Геродот]] б.э.т. V быуатта [[Мысыр]] территорияһын Азия һәм Африка өлөштәренә бүлеүгә ҡаршы була, шунлыҡтан был сикте Мысырҙың көнбайыш сиге буйлап үткәреп, уны тулыһынса Азияға индерә{{sfn|Bhagwat|2009|p=90}}. Үҙ сиратында [[Страбон]] сикте [[Ҡыҙыл диңгеҙ]] һәм Синай ярымутрауында ятҡан Бардавиль күле тамағы араһындағы [[Урта диңгеҙ]] менән тоташҡан муйын буйлап билдәләй{{sfn|Bhagwat|2009|p=90}}. Боронғо Рим дәүерендә һәм Урта быуаттарҙа ҡайһы бер ғалимдар сикте Суэц муйыны буйлап үткәрә, ләкин күпселек йә Нилды, йә Мысырҙың көнбайыш сиген сик тип һанауҙы дауам итә{{sfn|Bhagwat|2009|p=90}}. Хәҙерге заманда Азия менән Африка араһында сик Суэц муйыны йә [[Суэц каналы]] буйлап үтә. Һөҙөмтәлә, Мысырҙың Синай ярымутрауында урынлашҡан өлөшө — Азияға, ә ҡалған өлөшө Африкаға инә. == География == {| align="center" class="standard" |- | Майҙаны: |43475 мең км² (утрауҙарҙы ла индереп)<ref name="autogenerated1"></ref> |- | Утрауҙарҙың майҙаны: | 2001 мең км² |- | Диңгеҙ кимәленә ҡарата уртаса бейеклек: | 960 метр |- | Диңгеҙ кимәленә ҡарата иң юғары бейеклек: | 8 848 метр ([[Эверест]] тауы) |- | Диңгеҙ кимәленә ҡарата иң тәпәш бейеклек: | −405 метр ([[Үле диңгеҙ]] кимәле) |- | Иң төньяҡ нөктә: | Челюскин мороно<br /> 77° 43' так как<br /> 104° 18' ксш оҙ. |- | Иң көньяҡ нөктә: | Пиай мороно<br />1° 16' так как<br /> 103° 30' ксш оҙ. |- | Иң көнбайыш нөктә: | Баб мороно<br />39° 29' так как<br /> 26° 04' ксш оҙ. |- | Иң көнсығыш нөктә: | Дежнёв мороно<br /> 66° 05' так как <br /> 169° 40' кбш оҙ. |- | Азияның географик үҙәге<br />эргәһендәге ҡалалар: | [[Иркутск]], [[Ҡыҙыл (ҡала)|Ҡыҙыл]] |} Азия [[Төньяҡ Боҙло океан|Төньяҡ Боҙло]], [[Һинд океаны|Һинд]] һәм [[Тымыҡ океан]]дар, шулай уҡ — көнсығышта — [[Атлантик океан]]дың материк эсендәге диңгеҙҙәре ([[Азов диңгеҙе|Азов]], [[Ҡара диңгеҙ|Ҡара]], [[Мәрмәр диңгеҙе|Мәрмәр]], [[Эгей диңгеҙе|Эгей]], [[Урта диңгеҙ]]ҙәр) менән йыуыла. Шуның менән бергә эске аҡманың киң өлкәләре лә бар — [[Каспий диңгеҙе|Каспий]] һәм [[Арал диңгеҙе|Арал]] диңгеҙҙәренең, [[Балхаш]] күленең һ. б. [[Байкал]] күле эсәр һыу боло буйынса донъялағы бөтә күлдәрҙе үтеп китә; [[Байкал]]да донъя эсәр һыу болоноң 20 % тупланған (боҙлоҡтарҙы һанамайынса). [[Үле диңгеҙ]] донъялағы иң тәрән тектоник сөңгөл булып тора (диңгеҙ кимәленән − 405 метр түбән). Азия ярҙары ярайһы уҡ әҙ бүлгеләнгән, ҙур ярымутрауҙар бар — [[Кесе Азия]], [[Ғәрәбстан ярымутрауы|Ғәрәбстан]], [[Һиндостан субконтиненты|Һиндостан]], [[Корея ярымутрауы|Корей]], [[Камчатка]], [[Чукот ярымутрауы|Чукот]], [[Таймыр]] һ. б. Азия ярҙарына янында ([[Зонд утрауҙары|Оло Зонд]], [[Яңы Себер утрауҙары|Яңы Себер]], [[Сахалин]], [[Төньяҡ Ер]], [[Тайвань (утрау)|Тайвань]], Филиппин, Хайнань, Шри-Ланка, Япон утрауҙары һ. б.) ҙур утрауҙар бар, уларҙың бөтәһенең майҙаны бергә 2 млн км². Азия аҫтында дүрт мөһабәт платформа — Ғәрәстан, Һиндостан, Ҡытай һәм Себер платформалары ята.<ref name="БСЭ">{{Из|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F %28%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C %D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%29/|заглавие=Азия (часть света)}}</ref>Б Был донъя киҫәге территорияһының ¾ өлөшөн тауҙар һәм яйлалар биләй, айырыуса бейектәре Үҙәк һәм Урта Азияла тупланған<ref name="БСЭ">{{Из|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F %28%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C %D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%29/|заглавие=Азия (часть света)}}</ref>. Дөйөм алғанда, Азия — бейеклектәрҙең абсолют нөктәләре буйынса ифрат ҡапма-ҡаршылыҡлы төбәк<ref name="БСЭ"></ref>. Бер яҡтан, бында донъяның иң бейек түбәһе — [[Джомолунгма]] тауы (8848 м) урынлашҡан, икенсе яҡтан, иң тәрән сөңгөлдәр — тәрәнлеге 1620 метрға еткән [[Байкал]] күле һәм диңгеҙ кимәленән 392 метрға түбәнерәк Үле диңгеҙ ошо уҡ донъя киҫәгендә<ref name="БСЭ"></ref>. Көнсығыш Азия — әүҙем [[вулкан|янартауҙар]] төбәге. Азия төрлө ҡаҙылма байлыҡтарға (айырыуса — яғыулыҡ-энергетика сеймалына) бай. Азия территорияһында [[Климат|климатты]]ң бөтә төрҙәре лә тиерлек — алыҫ төньяҡтағы арктиктан көньяҡ-көнсығыштағы экваториаль төргәсә. Көнсығыш, Көньяҡ һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияла — муссон климат (Ерҙәге иң дымлы урын — Гималайҙағы Черапунджи төбәге — Азияла урынлашҡан), ә Көнбайыш Себерҙә — континенталь, Көнсығыш Себерҙә һәм Һарыарҡала — ҡырҡа континенталь, ә Үҙәк, Урта һәм Көнбайыш Азияла — уртаса һәм субтропик бүлкәттәрҙең ярымсүл һәм сүл климаты. Азияның Көньяҡ-Көнбайышына тропик сүл климаты хас, ул Азияла иң эҫе урын. ==== Рельефы ==== [[Файл:Европа-Азия.jpg|thumb|Европа менән Азия араһындағы сик]] Азияның алыҫ төньяғын тундралар биләй. Көньяҡтараҡ тайга йәйрәй. Көнбайыш Азияла уңдырышлы ҡара тупраҡлы далалар ята. Үҙәк Азияның Ҡыҙыл диңгеҙҙән алып Монголияға тиклемге ҙур өлөшөн сүлдәр биләй. Уларҙың иң ҙуры — [[Гоби]] сүле. [[Гималай тауҙары]] Үҙәк Азияны Көньяҡ һәм [[Көньяҡ-Көнсығыш Азия]] тропиктарынан айырып тора. [[Гималай тауҙары]] — донъяның бик бейек тау системаһы. Бассейндары Гималайҙа урынлашҡан йылғалар көньяҡтағы баҫыуҙарҙы ләм менән туйындыра, уңдырышлы тупраҡ хасил итә. == Физик-географик районлаштырыу һәм субтөбәктәр == Азияны түбәндәге физик-географик райондарға бүлеү ҡабул ителгән: * [[Көнсығыш Азия]] ([[Корея ярымутрауы]], Япон утрауҙары, Ҡытайҙың көнсығыш өлөшө); * [[Көнбайыш Азия]] (Көньяҡ Кавказ һәм Азия алды ҡалҡыулыҡтары); * [[Төньяҡ Азия]] ([[Себер]] һәм Евразияның төньяҡ-көнсығышы); * [[Урта Азия]] ([[Памир]], [[Тянь-Шань]], [[Туран уйһыулығы]]); * [[Көньяҡ-Көнсығыш Азия]] ([[Һинд-Ҡытай ярымутрауы]] һәм [[Малай архипелагы]]); * [[Көньяҡ-Көнбайыш Азия]] ([[Ғәрәбстан ярымутрауы]] һәм Левант); * [[Көньяҡ Азия]] ([[Һиндостан ярымутрауы]] һәм Шри-Ланка утрауы (Мальдив архипелагы). БМО-ла ҡабул ителгән классификацияға ярашлы, түбәндәге субтөбәктәр айырыла: * Көнсығыш Азия (ҠХР һәм Ҡытай Республикаһын үҙ эсенә алған Ҡытай, Көньяҡ һәм Төньяҡ Корея, Монголия, Япония) * Көнбайыш Азия (Әзербайжан, Әрмәнстан, Бахрейн, Грузия, Израиль, Иордания, Ираҡ, Йемен, Катар, Кипр, Кувейт, Ливан, БҒӘ, Оман, Фәләстин территориялары, Сәғүд Ғәрәбстаны, Сүриә, Төркиә) * [[Көньяҡ-Көнсығыш Азия]] (Бруней, Көнсығыш Тимор, Вьетнам, Индонезия, Камбоджа, Лаос, Малайзия, Мьянма, Сингапур, Таиланд, Филиппин) * Көньяҡ Азия (Афғанстан, Бангладеш, Бутан, Һиндостан, Иран, Мальдив, Непал, Пакистан, Шри-Ланка) * Үҙәк Азия (Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Тажикстан, Төркмәнстан, Үзбәкстан) Шул уҡ ваҡытта был классификация берҙән-бер дөрөҫ тип һаналмай. Башҡа классификациялар ҙа бар, мәҫәлән{{sfn|Duka|2007|p=73-75}}: * Көнсығыш Азия (КХДР, ҠХР, Корея Республикаһы, Тайвань, Япония) * Үҙәк һәм Төньяҡ Азия (Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Монголия, Тажикстан, Төркмәнстан, Үзбәкстан, Рәсәйҙең Азия өлөшө, шулай уҡ ҠХР-ҙың автономиялы өс төбәге — Эске Монголия, Синьцзян-Уйғыр автономиялы районы һәм Тибет) * Көньяҡ-Көнбайыш Азия (Әзербайжан, Әрмәнстан, Афғанстан, Бахрейн, Грузия (өлөшләтә), Израиль, Иордания, Ираҡ, Иран, Йемен, Катар, Кипр, Кувейт, Ливан, БҒӘ, Оман, Сәғүд Ғәрәбстаны, Сүриә, Төркиәнең Азия өлөшө, Мысырға ҡараған Синай ярымутрауы) * Көньяҡ Азия (Бангладеш, Бутан, Һиндостан, Мальдив, Непал, Шри-Ланка) * Көньяҡ-Көнсығыш Азия (Бруней, Көнсығыш Тимор, Вьетнам, Индонезия, Камбоджа, Лаос, Малайзия, Мьянма, Сингапур, Таиланд, Филиппин). == Азия илдәре == Азия территорияһында әлеге ваҡытта тулыһынса йә өлөшләтә урынлашҡан 54 [[Дәүләт|дәүләт]] иҫәпләнә, уларҙың дүртеһе (Абхазия, Ҡытай Республикаһы, Төньяҡ Кипрҙың Төрөк Республикаһы, Көньяҡ Осетия) өлөшләтә генә танылған. Таулы Карабах Республикаһы — танылмаған дәүләт. Рәсәйҙе Азия илдәре исемлегенә индереү бөтәһенән элек уның ошо донъя киҫәгендә урынлашҡан булыуына бәйле (халҡының ҙур өлөшө — Европала, территорияһының ҙур өлөшө — Азияла). Төркиә менән Ҡаҙағстан территоияһы һәм халҡының аҙ өлөшө Европаға ҡарай, шунлыҡтан улар [[Европа|Европа илдәре]] исемлегенә инә (бөтә версиялар буйынса Европа менән Азия сиге).<ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/me.htm|title=The Middle East|last=worldatlas.|first=The Middle East|author=worldatlas|quote=As a point-of-interest, Armenia and Azerbaijan have long been associated with the Middle East, but in recent years, some sources now consider them to be more closely aligned with Europe based on their modern economic and political trends. We have moved in that direction, and the same applies for the island country of Cyprus, as it does for Georgia, the former Russian republic.|accessdate=2012-09-30|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BOkqxfAJ|archivedate=2012-10-14}}</ref>}. [[Европа|Европа илдәрен]]ә йыш ҡына Әзербайжан менән Грузия ла (Ҙур Кавказ аша Европа менән Азия араһында сик үткәргәндә уларҙың бәләкәй генә өлөштәре Европа территорияһына инеп ҡала), [[Европа Берләшмәһе]]нә ингән, ләкин географик яҡтан тулыһынса Азияла ятҡан һәм Европа менән тығыҙ сәйәси һәм мәҙәни бәйләнештәргә эйә булған [[Кипр Республикаһы|Кипр]] ҙа индерелә.<ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/me.htm|title=The Middle East|last=worldatlas.|first=The Middle East|author=worldatlas|quote=As a point-of-interest, Armenia and Azerbaijan have long been associated with the Middle East, but in recent years, some sources now consider them to be more closely aligned with Europe based on their modern economic and political trends. We have moved in that direction, and the same applies for the island country of Cyprus, as it does for Georgia, the former Russian republic.|accessdate=2012-09-30|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BOkqxfAJ|archivedate=2012-10-14}}</ref> {{col-begin}} {{col-3}} * {{Флагификация|Абхазия}} <small>(өлөшләтә танылған республика)</small> * {{Флагификация|Әзербайжан}} (100&nbsp;%<ref name="KumoMan"> Сикте Кум-Маныч уйпаты аша үткәргәндә</ref>-тан 90&nbsp;%-ҡа тиклем территорияһы<ref>Атап әйткәндә, ЦРУ ҡабул иткән илдәр классификацияһына ярашлы ([https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html см.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709035525/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html |date=2016-07-09 }}), Әзербайжан Көньяҡ-Көнбайыш Азияға ҡарай. Илдең бик бәләкәй өлөшө генә Төп Кавказ һыртынан, Европа — Азия сигенең ҡабул ителгән варианттарының береһенән, төньяҡтараҡ ята.</ref><ref> Кавказдан төньяҡтараҡ Азербайжандың Шабран (1739 км²), Кусар (1542 км²), Хачмас (1063 км²), Сиазань (759 км²), Куба (2610 км²) райондары һәм Хызын районының төньяҡ өлөшө (тотош район&nbsp;— 1711 км²) ята. Бөтә майҙан: 9424 км² (Хызын районын тулыһынса индергәндә, өлөшләтә — 8600 км² самаһы йәки Азербайжандың бөтә майҙанының (86 600 км², ТКР-ҙы ла индереп)&nbsp;10&nbsp;%.</ref>) * {{Флагификация|Акротири и Декелия}} <small>([[Бөйөк Британия|Бөйөк Британияның бойондороҡло территорияһы]])</small> * {{Флагификация|Армения}} * {{Флагификация|Афганистан}} * {{Флагификация|Бангладеш}} * {{Флагификация|Бахрейн}} * {{Флагификация|Британская территория в Индийском океане}} <small>([[Бөйөк Британия|Бөйөк Британияның бойондороҡло территорияһы]])</small> * {{Флагификация|Бруней}} * {{Флагификация|Бутан}} * {{Флагификация|Восточный Тимор}} * {{Флагификация|Вьетнам}} * {{Флагификация|Грузия}} <small>(100&nbsp;%<ref name="KumoMan"></ref>-тан 95&nbsp;%-ҡа тиклем территорияһы<ref>Атап әйткәндә, ЦРУ ҡабул иткән илдәр классификацияһына ярашлы ([https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html#Geo см.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016075816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html#Geo |date=2015-10-16 }}), Грузия Көньяҡ-Көнбайыш Азияға инә. Илдең бер бәләкәй өлөшө генә Европа — Азия сигенең ҡабул ителгән варианттарының береһе булған Төп Кавказ һыртынан төньяҡтараҡ ята.</ref><ref>Ҙур Кавказдан төньяҡтараҡ Грузияның түбәндәге райондары (муниципалитеттары) урынлашҡан: Казбеги (1082 км²), Душети муниципалитетының төньяҡ өлөшө (тотошлайы &nbsp;— 2207 км²), Ахмета муниципалитетның төньяҡ өлөшө (тотошлайы&nbsp;— 2982 км²). Был өс муниципалитеттың дөйөм майҙаны&nbsp;— 6271км², уларҙаың Ҙур Кавказдан төньяҡтараҡ ятҡандары&nbsp;— 3700км² самаһы йәки Грузияның бөтә майҙанының (69700км², Көньяҡ Осетия Республикаһын һәм Абхазия Республикаһын индереп) 5&nbsp;%-ы.</ref>)</small> * {{Флагификация|Египет}} <small>(өлөшләтә)</small> * {{Флагификация|Израиль}} * {{Флагификация|Индия}} * {{Флагификация|Индонезия}} <small>(территорияның ҙур өлөшө)</small> * {{Флагификация|Иордания}} * {{Флагификация|Ирак}} * {{Флагификация|Иран}} * {{Флагификация|Йемен}} <small>(территорияның ҙур өлөшө)</small> {{col-3}} * {{Флагификация|Казахстан}}<ref>Европа һәм Азия араһындағы сикте Эмба аша үткәргәндә Европаға Ҡаҙағстан террриторияһының 14&nbsp;%-ы инә; Урал йылғаһы буйлап сикте 1964 йылдан бирле (Лондонда Халыҡ-ара География Союзының XX Конгресы) үткәрмәйҙәр (ҡара: [https://sites.google.com/a/vspu.ru/egf-kafedra-fiziceskoj-geografii-i-geoekologii/interesnye-fakty-o-geografii Физик география һәм геоэкология кафедраһы. «Волгоград дәүләт социаль-педагогия университеты»&nbsp;ФГБОУ ВПО (ФГБОУ ВПО «ВГСПУ») тәбиғәт-география факультеты. География тураһында ҡыҙыҡлы факттар: Европа менән Азия сиге ҡайҙан үтә?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140423073135/https://sites.google.com/a/vspu.ru/egf-kafedra-fiziceskoj-geografii-i-geoekologii/interesnye-fakty-o-geografii |date=2014-04-23 }})</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130912080436/http://www.rgo.ru/2011/02/evro-aziatskaya-granica-istoriya-voprosa-i-sovremennye-predstavleniya/ Урыҫ географик йәмғиәте. А.&nbsp;А.&nbsp;Чибилёв. Европа-Азия сиге: мәсьәләнең тарихы һәм хәҙерге заман ҡараштары. Евразия феномены: бер ҡитғала ике донъя киҫәге]</ref><ref>Европа менән Азия араһындағы сикте (Ҡаҙағстан эсендә) Эмба йылғаһы аша үткәргәндә, унан көнбайыштағы Европа өлөшө түбәндәге территорияларҙы индерер: '''Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе''' (тулыһынса, '''151300 км²''' ашыу); '''Атырау өлкәһе''' (118600 км²; Жылыой районының көньяҡ өлөшөнән тыш&nbsp;— '''103000 км²''' самаһы); '''Аҡтүбә өлкәһенең''' төньяҡ-көнбайыш өлөшө (300600 км²; Шалкар (62200 км²), Ырғыҙ (41500 км²), Айтекебий райондарынан (31300 км²), Байгана районының көньяҡ һәм урта өлөшөнән тыш (61000 км²-нан 40000 км² самаһы )&nbsp;— '''яҡынса 126 000 км²'''). Эмба һәм Орь&nbsp;йылғаларынан көнбайыштараҡ ятҡан территориялар йәмғеһе — '''яҡынса 380 000''' км² йәки илдең тотош территорияһының&nbsp;(2724902 км²) 13,9&nbsp;%-ы </ref>)</small> * {{Флагификация|Камбоджа}} * {{Флагификация|Катар}} * {{Флагификация|Кипр}} * {{Флагификация|Киргизия}} * {{Флагификация|Китай}} ** {{Флагификация|Гонконг}} ** {{Флагификация|Макао}} * {{Флагификация|Тайвань}} <small>(өлөшләтә танылған республика)</small> * {{Флагификация|Кокосовые острова}} <small>([[Австралия|Австралия]]ның бойондороҡло тышҡы территорияһы)</small> * {{Флагификация|Корейская Народно-Демократическая Республика}} * {{Флагификация|Республика Корея}} * {{Флагификация|Кувейт}} * {{Флагификация|Лаос}} * {{Флагификация|Ливан}} * {{Флагификация|Малайзия}} * {{Флагификация|Мальдивы}} * {{Флагификация|Монголия}} * {{Флагификация|Мьянма}} * {{Флаг|Нагорно-Карабахская Республика}} [[Таулы Ҡарабах Республикаһы]] <small>(танылмаған республика)</small> {{col-3}} * {{Флагификация|Непал}} * {{Флагификация|ОАЭ}} * {{Флагификация|Оман}} * {{Флагификация|Остров Рождества}} <small>([[Австралия|Австралия]]ның бойондороҡло тышҡы территорияһы)</small> * {{Флагификация|Пакистан}} * {{Флагификация|Россия}} <small>(территорияның ҙур өлөшө, ләкин халҡының аҙыраҡ өлөшө)</small> * {{Флагификация|Саудовская Аравия}} * {{Флагификация|Сингапур}} * {{Флагификация|Сирия}} * {{Флагификация|Таджикистан}} * {{Флагификация|Таиланд}} * {{Флагификация|Туркменистан}} * {{Флагификация|Турецкая Республика Северного Кипра}} <small>(өлөшләтә танылған республика)</small> * {{Флагификация|Турция}} <small>(территорияның ҙур өлөшө)</small> * {{Флагификация|Узбекистан}} * {{Флагификация|Филиппины}} * {{Флагификация|Шри-Ланка}} * {{Флагификация|Южная Осетия}} <small>(өлөшләтә танылған республика)</small> * {{Флагификация|Япония}} {{col-end}} == Халҡы == Азияға халыҡ һаны үҫешенең бик юғары уртаса йыллыҡ тиҙлеге хас (был күрһәткес буйынса Азия [[Африка]]нан ғына ҡалыша); һуңғы ваҡытта был тиҙлек кәмей төштө һәм 1,3 % тәшкил итә. Азияла донъя халҡының 60 % йәшәй. [[Ҡытай]] менән [[Һиндостан]] халҡының дөйөм һаны донъя халҡының 40 % бирә. 7 дәүләттә 100 миллиондан ашыу кеше йәшәй (үрҙә аталғандарҙан тыш — [[Индонезия]], [[Пакистан]], [[Бангладеш]], [[Япония]] и [[Филиппин]]). Азияла кешелектең төп өс расаһы — монголоид ([[ҡытайҙар]] һ.б.), [[европеоид]] (Көнбайыш Азия халыҡтары) һәм [[негроид]] (Көньяҡ һәм [[Көньяҡ-Көнсығыш Азия]]ның ҡайһы бер халыҡтары) — вәкилдәре  йәшәй. Азияның этник составына төрлөлөк хас. Азияла ҡытай, [[Һиндостан|һинд]], тибет-монгол, урта азиат, вавилон  кеүек боронғо цивилизациялар барлыҡҡа килгән. Көньяҡ һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияның баҫыусылыҡ өсөн ыңғай шарттары хәҙерге халыҡтарҙың байтағына башланғыс һалған. === 20 миллиондан ашыу халҡы илдәр === <div style="height:450px; overflow:auto; font-size:85%;" > {| class="sortable wikitable" style="text-align:right; width:100%;" ! Урын ! Дәүләт ! Халыҡ һаны<br>(Автоматик) ! Донъя халҡынан %-ы<br>(Автоматик шутталыу) ! Сығанаҡ |- | 1 | align="left" | {{Флагификация|Ҡытай}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q148}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q148}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [https://worldbank.org БМО баһаһы] |- | 2 | align="left" | {{IND}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q668}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q668}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [https://censusindia.gov.in Иҫәп алыу] |- | 3 | align="left" | {{IDN}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q252}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q252}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [https://bps.go.id Официаль сайт] |- | 4 | align="left" | {{PAK}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q843}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q843}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [https://pbs.gov.pk Статистика бюроһы] |- | 5 | align="left" | {{Флагификация|Бангладеш}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q902}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q902}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://bbs.gov.bd Иҫәп алыу һөҙөмтәһе] |- | 6 | align="left" | {{RUS}} (Европа өлөшө менән) | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q159}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q159}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [https://rosstat.gov.ru Росстат] |- | 7 | align="left" | {{JPN}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q17}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q17}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://stat.go.jp Статистика департаменты] |- | 8 | align="left" | {{Флагификация|Филиппины}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q928}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q928}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://psa.gov.ph Официаль баһа] |- | 9 | align="left" | {{VNM}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q881}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q881}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://gso.gov.vn Статистика офисы] |- | 10 | align="left" | {{IRN}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q794}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q794}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://amar.org.ir Милли статистика] |- | 11 | align="left" | {{TUR}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q43}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q43}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://turkstat.gov.tr Статистика институты] |- | 12 | align="left" | {{THA}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q869}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q869}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://nso.go.th Милли статистика] |- | 13 | align="left" | {{Флагификация|Мьянма}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q837}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q837}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://mmsis.gov.mm Рәсми баһа] |- | 14 | align="left" | {{KOR}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q884}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q884}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://kostat.go.kr Статистика комитеты] |- | 15 | align="left" | {{IRQ}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q796}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q796}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://cosit.gov.iq Статистика министрлығы] |- | 16 | align="left" | {{AFG}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q889}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q889}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://nsia.gov.af Үҙәк статистика] |- | 17 | align="left" | {{NPL}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q833}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q833}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://cbs.gov.np Статистика департаменты] |- | 18 | align="left" | {{Флагификация|Малайзия}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q833}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q833}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://dosm.gov.my Рәсми сайт] |- | 19 | align="left" | {{SAU}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q851}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q851}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://stats.gov.sa Статистика идаралығы] |- | 20 | align="left" | {{UZB}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q265}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q265}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [https://stat.uz Статистика агентлығы] |- | 21 | align="left" | {{YEM}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q230}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q230}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://cso-yemen.org Үҙәк статистика бюроһы] |- | 22 | align="left" | {{PRK}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q423}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q423}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [https://un.org БМО баһаһы] |- | 23 | align="left" | {{Флагификация|Шри-Ланка}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q854}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q854}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://statistics.gov.lk Статистика департаменты] |- | 24 | align="left" | {{SYR}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q858}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q858}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [http://cbssyr.sy Үҙәк статистика бюроһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120213406/http://cbssyr.sy/ |date=2021-01-20 }} |- | 25 | align="left" | {{KAZ}} | {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q232}}}} | {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q232}}|%s||plain=false}} / 8150000000 * 100 round 2}} % | [https://stat.gov.kz Статистика бюроһы] |} </div> === Башҡа Азия дәүләттәре === <div style="height:500px; overflow:auto; font-size:85%;" > {| class="sortable wikitable" style="text-align:right; width:100%;" ! Урын !! Дәүләт !! Халыҡ һаны<br>(Автоматик) !! Донъя халҡынан %-ы !! Сығанаҡ |- | 26 || {{Флагификация|Камбоджа}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q424}}}} || 0.21 % || [http://nis.gov.kh Милли статистика] |- | 27 || {{AZE}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q227}}}} || 0.12 % || [https://stat.gov.az Дәүләт статистикаһы] |- | 28 || {{Флагификация|ОАЭ}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q878}}}} || 0.12 % || [https://fcsc.gov.ae Федераль статистика үҙәге] |- | 29 || {{ISR}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q801}}}} || 0.12 % || [https://cbs.gov.il Үҙәк статистика бюроһы] |- | 30 || {{HKG}} (ҠХР)<ref>Ҡытай Халыҡ Республикаһы составындағы Автономиялы территория.</ref> || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q8646}}}} || 0.09 % || [https://www.censtatd.gov.hk Статистика департаменты] |- | 31 || {{TJK}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q865}}}} || 0.12 % || [http://stat.tj Статистика агентлығы] |- | 32 || {{JOR}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q810}}}} || 0.14 % || [http://dos.gov.jo Статистика департаменты] |- | 33 || {{LAO}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q819}}}} || 0.09 % || [http://lsb.gov.la Статистика бюроһы] |- | 34 || {{KGZ}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q813}}}} || 0.09 % || [http://stat.kg Милли статистика комитеты] |- | 35 || {{Флагификация|Сингапур}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q334}}}} || 0.07 % || [https://singstat.gov.sg Статистика департаменты] |- | 36 || {{TKM}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q874}}}} || 0.08 % || [https://un.org БМО баһаһы] |- | 37 || {{GEO}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q230}}}} || 0.05 % || [http://geostat.ge Статистика милли хеҙмәте] |- | 38 || {{LBN}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q822}}}} || 0.07 % || [http://cas.gov.lb Үҙәк статистика ширҡәте] |- | 39 || {{Флагификация|Палестина}}<ref>Ғәззә секторын һәм Иордан йылғаһының Көнбайыш ярын үҙ эсенә ала.</ref> || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q219060}}}} || 0.07 % || [https://pcbs.gov.ps Үҙәк статистика бюроһы] |- | 40 || {{ARM}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q399}}}} || 0.04 % || [https://armstat.am Статистика комитеты] |- | 41 || {{OMN}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q842}}}} || 0.06 % || [https://ncsi.gov.om Милли статистика үҙәге] |- | 42 || {{KWT}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q817}}}} || 0.05 % || [http://csb.gov.kw Үҙәк статистика бюроһы] |- | 43 || {{MNG}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q711}}}} || 0.04 % || [https://1212.mn Милли статистика офисы] |- | 44 || {{QAT}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q846}}}} || 0.03 % || [https://psa.gov.qa Планлаштырыу һәм статистика] |- | 45 || {{BHR}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q398}}}} || 0.02 % || [https://iga.gov.bh Мәғлүмәт һәм электрон хөкүмәт] |- | 46 || {{TLS}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q574}}}} || 0.02 % || [https://statistics.gov.tl Статистика милли дирекцияһы] |- | 47 || {{CYP}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q229}}}} || 0.02 % || [http://mof.gov.cy Статистика хеҙмәте] |- | 48 || {{BTN}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q917}}}} || 0.01 % || [http://nsb.gov.bt Милли статистика бюроһы] |- | 49 || {{MAC}} (ҠХР) || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q14773}}}} || 0.01 % || [https://dsec.gov.mo Статистика һәм халыҡ иҫәбе] |- | 50 || {{Флагификация|Бруней}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q921}}}} || 0.01 % || [http://deps.gov.bn Иҡтисади планлаштырыу] |- | 51 || {{Флагификация|Мальдивы}} || {{formatnum: {{#property:P1082|from=Q826}}}} || 0.01 % || [https://statisticsmaldives.gov.mv Статистика бюроһы] |- | — || '''Барлығы''' || {{formatnum: {{#expr: {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q148}}|%s||plain=false}} + {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q668}}|%s||plain=false}} + {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q252}}|%s||plain=false}} + {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q843}}|%s||plain=false}} + {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q902}}|%s||plain=false}} + {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q159}}|%s||plain=false}} + {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q17}}|%s||plain=false}} + {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q928}}|%s||plain=false}} + {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q881}}|%s||plain=false}} + {{#invoke:String|replace|{{#property:P1082|from=Q794}}|%s||plain=false}} + 1200000000 }}}} || '''59 %''' || '''БМО баһаһы''' |} </div> == Һылтанмалар == {{Викиһаҡлағыс|Asia}} {{Навигация |Тема = Азия |Портал = |Викитека = }} * {{ВТ-ЭСБЕ|Азия, материк}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * {{книга|автор=Bhagwat S.B.|заглавие=Foundation of geology|издательство=Global Vision Publishing Ho|год=2009|том=1|страниц=218|isbn=8182202752|ref=Bhagwat}} * {{книга|автор=Duka C.|заглавие=World Geography|издательство=Rex Bookstore, Inc.|год=2007|страниц=218|isbn=971234696X|ref=Duka}} * {{книга|автор=Кондрашов А.П.|заглавие=Новейшая книга фактов: для самых умных и любознательных в вопросах и ответах : в 3-х томах|издательство=RIPOL classic|год=2008|том=1|страниц=494|isbn=538600347X|ref=Кондрашов}} * {{книга|автор=Чубарьян А.О.|заглавие=Российский европеизм|место=М.|издательство=ОЛМА-ПРЕСС|год=2005|страниц=416|isbn=5-224-05369-2|ref=Чубарьян}} * [http://www.csr-nw.ru/upload/file_category_695.pdf Азия интеграцияһында Рәсәйҙең ҡатнашыуы ]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Регионы}} {{Азия илдәре}} {{Яҡшы мәҡәлә|География}} [[Категория:Азия]] [[Категория:Донъя ҡитғалары]] lkxzzl5lzzreromr97aauxyrcrpfh4m 0 67939 1302370 1291101 2026-08-10T16:18:07Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302370 wikitext text/x-wiki {{Ил |Башҡортса исеме = Албания Республикаһы |Төп исеме = Republika e Shqipërisë |Төп килеш = Албания |Герб = Coat of arms of Albania.svg <!-- |Герб урынына= --> |Девиз = Ti Shqipëri më jep nder më jep emrin shqipëtar |Гимн исеме = Hymni i Flamurit |Аудио = Hymni i Flamurit instrumental.ogg |Дәуләт идараһы = [[Парламентская республика]]<ref name="atlas mira">Атлас мира. Государства и территории мира. Справочные сведения. — Роскартография, 2010. — С. 14. — ISBN 978-5-85120-295</ref> <!-- |Дәүләт дине= --> |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 21|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 19|lon_min = 59|lon_sec = 0 |region = AL |CoordScale = |Картала = Location Albania Europe.png |Карьала2 = |Бойондороҡһоҙлоҡ яулауы = |Тел = [[Албан теле|албанса]] |Азатлыҡ ваҡыты = [[28 ноябрь]] [[1912 йыл]] |Азатлыҡ алынған = [[Ғосман империя]]һынан |Башҡала = [[Тирана]] |Иң ҙур ҡалалары = [[Тирана]], [[Шкодер]], [[Влёра]], [[Дуррес]], [[Эльбасан]] |Етәкселәр вазифалары = |Етәкселәр = |Күрше илдәр = [[Черногория]], [[Төньяҡ Македония]], [[Греция]] |Идара итеү формаһы = |Территория буйынса урын = 138 |Территорияһы = 28 748 |% һыу өҫтө = 4,8% |Этнохроним = Албан |Халыҡ буйынса урын = 130 |Халыҡ һаны = {{спад}}2 831 741<ref name="autogenerated1"/> |Шутлау йылы = 2011 |Халыҡ тығыҙмаһы = 126,6 |ЭТП = 23,860 млрд<ref name="CIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html ЦРУ (2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |date=2011-06-04 }}</ref> |ЭТП һанау йылы = 2010 |ЭТП буйынса урын = 115 |ЭТП һәр кешегә = 8000<ref name="CIA"/> |КПҮИ = {{рост}} 0,749<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_complete.pdf|lang=en|title=Human Development Report 2013|year=2013|publisher=United Nations Development Programme|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IqDzz4je|archivedate=2013-08-13}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818132717/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_complete.pdf |date=2013-08-18 }}</ref> |КПҮИ һанау йылы = 2013 |КПҮИ урын = 70 |КПҮИ-ны кимәле = <span style="color:#090;">высокий</span> |Акса = [[албан легы|лек]] ([[Общероссийский классификатор валют|ALB, код 8]]) |Домен = [[.al]] |ISO = ALB |Телефон коды = 355 |Сәғәт урауы = +2 }} '''Алба́ния''' ({{lang-alb|Shqipëria}}), йәки '''Алба́ния республикаһы''' ({{lang-alb|Republika e Shqipërisë}} [ɾɛpuˈblika ɛ ʃcipəˈɾiːs]) — [[Балҡан ярымутрауы]]ның көнбайыш яғында урынлашҡан дәүләт. [[2009]] йылдан [[НАТО]] ағзаһы. төньяҡ-көнсығышта [[Сербия]] менән, төньяҡта [[Черногория]] менән, көнсығышта [[Төньяҡ Македония]] менән һәм көньяҡ-көнсығышта [[Греция]] менән сикләшә. Дәүләттең майҙаны — 28 748 км². Халыҡ һаны — 2 831 741 ([[2011 йыл]]). Халыҡтың 95%-ты милләте буйынса албандар, 3 % гректар һәм ҡалған 2 % башҡа милләттәр (румындар, сиғандар, сербтар, македонлылар). Хөкүмәт етәксеһе — президент (Kryetarët). Дәүләт парламенты Кувенд (Kuvendi) тип атала. Ул 140 депутаттан тора (100 депутат һайлау буйынса, 40 депутат партия теҙмәләре буйынса). Депутаттар 4 йылға һайлана йәки тәғәйенләнә. Ил [[НАТО]] ағзаһы. == Физик-географик ҡылыҡһырлама == [[Файл:Albania map-ru.svg|thumb|right|Албания картаһы]] {{main|География Албании|Албанияның файҙалы ҡаҙылмалары}} Албания Көньяҡ [[Европа]]ла [[Балҡан ярымутрауы]]нда урынлашҡан һәм 28 748 км² майҙанды биләй<ref name="Albania pdf">{{cite web| author=Eftimi, R. |url=http://aguas.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf|title=Some Considerations on Seawater-freshwater Relationship in Albanian Coastal Area|publisher=ITA Consult}}</ref>. Төньяҡ-көнбайышта уны [[Адриатик диңгеҙ]] һыуҙары, көньяҡ-көнбайыштан — [[Ион диңгеҙе]] һыуҙары йыуа. Икеһе лә [[Урта диңгеҙ]]ҙең өлөшө булып торалар. Көнбайыш өлөшөндә уйһыулы өлкә урынлашҡан, ҡалған ерҙәре (яҡынса 70 %) — урманлы һәм таулы райондар. Илдең территорияһы төньяҡ киңлектең 42-се һәм 39-сы параллелдәре араһында, шулай уҡ көнсығыш оҙонлоҡтоң 21-се һәм 19-сы меридиандары араһында. Албанияның иң төньяҡ нөктәһе Вермош ауылы (42°35' так как), иң көньяҡ нөктәһе — Конисполь ҡалаһы (39°40' т. к.). Илдең иң көнбайыш нөктәһе — кеше йәшәмәгән Сазани утрауы (19°16' к. о.), иң ситке көнсығыш нөктәһе — Верник ауылы (21°1' к.с. о.)<ref>{{cite web |url=http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/publikime/Tregues%20sipas%20qarqeve2006.pdf |deadlink=yes |title=Tregues Sipas Qarqeve Indicators by Prefectures |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724163040/http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/publikime/Tregues%20sipas%20qarqeve2006.pdf |archivedate=2011-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724163040/http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/publikime/Tregues%20sipas%20qarqeve2006.pdf |date=2011-07-24 }}</ref>. Албанияның иң бейек түбәһе — Кораб тауы (2764 м.). Көнбайыштан көнсығышҡа оҙонлоғо ни бары 148 км, төньяҡтан көньяҡҡа — 340 км. [[Файл:Gjipe beach, Albania.JPG|thumb|left|[[Адриатик диңгеҙ|Адриатик]] һәм [[Ион диңгеҙе|Ион]] диңгеҙҙәре ҡушылған ерҙә урынлашҡан [[Гипе (каньон)|Гипе]] каньоны]] Албанияның ҙур өлөшөн тауҙар һәм ҡалҡыулыҡтар биләй, улар ил территорияһының бөтә оҙонлоғо һәм киңлеге буйынса төрлө йүнәлештәрҙә һуҙылғандар. Төньяҡта Төньяҡ-Албан Альптары, көнсығышта Кораб тауҙары, көньяҡ-көнсығышта Пинд тауҙары, көньяҡ-көнбайышта Акрокераунский тауҙары һәм үҙәктә Скандерберг тауҙары иң эре тау һырттары булып торалар. Күп һанлы һәм ҙур күлдәрҙең булыуы Албания географияһының иң мөһим үҙенсәлеге булып тора. Илдең төньяҡ-көнбайышында, Черногория менән сигендә урынлашҡан Шкодер күле — Көньяҡ Европала иң ҙур күл<ref>{{cite web|last=Bolevich|first=Maria|title=Largest lake in southern Europe under threat from "eco-resort"|url=https://www.newscientist.com/article/2116873-largest-lake-in-southern-europe-under-threat-from-eco-resort/|website=newscientist.com|lang =en|date=2017-01-03}}</ref>. Уның өстән бер өлөшө һәм яр буйының 57 км-ы Албанияныҡы. Көньяҡ-көнсығышта ҡалҡыулыҡта Охридское күле (Төньяҡ Македония менән бүлешә) урынлашҡан, ул донъяла иң боронғо даими йәшәгән күлдәрҙең береһе<ref>{{cite web|title=Natural and Cultural Heritage of the Ohrid region|url=http://whc.unesco.org/en/list/99|website=whc.unesco.org|pages=UNESCO|lang =en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.investinmacedonia.com/page.aspx?language=&page=O25QDpgVFLj9Bfg/vkoGyw== |deadlink=yes |title=Lake Ohrid; Invest in Macedonia – Agency for Foreign Investments of the Republic of Macedonia |author= |date= |website=InvestInMacedonia.com |accessdate=2019-06-05 |archiveurl=https://archive.today/20080914032610/http://www.investinmacedonia.com/page.aspx?language=&page=O25QDpgVFLj9Bfg/vkoGyw== |archivedate=2008-09-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081212221812/http://www.investinmacedonia.com/page.aspx?language=&page=O25QDpgVFLj9Bfg%2FvkoGyw%3D%3D |date=2008-12-12 }}</ref>. 289 м тәрәнлектә, флораһы һәм фаунаһы үҙенсәлекле, шуға күрә ЮНЕСКО-ның һаҡлауы аҫтында. Артабан көньяҡҡа табан Оло һәм Кесе Преспа күлдәре һуҙыла, улар Балҡанда иң бейек күлдәрҙең береһе булып торалар. Албанияның йылғалары башлыса илдең көнсығышында баш алалар һәм көнбайышта Адриатик диңгеҙгә ҡоялар. Албанияның иң оҙон йылғаһы Дрин, ул үҙенең ике үре: Ҡара һәм Аҡ Дрин ҡушылған урында башлана, дәүләттең төньяҡ биләмәһенән аға. Вьоса — Европала һуңғы тейелмәгән иң эре йылғалар системаһының береһе. Албанияның башҡа мөһим йылғаларына Мати, Шкумбини һәм Семани инә. == Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы == [[Файл:Golden_eagle_(13434882845).jpg|thumb|right|Бөркөт — милли символ һәм Албания хайуаны]] Үҙенең географик [[Урта диңгеҙ]]ҙең үҙәгендә урынлашыуы һәм климатының, геологик һәм гидрологик шарттарының күп төрлөлөгө арҡаһында Албания бай һәм контраслы биотөрлөлөккә эйә<ref>{{cite web |title=Mediterranean Basin Biodiversity Hotspot |url=https://www.cepf.net/sites/default/files/mediterranean-basin-2017-ecosystem-profile-english_0.pdf |website=cepf.net |pages=1–339 |lang =en|date=2017-07}}</ref><ref>{{cite web|title=BIODIVERSITY IN ALBANIA REPORT ON NATIONAL SITUATION OF BIODIVERSITY IN ALBANIA|url=http://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf|website=macfungi.webs.com|pages=2|lang=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306024211/https://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf |date=2021-03-06 }}</ref>. Ул илдә 14 милли парк, 1 диңгеҙ паркы, 4 һыулы-һаҙлыҡлы биләмә, 1 биосфера ҡурсаулығы һәм төрлө категориялы 786 һаҡланған тәбиғәт биләмәһе булыуы иҫәбенә һаҡлана<ref>{{cite web |title=Albania's Biodiversity and Protected Areas An Executive Summary |url=http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf |website=al.undp.org |lang=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181008214412/http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf |date=2018-10-08 }}</ref>. Албанияның тауҙары һәм ҡалҡыулыҡтары, йыраҡлыҡтары арҡаһында, төрлө хайуандарға: илдең ике иң әһәмиәтле юҡҡа сығып барыусы төрөн (һеләүһен һәм һоро айыу), шулай уҡ ҡырағай бесәйҙәр, һоро бүре, ерән төлкө, сүл бүреһе,ҡарағош һәм илдең милли хайуаны бөркөттө лә индереп, йәшәү өсөн иң кәрәкле урман, ағастар һәм үлән менән ҡапланғандар<ref>{{cite web|author=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministry of Tourism and Environment]]|title=FIFTH NATIONAL REPORT OF ALBANIA TO THE UNITED NATIONS CONVENTION ON BIOLOGICAL DIVERSITY (CBD)|url=https://www.cbd.int/doc/world/al/al-nr-05-en.pdf|website=cbd.int|pages=4|lang =en}}</ref><ref>{{cite web|author=UNECE|title=Albania Environmental Performance Reviews|url= http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/epr/epr_studies/AlbaniaII.pdf|website=unece.org|pages=141|lang =en}}</ref><ref>{{cite web |title=On the status and distribution of the large carnivores (Mammalia: Carnivora) in Albania |url= http://www.catsg.org/balkanlynx/07_library/7_2_publications/Pdfs/Bego_2000_Status_and_distribution_of_large_carnivores_in_Albania.pdf |website=catsg.org |location=Tirana |pages=4 |lang =en}}</ref><ref>{{cite web |title=Die potentielle Verbreitung der Wildkatze (Felis silvestris silvestris) in Österreich als Entscheidungsgrundlage für weitere Schutzmaßnahmen |url=https://www.wildkatze-in-oesterreich.at/pages_file/de/62/Habitateignung-Felis-silvestris-silvestris-Da-sarah-friembichler.pdf |website=wildkatze-in-oesterreich.at |location=Salzburg |pages=19 |lang=de }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909073952/https://www.wildkatze-in-oesterreich.at/pages_file/de/62/Habitateignung-Felis-silvestris-silvestris-Da-sarah-friembichler.pdf |date=2018-09-09 }}</ref>. === Файҙалы ҡаҙылма байлыҡтары === Албания территорияһында [[нефть]], [[тәбиғи газ]], [[күмер]], [[хром]], [[баҡыр]], [[никель]] сыҡҡан урындар бар. Эстуарийҙар (һыу баҫыу һөҙөмтәһендә һыу аҫтында ҡалыусы йылға тамағы), күлдәр, һаҙлыҡтар алһыу фламинго, ваҡ баклан һәм бик һирәк осрай торған, илдең иң мөһим ҡошо пеликандар өсөн йәшәү мөхите булып хеҙмәт итәләр<ref>{{cite web|author=Protection and Preservation of Natural Environment in Albania|title=Albanian Nature|url=http://www.ppnea.org/albanian_nature.html|deadlink=yes|website=ppnea.org|lang=en|accessdate=2019-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180831152920/http://ppnea.org/albanian_nature.html|archivedate=2018-08-31}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831152920/http://ppnea.org/albanian_nature.html |date=2018-08-31 }}</ref>. Илдең хайуандар донъяһы өсөн ҙур әһәмиәткә эйәләр. [[Урта диңгеҙ]] тюлень-монахы, ҙур башлы ташбаҡалар һәм йәшел ташбаҡалар яр буйы һыуҙарында һәм ярҙарында үҙҙәренең нәҫелен сығаралар. [[Файл:Gjiri_Skaloma_Beget._Karaburun.jpg|thumb|left|[[Ҡараморон-Сазан]] диңгеҙ паркы]] Үҫемлектәр географияһы тәңгәлендә Албания территорияһы Голарктика батшалығының бер өлөшө булып тора, уның Циркумбореаль һәм Урта диңгеҙ өлкәләрендә урынлашҡан. Ул шартлы рәүештә Палеарктика экологик зонаһының дүрт ер экологик төбәгенә бүленә: Иллирия япраҡлы урмандары, Балҡан ҡатнаш урмандары, Пинд ҡатнаш урмандары һәм Динара ҡатнаш урмандар<ref>{{cite web|author=NaturAL|title=Albania towards NATURA 2000|url=http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|website=natura.al|location=Tirana|pages=1|lang=en|accessdate=2019-06-05|archive-date=2020-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615025544/http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|deadlink=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170311223347/http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000 |date=2017-03-11 }}</ref><ref>{{cite web|title=The National Parks Of Albania The fifteen national parks in Albania encompass an area of 210,668.48 hectares which accounts for about 3.65% of the overall territory of the country |url= http://www.worldatlas.com/articles/the-national-parks-of-albania-protecting-the-natural-treasures-of-the-country.html|website=worldatlas.com|lang =en}}</ref>. Албанияла башлыса Урта диңгеҙ һәм евразия үҫемлектәр донъяһына ҡараған яҡынса 3500 төр үҫемлек осратырға мөмкин. Илдә дарыу үҫемлектәрен ҡулланыусы халыҡ медицинаһының бай традициялары барлыҡҡа килгән. Дауа үләндәрен һәм дарыу препараттарын әҙерләгәндә 300-ҙән кәм булмаған үлән үҫемлектәре ҡулланыла<ref>{{cite web |author=[[Министерство окружающей среды (Албания)|Ministry of Environment]] |title=GAP ANALYSIS FOR NATURE PROTECTION LEGAL ACTS ON WILD FAUNA CONSERVATION AND HUNTING (Albania) |url=https://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/FINAL%20GAP.pdf |website=al.undp.org |pages=86–99 |lang=en |accessdate=2019-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181014204539/https://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/FINAL%20GAP.pdf |archivedate=2018-10-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181014204539/https://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/FINAL%20GAP.pdf |date=2018-10-14 }}</ref>. Аҡ шыршы, имән, бук һәм ҡарағайҙар — Албания урмандарының төп ағас төрҙәре. === Файҙалы ҡаҙылма байлыҡтары === Албания территорияһында [[нефть]], [[тәбиғи газ]], [[күмер]], [[хром]], [[баҡыр]], [[никель]] ятҡылыҡтары бар. == Климаты == Ғинуарҙа уртаса температура — +8-9 °C, июлдә — +24-25 °C. Яуым-төшөм — йылына 800—2000 мм. Илдең яр буйы (көнбайыш) өлөшөнөң климаты — урта диңгеҙ климаты, көнсығышҡа табан континенталь климатҡа күсә. Яр буйында июлдә уртаса температура — +28-ҙән +32° С-ҡа тиклем, ғинуарҙа — +8-ҙән +10° С-ҡа тиклем. Яр буйындағы юғары йәйге температура даими иҫкән [[Урта диңгеҙ]] бризы арҡаһында еңел кисерелә. Туристик миҙгел май айынан сентябргә тиклем дауам итә, шулай уҡ октябрь һәм апрель айҙарында ла уңайлы һауа шарттары. Йылына яҡынса 300 ҡояшлы көн. Иртә яҙ һәм ҡара көҙ ямғырҙар яуа. Албания тауҙарында климат күпкә һалҡын — ҡыш температура −20° С-ҡа тиклем төшөргә мөмкин. == Тарихы == Боронғо ваҡытта Албания ерҙәрендә иллирия, тракия һәм грек ҡәбиләләре йәшәгән, бер нисә грек колонияһы булған. Иллирия һуғышынан һуң был ерҙәр Рим империяһының Далмация, Македония һәм Мезин виләйәттәренә керәләр. 1190 йылда Ҡуя ҡалаһының Прогон Барбер кенәзлеген төзөй, был беренсе албан дәүләте була. XVI быуатта хәҙерге албан ерҙәрен Ғосманлы империяһы яулап ала, төрөктәр бында хакимлыҡ итә. 1912 йылда, Балкан һуғыштарынан һуң, Албания мөстәҡиллеге тураһында иғлан итә. 1912 йылдың 28 ноябрендә көньяҡ Веранда үткән Бөтә албан конгрессында Влера мәжлесе ойошторола. Һикһән өс кешенән торған Йыйылма илдең бәйһеҙлеген иғлан итә һәм Ваҡытлы хөкүмәт ойоштора. Хөкүмәт ойоштороу тураһында ҡарарҙы Мәжлестең икенсе сессияһында, йәғни 1912 йылдың 4 декабрендә ҡабул итәләр. Ул 10 ағзанан тора, уны 1914 йылдың 22 ғинуарына тиклем Исмәғил Камали етәкләй. Шул уҡ ваҡытта хөкүмәт Ултырыш эшсәнлеген күҙәтеп торор өсөн Сенат тигән органы ла булдыра, унда Мәжлестең 18 ағзаһы хеҙмәт итә. Аланияның бәйһеҙлеген 1913 йылдың 29 июлендә Лондон конференцияһында таныйҙар. Яңы барлыҡҡа килгән Албания кенәзлегенең сиктәрен билдәләгәндә ул осорҙоң демографик үҙенсәлектәре иҫәбенә алынмай ҡала. Шул уҡ йылдың 15 октябрендә Аланияның үҙ сәйәси институттары тәртипкә килеп еткәнсе эшен дәүләт ҡарар өсөн халыҡ-ара контроль комиссияһы ҡорола. Ул Веранда урынлаша. Албания кенәзлегенең беренсе көс структураһы булараҡ, халыҡ-ара жандармерия ойошторола. Ноябрь айында беренсе жандармдар илгә килеп етә. Албания кенәзе Вильһельм Вид кенәзлектең беренсе кенәзе итеп һайлана. 1939 йылда Италия Албанияны баҫып ала һәм бында Бөйөк Албанияны төзөй, ә 1943 йылда ул Германия протекторатына әүерелә. Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң [[Әнүәр Ходжа|Әнүәр Хәли Ходжа]] етәкселегендәге Хеҙмәт фирҡәһе хакимиәткә килә, ил коммунистик юлына баҫа, изоляция сәйәсәтен индерә. 1991 йылда Албания Халыҡ Социалистик Республикаһы урынына хәҙерге Албания Республикаһы барлыҡҡа килә. == Сәйәси структураһы == {{main|Государственный строй Албании}} === Башҡарма власть === Албания парламент республикаһы булы тора. Формаль рәүештә дәүләт башлығы президент (Kryetarët), парламент тарафынан 5 йылға һайлана. Бер үк кеше ике мөҙҙәттән дә ашыу президент вазифаһын биләй алмай. 2017 йылдың 24 июленән Илир Мета илдең президенты. Башҡарма органы — Баш министрҙан (Kryeministër) һәм министрҙарҙан торған Министрҙар Советы (i Ministrave Këshilli). Ул түбәндәге министрлыҡтарҙы үҙ эсенә ала: {{col-begin}} {{col-6}} * йәмәғәт эштәре, транспорт һәм телекоммуникациялар * мәғариф һәм фән * тирә-яҡ мөхит, урман һәм һыу ресурстары хәҡимиәте * ауыл хужалығы, туҡланыу һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау * социаль-хеҙмәт эштәре һәм тигеҙ мөмкинлектәр * туризм, мәҙәниәт, йәштәр һәм спорт * финанстар {{col-6}} * иҡтисад, сауҙа һәм энергетика * юстиция * сит ил эштәре * оборона * инновациялар һәм мәғлүмәт-коммуникация технологиялары * һаулыҡ һаҡлау * Европа интеграцияһы * эске эштәр {{col-6}} {{col-end}} == Закон сығарыу власы == Албанияла юғары закондар сығарыу органы булып Парламент — 140 ағзанан торған бер палаталы Халыҡ йыйылышы (алб. Kuvendi i ShqipërisëI Shqipërisë Kuvendi)тора. 100 депутат бер мандатлы округтарҙа мажоритар система буйынса (ике турҙа), 40 депутат дүрт процентлы кәртә менән партия исемлектәре буйынса һайлана. Депутаттарҙың вәкәләттәр мөҙҙәте — 4 йыл == Сәйәси партиялар == Албанияның партия-сәйәси структураһы юғары дәрәжәлә полярлашҡан. Һул центристик Социалистик партия (АСП) һәм уң центристик Демократик партия (АДП) өҫтөнлөк итәләр. АСП элекке ходжаистик АПТ-нан, АДП — 1990—1992 йылдарҙағы киң антикоммунистик хәрәкәттән килеп сыҡҡан. Демократтар һәм социалистар власта даими рәүештә сиратлашалар. Уларға оҡшаш йүнәлештәге ҙур булмаған партиялар ылыға (АСП-ға — Албания Социал-демократик партияһы, АДП-ға — Албания Республика партияһы, АРП). АСП-нан айырылған, әммә АДП менән берләшкән Интеграция өсөн социалистик хәрәкәт (СДИ) «өсөнсө көс» булып сығыш яһай. Идеологик риторикала радикаль булған, әммә аныҡ сәйәси роле бер мәғәнәле булмаған Албания Коммунистар партияһы (АКП) сәйәси спектрҙа ситтәрәк тора. АСП-ның етәксе эшмәкәрҙәре —Фатос Нано, Эди Рама; АДП-ның — Сали Бериша, Люльзим Баша, СДИ-ның — Илир Мета, СДПА-ның — Скендер Гинуши, Энгел Бейтай, АРП-ның — Сабри Годо, Фатмир Медиу, АКП-ның — Хюсни Милоши, Кемаль Чичолари. == Суд власы == Конституцион надзор органы — Конституцион Суд (Kushtetuese Gjykata), юғары суд инстанцияһы — Юғары суд (Gjykata Lartë e), прокурор күҙәтеүе органы — Генераль Прокуратура (Përgjithshme Prokuroria e), судьялар вазифаһына кандидатуралар һайлау өсөн орган — Юғары юстиция советы (Drejtësisë Këshilli Lartë i i), һайлауҙар үткәреүҙе ойоштороу өсөн орган — Үҙәк һайлау комиссияһы (i Zgjedhjeve Komisioni Qendror). == Административ бүленеше == [[Файл:AlbaniaNumberedPrefectures.png|120px|left|thumb|Албанияның административ картаһы]] {{main|Административное деление Албании}} Албания территорияһы 12 өлкәгә бүленгән (алб. qark, күплектә — qarqe), улар элегерәк 36 округҡа (алб. rreth, күплектә — rrethe, ретu) һәм 373 муниципалитетҡа бүленгән булған. Һәр округтың бер нисә муниципалитеттан торған үҙенең советы булған. 2015 йылда административ-территориаль реформа үткәрелә, уның һөҙөмтәһендә административ бүленеш үҙгәрә, өлкәләр һаны элеккесә ҡала, әммә хәҙер улар, составына коммуналар ингән, 61 муниципалитетҡа бүленә<ref>[http://www.statoids.com/ual.html Counties of Albania]{{ref-en}}</ref>. == Халҡы == Халыҡ һаны — 2 831 741 кеше (2011 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу)<ref name=autogenerated1>[http://census.al/ 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614022313/http://census.al/ |date=2012-06-14 }}</ref>, шул уҡ ваҡытта 2001 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса халыҡ һаны 3 069 275 кеше тәшкил иткән. Ун йыл дауамында халыҡ һаны 7,7 % -ҡа кәмегән. Халыҡ һаны кәмеүенең төп сәбәптәре — киң масштаблы миграция һәм тыуымдың кәмеүе. Даими йәшәүсе халыҡ һаны: 1 421 810 ир кеше — 50,2 %, 1 931 409 ҡатын-ҡыҙ — 49,8 % Йыллыҡ артымы — 0,3 % (илдән эмиграция юғары кимәлдә)<ref>[http://ru.worldstat.info/Europe/Albania/Vital_statistics Естественное движение населения Албании]</ref>. Ҡала халҡы — 53,7 % (2011 йыл мәғлүмәттәре буйынса<ref name=autogenerated1 />), ауыл халҡы һаны — 46,3 %. Халыҡ иҫәбен алыу тарихында тәүге тапҡыр (2011) илдә албан халҡы ҡалала ауыл ерендәгегә ҡарағанда күберәк йәшәй. Этник составы: [[албандар]] — 95 %, гректар — 3 %, башҡа милләттәр (румындар, [[Сиғандар|сиғандар]], [[сербтар]], македонлылар) — 2 %. 1990 йылдың апрель айында илдә [[йәһүд]] диаспораһы йәшәүҙән туҡтай: һуңғы 11 йәһүд Израилгә китә<ref>«[[Эхо планеты|Эхо планеты»]] № 17, 1990 год.</ref>. == Дин == {{Main|Албанияла ислам}} [[XX быуат]] башында Албанияла [[христиандар]] һәм [[мосолмандар]] араһында нисбәт тиң тиерлек — 47 % [[Католик|католиктар]] һәм православие динендәгеләр һәм 53 % [[мосолмандар]]<ref>E. Barbarich, Albanie, Enrico Voghera ed., Rome, 1905</ref>. 2010 йылда, Дж. Г. Мелтондың «Дин энциклопедияһы» мәғлүмәттәре буйынса, [[мосолмандар]] Албания халҡының 63%-ын христиандар — 31%-ын, кәферҙәр һәм атеистар — 5%-ын тәшкил итә<ref name="encyc">{{книга|автор = [[Мелтон, Джон Гордон|J. Gordon Melton]] |часть= Albania | заглавие=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices |ответственный= [[Мелтон, Джон Гордон|J. Gordon Melton]], Martin Baumann |место=Oxford, England |издательство=ABC CLIO |год=2010 |страниц= 3200 |страницы = 61—65 | isbn = 1-57607-223-1}}</ref>. Ислам сөнниҙәрҙән һәм бекташтарҙан ғибәрәт. Христиандар яҡынса ике тигеҙ төркөмгә — католиктарға (490 мең) һәм православие динендәгеләргә (475 мең) бүленә. Протестанттарҙың күпселеге (20 мең) төрлө пятидесятниктар сиркәүҙәренең мәхәллә кешеләре. АҠШ Дәүләт департаменты мәғлүмәттәренә ярашлы, дини тормошта һәм ғибәҙәтханаларҙа ғибәҙәттә әүҙем ҡатнашҡан кешеләрҙең өлөшө 25%-тан 40 %-ҡа тиклем тәшкил итә<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90160.htm State.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828091818/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90160.htm |date=2010-08-28 }}, Freedom of Religion 2007</ref>. == Мәҙәниәт == {{main|Культура Албании}} === Байрамдары === — Республика көнө — илдә 1946 йылдың 11 ғинуарынан башлап йыл һайын билдәләнә торған, иң әһәмиәтле милли байрамдарҙың береһе<ref name="vprazdnik.ru">[http://vprazdnik.ru/prazdniki/albania/ Праздники Албании в проекте праздники 2010 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105160645/http://vprazdnik.ru/prazdniki/albania/ |date=2010-01-05 }}</ref>. — Албания бойондороҡһоҙлоғо көнө — 28 ноябрҙә байрам ителә. Ҡағиҙә булараҡ, төрлө илдәрҙә дипломатик вәкиллектәр ҙә был көнгә арнап тантаналы кисәләр үткәрәләр. — Тереза әсәне беатификациялау көнө — 19 октябрҙә милли байрам булараҡ билдәләнә. == Архитектура һәм һынлы сәнғәт == Албанияла донъяуи һынлы сәнғәт бары тик [[XIX быуат]] аҙағында ғына барлыҡҡа килгән; уның нығыныуы, тәү сиратта, Кола Идромено (1860—1939) исеме менән бәйле. Албан һынлы сәнғәтенең сәскә атыуы һуғыштар араһындағы осорға тура килә, бер юлы бер нисә сәнғәт мәктәбе барлыҡҡа килә. Уларҙың иң ҙуры Зеф Коломби етәкселегендәге Шкодер мәктәбе. [[Әнүәр Ходжа]] идара иткән осорҙа Албания һынлы сәнғәтендә социалистик реализм принцибы өҫтөнлөк итә. Был диктаторҙың илгә көсләп таҡҡан үҙенең шәхси ҡарашы була: «Албандарҙың аллалары һәм боттары юҡ, әммә идеалдары бар — был Маркс, Энгельс, Ленин һәм Сталин исемдәре һәм эштәре». Шул уҡ ваҡытта Әнүәр Ходжаның шәхес культы ла һиҙелә һәм киң хуплана. Албанияла билдәле рәссамдарҙың ил лидеры образын кәүҙәләндергән бик күп һүрәттәре һаҡлана: «Плоть от плоти своего народа», рәссам — Зеф Шоши (Zef Shoshi), 1976 й.; «Основана партия», рәссам — Шабан Хюсса (Shaban Hysa), 1974 й.; «С мыслями о борьбе за светлое будущее», рәссам — С. Шола (S. Sholla), 1976 й.; «11 января 1946 года», рәссам — В. Килица (V. Kilica, был көндә илдә беренсе демократик һайлауҙар барышында һайланған Учредителдәр йыйылышы, халыҡ ихтыярын белдереп, бер тауыштан Албанияны Халыҡ Республикаһы тип иғлан итә һәм [[Әнүәр Ходжа]] етәкселегендә яңы хөкүмәт һайлай); «Провозглашение Республики», рәссам — Фатмир Хаджиу (Fatmir Haxhiu), 1974 й.; «Беседа с местными жителями» (Kucakë, 1943 йылдың йәйе); «Провозглашение Республики», рәссам — Фатмир Хаджиу (Fatmir Haxhiu), 1974 й. Шул ваҡыттағы иң күрһәтмә һәм дөйөм асыҡ албан социалистик реализм сәнғәте өлгөһө — «Shqiptarët» төҫлө панноһы (1981). Ул Скандерберг майҙанында урынлашҡан Милли тарихи музей (Muzeu Historik Kombëtar) бинаһы фасадында, ҡәтғи социалистик реализм традицияларында башҡарылған. Паннола албан халҡының бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәш тарихының йыйылма образы сағылдырылған. Бында был көрәштең бөтә этабын да күрергә мөмкин: Скандерберг яугирҙәре, милли телде һәм яҙма булдырыуҙы, ҡыҙыл партизандар бригадаһы яугирҙәрен… Панноның үҙәк өлөшөндә — ҡулына Албанияның милли флагын тотҡан тыуған ил һаҡсыһы фигураһы, өҫтөнән винтовка аҫҡан милли кейемдәге ҡыҙ (әсә-Албания образы), һәм интеллигентлы эшсе-хеҙмәткәр. === Бункерҙар һәм хәрби нығытмалар === [[Файл:Bunker in Albanian Alps.jpg|thumb|Албанияла бункер]] Әнүәр Ходжа ҡырҡ йыл идара итеү дауамында, [[Икенсе донъя һуғышы]] тамамланғандан алып 1985 йылдың апрелендә вафат булғанға тиклем, Албанияла бетондан бункерҙар төҙөү эше алып барыла. 700 меңдән ашыу, илдең 4 кешеһенә берәр бәләкәй бункер төҙөлә. Улар менән бөтә ил тулған. Бункерҙар тығыҙлығы — бер квадрат километрға 24 дана. Бәләкәй бункерҙар дошман һөжүм итеүе иң ихтимал булған урындарҙа төркөмдәр менән 3-әр һәм унан да күберәк урынлашҡан. Уларҙы хәҙер бөтә ерҙә лә, шул иҫәптән ҡалаларҙа һәм, йорт ишеге алдарында осратырға мөмкин. [[Файл:Albania triple bunker.jpg|thumb|Албанияла өсәрле бункер]] [[Файл:Albania bunker 2.jpg|thumb|Ярым емерек бункер]] [[Файл:Albanian Bunker.jpg|thumb|Бункер-торлаҡ]] Пехота өсөн тәғәйенләнгән бәләкәй бункерҙар етерлек булмай; артиллерия расчёты өсөн тәғәйенләнгән ҙур бункерҙар күп төҙөлгән. Бындай бункерҙар башлыса сик буйлап һәм диңгеҙ яры буйлап урынлашҡандар. Дуррес районында бындай бункерҙарҙы пляжда осратырға мөмкин, улар душ бүлмәһе, кафе, сисенеү бүлмәһе йәки склад итеп үҙгәртеп ҡоролғандар.Ҡайһы берҙәрендә ҡунаҡхана төҙөлгән. Доттарҙан тыш, тере көстәр һәм техника өсөн нығытмалар төҙөлгән. Бындай ҡоролмалар, нигеҙҙә, тауҙар һәм ҡалҡыулыҡтар эсендә төҙөлгән. Ходжаның фекеренсә, унда ауыр бронетехника һәм пехота авиация һөжүменән һаҡланырға тейеш була. Уларҙың күбеһе эшләнеп бөтмәгән һәм бетондан инеү урыны төҙөлөшө стадияһында. Хәҙер уларҙы албандар шәхси маҡсатта ҡулланалар: склад, сусҡа аҙбары, көнкүреш бүлмәләре, бильярд ҡуйыу өсөн урын. Әлбиттә [[Әнүәр Ходжа]] үҙен дә ҡайғырта. Оҙонлоғо бер нисә йөҙ метр булған төп бункер уның тыуған ҡалаһы Гирокастрала төҙөлә. Партия етәкселәре өсөн нығытмалар баш ҡала [[Тирана]]ла, Дайти тауында төҙөлә. Ерҙәге нығытмаларҙан тыш, 2 нығытма һыуҙа төҙөлә. Уларҙың ике инеү һәм сығыу урындары һыулы туннель менән тоташтырылған, һәм ярҙамсы биналар менән эшләнгән. Улар һыу аҫты кәмәләрен йәшереү, ремонтлау һәм кәрәк-яраҡ менән тәьмин итеү өсөн тәғәйенләнгәндәр. Шундай объекттарҙың береһендә Адриатикала совет разведкаһы урынлашҡан булған. Шундай уҡ һыу аҫты кәмәләренең ер аҫты базалары [[Ҡырым]]да, Балаклавала бар. Шулай уҡ 50-гә тиклем самолет һыйҙырырға һәләтле ер аҫты аэродромы төҙөлә. [[2012 йыл]]да ил хөкүмәте кимәлендә «үткән заман артефакттарын» бөтөрөү тураһында ҡарар ҡабул ителә. Ошо ваҡыттан алып бункерҙар һүтелә башлай. Беренсе сиратта, уларҙы пляждарҙан, ҡалаларҙан, юлдарҙан һәм туристар күҙенә эләгергә мөмкин булған урындарҙан алалар. == Мәғариф == Коммунистик режим урынлаштырылыр алдынан Албанияла халыҡтың наҙанлылыҡ кимәле яҡынса 85 % тип баһалана. Һуғыштар араһындағы осорҙа ил уҡыу йорттарына һәм белемле кадрҙарға ҡытлыҡ кисерә. Әммә, 1944 йылда власҡа [[Әнүәр Ходжа]] етәкселегендә коммунистик хөкүмәт килгәндән һуң, дәүләт грамотаһыҙлыҡты бөтөрөү буйынса ҙур тырышлыҡ күрһәтә башлай. Ҡәтғи ҡағиҙә индерелә: 12 йәштән 40 йәшкә тиклемге уҡый-яҙа белмәгән һәр кеше, был күнекмәләргә эйә булыу өсөн, махсус дәрестәргә йөрөргә тейеш була. Шул ваҡыттан алып илдә наҙанлыҡ кимәле һиҙелерлек кәмей<ref>Zickel, Iwaskiw, 1994</ref>. Бөгөн Албанияла грамоталылыҡ кимәле 98,6 %: 99,2 % ир-егеттәр араһында һәм 98,3 % ҡатын-ҡыҙҙар араһында тип баһалана<ref>CIA World Factbook: Albania</ref>. 1990-сы йылдарҙа белем биреү хеҙмәттәрен күрһәтеү кимәле, албандарҙың күпләп ауылдан ҡалаға күсеүе менән бәйле, ҙур үҙгәрештәр кисерә. Албанияның иң боронғо университеты булған [[Тирана университеты]] [[1957 йыл]]да ойошторолған. <!-- === Музыка === === Балет === --> === Театр === Албан театры башы беҙҙең эраға тиклем икенсе мең йыллыҡта [[Балҡан ярымутрауы]]нда йәшәгән боронғо иллирия ҡәбиләләре мәҙәниәтенә барып тоташа<ref name="te1">Театральная энциклопедия. Гл. ред. С. С. Мокульский М.: Советская энциклопедия, 1961, Том 1</ref>. [[XIX быуат]] башынан [[Шкодер]], Корча, [[Тирана]], Эльбасан, Гирокастра ҡалаларында һәүәҫкәр театр труппалары булған. Хәҙерге театр сәнғәте партизан отрядтарында фашистарға ҡаршы көрәш йылдарында барлыҡҡа килә<ref name="bre1">Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравец. Т. 1. А — Анкетирование. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2005. — 766 с.: ил.: карт.</ref>. === Кино === {{main|Кинематограф Албании}} [[Ғосман империяһы]]нан бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң ғына [[1912 йыл]]да Албанияға сәнғәттең был яңы төрө тураһында мәғлүмәт үтеп инә. 1945 йылда Албанияла беренсе кинематография институты асыла, һуңынан ул тәүге албан киностудияһына әүерелә, унда 1953 йылда «Великий воин Албании Скандербег» эпик драмаһы төшөрөлә (совет Мосфильмы менән хеҙмәттәшлектә). Был фильм [[1954 йыл]]да Канн кинофестивалендә режиссура өсөн премия ала. === Мифология === {{main|Албанская мифология}} == Иҡтисады == {{main|Экономика Албании}} Албания — уртаса үҫешкән аграр-индустриаль дәүләт<ref>{{книга |часть=Албания |заглавие=Энциклопедический географический словарь |ответственный=отв. редакторы Е. В. Варавина и др |место=М. |издательство=[[Рипол-классик]] |год=2011 |страницы=23 |серия=Словари нового века |isbn=978-5-386-03063-6 |тираж=5 000 |ref=Варавина}}</ref>; [[Европа]]ла иң ярлы илдәрҙең береһе, оҙаҡ йылдар халыҡ-ара изоляцияла була, был Көнбайыш Европаның үҫешкән илдәре менән тотороҡло сауҙа-иҡтисади мөнәсәбәттәр булдырыуға ҡамасаулай. Хәҙерге ваҡытта был, ил иҡтисадына сит ил инвестициялары етешмәүҙә сағыла. Эске тулайым продукт күләме 2013 йылда — 12,9 млрд $ (ППС буйынса халыҡтың йән башына 10,52мең $<ref>{{cite web|url = http://data.worldbank.org/country/albania|title = World Development Indicators: Albania}}</ref>, донъяла 131-се урын; [[Европа]]ла [[Молдова]]ны ғына артта ҡалдырып, Босния-Герцеговина менән арттан икенсе урынды бүлешәләр. Халҡының 25%-ы түбән кимәлдәге фәҡирлектә. 2021 йылдың 1 ғинуарынан айлыҡ минималь эш хаҡы күләме 30 000 лек (брутто) һәм 26 640 лек (нетто) тәшкил итә, был ярашлы рәүештә $297,01 (брутто) һәм $263,75 (нетто), ә сәғәтләп 172,4 лек ($1,71) тәшкил итә. 30 000 лектан кәм эш хаҡына килем һалымы һалынмай<ref>[https://www.monitor.al/merret-vendimi-nga-1-janari-paga-minimale-30-mije-leke-per-174-ore-pune-ne-muaj/ Merret vendimi/ Nga 1 janari paga minimale 30 mijë lekë, për 174 orë pune në muaj |Revista Monitor<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://shqiptarja.com/lajm/qeveria-vendos-nga-1-janari-2021-rritet-paga-minimale-ne-30-000-leke Qeveria merr vendim, nga 1 janari 2021 rritet paga minimale në 30 000 lekë — Shqiptarja.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://rrogaime.al/paga/paga-minimale-e-arkivuar Paga minimale — Shqipëri — Rrogaime.al<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619193546/https://rrogaime.al/paga/paga-minimale-e-arkivuar |date=2020-06-19 }}</ref><ref>[http://ata.gov.al/2021/01/02/paga-minimale-do-te-jete-30-mije-leke/ Paga minimale do të jetë 30 mijë lekë — ATSH<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115032336/http://ata.gov.al/2021/01/02/paga-minimale-do-te-jete-30-mije-leke/ |date=2021-01-15 }}</ref><ref>[https://seenews.com/news/albanias-govt-approves-increase-of-bottom-monthly-wage-to-30000-leks-240-euro-725217 Albania’s govt approves increase of bottom monthly wage to 30,000 leks (240 euro)<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://albfinance.com/llogaritesi-i-pages/ Llogaritësi i Pagës — AlbFinance<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210114220700/https://albfinance.com/llogaritesi-i-pages/ |date=2021-01-14 }}</ref><ref>[https://www.kreatx.com/salary-calculator/#salary Salary Calculator — Kreatx<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115061051/https://www.kreatx.com/salary-calculator/#salary |date=2021-01-15 }}</ref><ref>[https://www.iliriaestate.com/llogaritja-e-pages Kalkulatori i pages — llogaritja e ndalesave<!-- Заголовок добавлен ботом -->]{{Недоступная ссылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Албанияла Кейтец индексы (илдә минималь һәм уртаса эш хаҡы араһындағы нисбәт) 2019 йылға ҡарата (уртаса — 60 494 лек, минималь — 26 000 лек<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /><ref name="автоссылка3" /><ref name="автоссылка4" /><ref>https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef18005en.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831133204/https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef18005en.pdf |date=2020-08-31 }}</ref><ref>[http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=earn_mw_cur&lang=en]</ref>) яҡынса 43 %. Өстөнлөктәре: ил тотороҡло баҙар иҡтисадына уңышлы күскән. Инфляция түбән (1,9 %)<ref name="IMFWEOAL">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=86&pr.y=5&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=914&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PCPIPCH&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[Международный валютный фонд]] |website=IMF.org |accessdate = 2019-04-11}}</ref>. Иҡтисади үҫеш темпы сағыштырмаса юғары (Европа буйынса уртасанан юғары) һәм түбән дәүләт бурысы (Европа буйынса уртасанан түбән). Шулай уҡ илдә, Европа илдәре менән сағыштырғанда, сағыштырмаса арзан һәм яҡшы белемле эшсе көс бар. Эшһеҙлек кимәленең ҡырҡа кәмеүе һәм эшсе көстәр етешмәүе көсәйеү шарттарында, 2019 йыл торошо буйынса, иҡтисади үҫеш темптарының әкренәйеүе эш хаҡы артыуын тотҡарламай. Насар яҡтары: сеймал базаһы ярлы; коррупция көслө. Баҙар реформаһы яй бара. Инфраструктураға һәм НИОКР-ға (Фәнни-тикшеренеү һәм тәжрибә-конструкторлыҡ эштәренә) инвестиция күләме бәләкәй. Иң ҙур проблема (Европаның башҡа сағыштырмаса ярлы илдәре: [[Украина]], [[Белоруссия]], [[Молдова]] һәм башҡаларҙағы кеүек) — эшкә яраҡлы эшсе көстәргә ҡытлыҡтың йылдан-йыл артыуы һәм пенсионерҙар һанының артыуы. Сәбәбе түбән тыуым һәм халыҡтың башҡа, байыраҡ илдәргә эмиграцияһы юғары булыуы менән бәйле. 2009 йылда иҡтисад структураһы (ВВП өлөшө): — ауыл хужалығы — 20,6 %; — сәнәғәт — 18,8 %; — хеҙмәтләндереү өлкәһе — 60,6 %. Ауыл хужалығына эшләүселәрҙең 58%-ы, сәнәғәткә — 15%-ы, ә хеҙмәтләндереү өлкәһенә — 27%-ы йәлеп ителгән. Эшһеҙлек кимәле — 12 % (2009 йылда). Ауыл хужалығында [[бойҙай]], [[кукуруз]], [[картуф]], [[йәшелсә]], [[емеш-еләк]], шәкәр сөгөлдөрө, [[виноград]], [[ит]], [[һөт]] продукттары етештерелә. Сәнәғәттә — аҙыҡ-түлек эшкәртеү, текстиль һәм кейем; ағас эшкәртеү, нефть һәм тимер мәғдәне сығарыу, цемент етештереү, гидроэнергетика. === Тышҡы сауҙа === [[2017 йыл]]да экспорт<ref>{{Cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/alb/ |title=Внешняя торговля Албании на https://atlas.media.mit.edu |accessdate=2019-02-13 |archive-date=2017-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014194904/http://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/alb/ |deadlink=yes }}</ref> — 2,39 млрд $: аяҡ кейеме, хромит мәғдәндәре, ферроиретмәләр, эшкәртелмәгән нефть, ауыл хужалығы продукцияһы (башлыса емеш-еләк, йәшелсә, тәмәке). Төп һатып алыусылар: [[Италия]] — 48 % (1,15 млрд $), [[Ҡытай]] — 7,4 % (177 миллион $), [[Испания]] — 5,3 % (127 миллион $), [[Франция]] — 4,7 % (113 миллион $) һәм [[Германия]] — 4,7 % (111 миллион $). 2017 йылда импорт — 4,21 млрд $: автомобилдәр һәм башҡа ҡорамалдар, нефть продукттары, дарыу, мал һәм малсылыҡ продукцияһы, текстиль һәм ҡулланыу тауарҙары. Төп һатып алыусылар: [[Италия]] — 30 % (1,28 млрд $), [[Төркиә]] — 9,9 % (416 миллион $), [[Греция]] — 9,7 % (391 миллион $), [[Германия]] — 8 % (336 миллион $) һәм [[Ҡытай]] — 7,4 % (311 миллион $). Албания тышҡы сауҙаһының географик бүленеше (2014 йылда)<ref>Максакова М. А. Тенденции развития экономического сотрудничества России и стран Западных Балкан. Диссертация на соискание учёной степени кандидата экономических наук. — М., 2015. — С. 40 — 41. Режим доступа: http://mgimo.ru/science/diss/maksakova-ma.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815011247/http://mgimo.ru/science/diss/maksakova-ma.php |date=2016-08-15 }}</ref>: * ЕБ илдәре — 66,0 % (5079-ҙа миллион $); * [[Ҡытай]] — 6,1 % (465 миллион $); * [[Төркиә]] — 6,1 % (465 миллион $); * [[Америка]] илдәре — 3,8 % (294 миллион $); * [[Африка]] илдәре— 1,5 % (117 миллион $); * [[Рәсәй]] — 1,5 % (115 миллион $). === Транспорт === Ил территорияһы буйынса маршрут таксиҙары, автобустар һәм поездар йөрөйҙәр. «Фургон» тип аталған маршрут таксиҙары, — транспорттың иң популяр төрө. Маршрут таксиҙары булып аҡ-ҡыҙыл төҫкә буялған, туғыҙ — һәм унике урынлы мини-автобустар, улар барлыҡ булған урындар биләнеп бөткәс юлға сығып китәләр. Һәр ҡалала бер йәки бер нисә «фургон» станциялары бар. Муниципаль автобустар расписание буйынса юллана. Улар шулай уҡ, нигеҙҙә, көндөҙгө 3-4 сәғәткә тиклем йөрөйҙәр. Албания ҡалалары араһында поездарҙа йөрөргә мөмкин. Тимер юл бәйләнеше Тирананы, Дурресты, Шкодерҙы, Поградецты, Влераны һәм Эльбасанды бәйләй. Иң йәнле хәрәкәт Тирана һәм Дуррес араһында — көнөнә алты поезға тиклем. Башҡа йүнәлештәрҙә тәүлегенә бер-ике генә поезд ҡаралған. === Телефон бәйләнеше === Илдә өс кеҫә телефоны операторы эшләй: Eagle Mobile, Vodafone һәм AMC Mobile. == Демография == == Иҡтисады == Албания — уртаса үҫешкән аграр-индустриаль дәүләт<ref>{{книга |часть=Албания |заглавие=Энциклопедический географический словарь |ответственный=отв. редакторы Е. В. Варавина и др |место=М. |издательство=[[Рипол-классик]] |год=2011 |страницы=23 |серия=Словари нового века |isbn=978-5-386-03063-6 |тираж=5 000 |ref=Варавина}}</ref>; Европала иң ярлы илдәрҙең береһе, оҙаҡ йылдар халыҡ-ара изоляцияла була, был Көнбайыш Европаның үҫешкән илдәре менән тотороҡло сауҙа-иҡтисади мөнәсәбәттәр булдырыуға ҡамасаулай. Хәҙерге ваҡытта был ил иҡтисадына сит ил инвестициялары етешмәүҙә сағыла. == Башҡортостан менән бәйләнеш == == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} {{Библиоинформация}} {{Navboxes (beta) |navbar = plain |state = collapsed |title = Албания |titlestyle = background:{{цвет|Албания}} |list = {{Балҡан ярымутрауы илдәре}} {{Европа илдәре}} {{Ислам хеҙмәттәшлеге ойошмаһы}} {{Урта диңгеҙ буйы өсөн союз}} {{Европа Советы}} {{ОЧЭС}} {{НАТО}} }} [[Категория:НАТО дәүләттәре]] [[Категория:Албания|*]] b1ryy2h0jotrimz2yegr31q6d1h92q9 0 73948 1302415 1287479 2026-08-11T00:29:14Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302415 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Bangkok_Night_Wikimedia_Commons.jpg|мини|300x300пкс|Бангкок]] [[Файл:Chao Phraya River 2, Bangkok, Thailand.jpg|мини|300x300пкс|Киске Чаупхрая йылғаһынан күренеш]] '''Бангкок''' ({{lang-th|กรุงเทพฯ, กรุงเทพมหานคร}}) — [[Таиланд]]тың баш ҡалаһы. [[Тай теле]]ндә ҡаланың тағы бер атамаһы бар — Круңтһеп Маханаҡон йәки Фәрештәләр ҡалаһы. Чаупхрая йылғаһының түбән ағымында урынлашҡан. Бангкок — [[Азия]]лағы иң ҙур ҡалаларҙың береһе, унда 8 миллион халыҡ йәшәй. Дин яғынан күпселекте [[Буддизм|Будда динендәгеләр]] тәшкил итә. Шулай уҡ [[мосолмандар]] ҙа байтаҡ — ҡалала 100-ҙән артыҡ [[мәсет]] бар. '''Бангкок'''<ref>{{Словарь географических названий зарубежных стран|36}}</ref>, Таиландта '''Крунгтеп''' атамаһы ҡулланыла<ref>{{Словарь географических названий зарубежных стран|179}}</ref> ({{Lang-th|กรุงเทพฯ}}, ''Крунгтхеп''<ref>Инструкция по передаче на картах географических названий Таиланда. — М., 1966. — С. 20.</ref> йәки กรุงเทพมหานคร, ''Махов Накхон Тхеп Крунг''<ref>Полный вариант названия: ''Крунг Тхеп Маханакхон Амон Раттанакосин Махинтараюттхая Махадилок Пхоп Ноппарат Ратчатхани Буриром Удомратчанивет Махасатан Амон Пиман Аватан Сатит Саккатхаттийя Витсанукам Прасит'' ({{Lang-th|กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยา มหาดิลกภพ นพรัตนราชธานีบูรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์}}), перевод: ''город ангелов, великий город, город — вечное сокровище, неприступный город бога Индры, величественная столица мира, одаренная девятью драгоценными камнями, счастливый город, полный изобилия грандиозный королевский дворец, напоминающий божественную обитель, где царствует перевоплощенный бог, город, подаренный Индрой и построенный Вишнукарном''</ref>) — [[баш ҡала]] һәм [[Таиланд]]тың иң эре ҡалаһы, ҡалала 5,6 млн кеше (2011) йәшәй. Донъяла иң оҙон ҡала исеме булараҡ Гиннестар рекорды китабына эләгә. Бангкок Чаупхрая йылғаһының көнсығыш ярында, [[Сиам ҡултығы]]на ҡушылған ергә яҡын йәйрәп ята. Көньяҡ-Көнсығыш Азия ҡалалары араһында (шул иҫәптән иҡтисади яҡтан) иң йылдам үҫешкән ҡала. 1,5 мең км² ашыу майҙанды биләй. Урындағы халыҡ үҙ ҡалаһын [[Сингапур]] һәм [[Гонконг]] кеүек ҡалалар менән ярыша алған региональ үҙәк тип һанай. Шулай уҡ Бангкок донъя ҡалалары туристары өсөн иң мауыҡтырғыс ҡала булып һанала<ref name="tatnews">{{Cite web|url=http://www.tatnews.org/bangkok-2nd-top-global-city-destination-first-asia-pacific-mastercard-index-shows/|title=TAT News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150524064836/http://www.tatnews.org/bangkok-2nd-top-global-city-destination-first-asia-pacific-mastercard-index-shows/|archivedate=2015-05-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524064836/http://www.tatnews.org/bangkok-2nd-top-global-city-destination-first-asia-pacific-mastercard-index-shows/ |date=2015-05-24 }} — Bangkok 2nd top global city destination, but first in Asia-Pacific, MasterCard index shows</ref>. Баш ҡала округы һәм биш күрше провинция (Нонтхабури, Самутпракан, Патхумтхани, Самутсакхон һәм Накхонпатхом) берлектә Оло Бангкок агломерацияһын барлыҡҡа килтерә. == Топонимикаһы == {{Listen|filename=Th-Bangkok ceremonial name.ogg|title=Полное официальное название (тайск.)}} Ҡаланың тулы рәсми атамаһы — ''Крунг Тхеп Маханакхон Амон Раттанакосин Махинтараюттхая Махадилок Пхоп Ноппарат Ратчатхани Буриром Удомратчанивет Махасатан Амон Пиман Аватан Сатит Саккатхаттийя Витсанукам Прасит'' (тай. <span lang="th">กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยามหาดิลก ภพนพรัตน์ ราชธานีบุรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์ มหาสถาน อมรพิมาน อวตารสถิต สักกะทัตติยะ วิษณุกรรมประสิทธิ์</span>), атамаһын «фәрештәләр ҡалаһы, бөйөк ҡала, мәңгелек хазина-ҡала, Индра Хоҙайҙың буйһонмаҫ ҡалаһы, туғыҙ аҫыл таш менән бүләкләнгән донъя йөҙөндәге мөһабәт баш ҡала, Индра бүләк иткән һәм Вишвакарман төҙөгән Аллаһ кәүҙәләнешендәге батша идара иткән илаһи төйәкте хәтерләткән бәрәкәт тулы мөһабәт король һарайы, бәхетле ҡала» тип аңларға була. Бангкоктың әлеге исеме донъяла 168 хәрефтән торған иң оҙон географик атама булараҡ [[Гиннесстың рекордтар китабы]]на индерелгән<ref>{{Cite web|title=Record Application Search}}</ref>. Йышыраҡ ҡыҫҡартылған атамаһы ҡулланыла — «Крун Тхеп». Тай уҡыусылары баш ҡаланың рәсми исемен ятлайҙар, әммә, шул уҡ ваҡытта, бик һирәктәр ҡаланың тулы атамаһына аңлатма бирә ала, сөнки тулы исемдәге күп кенә һүҙҙәр иҫкергән һәм көндәлек ҡулланышта хәҙерге ваҡытта файҙаланмай. Баш ҡаланың тулы рәсми исемен хәтерләгән тайҙарҙың күбеһе «Крунг Тхеп Маханакхон» (กรุงเทพมหานคร, 1989 год), авторы — [[Асании-Васан Чотикул]] (อัสนี-วสันต์ โชติกุล) йыры ярҙамында иҫләй. Хәҙерге инглиз теленә эшләнгән тәржемә (инглиз теленән — урыҫ, артабан башҡорт тәржемәһе эшләнгән) тулы түгел. Тәржемәлә тай оригиналының боронғолоғо һәм мәғәнәһен биреү ауырлығы арҡаһында тотош строфалар юҡҡа сыҡҡан. Тай телендә һөйләшкән күп кенә кеше атама мәғәнәһен аңлап етмәй. Бангкоктың тантаналы атамаһы боронғо хикәйәт рәүешендәге туғыҙ строфалы шиғырҙан ғибәрәт. {| class="wikitable" !Тай !Әйтелеше !Башҡортса !Аңлатмалар |- |กรุงเทพมหานคร |Крунг Тхеп Маханакхон |Изге тәхет бөйөк ҡала |«Крунг» (баш ҡала) + «теп» (Аллаға оҡшаған) |- |อมรรัตนโกสินทร์ |Амон Раттанакосин |Үлемһеҙ династияныҡы |«Раттанакосин» — Чакри династияһы дәүере |- |มหินทรายุธยา |Махинтараюттхая |Еңелмәҫ терәк |Индраның «Udhaya» күк ҡалаһына ишара |- |มหาดิลกภพ |Махадилок Пхоп |Донъя йөҙөндә изге майлау |Индуист тилакаһы образы |- |นพรัตนราชธานีบูรีรมย์ |Ноппарат Ратчатхани Буриром |Туғыҙ иҫ киткес хазина ҡалаһы |Буддизмдағы туғыҙ камиллыҡ сифаттары; «наваратна» — символ булараҡ 9 ташлы биҙәүес |- |อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน |Удомратчанивет Махасатан |Бөйөк Хаким һарайы урыны |Һүҙмә-һүҙ «ил» |- |อมรพิมานอวตารสถิต |Амон Пиман Аватан Сатит |Ожмах илаһилар йорто |Һүҙмә-һүҙ «аватарҙар» |- |สักกะทัตติยะ |Саккатхаттийя |Күк батшаһы васыят иткән |Сакка (Шакра) — Индраның альтернатив ырыу исеме |- |วิษณุกรรมประสิทธิ |Витсанукам Прасит |Барлыҡҡа килтереүсе тарафынан төҙөлгән |Оригиналда «Вишнукарман» (Вишну-булдырыусы), әммә хәҙерге ваҡытта йышыраҡ Вишвакарман тип ҡабул ителгән |} == Тарихы == Тәүҙә Бангкок ҙур булмаған сауҙа үҙәгенән һәм порттан ғибәрәт булған, ул ваҡытта Банг Макок (''Makok Bang'') тигән исем йөрөткән — ҡара емеш («bang» — йылға буйында урынлашҡан ауыл һәм «makok» — ҡара емеш) үҫкән урын. Банг Макок ул ваҡыттағы Таиланд баш ҡалаһы — Аютия ҡалаһын — хеҙмәтләндергән. Дөрөҫөрәге, әлеге фрукттың исеме макок ({{Lang-th|มะกอก}}), уның ағастары ''Ват Макок'' ғибәҙәтханаһы территорияһында үҫкән (хәҙерге Ват Арун),<ref name="bkkstudy">{{Китап|автор=พลาดิศัย สิทธิธัญกิจ|заглавие=История Бангкока от периода Аютии до Ратанокасина|место=Бангкок|издательство=บันทึกสยาม|год=2008|isbn=978-974-13-0411-0|страниц=288}}</ref> һәм ''Ват Макок'' тай теленән һүҙмә-һүҙ ''ҡара емеш ауылы'' тип тәржемә ителә<ref name="Dorling">{{Китап|автор=Дорлинг Киндерсли|заглавие=Таиланд|место=М.|издательство=Издательство «Астрель»|год=2004|isbn=5-17-024192-5, ISBN 5-271-08955-X, ISBN 0-7513-4688-8|страниц=504}}</ref>. 1767 йылда Аютия бирмандар тарафынан ҡыйратыла, һәм баш ҡала ваҡытлыса Тхонбуриға, Чаупхрай йылғаһының көнбайыш ярына, күсерелә. Бангкок ошо ҡаланың бер өлөшөн тәшкил итә. 1782 йылда король ''Рама I'' баш ҡаланы көнсығыш ярға күсерә. Тайҙар үҙ баш ҡалаһын ''Крунг Тхеп'' тип атауға ҡарамаҫтан, сит ил кешеләренә ул элекке Бангкок исеме аҫтында билдәле була. Хәҙерге көндә элекке исеме тураһында Бангкок Ной һәм Бангкок Яй каналдарының исемдәре һөйләй. 1932 йылда Бангкок һәм Тхонбури араһында күпер төҙөлә, ә 1971 йылда Тхонбури район булараҡ ҡалаға ҡушыла<ref name="bkkstudy"/><ref name="Dorling"/>. == Хакимиәте == Таиландта бөтәһе 77 провинция, шулар араһында тик Бангкок һәм Районгта халыҡ губернаторҙарын үҙҙәре һайлаған, ҡалған 75 провоинцияла губернаторҙар тәғәйенләнә. Әммә 2014 йылғы түңкәрелештән һуң губернатор һайлауҙары бөтөрөлә. Бангкоктың әлеге губернаторы генерал ''Асвин Кванмынг'' 2016 йылдың 26 октябрендә хәрби хөкүмәт тарафынан тәғәйенләнә<ref>{{Мәҡәлә|издание=Официальный бюллетень правительства Таиланда (''[[Ратчакитчанубекса]]'')|том=133|номер=Special Part 238 ง|страницы=9—10|заглавие=คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ ๖๔/๒๕๕๙ เรื่อง การให้ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครพ้นจากตำแหน่ง และการแต่งตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร|ссылка=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2559/E/238/9.PDF|язык=th|год=2016}}</ref>. Уға тиклемге губернатор — Сукхумбханда Парибатер — һуңғы һайлап ҡуйылған губернатор булып һанала. Бангкок ҡалаһы бик тиҙ үҫешә һәм күрше Нонтхабури, Самут Пракан һәм Ратхум Тхани провинциялар биләмәләренә барып сыға. Бангкоктың хәҙерге сиктәре 1972 йылда, Бангкок провинцияһы менән Тонбури провинцияһы берләшкәндән һуң, раҫлана. Ҡала мисәтендә мифик йән эйәһе ''Айраватаға'' атланып болоттар араһынан китеп барған Индра илаһи һүрәтләнгән. Ҡайһы берҙә был йән эйәһе өс башлы филгә оҡшатып һүрәтләнә. Бер ҡулында Индра йәшен тотҡан — Аллаһ ҡоролоҡто ҡыуған ҡорал. Мисәт өсөн сюжет рәссам Принц Нарис төшөргән картинанан алынған. Бенджамин фикусы ағасы — Бангкок символы. Бангкок 50 районға («кхет» (เขท) бүленә йәки уларҙы башҡа провинцияларҙа «ампхы» (อำเภอ)) тип атайҙар, улар үҙ сиратында 154 "кхвэнг"ка (แขวง) бүленә. {| class="wikitable" |+ !№ !Районы !майҙаны,<br><br>км² !Халҡы,<br><br>кеше !№ !Районы !Майҙаны,<br><br>км² !Халҡы,<br><br>кеше |- | align="right" |1 |[[Пхранакхон]] (Phra Nakhon District) | align="right" |5,5 | align="right" |92 636 | align="right" |26 |Динденг (Din Daeng District) | align="right" |8,4 | align="right" |186 319 |- | align="right" |2 |Дусит (Dusit District) | align="right" |10,7 | align="right" |175 658 | align="right" |27 |Бынгкум (Bueng Kum District) | align="right" |24,3 | align="right" |138 340 |- | align="right" |3 |Нонгчок (Nong Chok District) | align="right" |236,3 | align="right" |117 385 | align="right" |28 |Сатхон (Sathon District) | align="right" |9,3 | align="right" |107 159 |- | align="right" |4 |Банграк (Bang Rak District) | align="right" |5,5 | align="right" |60 485 | align="right" |29 |Бангсы (Bang Sue District) | align="right" |11,5 | align="right" |180 598 |- | align="right" |5 |Бангкхен (Bang Khen District) | align="right" |42,1 | align="right" |177 062 | align="right" |30 |Чатучак (Chatuchak District) | align="right" |32,9 | align="right" |176 501 |- | align="right" |6 |Бангкапи (Bang Kapi District) | align="right" |28,5 | align="right" |147 694 | align="right" |31 |Бангкхолем (Bang Kho Laem District) | align="right" |10,9 | align="right" |106 499 |- | align="right" |7 |Патхумван (Pathum Wan District) | align="right" |8,4 | align="right" |97 533 | align="right" |32 |Правеет (Prawet District) | align="right" |52,5 | align="right" |134 189 |- | align="right" |8 |Помпрапсаттрупхай (Pom Prap Sattru Phai District) | align="right" |1,9 | align="right" |72 040 | align="right" |33 |Кхлонгтей (Khlong Toei District) | align="right" |13,0 | align="right" |159 527 |- | align="right" |9 |Пхракханонг (Phra Khanong District) | align="right" |14,0 | align="right" |98 957 | align="right" |34 |Суанлуанг (Suan Luang District) | align="right" |23,7 | align="right" |114 940 |- | align="right" |10 |Минбури (Min Buri District) | align="right" |63,7 | align="right" |115 212 | align="right" |35 |Чомтхонг (Chom Thong District) | align="right" |26,3 | align="right" |167 794 |- | align="right" |11 |Латкрабанг (Lat Krabang District) | align="right" |123,9 | align="right" |141 789 | align="right" |36 |Донмыанг (Don Mueang District) | align="right" |36,8 | align="right" |157 989 |- | align="right" |12 |Яннава (Yan Nawa District) | align="right" |16,7 | align="right" |88 986 | align="right" |37 |Ратчатхеви (Ratchathewi District) | align="right" |7,1 | align="right" |101 892 |- | align="right" |13 |Сампхантхавонг (Samphanthawong District) | align="right" |1,4 | align="right" |35 547 | align="right" |38 |Латпхрао (Lat Phrao District) | align="right" |21,5 | align="right" |119 838 |- | align="right" |14 |Пхаятхай (Phaya Thai District) | align="right" |9,6 | align="right" |90 557 | align="right" |39 |Ваттхана (Watthana District) | align="right" |12,6 | align="right" |82 582 |- | align="right" |15 |Тхонбури (Thon Buri District) | align="right" |8,6 | align="right" |175 768 | align="right" |40 |Бангкхе (Bang Khae District) | align="right" |44,5 | align="right" |186 744 |- | align="right" |16 |Бангкок Яй (Bangkok Yai District) | align="right" |6,2 | align="right" |85 075 | align="right" |41 |Лакси (Lak Si District) | align="right" |22,8 | align="right" |117 163 |- | align="right" |17 |Хуайкхванг (Huai Khwang District) | align="right" |15,0 | align="right" |90 185 | align="right" |42 |Саймай (Sai Mai District) | align="right" |44,6 | align="right" |161 749 |- | align="right" |18 |Кхлонгсан (Khlong San District) | align="right" |6,1 | align="right" |108426 | align="right" |43 |Кханнаяо (Khan Na Yao District) | align="right" |16,7 | align="right" |88 986 |- | align="right" |19 |Талингчан (Taling Chan District) | align="right" |29,5 | align="right" |105 202 | align="right" |44 |Сапхансунг (Saphan Sung District) | align="right" |28,1 | align="right" |81 784 |- | align="right" |20 |Бангкок Ной (Bangkok Noi District) | align="right" |11,9 | align="right" |152 867 | align="right" |45 |Вангтхонгланг (Wang Thonglang District) | align="right" |23,7 | align="right" |114 940 |- | align="right" |21 |Бангкхунтхиан (Bang Khun Thian District) | align="right" |120,7 | align="right" |127 697 | align="right" |46 |Кхлонгсамва (Khlong Sam Wa District) | align="right" |110,7 | align="right" |124 476 |- | align="right" |22 |Пхасичарен (Phasi Charoen District) | align="right" |17,8 | align="right" |137 473 | align="right" |47 |Бангна (Bang Na District) | align="right" |18,8 | align="right" |101 737 |- | align="right" |23 |Нонгкхем (Nong Khaem District) | align="right" |35,8 | align="right" |125 545 | align="right" |48 |Тхавиваттхана (Thawi Watthana District) | align="right" |50,2 | align="right" |61 177 |- | align="right" |24 |Ратбурана (Rat Burana District) | align="right" |15,8 | align="right" |95 041 | align="right" |49 |Тхунгкхру (Thung Khru District) | align="right" |30,7 | align="right" |104 827 |- | align="right" |25 |Бангпхлат (Bang Phlat District) | align="right" |11,4 | align="right" |116 271 | align="right" |50 |Бангбон (Bang Bon District) | align="right" |34,8 | align="right" |93 225 |+ |} == Климаты == Бангкок климаты тропик, саванна, субэкваториаль. Йыл әйләнәһенә эҫе, һиҙелерлек температура тирбәлештәре юҡ (апрель — май айҙары декабрь-ғинуарға ҡарағанда эҫерәк). Ямғырҙар миҙгеле (май — октябь) һәм ҡоро миҙгел (ноябрь уртаһы — апрель аҙағы) ныҡ айырыла. Ҡоро миҙгелдә яуым-төшөм сағыштырмаса һирәк, сентябрҙә яуым-төшөм нормаһы яҡынса 350 мм тәшкил итә. Йылына яуым-төшөм 1500 мм тиерлек тәшкил итә.{{Ҡала климаты |Город_род=Бангкок |Источник=[http://www.pogoda.ru.net/climate2/48455.htm Көн торошо һәм Климат] | Янв_ср=27.1 | Янв_ср_осад=12 | Фев_ср=28.4 | Фев_ср_осад=18 | Мар_ср=29.6 | Мар_ср_осад=39 | Апр_ср=30.6 | Апр_ср_осад=85 | Май_ср=30 | Май_ср_осад=209 | Июн_ср=29.6 | Июн_ср_осад=140 | Июл_ср=29.1 | Июл_ср_осад=149 | Авг_ср=28.9 | Авг_ср_осад=203 | Сен_ср=28.4 | Сен_ср_осад=293 | Окт_ср=28.2 | Окт_ср_осад=269 | Ноя_ср=27.8 | Ноя_ср_осад=54 | Дек_ср=26.6 | Дек_ср_осад=7 | Год_ср=28.7 | Год_ср_осад=1477 | Янв_ср_мин=23.1 | Янв_ср_макс=32.4 | Фев_ср_мин=24.7 | Фев_ср_макс=33.3 | Мар_ср_мин=26 | Мар_ср_макс=34.3 | Апр_ср_мин=27 | Апр_ср_макс=35.4 | Май_ср_мин=26.6 | Май_ср_макс=34.4 | Июн_ср_мин=26.4 | Июн_ср_макс=33.6 | Июл_ср_мин=26 | Июл_ср_макс=33.2 | Авг_ср_мин=25.9 | Авг_ср_макс=32.9 | Сен_ср_мин=25.5 | Сен_ср_макс=32.8 | Окт_ср_мин=25.2 | Окт_ср_макс=32.6 | Ноя_ср_мин=24.3 | Ноя_ср_макс=32.4 | Дек_ср_мин=22.5 | Дек_ср_макс=31.7 | Год_ср_мин=25.3 | Год_ср_макс=33.3 | Янв_а_макс=37.6 | Янв_а_мин=10 | Фев_а_макс=38.8 | Фев_а_мин=14 | Мар_а_макс=40 | Мар_а_мин=15.7 | Апр_а_макс=40.2 | Апр_а_мин=20 | Май_а_макс=39.7 | Май_а_мин=21.1 | Июн_а_макс=38.3 | Июн_а_мин=21.1 | Июл_а_макс=37.9 | Июл_а_мин=21.8 | Авг_а_макс=38.5 | Авг_а_мин=21.1 | Сен_а_макс=37.2 | Сен_а_мин=20 | Окт_а_макс=37.9 | Окт_а_мин=18.3 | Ноя_а_макс=38.8 | Ноя_а_мин=15 | Дек_а_макс=37.1 | Дек_а_мин=10.5 | Год_а_макс=40.2 | Год_а_мин=10 |}} == Парктар һәм йәшел зоналар == [[Файл:Aerial_view_of_Lumphini_Park.jpg|альт=Парк Люмпини|справа|мини|Люмпини паркы]] Бангкокта бер нисә парк бар. Йәшел зоналарҙың дөйөм майҙаны бер кешегә уртаса 11,8 м² тәшкил итә. Йәшел зоналар ҡаланың көнсығыш һәм көнбайыш остарында яҡынса 700 м² рис баҫыуҙарын һәм баҡсаларын үҙ эсенә ала. Был зоналар ташҡынды туҡтатыу маҡсатында хеҙмәт итәләр. Шулай уҡ Самутпракан провинцияһында Чаупхрай йылғаһы быуаһында 20 м² майҙанлыҡ Бангкачао ҡурсаулығы бар. Бангкок ҡалаһындағы иң эре парктар араһына Люмпини паркы инә, уның майҙаны 57, 6 га, ҡаланың көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан Suanluang Rama IX паркы (80 га майҙаны) һәм шулай уҡ төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан Чатучак — Сирикит — Вачирабенчатхат парктары комплексы, дөйөм 92 гектар майҙаны бар.<ref>{{Cite web|url=http://www.bangkok.go.th/publicpark/|author=Public Park Office, Environment Department|title=Public Park Office website|lang=en|publisher=Bangkok Metropolitan Administration|accessdate=2016-10-10}}</ref> == Иҡтисады == [[Файл:MahaNakhon_by_kylehase.jpg|мини|242x242пкс|MahaNakhon — Бангкок һәм Таиландтың иң бейек бинаһы]] Бангкок — Таиландтың иҡтисади үҙәге һәм порты. Таиланд фонд биржаһы ла Бангкокта урынлашҡан. Килемдең төп сығанаҡтары — дөгө һәм балыҡ продукттары экспорты, электрон компоненттарын етештереү, автомобилдәр эшләү, нефть эшкәртеү, суднолар төҙөү. Туризм өлөшө — 10 процент тирәһе. == Туризм == [[Файл:Wat_Phra_Kaew_outside_view.jpg|справа|мини|300x300пкс|Зөбәржәт Будда Храмы]] [[Файл:Торговые_ряды_вдоль_канала.jpg|мини|Канал буйы сауҙа рәттәре ]] === Mastercard рейтингы === Mastercard компанияһы күп йылдар дауамында эре донъя ҡалаларындағы туристик әүҙемлек тикшеренеүҙәрен үткәрә һәм төрлө мәғлүмәттәр нигеҙендә ҡалалар популярлығы буйынса (ҡалала бер төнгә йоҡларға ҡалған сит ил туристары иҫәпләнә) Global Destination Cities Index төҙөй. Бангкок әлеге исемлектә бер нисә йыл рәттән беренсе урынды ала: 2012 (15,82 млн турист), 2013 (17,47 млн турист), 2015 (19,59 млн турист), 2016 (19,41 млн турист) һәм 2017 (20,05 млн турист). 2017 йылда [[Лондон]](19, 83 млн турист) һәм [[Париж]] (17, 44 млн турист) Бангкоктан һуң икенсе һәм өсөнсө урынды биләй. 2018 йылға туристик ағымының үҫеше 9,6 % күҙаллана. === Иҫтәлекле урындар === [[Файл:Экскурсия_туристов_на_канале.jpg|мини|Каналда туристар экскурсияһы]] Чаупхрай йылғаһындағы Раттанакосин утрауы Бангкоктың тарихи үҙәге булып тора. Раттанакосин тай теленән «юғары ҡиммәт» тип тәржемә ителә. Ул бөтә яҡтан баш ҡаланы обороналау өсөн төҙөлгән каналдар, манаралар һәм диуарҙар менән уратылған. 1900 метр оҙонлоғондағы диуар менән дүрт яҡтан уратылған иҫ китмәле элекке Ҙур һарай король резиденцияһы утрау үҙәге булып тора. Һарай территорияһында Ват Пхра Кео (Зөбәржәт) урынлашҡан, ул Таиландта изге урын тип һанала. Ҡытай керамикаһы, бронза һәм тимерҙән орнаменттар, төрлө төҫтәге витраждар, фрескалар, статуялар — былар барыһы ла туристарҙы бында ылыҡтыра. Ошонда уҡ король пантеоны урынлашҡан, бында натураль бейеклектә Чакри династияһы королдәренең һигеҙ һыны ҡоролған. Шулай уҡ Бангкоктың тарихи үҙәгендә Ват Пхо ғибәҙәтханаһы урынлашҡан, ул башлыса Будда статуяһы арҡаһында билдәлелек ала. Храм янында китапхана урынлашҡан, ул ҡытай мозаикаһы менән биҙәлгән. Китапханала боронғо ҡулъяҙмалар һаҡлана. Ват-Ратчанадда ғибәҙәтханаһында Бангкокта берҙән-бер будда архитектураһы стилендәге бина бар. [[Файл:Wat_Arun_03-2012-01.JPG|справа|мини|Ват Арун]] Шулай уҡ Чаупхрай йылғаһының ҡапма-ҡаршы ярында Ват Арун (иртәнге шәфәҡ храмы) ғибәҙәтханаһы урынлашҡан. Бангкокта «Чайна-таун» исеме аҫтында ҙур ҡытай баҙары<ref>http://tayh.ru/dostoprimechatelnosti_bangkoka/49-chayna-taun-v-bangkokechina-town.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130213063456/http://tayh.ru/dostoprimechatelnosti_bangkoka/49-chayna-taun-v-bangkokechina-town.html |date=2013-02-13 }} Чайна-Таун в Бангкоке</ref> һәм 450 кешлек планетарий бар. === Музейҙар === * Бангкок планетарийы * Бангкок һынлы һәм мәҙәни үҙәге * Таиланд Банкы музейы == Транспорты == === Ҡала транспорты === ==== Һыу транспорты ==== [[Файл:Khlong in Bangkok, 1992.jpg|справа|мини|300x300пкс|Каналдар (клонгтар) — торлаҡ йортары һәм баҙар]] Ҡала аша ҙур йылға ағыуы, ә шулай уҡ ҡала урынлашҡан урыны һаҙлыҡлы, үтә ныҡ еүеш булғанға күрә тышҡы һәм эске бәйләнеш өсөн һыу транспорты киң ҡулланыла. Ҡатмарлы каналдар системаһы («клонг») ҡалаға тағы бер атама — «Көнсығыш Венеция» атамаһын биреүгә булышлыҡ итә. Әлеге каналдарҙы XIX быуат уртаһында тай королдәренең береһе ҡаҙҙыра. Ул ваҡытта кәмә ҡала буйлап йөрөү өсөн берҙән-бер ысул була. Әлеге ваҡытта каналдарҙың күбеһе ябылған, бөтә ерҙә ғәҙәти автомобиль хәрәкәте менән урамдар тулы. Шулай ҙа ҡайһы бер каналдар һаҡланып ҡалған — йылға буйҙарында һаман да кеше йәшәй, баҙарҙар ойошторола. Ҡала һыу транспорты Чаупхрай йылғаһы буйлап йөрөгән бер нисә йылға трамвай маршрутын үҙ эсенә ала, шулай уҡ ярҙарын тоташтырыусы бер нисә паром үткәүеле бар. Йылға буйында шулай уҡ таксиҙа йөрөү ойошторолған, ул транспорт һәм туристик әһәмиәткә эйә, башлыса Таиланд өсөн ғәҙәти булған «оҙон ҡойроҡ»-кәмәләр йөрөй. Бангкок каналдары буйлап ҙур һыйҙырышлы тиҙ йөрөшлө маршруттар һалына. Сәйәхәт хаҡы (10-20 батов), кесе хәрәкәт интервалдары (5 минут тирәһе) тығындарҙы булдырмауға булышлыҡ итә. ==== Автобус бәйләнеше ==== Ер өҫтө ҡала транспорты башлыса автобустар ярҙамында башҡарыла. Төрлө тарифлы автобустарҙың бер нисә категорияһы бар: ғәҙәти (асыла торған тәҙрәләре менән), кондиционерлы, пассажирҙар ағымы түбән булған маршруттарҙы хеҙмәтләндереү өсөн «мини-бастар» һәм «микро-бастар». Маршруттар селтәре ярайһы уҡ тығыҙ (бөтәһе 400-ҙән ашыу маршрут), төп йүнәлештәр буйынса хәрәкәт интервалы — яҡынса 10-15 минут. Ҡала аэропорттарын Бангкоктың бөтә төп райондары менән тоташтырыусы экспресс-автобустар системаһы айырым телгә алырлыҡ. Автобустар иртәнге 5 -тән киске 11 сәғәткә тиклем йөрөй. Ҡайһы бер маршруттар тәүлек әйләнәһенә йөрөтөлә<ref name="bangkok_bus">{{Cite web|url=http://www.bmta.co.th/en/index.php|title=Официальный сайт компании BMTA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430135416/http://www.bmta.co.th/en/index.php|archivedate=2008-04-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430135416/http://www.bmta.co.th/en/index.php |date=2008-04-30 }}</ref>. Транспорт министрлығына буйһонған БМТА 1976 йылдың 19 октябрендә ойошторола һәм Бангкокта йәмәғәт транспорты һәм яҡындағы тораҡ пункттар менән бәйләнеш өсөн яуаплы. 2017 йылға ҡарата 14104 транспорт төрө йөрөй. Кондиционерһыҙ автобустарҙа йөрөү хаҡы бер сәфәргә 6,5 баттан алып 8,5 батҡа тиклем тәшкил итә. Автобус кондиционерлы булһа, юл алыҫлығына ҡарап билет хаҡы 10-дан 23 батҡа тиклем. Шулай уҡ проездной билеттар ҙа бар: бер аҙнаға (200 бат), бер айға (800 бат). Ҡайһы бер категориялар пассажирҙары өсөн ташламалар бар.<ref>{{Cite web|url=http://www.bmta.co.th/en/services|title=Bangkok Mass Transit Authority (BMTA)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181102041713/http://www.bmta.co.th/en/services |date=2018-11-02 }}</ref> Шулай уҡ ҡалала тиҙ йөрөшлө автобус линияһы бар, бер йөрөү өсөн хаҡы — 15 ба. ==== Рельслы транспорт ==== 1999 йылда Skytrain метрополитены эстакадаһының ике линияһы (рәсми исеме БТС) асыла. Хәрәкәт итеү составы, ҡорамалдар һәм депо Siemens AG компанияһы тарафынан ҡуйылған һәм техник яҡтан элек булдырылған Ванкувер Skytrain системаһына оҡшаш. Сухумвит линияһының оҙонлоғо 16,8 км, юл ваҡыты — 27 минут; Силом линияһы — 6,3 км, юл ваҡыты — 12 минут. Хәрәкәт итеү составында өс вагонлы 35 поезд тәшкил итә, уларҙың дөйөм оҙонлоғо 65 м. Поездарҙың хәрәкәте автоматик. Юл хаҡы алыҫлыҡҡа бәйле, һәм 15 баттан алып 40 батҡа тиклем тәшкил итә. 120 бат хаҡына көндөҙгө билеттар бар. Шулай уҡ бер нисә сәфәргә билет һатып алырға мөмкин. [[Файл:HuayKwangstation.jpg|слева|мини|200x200пкс|Бангкокта метроға инеү станцияһы]] 2004 йылдың 3 июлендә Таиланд короле һәм башҡа юғары вазифалы кешеләре ҡатнашлығында ҡаланың көнсығыш өлөшө аша үткән һәм Бангкоктың үҙәгендә урынлашҡан Хуа-Ламфонг тимер юл вокзалы менән төньяҡ тимер юл вокзалын тоташтырыусы беренсе ер аҫты метро линияһы (рәсми исеме MRT) сафҡа инә. Линияның оҙонлоғо 21 километр, 18 туҡталышы бар. БТС-ҡа килгәндә, Siemens компанияһы хәрәкәт итеүсе составты, ҡорамалдарҙы һәм деполарҙы тәьмин итә, уға $2,75 млрд күсерелә. БТС-ҡа оҡшаш хәрәкәт итеү составы 19 өс вагонлыҡ поездан тора. Юл хаҡы алыҫлыҡҡа бәйле һәм 14 баттан алып 36 батҡа тиклем тәшкил итә. 2010 йылда Суварнабхум аэропортына тиклем яңы тиҙ йөрөшлө ер өҫтө тимер юлы сафҡа индерелә. Перспективала Дон Мыанг аэропортына линия үҫеше планлаштырыла. Ҡала үҙәген аэропорттар менән тоташтырыусы тиҙ йөрөшлө линияның был проекты исемлектә икенсе булып тора. Унан алдағы Hopewell Holdings Ltd (Хопвел) проекты (Bangkok Elevated Road and Train System (BERTS)) финанс көрсөгө арҡаһында банкротлыҡҡа тарый. Төҙөлөш эштәре туҡтатыла, ә алдан ҡуйылған бетон терәүҙәр урындағы халыҡта «Хоупхендж» (''Hopehenge'', «hope» — өмөт) йәки [[Стоунһендж]] ҡушаматы аҫтында билдәлелек ала. Sarl яңы линияһын төҙөү барышында терәүҙәрҙең бер өлөшө алып ташлана. ==== Такси ==== Ҡалала бик күп такси йөрөй (башлыса яңы кондиционерлы сағыу биҙәкле «седандар»). Такси өсөн түләү счетчик ярҙамында башҡарыла, ә хаҡтар донъяла иң түбәндәрҙең береһе тип һанала (уртаса 100 бат, туристик үҙәктән Суварнабхум аэропортына тиклем 250 бат тирәһе). Шулай уҡ моторикшалар (тук-туки) һәм мототаксиҙары киң таралған. Ҡала урамдарына транспорт бик күп, тығындар менән көрәшеү өсөн етерлек кимәлдә тиҙ йөрөшлө ер өҫтө магистралдәре һәм Бөйөк Бангкок тирәләй өлөшләтә тамамланған ҡулса юлы төҙөлә. Ҡағиҙә булараҡ, был магистралдәр (''express way'') түләүле. === Халыҡ-ара транспорты === ==== Тимер юл бәйләнеше ==== Ҡалала дүрт төрлө яҡҡа айырылған тимер юлын ике тимер юлы вокзалы хеҙмәтләндерә. Поезда йөрөгән пассажирҙарҙың күбеһе сәфәрҙе Хуа-Ламфонг станцияһынан башлай (''Hua Lamphong''). Бынан поезд төрлө тарафтарға китә: көньяҡҡа табан — [[Малакка ярымутрауы|Малакка]] ярамутрауындағы ҡалаларға; төньяҡа табан — Чиангмайға; төньяҡ-көнсығышҡа табан — Кхонкэн һәм Нонгкхайға. Көнбайыш йүнәлешен Нам Ток станцияһына тиклем (Канчанабури провинцияһы, шул иҫәптән киң билдәле Квай йылғаһы аша күпер) '''Тхонбури''' (''Thonburi'') станцияһы хеҙмәтләндерә<ref name="train">Железнодорожное сообщение в Таиланде — расписания, заказ билетов (англ.) </ref>. Таиландта тимер юлдары тар колеялы (киңлеге 1000 мм, башҡа илдәрҙәге кеүек). Линиялар, баш ҡала тирәһенән тыш, башлыса бер яҡлы. Тай тимер юлдарында хәрәкәт сағыштырмаса ҙур түгел, йыш ҡына һуңлауҙар булып тора. ==== Автобус бәйләнеше ==== Бангкоктан автобус ярҙамында теләһә ниндәй ҡалаға йәки провинцияға барыуы еңел. Ҡаланың көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан Сай Тай Май (''Mai Sai Tai'') көньяҡ автовокзалынан көнбайышҡа йәки көньяҡ-көнбайышҡа табан барған автобустар китә. Көньяҡ-көнсығышҡа барыу өсөн Эккамай (''Ekkamai'') автовокзалынан китеү уңайлыраҡ. Төньяҡҡа һәм төньяҡ-көнсығышҡа табан Мочит (''Mo Chit'') төньяҡ автовокзалынан автобустар китә. ==== Авиация транспорты ==== Иҫке Бангкок халыҡ-ара аэропорты (йышыраҡ «Дон Мыанг» тип атала) ябылғанға тиклем Көньяҡ-Көнсығыш Азияның иң тығыҙ аэропорты була — ҡаланың төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан һәм ҡала биналары менән уратып алынған. Яңы Суварнабхум аэропорты 2022 йылда төҙөлә башлай, 2006 йылдың 28 сентябрендә асыла. Бөтә халыҡ-ара һәм өлөшләтә милли трафик яңы аэропортҡа күсерелә. ''BKK'' халыҡ-ара коды — яңы аэропортҡа, яңы IATA коды Мыанг Дон аэропортына бирелә. Әлеге ваҡытта Дон Мыанг аэропорты Thai AirAsia, Nok Air һәм башҡалар кеүек бюджет компанияларҙың эске һәм халыҡ-ара рейстарын хеҙмәтләндерә. Дон Мыанг аэропорты ошо уҡ исемле тимер юлы станцияһы менән тоташтырылған, уның аша поездар төньяҡҡа һәм төньяҡ-көнсығышҡа китә. Яңы Суварнабхум халыҡ-ара аэропорты (SBIA, ''Suvarnabhumi'', {{Lang-th|สุวรรณภูมิ}} — Алтын ер) 2006 йылдың 28 сентябренән эшләй башлай, хәҙерге көндә донъяла иң эре аэропорттарҙың береһе тип таныла. Суварнабхум халыҡ-ара һәм урындағы терминалдарға бүленеше булмауы менән уңайлы. Яңы аэропорт бөтә планлы һәм чартер рейстарын ҡабул итә. Аэропорттан автобус менән Бангкокҡа һәм күрше төбәктәргә (Паттайя, Чантабури, Ко Чан, Нонг Чай, Араньяпратет) барырға мөмкин. == Мәғарифы == Бангкок ҡалаһында бер нисә юғары уҡыу йорто бар, шул иҫәптән Чулалонгкор Король университеты, Махидон Университеты ({{Lang-en|Mahidol University}}), Stamford International University,, Webster Университетының академик үҙәге<ref>[http://www.optimastudy.ru/index.php/vysshee-obrazovanie/tailand/1436-tailand.html Webster University, Таиланд (Бангкок и Ча-Ам/Хуа Хин)] — Оптима Стади</ref>, Asian University<ref>[http://www.masterstudies.com/universities/Thailand/Asian-University-Thailand/ Asian University Thailand] — www.masterstudies.com</ref>, Касетсарт университеты, Тхаммасат университеты, Идара итеү университеты, Бангкок университеты, Дхуракитбандит университеты, Касем Бандит университеты, Король Мангкут Ламкрабанг исемендәге технологиялар институты, Король Мангкут Төньяҡ Бангкок исемендәге технологиялар институты, Король Мангкут Тхонбури исемендәге технологиялар институты, Рачамангала технологиялар университеты, Маханакорн технологиялар университеты, Сиама университеты, Силпакорн университеты, Сринакхаринвирот университеты, Срипатхум университеты, Сент Джонс университеты һәм Рамкхамхенг сауҙа-сәнәғәт палатаһы университеты. == Ағымдағы проблемалар == [[Файл:Traffic_near_Chong_Nonsi_BTS_station_2018.jpg|альт=|мини|265x265пкс|Ҡала үҙәгендәге тығын]] Газ менән бысраныу бөгөнгө Бангкоктың төп проблемаларының береһе булып тора, ғәйепте тәү сиратта даими юл тығындарынан күрәләр. Күптән түгел сафҡа ингән ер өҫтө тиҙ йөрөшлө юл хәлде бер аҙ яҡшырта. [[Авторлыҡ хоҡуғын боҙоу]] продукцияһын һатыу (нигеҙҙә пограммалы продукттар, уйындар, CD һәм DVD музыкаль фильмдар) Бангкокта һәм, ғөмүмән, Таиландта киң таралған. Легаль булмаған күсермәләрҙе Пантип Плазала (''Plaza Pantip'') һатып алып була. Пиратлыҡ менән ҡаты көрәш алып барыуға ҡарамаҫтан, ул элеккесә сәскә ата һәм легаль булмаған етештереүселәргә ҙур килем алып килә. BSA кеүек ойошмаларҙың ныҡышмалы һәм оҙайлы баҫымы арҡаһында Тай хөкүмәте легаль булмаған күсермәләр менән шөғөлләнгән граждандарға ҡарата етди саралар күрә башлай. Әммә Таиланд халҡы һәм туристар элеккесә пират күсермәләрен һатып алыуҙы өҫтөн күрә. Донъя океаны кимәле арта барыу сәбәпле бер нисә тиҫтә йылдан ҡаланың һыу аҫтында ҡалыу хәүефе бар. Бейек йорттар ауырлығы аҫтында һәм күп миллионлы халыҡтың йәшәүе һөҙөмтәһендә тупраҡ йылына 1,5-5,3 см кәмей бара<ref>[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2084358,00.html Thailand, Sinking: Parts of Bangkok Could Be Underwater in 2030] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825105949/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2084358,00.html |date=2013-08-25 }}.{{ref-en}} // Time, 21.07.2011</ref>. == Туғандаш ҡалалар == * {{Флаг США|20px}} [[Вашингтон (Колумбия федераль округы)|Вашингтон]] ({{Lang-en|Washington}}), [[Америка Ҡушма Штаттары]] (1962) * {{Флаг Китая|20px}} [[Пекин]] ({{Lang-zh|北京}}), [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы]] (26 май 1993) * {{Флаг России|20px}} [[Мәскәү]], [[Рәсәй Федерацияһы]] (1997) * {{Флаг России|20px}} [[Санкт-Петербург]], [[Рәсәй Федерацияһы]] (1997) * {{Флаг Филиппин|20px}} [[Манила]] ({{Lang-en|Manila}}), [[Филиппин]] (1997) * {{Флаг Южной Кореи|20px}} [[Сеул]] ({{Lang-ko|서울}}), [[Көньяҡ Корея]] (16 июня 2006) * {{Флаг Турции|20px}} [[Анкара]] ({{lang-tr|Ankara}}), [[Төркиә]] (2006) * {{Флаг Аргентины}} [[Буэнос-Айрес]], [[Аргентина]] == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Герб Бангкока == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * {{ВТ-ВЭС|Бангкок}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Бангкок}} == Һылтанмалар == * [http://www.bangkok.go.th/main/index.php Официальный сайт администрации города] (тайск.<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на тайском языке">)</span>{{Ref-en}} * [http://www.bangkok-infoguide.com/ Информационный туристический сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001175335/http://www.bangkok-infoguide.com/ |date=2018-10-01 }}{{Ref-en}} {{Азия баш ҡалалары}} [[Категория:Йәйге Универсиада баш ҡалалары]] [[Категория:Миллионер ҡалалар]] [[Категория:Википедия:Тура мәҡәләлә булған Викиһаҡлағысҡа һылтанма]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] 6x3i1gjqrdanorj6nmer3phgb3hlvgm 0 96851 1302404 1291778 2026-08-10T22:55:07Z CommonsDelinker 131 Вики-Һаҡлағыстағы The_age_of_18_Bruce_Lee_and_Ye_Wen.jpg рәсеме [[commons:User:Infrogmation|Infrogmation]] ҡатнашыусыһы тарафынан юйылған. Ул яҙған сәбәп: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:The age of 18 Bruce Lee and Ye Wen.jpg|]]. 1302404 wikitext text/x-wiki {{Персона |имя = Брюс Ли |оригинал имени = {{lang-en|Bruce Lee}}<br />{{lang-zh|李振藩}}и {{lang-zh|李小龍}} |изображение = Bruce Lee as Kato 1967.jpg |ширина = 250px |описание изображения = Брюс Ли 1967 йылдың авгусында |имя при рождении = Ли Сяолун |место рождения = {{ТУ|Сан-Франциско}}, [[Калифорния]] штаты, [[АҠШ]] |место смерти = {{МС|Гонконг|Гонконгта}} |род деятельности = ҡытай ҡул һуғышы сәнғәте оҫтаһы, ҡул һуғышы күренештәрен ҡуйыусы, философ<br />{{актёр|АҠШ|Гонконг|XX быуат}}, {{кинорежиссёр|Гонконг}}, кинопродюсер, сценарист |гражданство = {{USA}}<br />[[File:Flag of Hong Kong 1959.svg|20px]] [[Hong Kong]] |отец = Ли Хой Чен |мать = Грейс Ли |супруга = Линда Ли Кэдвелл |дети = Брэндон Ли (1965—1993)<br />Шеннон Ли |годы активности = 1941—1973 |направление = яугирлыҡ сәнғәте кинолары<br />[[боевик (киножанр)|боевик]]<br />[[Драма (жанр)|драма]] |сайт = '''{{url|www.bruceleefoundation.com}}'''<br />'''{{url|www.brucelee.com}}''' }} '''Брюс Ли''' ({{lang-en|Bruce Lee}}); балалыҡ исеме — '''Ли Сяолун''' ([[Ҡытай теле|ҡыт.]] 李小龙, {{lang-en|Li Xiao Long}}, {{lang-ba|Бәләкәй Аждаһа}}), оло исеме — '''Ли Чжэньфань''' ([[Ҡытай теле|ҡыт.]] 李振藩, {{lang-en|Lee Jun Fan}}); [[27 ноябрь]] [[1940 йыл]], [[Сан-Франциско]] — [[20 июль]] [[1973 йыл]], [[Гонконг]]) — ҡытай ҡул һуғышы сәнғәтен бар донъяға танытыусы, [[Гонконг]] һәм [[Америка Ҡушма Штаттары|Америка]] киноактёры, режиссёр, сценарист, продюсер, ҡул һуғышы күренештәрен ҡуйыусы һәм фәйләсүф. Бала саҡтан киноға төшә башлай, барлығы 36 фильмда ҡатнаша. Брюс Ли эшмәкәрлеге арҡылы [[XX быуат]]тың икенсе яртыһында көнсығыш һуғыш төрҙәре көнбайыш илдәрендә киң танылыу яулай. Ул ҡул һуғышы сәнғәте өлкәһендә ҙур билдәлелеккә өлгәшә. Брюс Лиҙың тормошо һәм ижады тураһында донъяла 30-лаған фильм төшөрөлгән. [[Файл:Bruce Lee with his parents 1940s.jpg|thumb|Брюс Ли ата-әсәһе менән]] == Тормош һәм ижад юлы == Брюс Ли [[1940 йыл]]дың [[27 ноябрь|27 ноябрендә]] [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]] календары буйынса [[Аждаһа]] йылында һәм Аждаһа сәғәтендә (иртәнге сәғәт 6 менән 8 араһында) Сан-Франциско ҡалаһында тыуған. Ата-әсәһе — Ли Хой Чен һәм Грейс Ли. Кинола тәүге тапҡыр сабый ҡыҙ ролендә уға өс ай булғанда төшә. Артабанғы ролдәре лә кунг-фу менән бәйле булмай. Күп малайҙар кеүек үк, Брюс Ли һуғыш сәнғәте менән ҡыҙыҡһына, ләкин ныҡлап шөғөлләнмәй, мәктәптә лә артыҡ тырышлыҡ менән айырылып тормай. [[1954]] йылда ул ча-ча-ча бейеүе менән шөғөлләнә башлай, 4 йылдан һуң был бейеү буйынса Гонконг чемпионатында беренселекте яулай, мәктәп-ара бокс ярыштарында ҡатнаша, өс йыл чемпион булған кешене еңеүгә өлгәшә. Шул ваҡыттан алып ул кунг-фу менән етди шөғөлләнергә ҡарар итә. 1956 йылдан ул Гонконгта Ип Ман исемле оҫтанан вин чун стиле буйынса дәрестәр ала башлай. Брюс Ли был стилде танытыуға ҙур өлөш индерә, уның тураһында бер нисә кинола төшә, мәҫәлән, «Ажарлы йоҙроҡ». Был стиль ҡоралһыҙ алышҡа өҫтөнлөк бирә. Ли ҡорал менән дә оҫта эш итә, бигерәк тә нунчаку менән. Һуңыраҡ Брюс Ли дзюдо, джиу-джитсу һәм боксты ла үҙләштерә. Аҙаҡ Ли үҙенең Джит-Кун-До исемле стилен булдыра, уны ғүмеренең аҙағынаса камиллаштыра. [[Файл:Bruce Lee - son.jpg|thumb|Брюс Ли улы Брэндон менән]] 19 йәшендә [[АҠШ]]-ҡа китә. [[Вашингтон]] университетының фәлсәфә факультетына уҡырға инә, унда буласаҡ ҡатыны Линда Эмери менән таныша. Линда менән ике балалары була: улы Брэндон ([[1965]]—[[1993]]) һәм ҡыҙы Шеннон ([[1969]] й. т.). АҠШ-та Брюс Ли телесериалдарҙа ҡатнаша, унда ҡул һуғышы сәнғәтен күрһәтә. Үҙенең һуғыш сәнғәте мәктәбен аса. Әммә кинола төп ролдәр уға эләкмәй, шуға күрә ул 1971 йлда ғаиләһе менән Гонконгҡа ҡайтырға була. Был ваҡытта Гонконгта «Golden Harvest» исемле яңы киностудия асыла. Брюс Ли студияның директоры Рэймонд Чоу менән һөйләшеп, «Ҙур түрә» ({{lang-en|«Big boss»}}) фильмында төп ролде алыуға өлгәшә. Тәүәккәллек бушҡа китмәй, фильм иҫ киткес уңыш ҡаҙана. Брюс Ли кинола һуғыш сәнғәтенә ҡарашты тамырынан үҙгәртә. Уның етеҙ хәрәкәттәре, ысынбарлыҡҡа яҡын ҡул һуғышы күренештәре, ҡанлы тамамланыштар [[Азия]] тамашасыларына хуш килә, һуңынан был ҡыҙыҡһыныу бар донъя кино һөйөүселәренә лә күсә. Чоу Лиға тағы ике фильм (был юлы арыу ғына бюджетлы)төшөрөргә ышанып тапшыра: «Ажарлы йоҙроҡ» һәм «Аждаһаның ҡайтыуы». Был фильмдар тағы ла ҙурыраҡ уңышҡа өлгәшә һәм Брюс Лиҙы суперйондоҙ итә. Брюс Ли һәр саҡ кунг-фу буйынса оҫталығын камиллаштырыу өҫтөндә эшләгән, күнекмәләр үткәргән, үҙенең Джит-Кун-До стилен үҫтергән, һуғыш техникаларына ниндәйҙер яңылыҡ өҫтәргә тырышҡан. Ул үҙенең туҡланыу системаһын да булдырған, дөйөм физик әҙерлеккә һәм тренажер залында күнекмәләргә ҙур иғтибар биргән. Үҙен ауыр һынауҙарға дусар иткән, хатта электр тогы менән дә һынаған. Шул уҡ ваҡытта кино төшөрөүгә ҙур иғтибар иткән, экрандағы һәр хәрәкәтен юғары камиллыҡҡа еткерергә тырышҡан. Ли үҙенә ҡарата бик талапсан, юғары оҫталыҡҡа ынтылыусы шәхес булған. Әммә, экрандағы образына ҡарамаҫтан, тормошта кешеләргә бик ихтирамлы, илтифатлы мөғәмәлә күрһәткән. [[Файл:Hong kong bruce lee statue.jpg|thumb|Гонконгта Брюс Лиға һәйкәл]] Брюс Ли [[1973]] йылдың [[20 июль|20 июлендә]] Гонконгта, «Үлем уйыны» фильмы өҫтөндә эш ваҡытында, ҡапыл вафат була. Бер версия буйынса, ул составында аспирин һәм мепробамат булған баш дарыуы эскән һәм был уның мейеһе елһенеүенә килтергән. Бер ниндәй анализдар ҙа алынмай, шуға күрә Лиҙың үлеменә был ҡараш шик аҫтында. Бөйөк һуғыш оҫтаһының үлеме төрлө имеш-мимештәр тыуҙыра, мәҫәлән, уны башҡа бер оҫта үлтергән тигән ғәйбәт тарала, әммә был хәбәрҙәр бер нисек тә дәлилләнмәй. Брюс Лиҙы ерләү бөтә ҡаланың матәменә әйләнә. Уның менән хушлашырға дуҫтары һәм ижадын хөрмәтләүселәр килә. Шунан тәнен [[Сиэтл]]ға алып китәләр, унда Брюс Ли менән ғаиләһе хушлаша һәм ул шул ҡала зыяратында ерләнә. Уның аҙаҡҡы фильмы үҙе үлгәндән һуң дублерҙар ярҙамында биш йыл үткәс төшөрөлөп бөтә һәм кунг-фуға һәм көнсығыш һуғыш сәнғәтенә ҡыҙыҡһыныуҙың яңы тулҡынына сәбәп була. == Ҡайһы бер физик ҡаҙаныштары == * Брюс Ли алға һонолған ҡулында бер нисә секунд 34 килограмлыҡ герҙе тотоп тора алған. * Брюс Лиҙың һуғыуҙары шул тиклем тиҙ булған, хатта уларҙы шул ваҡыт өсөн ғәҙәти булған секундына 24 кадрлы технология менән төшөрә алмағандар, ҡайһы бер күренештәрҙе 32 кадрлы ысул менән төшөргәндәр. * Брюс Ли ҡулдарына таянып, аяҡтарын мөйөш итеп тотоп 30 минуттан артыҡ тора алған. * Брюс Ли дөгө бөртөктәрен өҫкә ырғытып, уларҙы ашау өсөн таяҡсалар менән тота алған. * Брюс Ли бармаҡтары менән асылмаған кола банкаһын тишә алған (ул ваҡытта кола банкалары ҡоростан эшләнгән һәм ҡалыныраҡ булған). * Брюс Ли турникта сәтәкәй бармағында турникта күтәрелә алған. [[Файл:Bruce Lee Walk of fame.jpg|thumb|Брюс Ли йондоҙо Голливудтағы дан аллеяһында]] == Фильмографияһы == * 1941: Алтын ҡапҡалар ҡыҙы * 1946: Кешенән тыуған * 1948: Байлыҡ тураһында хыял * 1949: Сэй Си хыялдарҙа * 1950: Сабый Чунг * 1951: Бала (Минең улым А Чунг) * 1951: Сабый саҡ * 1953: Яҡтылыҡ таратыусы * 1953: Быға атай ғәйепле * 1953: Юҡҡа сығыу алдынан * 1953: Әсәнең күҙ йәштәре * 1953: Һанап бөткөһөҙ йорттар * 1955: Һөйөү * 1955: Һөйөү (2-се бүлек) * 1955: Етемдең трагедияһы * 1955: Тоғро ҡатын * 1955: Етемдең йыры * 1955: Беҙ бының өсөн балаларыбыҙға бурыслы * 1955: Аҡыллы егеттәр иҫәрләнә * 1956: Айырылышыу өсөн бигерәк һуң * 1957: Йәшен * 1957: Ҡәҙерле ҡыҙ * 1958: Етем * 1966—1967: Йәшел траш * 1968: Марлоу * 1971: Ҙур түрә * 1972: Ажарлы йоҙроҡ * 1972: Аждаһа юлы * 1973: Аждаһа сығыуы * 1978: Үлем уйыны * 1981: Үлем манараһы == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Dorgan Michael. Bruce Lee’s Toughest Fight. — EBM Kung Fu Academy, 1980. * Glover Jesse R. Bruce Lee Between Win Chun and Jeet Kune Do. — Unspecified vendor, 1976. — ISBN 0-9602328-0-X. * Little John. Words of the Dragon: Interviews 1958—1973 (Bruce Lee). — Tuttle Publishing, 1997. — ISBN 0-8048-3133-5. * Little John. Bruce Lee: A Warrior’s Journey (video). — 2000. * Leung Wong Shun. BRUCE LEE AND HIS FRIENDSHIP WITH WONG SHUN LEUNG. — article. * Peterson David. interview by David Peterson with Rolf Clausnitzer. — article. * video1 youtube. Wan Kam Leung recalls Bruce lee fighting with Wong Shun Leung. — youtube. * video2 youtube. Wong Shun Leung and Bruce Lee. — youtube. * Little, John (1998), «Bruce Lee: The Art of Expressing the Human Body», Tuttle Publishing. * Vaughn, Jack (1986), «The Legendary Bruce Lee», Ohara. * Yılmaz, Yüksel (2008). Jeet Kune Do’nun Felsefesi, İstanbul, Turkey: Yalın Yayıncılık, ISBN 978-9944-313-67-4. == Һылтанмалар == * http://www.brucelee.com/ http://www.bruceleefoundation.com/ http://www.bruce-li.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301215039/https://bruce-li.ru/ |date=2021-03-01 }} * http://www.wolfreactor.ru/?p=6481 * http://fanbrucelee.narod.ru/Oglavlenie.htm http://allbrucelee.com/article/why_bruce_lee_turned_to_weight_t.htm [[Категория:Яугирлыҡ сәнғәте оҫталары]] 4o0wbhbz2i01bvtilksdtox9wthgh2w 0 106016 1302426 1255613 2026-08-11T10:04:21Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302426 wikitext text/x-wiki {{Сифатлы мәҡәләләргә кандидат}} {{фамилиялаш|Бәхтизин}} {{Военный деятель |имя = Әхтәм Мөсәлим улы Бәхтизин |оригинал имени = |дата рождения = 21.1.1897 |дата смерти = 15.8.1943 |место рождения = {{ТУ|Өфө губернаһы}} [[Бәләбәй өйәҙе]] (хәҙер [[Башҡортостан Республикаһы]]ның {{ТУ|Саҡмағош районы}}) [[Үрге Аташ]] ауылы |место смерти = {{ВБУ|Брянск өлкәһе}} [[Карачев]] ҡалаһы, |изображение = BAHTIZIN AHTYAM.jpg |ширина = 200px |описание изображения = |прозвище = |принадлежность = {{Флагификация|Российская империя}}<br />{{Флагификация|СССР}} |годы службы = |звание = полковник |род войск = пехота |командовал = |часть = 323 сд |сражения = [[Беренсе донъя һуғышы]],<br />{{s|[[Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы]],}}<br />{{s|[[Бөйөк Ватан һуғышы]]}} |награды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Орден Красного Знамени}} {{Орден Красного Знамени}}{{!!}}{{Орден Отечественной войны 1-й степени}} {{!}}} '''Рәсәй империяһы бүләктәре:''' {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Георгиевский крест 1 степени}}{{!!}}{{Георгиевский крест 2 степени}}{{!!}}{{Георгиевский крест 3 степени}}{{!!}}{{Георгиевский крест 4 степени}} {{!}}} |связи = |в отставке = }} '''Бәхтизин Әхтәм Мөсәлим улы''' ([[21 ғинуар]] [[1897 йыл]]<ref name="БМ">Башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1895 йылда</ref> — [[15 август]] [[1943 йыл]]) — [[Беренсе донъя һуғышы|беренсе донъя]] һәм [[Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы|Граждандар һуғыштарында]], 1921—1922 йылдарҙа Урта Азияла баҫмасыларҙы юҡ итеүҙә, Хәсән күле буйындағы 1938 йылғы совет‑япон ҡораллы конфликтында, 1939—1940 йылдарҙағы [[Совет-фин һуғышы (1939—1940)|совет-фин]] һуғышында ҡатнашҡан һәм [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. Уҡсылар дивизияһы командиры (1943), полковник (1939). 1‑се, 2‑се, 3‑сө һәм 4‑се дәрәжә Изге Георгий тәреләре, ике [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]] (1918, 1940) һәм 1‑се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1943) ордендары кавалеры. == Биографияһы == Әхтәм Мөсәлим улы Бәхтизин 1897 йылдың<ref name="БМ"/> 21 ғинуарында [[Өфө губернаһы]] [[Бәләбәй өйәҙе]] (хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Саҡмағош районы]]) [[Үрге Аташ]] ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте [[башҡорт]]<ref name="Наградной лист к ордену «Отечественной войны I степени»">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie17424022/ Наградной лист к ордену «Отечественной войны I степени»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604044232/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie17424022/ |date=2016-06-04 }} // «Халыҡ хәтере» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 682526, д. 1775, л. 33)</ref>. 15 йәшенә ҡәҙәр тыуған ауылында йәшәй: ҡышын [[мәҙрәсә]]лә белем ала, йәйҙәрен атаһы менән бергә көтөү көтә. 1910—1915 йылдарҙа [[Себер]] һәм [[Урал]] заводтарында, шахтала эшләй<ref name="Узиков Ю. А.">{{cite web|author=[[Узиков Юрий Андреевич|Узиков Ю. А.]]|datepublished=2005-08-17|url=http://archive.bashkort.org/bashvest/1385.html|title=Бәхтизин тигән комдив булған|lang=ba|publisher=«БАШвестЪ»|accessdate=2016-05-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170426051832/http://archive.bashkort.org/bashvest/1385.html |date=2017-04-26 }}</ref>. [[Беренсе донъя һуғышы]] осоронда, 1915 йылдан 1917 йылға тиклем рус армияһында Көнбайыш фронтта лейб-гвардия Семёновск һәм 304-се пехота полкында хеҙмәт итә. Өлкән унтер‑офицер званиеһын ала, 1-се, 2-се, 3-сө һәм 4-се дәрәжәләге Георгий тәреһе ордены менән бүләкләнә<ref name="Исхаҡова В. В.">{{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/2976-b-khtizin-kht-m-m-s-lim-uly|автор=Исхаҡова В. В.}}</ref>. 1917 йылдың ноябрендә 16-сы уҡсылар дивизияһының хәрби-революцион штабында хеҙмәт итә. Пулемёт командаһы начальнигы итеп тәғәйенләнә, Псков һәм Нарва янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1918 йылдың апрелендә яралана, [[Өфө]] хәрби-инструкторҙар мәктәбенә уҡырға керә. Аҙаҡ тыуған ауылына ҡайта, Ҡыҙылдар дружинаһын ойоштора һәм тиҙҙән Чеверев отрядына ҡушыла<ref name="Узиков Ю. А."/>. 1918—1922 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия составында Көнсығыш, Көньяҡ һәм Төркөстан фронттарының 247-се, 203-сө, 18-се һ.б. уҡсылар полкында, ә 1923 йылдан Өфөнөң 100-сө уҡсылар полкында хеҙмәт итә<ref name="Исхаҡова В. В."/>. [[Ижевск]] һәм [[Екатеринбург]] ҡалалары өсөн алыштарҙа, 1921—1922 йылдарҙа Урта Азияла баҫмасыларҙың ҡораллы көстәрен юҡ итеүҙә ҡатнаша. Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. 1926 йылдан — ВКП(б) ағзаһы<ref name="Наградной лист к ордену «Отечественной войны I степени»"/>. 1927—1930 йылдарҙа һәм 1931—1933 йылдарҙа [[Ҡазан]]да Татар республикаһы советтары үҙәк башҡарма комитеты исемендәге Берләшкән татар-башҡорт хәрби мәктәбендә уҡыта. 1930 йылда [[Мәскәү]]ҙәге «Выстрел» РККА‑ның командирҙар составын камиллаштырыу юғары атыу-тактика курстарын тамамлай<ref name="Исхаҡова В. В."/>. 1933 йылдан Алыҫ Көнсығышта Благовещен нығытылған районының 107-се айырым уҡсылар батальоны командиры булып хеҙмәт итә. 1938 йылғы Хәсән күле буйында совет-япон ҡораллы бәрелештәрендә ҡатнаша, 169-сы уҡсылар полкы командиры ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә. 1939 йылдың авгусынан Ҡазандағы 284-се уҡсылар полкы командиры вазифаһын үтәй. 1939 йылдың декабренән 1940 йылдың авгусына ҡәҙәр Төньяҡ-Көнбайыш фронттың (1940 йылдың мартынан Карелия айырым хәрби округының) 9-сы армияһы 163-сө уҡсылар дивизия 662-се уҡсылар полкы командиры булып совет-фин һуғышында ҡатнаша. 1940 йылда Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә<ref name="Исхаҡова В. В."/>. [[Бөйөк Ватан һуғышы]] осоронда, башта 1941 йылдың июненән Баш главнокомандование ставкаһы эргәһендәге контроль төркөмөндә хеҙмәт итә. Аҙаҡ 1943 йылдың уртаһынан — Көнбайыш, ә шул уҡ йылдың июленән Брянск фронттарының 11-се армияһы 323-сө уҡсылар дивизияһы командиры була. 1943 йылда 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә<ref name="Наградной лист к ордену «Отечественной войны I степени»"/>. 1943 йылдың сентябренә полковник Бәхтизин етәкселегендә 323-сө уҡсылар дивизияһы [[Брянск]] ҡалаһын азат итергә әҙерләнә. 1943 йылдың 15 авгусында дивизия командиры полковник Әхтәм Мөсәлим улы Бәхтизин батырҙарса һәләк була<ref name="Узиков Ю. А."/>. Карачев ҡалаһы зыяратында ерләнә. [[Файл:Бахтизин.jpg|thumb|1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены бүләкләү ҡағыҙы]] == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * 1-се, 2-се, 3-сө һәм 4-се дәрәжә [[Георгий тәреһе|Георгий тәре]]ләре; * [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (1918, 1940); * 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (1943)<ref name="Наградной лист к ордену «Отечественной войны I степени»"/>. * Карачев ҡалаһының почётлы гражданины<ref>{{мәҡәлә |автор= Трофимова С.|заглавие= Часть первая. Луиза // Женщины на грани…|ссылка= http://tema32.ru/fromjournal/2013/71/1147/|язык= ru|издание= Брянская тема|тип= журнал|год= 2013|том= |номер= 9 (71)|страницы= |doi= |issn=}}</ref>. == Ғаиләһе == Ҡатыны — Фатима Саях ҡыҙы. Ҡыҙы — Луиза, улдары — Владилен һәм Герц. == Хәтер == * Үрге Аташ ауылында (скульпторы [[Басиров Зилфәт Рәүеф улы|З. Р. Басиров]]) һәм Карачев ҡалаһында уға — һәйкәлдәр, Карачев ҡалаһының М. Горький исемендәге мәктәп бинаһына уға мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. * Ҡазан ҡалаһы Совет районы урамдарының береһенә уның исеме бирелгән<ref>{{cite web|author=|datepublished=2013-05-17|url=http://kzn.tv/kzntube/akhtjam-bakhtizin-legenda-i-dushevnyjj-chelovek-/|title=Ахтям Бахтизин: легенда и душевный человек|lang=ru|publisher=Телерадиокомпания «Казань»|accessdate=2016-05-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140404043018/http://kzn.tv/kzntube/akhtjam-bakhtizin-legenda-i-dushevnyjj-chelovek-/ |date=2014-04-04 }}</ref>. * [[Ғиләжев Мөфтәдин Мәғәүи улы|М. Ғиләжев]]тың В. [[Ҡазыханов Вил Суфиян улы|Ҡазыханов]] һүҙҙәренә яҙылған «Бәхтизин» йыры бағышланған. [[Исхаҡов Вәзих Мөхәмәтша улы|В. Исхаҡов]] үҙенең башҡорт һәм рус телдәрендә сыҡҡан «Яланғас ҡылыстар» ({{lang-ru|«Бахтизин»}}) романын уға арнай<ref name="Узиков Ю. А."/>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * ''[[Исхаҡов Вәзих Мөхәмәтша улы|Исхаҡов В.]]'' Ҡындан hурылды ҡылыстар. — Өфө, 1968. * ''Исхаков В.'' Бахтизин. — Уфа, 1982.{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * {{БЭ|82139}}{{V|16|01|2022}} [[Категория:Георгий миҙалы менән бүләкләнгәндәр]] [[Категория:Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусылар (Рәсәй)]] [[Категория:Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар]] [[Категория:Хәсән күле буйындағы алыштарҙа ҡатнашыусылар]] [[Категория:Совет-фин һуғышында (1939—1940) ҡатнашыусылар]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында дивизия командирҙары]] [[Категория:Изге Георгий ордены билдәһенең тулы кавалерҙары]] abhwhex3m2faj191yolzw3e4twvigin 0 119600 1302385 1000188 2026-08-10T18:17:55Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302385 wikitext text/x-wiki {{фш|Андреев}} {{Ук}} '''Андреев Григорий Александрович''' ([[7 ғинуар]] [[1976 йыл]], [[Иҫке Ҡолсобай]] ауылы, [[Мишкә районы]], [[Башҡорт АССР-ы]])<ref>http://russiansport.narod.ru/files/russiansbor/logkatl/aga.html‎{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>‎ — [[Рәсәй]] [[спорт]]сыһы, алыҫ дистанцияға йүгереүсе. [2002 йылдан Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. Еңел атлетика буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2003). [[Марафон]] дистанцияларына йүгереүҙә 2004 һәм 2008 йылдарҙа [[Йәйге Олимпия уйындары]]нда ҡатнашыусы. [[Словакия]]ла уҙған халыҡ-ара марафон еңеүсеһе ([[Кошице]] ҡалаһы, 2003). Экиден буйынса Рәсәй чемпионы (2002). == Ҡаҙаныштары == {| class="wikitable" !Йыл!!Ярыш!!Ҡала!!Урын!!Дисциплина!!Ваҡыт |- |2003 |Кошице марафоны |Кошице |bgcolor="gold" | 1-се |марафон |2:13.24 |- |rowspan=2|2004 |Гамбург марафоны |Гамбург |6-сы |марафон |2:11.53 |- |Йәйге Олимпия уйындары |[[Афина]] |19-сы |марафон |2:16:55 |- |rowspan=2|2005 |Нагано марафоны |Нагано |bgcolor="silver" | 2-се |марафон |2:11.20 |- |Еңел атлетика буйынса донъя чемпионаты, 2005 |Хельсинки |46-сы |марафон |2:23.50 |- |rowspan=2|2006 |Нагано марафоны |Нагано |bgcolor="silver" | 2-се |марафон |2:11.19 |- |Еңел атлетика буйынса Европа чемпионаты 2006 |Гётеборг |17-се |марафон |2:16.36 |- |rowspan=2|2007 |Нагано марафоны |Нагано |bgcolor="silver" | 2-се |марафон |2:13.32 |- |Франкфурт марафоны |Франкфурт-на-Майне |10-сы |марафон |2:11.02 |- |2008 |Йәйге Олимпия уйындарында еңел атлетика 2008 |[[Пекин]] |14-се |марафон |2:13.33 |- |rowspan=2|2009 |Бостон марафоны |[[Бостон]] |12-се |марафон |2:16.17 |- |Twin Cities Marathon |Миннеаполис |5-е |марафон |2:13.59 |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{iaaf name|id=198131}} * {{SportsReference|an/georgy-andreyev-1|NAME=Григорий Андреев}} * [http://marathoninfo.free.fr/athletes/russie/andreyev_georgiy.htm marathoninfo] {{rq|sources}} [[Категория:Рәсәйҙең оҙон дистанцияларға йүгереүселәре]] [[Категория:2004 йылғы Йәйге Олимпия уйындарында еңел атлеттар]] [[Категория:2008 йылғы Йәйге Олимпия уйындарында еңел атлеттар]] [[Категория:20012 йылғы Йәйге Олимпия уйындарында еңел атлеттар]] 34k9uz4ahgc3qest1gsws90k3lnlwnn 0 153698 1302359 1178401 2026-08-10T14:53:01Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302359 wikitext text/x-wiki {{Карточка университета |название = Австралия милли университеты |сокращение = ANU |эмблема = |изображение = |оригинал = The Australian National University |междуназвание = |прежнее = |девиз = {{lang-la|Naturam Primum Cognoscere Rerum}} |основан = 1947 |реорганизован = |год реорганизации = |тип = Дәүләт |наименование должности =Ректор |фио должности =Брайан Шмидт |президент = |научный руководитель = |студенты = 14 757 |иностранные студенты = |специалитет = |бакалавриат = 10 231 |магистратура = 8 283 |аспирантура = 4 382 |докторантура = |доктора = |профессоры = |преподаватели = 1 599 |расположение = Эктон, [[Канберра]], {{AUS}} |кампус = |адрес = |сайт = [http://www.anu.edu.au www.anu.edu.au] |награды = |lat_dir = S |lat_deg = 35.276370 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 149.120489 |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 10000 |edu_region = AU }} <!-- {{Ук}} --> [[Файл:Australian National University at lunch time, April 2006.jpg|thumb|275px|right|Австралия милли университеты, кампус үҙәгендә ''Union Court'']] '''Австралия милли университеты''' ({{lang-en|The Australian National University, ANU}}) — [[Канберра]]ла ([[Австралия]]) урынлашҡан дәүләт университеты. 1946 йылдың 1 авгусында ойошторолған. Башта тикшеренеүҙәр эшендә махсуслашҡан. 1960 йылда ''Канберра университет колледжы'' менән берләшкән һәм шулай уҡ юғары белемдә бирә башлаған. Австралия милли университеты — илдең иң алдынғы университеттарының береһе, ул Австралияның 8 алдынғы дәүләт университеттарының берләшмәһенә — «Һигеҙ төркөмөнә» керә. 2017 йылдың мәғлүмәттәренә ярашлы университетта 25 меңдән ашыу студент белем алған<ref>{{cite web|url=http://www.anu.edu.au/about/quick-statistics|title=Quick statistics|work=Australian National University|accessdate=2018-10-23|lang=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161224142357/http://www.anu.edu.au/about/quick-statistics |date=2016-12-24 }}</ref>. «U.S. News & World Report» нәшриәтенең рейтингыһы буйынса, 2018 уҡыу йылында донъя рейтингыһында университет 59-сы һәм Австралия университеттары араһында 4-се баҫҡысты биләгән<ref>{{cite web|author=U.S. News & World Report|title=Australian National University|url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/australian-national-university-503825|publisher=U.S. News & World Report LP.|date=2018|work=Best Global Universities|accessdate=2018-10-23|lang=en}}</ref>. Ә 2006 йылда шул уҡ нәшриәт тарафынан университет Австралияның и яҡшы юғары уҡыу йорто тип иҫәпләнгән<ref name="Rankings5">[https://web.archive.org/web/20080522052332/http://www.msnbc.msn.com/id/14321230/site/newsweek/ Newsweek Top 100 Global Universities] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522052332/http://www.msnbc.msn.com/id/14321230/site/newsweek/ |date=2008-05-22 }}</ref>. Австралия милли университеты донъяның алдынғы тикшеренеүҙәр университеттарының береһе булып тора. считается одним из ведущих мировых исследовательских университетов. 2019 йылғы QS World University рейтинг буйынса ул Австралия һәм бөтә Океанияла 1-се урында һәм донъяла 24-се урынды биләй<ref name="qs2019">{{cite web|title=QS World University Rankings Results 2019 |url= https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2019 |accessdate=2018-10-30 |work=QS Quacquarelli Symonds Limited}}</ref>, 2019 йылғы Times Higher Education рейтингыһына ярашлы донъяла 49-сы (Австралияла 2-се) урында булған<ref name="THE">{{статья |заглавие=World University Rankings 2019 |ссылка=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2019/world-ranking#!/page/1/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats |издание=Times Higher Education |accessdate=2018-10-30 |язык=en |тип=magazine}}</ref>. Университет бигерәктә сәнғәт һәм социаль фәндәр өлкәһендә үҙенең программалары менән билдәле һәм донъяла бер нисә дисциплина, шул иҫәптән сәйәсәт һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр, социаль сәйәсәт һәм география буйынса иң яҡшыларының береһе булып тора<ref>{{cite web|title=The Australian National University|accessdate=2018-02-17|url= http://www.topuniversities.com/universities/australian-national-university}}</ref>. Университет ҡарамағында Астрономия һәм астрофизика тикшеренеүҙәр мәктәбе эшләй, уның нигеҙендә Австралия ҡитғаһындағы иң ҙур обсерватория — Сайдинг-Спринг обсерваторияһы төҙөлгән. == Тарихы == Австралия милли университеты премьер-министр Бен Чифли һәм һуғыштан һуңғы реконструкциялау министры Джон Дедмэндың Федераль парламентҡа индергән закон нигеҙендә булдырылған. Закон 1946 йылдың 1 авгусында оппозицияның лидеры Роберт Мензистың хуплауы менән ҡабул ителгән. Австралия милли университеты федераль закон нигеҙендә ойошторолған [[Австралия]]ның берҙән-бер юғары уҡыу йорто булып ҡала.<ref>[http://info.anu.edu.au/discover_anu/About_ANU/Profile/ Австралийский национальный университет, профайл]</ref> Башта был аспиранттар өсөн тикшеренеүҙәр университеты булған. 1960 йылда Австралия милли университетына Канберра университет колледжы ҡушылған, ул 1929 йылда Мельбурн университетының кампусы булараҡ нигеҙләнгән һәм студенттарҙы уҡыта башлаған<ref name="timeline">{{cite web |url=http://about.anu.edu.au/profile/history/timeline |title=Timeline |work=Australian National University |accessdate=2013-04-06}}</ref>. 2012 йылда университет фонды 1,13 млрд австралия доллары тәшкил иткән<ref name="endowment">{{cite web |url=http://www.anu.edu.au/files/review/Investment-Flyer-2012.pdf |title=Investment Performance Summary for Year Ended 31 December 2012 |work=Australian National University |accessdate=2015-03-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402214111/http://www.anu.edu.au/files/review/Investment-Flyer-2012.pdf |date=2015-04-02 }}</ref>. Австралия милли университеты күтәрелеүендә ҡатнашҡан Австралияның күренекле ғалимдары төркөмөнә артабанғылар ингән: радарҙар үҫтереүҙә һәм ядро физикаһы өлкәһендәге лидер сэр Марк Олифант; пенициллин асыуҙа ҡатнашҡан сэр Хоуард Уолтер Флори; күренекле тарихсы сэр Кейт Хэнкок; билдәле иҡтисадсы һәм йәмәғәт эшмәкәре Херберт Кумбс.<ref>S.G. Foster, M.M. Varghese. The making of the Australian National University 1946—1996. Allen & Unwin, Sydney, 1996. ISBN 1-86448-083-1</ref> == Академик ҡоролошо == Австралия милли университеты үҙенә 7 колледж һәм Алдынғы тикшеренеүҙәр институты индергән. Колледждар бакалаврҙар, магистрҙар һәм тикшеренеүҙәр эшмәкәрлеген әҙерләүҙе тормошҡа ашыра. Алдынғы тикшеренеүҙәр институты тик тикшеренеүҙәр эшендә һәм магистрҙар әҙерләүҙә махсуслашҡан һәм 9 тикшеренеүҙәр мәктәбенән һәм тикшеренеү үҙәгенән тора. === Колледждар === * Сәнғәт һәм социаль фәндәр колледжы * Азия һәм Тымыҡ океан төбәге колледжы * Бизнес һәм иҡтисад колледжы * Инженер һәм компьютер фәндәре колледжы * Хоҡуҡ колледжы * Медиуина, биология һәм тирә-яҡ мөхит колледжы * Физик һәм математик фәндәр колледжы === Тикшеренеүҙәр мәктәптәре === * Астрономия һәм астрофизика тикшеренеүҙәр мәктәбе * Биология фәндәренең тикшеренеүҙәр мәктәбе * Химия тикшеренеүҙәр мәктәбе * Ер тураһында фәненең тикшеренеүҙәр мәктәбе * Информацион фәндәр һәм инжиринг тикшеренеүҙәр мәктәбе * Тымыҡ океан һәм Азия тикшеренеүҙәр мәктәбе * Физик һәм инженер фәндәренең тикшеренеүҙәр мәктәбе * Социаль фәндәр тикшеренеүҙәр мәктәбе * Джон Кертин медицина тикшеренеүҙәр мәктәбе * Тәбиғи ресурстар һәм тирә-яҡ мөхит тикшеренеүҙәр үҙәге == Кампусы == Университеттың төп кампусы [[Канберра]]ның бөтә тиерлек Эктон районын биләй, уның майҙаны — 1,45 км². Университеттың төп биналары: * Брюс залы * Урсула залы * Феннер залы * Бургмэн колледжы * Джон XXIII колледжы * Бёртон һәм Гэррэн залф * Тоад залы * Университет йорто * Тамамлаусылар йорто Феннер залы кампус аръяғында күрше Брэддон районында Норфборн авенюһфнда урынлашҡан. Астрономия һәм астрофизика тикшеренеүҙәр мәктәбе шулай уҡ төп кампусттан ситтә Канберраның көньяғында Вестон Крик округы тирәһендә Стромло тауындағы обсерваторияла урынлашҡан. Шулай уҡ мәктәп Яңы Көньяҡ Уэльс штатының Кунабарабран ҡала тирәһендә Сайдинг-Спринг обсерваторияһына эйә. Был обсерватория 2003 йылғы урман янғындарында Стромло тауындағы обсерватория юҡ ителгәндән һуң берҙән-бер юулып ҡалған. Университеттың шулай уҡ Яңы Көньяҡ Уэльс штатының көньяҡ яр буйындағы Киолоа кампусы һәм Төньяҡ территорияларҙың Дарвин ҡалаһындағы Төньяҡ Австралия тикшерене-ҙәр подразделениеһы бар. == Билдәле тамамлаусылар == * Кевин Радд, Австралияның элекке премьер-министры. Ғалимдар: * Мэннинг Кларк (тарих) * Барт Бок (астрономия) * Хана Ньюмэн (математика). [[Нобель премияһы]] лауреаттары: * Сэр Хоуард Уолтер Флори (һуңыраҡ — лорд Флори), 1945 йылда бүләкләнгән. Лорд Флори университеттың тәүге академик кәңәшсеһе һәм 1965—1968 йылдарҙа уның ректоры булған. * Профессор Джон Экклес 1963 йылда медицина өлкәһендә һөтимәрҙәрҙең үҙәк нервы системаһы аспектары буйынса эше өсөн бүләкләнгән. * Профессор Харсэйни 1994 йылда иҡтисад өлкәһендә иҡтисади анализдың яңы ҡоралын асҡан уйын теорияһы эше өсөн бүәләкләнгән. Профессор Харсэйни 1958—1961 йылдарҙа университетта иҡтисадты уҡытҡан һәм был осорҙа үҙенең уйын теорияһы буйынса иртә тикшеренеүҙәренең ҡайһы берҙәрен тамамлаған. * Профессор Рольф Цинкернагель һәм профессор Петер Дохерти 1996 йылда медицина өлкәһендә иммунология буйынса революцион эш өсөн бүләкләнгәндәр. Улар Джон Кертин медицина тикшеренеүҙәр мәктәбендә тәүге тапҡыр осрашҡандар һәм бергә эшләгәндәр. == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Әҙәбиәт == * Stephen Foster, Margaret Varghese: ''The making of The Australian National University.'' 1946–1996. Allen & Unwin, Sydney 1996, ISBN 1-86448-083-1. ([http://epress.anu.edu.au/titles/making_anu_citation/pdf-download Online bei Australian National University]), PDF. == Һылтанмалар == {{Навигация}} * [http://www.anu.edu.au Рәсми сайт] * [http://www.go8.edu.au Группа восьми (Group of Eight website)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150226020032/http://go8.edu.au/ |date=2015-02-26 }} {{внешние ссылки}} {{Международный альянс исследовательских университетов}} [[Категория:Австралия университеттары]] 3z3ikdyaoojmaxcr6m47r0tm2dmxmvd 0 156339 1302334 1215066 2026-08-10T12:45:24Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302334 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Абдуллин Илгиз Ғәли улы''' ([[14 июль]] [[1940 йыл]] — [[18 июль]] [[2008 йыл]]) — [[СССР]] һәм Рәсәй ғалимы һәм инженеры, [[Фән докторы|техник фәндәре докторы]] (1989), профессор (1990). Металл конструкцияларҙың коррозия-механик ныҡлығы буйынса 230-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән монографиялары<ref>[http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php/%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B8%D0%B7_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Абдуллин Ильгиз Галеевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191128114225/http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php/%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B8%D0%B7_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-28 }}</ref>, 14 уйлап табыу патенты бар<ref>[https://patentdb.ru/author/1749904 Изобретатель Абдуллин Ильгиз Галеевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191205102328/https://patentdb.ru/author/1749904 |date=2019-12-05 }}</ref>. == Биографияһы == 1940 йылдың 14 июлендә [[Өфө]]лә тыуған. 1957 йылда Өфөнөң 10-сы урта мәктәбен көмөш миҙал менән тамамлай, шул уҡ йылда [[Өфө авиация институты]]ның (хәҙер [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]), «Авиация двигателдәре» факультетына уҡырға инә һәм уны 1962 йылда тамамлай. Өфө юғары уҡыу йортон тамамлағас, СССР Авиасәнәғәт министрлығының Өфө «Гидромеханика» тәжрибә-конструкторлыҡ бюроһында эшлә башлай. Бында Йәш белгестәр советы, шулай уҡ комсомол һәм профсоюз бюроһы ағзаһы итеп һайлана.<ref name="dl1">[http://dl1.lib.ua-ru.net/files/dfd/130/050617017.doc Хисамитов Урал Скатович. Становление и развитие научно—исследовательских работ по защите металлов от коррозии в высших учебных заведениях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191205102315/http://dl1.lib.ua-ru.net/files/dfd/130/050617017.doc |date=2019-12-05 }}</ref> 1972 йылда Өфө нефть институтының аспирантураһын тамамлай. 1973 йылда «Исследование влияния напряженного состояния карбоната кальция на его стойкость в кислых растворах» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01009869239 Диссертация кандидата технических наук]</ref>1969-2008 йылда Өфө нефть институты эшкә килә (ӨНИ, хәҙер [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]]): кесе ғилми хеҙмәткәр, өлкән ғилми хеҙмәткәр, ғилми эштәр буйынса урынбаҫар, кафедра мөдире (1975 йыл), доцент (1977 йылдың апреленән). 1980 йылдан коррозиянан һаҡлау һәм материаловедение кафедраһы мөдире булып эшләй, был вазифала Мәскәүгә эшкә күскән Э. М. Гутманды алмаштыра<ref>Хисамитов Урал Скатович. Становление и развитие научно—исследовательских работ по защите металлов от коррозии в высших учебных заведениях</ref><ref>Эммануил Маркович Гутман</ref>. Абдуллин 1994 йылда бер үк ваҡытта Өҫтәмә һөнәри белем биреү институты директоры була. 1980 йылдан шулай уҡ ғалимдары металдарҙы коррозиянан һаҡлау буйынса республика ведомство-ара комитеты секретары була. Уҡыу эшен ғилми-тикшеренеү эше менән аралаштыра, кафедрала башҡарылған дәүләт бюджеты һәм ғилми-тикшеренеү эштәренең етәксеһе булып тора. 1994, 1997, 1998 йылдарҙа ғалим [[Австрия]], [[Венгрия]], [[Ҡытай]] һәм [[Англия]]ла стажировка үтә. 1981 йылдан 2004 йылға тиклем уның етәкселеге аҫтында 10 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана. Илгиз Ғәли улы 1989 йылда «Повышение долговечности напряженных нефтегазовых трубопроводов в условиях воздействия грунтовых и транспортируемых активных сред» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай, 1990 йылда уға профессор дәрәжәһе бирелә, ә 2000 йылдан — Фәндәр академияһының ғәмәли ағзаһы була. Абдуллин Илгиз Ғәли улының ғилми эшмәкәрләге нефть һәм газ транспорт үткәргес торба һалыу системаларының һәм нефть химияһы, нефть эшкәртеүҙең башҡа объекттарының, шулай уҡ сәнәғәттең машина төҙөү тармаҡтарында коррозияға ныҡлығын һәм коррозия-механик сыҙамлығын тәьмин итеүҙең практикаһы һәм теорияһы менән бәйле. . 2008 йылдың 18 июлендә Өфөлә вафат була. СССР-ҙың юғары белем биреү отличнигы (1983), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998), миҙалдар менән бүләкләнгән. Шулай уҡ «Социалистик ярышта еңеүсе» (1975) һәм СССР Юғары уҡыу йорттар министрлығының «Эшендәге яҡшы уңыштары өсөн» билдәләре менән бүләкләнгән.<ref name="dl1"/> == Сығанаҡтар == * Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/2-statya/8946-abdullin-ilgiz-galeevich.html АБДУЛЛИН Ильгиз Галеевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191205102305/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/2-statya/8946-abdullin-ilgiz-galeevich.html |date=2019-12-05 }} * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B8%D0%B7_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Абдуллин Ильгиз Галеевич] [[Категория:Техник фәндәр докторҙары]] [[Категория:Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусылары]] [[Категория:Өфө дәүләт авиация техник университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:«Социалистик ярыш еңеүсеһе» билдәһе менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Өфөлә вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:2008 йылда вафат булғандар]] [[Категория:18 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Өфөлә тыуғандар]] [[Категория:1940 йылда тыуғандар]] [[Категория:14 июлдә тыуғандар]] hsm6c3dwio89pj2rtgl8dujr6tns6i4 0 162793 1302381 1290546 2026-08-10T17:55:06Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302381 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Амальрик Алексей Сергеевич''' ([[1906 йыл|1906]]—[[1965 йыл|1965]]) — совет тарихсыһы һәм [[Археология|археолог]]<nowiki/>ы. == Биографияһы == 1906 йылда Мәскәүҙә тыуған. Уның ата-әсәһе "Россия" акционерлыҡ йәмғиәтендә эшләгән һәм улдарының коммерсант булыуын теләгәндәр, шуға күрә Алексейҙы һигеҙ йәшендә коммерция училищеһына уҡырға биргәндәр.<ref name="dojkov">[https://dojkov.livejournal.com/220300.html ИСТОРИК АЛЕКСЕЙ АМАЛЬРИК]{{Недоступная ссылка|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Октябрь революцияһы]] башланғанда егет коммерция училищеһының өсөнсө курсында уҡыған була. [[Рәсәйҙә Граждандар һуғышы]] йылдарында ата-әсәһе менән бергә Украинала,[[Харьков]] янындағы Обоянин ҡалаһында йәшәй. Граждандар һуғышынан һуң Украиналағы бандаларҙы бөтөрөү эше менән шөғөлләнгән бандитизмға ҡаршы көрәш полкында хеҙмәт итә. Бер йылдан һуң Мәскәүгә ҡайта<ref name="dojkov"/> Алексей Мәскәүҙә әсәһе менән бергә йәшәй — был ваҡытта атаһы вафат буған була. Кинофабрикала яҡтыртыусы булып булып эшләй башлай һәм кинохроника төшөрөү эшендә бөтә илде тиерлек урап сыға. 1928 йылда үҙенән алты йәшкә өлкәнерәк режиссёр ассистенты Шаблеева Зоя Григорьевна (1900-1961) менән өйләнешә. 1938 йылда уларҙың улы Андрей тыуа. Ҡатының ағаһы Шаблеев Евгений Григорьевич ярҙамы менән Алексей Амальрик кино сәнғәте институтының аспирантураһын тамамлай (хәҙерге Ғилми-тикшеренеү кинофотоинституты). Әммә 1935 йылда кинематографты ҡалдырып [[Мәскәү дәүләт университеты]]ның тарих факультетына уҡырға инә. 1939 йылда, университетты тамамлағас, [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы|Ҡыҙыл армия]]<nowiki/>ға саҡырыла, Ҡыҙыл армияның Польша походында ҡатнаша. 1940 йылда Төньяҡ флотында хеҙмәт итә. 1941 йылдың июнендә, [[Бөйөк Ватан һуғышы|Бөйөк Ватан һуғышы]] башланған осорҙа, Мәскәү дәүләт университетында сығарылыш имтихандарын тапшыра.<ref name="dojkov"/> Амальрик яңынан Төньяҡ флотта, [[Архангельск]]иҙа хеҙмәт итә, ә һуңынан Көнбайыш фронтында батальон менән етәкселек итә, 1944 йылда Балтик буйы һуғышында мина ярсығы менән яралана һәм 1945 йылда [[капитан]] чинында демобилизациялана<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer3475657/ Амальрик Алексей Сергеевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210919203949/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer3475657/ |date=2021-09-19 }}</ref> Һуғыштан һуң Алексей Сергеевич тарихи картография мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһына. 1950-се йылдарҙа күп кенә тарихи хеҙмәттәр һәм тарих дәреслектәре, айырым алғанда, СССР тарихы буйынса юғары уҡыу йорттары өсөн дәреслек, шулай уҡ К. Маркс һәм Ф. Энгельстың ҡайһы бер томдары өсөн карталар төҙөй. 1940-сы йылдар аҙағында археологик картография өлкәһендә эшләй — 20-гә яҡын археологик карта төҙөй, шул иҫәптән "неолит һәм бронза осоронда сауҙа элемтәләре һәм алмашыу" картаһы . Археология менән мауығып, А. С. Амальрик Новгород (1947) һәм Рязань (1953) экспедицияларында ялан тикшереүҙәрендә ҡатнаша. Археологияны популярлаштырыу эше менән шөғөлләнә, А. Л. Монгайт менән бергә өлкән синыф уҡыусыларына иҫәпләнгән "Нимә ул археология"<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01005973137 Что такое археология / А. С. Амальрик, А. Л. Монгайт. {{s|— 3-е изд.,}} испр. и доп. — Москва : Просвещение, 1966. — 250 с.]</ref> китабын яҙа, китап1957 йылдан өс мәртәбә баҫыла. 1960 йылда археология методтарына һәм проблемаларына һәм уның үҫеш тарихына бағышланған «Юғалған цивилизацияларҙы эҙләп»<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01005973134 В поисках исчезнувших цивилизаций / А. С. Амальрик, А. Л. Монгайт; АН СССР. — 2-е изд., доп. — Москва : Наука, 1966. — 279 с.]</ref> китабын сығара. 1959 йылда Алексей Сергеевич инсульт кисерә. Баш мейеһенә ҡан һауып, 1965 йылдың 21 сентябрендә Мәскәүҙә вафат була. == Сығанағы == * ''[[:ru:Амальрик, Андрей Алексеевич|Амальрик А. А.]]'' Нежеланное путешествие в Сибирь. — New York : Harcourt Brace Jovanovich, 1970. — 294 c.<ref>[https://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=book&num=1418 Амальрик Андрей Алексеевич (1938—1980)]</ref> == Иҫкәрмә == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * publ.lib.ru/ARCHIVES/A/AMAL'RIK_Aleksey_Sergeevich/rik_A _Amal'.S..html Амаль Алексей Сергеевич * arheologija.ru/a-s-amalrik/ Амаль Алексей Сергеевич [[Категория:СССР тарихсылары]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар]] [[Категория:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1965 йылда вафат булғандар]] [[Категория:21 сентябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:Мәскәүҙә тыуғандар]] [[Категория:1906 йылда тыуғандар]] [[Категория:22 мартта тыуғандар]] [[Категория:Мәскәү дәүләт универститетының тарих факультетын тамамлаусылар]] [[Категория:СССР археологтары]] d1eb27hb7mm9jna3f92m50rh4n93dyv 0 163101 1302422 968740 2026-08-11T08:42:16Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302422 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Бровман Григорий Абрамович''' ({{OldStyleDate2|14|август|1907|1}}, Калараш, Оргей өйәҙе, Бессарабия губернаһы — [[13 август]] [[1984 йыл|1984]], [[Мәскәү]]) — совет әҙәбиәт белгесе һәм әҙәби тәнҡитсе. Филология фәндәре кандидаты. == Биографияһы == Бровман Григорий Абрамович Бессарабия губернаһы Оргей өйәҙенең Калараш ауылында (хәҙер — [[Молдова|Молдова Республикаһы]]ның район үҙәге) [[Йәһүдтәр|йәһүд]] ғаиләһендә тыуған Мәктәптә уҡый, ете синыфты тамамлағандан һуң китапханала эшләй башлай. [[Беренсе донъя һуғышы]] башында уларҙың ғаиләһе Подольск губерналары буйлап гиҙә, күпмелер ваҡыт [[Одесса]] һәм Крыжополдә йәшәй. [[1926 йыл]]да Мәскәүгә күсеп килә, унда [[Мәскәү дәүләт университеты]]ның әҙәбиәт факультетына уҡырға инә, юғары уҡыу йортон [[1931 йыл]]да тамамлай<ref>В 1931 году кафедра факультета литературы и искусства МГУ была выведена из состава университета.</ref> . Студент сағында уҡ баҫыла башлай: «Революция и культура» (1929, № 21) журналында Бровмандың һәм Е.Поповкиндың мәҡәләһе баҫылып сыға, унда авторҙар раҫлауынса, университеттар үҙҙәренең йомолоуы арҡаһында феодаль йәмғиәттең корпоративлығына тап килә, улар хәҙер тормоштан айырылған, паразит синыф мәҙәниәте барлыҡҡа килгән, үҙ диураҙарынан бер ҡайҙа ла яраҡлы булмаған кешеләрҙе, паразиттарҙы (медик һәм юристарҙан тыш) сығара. Шуға күрә бөтөн университет юҡ ителергә, ҡайһы бер махсуслаштырылған уҡыу йорттарына әйләнергә тейеш<ref name="two">''Бровман Г., Поповкин Е.'' Университет ждёт своей революции //Революция и культура. 1929, № 21.</ref>. «На путях к новой школе» журналы редакцияларында эшләй. Л.И. Альтман ярҙамы менән [[СССР Яҙыусылар союзы]]н ойоштороу буйынса ойоштороу комитеты ағзаһы була. ИФЛИ аспирантураһын тамамлай, ә [[1940 йыл]]да А.М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында «Белинский и драма» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. [[Бөйөк Ватан һуғышы]] йылдарында — хәрби Төньяҡ-Көнбайыш фронтта хәрби корреспондент, «В бой за родину», «Бей врага» гәзиттәре редакцияһында эшләй<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/?last_name=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BC%D0%B0%D0%BD&first_name=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9&middle_name=%D0%90%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&date_birth=__.__.1907 Память народа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170103094231/https://pamyat-naroda.ru/heroes/?last_name=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BC%D0%B0%D0%BD&first_name=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9&middle_name=%D0%90%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&date_birth=__.__.1907 |date=2017-01-03 }}</ref>. Космополитизм менән көршә кампанияһы барышында А.М.Горький исемендәге Әҙәбиәт институтының совет әҙәбиәте кафедраһы мөдире вазифаһынан бушатыла һәм [[СССР Яҙыусылар союзы]] сафынан сығарыла (һуңынан тергеҙелә)<ref>[[Костырченко, Геннадий Васильевич]]. [http://you1917-91.narod.ru/kostyrchenko.html Идеологические чистки второй половины 40-х годов]</ref>. «Новый мир» журналында тәнҡит бүлеге мөдире. СССР Яҙыусылар союзының өлкән референты була. В.В.Вересаев ижады («В Вересаев: жизнь и творчество» китабы [[1959 йыл]]да сыға), хәҙерге совет прозаһы менән шөғөлләнә. [[1961 йыл]]дан башлап А.И.Солженицындың ижады буйынса бер нисә эше баҫылып сыға; А.Жуховицкий менән бәхәстә яҙыусыны яҡлап сыға.<ref>Бровман Г. «Верность жизни и позиция писателя: О рассказе А. Солженицына „Матренин двор“» // Бровман Г. Проблемы и герои современной жизни. — М., 1966. — С. 156; Бровман Г. «Обязательно ли быть соавтором?» // Литературная Россия. — 1964. — 1 янв.; Бровман Г. «Правда исторического оптимизма: По страницам художественной прозы 1963 г.; Бровман Г. Диалог о герое // Литературная Россия. 1964. 7 февр. С. 6—7.»</ref>, Ю.В.Троифоновтың тәүге әҙәби тәжрибәһен юғары баһалай; В. Н. Войновичты СССР Яҙыусылар союзынан сығарыуҙы хуплай. [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] менән бүләкләнгән (1977). == Һайланма хеҙмәттәре<ref>Источник — [http://www.nlr.ru/poisk/ электронные каталоги РНБ]</ref> == * {{Китап|автор=Бровман Г. А., Герман А. Г., Муравьёва Н. И., Орлова А. В., Рождественский Б. В., Федосеев Г. С., Шапиро В. М.|заглавие=Учебник по литературе: Для 7 года ФЗС и 2 года ФЗУ и 3 года ШКМ|ответственный=Под ред. Ф. М. Головченко|место=М.; Л.|издательство=Учпедгиз|год=1932|страниц=208|тираж=125000}} * {{Китап|автор=Бровман Г. А.|заглавие=В. В. Вересаев: жизнь и творчество|место=М.|издательство=Советский писатель|год=1959|страниц=367|тираж=6000}} * {{Китап|автор=Бровман Г. А., Скорино Л.|заглавие=Жизнь. Герой. Литература: Сборник литературно-критических статей|место=М.|издательство=Советский писатель|год=1961|страниц=628|тираж=16000}} * {{Китап|автор=Бровман Г. А., Литвинов В.|заглавие=Литературная Россия: Сборник литературно-критических статей|место=М.|издательство=Советская Россия|год=1962|страниц=518|тираж=30000}} * {{Китап|автор=Бровман Г. А.|заглавие=Герой и время: Обзор прозы за 1963 год|место=М.|издательство=Знание|год=1964|страниц=32|тираж=52100}} * {{Китап|автор=Бровман Г. А.|заглавие=Проблемы и герои современной прозы: Критическое обозрение|место=М.|издательство=Художественная литература|год=1966|страниц=311|тираж=20000}} * {{Китап|автор=Бровман Г. А.|заглавие=Талант и направление: О современной художественной прозе|место=М.|издательство=Советский писатель|год=1971|страниц=383|тираж=10000}} * {{Китап|автор=Бровман Г. А.|заглавие=Труд, герой, литература: Очерки и размышления о русской советской художественной прозе|место=М.|издательство=Художественная литература|год=1974|страниц=335|серия=1. Русская советская литература 2. Рабочий класс в художественной литературе|тираж=20000}} || {{Китап|автор=|заглавие=|издание=2-е изд., перераб. и доп|место=|издательство=|год=1978|страниц=373|тираж=20000}} * {{Китап|автор=Бровман Г. А.|заглавие=Человек для людей: Образ коммуниста в русской советской литературе: Очерки, размышления, воспоминания (Для старшего школьного возраста)|место=М.|издательство=Детская литература|год=1978|страниц=206|серия=1. Советская литература. 2. Коммунисты в художественной литературе|тираж=50000}} || {{Китап|заглавие=|год=1983|страниц=238|тираж=50000}} == Йыйынтыҡтары == * Литературная Россия: Сборник литературно-критических статей. Составители Г. Бровман и В. Литвинов. М.: Советская Россия, 1962. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * Вячеслав Огрызко ''[https://web.archive.org/web/20121021010744/http://www.litrossia.ru/2011/46/06610.html Как мусор на реке]'' Литературная Россия № 46 2011 [[Категория:Филология фәндәре кандидаттары]] [[Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:«Ленинград оборонаһы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр]] [[Категория:«Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр]] [[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:1984 йылда вафат булғандар]] [[Категория:13 августа вафат булғандар]] [[Категория:1907 йылда тыуғандар]] [[Категория:14 августа тыуғандар]] r345d21qvumvkyhgrf654lgb7jcmb3s 0 163699 1302379 1277727 2026-08-10T17:49:41Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302379 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Альтерман Исай Моисеевич''' ([[21 сентябрь]] [[1910 йыл]], — [[1 ноябрь]] [[1985 йыл]]) — совет дирижеры. Молдавия ССР-ының, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1963)<ref>{{Cite web|url=http://www.lauta.ru/Isai-Alterman-Biografie.html|title=Isai Alterman Biografie|accessdate=2011-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111210023919/http://www.lauta.ru/Isai-Alterman-Biografie.html|archivedate=2011-12-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111210023919/http://www.lauta.ru/Isai-Alterman-Biografie.html |date=2011-12-10 }}</ref> Литва ССР-ының атҡаҙанған артисы (1957). == Биографияһы == Исай Моисеевич Альтерман 1910 йылдың 21 сентябрендә [[Орёл]] ҡалаһында тыуған<ref name="Музыка">[http://www.cultin.ru/musitian-alterman-isajj-moiseevich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200211234312/http://www.cultin.ru/musitian-alterman-isajj-moiseevich |date=2020-02-11 }}</ref>. 1930 йылдан алып 1939 йылға тиклем Н. А. Римский-Корсаков исемендәге Ленинград консерваторияһында скрипка һәм композиция класы буйынса уҡый<ref name="Музыка"></ref>. 1934 йылдан алып консерватория эргәһендәге опера студияһында дирижер булып хеҙмәт итә. 1937—1939 йылдарҙа Ленинград радио тапшырыу оркестры дирижеры, Ленинград блокадаһы осорондa оркестр ҡалала ҡала<ref>[https://unotices.com/book.php?id=150923&page=17 Л. М. Маргулис «Человек из оркестра»]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 1942—1945 — старший инструктор политотдела армии Ленинград фронты армияһы сәйәси бүлегенең өлкән инструкторы, капитан званиеһында<ref name="Память народа">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie1550020689/ Память народа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220629062557/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie1550020689/ |date=2022-06-29 }}</ref>. 1946—1953 йылдарҙа — Ленинград консерваторияһында уҡыта (уның уҡыусылары араһында — Римас Юозович Генюшас)<ref>[http://www.musenc.ru/html/g/gen7qas.html Римас Генюшас в Энциклопедии музыки]</ref>. 1953—1958 йылдарҙа — [[Вильнюс]]тағы Литва дәүләт опера һәм балет театрының баш дирижеры, 1958—1961 йылдарҙа Исай Альтерман Кишинев опера һәм балет театрының баш дирижеры Д. Г. Гершефельдты алмаштыра<ref name="Музыка"></ref>. 1961—1966 йылдарҙа [[Өфө]]лә Башҡорт опера һәм балет театрының баш дирижеры һәм художество етәксеһе итеп тәғәйенләнә<ref>[http://www.vatandash.ru/index.php?article=2015 Ватандаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304103022/http://www.vatandash.ru/index.php?article=2015 |date=2016-03-04 }}</ref> . 1966—1969 йылдарҙа — Һарытау опера һәм балет театры дирижеры.<ref>[http://osetia.kvaisa.ru/1-rubriki/03-vstrecha-dlya-vas/yurij-bacazov-vse-opernye-partii-o-kotorye-mechtal-ya-ispolnil%E2%80%A6/ Юрий Базацов «Все оперные партии, о которых мечтал, я исполнил…»]</ref>. [[1969 йыл]]дан алып ғүмеренең аҙағынаса Молдавия дәүләт опера һәм балет театрының баш дирижеры булып эшләй. Музическу исемендәге Кишинев сәнғәт институтында уҡыта (уҡыусылары араһында — Юрий Насушкин, Валентин Дони)<ref>[http://www.escuelainternacionaldemusica.org/en/content/yuri-nasushkin-1/ Yury Nasushkin-Labovsky]{{Недоступная ссылка|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ҡатыны — Надежда Михайловна (Хаимовна) Геселевич (1904—1963), Ленинград консерваторияһын тамамлаған (1928)<ref>Их сын — политолог Анатолий Георгиевич Орлов (род. 1939), специалист по политическим системам стран Латинской Америки</ref>. == Маҡтаулы исемдәр һәм башҡа бүләктәр<ref name="Память народа"></ref> == [[«Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы]] (02.06.1943) [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы]] == Һылтанмалар == [https://web.archive.org/web/20140419012035/http://www.sarcons.ru/new/index.php/alterman-im.html Саратовская консерватория] [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie1550020689/ Память народа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220629062557/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie1550020689/ |date=2022-06-29 }} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} [[Категория:Өфө музыканттары]] [[Категория:Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Молдавия ССР-ы атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Санкт-Петербург консерваторияһын тамамлаусылар]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:«Ленинград оборонаһы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр]] [[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Рәсәй музыка педагогтары]] [[Категория:Молдавия музыка педагогтары]] [[Категория:СССР музыка педагогтары]] [[Категория:Алфавит буйынса педагогтар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Рәсәй дирижёрҙары]] [[Категория:СССР дирижёрҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса дирижёрҙар]] [[Категория:Алфавит буйынса музыканттар]] [[Категория:Кишинёвта вафат булғандар]] [[Категория:1985 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 ноябрҙә вафат булғандар]] [[Категория:1910 йылда тыуғандар]] [[Категория:21 сентябрҙә тыуғандар]] lpzkng4x0p9gbigr5o0e3bdld25lrou 0 172327 1302413 1282333 2026-08-10T23:44:57Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302413 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Байҡара''' ({{lang-ru| Байкара}}) — бөткән ауыл. [[Башҡортостан]]дың [[Баймаҡ районы]]нда ХIХ быуаттың икенсе яртыһында алтын-баҡыр мәғдәнен эшкәртеү сиктәрендә барлыҡҡа килгән ҡасаба. 1940-сы йылдар башында рудник ябыла<ref name="Баймакский край">Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с. Ред.составитель А. Багуманов. 114 бит></ref>. == Исеменең килеп сығышы == Тел белгесе, топонимист [[Усманова Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙы|М.Ғ. Усманова]] фаразлауынса, Байҡара атамаһы антропонимға һәм этнонимға ҡайтып ҡала. Байҡара этнонимы тыва ырыу-ҡәбилә төркөмөнә инә; уны билдәле ғалим Н. А. Аристов Урта Урҙа бүлексәләре араһында телгә ала. Шулай уҡ төркиҙәрҙә Байҡара исеме осрай. Мәҫәлән, ''Тунжер Байҡара'' — Төркиәлә йәшәгән профессор, Зәки Вәлидиҙең уҡыусыһы<ref>Усманова М. Г. Имя отчей земли. Историко-лингвистическое исследование топонимии бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 199. — 272 стр. ISBN 5-295-01337-5</ref>. Байҡара төрки исеме булыуын тимуридтар династияһы хакимдары ''Байҡара Мирза'' һәм ''Хөсәйен Байҡара'' исемдәре лә дәлилләй. == Географик урыны == Байҡара ҡасабаһы [[Ирәндек]] тауҙарының көньяҡ ҡырындағы киң соҡорҙарҙың береһендә урынлашҡан була. Район үҙәге [[Баймаҡ]] ҡалаһынан көньяҡҡа табан 19 км алыҫлыҡта ятҡан<ref name="Баймакский край"></ref>. == Тарихы == [[Октябрь революцияһы]]на тиклем, 1912—1913 йылдарҙа, {{comment|Көньяҡ Урал тау-сәнәғәт акционерҙар йәмғиәте|ЮУГАО}} Баймаҡ биләмәләрендә алтын һәм еҙ мәғдәндәрен эҙләү буйынса разведка эштәрен киң йәйелдерә<ref name="Генеалогия и архивы">[http://ufagen.ru/places/baymakskiy/baykara.html Байкара]</ref>. Һөҙөмтәлә бындай ятҡылыҡтар күпләп табыла һәм тиҙ арала [[Таналыҡ]] үҙәнендә, [[Сибай]], Ирәндек, Һаҡмар һәм Юлыҡ тирәһендә рудниктар асыла. Эште тиҙерәк яйға һалыу өсөн барыһы ла эшләнә: бөрйән ырыуы ерҙәрендә рудниктар барлыҡҡа килә, улар эргәһендә — ҡасабалар<ref name="Генеалогия и архивы"></ref>. Совет осоронда бындағы эштәр тағы ла йәнләнә төшә, интенсив темптар менән алып барыла. Байҡара ҡасабаһында 1925 йылда 65 башҡорт хужалығы иҫәптә торһа, 1928 йылда — 206 кеше, 1939 йылда Тау Байҡараһында 732 кеше, Байҡара руднигы ҡасабаһында 702 кеше йәшәй. Байҡара руднигынан тыш, Баҡыртау, Семеновск, Йолалы рудниктарында ла бик күп кеше эшләй. ХХ быуаттың 40-сы йылдарында мәғдән ятҡылыҡтарында металдар ҡырҡа кәмей, һәм рудник ябыла<ref name="Баймакский край"></ref>. == Ҡыҙыҡлы факттар == — 1997 йылда Сибай дәүләт филармонияһында «Байҡара» төркөмө ойошторола. «Лилиә», «Дуҫтар булып ҡалайыҡ», «Изге һүрәт», «Табам әле», «Һылыуҡайым» йырҙары яңы төркөмдө халыҡҡа таныта. 1999 йылда «Байҡара» төркөмө Силәбе өлкәһендә үткән рок-фестивалдә ҡатнаша. Төркөмдөң тарихы оҙайлы булмай, төрлө сәбәптәр арҡаһында тарҡала<ref>[https://www.ye02.ru/kl/13198-bashortostan-bayara-ular-bayma-talanttary.html «Башҡортостан», «Байҡара»: улар — Баймаҡ таланттары!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809165608/https://www.ye02.ru/kl/13198-bashortostan-bayara-ular-bayma-talanttary.html |date=2022-08-09 }}</ref><br /> — Баймаҡ ҡалаһында «Байҡара» магазины күп йылдар дауамында халыҡты хеҙмәтләндерҙе. Хәҙерге ваҡытта районда «Байҡара» агрофирмаһы бар<ref>[https://ugtp.ru/obshestvo/19777-kk-irndek-armyttary-asha.html Күк Ирәндек армыттары аша]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Административно-территориальное деление Башкирской АССР (на 1 июня 1952 г.). — [[Китап (нәшриәт)|Башкирское книжное издательство]], Уфа, 1953. C.284 * {{ИСДБ|518}} * {{китап |автор=Ред.составитель А. Багуманов |заглавие=Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание |место=Уфа |издательство=[[Китап (нәшриәт)|Башкирское книжное издательство]] |год=2002|страниц=332|ISBN=5-295-03157-8}} * [http://www.igg.uran.ru/sites/default/files/v_chteniya_pamyati_sn_ivanova.pdf КОЛЧЕДАННЫЕ МЕСТОРОЖДЕНИЯ – ГЕОЛОГИЯ, ПОИСКИ, ДОБЫЧА И ПЕРЕРАБОТКА РУД] * [https://kitaptar.bashkort.org/storage/books/iVH0prU9PG1vCkam1CLGHljaQSY0QnUJVyc7ck9E.pdf БАШКОРТ АССР-ының топонимдар һүҙлеге] == Һылтанмалар == * [https://webmineral.ru/deposits/item.php?id=619 Баймакский район, Башкортостан (Башкирия), Урал Южный, Россия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124145920/https://www.webmineral.ru/deposits/item.php?id=619 |date=2021-01-24 }} * [https://www.geokniga.org/books/20743 Колчеданные месторождения Баймакского рудного района.] == Видеояҙмалар == # [https://www.youtube.com/watch?v=-LgEYJ-pN60&t=442s Обзор месторождений золота на Урале.] {{Баймаҡ районы ауылдары}} [[Категория:Баймаҡ районының бөткән тораҡ пункттары]] [[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы]] [[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]] obpkrqmt6awode1fj8zync6arzlr7m3 0 174797 1302371 1172431 2026-08-10T16:44:31Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302371 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Аленка Герлович''' ({{Lang-sl|Alenka Gerlovič}}; [[17 сентябрь]] [[1919 йыл]], [[Любляна]] — [[9 декабрь]] [[2010 йыл]], шунда уҡ) — Югославия һәм Словения рәссамы, ҡурсаҡсы, сценограф, журналист. == Биографияһы == Аленка Герлович [[Любляна]] ҡалаһында тыуған. Апаһы — опера йырсыһы {{Тәржемәһеҙ 3|Герлович, Ванда|Ванда Герлович|sl|Vanda Gerlovič}} (сопрано). Брежицала башланғыс мәктәпте тамамлағанға тиклем йәшәй, бында уның атаһы 1929 йылға тиклем Франьо Герлович Чатеж дауалау сығанаҡтарында участка табибы булып эшләй. [[Любляна]] гимназияһында уҡый, атаһы Польела баш табип булып тәғәйенләнгәс ғаилә шунда күсенә. 1937 йылда [[Загреб]] академияһының нәфис сәнғәттәр академияһына профессор В.Бецичтың һынлы сәнғәт бүлегенә уҡырға инә, унда Крста Хедегушич ижады менән ҡыҙыҡһына. Һуғыш йылдарында Аленка партизандарға китә: листовкалар һәм плакаттар төшөрә, шулай уҡ тәүге Партизан ҡурсаҡ театры ойоштора, сценограф һәм ҡурсаҡсы булып эшләй. Рәссам Вито Глобоникҡа кейәүгә сыға. Һуғыштан һуң [[Париж]]да Джонни Фриндландер ательеһында эшләй һәм пейзаж һынлы сәнғәтенә мөрәжәғәт итә. Уның эштәре өсөн ҡәтғи композиция, стилләштерү һәм реаль төҫтәрҙе һүрәтләү хас. Уның күпселек һуңғы әҫәрҙәре акварель менән яҙылған. Аҡ ҡағыҙҙа ирекле формала сәскә атыусы ағастар, ҡыуаҡлыҡтар йәки сәскәле яландар композицияһы һүрәтләнә. Айырым лирикаға Аленканың словен тауҙары һүрәте һәм ритмик мотивтар эйә. Аленка һуғыштан һуң Словен халыҡ театрының беренсе сценографы була. Любляна классик гимназияһында сәнғәт тарихын уҡыта, шулай уҡ модернизм яңылыҡтарын һөйләй. 1968 йыл аҙағына тиклем гимназияла уҡыта. Күренекле яҙыусы һәм уҡытыусы була: 1968 йылда балаларҙы һүрәт төшөрөүгә өйрәтеү китабы өсөн Лествик премияһы менән бүләкләнә. Шулай уҡ билдәле сәйәхәтсе була, гәзиттәрҙә үҙенең сәйәхәте тураһында яҙа һәм лекциялар уҡый. Пенсияға сыҡҡас Аленка үҙен акрил һынлы сәнғәтенә арнай һәм бер нисә күргәҙмә ойоштора (1969 йылдан 1990 йылға тиклем Брежиц музейында эштәре һаҡлана). Ғүмеренең һуңғы йылдарында акварель техникаһына күсә. 1981 йылда Франц Прешерн исемендәге премия менән бүләкләнә. «Кусочки моей жизни» ({{lang-sl|Okruški mojega življenja}}) хәтирәләр китабын сығара. Тормошҡа һөйөүе, үҙенең әүҙем гражданлыҡ позицияһы һәм һынлы сәнғәткә тоғролоғо менән замандаштарының хәтерендә ҡала. == Әҙәбиәт == * Posavski muzej Brežice: Donacija Alenke Gerlovič, 2005, ISBN 961-90228-7-4 * Alenka Gerlovič: Okruški mojega življenja, Založba Forma 7, 2006, ISBN 10-961-6181-48-3 * Luc Menaše: Evropski umetnostnozgodovinski leksikon, Založba Mladinska knjiga, 1971 * Enciklopedija Slovenije. Mladinska knjiga, Ljubljana 1987—2002 == Һылтанмалар == * [http://www.delo.si/kultura/umrla-je-akademska-slikarka-alenka-gerlovic.html Umrla je akademska slikarka Alenka Gerlovič] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120163621/https://www.delo.si/kultura/umrla-je-akademska-slikarka-alenka-gerlovic.html |date=2025-01-20 }}{{ref-sl}} [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:2010 йылда вафат булғандар]] [[Категория:9 декабрҙә вафат булғандар]] [[Категория:1919 йылда тыуғандар]] [[Категория:17 сентябрҙә тыуғандар]] [[Категория:Словения шәхестәре]] [[Категория:Алфавит буйынса рәссамдар]] [[Категория:Алфавит буйынса журналистар]] i15kohriojh9w2bq2ffqbiaus21azhe 0 175567 1302326 1300172 2026-08-10T12:17:05Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302326 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдразаҡов Ғәбдрәхим Абдрафиҡ улы''' ({{lang-ru|Абдразаков Габдрахим Абдрафикович}}; [[28 ноябрь]] [[1914 йыл]] — [[25 май]] [[2004 йыл]]) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы разведчигы. Рядовой ҡыҙылармеец<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/297-abdrazakov-gabdrakhim-gabdrafikovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдразаков Габдрахим Абдрафикович]</ref><ref>[https://www.moypolk.ru/soldier/abdrazakov-abdrahim-abdrafikovich Учалы районының «Үлемһеҙ полкы»]</ref>. == Биографияһы == Ғәбдрәхим Абдрафиҡ улы Абдразаҡов 1914 йылдың 28 ноябрендә Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙенең (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Учалы районы]]) [[Яңы Байрамғол]] ауылында тыуған. Башланғыс белемде тыуған ауылында ала. == Хәрби хеҙмәте == [[1941 йыл]]дың ноябрендә БАССР-ҙың [[Учалы районы]] хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Рядовой Ғәбдрәхим Абдразаҡов [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 275-се кавалерия полкы разведчигы булып хеҙмәт итә. Күп тапҡырҙар яралана. Ғәбдрәхим Абдрафиҡ улының батырлығы орден һәм миҙалдар менән баһалана. Берлинға тиклем барып етә, фронт юлын Германияның Премниц ҡалаһында тамамлай<ref>[https://1418museum.ru/heroes/25669197/ Хәтер юлы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602213311/https://1418museum.ru/heroes/25669197/ |date=2021-06-02 }}</ref>. [[2004 йыл]]дың 25 майында 90-сы йәшендә вафат була<ref name="112bkd.ru"/>. == Наградалары == * [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] * I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (1985) * [[Жуков миҙалы]]<ref>[https://1418museum.ru/heroes/25669197/ Дорога памяти. Абдразаков Габдрахим Абдрафикович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602213311/https://1418museum.ru/heroes/25669197/ |date=2021-06-02 }}</ref> == Хәтер == Абдразаҡов Ғәбдрәхим Абдрафиҡ улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 Они вернулись с победой (списки военнослужащих, вернувшихся живыми с Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.) Т. 11: Учалинский район. — 2004. — 621 с.; ISBN 5-295-03475-5 / редкол.: Х. Х. Ишмуратов и др. — Уфа : Китап, 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }}</ref> һәм БР-ҙың [[Учалы районы]] [[Яңы Байрамғол]] ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/297-abdrazakov-gabdrakhim-gabdrafikovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдразаков Габдрахим Абдрафикович]{{ref-ru}}{{V|15|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/25669197/ Дорога памяти. Абдразаков Габдрахим Абдрафикович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602213311/https://1418museum.ru/heroes/25669197/ |date=2021-06-02 }} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero94150197/ Память народа. Абдразаков Габдрахим Абдрафикович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210715114851/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero94150197/ |date=2021-07-15 }}{{ref-ru}}{{V|15|07|2021}} * [https://www.moypolk.ru/soldier/abdrazakov-abdrahim-abdrafikovich Учалинский район «Бессмертный полк»] * [https://vk.com/wall7231859_5177 Бессмертный полк. Марат Шагизатов. ВК][http://museumkogalym.ru/sites/default/files/files/nezabytyy_polk.pdf#:~:text=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%97%D0%90%D0%9A%D0%9E%D0%92%20%D0%93%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%20%D0%93%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87.%20%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D1%81%D1%8F%20%D0%B2,%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%82%20%D0%B2%20%D0%BD%D0%BE%D1%8F%D0%B1%D1%80%D0%B5%201941%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0 О Габдрахиме Абдрафиковиче Абдразакове] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1914 йылда тыуғандар]] [[Категория:Ватан һуғышы ордены кавалерҙары]] ofgp1b53i4yxj0tfd4uoc85cxgvbfs7 0 175569 1302327 1300173 2026-08-10T12:20:21Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302327 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдрафиҡов Морат Вәхит улы''' ({{lang-ru|Абдрафиков Мурат Вахитович}}) ([[1908]] — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы. Ҡыҙылармеец, гвардия рядовойы, икмәк бешереүсе. == Биографияһы == Морат Вәхит улы Абдрафиҡов [[1908 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] [[Златоуст өйәҙе]]ндә (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Мәсетле районы]]) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ауылда башланғыс белем ала. Колхоз эшендә ҡатнаша<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero1081179/ Память народа. Абдрафиков Мурат Вахитович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721140414/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero1081179/ |date=2021-07-21 }}</ref><ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/298-abdrafikov-murat-vakhitovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АБДРАФИКОВ Мурат Вахитович]</ref><ref name="Абдрафиков Мурат Вахитович">[https://1418museum.ru/heroes/995158/ Абдрафиков Мурат Вахитович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602214326/https://1418museum.ru/heroes/995158/ |date=2021-06-02 }}</ref>. == Хәрби хеҙмәте == [[1941 йыл]]да Мәсетле районы хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. 112-се Башҡорт (16-сы Чернигов гвардия) кавалерия дивизияһының 7-се кавалерия корпусында Белорус фронтында хеҙмәт итә<ref>[https://pamyat-naroda.su/awards/21090025 Халыҡ хәтере. Абдрафиҡов Морат Вәхит улының батырлығы тураһында]</ref> Гвардия ҡыҙылармеецы Морат Абдрафиҡов дивизияның {{comment|армия ялан икмәкханаһында|полевая армейская кухня}} ҡамыр баҫыусы вазифаһын башҡара. {{Цитата|Дивизия Чернигов, Мозырь һәм Калинковичиға һөжүм иткән осорҙа иптәш Абдрафиҡов ялан армия имәкханаһында (ПАХ) ҡамыр баҫыусы булып хеҙмәт итте. Ул ҡамырҙы дөрөҫ эшкәртте һәм технологик процесты мастер ҡушҡанса үтәп, сифатлы икмәк бешерергә тырышты. Уның сменаһында бешерелгән икмәк бер ваҡыт та яраҡһыҙ булманы, тәләф ителмәне.|}} Икмәк бешереү мейестәрен төҙөүҙә әүҙем ҡатнашҡан, һәм уның ошо фиҙакәр хеҙмәте хәрби частарҙы туҡтамай икмәк менән тәьмин итеү мөмкинлеген биргән<ref name="pamyat-naroda.ru"/><ref name="Абдрафиков Мурат Вахитович"/><ref>[https://article.unipack.ru/78333/ Ялан армия икмәкханалары]</ref>. == Наградалары == * [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] (1944 йыл). == Хәтер == Абдрафиҡов Морат Вәхит улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 Они вернулись с победой (списки военнослужащих, вернувшихся живыми с Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.) Т. 8: Мечетлинский район. — 2004—653 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03393-7 / редкол.: Х. Х. Ишмуратов и др. — Уфа : Китап, 2001</ref> һәм БР-ҙың [[Мәсетле районы]]нда [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/298-abdrafikov-murat-vakhitovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдрафиков Мурат Вахитович]{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero1081179/ Память народа. Абдрафиков Мурат Вахитович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721140414/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero1081179/ |date=2021-07-21 }}{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/995158/ Абдрафиков Мурат Вахитович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602214326/https://1418museum.ru/heroes/995158/ |date=2021-06-02 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 Они вернулись с победой (списки военнослужащих, вернувшихся живыми с Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.) Т. 8: Мечетлинский район. — 2004—653 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03393-7 * [https://article.unipack.ru/78333/ Полевые армейские хлебопекарни] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1908 йылда тыуғандар]] 6phbbjawe8ue3k8ta6q92ng1kl2llio 0 175576 1302331 1300176 2026-08-10T12:37:58Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302331 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдрахманов Әхтәм Мөфтәхетдин улы''' ({{lang-ru|Абдрахманов Ахтям Муфтахутдинович}}) (22 май [[1913 йыл]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 294-се кавалерия полкының атлы посыльныйҙар взводы командиры. Лейтенант. II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/370-abdrakhmanov-akhtyam-muftakhitdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдрахманов Ахтям Муфтахетдинович]</ref><ref>[https://1418museum.ru/heroes/27872639/ Дорога памяти. Абдрахманов Акиям Муфтахутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624210453/https://1418museum.ru/heroes/27872639/ |date=2021-06-24 }}</ref>. == Биографияһы == Әхтәм Мөфтәхетдин улы Абдрахманов [[1913 йыл]]дың 22 майында<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero101508074/ Память народа. Абдрахманов А. М.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721141648/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero101508074/ |date=2021-07-21 }}</ref> [[Өфө губернаһы]]ның [[Өфө өйәҙе]] Митрәй (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шишмә районы]] Ҡаранйылға) ауылында тыуа. Урындағы мәктәптә башланғыс белем ала. == Хәрби хеҙмәте == Абдрахманов Әхтәм Мөфтәхетдин улы [[1935 йыл]]дың 23 октябренән Көньяҡ фронттың 29-сы запас часында, [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафында хеҙмәт итә. Лейтенант Әхтәм Мөфтәхетдин улы [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 294-се кавалерия полкының атлы посыльныйҙар (йомошсолар) взводы командиры булып хеҙмәт итә<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero92212035/Память народа. Абдрахманов Акиям Муфтахутдинович]{{Недоступная ссылка|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/370-abdrakhmanov-akhtyam-muftakhitdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АБДРАХМАНОВ Ахтям Муфтахитдинович]</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (1966) * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] * «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero101508074/ Память народа. Награда Абдрахманова А. М.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721141648/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero101508074/ |date=2021-07-21 }}</ref> == Хәтер == Абдрахманов Әхтәм Мөфтәхетдин улының исеме «Они вернулись с победой. Башҡортостан» баҫмаһының 12-се томына <ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 Рәсәй дәүләт китапханаһы. Они вернулись с победой. Чишминский район, т. 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }}</ref> һәм [[Шишмә районы]]ның Ҡаранйылға ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/370-abdrakhmanov-akhtyam-muftakhitdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдрахманов Ахтям Муфтахетдинович]{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero92212035/ Память народа. Абдрахманов Акиям Муфтахутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721141648/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero92212035/ |date=2021-07-21 }}{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 Рәсәй дәүләт китапханаһы Они вернулись с победой. Чишминский район, т. 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} * [https://1418museum.ru/heroes/27872639/ Дорога памяти. Абдрахманов Акиям Муфтахутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624210453/https://1418museum.ru/heroes/27872639/ |date=2021-06-24 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1913 йылда тыуғандар]] [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] ga97xga2b3zvdehion9tbxx1ato4hal 0 175581 1302330 1255220 2026-08-10T12:33:09Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302330 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдрахманов Хәлил Абдрахман улы''' ({{lang-ru|Абдрахманов Халил Абдрахманович}}) ([[1915]]—[[1943]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының ат йөрөтөүсеһе (коновод), гвардия ҡыҙылармеецы<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/302-abdrakhmanov-khalil-abdrakhmanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдрахманов Халил Абдрахманович]</ref>. == Биографияһы == Хәлил Абдрахман улы Абдрахманов [[1915 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] [[Бәләбәй өйәҙе]] (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Миәкә районы]]) Айыт ауылында тыуған. Тыуған ауылы мәктәбендә уҡый. Колхозда эшләй. == Хәрби хеҙмәте == Ҡыҙыл Армия сафына Миәкә районы хәрби комиссариаты саҡыра. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының ат йөрөтөүсеһе (коновод) булып хеҙмәт итә. [[1943 йыл]]дың 10 октябрендә Украина ССР-ы Чернигов өлкәһенең Любеч ҡалаһы янындағы аяуһыҙ алыштарҙа һәләк була<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero105454757/ Память народа. Абдрахманов Халил Абдрахманович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721151058/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero105454757/ |date=2021-07-21 }}</ref><ref>[http://www.miaki.ru/history/a.html Миәкә районы. Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215906/http://www.miaki.ru/history/a.html |date=2021-06-02 }}</ref>. == Наградалары == == Хәтер == Абдрахманов Хәлил Абдрахман улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. Миякинский район / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Миәкә районы]] Айыт ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/302-abdrakhmanov-khalil-abdrakhmanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдрахманов Халил Абдрахманович]{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero105454757/ Память народа. Абдрахманов Халил Абдрахманович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721151058/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero105454757/ |date=2021-07-21 }}{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [http://www.miaki.ru/history/a.html Погибшие воины. Миякинский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215906/http://www.miaki.ru/history/a.html |date=2021-06-02 }} * [http://xn--g1acgnbflf6i.xn--p1ai/memory_book_rb.php Книга памяти. Миякинский район] * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. Миякинский район / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һытанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1915 йылда тыуғандар]] [[Категория:Миәкә районында тыуғандар]] 8sxlphjj7f95dnhdex5zikmwl58vr5t 0 175647 1302387 1271735 2026-08-10T19:38:57Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302387 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Асылбаев Юныс Баһауетдин улы''' (1908—1981) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры == Биографияһы == Асылбаев Юныс Баһауетдин улы [[1908]] йылда [[Бөрйән]] районы [[Яуымбай]] ауылында тыуа. 1941 йылдың йәй аҙағында Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Ҡыҙыл Армия]] сафына саҡырыла. Ауылда 5 балаһы менән ҡатыны тороп ҡала. Асылбаев [[М. Шайморатов]] етәкләгән [[112-се кавалерия дивизияһы]]нда ат ҡараусы (повозочник) булып хеҙмәт итә. Хәрби Прокуратураның секретлы документтарын Висланан алып Бранденбург ҡалаһына тиклем бер урындан икенсе урынға күсереү һәм һаҡлау бурысын үтәй. «Ҡыҙыл Йондоҙ» орденына тәҡдим ителгән награда ҡағыҙында Асылбаев Юныс тураһында бына нимә тип яҙылған: «Дошмандың авиация һөжүме ваҡытында прокурор Тесленко һәләк була. Асылбаев юғалып ҡалмай, ылауын хәүеф-хәтәрһеҙ урынға йәшереп өлгөрә, һәм шуның менән Хәрби Прокуратура канцелярияһын тулыһынса юғалтыуһыҙ һаҡлап алып ҡала. Ул ҡараған аттар һәр ваҡыт әҙер, ашатылған, оҙайлы марштар ваҡытында ылауҙың һуңлауына һәм боҙолоп ултырыуына юл ҡуймай». Һуғыштың аҙағына тиклем булып, Бөйөк Еңеүҙе Берлинда ҡаршылай. 1946 йылда демобилизациялана. Һуғыштан ҡайтҡас Асылбаев Юныс колхозда бригадир булып эшләй. Ветеран 1981 йылда 73 йәшендә вафат була. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) * 2-се дәрәжә Ватан һағышы ордены (1985) * «Батырлыҡ өсөн» (№ 554992) миҙалы. == Сығанаҡтар == * {{китап |автор= |заглавие=«Берлинғаса еткән ул» |место=Бурзянский район |издательство=«Таң» гәзите |год=2015 |страниц= }} == Һылтанмалар == * [https://veteran1945.jimdofree.com/вернулись/асылбаев-юнус-багаутдинович/ АСЫЛБАЕВ ЮНУС БАГАУТДИНОВИЧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603152220/https://veteran1945.jimdofree.com/%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C/%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2-%D1%8E%D0%BD%D1%83%D1%81-%D0%B1%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/ |date=2021-06-03 }} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero97161557/ Память народа. Асылбаев Юнус Багаутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718025140/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero97161557/ |date=2021-07-18 }}{{ref-ru}}{{V|15|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/30237234/ АСЫЛБАЕВ|АЛСЫБАЕВ ЮНУС БОГАУТДИНОВИЧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603152218/https://1418museum.ru/heroes/30237234/ |date=2021-06-03 }} * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/958-asylbaev-yunus-bagautdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АСЫЛБАЕВ Юнус Багаутдинович]{{ref-ru}}{{V|15|07|2021}} * [https://veteran1945.jimdofree.com/воины-кавалеристы-112-ой-башкирской-кавалерийской-дивизии-призванные-бурзянским-рвк/ ВОИНЫ-КАВАЛЕРИСТЫ 112-ОЙ БАШКИРСКОЙ КАВАЛЕРИЙСКОЙ ДИВИЗИИ, ПРИЗВАННЫЕ БУРЗЯНСКИМ РВК] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603000736/https://veteran1945.jimdofree.com/%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D1%8B-%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-112-%D0%BE%D0%B9-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC-%D1%80%D0%B2%D0%BA/ |date=2021-06-03 }} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар]] o37rhspvfvu09kfjh8ukkp449rshydk 0 175649 1302328 1300174 2026-08-10T12:28:10Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302328 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдрахманов Муллағәли Ғайса улы''' ({{lang-ru|Абдрахманов Муллагали Гайсинович}}) ([[1907]]—[[1989]]) — гвардия ҡыҙылармеецы, [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 14-се айырым гвардия сапёр эскадронының сапёры. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] менән бүләкләнгән<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/301-abdrakhmanov-mullagali-gasimovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АБДРАХМАНОВ Муллагали Гасимович]</ref>. == Биографияһы == Муллағәли Ғайса улы Абдрахманов [[1907 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Стәрлебаш районы]] Табылды ауыл Советы) [[Ҡабыҡҡыуыш]] ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Уның бала сағы бик ауыр осорға тура килә. == Хәрби хеҙмәте == [[1941 йыл]]дың 3 декабрендә Стәрлебаш район хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]]на хеҙмәткә саҡыра. Алкино станцияһында улар һыбай йөрөргә, кавалерия һуғыш алымдарына өйрәнә. [[1942 йыл]]дың апрель аҙағында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғышҡа китә. {{цитата|«Беренсе өс эшелонда дивизия командованиеһы барҙы. Беҙҙән һуң Күсимов полкы. Биш тәүлек тигәндә Куйбышев ҡалаһына баып еттек»|}}тип хәтерләй торған булған ветеран<ref>[https://www.moypolk.ru/soldier/abdrahmanov-mullagali-gaysinovich]</ref>. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] [[1942 йыл]]дың 2 июлендә Тербуны-2 ауылы һәм Олым йылғаһы районында Покровское — Давыдово — Борки һәм Тербуны-2 станцияһы һыҙығындағы оборона һыҙатында 1942 йылдың 2 июлендә дошманға ҡаршы тора{{ЫС юҡ|21|07|2021}}. Чернухин ауылында торған атлылар ҡамауға эләгә, уларҙы өс фашист пехота дивизияһы уратып ала. Совет командованиеһы ла хәлде төҙәтеү буйынса ҙур тырышлыҡ һала. Ҡамауҙа ҡалғандарға ярҙамға артиллерия, авиация, танктар ынтыла. Ҡараңғылыҡтан файҙаланып һәм кескәй төркөмдәргә ойошоп, башҡорт кавалеристары ҡамауҙы өҙөргә тырыша. Был мәшхәрҙә бик күп яугир һәләк була<ref name="Абдрахманов Муллагали Гайсинович">[https://www.moypolk.ru/soldier/abdrahmanov-mullagali-gaysinovich Абдрахманов Муллагали Гайсинович]</ref>. Муллағәли Ғайса улы 14-се айырым гвардия сапёр эскадронында сапёр булып хеҙмәт итә. Ҡаты һуғыштар барышында аяғы яралана. Госпиталдә дауаланғандан һуң, тағы һуғышҡа оҙатыла<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero99695946/ Память народа. Абдрахманов Муллагали Гайсинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721154049/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero99695946/ |date=2021-07-21 }}</ref>. Абдрахманов Муллағәли [[1945 йыл]]да тыуған ауылы [[Ҡабыҡҡыуыш]]ҡа әйләнеп ҡайта. Тыуған колхозында хеҙмәт итә. Тормош иптәше менән өс бала тәрбиәләп үҫтерә. Муллағәли Ғайса улы [[1989 йыл]]да вафат була. <ref>[https://1418museum.ru/heroes/29162888/ Хәтер юлы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603154404/https://1418museum.ru/heroes/29162888/ |date=2021-06-03 }}</ref><ref>[https://www.moypolk.ru/soldier/abdrahmanov-mullagali-gaysinovich Абдрахманов Муллағәли Ғайса улы]</ref> == Наградалары == * [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] (1943) * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944) * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1945) * «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы {{ЫС юҡ|21|07|2021}} * «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы <ref name="Абдрахманов Муллагали Гайсинович"/> * «Берлинды алған өсөн» миҙалы һәм күп юбилей миҙалдары менән бүләкләнгән<ref name="Абдрахманов Муллагали Гайсинович"/>. == Хәтер == Абдрахманов Муллағәли Ғайса улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм [[Стәрлебаш районы]]ның<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Стерлибашевский район, т. 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03459-3</ref> [[Ҡабыҡҡыуыш]] ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/301-abdrakhmanov-mullagali-gasimovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдрахманов Муллагали Гайсинович]{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero99695946/ Память народа. Абдрахманов Муллагали Гайсинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721154049/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero99695946/ |date=2021-07-21 }}{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [https://www.moypolk.ru/soldier/abdrahmanov-mullagali-gaysinovich Абдрахманов Муллагали Гайсинович] * [https://1418museum.ru/heroes/29162888/ Дорога памяти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603154404/https://1418museum.ru/heroes/29162888/ |date=2021-06-03 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Стерлибашевский район, т. 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03459-3 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1907 йылда тыуғандар]] [[Категория:Стәрлебаш районында тыуғандар]] 3imdnltq9c9ib22ug1g1jjyn53krdaq 0 175684 1302349 1300185 2026-08-10T13:49:06Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302349 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдулғәзин Солтан Шәрип улы''' ({{lang-ru| Абдулгазин Султан Шарипович}}) ([[1904]]-) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, шайморатовсы. Гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы, сапёр. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]], II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/305-abdulgazin-sultan-sharipovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдулгазин Султан Шарипович]</ref>. == Биографияһы == Солтан Шәрип улы Абдулғәзин [[1904 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] [[Орск өйәҙе]] (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Баймаҡ районы]]) Әхмәр ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. == Хәрби хеҙмәте == [[1942 йыл]]дың декабрендә Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. 7 кавалерия корпусы составындағы 16-сы гвардия кавалерия дивизиһы 58-се гвардия кавалерия полкының сапёр взводында сапёр булып хеҙмәт итә. [[1945 йыл]]дың 22, 23, 28 апрелендә күрһәткән батырлығы өсөн, [[1945 йыл]]дан 15 июнендә иғлан ителгән 27/н һанлы бойороҡҡа ярашлы, II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] тапшырыла<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie46079666/ Память народа. Абдулгазин Султан Шарипович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210604140141/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie46079666/ |date=2021-06-04 }}</ref>. == Наградалары == * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1943) * II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (1945) * [[«Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы]]<ref name="pamyat-naroda.ru"/> == Хәтер == Абдулғәзин Солтан Шәрип улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }}</ref> һәм БР-ҙың [[Баймаҡ районы]] Әхмәр ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/305-abdulgazin-sultan-sharipovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдулгазин Султан Шарипович]{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie46079666/ Память народа. Абдулгазин Султан Шарипович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210604140141/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie46079666/ |date=2021-06-04 }}{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/32480800/ Дорога памяти. Абдулгазин Султан Шарипович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210604140140/https://1418museum.ru/heroes/32480800/ |date=2021-06-04 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1904 йылда тыуғандар]] 4qhmoihcy9b1b1qrsisnt6i1g1fu9ya 0 175736 1302347 1048126 2026-08-10T13:33:17Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302347 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Абдуллин Әхтәм Вәхит улы''' ({{lang-ru|Абдуллин Ахтям Вахитович}}) ([[1923]]—[[1943]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] составында һуғышҡан. Рядовой ҡыҙылармеец, ҡылыссы<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/307-abdullin-akhtyam-vakhitovich?Itemid=104#: Шаймуратовцы. Абдуллин Ахтям Вахитович]</ref>. == Биографияһы == Әхтәм Вәхит улы Абдуллин [[1923 йыл]]да БАССР-ҙың Бәләбәй кантонында (хәҙер — [[Туймазы районы]]) Туймазы эшселәр ҡасабаһында тыуған. [[1941 йыл]]да Туймазы районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына хеҙмәткә алына. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Рядовой ҡыҙылармеец Абдуллин Әхтәм Вәхит улы, 60-сы гвардия кавалерия полкының ҡылыссыһы. [[1943 йыл]]дың 18 февралендә Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе (хәҙер — [[Луганск Халыҡ Республикаһы]]) биләмәһендә барған дәһшәтле һуғыш барышында һәләк була<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160016733/ Память народа. Абдуллин Ахтям Вахитович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721161707/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160016733/ |date=2021-07-21 }}</ref>. Ворошиловград өлкәһе Фащевка ауылында ерләнгән<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/307-abdullin-akhtyam-vakhitovich?Itemid=104#: Шаймуратовцы. Абдуллин Ахтям Вахитович]</ref><ref> {{китап |автор=Авт.-сост. Ф. Н. Вахитов, Н. И. Камалова. |заглавие=Слава башкирских конников |ответственный= |ссылка=https://kitaptar.bashkort.org/storage/files/slava_bashkirskih_konnikov._ufa._2005.pdf Слава башкирских конников |место=Уфа |издательство=Китап |год=2005 |том= |страниц=276 |страницы=47 |isbn=5-295-03573-5 |ref= }} </ref>. == Хәтер == Абдуллин Әхтәм Вәхит улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994; ISBN 5-295-00958-0]</ref> һәм БР-ҙың Туймазы районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Әҙәбиәт == * {{китап |автор=Авт.-сост. Ф. Н. Вахитов, Н. И. Камалова. |заглавие=Слава башкирских конников |ответственный= |ссылка=https://kitaptar.bashkort.org/storage/files/slava_bashkirskih_konnikov._ufa._2005.pdf Слава башкирских конников |место=Уфа |издательство=Китап |год=2005 |том= |страниц=276 |страницы=47 |isbn=5-295-03573-5 |ref= }} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/307-abdullin-akhtyam-vakhitovich?Itemid=104#: Шаймуратовцы. Абдуллин Ахтям Вахитович]{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160016733/ Память народа. Абдуллин Ахтям Вахитович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721161707/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160016733/ |date=2021-07-21 }}{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994; ISBN 5-295-00958-0] * [https://veteranrb.ru/predstaviteli-lnr-podderzhali-iniciativu-ustanovit-memorial-na-meste-gibeli-generala-shajmuratova/ Память о Шаймуратове] * [https://kitaptar.bashkort.org/storage/files/slava_bashkirskih_konnikov._ufa._2005.pdf Слава башкирских конников]{{ref-ru}}{{V|21|07|2021}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1923 йылда тыуғандар]] 53hwoe963jfjg15ibxrwqb1sve4lwkh 0 175739 1302345 1069018 2026-08-10T13:26:48Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302345 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы''' ({{lang-ru|Абдуллин Габбас Абдуллович}}) ([[1902]]—[[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 294-се кавалерия полкы ҡылыссыһы. Рядовой ҡыҙылармеец<ref name="АГА">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/308-abdullin-gabbas-abdulinnovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Габбас Абдуллович]</ref>. == Биографияһы == Ғәббәс Абдулла улы Абдуллин [[Өфө губернаһы]] [[Бәләбәй өйәҙе]]нең Иҫке Дөмәй (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Илеш районы]] Дөмәй) ауылында [[1902 йыл]]да тыуған. [[1941 йыл]]да Илеш районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына хеҙмәткә алына. Рядовой ҡыҙылармеец Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составында илбаҫарҙарға ҡаршы һуғыша. 294-се кавалерия полкы ҡылыссыһы Ғәббәс Абдулла улы Абдуллин [[1942 йыл]]дың 22 июлендә аяуһыҙ ҡаты һуғыш барышында һәләк була<ref name="АГА" /><ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163139/ Память народа. Абдуллин Габбас Абдуллинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722040335/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163139/ |date=2021-07-22 }}</ref>. Курск өлкәһе Тербуны районы Озерки ауылында ерләнгән<ref>[https://yandex.ru/search/?text=%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0%20%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D1%8C%20%D0%9E%20%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B1%D1%88%D0%B8%D1%85%20%D1%83%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%92%D0%9E%D0%92%20%D0%98%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%20%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%20%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81%20%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&lr=172&clid=2414602 Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы]</ref><ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны]</ref><ref name="Мемориал">[https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал]</ref>. == Хәтер == Абдуллин Ғәббәс Абдулла улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Илеш районы]] Дөмәй ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. Ғәббәс Абдуллиндың исеме Тербуны ауылында асылған туғандаш ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған<ref name="Мемориал"/> == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/308-abdullin-gabbas-abdulinnovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Габбас Абдуллович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163139/ Память народа. Абдуллин Габбас Абдуллинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722040335/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163139/ |date=2021-07-22 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://yandex.ru/search/?text=%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0%20%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D1%8C%20%D0%9E%20%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B1%D1%88%D0%B8%D1%85%20%D1%83%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%92%D0%9E%D0%92%20%D0%98%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%20%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%20%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81%20%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&lr=172&clid=2414602 Абдуллин Габбас Абдуллович] * [https://ilish-muzey.my1.ru/publ/memorial/memorial/familii_na_a/7-1-0-5 Илишевский историко-краеведческий музей] * [https://ilish-muzey.my1.ru/index/a1/0-652 Музей] * [http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны] * [https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал] * [https://vk.com/@patriotvrn-4 Тербунский рубеж] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1902 йылда тыуғандар]] n7txd05qnangbyfrr4onmuuz7xgl0e8 0 175743 1302346 1300183 2026-08-10T13:30:01Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302346 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдуллин Ғәли Хәлил улы''' ({{lang-ru|Абдуллин Гали Халилович}}) ([[1914]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы|112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы]] яугиры, шайморатовсы. 62-се гвардия кавалерия полкының административ хеҙмәте гвардия старшинаһы, полк штабының өлкән писаре. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]], II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/895-abdullin-gali-khalilovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Гали Халилович]</ref>. == Биографияһы == Ғәли Хәлил улы Абдуллин [[1914 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] [[Бәләбәй өйәҙе]] Дыуанай улусы (хәҙер — [[Башҡортостан]] [[Благовар районы]]) [[Күсәрбай]] ауылында тыуған. [[1942 йыл]]дың декабрендә Стәрлетамаҡ ҡала хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына хеҙмәткә алына<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1422412612/ Память народа. Абдуллин Гали Халилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605161558/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1422412612/ |date=2021-06-05 }}</ref>. == Хәрби хеҙмәте == Абдуллин Ғәли Хәлил улы 1-се Белорус фронтында 7-се кавалерия корпусы составындағы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, шайморатовсы. 62-се гвардия кавалерия полкы штабында өлкән писарь вазифаһын башҡара йәғни хәрби званиеһы буйынса полктың административ хеҙмәте гвардия старшинаһы була<ref name="112bkd.ru"/>. Ғ. Абдуллиндың ҡаһарманлығы тураһында 62-се гвардия полкы командиры гвардия подполковнигы Маркарян наградаға тәҡдим итеү ҡағыҙында түбәндәгеләрҙе белдерә: {{Цитата|1945 йылдың 18 ғинуарында Томашув ҡалаһы өсөн алышта иптәш Абдуллин штаб начальнигынан команда пунктына тиҙ арала ике радиостанция менән бергә ике радисты оҙатып барырға тигән бойороҡ ала. Боҙ ярсыҡтары буйлап Пилица йылғаһы аша сығып, Абдуллин ҡалаға үтә. КП-ға тиҙерәк барып етер өсөн, дошмандан таҙартылмаған тағы бер нисә квартал араны үтергә кәрәк була. Ут яуып торған ҡурҡыныс шарттарҙа ул, юлды ҡыҫҡартып, команда пунктына радиостанцияны алып барып еткерә: дивизия штабы менән элемтә көйләнә... Шул уҡ көндөң төнөндә Абдуллин Томашув ҡалаһында 2 сәғәт буйына КП менән бәйләнешкә сыҡмаған 2-се эскадронды эҙләп таба һәм улар менён элемтә яйлана. Шулай уҡ Томашув ҡалаһы эргәһендәге урманды тикшереп йөрөгәндә, ике дошман һалдатын юҡ итә. Үҙенең ҡыйыулығы менән иптәш Абдуллин командованиеға Томашув ҡалаһын яулап алыу бурысын тормошҡа ашырырға ярҙам итте. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнеүгә лайыҡлы.<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie26350065/ Наградной лист]</ref>|}} == Наградалары == * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1943) * [[«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)|«Батырлыҡ өсөн» миҙалы]] (1943) * [[«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы]] (1945) * II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]]<ref>[https://1418museum.ru/heroes/14073466/ Абдуллин Ғәли Хәлил улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605161557/https://1418museum.ru/heroes/14073466/ |date=2021-06-05 }}</ref> == Хәтер == Абдуллин Ғәли Хәлил улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Благоварский район, т. 4, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03187-X</ref> һәм БР-ҙың Благовар районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/895-abdullin-gali-khalilovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Гали Халилович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/14073466/ Дрорга памяти. Абдуллин Гали Халилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605161557/https://1418museum.ru/heroes/14073466/ |date=2021-06-05 }} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1422412612/ Память народа. Абдуллин Гали Халилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605161558/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1422412612/ |date=2021-06-05 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Благоварский район, т. 4, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03187-X {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1914 йылда тыуғандар]] [[Категория:«Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр]] [[Категория:2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]] [[Категория:«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]] 6owu4wh94sq7rmhmbp8razybrht80i9 0 175745 1302343 1233015 2026-08-10T13:20:12Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302343 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы''' ({{lang-ru|Абдуллин Гарифулла Гайфуллович}}) ([[1905]]—[[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 275-се кавалерия полкы пулемётсыһы. Рядовой ҡыҙылармеец. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/310-abdullin-garifulla-gajfullovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Гарифулла Гайфуллович]</ref>. == Биографияһы == Ғарифулла Ғәйфулла улы Абдуллин 1905 йылда [[Өфө губернаһы]] [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] (артабан БАССР-ҙың [[Маҡар районы]], хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ишембай районы]] [[Көҙән]] ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. [[1941 йыл]]дың 2 декабрендә Башҡорт АССР-ы Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына хеҙмәткә алына. Брянск фронты биләмәләрендә 8-се кавалерия корпусы составында хәрәкәт итеүсе 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы пулемётсыһы була<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie10689828/ Память народа. Абдуллин Гарифулла Гайфуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605165155/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie10689828/ |date=2021-06-05 }}</ref>. {{Цитата|[[1942 йыл]]дың 10 июлендә Курск өлкәһенең Озерки ауылы өсөн алышҡанда ҡыҙылармеец Ғарифулла Ғәйфулла улы яңғыҙы ут нөктәһе — станковый пулемёт — торған дошман күҙәтеү пунктына бәреп инә. Ике дошман һалдатын штык менән сәнсеп үлтерә, элемтәне һәм пулемётты ҡыйрата, егеүле атты алып сыға. Һуңынан ҡалҡыулыҡта торған пулемётынан атып, үҙенең эсадронына алға хәрәкәт итеү мөмкинлеген бирә.<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie10689828/ Память народа. Абдуллин Гарифулла Гайфуллович]</ref>|}} Ошо ҡаһарманлығы өсөн наградаға, Ҡыҙыл Йондоҙ орденына, лайыҡ була. [[1942 йыл]]дың 22 июлендә Орёл өлкәһенең Большой Колодезь ауылы янындағы һуғышта алған яраларынан төҙәлә алмай вафат була<ref name="pamyat-naroda.ru"/>. == Наградалары == * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]]<ref>ЦАМО. Фонд 33. Опись 682524. Единица хранения 398 </ref> == Хәтер == Абдуллин Ғарифулла Ғәйфулла улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Ишембай районы]] Көҙән ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 682524. Единица хранения 398 == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/310-abdullin-garifulla-gajfullovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Гарифулла Гайфуллович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie10689828/ Память народа. Абдуллин Гарифулла Гайфуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605165155/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie10689828/ |date=2021-06-05 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/26215499/ Дорога памяти. Абдуллин Гарифулла Гайфуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605165154/https://1418museum.ru/heroes/26215499/ |date=2021-06-05 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1905 йылда тыуғандар]] [[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]] 2ciewvnhypnr2jxhusxvyq0k2obqyxp 0 175758 1302344 1300182 2026-08-10T13:23:35Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302344 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдуллин Ғатаулла Хәлиулла улы''' ({{lang-ru|Абдуллин Гатаулла Халиуллович}}; [[15 июль]] [[1913 йыл]] — [[1 февраль]] [[1988 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] штабының ат йөрөтөүсеһе (коновод). Рядовой. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] һәм 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] ордендары кавалеры<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/311-abdullin-gataulla-khaliullovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Гатаулла Халиуллович]</ref>. == Биографияһы == Ғатаулла Хәлиулла улы Абдуллин [[1913 йыл]]дың 15 июлендә [[Өфө губернаһы]] [[Бәләбәй өйәҙе]] (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Йәрмәкәй районы]] [[Рәтамаҡ]] ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. [[1941 йыл]]да Дим станцияһынан һуғышҡа китә<ref>[https://1418museum.ru/heroes/15605072/ Дорога памяти. Абдуллин Гатаулла Халиуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605182652/https://1418museum.ru/heroes/15605072/ |date=2021-06-05 }}</ref>. == Хәрби хеҙмәте == 112-се Башҡорт (Ҡыҙыл Байраҡлы, Ленин, II дәрәжә Кутузов һәм Суворов орденлы 16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Дивизия штабы начальнигы Назаровтың ат йөрөтөүсеһе булып хеҙмәт итә. Һалдаттарҙы һыбай йөрөргә өйрәтә. Сталинград алышында ҡатнаша, яралана, күрһәткән ҡыйыулығы өсөн орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Һуғыш тамамланғандан һуң, тыуған ауылына әйләнеп ҡайта. 1988 йылдың 1 февралендә вафат була<ref name="АГХ">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero97084979/ Память народа. Абдуллин Гатаулла Халиуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722043435/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero97084979/ |date=2021-07-22 }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) * «1941 — 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945) * I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)<ref name="АГХ" /><ref>ЦАМО. Юбилейная картотека награждений, шкаф 1, ящик 3. Номер документа 84. </ref> == Хәтер == Абдуллин Ғатаулла Хәлиулла улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Ермекеевский район, т. 6, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2</ref> һәм БР-ҙың [[Йәрмәкәй районы]] Рәтамаҡ ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Юбилейная картотека награждений, шкаф 1, ящик 3. Номер документа 84. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/311-abdullin-gataulla-khaliullovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Гатаулла Халиуллович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero97084979/ Память народа. Абдуллин Гатаулла Халиуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722043435/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero97084979/ |date=2021-07-22 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Ермекеевский район, т. 6, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2 * [https://1418museum.ru/heroes/15605072/ Дорога памяти. Абдуллин Гатаулла Халиуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605182652/https://1418museum.ru/heroes/15605072/ |date=2021-06-05 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1913 йылда тыуғандар]] [[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Ватан һуғышы ордены кавалерҙары]] [[Категория:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] limnlfc7u9iu2vuerrlpjqi0q6ycn9c 0 175776 1302335 1283967 2026-08-10T12:51:26Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302335 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улы''' ({{lang-ru|Абдуллин Джафар Каюмович}}) ([[1913]]—[[1943]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 313-сө кавалерия полкының 2-се эскадрон командиры. Гвардия лейтенанты<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/396-abdullin-dzhafar-kayumovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Ягафар Каюмович]</ref>. == Биографияһы == Йәғәфәр Ҡәйүм улы Абдуллин [[1913 йыл]]да Һамар губернаһы Хвалынский өйәҙе (хәҙер — Куйбышев өлкәһе Кулатҡы районы) Мәстәк (хәҙер — Ульяновск өлкәһе Иҫке Мәстәк) ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған<ref>[https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%82%D3%99%D0%BA Сембер өлкәсе Иске Кулаткы районы Иске Мәстәк авылы]</ref>. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] (16-сы Чернигов гвардия) составындағы 313-сө кавалерия полкының 2-се эскадроны командиры була. 1943 йылдың 24 февралендә һәләк була, Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе (хәҙер — Луганск Халыҡ Республикаһы) Юлино-1 станцияһы районында ерләнә<ref>[https://1418museum.ru/heroes/8940409/ Дорога памяти. Абдуллин Ягафар Каюмович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210606092137/https://1418museum.ru/heroes/8940409/ |date=2021-06-06 }}</ref>. {{цитата|Шаймуратовсылар ғәнимәт (торфей) йыйып үҙҙәрен атыу ҡоралы һәм боеприпастар менән тәьмин иткән, әммә артиллерия снарядтары һәр ваҡыт етешмәгән, ҡыҫаныс була. 14 февралгә ҡаршы төндә дивизия, кавалерия корпусы составында, Дебальцево йүнәлешендә хәрәкәт итә. Аяуһыҙ алышта разведчиктар Куйбышев өлкәһенән Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улы, Ерекле ауылынан лейтенант Азаров Иван Дмитриевич, Чкалов өлкәһенән лейтенант Алёхин Александр Петрович, политрук урынбаҫары (Балтач районы егете) Бүздәк районынан Әмирханов Сабит Юлинола хәбәрһеҙ юғала. Дүртөйлө районынан трофейщик ҡыҙылармеец Әхмәтгәрәев А.Б., Туймазы районынан [[Абдуллин Әхтәм Вәхит улы]], Маҡар районы Ташбүкән ауылынан ҡылыссы (сабельник) Абдрахманов Сабит, Өфөнән Әхтәрйәнов Рәхим һәләк булды<ref>[https://vatandash.ru/search/?q=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD+%D0%99%D3%99%D2%93%D3%99%D1%84%D3%99%D1%80+%D2%A0%D3%99%D0%B9%D2%AF%D0%BC+%D1%83%D0%BB%D1%8B+112-%D1%81%D0%B5+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D1%8F&how=r Ватандаш ж. Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улы]</ref>|}}. == Хәтер == Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улының исеме Ульяновск өлкәһендә нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм Ульяновск өлкәһенең Мәстәк (Мостяново) ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән{{ЫС юҡ|22|07|2021}}. == Әҙәбиәт == * Легендар Башҡорт дивизияһы. Р. Абайҙуллин. Дәүләкән район гәзите/2008 йыл, 10 апрель. * Газета «Красная звезда», 1942 год, 7 октября. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/396-abdullin-dzhafar-kayumovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Ягафар Каюмович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/ Память народа. Абдуллин Ягафар Каюмович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812005611/https://pamyat-naroda.ru/heroes/ |date=2021-08-12 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/8940409/ Дорога памяти. Абдуллин Ягафар Каюмович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210606092137/https://1418museum.ru/heroes/8940409/ |date=2021-06-06 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [https://vatandash.ru/search/?q=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD+%D0%99%D3%99%D2%93%D3%99%D1%84%D3%99%D1%80+%D2%A0%D3%99%D0%B9%D2%AF%D0%BC+%D1%83%D0%BB%D1%8B+112-%D1%81%D0%B5+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D1%8F&how=r Ватандаш ж. Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210606092143/https://vatandash.ru/search/?q=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD+%D0%99%D3%99%D2%93%D3%99%D1%84%D3%99%D1%80+%D2%A0%D3%99%D0%B9%D2%AF%D0%BC+%D1%83%D0%BB%D1%8B+112-%D1%81%D0%B5+%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D1%8F&how=r |date=2021-06-06 }} * [https://veteranrb.ru/predstaviteli-lnr-podderzhali-iniciativu-ustanovit-memorial-na-meste-gibeli-generala-shajmuratova/ Память о Шаймуратовцах] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1913 йылда тыуғандар]] [[Категория:1943 йылда вафат булғандар]] [[Категория:24 февралдә вафат булғандар]] axhhlvrn755wv62e9709cuinbp93zik 0 175824 1302337 1300177 2026-08-10T12:59:27Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302337 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улы''' ({{lang-ru|Абдуллин Мухаметгали Усманович}}) ([[1922]]—[[1987]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, шайморатовсы. 62-се гвардия кавалерия полкы разведчигы<ref name="АМУ">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero49859147/ Память народа. Абдуллин Мухаметгали Усманович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230823035225/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero49859147/ |date=2023-08-23 }}</ref>, полк батареяһының ат йөрөтөүсеһе, 1-се эскадрондың посыльныйы. Гвардия кесе сержанты. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]], II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/314-abdullin-mukhametgali-usmanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Мухаметгали Усманович]</ref>. == Биографияһы == Мөхәмәтғәли (Мөхәмәтйән) Усман (Ҡоман)<ref>[http://112bkd.ru/index.php/list Шайморатовсылар. Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улы]</ref> улы [[1922 йыл]]дың 18 авгусында [[Өфө губернаһы]] Өфө өйәҙе (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ҡырмыҫҡалы районы]]) [[Бишауыл-Уңғар]] ауылында тыуған<ref name="112bkd.ru"/>. [[1941 йыл]]дың 1 октябрендә [[Ҡырмыҫҡалы районы]] хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына хеҙмәткә алына. Гвардия кесе сержанты Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә. 62-се гвардия кавалерия полкы разведчигы, полк батареяһының ат йөрөтөүсеһе, 1-се эскадрондың посыльныйы була<ref name="АМУ" />. Ҡыйыу яугир Мөхәмәтғәли Усман улы Абдуллиндың батырлығы тураһында командирының фекере: {{Цитата| [[1942 йыл]]дың 24 апрелендә формалашҡандан башлап, 62-се полкта Абдуллин иптәш разведчик булып хеҙмәт итте. 1942 йылдың 1 декабрендә яраланғандан һуң, хәрби хеҙмәткә сикләнгән яраҡлы булғанлыҡтан, эскадрондың связнойы булды, ҡыйыу яугир булараҡ командованиеның бойороҡтарын теүәл башҡарҙы. [[1943 йыл]]дың 19 сентябрендә дошман аяуһыҙ көслө бомбаға тотҡанда, ҡаты яраланған полк парторгы гвардия өлкән лейтенанты Хәсәновты хәүефһеҙ урынға күтәреп алып сығып, тәүге медицина ярҙамы күрһәтте. Бынан тыш, парторг ҡулында булған полктың бөтә партия документтарын һаҡлап алып ҡалды. [[1943 йыл]]дың 25 сентябренән 26 сентябренә ҡаршы төндә уға 10 йөк боеприпасты алғы һыҙыҡҡа дошмандан тулыһынса таҙартылмаған территория буйынса оҙатып алып барыу бурысы ҡуйылды. Абдуллин, шәхсән үҙе юлды разведкалап, башы яралнһа ла, боеприпастарҙы имен-аман алып барып тапшырҙы. Госпиталгә ятыуҙан баш тартты, әле лә һуғышып йөрөй. Бурыстарын намыҫлы үтәй, егәрле.<ref name="АМУ" />|}} == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943) * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1945) * II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (1985)<ref name="АМУ" />. == Хәтер == Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 Они вернулись с победой (списки военнослужащих, вернувшихся живыми с Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.) Т. 7: Российская Федерация, Республика Башкортостан. Кармаскалинский район. — 2004. — 669 с.; ISBN 5-295-03392-9 / редкол.: Х. Х. Ишмуратов и др. — Уфа : Китап, 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }}</ref> һәм БР-ҙың [[Ҡырмыҫҡалы районы]] [[Бишауыл-Уңғар]] ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 690155. Единица хранения 5684. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/314-abdullin-mukhametgali-usmanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Мухаметгали Усманович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero49859147/8 Память народа. Абдуллин Мухаметгали Усманович]{{Недоступная ссылка|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/15106257/ Дорога памяти. Абдуллин Мухаметгали Усманович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607112348/https://1418museum.ru/heroes/15106257/ |date=2021-06-07 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 Они вернулись с победой (списки военнослужащих, вернувшихся живыми с Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.) Т. 7: Российская Федерация, Республика Башкортостан. Кармаскалинский район. — 2004. — 669 с.; ISBN 5-295-03392-9 / редкол.: Х. Х. Ишмуратов и др. — Уфа : Китап, 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1922 йылда тыуғандар]] 30tjqkkwydrqm33vqd4xg0qtotnki0l 0 175832 1302338 1300178 2026-08-10T13:01:11Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302338 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдуллин Мөхәррәм Лотфулла улы''' ({{lang-ru|Абдуллин Мухарям Лутфуллович}}) ([[1917]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 294-се кавалерия полкында һуғышҡан. Өлкән сержант<ref name="АМЛ">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/315-abdullin-mukharram-lutfievich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Мухарям Лутфуллович]</ref>. == Биографияһы == Мөхәррәм Лотфулла улы Абдуллин [[1917 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] [[Верхнеурал]] өйәҙе (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Учалы районы]]) [[Сораман]] ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. [[1941 йыл]]дың 8 декабрендә Башҡорт АССР-ы Учалы районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына хеҙмәткә алына. Тәүге осорҙа Брянск фронтының 8-се кавалерия корпусына буйһонған 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составында һуғыша. 294-се кавалерия полкының ҡылыссыылар эскадронында взвод командиры була. 12-се тимер юлдар бригадаһының 26-сы тимер юлдарҙы тергеҙеү батальонында отделение командиры була<ref name="АМЛ" /><ref>[https://1418museum.ru/heroes/33716820/ Дорога памяти. Абдуллин Мухарям Лутфуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607140700/https://1418museum.ru/heroes/33716820/ |date=2021-06-07 }}</ref>. Абдуллин Мөхәррәм Лотфулла улының батырлығы тураһындағы мәғлүмәтте командиры түбәндәге документҡа теркәп ҡуйған: {{Цитата| Немец оккупанттарына ҡаршы 1942 йылдың 1-11 июлендәге һуғыштарҙың иптәш Абдуллин өс алышында ла батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтте. Натальевка ауылы янындағы тәүге һуғышта немецтар ҡулына күскән ҡоралдарыбыҙҙы һәм аттарыбыҙҙы ҡабат үҙебеҙгә ҡайтара алды. 9 июлдән 11 июлгә тиклем дауам иткән һуңғы өсөнсө алышта станковый пулемёттан ут яуҙырған дошман нөктәһен һәм 7 немец һалдатын һәм офицерын юҡ итте.<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero81612806/ Память народа. Абдуллин Мухарям Лутфуллович]</ref>|}}. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] (1942) * [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы]] (1945)<ref name="search.rsl.ru">[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Учалинский район, т. 11, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03475-5</ref><ref>ЦАМО. Фонд 33. Опись 682524. Единица хранения 398</ref>. == Хәтер == Абдуллин Мөхәррәм Лотфулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref name="search.rsl.ru"/> һәм БР-ҙың Учалы районы Сораман ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 682524. Единица хранения 398. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/315-abdullin-mukharram-lutfievich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Мухарям Лутфуллович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/33716820/ Дорога памяти. Абдуллин Мухарям Лутфуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607140700/https://1418museum.ru/heroes/33716820/ |date=2021-06-07 }} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero81612806/ Память народа. Абдуллин Мухарям Лутфуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722123256/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero81612806/ |date=2021-07-22 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Учалинский район, т. 11, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03475-5 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1917 йылда тыуғандар]] j880mmyxgmduxxh968zngrdny9c2p2y 0 175844 1302339 1300179 2026-08-10T13:06:55Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302339 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Абдуллин Нәсибулла Ғабдулла улы''' ({{lang-ru|Абдуллин Насибулла Габдуллович}}; [[2 декабрь]] [[1913 йыл]] — [[22 апрель]] [[1996 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 60-сы кавалерия полкы фельдшеры. Медицина хеҙмәте гвардия лейтенанты. [[Октябрь Революцияһы ордены|Октябрь Революцияһы]], I һәм II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы<ref name="АНГ">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/397-abdullin-nasibulla-gabdullovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Насибулла Габдуллович]</ref>. == Биографияһы == Нәсибулла Ғабдулла улы Абдуллин [[1913 йыл]]дың 2 декабрендә элекке [[Өфө губернаһы]]на ингән (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Благовар районы]]) [[Иҫке Абзан]] ауылында тыуған. [[1938 йыл]]да [[Бәләбәй педагогия колледжы|Бәләбәй педагогия техникумын]] тамамлай. Мәктәптә уҡытыусы, директор урынбаҫары булып эшләй. [[1942 йыл]]да [[Асҡын районы]] хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына хеҙмәткә алына. == Хәрби хеҙмәте == Медицина хеҙмәте гвардия лейтенанты Абдуллин Нәсибулла Ғабдулла улы Белорус фронтының 7 кавалерия корпусына буйһонған [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 60-сы кавалерия пунктында фельдшер вазифаһын башҡара<ref name="АНГ" />. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнгән осоронда Нәсибулла Ғабдулла улы күрһәткән батырлығы тураһында архив документтарында түбәндәге мәғлүмәт бар: {{Цитата|Абдуллин Нәсибулла Ғабдулла улы 60-сы полктың 1943 йылдың сентябренән алып барған һуғыш хәрәкәттәре осоронда үҙен яралы һалдат һәм офицерҙарға юғары квалификациялы ярҙам күрһәтергә һәләтле ҡыйыу һәм осҡор белгес итеп күрһәтте. Тәүлектәге ваҡытҡа, һауа торошона ҡарамай, яугирҙар үҙ ваҡытында, тел тейҙермәҫлек һәм дөрөҫ медицина ярҙамы алды. [[1943 йыл]]дың 17 ноябренән 18 ноябрь төнөндә Защебье ауылы янында, полк, марш үтеп туҡтарға ла өлгәрмәне, алыш башланды. Дошман уты ҡойон һымаҡ ябырылғанда, 50-ләп һалдат һәм офицерға беренсе ярҙам күрһәтте. Улар барыһы ла имен эвакуацияланды. [[1944 йыл]]дың 11 апреленән 12 апрелгә ҡаршы төндә Владимир-Волынск ҡалаһы өсөн барған һуғышта бәләкәй генә һарайҙа, табип та булмаған шарттарҙа 35 ҡаты яралыға ярҙам күрһәтте. Абдуллин Нәсибулланың ентекле һәм теүәл ярҙамы арҡаһында яугирҙарҙың күбеһе сафҡа баҫты һәм полкка ҡабат килде<ref> [https://pamyat-naroda.ru/heroes/ Память народа. Абдуллин Насибулла Габдуллович]</ref>|}} == Медицина өлкәһендә хеҙмәте == Һуғыштан һуң яугир [[1952 йыл]]да Өфө ҡалаһындағы Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай. 1952 йылдан БАССР-ҙың Һаулыҡ һаҡлау министрлығының курорттар бүлеге начальнигы. [[1956]]—[[1962]] йылдарҙа Өфө медицина училищеһы директоры. [[1962]]—[[1982]] йылдарҙа Республика онкология диспансерының баш табибы. Башҡортостан Республикаһында онкология хеҙмәтен ойоштороусы. Һөнәри ҡаҙаныштары күп һанлы Почёт грамоталары менән билдәләнгән<ref>[https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/ https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/ https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/Министерство здравоохранения РБ. Абдуллин Насибулла Габдулович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607184342/https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/ |date=2021-06-07 }}</ref>. [[1982 йыл]]дан БАССР-ҙың атҡаҙанған табибы<ref>[https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/ https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/ https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/Министерство здравоохранения РБ. Абдуллин Насибулла Габдулович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607184342/https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/ |date=2021-06-07 }}</ref>. [[1996 йыл]]дың 22 апрелендә вафат була. Өфө ҡалаһында ерләнгән. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943) * I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945) * II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945) * Октябрь революцияһы ордены (1969) * Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1982)<ref>[https://bashgmu.ru/life_bsmu/vypuskniki-bgmu-veterany-vov/abdullin-nasibulla-gabdullovich/ АБДУЛЛИН Насибулла Габдуллович из сайта БГМУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607184334/https://bashgmu.ru/life_bsmu/vypuskniki-bgmu-veterany-vov/abdullin-nasibulla-gabdullovich/ |date=2021-06-07 }}</ref> == Хәтер == Абдуллин Нәсибулла Ғабдулла улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Благоварский район, т. 4, 2003 ISBN 5-295-03261-2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }}</ref>һәм БР-ҙың [[Благовар районы]] Иҫке Абзан ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/397-abdullin-nasibulla-gabdullovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Насибулла Габдуллович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://bashgmu.ru/life_bsmu/vypuskniki-bgmu-veterany-vov/abdullin-nasibulla-gabdullovich/ АБДУЛЛИН Насибулла Габдуллович из сайта БГМУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607184334/https://bashgmu.ru/life_bsmu/vypuskniki-bgmu-veterany-vov/abdullin-nasibulla-gabdullovich/ |date=2021-06-07 }} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93958293/ Память народа. Абдуллин Насибулла Габдуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722125731/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93958293/ |date=2021-07-22 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/ https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/ https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/Министерство здравоохранения РБ. Абдуллин Насибулла Габдулович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607184342/https://health.bashkortostan.ru/activity/22052/ |date=2021-06-07 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Благоварский район, т. 4, 2003 ISBN 5-295-03261-2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1913 йылда тыуғандар]] [[Категория:2 декабрҙә тыуғандар]] [[Категория:1996 йылда вафат булғандар]] [[Категория:22 апрелдә вафат булғандар]] syafrfuv331bsn8jtxo21dmimpp1yy9 0 175855 1302342 1300180 2026-08-10T13:16:53Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302342 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдуллин Фитрат Кирам улы''' ({{lang-ru|Абдуллин Фитрат Кирамович}}) ([[1908]]-) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 58-се кавалерия полкының разведка взводы командирының ярҙамсыһы. Кесе лейтенант. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/205-abdullin-fitrat-kiramovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Фитрат Кирамович]</ref>. == Биографияһы == Фитрат Кирам улы Абдуллин [[1908 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] Орск өйәҙе (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Баймаҡ районы]]) ағалы-энеле Рәмиевтарҙың Төрөкмән приискыһында (хәҙер — 2-се Төрөкмән ауылы) тыуған. [[1929 йыл]]дан алып Урал хәрби округында, [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]]нда, 413-сө уҡсылар дивизияһының 1322-се уҡсы полкында хеҙмәт итә. 1-се Белорус фронтының 7-се кавалерия корпусына буйһоноусы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 275-се гвардия кавалерия полкының 12-се айырым дивизионында хеҙмәт итә. Разведканы һәр ваҡыт уңышлы үткәрә. [[1943 йыл]]дың 18 октябрендә ут ҡойоно аҫтында шәхсән үҙе ике дошман һалдатын әсирлеккә алғаны өсөн тәүге хәрби наградаһына — [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]]на лайыҡ була. Гвардия лейтенанты Фитрат Кирам улы Абдуллин шулай уҡ [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] һәм [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы]] менән бүләкләнгән. [[1945 йыл]]да демобилизациялана<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93643286/ Память народа. Абдуллин Фитрат Кирамович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722125735/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93643286/ |date=2021-07-22 }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1945) * [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] (1943) * [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы]] (1945)<ref name="pamyat-naroda.ru"/> == Хәтер == Абдуллин Фитрат Кирам улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }}</ref> һәм БР-ҙың Баймаҡ районы 2-се Төрөкән ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 690155. Единица хранения 2087 == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/205-abdullin-fitrat-kiramovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Фитрат Кирамович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93643286/ Память народа. Абдуллин Фитрат Кирамович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722125735/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93643286/ |date=2021-07-22 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1908 йылда тыуғандар]] pipkx0j889ijkxdu4m6jvxcdu57rtvg 0 175861 1302340 1262000 2026-08-10T13:10:07Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302340 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Абдуллин Ризетдин Ғәтиәт улы''' ({{lang-ru| Абдуллин Ризетдин Ғатиятович}}) ([[1921]]—[[1942]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 101-се айырым атлы дивизионы тоҫҡаусыһы. Сержант<ref name="АРГ">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/316-abdullin-rizetdin-gatiyatovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Ризетдин Гатиятович]</ref>. == Биографияһы == Ризетдин Ғәтиәт улы Абдуллин [[1921 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] Өфө өйәҙе (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Нуриман районы]]) [[Нимесләр]] ауылында тыуған<ref name="АРГ" />. [[Башҡорт АССР-ы]] Нуриман районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына хеҙмәткә алына. Абдуллин Ризетдин Ғәтиәт улы [[1942 йыл]]дың 6 июлендә [[Курск өлкәһе]] Тербуны районы Борковский ауыл Советына ҡараған Апухтино ауылы эргәһендә барған дәһшәтле алыштарҙа һәләк була һәм шунда ерләнә<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero103589819/ Память народа. Абдуллин Ризетдин Гатиятович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722132908/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero103589819/ |date=2021-07-22 }}</ref>. == Хәтер == Абдуллин Ризетдин Ғәтиәт улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың [[Нуриман районы]]<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> Нимесләр ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. [[1996 йыл]]да эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә лейтенант Абдуллин Ризетдин Ғәтиәт улы ла Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде. Ризетдин Абдуллиндың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны]</ref><ref>[https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал]</ref>. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 58. Опись 818883. Единица хранения 1750 == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/316-abdullin-rizetdin-gatiyatovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Ризетдин Ғатиятович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero103589819/ Память народа. Абдуллин Ризетдин Ғатиятович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722132908/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero103589819/ |date=2021-07-22 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/19952712/ Дорога памяти. Абдуллин Ризетдин Ғатиятович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210608120845/https://1418museum.ru/heroes/19952712/ |date=2021-06-08 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны] * [https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал] * [https://vk.com/@patriotvrn-4 Тербунский рубеж] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1921 йылда тыуғандар]] [[Категория:6 июлдә һәләк булғандар]] [[Категория:1942 йылда һәләк булғандар]] k6cely67hx7pyy0nxff53bm2u7kti7f 0 175868 1302341 1283136 2026-08-10T13:13:28Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302341 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдуллин Сабит Ғәбит улы''' ({{lang-ru|Абдуллин Сабит Габитович}}) ([[1902]] — [[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 275-се кавалерия полкының 2-се эскадронында отделение командиры. Сержант<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/223-abdullin-sabit-gabitovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Сабит Габитович]</ref>. == Биографияһы == Сабит Ғәбит улы Абдуллин [[1902 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] [[Орск өйәҙе]]ндә (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Баймаҡ районы]] Шура ауыл Советы<ref name="БЦБ">[https://baimaklib.ru/%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/112-16-%D1%8F-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8/ Список Баймаҡской библиотеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613112744/https://baimaklib.ru/%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/112-16-%D1%8F-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8/ |date=2021-06-13 }}</ref> биләмәһе) тыуа. Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына хеҙмәткә алына. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 275-се кавалерия полкы 2-се эскадроны отделениеһы командиры. [[1942 йыл]]дың 10 июлендә Курск өлкәһе Тербуны районы тирәһендә хәбәрһеҙ юғала<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163210/ Память народа. Абдуллин Сабит Габитович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722130249/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163210/ |date=2021-07-22 }}</ref>. Ҡатыны — Абдуллина Хәсбиямал<ref name="БЦБ" />. == Хәтер == Абдуллин Сабит Ғәбит улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Баймаҡ районы]]нда [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡаҙыныу эштәре алып барып, ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен таба һәм 671 яугирҙың исемен асыҡлай. Сержант Абдуллин Сабит Ғәбит улының һөйәктәре лә Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнә<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны]</ref><ref>[https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал]</ref>. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 58. Опись 818883. Единица хранения 1750. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/223-abdullin-sabit-gabitovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Сабит Габитович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163210/ Память народа. Абдуллин Сабит Габитович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722130249/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163210/ |date=2021-07-22 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/19952732/ Дорога памяти. Абдуллин Сабит Габитович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210608183936/https://1418museum.ru/heroes/19952732/ |date=2021-06-08 }} * [https://baimaklib.ru/%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/112-16-%D1%8F-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8/ Список Баймакской библиотеки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613112744/https://baimaklib.ru/%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/112-16-%D1%8F-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8/ |date=2021-06-13 }} * [http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны] * [https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал] * [https://vk.com/@patriotvrn-4 Тербунский рубеж] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] 0juxtwwj8m1qllrrqlj63a7otygfyw5 0 175883 1302348 1300184 2026-08-10T13:45:45Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302348 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Абдуллов Ғибәт Абдулла улы'''({{lang-ru|Абдуллов Гибат Абдуллович}}) (20.05.[[1916]]-) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 62-се кавалерия полкының 1-се ҡылыссылар эскадронында хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы, ефрейтор. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]], II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры <ref name="АГА">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/317-abdullov-gibat-abdullovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АБДУЛЛОВ Гибат/Гибадулла Абдуллович]</ref><ref name="Память народа. АГА">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero98290649/ Память народа. Абдуллов Гибат Абдуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722132910/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero98290649/ |date=2021-07-22 }}</ref>. == Биографияһы == Ғибәт (Ғибәтулла) Абдулла улы Абдуллов [[1916 йыл]]дың 20 майында [[Өфө губернаһы]] [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] (XX быуат башында [[Мәләүез районы]] Арыҫлан ауыл Советы биләмәһе) Яңауыл ауылында тыуған һәм фронтҡа 1942 йылдың 9 ғинуарында саҡырылған тигән мәғлүмәт бар «Шайморатовсылар» сайтында<ref name="АГА" /><ref name="Память народа. АГА" />. Абдуллов Ғибәт [[1941 йыл]]дың ғинуарында [[Башҡорт АССР-ы]] [[Мәләүез районы]] хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына хеҙмәткә алына, һәм декабрь айынан башлап һуғыш хәрәкәттәрендә ҡатнаша<ref name="Память народа. АГА"/>. [[1942 йыл]]дың 29 ғинуарында 3032 һәм 3780 эвакогоспиталдәрендә ятып дауалана һәм уға хәрби хеҙмәткә ярамай тигән 463/696 һанлы танытма ла бирелә<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_bolezn110993550/ Память народа. Абдуллов Гибат Абдуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722132912/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_bolezn110993550/ |date=2021-07-22 }}</ref>. Гвардия ҡыҙылармеецы Абдуллов Ғибәт Абдулла улы, Белорус фронты 7-се кавалерия корпусына буйһонған [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 62-се кавалерия полкының 1-се ҡылыссылар эскадроны ҡылыссыһы була, йыш ҡына разведкаға йәлеп ителә<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp2005727035/ Халыҡ хәтере. Абдуллов Ғибәт Абдулла улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722131110/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_vpp2005727035/ |date=2021-07-22 }}</ref><ref>[https://1418museum.ru/heroes/24534494/ Память народа. Абдуллов Гибат Абдуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210608201108/https://1418museum.ru/heroes/24534494/ |date=2021-06-08 }}</ref>. Архив документында Ғибәт Абдулла улының батырлығы былай тасуирлана: {{Цитата| [[1943 йыл]]дың 19 сентябрендә Клочково ауылын алыу буйынса алыш алдынан гвардия ҡыҙылармеецы Абдуллов, разведка взводы командиры менән бергә, полкты йылға аша сығарырға яраҡлы кисеү тапты. Улар беренсе булып Клочково ауылына бәреп инде, өс дошман һалдатын әсирлеккә алды һәм дошмандың ут нөктәләре урынлашҡан урындарҙы билдәләне. Хәрби операциялар барышында иптәш Абдулов алдынғылар иҫәбендә һәм башҡа разведчиктарҙы үҙенең артынан эйәртеүсе өлгө булып тора.<ref name="Память народа. АГА" />|}} Башҡорт кавалерия дивизияһы составында [[1941 йыл]]дың 21 июленән башлап [[1943 йыл]]дың 23 ноябренә тиклем яу юлы үтә<ref name="Память народа. АГА" />. Абдуллов Ғибәт Абдулла улы шулай уҡ Волкинский районы хәрби комиссариатына ҡараған 208-се фронт запас уҡсылар полкында ла хеҙмәт итә. [[1985 йыл]]да, Бөйөк Еңеүҙең 40 йыллығы уңайы менән, II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] бирелгән осорҙа Абдуллов Ғибәт Абдулла улы Мәләүез районы Муллағол ауылында <!-- Нурдәүләт ауылында ла тигән мәғлүмәт бар--> йәшәй тиелә<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1510124144/ Память народа. Абдуллов Гибат Абдуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722131113/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1510124144/ |date=2021-07-22 }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1943)<ref>ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 2309.</ref> * II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (1985) == Хәтер == Абдуллов Ғибәт Абдулла улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Мелеузовский район, т. 8, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03393-7</ref> һәм БР-ҙың Мәләүез районы Яҡтыкүл ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 2309. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/317-abdullov-gibat-abdullovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АБДУЛЛОВ Гибат/Гибадулла Абдуллович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero98290649/ Память народа. Абдуллов Гибат Абдуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722132910/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero98290649/ |date=2021-07-22 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/24534494/ Дорога памяти. Абдуллов Гибат Абдуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210608201108/https://1418museum.ru/heroes/24534494/ |date=2021-06-08 }} *[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Мелеузовский район, т. 8, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03393-7 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1916 йылда тыуғандар]] [[Категория:20 майҙа тыуғандар]] orzrnr66weut0jutmvscy50mimjwjfs 0 175905 1302410 1046563 2026-08-10T23:17:27Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302410 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Байназаров Булат Байназар улы''' ([[1902 йыл]] (башҡа сығанаҡтар буйынса [[1923 йыл]]<ref name="Список потерь>[https://terbuny.org/images/stories/documents/raznoe/112_spisok_pogibshih_2017.04.19.pdf Cписок потерь. Тербуны]</ref>) — ?) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец (башҡа сығанаҡтар буйынса сержант<ref name="Башкавдивизия">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/226-bajnazarov-bulat-bajnazarovich?Itemid=104 Байназаров Булат Байназарович. Шаймуратовцы]</ref>. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 294-се кавалерия полкы отделениеһы командиры<ref name="Башкавдивизия"></ref>. == Биографияһы == Булат Байназар улы Байназаров 1902 йылда (башҡа сығанаҡтар буйынса 1923 йылда) [[Ырымбур губернаһы]] [[Орск өйәҙе]] (хәҙер [[Башҡортостан]]дың [[Баймаҡ районы]]) [[Түбәнге Мәмбәт]] ауылында (хәҙерге ваҡытта бөткән ауыл) тыуған. [[Ҡыҙыл Армия]] сафына [[БАССР]]-ҙың Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырылған. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкы яугиры (башҡа сығанаҡтар буйынса элемтәселәр отделениеһы командиры<ref name="Башкавдивизия"></ref>). Байназаров Булат Байназар улы буйынса документтарҙа төрлөлөк күҙәтелә: Тербуны туғанлыҡ ҡәберендә ерләнгән яугирҙар исемлегендә Байназаров Булат Байназар улы 1942 йылдың 7 июлендә хәбәрһеҙ юғалған, сержант, элемтәселәр отделениеһы командиры, 1923 йылғы, Баймаҡ районы Яңы Мәмбәт ([[Үрге Мәмбәт]], булһа кәрәк) ауылынан, тип яҙылған<ref name="Список потерь></ref>. == Хәтер == 1949—1950 йылдарҙа [[Липецк өлкәһе]]нең [[Икенсе Тербуны]] ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. [[1961 йыл]]дың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла<ref name="Вторые Тербуны">[https://veteranrb.ru/v-lipetskoj-oblasti-otkryli-pamyatnik-voinam-112-j-bashkavdivizii/ В Липецкой области открыли памятник воинам 112-й Башкавдивизии]</ref>. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды<ref name="Вторые Тербуны" />. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Икенсе Тербуны]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://terbuny.org/images/stories/documents/raznoe/112_spisok_pogibshih_2017.04.19.pdf Cписок потерь. Тербуны] * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/226-bajnazarov-bulat-bajnazarovich?Itemid=104 Байназаров Булат Байназарович. Шаймуратовцы]{{ref-ru}}{{V|07|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163268/ Байназаров Булат Байназарович. Донесение о безвозвратных потерях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709213222/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163268/ |date=2021-07-09 }}{{ref-ru}}{{V|07|07|2021}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} 8xdt44mwfa97lstoqlk32kedt0iso8a 0 175910 1302417 1046566 2026-08-11T01:01:55Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302417 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Батыршин Хәмит Дауыт улы''' (1918 йыл — ?) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадроны 4 взводы ҡылыссыһы<ref name="Башкавдивизия">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/227-batyrshin-khamit-ulipovich-dautovich?Itemid=104 Батыршин Хамит Улипович (Даутович)]</ref>. == Биографияһы == Хәмит Дауыт (башҡа сығанаҡтар буйынса Улип<ref name="Башкавдивизия"></ref>) улы Батыршин 1918 йылда [[Ырымбур губернаһы]] [[Орск өйәҙе]] (хәҙер [[Башҡортостан]]дың [[Баймаҡ районы]]) [[Фәйзулла (Баймаҡ районы)|Фәйзулла]] ауылында тыуған<ref name="Башкавдивизия"></ref> тыуған. Һуғыш башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Ҡыҙыл Армия]]ға саҡырыла. Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадроны 4 взводында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә [[Курск өлкәһе]]ндәге ҡаты алыштар барышында хәбәрһеҙ юғала<ref name="Список потерь">[https://terbuny.org/images/stories/documents/raznoe/112_spisok_pogibshih_2017.04.19.pdf Список потерь. 2 Тербуны]</ref>. Кире ҡайтармаҫлыҡ юғалтыуҙар исемлегендә Фәйзулла ауылында йәшәгән яугирҙың атаһы Батыршин Дауыт күрһәтелгән<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163222/ Батыршин Хамит Улипович. Донесение о безвозвратных потерях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709214538/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163222/ |date=2021-07-09 }}</ref>. == Хәтер == 1949—1950 йылдарҙа [[Липецк өлкәһе]]нең [[Икенсе Тербуны]] ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. [[1961 йыл]]дың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла<ref name="Вторые Тербуны">[https://veteranrb.ru/v-lipetskoj-oblasti-otkryli-pamyatnik-voinam-112-j-bashkavdivizii/ В Липецкой области открыли памятник воинам 112-й Башкавдивизии]</ref>. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды<ref name="Вторые Тербуны" />. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Икенсе Тербуны]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/227-batyrshin-khamit-ulipovich-dautovich?Itemid=104 Батыршин Хамит Улипович (Даутович). Шаймуратовцы]{{ref-ru}}{{V|07|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163222/ Батыршин Хамит Улипович. Донесение о безвозвратных потерях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709214538/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163222/ |date=2021-07-09 }}{{ref-ru}}{{V|07|07|2021}} * [https://terbuny.org/images/stories/documents/raznoe/112_spisok_pogibshih_2017.04.19.pdf Список потерь. 2 Тербуны] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында хәбәрһеҙ юғалғандар]] [[Категория:Баймаҡ районы]] 3pu2c2hqx4m16283yd0ka6hb36ksnas 0 175923 1302354 1300190 2026-08-10T14:17:30Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302354 wikitext text/x-wiki {{фш|Абыҙгилдин}} {{Ук}} '''Абыҙгилдин Абдулла Далха улы''' ({{lang-ru|Абезгильдин Абдулла Далхович}}) ([[1913]]-) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, комендант взводының ат ҡараусыһы (коновод). Гвардия ефрейторы. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]], «Батырлыҡ өсөн» миҙалы, «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән билдәләнгән<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/207-abezgil-din-abdulla-dalkhovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абезгильдин Абдулла Далхович]</ref>. == Биографияһы == Абдулла Далха улы Абыҙгилдин [[1913 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] Орск өйәҙенең (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Баймаҡ районы]]) Ишмырҙа ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. [[1941 йыл]]дың декабрендә [[Башҡорт АССР-ы]] [[Баймаҡ районы]] хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына хеҙмәткә алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһына комендант взводының ат ҡараусыһы (коновод) була<ref name="ААД">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie29793097/ Память народа. Абезгильдин Абдулла Далхович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722164422/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie29793097/ |date=2021-07-22 }}</ref>. Уның награда ҡағыҙында түбәндәге юлдар бар:{{Цитата|Комдивтың ат ҡараусыһы булып эшләүсе иптәш Абыҙгилдин Польша ҡалаларын алыу осоронда һәм Бернау, Ораниенбург, Науэн, Бранденбург ҡалалары өсөн һәм Берлин ҡалаһын ҡамау һәм алыу өсөн барған һуңғы ваҡыттағы алыштарҙа, ат составын бомбаға тотоуҙан һаҡлаусы һәм ҡотҡарыусы отделение командиры булараҡ, хәрби бурысын һәр саҡ еренә еткереп үтәне. Бынан тыш иптәш Абыҙгилдин үҙенең отделениеһы менән урмандарҙа йәшеренгән немец төркөмдәрен юҡ итеүҙә ҡатнашты.<ref name="ААД" /> |}} [[1945 йыл]]да Абдулла Далха улы Ҡыҙыл Армия сафтарынан демобилизациялана<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/207-abezgil-din-abdulla-dalkhovich?Itemid=1047 Шаймуратовцы. Абезгильдин Абдулла Далхович]</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1943, 1945) * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы * «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945) * [[«Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы]] (1945)<ref>ЦАМО. Фонд 33. Опись 686196. Единица хранения 7755.</ref> == Хәтер == Абыҙгилдин Абдулла Далха улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }}</ref> һәм БР-ҙың [[Баймаҡ районы]]нда [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 686196. Единица хранения 7755. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/207-abezgil-din-abdulla-dalkhovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абезгильдин Абдулла Далхович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie29793097/ Шаймуратовцы. Абезгильдин Абдулла Далхович]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/24576892/ Дорога памяти. Абезгильдин Абдулла Далхович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210609182726/https://1418museum.ru/heroes/24576892/ |date=2021-06-09 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр |2}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1913 йылда тыуғандар]] otdt6x1rlsxmodfjkj31g0iqk8619yp 0 175965 1302355 1233024 2026-08-10T14:32:19Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302355 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улы''' ({{lang-ru| Абзаков Фатих Исмагилович}}) (1923—1944) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] пулемётсыһы. 1944 йылда яуҙа һәләк була<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/281-abzakov-fatikh-ismagilovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абзаков Фатих Исмагилович]</ref><ref>[https://1418museum.ru/heroes/21485741/ Дорога памяти. Абзаков Фатих Исмагилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210611075433/https://1418museum.ru/heroes/21485741/ |date=2021-06-11 }}</ref>. == Биографияһы == Фәтих Исмәғил улы Абҙаҡов [[1923 йыл]]да БАССР-ҙың [[Йылайыр кантоны]] (хәҙер — Баймаҡ районы) [[Үрге Таулыҡай]] ауылында тыуған тиелә<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/281-abzakov-fatikh-ismagilovich?Itemid=104 Шаймуратовцы.] </ref>. «Халыҡ хәтере» сайтында Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылында тыуған тип яҙалар<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie61286231/ Память народа. Абзаков Фатих Исмагилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722165506/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie61286231/ |date=2021-07-22 }}</ref>. [[1941 йыл]]дың 10 декабрендә [[Баймаҡ районы]] хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]нда хеҙмәт итә. [[1944 йыл]]дың 13 ғинуарында яуҙа һәләк була<ref name="pamyat-naroda.ru"/>. == Хәтер == Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Йылайыр районы]] Үрге Таулыҡай ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/281-abzakov-fatikh-ismagilovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абзаков Фатих Исмагилович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie61286231/ Память народа. Абзаков Фатих Исмагилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722165506/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie61286231/ |date=2021-07-22 }} * [https://1418museum.ru/heroes/21485741/ Дорога памяти. Абзаков Фатих Исмагилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210611075433/https://1418museum.ru/heroes/21485741/ |date=2021-06-11 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1923 йылда тыуғандар]] aewi1d1y1q82c1y00ti1uu6ka4e6gwf 0 175968 1302336 1069024 2026-08-10T12:59:21Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302336 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдуллин Миңне''' ({{lang-ru|Абдуллин Минни}}) ([[1905]]—[[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 313-сө кавалерия полкы ҡыҙылармеецы, кавалерисы<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/898-abdullin-minni?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Минни]</ref>. == Биографияһы == Миңне Абдуллин [[1905 йыл]]да Туймазы районы [[Аблай]] ауылында тыуған. [[Туймазы районы]] хәрби комиссариаты [[Ҡыҙыл Армия]] сафына саҡыра. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]нда хеҙмәт итә. [[1942 йыл]]дың 6 июлендә барған дәһшәтле алыштарҙа Курск өлкәһе (хәҙер — Липецк өлкәһе) Тербуны районы биләмәләрендә хәбәрһеҙ юғала<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_pechatnoi_knigi_pamyati400355263/ Память народа. Абдуллин Минни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722120507/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_pechatnoi_knigi_pamyati400355263/ |date=2021-07-22 }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == == Хәтер == Миңне Абдуллиндың исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың Туймазы районы Аблай ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә ҡыҙылармеец Абдуллин Миңне лә Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны]</ref><ref>[https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал]</ref>. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/898-abdullin-minni?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Минни]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_pechatnoi_knigi_pamyati400355263/ Дорога памяти. Абдуллин Минни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722120507/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_pechatnoi_knigi_pamyati400355263/ |date=2021-07-22 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны] * [https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал] * [https://vk.com/@patriotvrn-4 Тербунский рубеж] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1905 йылда тыуғандар]] f009ifws9lp0pb38bcg9s4szx4bqmz6 0 175970 1302350 1196464 2026-08-10T13:51:12Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302350 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{ФШ|Абзалетдинов}} {{Ук}} '''Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улы''' ({{lang-ru|Абзалетдинов Гильмутдин Абзалетдинович}}) ([[1905]]-1942) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 313-сө кавалерия полкы кавалерисы. Ҡыҙылармеец, рядовой<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/321-abzaletdinov-gil-mutdin-abzaletdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абзалетдинов Гильмутдин Абзалетдинович]</ref>. == Биографияһы == Ғилметдин Абзалетдин улы Абзалетдинов (Абзалитдинов) [[1905 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] Бәләбәй өйәҙе (хәҙер [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Туймазы районы]]) [[Иҫке Ҡандра]] ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да БАССР-ҙың Ҡандра район хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. Яңы ойошторолған [[112-се Башҡорт атлы дивизияһы]]на билдәләнә. [[1942 йыл]]дың 6 июлендә Курск (хәҙер — Липецк) өлкәһе Тербуны ауылы янында хәбәрһеҙ юғалған (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — яуҙа һәләк булған)<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163301/Память народа. Абзалетдинов Гильмутдин Абзалетдинович]{{Недоступная ссылка|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Хәтер == Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Туймазы районы]] [[Иҫке Ҡандра]] ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. [[1996 йыл]]да эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә рядовой Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улының һөйәктәре лә [[Липецк өлкәһе]] Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегенә ерләнде. Ғилметдин Абзалетдиновтың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны]</ref><ref>[https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал]</ref>. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/321-abzaletdinov-gil-mutdin-abzaletdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абзалетдинов Гильмутдин Абзалетдинович]{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163301/ Память народа. Абзалетдинов Гильмутдин Абзалетдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722170345/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163301/ |date=2021-07-22 }}{{ref-ru}}{{V|22|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны] * [https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал] * [https://vk.com/@patriotvrn-4 Тербунский рубеж] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1905 йылда тыуғандар]] kysicgb8j2304hnonxyqr212vd6h9yw 0 176061 1302352 1300188 2026-08-10T14:07:21Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302352 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абсаттаров Абдулла Әхмәт улы ''' ({{lang-ru|Абсаттаров Абдулла Ахметович}}) (1 ғинуар [[1902]] - ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 62-се гвардия кавалерия полкының 4-се эскадроны ҡылыссыһы. Гвардия ҡыҙылармеецы. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/325-absattarov-abdulla?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абсатаров Абдулла]</ref>. == Биографияһы == Абдулла Әхмәт улы Абсаттаров [[1902 йыл]]дың 1 ғинуарында [[Өфө губернаһы]] [[Бөрө өйәҙе]] (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Кушнаренко районы]]) Әхмәт ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да Кушнаренко район хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. [[1942 йыл]]дың 15 ғинуарынан [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 62-се гвардия кавалерия полкының 4-се эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт иткән<ref name="Память народа. Абсатаров Абдулла">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie29587450/ Память народа. Абсатаров Абдулла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723055346/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie29587450/ |date=2021-07-23 }}</ref>. [[1943 йыл]]дың 31 декабре, [[1944 йыл]]дың 1 февралендә, [[1944 йыл]]дың 4 майынан алып 10 майына тиклем дауам иткән алыштарҙа ҡатнашты тиелә РФ Оборона министрлығының «Халыҡ хәтере» тигән рәсми сайтында һәм батырлыҡ күрһәткән даталары күрһәтелә: {{Цитата|«СССР Юғары Советы исеменән немец илбаҫарҙарына ҡаршы көрәш фронтында командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәп, батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткәне өсөн» тип ''Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ, Суворов һәм Кутузов орденлы 16-сы гвардия кавалерия Чернигов дивизияһының 1945 йылдың 14 июне, 29/н бойороғо'' менән бер төркөм яугирҙар һәм улар араһында ҡылыссы Абсаттаров Абдулла бүләкләнә<ref name="Память народа. Абсатаров Абдулла">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie29587450/ Память народа. Абсатаров Абдулла]</ref>. |}} «Халыҡ хәтере» сайтында Абсаттаров Абдулланың (хәрби документтарҙа атаһының исеме бирелмәгән) конкрет батырлығы тасуирлана: {{Цитата|Иптәш Абсаттаров Ватан һуғышында [[1942 йыл]]дың апреленән Брянск, Үҙәк һәм 1-се Белорус фронттарында ҡатнашты. [[1945 йыл]]дың 12 апрелендә 3-сө эскадрон составында Владимир-Волынск ҡалаһы янында һан яғынан өҫтөнлөк тотҡан дошманға аяуһыҙ ҡаршы алышҡанда, һөжүм итеүсе ҡылыссылар рәтендә ике гитлерсыны юҡ итте. Висла йылғаһы өсөн оборона һуғыштарында пулемётынан ут асып разведка төркөмөнә Висланың көнбайыш ярында «тел» алыуҙа ярҙам күрһәтте. Иптәш Абсаттаров 4-се эскадрон составында [[1945 йыл]]дың 22 ғинуарынан 23 ғинуарына ҡаршы төндә Янув ауылы өсөн барған яуҙа ҡатнашты. [[1945 йыл]]дың мартынан дошман авиацияһының өҙлөкһөҙ бомбаға тотоуы, ут асыуы шарттарында ат ҡараусы булды һәм хәрби аттарҙы яҡшы ашатты һәм ҡараны<ref name="Память народа. Абсатаров Абдулла">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie29587450/ Память народа. Абсатаров Абдулла]</ref>|}} == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (14.06.[[1945]])<ref name="Память народа. Абсатаров Абдулла"/> == Хәтер == Абсаттаров Абдулла Әхмәт улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Кушнаренковский район, т. 8, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03393-7</ref> һәм БР-ҙың [[Кушнаренко районы]]нда [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/325-absattarov-abdulla?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абсатаров Абдулла]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie29587450/ Память народа. Абсатаров Абдулла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723055346/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie29587450/ |date=2021-07-23 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Кушнаренковский район, т. 8, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03393-7 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1902 йылда тыуғандар]] k5t7r08ldcamipn2kvdw7t2luxvh3mu 0 176082 1302353 1300189 2026-08-10T14:10:41Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302353 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абулкарамов Тәлғәт Абулкарам улы''' ({{lang-ru|Абулкарамов Талгат Абулкарамович}}) ([[13 август]] [[1915 йыл]] — [[3 май]] [[1991 йыл]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 275-се гвардия кавалерия полкы 2-се эскадроны пулемётсыһы. Кесе сержант. II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/80-abulkaramov-talgat-abulkaramovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абулкарамов Талгат Абулкарамович]</ref>. == Биографияһы == Тәлғәт Абулкарам улы Абулкарамов [[1915 йыл]]дың 13 авгусында (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Асҡын районы]]) [[Упҡанкүл]] ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да Асҡын районы хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 275-се гвардия кавалерия полкының 2-се эскадронында пулемётсы була. Дивизияның Көньяҡ-Көнбайыш фронты составындағы һөжүмендә немец илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә күрһәткән батырлығы өсөн {{цитата|Абулкарамов Тәлғәт пулемёт уты менән дошмандың взводҡа яҡын һалдатын юҡ итте. 15.12.1942, 280-се бойороҡ<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie21123575/ Память народа. Абулкарамов Талгат Абулкарамович]</ref>.|}} кесе сержант Тәлғәт Абулкарам улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. == Наградалары == * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы ([[1942]]) * [[«Берлинды алған өсөн» миҙалы]] * II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] ([[1987]])<ref>[https://pamyat-naroda.su/awards/21123575 Абулкарамов Талгат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613095409/https://pamyat-naroda.su/awards/21123575 |date=2021-06-13 }}</ref> == Хәтер == Абулкарамов Тәлғәт Абулкарам улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Аскинский район, т. 1, 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-02997-2</ref> һәм БР-ҙың [[Асҡын районы]] [[Упҡанкүл]] ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән == Сығанаҡтар == * ЦАМО. ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 4305. * ЦАМО. Картотека награждений, шкаф 1, ящик 14. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/80-abulkaramov-talgat-abulkaramovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абулкарамов Талгат Абулкарамович]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie21123575/ Память народа. Абулкарамов Талгат Абулкарамович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613095410/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie21123575/ |date=2021-06-13 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Аскинский район, т. 1, 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-02997-2 * [https://1418museum.ru/heroes/31196849/ Дорога памяти. Талгат Абулкарамов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613095407/https://1418museum.ru/heroes/31196849/ |date=2021-06-13 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1915 йылда тыуғандар]] 4m9ru0or713rxqesjhnrbawm53rviru 0 176113 1302356 1300191 2026-08-10T14:35:42Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302356 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Авакумов Василий Иосифович''' (19.03.[[1896]]-) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның инженер хеҙмәте начальнигы, [[Ленинград]] ([[Санкт-Петербург]]) ҡалаһынан килгән. Капитан<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/374-avakumov-vasilij-iosifovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Авакумов Василий Иосифович]</ref>. == Биографияһы == Василий Иосифович Авакумов [[1896 йыл]]дың 19 мартында [[Санкт-Петербург]] ҡалаһында тыуған. [[1918 йыл]]дан бирле хәрби хеҙмәттә була. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның инженер хеҙмәте начальнигы<ref name="112bkd.ru"/><ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer4978866/ Память народа. Аввакумов Василий Иосифович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723065627/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer4978866/ |date=2021-07-23 }}</ref>. == Хәтер == Авакумов Василий Иосифовичтың исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа ветерандар исемлегендә урын алған<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Т. 15(доп.): Российская Федерация. Республика Башкортостан. — 2010. — 390 с. : ил.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 978-5-295-02996-4</ref>. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/374-avakumov-vasilij-iosifovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Авакумов Василий Иосифович]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer4978866/ Память народа. Аввакумов Василий Иосифович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723065627/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer4978866/ |date=2021-07-23 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/25111953/ Дорога памяти. Авакумов Василий Иосифович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613181225/https://1418museum.ru/heroes/25111953/ |date=2021-06-13 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Т. 15(доп.): Российская Федерация. Республика Башкортостан. — 2010. — 390 с. : ил.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 978-5-295-02996-4 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1896 йылда тыуғандар]] tvimhsuxsrsoa3lpusyoohh2aplis72 0 176117 1302357 1300193 2026-08-10T14:43:23Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302357 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Авдеев Георгий Гаврилович ''' ([[1903]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының 2-се ут взводы повозочныйы. Гвардия ҡыҙылармеецы<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/209-avdeev-georgij-gavrilovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Авдеев Георгий Гаврилович ]</ref>. == Биографияһы == Георгий Гаврилович Авдеев [[1903]] йылда Тамбов губернаһы Покрово-Марфинский районында тыуған. [[1942 йыл]]да Баймаҡ районы хәрби комиссариаты Авдеев Георгийҙы [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. Авдеев Георгий Гаврилович [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының 2-се ут взводы повозочныйы булып хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы<ref name="112bkd.ru"/><ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero96934352/ Память народа. Авдеев Георгий Гаврилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723070140/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero96934352/ |date=2021-07-23 }}</ref>. == Наградалар == * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944) * [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы]]<ref name="pamyat-naroda.ru"/> == Хәтер == Георгий Гаврилович Авдеевтың исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }}</ref> һәм БР-ҙың [[Баймаҡ районы]]нда [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 4142. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/209-avdeev-georgij-gavrilovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Авдеев Георгий Гаврилович ]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero96934352/ Память народа. Авдеев Георгий Гаврилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723070140/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero96934352/ |date=2021-07-23 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/30291051/ Георгий Авдеев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613185714/https://1418museum.ru/heroes/30291051/ |date=2021-06-13 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1903 йылда тыуғандар]] ll3xkdrc19l4e8wo5r1l5s7yndjjxpr 0 176142 1302358 1148897 2026-08-10T14:47:49Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302358 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{ФШ|Авзалов}} {{Ук}} '''Авзалов Талип Авзал улы''' ({{lang-ru|Авзалов Талиб Авзалович}}) ([[1901]]—[[1943]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкы яугиры, хеҙмәт иткән һуңғы урыны — 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы штабы<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie53102673/ Память народа. Авзалов Талиб Авзалович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723100047/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie53102673/ |date=2021-07-23 }}</ref>. Гвардия ҡыҙылармеецы<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/333-avzalov-talib-avzalovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Авзалов Талип Авзал улы]</ref>. == Биографияһы == Талип Авзал улы Авзалов [[1901 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] Бөрө өйәҙе (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Илеш районы]]) [[Илеш]] ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да Илеш районы хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. Гвардия ҡыҙылармеецы Авзалов Талип [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның (16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы) 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкында хеҙмәт итә. [[1943 йыл]]дың 24 февралендә Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе Ивановка районы Юлино-2 станцияһында хәбәрһеҙ юғала<ref name="pamyat-naroda.ru"/><ref>[https://www.bashinform.ru/news/1180074-v-luganskoy-respublike-okonchatelno-vosstanovili-memorial-voinam-112-y-bashkirskoy-kavaleriyskoy-div/?nomobile=1 память о погибших воинах 112-й Башкавдивизии в ЛНР]</ref><ref name="search.rsl.ru">[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref>. == Хәтер == Авзалов Талип Авзал улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref name="search.rsl.ru"/> һәм БР-ҙың [[Илеш районы]] Ябалаҡ ауыл Советы биләмәһендәге [[Илеш]] ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/333-avzalov-talib-avzalovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Авзалов Талиб Авзалович]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie53102673/ Память народа. Авзалов Талиб Авзалович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723100047/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie53102673/ |date=2021-07-23 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [https://www.bashinform.ru/news/1180074-v-luganskoy-respublike-okonchatelno-vosstanovili-memorial-voinam-112-y-bashkirskoy-kavaleriyskoy-div/?nomobile=1 память о погибших воинах 112-й Башкавдивизии в ЛНР] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1901 йылда тыуғандар]] srclsyw5nbz7srjzu1yst59ljq91eji 0 176155 1302360 1233033 2026-08-10T15:01:21Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302360 wikitext text/x-wiki {{фш|Агишев}} {{Ук}} '''Агишев Сәфәр Аҡбулат улы ''' ({{lang-ru|Агишев Сафар Акбулатович}}; [[1913]] — 10 июль [[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 275-се гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. Кесе лейтенант<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/375-agishev-safar-akbulatovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Агишев Сафар Акбулатович]</ref>. == Биографияһы == Сәфәр Аҡбулат улы Агишев [[1913 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] (алдараҡ БАССР-ҙың [[Маҡар районы]], хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Ишембай районы]]) Йәнырыҫ ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да Маҡар районы хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. Кесе лейтенант Агишев Сәфәр Аҡбулат улы [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 275-се гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. [[1942 йыл]]дың 10 июлендә Курск өлкәһен азат итеү һуғыштарында хәбәрһеҙ юғала<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_guk1065508470/ Память народа. Агишев Сафар Акбулатович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723100953/https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_guk1065508470/ |date=2021-07-23 }}</ref>. == Хәтер == Агишев Сәфәр Аҡбулат улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Ишембай районы]] Йәнырыҫ ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә кесе лейтенант Агишев Сәфәр Аҡбулат улы ла Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде{{ЫС юҡ|23|07|2021}}. Сәфәр Агишевтың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған{{ЫС юҡ|23|07|2021}}. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/375-agishev-safar-akbulatovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Агишев Сафар Акбулатович]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_guk1065508470/ Память народа. Агишев Сафар Акбулатович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723100953/https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_guk1065508470/ |date=2021-07-23 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/8868207/ Сафар Агишев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210614160427/https://1418museum.ru/heroes/8868207/ |date=2021-06-14 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [https://vk.com/@patriotvrn-4 Тербунский рубеж] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1913 йылда тыуғандар]] kkg51kuwkdcxgxrjzi6wzd4ng6lz0v9 0 176160 1302361 1069047 2026-08-10T15:08:41Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302361 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Адыев Иҡсан Адыевич''' ({{lang-ru|Адыев Иксан Адыевич}}; [[1901]] — 16 июль [[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] составындағы 275-се кавалерия полкында отделение командиры. Гвардия сержанты<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/335-adeev-iksan-adeevich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Адыев Иксан Адыевич]</ref>. == Биографияһы == Иҡсан Адыевич Адыев [[1901 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] Бөрө өйәҙе (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Асҡын районы]]) Яңы Күскилде ауылында тыуған. [[1941 йыл]]дың 10 декабрендә БАССР-ҙың Асҡын район хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. Гвардия сержанты Адыев Иҡсан Адыевич 112-се Башҡорт атлы дивизияһының 275-се кавалерия полкында отделение командиры була. [[1942 йыл]]дың 16 июлендә ([[1942 йыл]]дың 10 декабре тигән мәғлүмәт тә бар<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1159436303/ Память народа. Адыев Иксан Адыевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723102257/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1159436303/ |date=2021-07-23 }}</ref>) Курск өлкәһе Озерки ауылы янында һәләк була. == Хәтер == Адыев Иҡсан Адыевичтың исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың Асҡын районы Яңы Күскилде ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. [[1996 йыл]]да эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә гвардия сержанты Адыев Иҡсан Адыевич та (элекке Курск өлкәһе) Липецк өлкәһе Тербун ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде{{ЫС юҡ|23|07|2021}}. Адыев Иҡсандың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған{{ЫС юҡ|23|07|2021}}. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/335-adeev-iksan-adeevich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Адыев Иксан Адыевич]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1159436303/ Память народа. Адыев Иксан Адыевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723102257/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1159436303/ |date=2021-07-23 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал] * [https://vk.com/@patriotvrn-4 Тербунский рубеж] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1901 йылда тыуғандар]] oddwigxabok71netrbxbbm9a8sxtw79 0 176200 1302362 1069053 2026-08-10T15:13:42Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302362 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Азаров Иван Дмитриевич ''' (5 ғинуар [[1914]] — 10 февраль [[1943]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 275-се кавалерия полкы ветеринария хеҙмәте начальнигы. III ранг хәрби ветеринар табибы<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/399-azarov-ivan-dmitrievich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Азаров Иван Дмитриевич]</ref>. == Биографияһы == Иван Дмитриевич Азаров [[1914 йыл]]дың 5 ғинуарында [[Рәсәй Федерацияһы]]ның [[Воронеж өлкәһе]] Раненбург районы Кривополяна ауылында тыуған<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero36169693/ Память народа. Азаров Иван Дмитриевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723104220/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero36169693/ |date=2021-07-23 }}</ref>. [[1939 йыл]]дың 11 февраленән [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафында, Урал хәрби округында хеҙмәт итә. [[Бөйөк Ватан һуғышы]] башланыу менән Көньяҡ-Көнбайыш фронты составында фронт юлдарын үтә{{ЫС юҡ|23|07|2021}}. III ранг хәрби ветеринария табибы Азаров Иван Дмитриевич [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 275-се кавалерия полкы ветеринария хеҙмәте начальнигы була. [[1942 йыл]] башынан Курск, Барвенково ҡалалары өсөн алыштарҙа, Харьков йүнәлешендә һөжүм итеү операцияларында ҡатнаша{{ЫС юҡ|23|07|2021}}. [[1942 йыл]]дың ноябрендә [[Сталинград]] янында фашистарҙың 4-се һәм 6-сы танк армияларын ҡамауҙа һәм Сталинград контрһөжүмендә ҡатнаша{{ЫС юҡ|23|07|2021}}. [[1943 йыл]]дың 10 февралендә [[Бөйөк Ватан һуғышы]]ның Көньяҡ-Көнбайыш фронтында Донбасс биләмәләрен азат итеү өсөн барған алыштарҙың береһендә һәләк була. Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе (хәҙер — Луганск Халыҡ Республикаһы) Петровский утарында ерләнгән<ref name="pamyat-naroda.ru"/>. == Хәтер == Азаров Иван Дмитриевичтың исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа яҙылған<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның Воронеж өлкәһе Кривополяна ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Донесения о потерях<ref name="pamyat-naroda.ru"/> == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/399-azarov-ivan-dmitrievich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Азаров Иван Дмитриевич]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero36169693/ Память народа. Азаров Иван Дмитриевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723104220/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero36169693/ |date=2021-07-23 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1914 йылда тыуғандар]] 5bwldz1nqpqzy4419ij55576wecltu1 0 176216 1302389 1230820 2026-08-10T20:56:38Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302389 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улы''' ({{lang-ru|Азнабаев Хайбулла Кудратович}}; [[1903]]—[[1944]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 58-се кавалерия полкының 1-се эскадроны ездовойы.<ref>[https://1418museum.ru/heroes/31706222/ Дорога памяти. Хайбулла Азнабаев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195310/https://1418museum.ru/heroes/31706222/ |date=2021-06-24 }}</ref>, 1944 йылда 1-се гвардия кавдивизияһы штабында хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/337-aznabaev-khajbulla-kudratovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Азнабаев Хайбулла Кудратович]</ref>. == Биографияһы == Хәйбулла Ҡөҙрәт улы Аҙнабаев [[1903 йыл]]да Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Үҫәргән кантоны (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Ейәнсура районы]] Муйнаҡ ауыл Советы) Мәжит ауылында тыуған. [[1941 йыл]]дың декабрендә Ейәнсура районы хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 58-се гвардия кавалерия полкының 1-се эскадроны ездовойы була. {{цитата| Иптәш Аҙнабаев, [[1943 йыл]]дың 23 октябренән 24 октябренә ҡаршы төндә, көслө миномёт-пулемёт уты аҫтында алғы һыҙыҡҡа боеприпастар ташыны. 24 октябрҙә, иптәш Аҙнабаев, ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, өҫтөнә йөкмәп пулемёт уты аҫтында 500 метр араны 8 тапҡыр үтеп, алғы һыҙыҡҡа эҫе ашамлыҡ ташыны<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_pechatnoi_knigi_pamyati400247757/?static_hash=0ba3c974567ab7a28fd58a27a72bb19av2 Память народа. Азнабаев Хайбулла Кудратович]</ref>.|}} 1944 йылда 1-се гвардия кавалерия дивизияһы штабында хеҙмәт итә. [[1944 йыл]]дың 18 авгусында һәләк була. Польшала Подкарпатское воеводствоһының Кросно ҡалаһы янында, Корчина ҡасабаһының төньяҡ-көнбайыш ситендә ерләнгән<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_pechatnoi_knigi_pamyati400247757/?static_hash=0ba3c974567ab7a28fd58a27a72bb19av2 Память народа. Азнабаев Хайбулла Кудратович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195934/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_pechatnoi_knigi_pamyati400247757/?static_hash=0ba3c974567ab7a28fd58a27a72bb19av2 |date=2021-06-24 }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943) * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1943)<ref name="pamyat-naroda.ru"/> == Хәтер == Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Ейәнсура районы]] Мәжит ауылдында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 690155. Единица хранения 951. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/337-aznabaev-khajbulla-kudratovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Азнабаев Хайбулла Кудратович] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_pechatnoi_knigi_pamyati400247757/ Память народа. Азнабаев Хайбулла Кудратович]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://1418museum.ru/heroes/31706222/ Дорога памяти. Хайбулла Азнабаев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195310/https://1418museum.ru/heroes/31706222/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һытанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1903 йылда тыуғандар]] [[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]] lubkb21ka8ytm33cglwewsr0f9o34zi 0 176234 1302391 1230835 2026-08-10T21:13:10Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302391 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{ФШ|Аҙнағолов}} {{Ук}} '''Аҙнағолов Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улы''' ({{lang-ru|Азнагулов Нурмухамет Дильмухаметович}}; ? — 26 декабрь [[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның комсомол эше буйынса политотдел (сәйәси бүлек) начальнигы ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Капитан<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/400-aznagulov-nurmukhamet-dil-mukhametovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Азнагулов Нурмухамет Дильмухаметович]</ref><ref>[https://1418museum.ru/heroes/14256957/ Азнагулов Нурмухамет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195355/https://1418museum.ru/heroes/14256957/ |date=2021-06-24 }}</ref>. == Биографияһы == Нурмөхәмәт (Нурҡай) Дилмөхәмәт улы Аҙнағолов [[Башҡортостан]]дың [[Бүздәк районы]]нда<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie6165269/?static_hash=4d204c808ea26b8a08bdc8e060cc8b4dv2 Память народа. Азнагулов Нурмухамет Дильмухаметович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195747/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie6165269/?static_hash=4d204c808ea26b8a08bdc8e060cc8b4dv2 |date=2021-06-24 }}</ref> тыуған. [[Бүздәк районы]] хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. Капитан Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улы Аҙнағолов [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның комсомол эше буйынса политотдел начальнигы ярҙамсыһы була. [[1942 йыл]]дың 26 ноябрендә һәләк була. [[Сталинград]] (хәҙер — [[Рәсәй Федерацияһы]]ның [[Волгоград өлкәһе]]) өлкәһе Алексеевка ауылында ерләнгән<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie6165269/ Память народа. Азнагулов Нурмухамет Дильмухаметович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723150620/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie6165269/ |date=2021-07-23 }}</ref>. == Хәтер == Аҙнағолов Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Бүздәк районы]]нда [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән<ref>[http://www.mr.buzdyak.ru/statya/stati/558 Стелла Ветеранам ВОВ в с. Копей-Кубово (Кәпәй-Ҡобау)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195744/http://www.mr.buzdyak.ru/statya/stati/558 |date=2021-06-24 }}</ref>. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/400-aznagulov-nurmukhamet-dil-mukhametovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Азнагулов Нурмухамет Дильмухаметович]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie6165269/ Память народа. Азнагулов Нурмухамет Дильмухаметович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723150620/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie6165269/ |date=2021-07-23 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/14256957/ Азнагулов Нурмухамет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195355/https://1418museum.ru/heroes/14256957/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [http://www.mr.buzdyak.ru/statya/stati/558 Стелла Ветеранам ВОВ в с. Копей-Кубово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624195744/http://www.mr.buzdyak.ru/statya/stati/558 |date=2021-06-24 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] 1lp7lvlxz8fd5yjgf3b81rdfz4ncg1n 0 176238 1302376 1171863 2026-08-10T17:23:46Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302376 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Алтыбаев Нурбай''' ({{lang-ru|Алтыбаев Нурбай Брагинович (Бралиевич)}}) ([[10 март]] [[1908 йыл]] — [[?]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, гвардия лейтенанты<ref name="Башкавдивизия">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/406-altybaev-nurbaj-braginovich?Itemid=104 АЛТЫБАЕВ Нурбай (Курыбай) Брагинович (Бралиевич). Шаймуратовцы]</ref>. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы|112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы]] 58-се гвардия кавалерия полкының 4-се эскадроны взводы командиры. [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (1943) кавалеры<ref name="Башкавдивизия"></ref>. == Биографияһы == Нурбай Алтыбаев (атаһының исеме төрлөсә яҙыла: Брагин, Брәле) 1908 йылдың 10 мартында [[Башҡортостан]]дың [[Баймаҡ районы]] [[Ғәҙелбай]] ауылында тыуған. 1941 йылдың 29 сентябрендә<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_rvk1078295383/?static_hash=487b8e2673a5c4b4b350af1b8ac81de4v2 Дополнительные источники] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624201109/https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_rvk1078295383/?static_hash=487b8e2673a5c4b4b350af1b8ac81de4v2 |date=2021-06-24 }}</ref> БАССР-ҙың Өфө ҡалаһы хәрби комссариаты тарафынан [[Ҡыҙыл Армия]] сафына саҡырыла<ref name="Башкавдивизия"></ref>. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдың февраленән 16-сы гвардия Чернигов дивизияһы) взвод командиры булып хеҙмәт итә. Ҡыйыу яугир күрһәткән батырлығы өсөн 1943 йылдың 31 октябрендә «Ҡыҙыл Байраҡ» менән бүләкләнә<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1103508953/ Документы о награждении] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709205945/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1103508953/ |date=2021-07-09 }}</ref>. Документтарҙа Өфөлә Посадская урамы, 8 йорт, 1 фатирҙа йәшәгән ҡатыны Анисия Г. күрһәтелгән<ref name="Баймаҡ исемлеге">[https://baimaklib.ru/%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/112-16-%D1%8F-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8/ Чтобы помнили] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613112744/https://baimaklib.ru/%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/112-16-%D1%8F-%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8/ |date=2021-06-13 }}</ref>. «Память народа» сайтында хеҙмәт башлау ваҡыты — 1930 йылдың сентябре, хеҙмәтте тамамлау ваҡыты 1946 йылдың 28 феврале, тип күрһәтелгән<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer530769/?static_hash=487b8e2673a5c4b4b350af1b8ac81de4v2 Сведения о личном составе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624200146/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer530769/?static_hash=487b8e2673a5c4b4b350af1b8ac81de4v2 |date=2021-06-24 }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Ҡыҙыл Йондоз ордены (1943); * «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/406-altybaev-nurbaj-braginovich?Itemid=104 АЛТЫБАЕВ Нурбай (Курыбай) Брагинович (Бралиевич). Шаймуратовцы]{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero92904873/ Алтыбаев Курыбай Бралиевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709213224/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero92904873/ |date=2021-07-09 }}{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:Баймаҡ районында тыуғандар]] rpdtcjpt14f2u7bc6c5ue4j9s8wltyv 0 176248 1302390 1300239 2026-08-10T21:01:33Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302390 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аҙнасурин Вәли Латип улы''' ({{lang-ru|Азнасурин Валий Латыпович}}; [[1900]] — ?) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкының музыка взводы музыканты булып хеҙмәт итә. Гвардия өлкән сержанты<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/909-aznasurin-valij-latipovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Азнасурин Валий Латыпович]</ref><ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1102297725/ Память народа. Азнасурин Валий Латыпович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723161125/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1102297725/ |date=2021-07-23 }}</ref>. == Биографияһы == Вәли Латип улы Аҙнасурин [[1900 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] Троицкий өйәҙендә (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Учалы районы]]нда тыуған. [[1941 йыл]]да Учалы районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Гвардия өлкән сержанты Аҙнасурин Вәли Латип улы 7-се кавалерия корпусы составындағы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 60-сы полкында хеҙмәт итә<ref name="pamyat-naroda.ru"/>. {{цитата|1945 йылдың 17 ғинуарында Томашув ҡалаһы районындағы маршта Аҙнасурин Вәли дошмандың ике һалдатын әсирлеккә алып, полк штабына алып килә.<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1102297725/ Память народа. Азнасурин Валий Латыпович]</ref>|}}. Шуның өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)<ref>[https://1418museum.ru/heroes/27051753/ Дорога памяти. Азнасурин Валий Латыпович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210626180136/https://1418museum.ru/heroes/27051753/ |date=2021-06-26 }}</ref> == Хәтер == Аҙнасурин Вәли Латип улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Учалинский район, т. 11, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03475-5</ref> һәм БР-ҙың [[Учалы районы]]нда [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 686196. Единица хранения 784. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/909-aznasurin-valij-latipovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Азнасурин Валий Латыпович]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1102297725/ Память народа. Азнасурин Валий Латыпович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723161125/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1102297725/ |date=2021-07-23 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/27051753/ Дорога памяти. Азнасурин Валий Латыпович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210626180136/https://1418museum.ru/heroes/27051753/ |date=2021-06-26 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Учалинский район, т. 11, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03475-5] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1900 йылда тыуғандар]] b6h9qhzfaywhcz5dmr6bgv8inc4tido 0 176249 1302366 1233051 2026-08-10T15:39:08Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302366 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{фш|Айытбаев}} {{Ук}} '''Айытбаев Вәли Мөхәммәт улы''' ({{lang-ru|Аитбаев Вали Мухаметович}}; [[1908 йыл]] — 22 июль [[1942 йыл]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 313-сө кавалерия полкында пулемётсы булып хеҙмәт итә. Ҡыҙылармеец. Рядовой<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/338-aitbaev-vali-mukhametovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аитбаев Вали Мухаметович]</ref><ref>[https://1418museum.ru/heroes/19952710/ Вали Аитбаев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210929184131/https://1418museum.ru/heroes/19952710/ |date=2021-09-29 }}</ref>. == Биографияһы == Вәли Мөхәммәт улы Айытбаев [[1908 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Ауырғазы районы]]) Мораҙым ауылында тыуған. [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына Ауырғазы районы хәрби комиссариатынан саҡырыла. Ҡыҙылармеец Вәли Айытбаев [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 313-сө кавалерия полкы пулемётсыһы була. [[1942 йыл]]дың 22 июлендә Курск өлкәһе, Больше-Полянский районының (хәҙер — Липецк өлкәһе) [[Икенсе Тербуны]] ауылы янында һәләк була һәм шунда ерләнә<ref name="Айытбаев">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163174/ Память народа. Донесения о потерях. Аитбаев Вали Мухаметович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723161127/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163174/ |date=2021-07-23 }}</ref>. == Ғаиләһе == Юғалтыуҙар тураһындағы мәғлүмәттә ҡатыны Айытова Ғәйниә тип яҙылған<ref name="Айытбаев" /> == Хәтер == Айытбаев Вәли Мөхәммәт улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Ауырғазы районы]] Мораҙым ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. Оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡаҙыныу эштәре алып барып, 671 яугирҙың исемен асыҡлай, әммә лейтенант Айытбаев Вәли Мөхәммәт улы тураһында мәғлүмәт юҡ. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 58. Опись 818883. Единица хранения 1750. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/338-aitbaev-vali-mukhametovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аитбаев Вали Мухаметович]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163174/ Память народа. Аитбаев Вали Мухаметович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723161127/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163174/ |date=2021-07-23 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [https://1418museum.ru/heroes/19952710/ Вали Аитбаев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210929184131/https://1418museum.ru/heroes/19952710/ |date=2021-09-29 }} * [https://vk.com/@patriotvrn-4 Тербунский рубеж] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1908 йылда тыуғандар]] 66sp8m8m2u03u89g4g5vjyb4gdoielu 0 176258 1302367 1148486 2026-08-10T15:45:09Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302367 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{фш|Айытбаев}} {{Ук}} '''Айытбаев Хәбетдин Хәбрахман улы''' ({{lang-ru|Аитбаев Хабутдин Хабрахманович}}; [[1910]]-5.08.[[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. 294-се кавалерия полкының 4-се эскадроны кавалерисы. Ҡыҙылармеец<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/58-aitbaev-khabutdin-khabrakhmanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аитбаев Хабутдин Хабрахманович]</ref>. == Биографияһы == Хәбетдин Хәбрахман улы Айытбаев [[1910 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] Өфө өйәҙенең (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Архангел районы]]) Оҙондар ауылында тыуған. Архангел районы хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. Ҡыҙылармеец Айытбаев Хәбетдин Хәбрахман улы [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 294-се кавалерия полкының 4-се эскадроны кавалерисы була. [[1942 йыл]]дың 5 авгусында Курск өлкәһе, Больше-Полянский районында хәбәрһеҙ юғала<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106631750/ Память народа. Аитбаев Хабутдин Хабрахманович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723160401/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106631750/ |date=2021-07-23 }}</ref>. == Хәтер == Айытбаев Хәбетдин Хәбрахман улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref> [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Архангел районы]] Оҙондар ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. [[1996 йыл]]да эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны]</ref>. Айытбаев Хәбетдин Хәбрахман улы буйынса тулы мәғлүмәт юҡ. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/58-aitbaev-khabutdin-khabrakhmanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аитбаев Хабутдин Хабрахманович]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106631750/ Память народа. Аитбаев Хабутдин Хабрахманович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723160401/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106631750/ |date=2021-07-23 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны] * [https://vk.com/@patriotvrn-4 Тербунский рубеж] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1910 йылда тыуғандар]] jtd65qczvcludze6vchodk0vk0qvl2s 0 176276 1302392 1300240 2026-08-10T21:28:42Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302392 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аҡанаев Вәғиз Хәлил улы''' ({{lang-ru|Аканаев Вагиз Халилович}}; [[1917]]-) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 62-се гвардия кавалерия полкының медпункты санитары. Гвардия ҡыҙылармеецы. II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/911-akanoev-vagiz-khalilovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аканоев Вагиз Халилович]</ref>. == Биографияһы == Вәғиз Хәлил улы Аҡанаев (башҡа мәғлүмәт буйынса исеме — Вәғәз, атаһының исеме Халилович, Хамидуллович, фамилияһының рус варианты Аканоев тип алынған) [[1917 йыл]]да [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]], Ҡарағош улусы<ref>[https://basharchive.ru/census/1917/13777/ Материалы поземельной переписи 1917 года по: с. Сарайсы, Стерлитамакский уезд, Карагушевская волость; фонд Р-473, опись 1, дело 4118] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624201112/https://basharchive.ru/census/1917/13777/ |date=2021-06-24 }}</ref> (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Стәрлебаш районы]]) [[Һарайҫа]] ауылында тыуған. [[1942 йыл]]дың 1 мартында Стәрлебаш районы хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. 7-се гвардия корпусы составындағы [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 62-се гвардия кавалерия полкының медпунктында санитар булып хеҙмәт итә<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero78453126/ Память народа. Аканаев Вагиз Халилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723160802/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero78453126/ |date=2021-07-23 }}</ref>. Вәғиз Хәлил улының ҡаһарманлығы тураһында: {{цитата|[[1945 йыл]]дың 18 ғиуарында Томашув ҡалаһы өсөн барған ҡаты һуғыш осоронда, 7 ҡаты яралы ҡыҙылармеецты дошмандың көслө уты аҫтында иңенә күтәреп алып сыҡты һәм тәүге медицина ярҙамы күрһәтте. Висла йылғаһы буйында барған оборона алыштарында яралы разведчиктарға ышаныслы тәүге ярҙам күрһәтте. Иптәш Аҡанаев эшен үҙ бурысын намыҫлы үтәй, яралы һалдаттарға һәм офицерҙарға хәстәрлекле. [[1917 йыл]]ғы, башҡорт, партияһыҙ, Ҡыҙыл Армия сафына БАССР-ҙың Стәрлебаш районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡыртылған.<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero78453126/ Память народа. Аканаев Вагиз Халилович]</ref>|}} == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (1986) * «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945)<ref name="pamyat-naroda.ru"/> == Хәтер == Аҡанаев Вәғиз Хәлил улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Стерлибашевский район, т. 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03459-3</ref> һәм БР-ҙың [[Стәрлебаш районы]] [[Һарайҫа]] ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/911-akanoev-vagiz-khalilovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аканоев Вагиз Халилович]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero78453126/ Память народа. Аканаев Вагиз Халилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723160802/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero78453126/ |date=2021-07-23 }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/32086121/ Дороги памяти. Вагиз Халилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624200223/https://1418museum.ru/heroes/32086121/ |date=2021-06-24 }} * [https://basharchive.ru/census/1917/13777/ Материалы поземельной переписи 1917 года по: с. Сарайсы, Стерлитамакский уезд, Карагушевская волость; фонд Р-473, опись 1, дело 4118] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624201112/https://basharchive.ru/census/1917/13777/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Стерлибашевский район, т. 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03459-3 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1917 йылда тыуғандар]] 57ds7obzs61vjpuog3i0c3ogt4pt9nb 0 176286 1302351 1278408 2026-08-10T14:02:19Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302351 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} {{ФШ|Аблаев}} '''Аблаев Яҡуб Мамут улы''' ({{lang-ru|Аблаев Якуб Мамутович}}) ([[12 май]] [[1914 йыл]] — [[11 февраль]] [[1943 йыл]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, дивизияның артиллерия-техник тәьмин итеү начальнигы. 3-сө ранглы техник-интендант. ВКП (б) ағзаһы<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/373-ablaev-yakub-mamutovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аблаев Якуб Мамутович]</ref>. == Биографияһы == Яҡуб Мамут улы Аблаев [[1914 йыл]]дың 12 майында Таврия губернаһы (революциянан һуң — Ҡырым АССР-ының Балаклава районы) Уркуста ауылында тыуған. [[1935 йыл]]дың 5 ноябренән [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафында хеҙмәт иткән<ref>[https://1418museum.ru/heroes/24644781/ Якуб Аблаев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624200848/https://1418museum.ru/heroes/24644781/ |date=2021-06-24 }}</ref>. Хеҙмәт иткән частары — 113-сө кавалерия дивизияһы ПАРМ 128-се ПАРМ (передвижная авиационная ремонтная мастерская) һәм 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы, 741-се уҡсылар полкы. 3-сө ранглы техник-интендант Аблаев Яҡуб Мамут улы [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның артиллерия-техник тәьмин итеү начальнигы була. ВКП (б) ағзаһы. [[1943 йыл]]дың 11 февралендә рейд ваҡытында һәләк була. Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе (хәҙер — Луганск Халыҡ Республикаһы) Селезнёвка ауылында ерләнгән<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_prikaz73832643/ Память народа. Аблаев Якуб Мамутович]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie55829943/ Память народа. 17.02.1943 Донесене о гибели Аблаева Якуба М.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723161829/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie55829943/ |date=2021-07-23 }}</ref><ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie3249766/ Донесение об Аблаеве Якубе М.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723161830/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie3249766/ |date=2021-07-23 }}</ref>. == Хәтер == Аблаев Яҡуб Мамут улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм [[Ҡырым Республикаһы]]ның Балаклава районы Хәтер китабына<ref>[https://crimea-front.ru/books/2/people?page=13 КрымФронт.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624200528/https://crimea-front.ru/books/2/people?page=13 |date=2021-06-24 }}</ref>, шулай уҡ Луганск Халыҡ Республикаһында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән{{ЫС юҡ|19|06|2021}}. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Учётно-послужная картотека. Шкаф 1. Ящик 15. * ЦАМО. Фонд 33. Опись 11458. Единица хранения 46<ref>[https://pamyat-naroda.su/loss/orders/73832643 Якуб Аблаев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202652/https://pamyat-naroda.su/loss/orders/73832643 |date=2021-06-24 }}</ref>. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/373-ablaev-yakub-mamutovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аблаев Якуб Мамутович]{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_prikaz73832643/ Память народа. Аблаев Якуб Мамутович]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|23|07|2021}} * [https://crimea-front.ru/books/2/people?page=13 КрымФронт.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624200528/https://crimea-front.ru/books/2/people?page=13 |date=2021-06-24 }} * [https://1418museum.ru/heroes/24644781/ Якуб Аблаев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624200848/https://1418museum.ru/heroes/24644781/ |date=2021-06-24 }} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1914 йылда тыуғандар]] 2pvy2h2uskzstlhnizx49g1z93cwsug 0 176291 1302329 1069010 2026-08-10T12:29:55Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302329 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Абдрахманов Хәйрулла''' ({{lang-ru|Абдрахманов Хайрулла Хайбуллович}}) (? − 25 февраль [[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 58-се гвардия кавалерия полкы яугиры. Гвардия ҡыҙылармеецы. == Биографияһы == Хәйрулла Абдрахманов БАССР-ҙың [[Ишембай районы]]нда тыуа. БАССР-ҙың Маҡар район хәрби комиссариаты Абдрахманов Хәйрулланы [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы Чернигов гвардия) дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. [[1943 йыл]]дың 25 февралендә (башҡа сығанаҡтар буйынса 17 февралдә) Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһендә (хәҙер — [[Луганск Халыҡ Республикаһы]]) хәбәрһеҙ юғала. == Хәтер == Хәйрулла Абдрахмановтың исеме [[Башҡортостан]]да баҫылып сыҡҡан күп томлыҡ «Хәтер» китабына индерелгән<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref>. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/893-abdrakhmanov-khajrulla?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдрахманов Хайрулла]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero97752565/ Память народа. Абдрахманов Хайрулла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724140118/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero97752565/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1914 йылда тыуғандар]] gbci713sdw22nt1rilikehbxx5baa30 0 176309 1302395 1147984 2026-08-10T21:35:46Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302395 wikitext text/x-wiki {{ФШ|Аҡбирҙин}} {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аҡбирҙин Әхмәт Хажи улы''' ({{lang-ru|Акбердин Ахмет Хазиевич}}; [[1913]] — 15 апрель [[1944]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 58-се гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы. Ҡыҙылармеец<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/913-akberdin-akhmet-khazievich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акбердин Ахмет Хазиевич]</ref>. == Биографияһы == Әхмәт Хажи улы Аҡбирҙин [[1913 йыл]]да хәҙерге Шишмә районында тыуа<ref name="112bkd.ru"/><ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106181332/ Память народа. Акбердин Ахмет Хазиевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724065822/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106181332/ |date=2021-07-24 }}</ref>. БАССР-ҙың [[Әлшәй районы]] (Раевка) хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. Ҡыҙылармеец Аҡбирҙин Әхмәт Хажи улы [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 58-се гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә. [[1944 йыл]]дың 15 апрелендә һәләк була. Украина ССР-ы [[Волынь өлкәһе]] Загадка ауылында ерләнә<ref name="112bkd.ru"/><ref name="pamyat-naroda.ru"/>. == Хәтер == Аҡбирҙин Әхмәт Хажи улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Әлшәй районы]]нда [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/913-akberdin-akhmet-khazievich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акбердин Ахмет Хазиевич]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106181332/ Память народа. Акбердин Ахмет Хазиевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724065822/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106181332/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1913 йылда тыуғандар]] 8mu3soc1rqx0f06my5ltb0rnfvs0gsa 0 176324 1302394 1230863 2026-08-10T21:32:31Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302394 wikitext text/x-wiki {{ФШ|Аҡбирҙин}} {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аҡбирҙин Сибәғәт Ғәйнетдин улы''' ({{lang-ru|Акбердин Сибагат Гайнутдинович}}; [[1904]] — 24ноябрь [[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 294-се кавалерия полкының пулемёт взводы командиры. Лейтенант<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/340-akberdin-sibagat-gajnutdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акбердин Сибагат Гайнутдинович]</ref>. == Биографияһы == Сибәғәт Ғәйнетдин улы Аҡбирҙин [[1904 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] [[Өфө өйәҙе]] (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Шишмә районы]]) Яңы Сафар ауылында тыуған. Шишмә районы хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. [[1942 йыл]]да фронтҡа киткәндә, Сибәғәт Ғәйнетдин улы кескәй улын һәм ҡыҙын балалар йортонда ҡалдыра. Балаларына әйткән һуңғы һүҙҙәре: «Һәр саҡ бергә булығыҙ, беҙ башҡа күрешә алмаҫбыҙ»<ref name="1418museum.ru">[https://1418museum.ru/heroes/438957/ Дорога памяти. Акбердин Сибагат Гайнутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624201344/https://1418museum.ru/heroes/438957/ |date=2021-06-24 }}</ref>. Лейтенант Аҡбирҙин Сибәғәт Ғәйнетдин улы [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 294-се кавалерия полкының пулемёт взводы командиры була<ref name="112bkd.ru"/>. [[1942 йыл]]дың 24 ноябрендә һуғышта батырҙарса һәләк була. [[Ростов өлкәһе]] Обливская станицаһы янында ерләнә<ref name="1418museum.ru"/><ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer2723854/ Память народа. Акбердин Сибагат Гайнутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724070301/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer2723854/ |date=2021-07-24 }}</ref>. == Хәтер == Аҡбирҙин Сибәғәт Ғәйнетдин улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Шишмә районы]] Яңы Сафар ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/340-akberdin-sibagat-gajnutdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акбердин Сибагат Гайнутдинович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer2723854/ Память народа. Акбердин Сибагат Гайнутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724070301/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer2723854/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/438957/ Дорога памяти. Акбердин Сибагат Гайнутдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624201344/https://1418museum.ru/heroes/438957/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1904 йылда тыуғандар]] 0jfkla587ribz9ebj3vr9btb0gkegjv 0 176332 1302396 1300241 2026-08-10T21:39:16Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302396 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{фш|Аҡбутин}} {{Ук}} '''Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улы''' ({{lang-ru| Акбутин Саитгалий Мысыргалиевич}}; [[1921]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 148-се артиллерия-миномёт полкының 1-се батареяһы 2-се орудие яһаусыһы (заряжающий). Гвардия сержанты<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/914-akbutin-saitgali-musyrgalievich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акбутин Саитгалий Мусыргалиевич]</ref><ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie33749655/ Память народа. Акбутин Саитгалий Мусыргалиевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202711/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie33749655/ |date=2021-06-24 }}</ref>. == Биографияһы == Сәйетғәли Мысырғәли улы Аҡбутин [[1921 йыл]]да БАССР-ҙың [[Ейәнсура районы]] Түбәнге Бикбирҙе ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да Ейәнсура районы хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра<ref name="pamyat-naroda.ru"/>. == Хәрби хеҙмәте == Гвардия сержанты Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улы 1-се Белорус фронты 7-се кавалерия корпусы составындағы дүрт орденлы 16-сы гвардия Чернигов (112-се Башҡорт) кавалерия дивизияһы 148-се артиллерия-миномёт полкының 1-се батареяһы 2-се орудие яһаусыһы булып хеҙмәт итә<ref name="pamyat-naroda.ru"/>. Гвардия сержанты Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улының ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән баһалана: {{цитата|[[1943 йыл]]дың 15 октябрендә Жиличи ауылы янындағы һуғышта 148-се артиллерия-миномёт полкының 1-се батареяһы 2-се орудие яһаусыһы Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улы 2-се орудиенан тура тоҫҡап дошмандың тиҫтәгә яҡын һалдатын юҡ итте. [[1921 йыл]]ғы, ВЛКСМ ағзаһы, башҡорт, РККА сафына 1941 йылда Башҡорт АССР-ы район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырылған<ref name="pamyat-naroda.ru"/>.|}} == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)<ref>[https://1418museum.ru/heroes/27397202/ Дорога памяти. Акбутин Саитгалий Мусыргалиевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202417/https://1418museum.ru/heroes/27397202/ |date=2021-06-24 }}</ref> == Хәтер == Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Зианчуринский район, т. 6, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2</ref> һәм БР-ҙың [[Ейәнсура районы]] Түбәнге Бикбирҙе ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 690155. Единица хранения 5512. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/914-akbutin-saitgali-musyrgalievich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акбутин Саитгалий Мысыргалиевич]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie33749655/ Память народа. Акбутин Саитгалий Мусыргалиевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202711/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie33749655/ |date=2021-06-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/27397202/ Дорога памяти. Акбутин Саитгалий Мусыргалиевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202417/https://1418museum.ru/heroes/27397202/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Зианчуринский район, т. 6, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1908 йылда тыуғандар]] ttjtzpefq9q9ga4zxpivyah9lxfbb49 0 176337 1302368 1300196 2026-08-10T15:53:42Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302368 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Акилов Терентий Семёнович''' ([[1901]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, гвардия сержанты. 20-се һауа һөжүменә ҡаршы оборона (ПВО) айырым дивизионының ДШК (Дегтярёв—Шпагин эре калибрлы пулемёт) менән ҡоралланған 3-сө эскадроны химинструкторы. Гвардия сержанты. III дәрәжә Дан ордены (1945), «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944) менән бүләкләнгән<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/342-akilov-terentij-semjonovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акилов Терентий Семёнович]</ref>. == Биографияһы == Терентий Семёнович Акилов [[1901 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] [[Орск өйәҙе]] (хәҙер — [[Йылайыр районы]]) [[Ҡананикольский]] ауылында тыуған. [[1942 йыл]]дың 5 ғинуарында Йылайыр хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. Гвардия сержанты Акилов Терентий Семёнович [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры. 20-се һауа һөжүменә ҡаршы оборона (ПВО) айырым дивизионының ДШК (Дегтярёв—Шпагин эре калибрлы пулемёт) менән ҡоралланған 3-сө эскадроны химинструкторы. {{цитата|Зандхаузен тораҡ пункты өсөн алышта Терентий Акилов яраланды, әммә эвакуацияға ризалашманы. Герлиндерф өсөн барған һуғыштарҙа донесение менән китеп барған иптәш Акилов 15 дошмандан торған төркөмдө күрә һәм ҡылыссылар эскадроны командирына хәбәр итә. Немец һалдаттары әсирлеккә төшә. [[Бранденбург]] өсөн яуҙа иптәш Акилов, үҙенең автоматынан атып, ике немец автоматчигын юҡ итте<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie39061802/ Память народа. Акилов Терентий Семёнович]</ref>.|}} == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944) * III дәрәжә [[Дан ордены]] (1945)<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie39061802/ Память народа. Акилов Терентий Семёнович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625102106/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie39061802/ |date=2021-06-25 }}</ref><ref>[https://1418museum.ru/heroes/1922262/ Акилов Терентий]{{Недоступная ссылка|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Хәтер == Акилов Терентий Семёновичтың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Зилаирский район, т. 6, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2</ref> һәм БР-ҙың Йылайыр районы Ҡананикольский ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 687572. Единица хранения 2170. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/342-akilov-terentij-semjonovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акилов Терентий Семёнович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie39061802/ Память народа. Акилов Терентий Семёнович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625102106/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie39061802/ |date=2021-06-25 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/1922262/ Акилов Терентий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624201859/https://1418museum.ru/heroes/1922262/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Зилаирский район, т. 6, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1901 йылда тыуғандар]] 1tasfzb1t98zn8vblowt7kggeuakb40 0 176364 1302369 1151153 2026-08-10T15:58:30Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302369 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{ФШ|Акимов}} {{Ук}} '''Акимов Иван Георгиевич''' ([[25 август]] [[1907 йыл]] — [[15 ноябрь]] [[1943 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яугир. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 58-се гвардия кавалерия полкының штаб начальнигы. Гвардия капитаны. ВКП(б) ағзаһы. [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]] (1943) һәм I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] ордендары (1944, үлгәндән һуң) кавалеры<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/402-akimov-ivan-georgievich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акимов Иван Георгиевич]</ref>. == Биографияһы == Иван Георгиевич Акимов 1907 йылдың 25 авгусында [[Рәсәй империяһы]]ның (хәҙер — Волгоград өлкәһе) Родниковский утарында<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie17511706/ Память народа. Акимов Иван Георгиевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625102047/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie17511706/ |date=2021-06-25 }}</ref> тыуған. [[1929 йыл]]дың 14 сентябрендә Сталинград өлкәһе Ново-Анненск (икенсе сығанаҡтарҙа — Урюпинск) районы хәрби комиссариаты [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡыра. Гвардия капитаны Акимов Иван Георгиевич 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының штаб начальнигы булып хеҙмәт итә. [[1943 йыл]]дың 15 ноябрендә һәләк була<ref name="112bkd.ru"/><ref name="pamyat-naroda.ru"/>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Ҡыҙыл Байраҡ ордены (31.10.1943) * I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (28.03.1944)<ref name="112bkd.ru"/> == Хәтер == Акилов Иван Георгиевич [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларға<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм Рәсәй Федерацияһы Волгоград өлкәһе Новоаннинский районы Родниковский утарында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/402-akimov-ivan-georgievich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акимов Иван Георгиевич]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie17511706/ Память народа. Акимов Иван Георгиевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625102047/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie17511706/ |date=2021-06-25 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1907 йылда тыуғандар]] jq56hm6sz1itwz33irdj9fpyohogckd 0 176406 1302397 1230881 2026-08-10T21:44:39Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302397 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аҡҡөбәков Хөрмәт С.''' ({{lang-ru|Аккубяков Хурмат С.}}; [[1913]]—[[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 294-се кавалерия полкы кавалерисы. Ҡыҙылармеец<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/343-akkubakov-khurmat-s?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аккубяков Хурмат С.]</ref>. == Биографияһы == Хөрмәт Аҡкөбәков [[1913 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] [[Ырымбур өйәҙе]] (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Көйөргәҙе районы]]) Төкән ауылында тыуған. Көйөргәҙе районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Ҡыҙылармеец Аҡҡөбәков Хөрмәт [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 294-се кавалерия полкы кавалерисы була. [[1942 йыл]]дың 7 июлендә барған дәһшәтле алыштарҙа Курск өлкәһе (хәҙер — Липецк өлкәһе) [[Икенсе Тербуны]] районы биләмәләрендә хәбәрһеҙ юғала<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163254/ Память народа. Аккубяков Хурмат С.]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Хәтер == Хөрмәт Аҡкөбәковтың исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref> һәм БР-ҙың [[Көйөргәҙе районы]] Төкән ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында яугир хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. [[1996 йыл]]да эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәләк булыусыларҙың, шул иҫәптән, ҡыҙылармеец Аҡҡөбәков Хөрмәттең һөйәктәре лә, хәрби хөрмәт күрһәтелеп, Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегенә ерләнә. Ҡәберлек һәйкәлендәге мемориал таҡтаға батырҙарҙың исемдәре уйылып яҙылған<ref>[https://1418museum.ru/heroes/19952752/ Аккубяков Хурмат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202321/https://1418museum.ru/heroes/19952752/ |date=2021-06-24 }}</ref><ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163254/4 Память народа. Аккубяков Хурмат С.]{{Недоступная ссылка|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/343-akkubakov-khurmat-s?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аккубяков Хурмат С.]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163254/ Память народа. Аккубяков Хурмат С.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724071823/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163254/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/19952752/ Аккубяков Хурмат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202321/https://1418museum.ru/heroes/19952752/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал] * [https://vk.com/@patriotvrn-4 Тербунский рубеж] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1913 йылда тыуғандар]] iii4e37alz0xyzfre50pjgx396ovb4d 0 176408 1302401 1300245 2026-08-10T22:07:00Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302401 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} {{фш|Аҡҡулов}} '''Аҡҡулов Абдулхаҡ Ғәббәс улы''' ({{lang-ru|Аккулов Абдулхак Габбасович}}; 15 июль [[1910]]—26 июнь [[1975]])<ref name="1418museum.ru">[https://1418museum.ru/heroes/25693532/ Дорога памяти. Аккулов Абдулхак Габбасович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624203101/https://1418museum.ru/heroes/25693532/ |date=2021-06-24 }}</ref> — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 275-се кавалерия полкында, артабан — 132-се уҡсылар дивизияһында, [[1944]]—[[1945 йыл]]дарҙа — НКВД-ның 488-се айырым батальонында хеҙмәт итә. Политрук, лейтенант<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/403-akkulov-abdulkhak-gabbasovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аккулов Абдулхак Габбасович]</ref><ref name="В контакте">[https://vk.com/wall-142347974_568 В контакте.]</ref>. == Биографияһы == Абдулхаҡ Ғәббәс улы Аҡҡулов [[1910 йыл]]да (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Ишембай районы]]) Иҫәкәй ауылында тыуған. [[1931 йыл]]да Ырымбур педагогия техникумын тамамлай. [[1941 йыл]]ға тиклем БАССР-ҙың [[Маҡар районы]]нда уҡытыусы булып эшләй. 1931-1936 йылдарҙа Маҡар ФЗО-һында математика уҡыта. 1937—1941 йылдарҙа Әрмет мәктәбенең директоры урынбаҫары, инспектор, заведующим Маҡар район мәғариф бүлеге мөдире, Этҡол мәктәбе директоры булып эшләй. [[1941 йыл]]дың 10 декабрендә БАССР-ҙың Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла<ref name="1418museum.ru"/><ref name="В контакте"/>. == Хәрби хеҙмәте == Ҡыҙылармеец Аҡҡулов Абдулхаҡ Ғәббәс улы [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 1-се полкында политрук булып хеҙмәтен башлай, 275-се кавалерия полкында, артабан — 132-се уҡсылар дивизияһында разведка взводы политругы итеп тәғәйенләнә, 1944—1945 йылдарҙа — НКВД-ның 488-се айырым батальонында хеҙмәт итә<ref name="112bkd.ru"/><ref>[https://vk.com/wall-142347974_568 В контакте. Аккулов Абдулхак Габбасович]</ref>. («Халыҡ хәтере» сайтында тыуған көнө 1910 йылдың 15 июнендә тип күрһәтелгән һәм 60-сы кавалерия дивизияһының 175-се полкында хеҙмәт иткән тип алынған<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer7701188/ Память народа. Аккулов Абдулхак Габбасович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724072246/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer7701188/ |date=2021-07-24 }}</ref>). Ҡаты яраланып, госпиталдә дауалана. Аяҡҡа баҫҡандан һуң, взвод командиры итеп тәғәйенләнә, лейтенант званиеһы бирелә. == Һуғыштан һуң == [[1946 йыл]]да демобилизацияланғандан һуң, Абдулхаҡ Ғәббәс улы Аҡҡулов мәғариф системаһында хеҙмәт итә. Абдулхаҡ Ғәббәс улы [[Урман-Бишҡаҙаҡ]] балалар йорто, Кинйәкәй тулы булмаған урта мәктәбе директоры, Иҫәкәй башланғыс мәктәбе уҡытыусыһы булып эшләй. Маҡар ауыл Советы рәйесе итеп һайлана. [[1975 йыл]]да вафат була<ref name="1418museum.ru"/>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы]] * «Хеҙмәт ветераны» миҙалы * БАССР Мәғариф министрлығы Почёт грамоталары * Ишембай халыҡ мәғарифы бүлеге Почёт грамоталары<ref name="В контакте"/> == Хәтер == Аҡҡулов Абдулхаҡ Ғәббәс улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Ишимбайский район, т. 6, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2</ref> һәм БР-ҙың Ишембай районы Иҫәкәй ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/403-akkulov-abdulkhak-gabbasovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аккулов Абдулхак Габбасович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer7701188/ Память народа. Аккулов Абдулхак Габбасович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724072246/https://pamyat-naroda.ru/heroes/kld-card_uchet_officer7701188/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/25693532/ Дорога памяти. Аккулов Абдулхак] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624203101/https://1418museum.ru/heroes/25693532/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Ишимбайский район, т. 6, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2 * [https://vk.com/wall-142347974_568 В контакте. Аккулов Абдулхак Габбасович] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1910 йылда тыуғандар]] 2owl14oa62rae4iiit3yg9wgrgpw21b 0 176418 1302402 1300246 2026-08-10T22:10:15Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302402 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} {{фш|Аҡҡулов}} '''Аҡҡулов Миңлеғәли Ҡотләхмәт улы''' ({{lang-ru|Аккулов Минигалей Кутлахметович}}; [[1906]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 101-се айырым ат-артиллерия паркының ездовойы. Гвардия ҡыҙылармеецы. [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]]на лайыҡ була<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/344-akkulov-minigalej-kutlyakhmetovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аккулов Минигалей Кутлыахметович]</ref>. == Биографияһы == Миңлеғәли Ҡотләхмәт улы Аҡҡулов [[1906 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]]ндә (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Стәрлебаш районы]]) тыуған. [[1942 йыл]]дың февралендә Стәрлебаш районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт (дүрт орденлы 16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 101-се айырым ат-артиллерия паркында ездовой (йөрөтөүсе, ташыусы) булып хеҙмәт итә<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18860938/ Память народа. Аккулов Минигалей Кутлыахметович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724072529/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18860938/ |date=2021-07-24 }}</ref>. [[1942 йыл]]дың 26 ноябрендә күрһәткән батырлығы өсөн [[1943 йыл]]дың 28 мартында [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] менән бүләкләнә: {{цитата|Иптәш Аҡҡулов Миңлеғәли аттарын яҡшы ҡарай, йөк арбаһын (санаһын) тәртиптә тота һәм башҡа ездовойҙарға өлгө булып тора. Һуғыш хәрәкәте ваҡытында алғы һыҙыҡҡа боеприпастар ташып, ике бик мөһим бурысты өлгөлө үтәне. 1942 йылдың 26 ноябрендә, Краснояровка утарында аттарға дошман уты айырыуса янаған мәлдә, ул иҫ киткес ҡыйын хәл булыуға ҡарамҫтан, үҙенең һәм башҡа аттарҙы ут ҡойононан һаҡлап алып сыҡты. Отделение менән командалыҡ итеү яуаплығын үҙ өҫтөнә алды.<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18860938/ Память народа. Аккулов Минигалей Кутлыахметович]</ref> |}} == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] (1943)<ref name="pamyat-naroda.ru"/> == Хәтер == Аҡҡулов Миңлеғәли Ҡотләхмәт улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Стерлибашевский район, т. 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03459-3</ref> һәм БР-ҙың [[Стәрлебаш районы]]нда [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 1584. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/344-akkulov-minigalej-kutlyakhmetovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аккулов Минигалей Кутлыахметович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18860938/ Память народа. Аккулов Минигалей Кутлыахметович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724072529/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18860938/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Стерлибашевский район, т. 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03459-3 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1906 йылда тыуғандар]] kiwk5vmg3kj12lbvpv9s8zg5pup60h9 0 176423 1302399 1300243 2026-08-10T21:51:05Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302399 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аҡмалов Ғариф Аҡмал улы''' ({{lang-ru|Акмалов Гариф Акмалович}}; [[1911]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының 1-се батареяһы ездовойы. Гвардия сержанты. Ҡаһарманлығы өсөн ике «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/915-akmalov-garif-akmalovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акмалов Гариф Акмалович]</ref>. == Биографияһы == Ғариф Аҡмал улы Аҡмалов [[1911 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] [[Минзәлә өйәҙе]]ндәге (хәҙер — Краснокама районы) [[Яңы Нуғай]] ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да Краснокама районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. [[1941 йыл]]дың декабрендә Аҡмалов Ғариф Аҡмал улы [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 148-се гвардия 14828 һанлы артиллерия-миномёт полкының ездовойы. Аты Рыжий орёл ҡушаматлы була<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37400218/ Память народа. Акмалов Гариф Акмалович ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202010/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37400218/ |date=2021-06-24 }}</ref><ref>[https://vk.com/wall123604357_791 В контакте. Акмалов Г. А.] </ref>. [[1943 йыл]]дың 10 октябрендә: {{цитата|1-се батарея ездовойы гвардия рядовойы Аҡмалов рейдта боеприпастарҙы ут позицияһына ваҡытында һәм өҙлөкһөҙ ташып торғаны һәм рейдтан сыҡҡанда үҙ ҡоралы менән өс дошман һалдатын юҡ иткәне өсөн, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. [[1911 йыл]]ғы, башҡорт, партияһыҙ, БАССР-ҙың Краснокама районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырылған<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37400218/ Память народа. Акмалов Гариф Акмалович]</ref>.|}} [[1945 йыл]]дың 20 майында: {{цитата|1-се батарея ездовойы, гвардия сержанты Аҡмалов Ғариф Аҡмал улы [[1945 йыл]]дың 14 апреленән 2 майына тиклем дауам иткән һөжүм һуғыштарында асыҡ ут позицияһына бер нисә тапҡыр боеприпастар сығарғаны һәм алыш ваҡытында үҙенең карабинынан атып дошмандың ике һалдатын юҡ иткәне өсөн, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. 1911 йылғы, башҡорт, партияһыҙ, БАССР-ҙың Краснокама районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырылған<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37400218/ Память народа. Акмалов Гариф Акмалович ]</ref>.|}} == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы ([[1943]]) * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы ([[1945]]) * «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы<ref name="pamyat-naroda.ru"/><ref>[https://1418museum.ru/heroes/8796478/ Дорога памяти. Гариф Акмалов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204917/https://1418museum.ru/heroes/8796478/ |date=2021-06-24 }}</ref> == Хәтер == Аҡмалов Ғариф Аҡмал улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Краснокамский район, т. 7, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03392-9</ref> һәм БР-ҙың [[Краснокама районы]] [[Яңы Нуғай]] ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/915-akmalov-garif-akmalovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акмалов Гариф Акмалович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37400218/ Память народа. Акмалов Гариф Акмалович ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202010/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37400218/ |date=2021-06-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/8796478/ Дорога памяти. Гариф Акмалов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204917/https://1418museum.ru/heroes/8796478/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Краснокамский район, т. 7, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03392-9 * [https://vk.com/wall123604357_791 В контакте. Акмалов Г. А.] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1911 йылда тыуғандар]] c1ybewpt7u4sse744lnxa9epj44vv2c 0 176432 1302398 1300242 2026-08-10T21:47:50Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302398 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы''' ({{lang-ru|Акубаков Ганафий Закирович}}; [[1910]]-?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 275-се кавалелерия полкы 2-се эскадронының отделение командиры. Сержант. [[1943 йыл]]дан ― 82-се гвардия уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/12-akubakov-akubaev-ganafij-zakirovich?Itemid=105 Шаймуратовцы. Акубаков Ганафий Закирович]</ref>. == Биографияһы == Ғәнәфи Закир улы Аҡкөбәков [[1910 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] [[Стәрлетамаҡ өйәҙе]] (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ғафури районы]] Ҡауарҙы ауыл Советы) Һабай ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Сержант Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы Көньяҡ-Көнбайыш фронтында һуғышҡан [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 275-се кавалелерия полкы 2-се эскадронының отделение командиры була. [[1943 йыл]]дан ― 82-се гвардия уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero108274660/ Память народа. Акубаков Ганафий Закирович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724073307/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero108274660/ |date=2021-07-24 }}</ref>. [[1942 йыл]]да күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн: {{цитата|2-се эскадрондың отделение командиры сержант Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы отделениеһы яуҙа дошмандың 30 һалдатын, ә командир үҙе - өс дошманды юҡ итте. Шуның менән үҙенең оҫта һәм ҡыйыу командир икәнен күрһәтте<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero108274660/ Память народа. Акубаков Ганафий Закирович]</ref>.|}} == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы ([[1942]]) * «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)<ref name="pamyat-naroda.ru"/> == Хәтер == Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Гафурийский район, т. 5, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03300-7</ref> һәм БР-ҙың [[Ғафури районы]] Һабай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 4305. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/12-akubakov-akubaev-ganafij-zakirovich?Itemid=105 Шаймуратовцы. Акубаков Ганафий Закирович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero108274660/ Память народа. Акубаков Ганафий Закирович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724073307/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero108274660/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/8779405/ Дорога памяти. Акубаков Ганафий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624203041/https://1418museum.ru/heroes/8779405/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Гафурийский район, т. 5, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03300-7 {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1910 йылда тыуғандар]] 0z20ocsgombhjlb1aaet8c5jngoa67b 0 176450 1302403 1300247 2026-08-10T22:13:30Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302403 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аҡөбәков Мәһәҙей Аллағол улы''' ({{lang-ru|Акубаков Магадий Аллагулович}}; [[1913]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 313-сө кавалерия полкының танкыға ҡаршы мылтыҡ расчёты командиры. Сержант<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/916-akubakov-magadij-allagulovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акубаков Магадий Аллагулович]</ref>. == Биографияһы == Мәһәҙей Аллағол улы Аҡубаев [[1913 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] Ырымбур өйәҙе (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Стәрлебаш районы]]) Йәлембәт ауылында тыуған. Стәрлебаш районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Сержант Аҡубаев Мәһәҙей Аллағол улы Көньяҡ-Көнбайыш фронтында һуғышҡан [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 313-сө кавалелерия полкының танкыға ҡаршы мылтыҡ расчёты командиры булып хеҙмәт итә<ref name="112bkd.ru"/>. {{цитата|[[1942 йыл]]дың 21 ноябрендә барған алыштарҙа, үҙенең ПТР-ынан ут асып, дошмандың станковый пулемётын ҡырҙы, ә 23 ноябрҙә ҡылыссылар менән һөжүм иткәндә, өс немецты винтовканан атып үлтерҙе. [[1942 йыл]]дың 6 декабрендә оборонала дошмандың тағы ике һалдатын юҡ итте<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero75057449/ Память народа. Акубаков Магадий Аллагулович]</ref>.|}} == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы ([[1942]])<ref>[https://1418museum.ru/heroes/26931465/ Дорога памяти. Акубаев Магадий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624212015/https://1418museum.ru/heroes/26931465/ |date=2021-06-24 }}</ref> == Хәтер == Аҡубаев Мәһәҙей Аллағол улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Стерлибашевский район, т. 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03459-3</ref> һәм БР-ҙың [[Стәрлебаш районы]] Йәлембәт ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 4305. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/916-akubakov-magadij-allagulovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акубаков Магадий Аллагулович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero75057449/ Память народа. Акубаков Магадий Аллагулович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724124646/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero75057449/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/26931465/ Дорога памяти. Акубаков Магадий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624212015/https://1418museum.ru/heroes/26931465/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Стерлибашевский район, т. 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03459-3 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1913 йылда тыуғандар]] 6klvzr7zqsrcs4fghhf5q3csghc5o4w 0 176454 1302400 1196582 2026-08-10T22:02:04Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302400 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{фш|Аҡъюлов}} {{Ук}} ''' Аҡъюлов Рәхим Вәлиулла улы''' ({{lang-ru|Акюлов Рахим Валиуллович}}; [[1906]]-) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 313-сө кавалерия полкында пулемёт эскадроны пулемётсыһы. Ҡыҙылармеец<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/346-akyulov-rakhim-valiullinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акюлов Рахим Валиуллович]</ref>. == Биографияһы == Рәхим Вәлиулла улы Аҡъюлов [[1906 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] Ырымбур өйәҙендә (һуғыш алдынан — БАССР-ҙың [[Күгәрсен районы]], хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Көйөргәҙе районы]]) Мораптал ауылында тыуған<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163304/ Память народа. Акюлов Рахим Валиуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724125012/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163304/ |date=2021-07-24 }}</ref>. Күгәрсен районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. [[1942 йыл]]дың 6 июлендә Курск (хәҙер — Липецк) өлкәһе Икенсе Тербуны ауылы эргәһендә барған һуғыштарҙа хәбәрһеҙ юғала<ref name="search.rsl.ru">[https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0</ref>. == Хәтер == Аҡъюлов Рәхим Вәлиулла улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref name="search.rsl.ru"/> һәм БР-ҙың Күгәрсен районы Мораптал ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында яугир Аҡъюлов Рәхим хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. [[1996 йыл]]да эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә ҡыҙылармеец Аҡъюлов Рәхим Вәлиулла улы ла Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде{{ЫС юҡ|24|07|2021}}. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/346-akyulov-rakhim-valiullinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Акюлов Рахим Валиуллович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163304/& Память народа. Акюлов Рахим Валиуллович]{{Недоступная ссылка|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000843072 РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994] ISBN 5-295-00958-0 * [http://112bkd.ru/index.php/component/sppagebuilder/?view=page&id=52 Братская могила в с. Тербуны] * [https://memory-map.1sept.ru/#/memorial-3172/type=map&center=52.094028,38.63427&zoom=13 Мемориал] * [https://vk.com/@patriotvrn-4 Тербунский рубеж] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1906 йылда тыуғандар]] riuiokbuhelatvnqxo0n9zurg55am82 0 176463 1302374 1300201 2026-08-10T17:04:34Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302374 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аллағужин Муллағәли Камалетдин улы''' ({{lang-ru|Аллагузин Муллагали Камалетдинович}}; [[1905]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 148-се гврдия артиллерия-миномёт полкының 5-се батареяһы повозочныйы. Гвардия ҡыҙылармеецы<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/920-allaguzin-mullagali-kamaletdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аллагузин Муллагали Камалетдинович]</ref>. == Биографияһы == Муллағәли Камалетдин улы Аллағужин [[1905 йыл]]да (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Мәләүез районы]]) [[Томансы]] ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да БАССР-ҙың Йомағужа районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37400039/ Память народа. Аллагузин Муллагали Камалетдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724125821/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37400039/ |date=2021-07-24 }}</ref>. == Хәрби хеҙмәте == Гвардия ҡыҙылармеецы Аллағужин Муллағәли Камалетдин улы [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 148-се гврдия артиллерия-миномёт полкының 5-се батареяһы повозочныйы булып хеҙмәт итә<ref name="pamyat-naroda.ru"/>. Сыҙамлы холҡло, ауырлыҡтарҙы еңеп сыға белгән ҡыйыу яугирҙы командирҙары күп тапҡыр ыңғай баһалай. Һәм Аллағужин Муллағәли Камалетдин улы иң юғары һалдат наградаларына — «Хәрби хемәттәре өсөн» һәм «Батырлыҡ өсөн» миҙалдарына лайыҡ була. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы ([[1944]]) * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы ([[1945]])<ref name="pamyat-naroda.ru"/> == Хәтер == Аллағужин Муллағәли Камалетдин улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Мелеузовский район, т. 8, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03393-7</ref> һәм БР-ҙың [[Мәләүез районы]]ның [[Томансы]] ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/920-allaguzin-mullagali-kamaletdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аллагузин Муллагали Камалетдинович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37400039/ Память народа. Аллагузин Муллагали Камалетдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724125821/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie37400039/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/30230943/ Дорога памяти. Аллагузин Муллагали] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204424/https://1418museum.ru/heroes/30230943/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Мелеузовский район, т. 8, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03393-7 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1905 йылда тыуғандар]] 9ld75sezvp58qg70snwahi455ggo3i4 0 176473 1302423 1069217 2026-08-11T08:45:31Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302423 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Брук Соломон Ильич''' ([[3 февраль]] [[1920 йыл]] — [[1995 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, гвардия капитаны, [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] артиллерия штабы начальнигы ярҙамсыһы<ref name="Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/394-bruk-solomon-il-ich?Itemid=104 Личный состав. Брук Соломон Ильич]</ref>. Ике 1-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]],2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары]] кавалеры<ref name="Память Народа">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/?adv_search=y&last_name=Брук&first_name=Соломон%20&middle_name=Ильич&date_birth_from=1920&static_hash=34da912147b0636ddc6f7cf74b939267v4&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:pdv_kart_in:pdv_kart_in_inostranec:pamyat_voenkomat:potery_vpp:pamyat_zsp_parts:kld_ran:kld_bolezn:kld_polit:kld_upk:kld_vmf:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_kartoteki:same_doroga&page=1&grouppersons=1 Брук Соломон Ильич.Наградные документы]</ref> [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] этнографы, география фәндәре докторы, профессор, [[СССР Дәүләт премияһы|СССР дәүләт премияһы]] лауреаты ([[1987]]), [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре. Тарихи-этнографик һәм донъя халыҡтары һәм диндәре тураһында эш циклы өсөн [[Рәсәй Федерацияһы]]ның дәүләт премияһы лауреаты ([[2001]]) (үлгәндән һуң). СССР-ҙа этник һәм этнодемография картографияһына нигеҙ һалыусы<ref>''Комарова Г. А.'' [http://valerytishkov.ru/cntnt/publikacii3/otzyvy1/komarova_g.html Рец. на: ''Тишков В. А.'' Наука и жизнь. «Разговоры с этнографами». — СПб.: Алетейя, 2008. — 175 с.]</ref>. == Биографияһы == Брук Соломон Ильич [[1920 йыл]]дың 3 февралендә [[Белоруссия]] ССР-ы Рогачёв ҡалаһында [[Йәһүдтәр|йәһүд]] ғаиләләһендә тыуған. [[1937 йыл]]да [[Мәскәү дәүләт университеты]]ның география факультетына уҡырға инә, ләкин һуғыш башланыу сәбәпле уҡыуы өҙөлә. [[1942 йыл]]да [[Новосибирск]] өлкәһе Барабинск районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы|Ҡызыл Армия]] сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының артиллерия штабы начальнигы ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә Һуғыштан һуң, [[1947 йыл]]да, [[МДУ]]-ны тамамлай<ref name="Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии" /> [[1953]]—[[1994]] йылдарҙа РФА Н. Н. Миклухо-Маклай исемендәге этнология һәм антропология институтында эшләй. [[1953 йыл|1953]]—[[1958 йыл]]дарҙа кесе ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, [[1958]]—[[1963 йыл]]дарҙа өлкән ғилми хеҙмәткәр, сектор мөдире, [[1963]]—[[1968 йыл]]дарҙа СССР Фәндәр Академияһының Миклухо-Маклай исемендәге этнография институтының директор урынбаҫары. [[1980 йыл]]дар аҙағында ошо институттың ғилми консультанты, шулай уҡ [[СССР]] Үҙәк статистика идаралығының халыҡ иҫәбен үткәреү ваҡытында милли состав мәсьәләләре буйынса баш ғилми консультант булып тора. "Численность и расселение народов мира "(М.,1962) фундаменталь баҫма һәм «Атлас народов мира» (М.,1964) булдырыуҙа төп роль уйнай. «Донъя халыҡтары: тарихи-этнографик белешмә» (1988) һәм «Рәсәй халыҡтары: энциклопедия» (1994) этнографик энциклопедик баҫмаларҙың баш мөхәррире урынбаҫары булған. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] ([[1944]]) * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] ([[1944]]) * [[Ватан һуғышы ордены|1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены]] ([[21 февраль]] [[1945]]) * [[Ватан һуғышы ордены|2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены]] ([[21 апрель]] [[1945]]) * [[Ватан һуғышы ордены|1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены]] ([[9 июнь]] [[1945]])<ref name="Память Народа" /> * РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре ([[1980]]) == Библиография == * «Донъя халыҡтары һаны һәм урынлашыуы». Серия: Донъя халыҡтары. СССР фәндәр Академияһы, 1962 й.; * «Ер шары халыҡтары». М., 1965; * «The World Today Population». Moscow, 1977; * «Этник геодезия географияһы һәм картографияһы проблемалары». М., 1978; * «Украин этносының һаны һәм урынлашыуы XVII—XX быуат башында» // СЭ, 1981. № 5; * «Донъя халҡы. Этнодемографический справочник». Мәскәү, 1981 й.; * {{Китап|автор=Брук С. И.|заглавие=Население мира: Этнодемографический справочник|ссылка=|ответственный=Отв. ред. д-р ист. наук проф. [[Пучков, Павел Иванович|П. И. Пучков]]; Рецензент: чл.-корр. АН СССР [[Алексеев, Валерий Павлович|В. П. Алексеев]]; [[Институт этнографии имени Н. Н. Миклухо-Маклая]] АН СССР|издание=Изд. 2-е, перераб. и доп|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1986|страницы=|страниц=832|тираж=78000|ref=}} (в пер) * В. А. Никонов, «География фамилий» // Отв. ред. д-р геогр. наук '''И. С. Брук'''; Рецензенты: д-р ист. Г. Л. Смолицкая, д-р ист. наук Р. Ш. Джарылгасинова ; Ордена Дружбы народов Институт этнографии имени Н. Н. Миклухо-Маклая Академии наук СССР. — {{М.}} : Наука, 1988. — ISBN 5-02-009945-7. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/394-bruk-solomon-il-ich?Itemid=104 Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав. Брук Соломон Ильич]{{ref-ru}}{{V|07|07|2021}} * [https://web.archive.org/web/20130921074031/http://www.iea.ras.ru/cntnt/levoe_meny/ob_institu/sotrudniki1/si_bruk_.html Мәҡәлә] РФА-НЫҢ ИЭА сайты * ''Кон И. С.'' [http://demoscope.ru/weekly/2010/0447/nauka04.php Блиц-хәтирә] * [http://demoscope.ru/weekly/2010/0447/nauka02.php 90 лет со дня рождения С.И. Брука] * [http://podvignaroda.ru/?#id=1500549139&tab=navDetailManCard Халыҡ батырлығы] * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/ Память Народа.Брук Соломон Ильич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812005611/https://pamyat-naroda.ru/heroes/ |date=2021-08-12 }}{{ref-ru}}{{V|07|07|2021}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:3 февралдә тыуғандар]] [[Категория:1920 йылда тыуғандар]] [[Категория:1995 йылда вафат булғандар]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышы артиллеристары]] [[Категория:Рәсәй географтары]] [[Категория:Рәсәй этнографтары]] [[Категория:СССР этнографтары]] [[Категория:«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр]] [[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]] [[Категория:2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары]] [[Категория:1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары]] [[Категория:РФ Дәүләт премияһы лауреаттары]] [[Категория:РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәрҙәре]] [[Категория:География фәндәре докторҙары]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] hsprurlkrg7243q7mcn1xg7c6e9cv8b 0 176480 1302372 1300199 2026-08-10T16:55:13Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302372 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аллаяров Миңлебай Хәким улы''' ({{lang-ru|Аллаяров Минлибай Хакимович}}; [[1903]]-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Гвардия ҡыҙылармеецы. 18-се гвардия аҙыҡ-түлек ташыу транспорты шофёры<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/210-allayarov-mishibaj-khakimovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аллаяров Минлибай Хакимович]</ref>. == Биографияһы == Миңлебай Хәким улы Аллаяров [[1903 йыл]]да Куйбышев (хәҙер — Һамар өлкәһе) [[Оло Глушица районы]] [[Таш-Күстән]] (Таштинка)<!-- тәүге тапҡыр 1806 йылда телгә алынған Үҫәргән улусының Күстән, Бөрйән улусының Күсәкбай һәм Ташбулат ауылдары берләшеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән --><ref>[http://fb.bashenc.ru/TABLES/IRGIZO_KAMELIKSKIE.jpg Ырғыҙ-кәмәлек башҡорттарының торама пункттары.]</ref> ауылында тыуған. Артабан ғаиләһе менән Баймаҡ районына күсеп ҡайтҡан. [[1942 йыл]]да БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Гвардия ҡыҙылармеецы Аллаяров Миңлебай Хәким улы 7-се кавалерия корпусы составындағы 16-сы Башҡорт гвардия Чернигов Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ, Суворов, Кутузов орденлы дивизияһының 18-се гвардия аҙыҡ-түлек ташыу транспорты шофёры булып хеҙмәт итә. [[1943 йыл]]дың 13 октябрендә {{цитата|Аллаяров, М. Х. 1942 йылдың ноябренән транспортта эшләү дәүерендә хәрби частарҙы аҙыҡ-түлек менән тәьмин иткәндә һәм яралыларҙы эвакуациялағанда, дисциплина өлгөһөн күрһәтте. Барлыҡ заданиеларҙы ла ваҡытында үтәүе, үҙенә ышанып тапшырылған транспортты һәм йөктө тәртиптә тотоуы менән подразделениела үрнәк булырлыҡ кимәлдә. Хәрби заданиеларҙы срогына, хатта срогынан алда үтәй. Авария булдырғаны юҡ, машинаны һәр ваҡыт хәрби әҙерлектә тота<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_rvk1083615850/ Память народа. Аллаяров Минлибай Хакимович]</ref>|}} тигән юғары баһа менән, Аллаяров Миңлебай «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы ([[1943]])<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_rvk1083615850/ Память народа. Аллаяров Минлибай Хакимович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724130420/https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_rvk1083615850/ |date=2021-07-24 }}</ref> == Хәтер == Аллаяров Миңлебай Хәким улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }}</ref> һәм БР-ҙың [[Баймаҡ районы]]нда [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 1853<ref>[https://pamyat-naroda.su/awards/18765855 Аллаяров Минлибай] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624211031/https://pamyat-naroda.su/awards/18765855 |date=2021-06-24 }}</ref>. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/210-allayarov-mishibaj-khakimovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аллаяров Минлибай Хакимович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_rvk1083615850/ Память народа. Аллаяров Минлибай Хакимович]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} * [https://1418museum.ru/heroes/1168616/ Дорога памяти. Минлибай Аллаяров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624205341/https://1418museum.ru/heroes/1168616/ |date=2021-06-24 }} * [https://pamyat-naroda.su/awards/18765855 Аллаяров Минлибай] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624211031/https://pamyat-naroda.su/awards/18765855 |date=2021-06-24 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1903 йылда тыуғандар]] r0d8rks4kjypiybi1ja0e2ys6z2x1bz 0 176481 1302364 1233049 2026-08-10T15:32:11Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302364 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{ФШ|Айсыуаҡов}} {{Ук}} '''Айсыуаҡов Исмәғил Фазлетдин улы''' ([[15 сентябрь]] [[1905 йыл]] — [[4 октябрь]] [[1943 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яугир. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның ойоштороу-план бүлеге начальнигы ярҙамсыһы, интендант хеҙмәтенең гвардия өлкән лейтенанты<ref name="АЧИВАКОВ Исмагил Фазлутдинович">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/378-achivakov-ismagil-fazlutdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АЧИВАКОВ Исмагил Фазлутдинович]</ref><ref name="Ачиваков Исмагил">[https://1418museum.ru/heroes/23355996/ Ачиваков Исмагил] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624212039/https://1418museum.ru/heroes/23355996/ |date=2021-06-24 }}</ref>. == Биографияһы == Исмәғил Фазлетдин улы Айсыуаҡов [[1905 йыл]]дың 15 сентябрендә [[Өфө губернаһы]]ның [[Бәләбәй өйәҙе]] (хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Туймазы районы]]) [[Соҡаҙытамаҡ]] ауылында тыуған<ref name="АЧИВАКОВ Исмагил Фазлутдинович" />. 1927—1928 йылдарҙа [[Ҡыҙыл Армия]] сафында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылда Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа саҡырыла. 7-се гвардия кавалерия корпусының [[16-сы гвардия кавалерия дивизияһы]]нда ойоштороу-план бүлеге начальнигы ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә<ref name="АЧИВАКОВ Исмагил Фазлутдинович" /><ref name="Ачиваков Исмагил" />. 1943 йылдың 4 октябрендә һәләк була. [[Украина]]ның [[Чернигов өлкәһе]] Неданчичи ауылында ерләнгән<ref name="АЧИВАКОВ Исмагил Фазлутдинович" /><ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93267234/ Память народа. Исмагил Фазлутдинович Ачиваков] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210713104618/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93267234/ |date=2021-07-13 }}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/378-achivakov-ismagil-fazlutdinovich?Itemid=104 АЧИВАКОВ Исмагил Фазлутдинович]{{ref-ru}}{{V|13|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/23355996/ Ачиваков Исмагил] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624212039/https://1418museum.ru/heroes/23355996/ |date=2021-06-24 }} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93267234/ Память народа. Исмагил Фазлутдинович Ачиваков] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210713104618/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93267234/ |date=2021-07-13 }}{{ref-ru}}{{V|13|07|2021}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] bq4ws5kjq9175wq5vt971iyoy6p7g1w 0 176486 1302365 1233050 2026-08-10T15:35:26Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302365 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{ФШ|Айсыуаҡов}} {{Ук}} '''Айсыуаҡов Хөсәйен Айсыуаҡ улы''' ([[1901 йыл]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1945) кавалеры<ref name="Ачиваков Хусаин Ачивакович">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero1488785/ Память народа. Ачиваков Хусаин Ачивакович]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="АЧИВАКОВ">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/1121-achivakov-khusain-achivakovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АЧИВАКОВ (Айчуваков) Хусаин Ачивакович]</ref><ref name="Ачиваков Хусаин">[https://1418museum.ru/heroes/30006882/ Ачиваков Хусаин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202719/https://1418museum.ru/heroes/30006882/ |date=2021-06-24 }}</ref>. == Биографияһы == Айсыуаҡов Хөсәйен Айсыуаҡ улы [[1901 йыл]]да хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Благовар районы]]нда тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда Благовар район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла<ref name="АЧИВАКОВ" />. 7 гвардия кавалерия корпусының 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында дивизия идараһы комендант взводының ат тотоусыһы булып хеҙмәт итә<ref name="АЧИВАКОВ" />. 1943 йылдың 28 февралендә [[«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)]] менән (документ номеры: 1), ә 1945 йылдың 22 июнендә [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] менән (документ номеры: 31/н) бүләкләнә<ref name="Ачиваков Хусаин Ачивакович" /><ref name="АЧИВАКОВ" /><ref name="Ачиваков Хусаин" />. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero1488785/ Память народа. Ачиваков Хусаин Ачивакович]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|13|07|2021}} * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/1121-achivakov-khusain-achivakovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АЧИВАКОВ (Айчуваков) Хусаин Ачивакович]{{ref-ru}}{{V|13|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/30006882/ Ачиваков Хусаин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202719/https://1418museum.ru/heroes/30006882/ |date=2021-06-24 }} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] 2yxs3526gs4v7v7kvv5cx4l47ru6eog 0 176489 1302406 1069199 2026-08-10T23:04:24Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302406 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Байморатов Һибәтулла Ҡыуандыҡ улы''' ({{lang-ru|Баймуратов Хибатулла Кувандыкович, Баймуратов Хибат Кувандыкович}}) (1912 йыл — 1978 йыл) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 62-се гвардия кавалерия полкының телефонисты, 2-се эскадрон ҡылыссыһы<ref name="Башкавдивизия">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/2170-bajmuratov-khibatulla-kuvandykovich?Itemid=104 БАЙМУРАТОВ Хибатулла Кувандыкович. Шаймуратовцы]</ref>. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1945) кавалеры<ref name="Башкавдивизия" /><ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie21074809/ Картотека награждений] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220425124713/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie21074809/ |date=2022-04-25 }}</ref>. == Биографияһы == Һибәтулла Ҡыуандыҡ улы Байморатов 1912 йылда [[Башҡортостан]]дың [[Йылайыр районы]] [[Ҡашҡар (Йылайыр районы)|Ҡашҡар]] ауылында<ref name="Башкавдивизия" />. тыуған. 1941 йылда БАССР-ҙың Матрай районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Ҡыҙыл Армия]] сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдың февраленән 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы) хеҙмәт итә, 62-се гвардия кавалерия полкының 2-се эскадроны ҡылыссыһы, артабан телефонист була. Яу яланында күрһәткән батырлыҡтары өсөн күп һанлы хәрби наградаларға лайыҡ була. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)<ref name="Архив">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1504643214/ Картотека награждений. Архив: ЦАМО, шкаф 6, ящик 27]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)<ref name="Архив" /> * «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы (1945) * «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945) * «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945) == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/2170-bajmuratov-khibatulla-kuvandykovich?Itemid=104 БАЙМУРАТОВ Хибатулла Кувандыкович. Шаймуратовцы]{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero101266271/ Память народа. Баймуратов Хибат Куандыкович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709214001/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero101266271/ |date=2021-07-09 }}{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:Йылайыр районында тыуғандар]] [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] rfxoodxcuqvvfptcbk4ey2olw8lmvcq 0 176493 1302388 1230816 2026-08-10T20:45:51Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302388 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы''' (14 февраль [[1905 йыл]] — 8 март [[1983 йыл]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1945) кавалеры<ref name="Ашкрумов Султан Саитгалеевич">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1104050470/ Память народа. Ашкрумов Султан Саитгалеевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625110756/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1104050470/ |date=2021-06-25 }}</ref><ref name="Ашкрумов Султан">[https://1418museum.ru/heroes/1247561/ Ашкрумов Султан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204449/https://1418museum.ru/heroes/1247561/ |date=2021-06-24 }}</ref>. == Биографияһы == Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы [[1905 йыл]]дың 14 февралендә хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ауырғазы районы]] Күҙәк ауылында<ref name="Ашкрумов Султан Саитгалеевич" />, икенсе мәғлүмәттәр буйынса Стәрлетамаҡ районының Мөҡсин (Муксиново) ауылында<ref name="Ашкрумов С. С.">[https://www.moypolk.ru/soldier/ashkrumov-sultan-saitgaleevich-4 Ашкрумов С. С.]</ref> тыуған. Бик бәләкәйҙән хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Урман ҡырҡыусы, заводта йөк ташыусы, көтөүсе булып эшләй. 1931 йылда Урал өлкәһенең Аша — Минйәр районы ликбез мәктәбен, 1936 йылда Өфө ҡалаһында ике йыллыҡ профсоюз мәктәбен тамамлай. Аҙаҡ Яңауыл тулы булмаған урта мәктәптәр профсоюзы район комитеты рәйесе итеп ҡуйыла. 1938—1939 йылдарҙа КПСС район комитетының инструктор — пропагандисты<ref name="Ашкрумов С. С." />. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда Яңауыл район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында хеҙмәт итә<ref name="Ашкрумов Султан Саитгалеевич" />. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда күрһәткән батырлығы өсөн 1943 йылдың 14 декабрендә [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] (документ номеры: 62), 1944 йылда [[«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)]] (Белоруссия фронтының 7 гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкы буйынса 1944 йылдың 14 июнендәге 6 номерлы бойороҡ), ә 1945 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (16-сы гвардия кавалерия дивизияһы буйынса 1945 йылдың 21 июнендәге 30/н номерлы бойороҡ) менән бүләкләнә<ref name="Ашкрумов Султан Саитгалеевич" /><ref name="Ашкрумов Султан" />. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы һаңғырау-телһеҙҙәр мәктәбе директоры, Ворашилов, Матросов исемендәге колхоз рәйесе, Һандуғас ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1961 йылдан алып 1969 йылда хаҡлы ялға киткәнсе Можға ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе булып эшләй. Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы, «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы, биш хәрби миҙал менән бүләкләнә. Оҙайлы ауырыуҙан һуң 1983 йылдың 8 мартында вафат була<ref name="Ашкрумов С. С." />. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] (1943) * [[«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)]] (1944) * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1945) * «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы * «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1104050470/ Память народа. Ашкрумов Султан Саитгалеевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625110756/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1104050470/ |date=2021-06-25 }}{{ref-ru}}{{V|13|07|2021}} * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/1122-ashkrumov-sultan-saitgaleevich?Itemid=104 Шаймуратовцы. АШКРУМОВ Султан Саитгалеевич]{{ref-ru}}{{V|13|07|2021}} * [ https://www.moypolk.ru/soldier/ashkrumov-sultan-saitgaleevich-4 Ашкрумов С. С.] * [https://1418museum.ru/heroes/1247561/ Ашкрумов Султан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204449/https://1418museum.ru/heroes/1247561/ |date=2021-06-24 }} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] 2cez17tg81m3ue4qx1fz3cuyg0vnss1 0 176510 1302373 1300200 2026-08-10T16:59:59Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302373 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аллаяров Сабирйән Аллаяр улы''' ({{lang-ru|Аллаяров Сабирьян Аллаярович}}; [[1907]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] составындвғы 50-се гвардия полкы батареяһының 40 миллиметрлы орудие номеры. Гвардия ҡыҙылармеецы<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/922-allayarov-sabir-yan-allayarovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аллаяров Сабирьян Аллаярович]</ref>. == Биографияһы == Сабирйән Аллаяр улы Аллаяров [[1907 йыл]]да [[Өфө губернаһы]] [[Бөрө өйәҙе]] (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Тәтешле районы]]) [[Яңы Тәтешле]] ауылында тыуған. [[1941 йыл]]да БАССР-ҙың Тәтешле районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Гвардия ҡыҙылармеецы Аллаяров Сабирйән Аллаяр улы 112-се Башҡорт (16 гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составындвғы 50-се гвардия полкы батареяһының 40 миллиметрлы орудие номеры булып хеҙмәт итә<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie54570675/ Память народа. Аллаяров Сабирьян Аллаярович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724130756/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie54570675/ |date=2021-07-24 }}</ref>. [[1943 йыл]]дың 25 ноябрендә яралана. «Халыҡ хәтере» сайтында яраланды тип яҙылған, әммә ҡабат ҡайтарып булмаған юғалтыу тигән билдәһе лә бар<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie54570675/ Память народа. Документы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724130756/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie54570675/ |date=2021-07-24 }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] ([[1945]])<ref name="pamyat-naroda.ru"/> == Хәтер == Аллаяров Сабирйән Аллаяр улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Татышлинский район, т. 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03459-3</ref> һәм БР-ҙың [[Тәтешле районы]] Яңы Тәтешле ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/922-allayarov-sabir-yan-allayarovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аллаяров Сабирьян Аллаярович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie54570675/ Память народа. Аллаяров Сабирьян Аллаярович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724130756/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie54570675/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/20361195/ Дорога памяти. Аллаяров Сабирьян] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624211129/https://1418museum.ru/heroes/20361195/ |date=2021-06-24 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Татышлинский район, т. 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03459-3 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1907 йылда тыуғандар]] 1qoq8sp2pcsm9mx3eq5zgakr4rpp4v8 0 176513 1302418 1069207 2026-08-11T01:09:57Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302418 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Бачилин Семён Демьянович''' ([[10 октябрь]] [[1915 йыл]] — [[17 ғинуар]] (башҡа сығанаҡтар буйынса 29 ғинуар<ref name="Память народа">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie87526960/ Донесения о потерях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709213208/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie87526960/ |date=2021-07-09 }}</ref>) [[1945 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, гвардия лейтенанты<ref name="Память народа" /><ref name="Башкавдивизия">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/440-bachilin-semen-dem-yanovich?Itemid=104 Бачилин Семен Демьянович. Шаймуратовцы]</ref>. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы|112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы]] яугиры. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1943) кавалеры. == Биографияһы == Семен Демьянович Бачилин 1915 йылдың 10 октябрендә [[Рәсәй]]ҙең [[Орёл өлкәһе]] Лопашино ауылында<ref name="Башкавдивизия" /> тыуған. 1940 йылда [[Мәскәү]]ҙә Хәрби-диңгеҙ элемтәселәр мәктәбен тамамлай<ref name="Башкавдивизия" />. [[Ҡыҙыл Армия]] сафына Мәскәү ҡалаһының Сталин хәрби комиссариаты тарафынан алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдың февраленән алып 16-сы гвардия Чернигов дивизияһы) хеҙмәт итә, 58-се гвардия кавалерия дивизияһының 2-се эскадронында 1-се ҡылыссылар взводы командиры була. 1943 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. 1945 йылдың 17 ғинуарында Германия территорияһында ҡаты яралана, 29 ғинуарҙа вафат була, Дортенау ауылында ерләнә<ref name="Башкавдивизия" />. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943) == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/440-bachilin-semen-dem-yanovich?Itemid=104 Бачилин Семен Демьянович. Шаймуратовцы]{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106727966/ Память народа. Бачилин Семен Демьянович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709214618/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106727966/ |date=2021-07-09 }}{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:Орёл өлкәһендә тыуғандар]] [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] hpwlebtrrvl86hdugj1u5sktq216oe4 0 176524 1302428 1279017 2026-08-11T10:14:15Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302428 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{фш|Бәширов}} '''Бәширов Фазылйән Бәшир (Дәүләтхан) улы''' ({{lang-ru|Баширов Фазыльян Баширович (Давлетханович)}}; [[20 апрель]] [[1923 йыл]] — [[22 ғинуар]] [[1943 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец<ref name="Башкавдивизия">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/2173-bashirov-fazylyan-fazyl-yan-bashirovich-davletkhanovich?Itemid=104 БАШИРОВ Фазылян (Фазыльян) Баширович. Шаймуратовцы ]</ref>. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 294-се кавалерия полкы яугиры. [[Ватан һуғышы ордены|I дәрәжә Ватан һуғышы ордены]] (1943) кавалеры<ref name="Башкавдивизия"></ref><ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie16106436/ Картотека награждений]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Биографияһы == Фазылйән Бәшир улы Бәширов 1923 йылдың 20 апрелендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Мәсетле районы]] [[Яңы Мөслим (Мәсетле районы)|Яңы Мөслим]] ауылында<ref name="Башкавдивизия"></ref> тыуған. [[Ҡыҙыл Армия]] сафына 1942 йылдың июнь айында БАССР-ҙың Мәсетле районы хәрби комиссариаты тарафынан алына. 1943 йылдың 14 ғинуарынан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, 294-се кавалерия полкының 1-се эскадроны ҡылыссыһы була<ref name="Башкавдивизия"></ref>. Лейтенант [[Атаев Анаклыч|Атаев]] етәкселеге аҫтында 30 совет яугиры, шул иҫәптән Фазылйән Бәширов, 21 һәм 22 ғинуарҙа совет ғәскәрҙәре өсөн мөһим тактик рубежына әйләнгән 79,9 м бейеклеккә фашистарҙы ебәрмәү өсөн бөтә көсөн һәм таһиллығын һала. Ике көн эсендә 30 яугир 300 фашисты, 3 танкыны һәм бер бронемашинаны юҡ итә. Өҙлөкһөҙ контратакаларҙың береһендә рядовой Бәширов һәләк була. Батырлығы өсөн I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә (үлгәндән һуң). Ростов өлкәһе Белая калитва ҡалаһында 4-се мәктәп янындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнгән<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_zahoronenie1155175574/ Документы о захоронении]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943)<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1008076909/ Картотека награждений. ЦАМО; шкаф 8, ящик 17] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709214550/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1008076909/ |date=2021-07-09 }}</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == *[[Атаев Анаклыч]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/2173-bashirov-fazylyan-fazyl-yan-bashirovich-davletkhanovich?Itemid=104 БАШИРОВ Фазылян (Фазыльян) Баширович. Шаймуратовцы]{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero84281013/ Память народа. Баширов Фазылян Баширович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709213203/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero84281013/ |date=2021-07-09 }}{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:Мәсетле районында тыуғандар]] [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар]] ntmxewioamli88nh99gulbyw7zj9do2 0 176591 1302375 1300202 2026-08-10T17:14:59Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302375 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{ФШ|Алсынбаев}} {{Ук}} '''Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улы''' ({{lang-ru|Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич}}; [[1903]]—[[1968]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының хәрби ашатыу взводы повозочныйы. Гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/351-alsynbaev-mukhamed-alsynbaevich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич]</ref>. == Биографияһы == Мөхәммәт Алсынбай улы Алсынбаев [[1903 йыл]]да [[Ырымбур губернаһы]] [[Верхнеурал өйәҙе]] (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Учалы районы]]) [[Ыҫтамғол]] ауылында тыуған. [[1942 йыл]]да Учалы районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкындағы хәрби ашатыу взводы повозочныйы булып хеҙмәт итә<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18814051/ Память народа. Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210626210340/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18814051/ |date=2021-06-26 }}</ref>. Подразделениеның [[1943 йыл]]дың 10 октябрендә иғлан ителгән 83-сө бойороғона ярашлы: {{цитата|Гвардия ҡыҙылармеецы Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улы 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының хәрбиҙәрҙе ашатыу буйынса взвод повозочныйы, рейд барышында дошмандың туҡтауһыҙ артиллерия уты аҫтында алғы һыҙыҡтағы яугирҙарҙы өҙлөкһөҙ һәм ваҡытында ашатыу ойошторҙо. 1903 йылғы, башҡорт, ВКП (б) ағзалығына кандидат, 1942 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында, әлегә тиклем награда алмаған<ref name="pamyat-naroda.ru">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18814051/ Память народа. Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич]</ref>|}} «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ булды. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (10.10.[[1943]]) * Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (21.06.[[1945]])<ref>[https://1418museum.ru/heroes/25673946/ Дорога памяти. Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210626210338/https://1418museum.ru/heroes/25673946/ |date=2021-06-26 }}</ref> == Хәтер == Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Учалинский район, т. 11, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03475-5</ref> һәм БР-ҙың [[Учалы районы]] Ыҫтамғол ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/351-alsynbaev-mukhamed-alsynbaevich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18814051/ Память народа. Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210626210340/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18814051/ |date=2021-06-26 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/25673946/ Дорога памяти. Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210626210338/https://1418museum.ru/heroes/25673946/ |date=2021-06-26 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Учалинский район, т. 11, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03475-5 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1903 йылда тыуғандар]] bu8sndtpvkyt0d6i1h5vnkhvsyqykq4 0 176592 1302421 1196621 2026-08-11T07:11:11Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302421 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Бирҙеғолов Миңнеғол Ишемғол улы''' ({{lang-ru|Бирдегулов Миннигул Ишемгулович}}; [[10 ғинуар]] [[1922 йыл]] — ?) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, гвардия кесе лейтенанты. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы|112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы]] 60-сы гвардия кавалерия полкының ҡылыссылар взводы командиры<ref name="Башкавдивизия">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/389-berdygulov-minnigul-ishimgulovich?Itemid=104 БЕРДЫГУЛОВ Миннигул Ишимгулович. Шаймуратовцы]</ref>. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|«Ҡыҙыл Йондоҙ»]] ордены (1945) кавалеры<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1112230037/ Сводная информация]</ref>. == Биографияһы == Миңнеғол Ишемғол улы Бирҙеғолов 1922 йылдың 10 ғинуарында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Ишембай районы|Маҡар]] (хәҙер [[Ишембай районы|Ишембай]]) районы [[Әхмәр (Ишембай районы)|Әхмәр]] ауылында<ref name="Башкавдивизия" /> тыуған. 1941 йылдың 7 июлендә БАССР-ҙың Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Ҡыҙыл Армия]] сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдың февраленән алып 16-сы гвардия Чернигов) хеҙмәт итә, 60-сы гвардия кавалерия полкының ҡылыссылар взводы командиры була<ref name="Башкавдивизия" /> тыуған. Һуғыш яланында күрһәткән батырлыҡтары өсөн хәрби наградаларға лайыҡ була. Демобилизацияланған, артабанғы яҙмышы билдәһеҙ, Ишембай районының «Улар Еңеү менән ҡайттылар» һәм «Хәтер китабы» проекттарында уның исеме күрһәтелмәгән. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (4 май 1945)<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-nagrada_kartoteka1112230038/Документы о награждении. ЦАМО. шкаф 10, ящик 2]{{Недоступная ссылка|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}}</ref> * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (18 октябрь 1943) == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/389-berdygulov-minnigul-ishimgulovich?Itemid=104 БЕРДЫГУЛОВ Миннигул Ишимгулович. Шаймуратовцы]{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/ Память народа. Бердыгулов Миннигул Ишимгулович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812005611/https://pamyat-naroda.ru/heroes/ |date=2021-08-12 }}{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:Ишембай районында тыуғандар]] [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] 34ed93kbihosntrn8z5fvrxkezhpwkf 0 176595 1302377 1300206 2026-08-10T17:33:11Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302377 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Алтынбаев Сәмиғулла Ғиләж улы''' ({{lang-ru|Алтынбаев Самигулла Гилязович}}; 12 август [[1916]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 58-се кавалерия полкы кавалерисы. Гвардия кесе сержанты. II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры<ref name="Алтынбаев Самигулла Гилязович">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_rvk1076275264/ Память народа. Алтынбаев Самигулла Гилязович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724131330/https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_rvk1076275264/ |date=2021-07-24 }}</ref><ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/923-altynbaev-samigulla-gilyazovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Алтынбаев Самигулла Гилязович]</ref>. == Биографияһы == Сәмиғулла Ғиләж улы Алтынбаев [[1916 йыл]]дың 12 авгусында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Ғафури районы]] Сәйетбаба ауыл Советы составындағы) Ҡолҡан ауылында тыуған. 1916 йылдың декабрендә Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Гвардия кесе сержанты Алтынбаев Сәмиғулла Ғиләж улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкы кавалерисы булып хеҙмәт итә <ref name="Алтынбаев Самигулла Гилязович" />. == Һуғыштан һуң == Сәмиғулла Ғиләж улы Алтынбаев хәләл ефете Мәстүрә Гәрәй ҡыҙы менән 7 бала тәрбиәләп үҫтерә. Ғаилә башлығы Красноусол быяла заводында эшләй<ref>[https://zvezda-gafuri.rbsmi.ru/articles/vremya-geroev/Gafuriytsi-v-sostave-112-y-Bashkirskoy-kavaleriyskoy-divizii-259399/ ГАФУРИЙЦЫ В СОСТАВЕ 112-Й БАШКИРСКОЙ КАВАЛЕРИЙСКОЙ ДИВИЗИИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627073151/https://zvezda-gafuri.rbsmi.ru/articles/vremya-geroev/Gafuriytsi-v-sostave-112-y-Bashkirskoy-kavaleriyskoy-divizii-259399/ |date=2021-06-27 }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (1985)<ref name="Алтынбаев Самигулла Гилязович" /> == Хәтер == Алтынбаев Сәмиғулла Ғиләж улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Гафурийский район, т. 5, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03300-7</ref> һәм БР-ҙың [[Ғафури районы]] Ҡолҡан ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/923-altynbaev-samigulla-gilyazovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Алтынбаев Самигулла Гилязович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_rvk1076275264/ Память народа. Алтынбаев Самигулла Гилязович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724131330/https://pamyat-naroda.ru/heroes/sm-person_rvk1076275264/ |date=2021-07-24 }} * [https://1418museum.ru/heroes/23609295/ Дорога памяти. Алтынбаев Самигулла Гилязович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627073147/https://1418museum.ru/heroes/23609295/ |date=2021-06-27 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Гафурийский район, т. 5, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03300-7 * [https://zvezda-gafuri.rbsmi.ru/articles/vremya-geroev/Gafuriytsi-v-sostave-112-y-Bashkirskoy-kavaleriyskoy-divizii-259399/ ГАФУРИЙЦЫ В СОСТАВЕ 112-Й БАШКИРСКОЙ КАВАЛЕРИЙСКОЙ ДИВИЗИИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627073151/https://zvezda-gafuri.rbsmi.ru/articles/vremya-geroev/Gafuriytsi-v-sostave-112-y-Bashkirskoy-kavaleriyskoy-divizii-259399/ |date=2021-06-27 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1916 йылда тыуғандар]] bqlf54umtxx16ncwt1fj7hu40dmubo2 0 176606 1302378 1300207 2026-08-10T17:42:28Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302378 wikitext text/x-wiki {{ФШ|Алфёров}} {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Алфёров Анатолий Фёдорович''' ([[1920]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 62-се гвардия кавалерия полкы 3-сө эскадроны станковый пулемёт расчёты командиры. Гвардия кесе сержанты. [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]] (1945), [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1945) ордендары кавалеры<ref name="Алфёров " /><ref name="Шаймуратовцы">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/924-alferov-anatolij-fedorovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Алфёров Анатолий Фёдорович]</ref>. == Биографияһы == Анатолий Фёдорович Алфёров 1920 йылда Өфө губернаһы Бөрө кантонында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Бөрө районы) тыуған. [[1940 йыл]]да Бөрө районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Гвардия кесе сержанты Алфёров Анатолий Фёдорович 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкы 3-сө эскадроны станковый пулемёт расчёты командиры булып хеҙмәт итә<ref name="Алфёров ">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie33584812/ Память народа. Алфёров Анатолий Фёдорович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210630182906/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie33584812/ |date=2021-06-30 }}</ref>. {{цитата|1944 йылдың 18 вгусынан 20 авгусына тиклем гвардия ефрейторы — станковый пулемёт расчёты командиры Алфёров Анатолий Фёдорович Висла йылғаһы буйында оборонала ятҡанда дошман яғында бер йорт һәм һарай торғанын һәм шул йортҡа йөк тейәлгән машиналар килгәнен күрә. Ғүмеренә хәүеф янауына ҡарамаҫтан, алғы һыҙыҡҡа сығып, өс көн буйы дошман машиналары килеп-китеп йөрөгән йорт менән һарайҙы күҙәтә. Бында боеприпастар келәте булыуына шиге ҡалмаған иптәш Алфёров, үҙенең станковый пулемётынан ике тапҡыр бер-бер артлы оҙаҡ ут асып, йорт менән һарайҙы яндыра. Һөҙөмтәлә иптәш Алфёровтың фаразы дөрөҫ була: йорт һәм һарай ике сәғәт дауамында янды, һәм даими рәүештә граната һәм паторндар шартлағаны ишетелеп торҙо. 1920 йылғы, урыҫ, 1944 йылдан ВЛКСМ ағзаһы, БАССР Бөрө РВК тарафынан Ҡыҙыл Армия хеҙмәтенә саҡырылған.<ref name="Алфёров " />.|}} == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы ([[1944]]) * [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] ([[1945]]) * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] ([[1945]])<ref name="Шаймуратовцы" />. == Хәтер == Алфёров Анатолий Фёдоровичтың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Бирский район, т. 4, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03261-2</ref> һәм БР-ҙың Бөрө районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/924-alferov-anatolij-fedorovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Алфёров Анатолий Фёдорович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie33584812/ Память народа. Алфёров Анатолий Фёдорович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210630182906/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie33584812/ |date=2021-06-30 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/27137622/ Дорога памяти. Алфёров Анатолий Фёдорович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627124613/https://1418museum.ru/heroes/27137622/ |date=2021-06-27 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Бирский район, т. 4, 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03261-2 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1920 йылда тыуғандар]] 59umgdupzxp4f1nivo9kgmzx1a9iu9k 0 176649 1302380 1300211 2026-08-10T17:54:30Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302380 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Алябушев Василий Иванович''' ([[1921]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 58-се гвардия кавалерия полкының ҡылыссылар полкы командиры, гвардия өлкән сержанты<ref name="Шаймуратовцы">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/927-alyabushev-vasilij-ivanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Алябушев Василий Иванович]</ref>. == Биографияһы == Василий Иванович Алябушев [[1921 йыл]]да Башҡорт АССР-ы (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Иглин районы]]) Загорский ауыл Советы биләмәһендә тыуған. [[1940 йыл]]дың 5 октябрендә Иглин районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Гвардия кесе сержанты Алябушев Василий Иванович 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкының ҡылыссылар полкы командиры булып хеҙмәт итә<ref name="Шаймуратовцы" /><ref name="Алябушев В. И.">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1421213374/ Память народа. Алябушев Василий Иванович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724133209/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1421213374/ |date=2021-07-24 }}</ref>. {{цитата|[[1945 йыл]]дың 2 декабрендә иптәш Алябушев, элемтә офицеры связнойы вазифаһын башҡарып, Томашув ҡалаһы янындағы маршта дивизия сәйәси бүлеге начальнигының дошман автомашиналары колоннаһын юҡ итергә тигән бойороғон үтәргә тейеш ине. Связной Алябушев, граната ырғытып, дошмандың өс һалдатын һәм офицерын юҡ итте, карабинынан атып бер офицер машинаһын яндырҙы, майор чинындағы бер офицерҙы үлтерҙе һәм бер немец һалдатын әсилеккә алды|}}. Ошо ҡаһарманлығы өсөн уға 1945 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалы тапшырыла<ref name="Алябушев В. И." />. == Наградалары == * II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (1945) * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945) * «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945)<ref name="Алябушев В. И." />. == Хәтер == Алябушев Василий Ивановичтың исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Иглинский район, т. 6, 2003. 693 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2</ref> һәм БР-ның [[Иглин районы]] Загорский ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/927-alyabushev-vasilij-ivanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Алябушев Василий Иванович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1421213374/ Память народа. Алябушев Василий Иванович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724133209/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1421213374/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/14004234/ Дорога памяти. Алябушев Василий Иванович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628161909/https://1418museum.ru/heroes/14004234/ |date=2021-06-28 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Иглинский район, т. 6, 2003. 693 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1921 йылда тыуғандар]] 5on93vjoj07c19x30y9p1363okrwqig 0 176660 1302382 1300213 2026-08-10T17:58:33Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302382 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Аманбаев Иркәбай Усман улы''' ({{lang-ru|Аманбаев Иркабай Усманович}}; [[10 май]] [[1922 йыл]] — [[11 август]] [[1977]]) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 101-се айырым ат-артиллерия дивизионының 1-се батареяһында элемтә отделениеһы командиры, гвардия старшинаһы. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры (1943)<ref name="Шаймуратовцы">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/211-amanbaev-irkabaj-usmanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аманбаев Иркабай Усманович]</ref>. == Биографияһы == Иркәбай Усман улы Аманбаев 1922 йылдың 10 майында хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Хәйбулла районы]]) [[Әбделнасир]] ауылында тыуған. [[1941 йыл]]дың декабрендә [[Баймаҡ районы|Баймаҡ район]] хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Гвардия старшинаһы Аманбаев Иркәбай Усман улы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 101-се айырым ат-артиллерия дивизионының 1-се батареяһында элемтә отделениеһы командиры була<ref name="Аманбаев И. У.">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18860940/ Память народа. Аманбаев Иркабай Усманович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628194733/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18860940/ |date=2021-06-28 }}</ref>. [[1943 йыл]]дың февралендә күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн ВЛКСМ ағзаһы Иркәбай Усман улы Аманбаевҡа лайыҡлы награда бирелә. {{цитата|Иптәш Аманбаев үҙен абруйлы командир итеп күрһәтте. Васильевка янындағы һуғышта дошман артиллерия-миномёттары һәм пулемёттары уты аҫтында батареяның өҙлөкһөҙ элемтәһен тәьмин итте. Владимировка һәм Юлино-2 янындағы алыштарҙа, үҙенең отделениеһы менән оборонала тороп, немецтарҙың ике атакаһын кире ҡаҡты. Немецтар, 32 һалдатын юғалтып, сигенергә мәжбүр булды. Юлино-2 янында, уның отделениеһы ике ҡул пулемётынан ут асты, 10 дошман һалдатын юҡ итте, һәм шуның менән батареяларға үҙ частарына сығырға булышлыҡ итте<ref name="Аманбаев И. У." />.|}} 28 мартта «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы бирелеүе тураһында подразделениеның бойороғо раҫлана. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (март, 1943) * «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (октябрь, 1943)<ref name="Шаймуратовцы" />. == Хәтер == Аманбаев Иркәбай Усман улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Хайбуллинский район, т. 12, 2005. 637 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-02996-4</ref> һәм БР-ның [[Хәйбулла районы]] Әбделнасир ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 1584 == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/211-amanbaev-irkabaj-usmanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Аманбаев Иркабай Усманович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18860940/ Память народа. Аманбаев Иркабай Усманович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628194733/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18860940/ |date=2021-06-28 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/24537218/ Дорога памяти. Аманбаев Иркабай Усманович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628193228/https://1418museum.ru/heroes/24537218/ |date=2021-06-28 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Хайбуллинский район, т. 12, 2005. 637 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-02996-4 {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1922 йылда тыуғандар]] hfaidxse5lu86kbrce8p1exqzvye1if 0 176665 1302384 1300215 2026-08-10T18:05:15Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302384 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{ФШ|Амангилдин}} {{Ук}} '''Амангилдин Әхмәҙулла Ғөтләт улы''' ({{lang-ru|Амангильдин Ахмадулла Гудлатович}}; [[1921]] — ?) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 58-се гвардия кавалерия полкы разведчигы. Гвардия кесе сержанты<ref name="Шаймуратовцы">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/354-amangil-din-akhmadulla-gudlatovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Амангильдин Ахмадулла Гудлатович]</ref><ref>[https://1418museum.ru/heroes/31416812/ Дорога памяти. Амангильдин Ахмадулла Гудлатович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629074351/https://1418museum.ru/heroes/31416812/ |date=2021-06-29 }}</ref>. == Биографияһы == Әхмәҙулла Ғөтләт улы Амангилдин [[1921 йыл]]да БАССР-ҙың [[Көйөргәҙе районы]]нда тыуған. [[1940 йыл]]да Көйөргәҙе районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Гвардия кесе сержанты Амангилдин Әхмәҙулла Ғөтләт улы [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 58-се гвардия кавалерия полкы разведчигы булып хеҙмәт итә. Әхмәҙулла Ғөтләт улы [[1943 йыл]]дың 1 октябренән 31 октябренә тиклем, бер ай буйына көсөргәнешле бәрелештәрҙә ҡатнаша һәм Уборка ауылы янындағы һуғышта яралана. [[1944 йыл]]дың 20 ноябрендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. [[1945 йыл]]дың 17 ғинуарында разведчиктар төркөмө немец һалдаттары төркөмө менән осраша. Тоҡанып киткән алышта Амангилдин разведчиктары 4 дошманды юҡ итә, 8 һалдатын әсирлеккә ала. Амангилдин Әхмәҙулла Ғөтләт улына [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] тапшырыла<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero77457150/ Память народа. Амангильдин Ахмадулла Гудлатович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724135201/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero77457150/ |date=2021-07-24 }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] ([[1945]]) * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы ([[1944]])<ref name="Шаймуратовцы"/>. == Хәтер == Амангилдин Әхмәҙулла Ғөтләт улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Куюргазинский район, т. 8, 2004. 653 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03393-7</ref> һәм БР-ның [[Көйөргәҙе район]]ында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Сығанаҡтар == * ЦАМО. Фонд 33. Опись 686196. Единица хранения 7034. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/354-amangil-din-akhmadulla-gudlatovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Амангильдин Ахмадулла Гудлатович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero77457150/ Память народа. Амангильдин Ахмадулла Гудлатович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724135201/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero77457150/ |date=2021-07-24 }}{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://1418museum.ru/heroes/31416812/ Дорога памяти. Амангильдин Ахмадулла Гудлатович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629074351/https://1418museum.ru/heroes/31416812/ |date=2021-06-29 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Куюргазинский район, т. 8, 2004. 653 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03393-7 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1921 йылда тыуғандар]] bsrx14wp242nqp827dlvpap11q3qbvf 0 176673 1302383 1300214 2026-08-10T18:01:49Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302383 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{ФШ|Амангилдин}} {{Ук}} '''Амангилдин Фәттәхетдин Ғәйнетдин улы''' ({{lang-ru|Амангильдин Фаттахетдин Гайнетдинович}}; 25 май [[1910]] — 13 август [[2000]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры. Гвардия старшинаһы<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/928-amangil-din-fattakhetdin-gajnetdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Амангильдин Фаттахетдин Гайнетдинович]</ref>. == Биографияһы == Фәттәхетдин Ғәйнетдин улы Амангилдин [[1910 йыл]]дың 25 майында (хәҙер — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Ишембай районы]]) Урман-Бишҡаҙаҡ ауылында тыуған. [[1941 йыл]]дың декабрендә БАССР-ҙың Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы]] сафына саҡырыла. Гвардия старшинаһы Амангилдин Фәттәхетдин Ғәйнетдин улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында хеҙмәт итә<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero51703392/ Память народа. Амангильдин Фаттахетдин Гайнетдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724135203/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero51703392/ |date=2021-07-24 }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] ([[1985]])<ref name="112bkd.ru"/><ref>[https://1418museum.ru/heroes/25663662/ Дорога памяти. Амангильдин Фаттахетдин Гайнетдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629101800/https://1418museum.ru/heroes/25663662/ |date=2021-06-29 }}</ref> == Хәтер == Амангилдин Әхмәҙулла Ғөтләт улының исеме [[Башҡортостан]]да нәшер ителгән баҫмаларҙа<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Ишимбайский район, т. 6, 2003. 693 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2</ref> һәм БР-ның [[Ишембай районы]] Урман-Бишҡаҙаҡ ауылында [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/928-amangil-din-fattakhetdin-gajnetdinovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Амангильдин Фаттахетдин Гайнетдинович]{{ref-ru}}{{V|24|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero51703392/ Память народа. Амангильдин Фаттахетдин Гайнетдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724135203/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero51703392/ |date=2021-07-24 }} * [https://1418museum.ru/heroes/25663662/ Дорога памяти. Амангильдин Фаттахетдин Гайнетдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629101800/https://1418museum.ru/heroes/25663662/ |date=2021-06-29 }} * [https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 РГБ: Они вернулись с победой. Ишимбайский район, т. 6, 2003. 693 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215734/https://search.rsl.ru/ru/record/01000853663 |date=2021-06-02 }} ISBN 5-295-03308-2 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:1910 йылда тыуғандар]] lu5ex9oosen9ro03io3bgzqos9v3eb7 0 176686 1302408 1098636 2026-08-10T23:09:18Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302408 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Баймырҙа Бикҡужин''' ({{lang-ru|Биккузин Баймурза}}) (? — [[26 апрель]] [[1945 йыл]]<ref name="Память народа">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160452488/ Донесения о потерях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711101806/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160452488/ |date=2021-07-11 }}</ref>) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] ҡылыссыһы<ref name="ПН">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160510366/ Бикузин Баймураза. Извещение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709215719/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160510366/ |date=2021-07-09 }}</ref><ref name="Полевая почта">[https://www.soldat.ru/pp_v_ch.html П/п 58-го полка]</ref>. == Биографияһы == Баймырҙа Бикҡужин [[Башҡортостан]]дың [[Баймаҡ районы]]<ref name="ПН" /> Төрөкмән ауыл Советы<ref name="Память народа"/> (хәҙер [[Күсей ауыл Советы (Баймаҡ районы)|Күсей ауыл Советы]]) биләмәһендә тыуған. БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Ҡыҙыл Армия]] сафына алына. 112-cе Башҡорт кавалерия (1943 йылдың февраленән 16-сы гвардия) дивизияһында хеҙмәт итә, «Память народа» сайтында аҙаҡҡы хеҙмәт урыны: ялан почтаһы 11622 тип күрһәтелгән, әлеге почта 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкына тап килә<ref name="Полевая почта" />. 1945 йылдың 26 апрелендә Германия территорияһындағы алышта һәләк була<ref name="Память народа 2">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160510366/ Документ, уточняющий потери] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709215719/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160510366/ |date=2021-07-09 }}</ref><ref name="Хәтер китабы">[https://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=400454059&page=10&p=29 Память. Башкортостан. Книга 5, стр. 29]</ref>. «Память народа» сайтындағы мәғлүмәттәрҙән: рядовой; исемлектән төшөрөү сәбәбе: яуҙа һәләк булған/хәбәрһеҙ юғалған; сығанаҡ фонды — Баймаҡ районы буйынса Башҡортостан Республикаһының Хәрби Комиссариаты бүлеге. Сайтта бирелгән документтан (14 бит) күренеүенсә, Баймырҙа Бикҡужиндың адресы тип {{comment|Төрөкмән ауыл Советы|Трухменевский c/c}} күрһәтелгән<ref name="Память народа"/>, ерләнгән урыны күрһәтелмәгән. Шул уҡ сайттағы юғалтыуҙы дөрөҫләүсе документта — ҡатыны исеменә ебәрелгән {{comment|рәсми хәбәрҙә|извещение}} Б. Бикҡужиндың Бранденбург провинцияһы Велефанец ауылында ерләнеүе тураһында әйтелә<ref name="Память народа"/>. == Былар ҡыҙыҡлы == Төрөкмән ауыл Советы биләмәһенә ҡараған Күсей ауылы элек Бикҡужа тип аталған. Был атама [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан һәм көмөш миҙалға лайыҡ булған ''Танһыҡҡужа Бикҡужиндың'' атаһы хөрмәтенә бирелгән булған<ref>[http://ufagen.ru/places/baymakskiy/kuseevo.html Кусеево]</ref>. == Хәтер == Бикҡужин Баймырҙаның исеме Баймаҡ районының «Хәтер китабына» индерелгән<ref name="Хәтер китабы"/>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=400454059&page=10&p=29 Память. Башкортостан. Книга 5, стр. 29] {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:Баймаҡ районында тыуғандар]] [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар]] k8e3n419mz353dc35o6mpcvqrr8rk68 0 176732 1302429 1069219 2026-08-11T10:21:59Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302429 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Бәҙретдинов Низам Сәләхетдин улы''' ({{lang-ru|Бадретдинов Низам Саляхетдинович}}) ([[1910 йыл]] — [[?]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, артиллерист<ref name="Память народа">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163309/ Донесения о потерях. Именной список] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709214516/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_donesenie51163309/ |date=2021-07-09 }}</ref>. == Биографияһы == Низам Сәләхетдин улы Бәҙретдинов 1910 йылда [[Өфө губернаһы]] [[Өфө өйәҙе]] (хәҙер [[Башҡортостан]]дың [[Архангел районы]]) [[Оҙондар]] ауылында<ref name="Башкавдивизия" /> тыуған. БАССР-ҙың Архангел районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына<ref name="Башкавдивизия" />. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, 313-сө кавалерия полкында артиллерист була.1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендә хәбәрһеҙ юғалған<ref name="Башкавдивизия">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/60-badretdinov-nizam-salyakhetdinovich?Itemid=104 БАДРЕТДИНОВ Низам Саляхетдинович. Шаймуратовцы]</ref>. Һуңғараҡ Икенсе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнәИ<ref name="Чтобы помнили">[https://terbuny.org/images/stories/documents/raznoe/112_spisok_pogibshih_2017.04.19.pdf с. 2-Тербуны. Братское захоронение]</ref>.<ref name="Чтобы помнили" />. Ҡатыны — Бәҙретдинова Сара, Оҙондар ауылында йәшәгән<ref name="Память народа" />. == Хәтер == * 1949—1950 йылдарҙа [[Липецк өлкәһе]]нең [[Икенсе Тербуны]] ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. [[1961 йыл]]дың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла<ref name="Вторые Тербуны">[https://veteranrb.ru/v-lipetskoj-oblasti-otkryli-pamyatnik-voinam-112-j-bashkavdivizii/ В Липецкой области открыли памятник воинам 112-й Башкавдивизии]</ref>. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙыла<ref name="Вторые Тербуны" />. * Бәҙретдинов Низам Сәләхетдин улының исеме Архангел районының хәтер китабына индерелгән<ref>[https://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=400442115&page=272&p=282 Память. Башкортостан. Книга 3, стр. 281]</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/60-badretdinov-nizam-salyakhetdinovich?Itemid=104 БАДРЕТДИНОВ Низам Саляхетдинович. Шаймуратовцы]{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106643441/ БАДРЕТДИНОВ Низам Саляхетдинович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709215533/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero106643441/ |date=2021-07-09 }}{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:Архангел районында тыуғандар]] [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында хәбәрһеҙ юғалғандар]] 6psm5acyx3eyoi8uplkm700g3ffbuuy 0 176754 1302412 1179450 2026-08-10T23:42:10Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302412 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Байымов Нурмөхәмәт Ислам улы''' ({{lang-ru|Баимов Нурмухамет Исламович}}) ([[октябрь]] [[1910 йыл]] — [[12 июль]] [[1992 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]]ның 313-сө кавалерия полкы яугиры<ref name="Башкавдивизия">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/380-baimov-nurmukhamet-islamovich?Itemid=104 БАИМОВ Нурмухамет Исламович. Шаймуратовцы]</ref>. [[Ватан һуғышы ордены|II дәрәжә Ватан һуғышы]] ордены (1985)<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1504641584/ Документы о награждении] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709185711/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1504641584/ |date=2021-07-09 }}</ref> кавалеры. == Биографияһы == Нурмөхәмәт Ислам улы Байымов 1910 йылда [[Башҡортостан]]дың хәҙерге [[Ҡырмыҫҡалы районы]] [[Олокүл]] ауылында<ref name="Башкавдивизия" /> тыуған. 1941 йылда БАССР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы хәрби комиссариаты тарафынан [[Ҡыҙыл Армия]] сафына алына. 1942 йылдың 4 апреленән алып 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә ҡаты яралана. 1943 йылдың июль-август айҙарында дивизия составында Курск дуғаһындағы алыштарҙа ҡатнаша. Һуғыш йылдарында күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн 1947 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. == Былар ҡыҙыҡлы == Батыр яугир Нурмөхәмәт Байымовтың улы [[Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы|Роберт Нурмөхәмәт улы Байымов]] — билдәле СССР һәм Рәсәй әҙәбиәт белгесе, филология фәндәре докторы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты; уның ейәне Таһир Байымов — шағир<ref>[https://zen.yandex.ru/media/id/5c2f4bf25d92d200abadac58/ob-avtore-5d0b93602d23ae00af68bf5f. Жизнь в рифму. Тагир Баимов.. об авторе]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) * «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1947) * Юбилей миҙалдары == Хәтер == Байымов Нурмөхәмәт Ислам улының исеме Ҡырмыҫҡалы районының «Улар Еңеү менән ҡайттылар» китабына{{ЫС юҡ|8|07|2021}} индерелгән. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/11-lichnyj-sostav-divizii/bukva-b/380-baimov-nurmukhamet-islamovich?Itemid=104 БАИМОВ Нурмухамет Исламович. Шаймуратовцы]{{ref-ru}}{{V|08|07|2021}} {{Портал|Башҡорт атлы дивизияһы}} {{Башҡорт атлы дивизияһы}} [[Категория:Ҡырмыҫҡалы районында тыуғандар]] [[Категория:112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары]] 2qkral2dyy7dacqrhi2w8g5tb0qmenq 0 178102 1302407 1271932 2026-08-10T23:06:05Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302407 wikitext text/x-wiki '''Баймырҙа''' — [[башҡорт]] ир-ат исеме. Башҡа [[төрки халыҡтар]]ҙа ла ҡулланыла. == Этимологияһы == Башҡорт, фарсы телдәрендә — бай + мырҙа, изге мырҙа. Бай һүҙе (боронғо төрки телдән) мал-мөлкәтле, хужа, әфәнде, юғары дәрәжәле кеше, изге мәғәнәләрен белдерә. Мырҙа — түрә, батша балаһы, аҡ һөйәк; ҡусты.<ref>[[Хисамитдинова Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы|Хисамитдинова Ф.Ғ.]], [[Солтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы|Султанова Р. И.]] Русско-башкирский словарь — справочник личных имен, отчеств, фамилий. — Уфа, 2004.</ref>. == Билдәле шәхестәр == [[Баймырҙа Бикҡужин]] ({{lang-ru|Биккузин Баймурза}}) (? — [[26 апрель]] [[1945 йыл]]<ref name="Память народа">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160452488/ Донесения о потерях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711101806/https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_dopolnitelnoe_donesenie1160452488/ |date=2021-07-11 }}</ref>) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] ҡылыссыһы. == Фамилиялар == [[Баймырҙин Ғаяз Исламетдин улы]] (1913—1948) — лётчик, гвардия майоры (1943), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944).<br> [[Баймырҙин Хәмит Хәйервара улы]] (1955 т.) — педагогия фәндәре докторы, профессор.<br> [[Баймырҙина Вилә Искәндәр ҡыҙы]] (1953 т.) — педагогия фәндәре докторы, профессор.<br> [[Баймырҙин Ринат Маргис улы]] — артист. [[Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы]] лауреаты (2017), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2022). [[Баймырҙин Рәхмәт Иҙрис улы]] ([[15 март]] [[1911 йыл]], [[Ырымбур губернаһы]] [[Орск өйәҙе]] [[Иҫке Монасип]] ауылы — [[17 март]] [[1980 йыл]], [[Бөрйән районы]], Иҫке Монасип ауылы) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, [[«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы]] (1945)<ref>https://1418museum.ru/heroes/2092587/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220623054755/https://1418museum.ru/heroes/2092587/ |date=2022-06-23 }}</ref> менән бүләкләнеүсе. [[Баймырҙин Ривал Рәхмәт улы]] ([[11 февраль]] [[1949 йыл]]) — педагог, Рәсәй Федерацияһының дөйөм белем биреүҙең маҡтаулы хеҙмәткәре, РБ мәғариф алдынғыһы. [[Баймырҙин Ғәлимырҙа Әҙелмырҙа улы]] ([[1897 йыл]], [[Бөрйән районы]], [[Тимер (Бөрйән районы)|Тимер ауылы]] — [[1969 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, III дәрәжә [[Дан ордены|Дан]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры<ref>https://veteran1945.jimdofree.com/вернулись/баймурзин-галимурза-адилмурзович/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625190727/https://veteran1945.jimdofree.com/%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C/%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD-%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%B0-%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/ |date=2022-06-25 }}</ref> [[Баймырҙина Фәнүзә Фәсхетдин ҡыҙы]] ([[23 ғинуар]] [[1954 йыл]]) — педагог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2006). [[Баймырҙина Гөлнур Рәхмәт ҡыҙы]]' ([[25 ноябрь]] [[1916 йыл]] — [[декабрь]] [[1972 йыл]]) — [[Педагогика|педагог]]. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). == Топонимикала == [[Баймырҙа (Баймаҡ районы)|Баймырҙа]] ({{lang-ru|Баймурзино}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Баймаҡ районы]]ндағы ауыл.<br> [[Баймырҙа (Бәләбәй районы)|Баймырҙа]]({{lang-ru|Баймурзино}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Бәләбәй районы]]ндағы ауыл.<br> [[Баймырҙа (Мишкә районы)|Баймырҙа]] ({{lang-ru|Баймурзино}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Мишкә районы]]ндағы ауыл.<br> [[Баймырҙа (Пермь өлкәһе)|Баймырҙа]] ({{lang-ru|Баймурзина}}) — [[Рәсәй Федерацияһы]] [[Пермь крайы]]ның [[Октябрьский]] ҡала округы биләмәһенә ҡараған ауыл.<br> [[Баймырҙа (Ишмөхәмәт ауыл Советы)|Баймырҙа]] ({{lang-ru|Баймурзино}}) — бөткән ауыл. [[2005]] йылға тиклем [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Баймаҡ районы]] [[Ишмөхәмәт ауыл Советы (Баймаҡ районы)|Ишмөхәмәт ауыл Советы]] составында булған.<br> [[Баймырҙа ауыл Советы (Мишкә районы)|Баймырҙа ауыл Советы]] —[[ Башҡортостан Республикаһы]]ның [[ Мишкә районы]]ндағы [[муниципаль берәмек]]. == Иҫкәрмәләр == == Шулай уҡ ҡарағыҙ == == Сығанаҡтар == {{Исемдәр донъяһында}} {{Аҙаштар исемлеге}} [[Категория:Башҡорт ир-ат исемдәре]] sv1n0y3dg61nuzkieknvdxcj4mxhu6e 0 178163 1302333 1254793 2026-08-10T12:43:44Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302333 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Абдулла''' — [[башҡорт]] ир-ат исеме, башҡа [[төрки халыҡтар]]ҙа ла ҡулланыла. == Этимологияһы == Абдулла исеме ғәрәп сығышына эйә һәм ул планетаның [[мосолмандар|мосолман халҡы]] араһында киң таралған. Был исем ике тамырҙан булған: «Абд» — «ҡол» һәм Алла «Алла, ул» «Алла хеҙмәтсеһе» йә «Аллаһы Тәғәлә ҡоло» тип тәржемә ителә<ref>[[Күсимова Таңһылыу Хажим ҡыҙы|Күсимова Таңһылыу]]. [https://kitaptar.bashkort.org/book/431 Исемдәр донъяһында. Башҡорт исемдәре һүҙлеге, башҡорт һәм рус телдәрендә.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211005022417/https://kitaptar.bashkort.org/book/431 |date=2021-10-05 }} — [[Өфө]]: [[Башҡортостан китап нәшриәте]], 1991. — 192 бит.</ref>. Мосолмандар ҡарашы буйынса был исем [[Малай (ир-бала)|малай]]ҙарға иң уңышлыларҙың береһе булып тора.<ref>[https://znachenieimeny.ru/imena/abdulla/ Абдулла]</ref> == Билдәле кешеләр == [[Вәлиев Абдулла Хәбибулла улы]] ([[23 февраль]] [[1922 йыл]] — [[24 ғинуар]] [[1944 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәләк булған яугир, [[Советтар Союзы Геройы]] ([[1943]]).<br> [[Ваһапов Абдулла Ноғоман улы]]<ref>[http://veteran.burzyan.ru/wp-content/uploads/2022/05/IMG-20220321-WA00221-767x1024.jpg Последний ветеран ВОВ Вагапов Абдулла Нугуманович]</ref>''' ([[2 ғинуар]] [[1926 йыл]] — [[21 март]] [[2022 йыл]]) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, совет-япон һуғышында ҡатнашыусы (1945), хужалыҡ эшмәкәре. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры. [[Бөрйән районы Почетлы гражданины|Бөрйән районы Почетлы гражданы]]<br> [[Юлмөхәмәтов Абдулла Мөхәмәтйән улы]] ([[16 ғинуар]] [[1931 йыл]] — [[20 апрель]] [[2019 йыл]]) — [[Журналистика|журналист]], [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре. 1965—1980 йылдарҙа [[Бөрйән районы]] [[Таң (гәзит)|«Таң»]] гәзите мөхәррире, 1980—1991 йылдарҙа КПСС-тың Бөрйән район комитеты инструкторы, кабинет мөдире<br> [[Абдулла Әхмәт]] (тулы исеме Абдулла Сафиулла улы Әхмәтов; [[25 март]] [[1905 йыл]] — [[28 октябрь]] [[1976 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан татар яҙыусыһы, драматург һәм публицист. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры.<br> [[Солтанов Абдулла Афзал улы]] ([[25 сентябрь]] [[1928 йыл]]) — үҙешмәкәр [[башҡорт]] [[йыр]]сыһы, [[ҡурай]]сы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986), [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (1992), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ артисы (1996).<br> [[Әҙеһәмов Абдулла Камалетдин улы]] ([[10 март]] [[1896 йыл]] — [[3 декабрь]] [[1968 йыл]]) — [[Башҡорт милли хәрәкәте]], партия һәм дәүләт эшмәкәре, 1918—1923 йылдарҙа [[Башҡорт Хөкүмәте]] һәм [[БАССР|Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһы]] хөкүмәте ағзаһы.<br> [[Дәүләтшин Абдулла Сибәғәтулла улы]]; '''Ғабдулла Дәүләт''' ([[20 декабрь]] [[1894 йыл]] — [[12 декабрь]] [[1963 йыл]]) — [[Башҡорт милли хəрəкəте|башҡорт милли]] һәм революцион хәрәкәте эшмәкәре.<br> [[Абдулла Сурағолов]] (''Ғабдулла Сурағол улы Яугилдин''; [[1773]]—[[1845]]) — хәрби эшмәкәр. [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда һәм [[Рус армияһының сит илгә походтары (1813—1814)|1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында]] 14-се Башҡорт атлы полкының поход старшинаһы, подпоручик. <br> [[Ғисмәтуллин Абдулла Төхфәтулла улы]] ([[14 март]] [[1883 йыл]] — [[10 июнь]] [[1938 йыл]]) — ғалим, совет дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан халыҡ мәғәрифы комиссары, [[Башҡорт АССР-ы]]ның Үҙәк статистика идаралығы етәксеһе. Сәйәси репрессия ҡорбаны.<br> [[Кейекбирҙин Абдулла Ғәлләм улы]] ({{lang-ru|Каикбердин Абдулла Галлямович}}) ([[1914 йыл]] — [[?]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, артиллерист.<br> == Атаһының исеме == [[Вәлиев Фәрит Абдулла улы]] ([[21 июнь]] [[1952 йыл]]) — ғалим-химик‑органик. Химия фәндәре докторы (1997), профессор (2006). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001).<br> [[Яҡупов Фәрүәт Абдулла улы]] ([[20 март]] [[1958 йыл]] — [[1 декабрь]] [[2008 йыл]]) — [[Мәскәү өлкәһе]] Эске эштәр баш идаралығы тиҙ хәрәкәт итеүсе махсус отрядының (СОБР) мөһим эштәр буйынса өлкән оперуполномоченныйы, отставкалағы милиция подполковнигы, Рәсәй Федерацияһы Геройы ([[1995]]).<br> [[Ҡорбанаева Хәлимә Абдулла ҡыҙы]] ([[27 декабрь]] [[1900 йыл]] — [[2 апрель]] [[1972 йыл]]) — педагог. СССР-ҙың 3‑сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты. ВКП(б) ағзаһы. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1949). [[Ленин ордены]] кавалеры (1949). <br> [[Ҡаҙаҡбаев Мөхәмәтйән Абдулла улы]] ([[22 декабрь]] [[1924 йыл]] — [[6 июнь]] [[2017 йыл]]) — халыҡ йырсыһы, йыраусы, сәсән. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. Башҡорт традицион башҡарыу мәктәбенең сағыу вәкилдәренең береһе. Халыҡ-ара һәм төрлө республика конкурстары еңеүсеһе һәм лауреаты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). <br> [[Ишҡолов Ғәтиәт Абдулла улы]] ([[15 июль]] [[1916 йыл]] — [[10 декабрь]] [[1944 йыл]]) — совет-фин һуғышында 1939—1940) ҡатнашҡан һәм [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған яугир, танкист, үҙйөрөшлө артиллерия ҡулайламаһы командиры, өлкән лейтенант. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945, үлгәндән һуң).<br> [[Ҡунаҡбаев Сабирйән Абдулла улы]] ([[29 декабрь]] [[1901 йыл]] — [[3 июль]] [[1996 йыл]]) — ғалим-селекционер, [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы|БССР Фәндәр академияһының]] почётлы академигы (1991), ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1950). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1987). РСФСР‑ҙың атҡаҙанған агрономы (1957), БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1963).<br> [[Иҙелғужин Кәрим Абдулла улы]] ([[2 ноябрь]] [[1895 йыл]] — [[8 декабрь]] [[1937 йыл]]) — [[Башҡорт милли хәрәкәте]] эшмәкәре. Сәйәси золом ҡорбаны.<br> == Фамилиялар == * [[Абдуллин Сөләймән Әйүп улы]] ([[15 август]] [[1928 йыл]] — [[11 март]] [[2002 йыл]]) — [[башҡорт]] [[йыр]]сыһы, халыҡ йырҙарын башҡарыусы, [[1948]]—[[1974]] йылдарҙа [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы]] солисы һәм концерт бригадаһы етәксеһе. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы (1986). * [[Абдуллин Риф Мөҙәрис улы]] ([[1 ғинуар]] [[1948 йыл]]) — рәссам, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1999—2002 йылдарҙа [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2016) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның (1998) атҡаҙанған рәссамы. [[Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия]] лауреаты (1994). * [[Абдуллин Азат Хаммат улы]] ([[26 июнь]] [[1931 йыл]]) — [[Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы|Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы]] (2014), драматург, прозаик һәм публицист. 1968 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]], 1975 йылдан — КПСС ағзаһы. [[Сергей Чекмарёв]] исемендәге премия лауреаты (1983), [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1984). * [[Абдуллин Тимерйән Ғабдрахман улы]] ([[16 декабрь]] [[1926 йыл]] — [[12 август]] [[2022 йыл]]) — [[микробиология]] һәм эпидемиология өлкәһендә СССР хәрби медигы һәм ғалимы, [[Фән докторы|медицина фәндәре докторы]], профессор, медицина хеҙмәтенең генерал-майоры. СССР Оборона министрлығының микробиология ғилми-тикшеренеү институты начальнигы (1984—1991). [[СССР Дәүләт премияһы]] лауреаты (1982). * [[Абдуллин Ибраһим Әхмәт улы]] ([[20 сентябрь]] [[1920 йыл]] — [[9 июль]] [[2005 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашҡан [[башҡорт]] яҙыусыһы, драматург. 1947 йылдан — КПСС, 1949 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Рәсәй]]ҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995), [[БАССР]]-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1978), [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (1996). 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1980) һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1966) ордендары кавалеры. * [[Абдуллин Мазһар Ғиләжетдин улы]] ([[29 декабрь]] [[1912 йыл]] — [[25 август]] [[1942 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған [[башҡорт]] [[СССР|совет]] яҙыусыһы. * [[Абдуллин Миннивасиҡ Ғатаулла улы]] ([[14 февраль]] [[1946 йыл]]) — ветеран-[[спорт]]сы, [[Еңел атлетика|еңел атлет]], [[фән|ғалим]]-[[Педагогика|педагог]]. 1991 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы, 2001 йылдан — физик культура кафедраһы мөдире. Педагогия фәндәре кандидаты, доцент. СССР-ҙың спорт мастеры (1977). Ике тапҡыр [[СССР]], алты тапҡыр [[РСФСР]] чемпионы. * [[Абдуллин Байрас Фоат улы]] ([[1 март]] [[1951 йыл]] — [[8 май]] [[2004 йыл]]) — хәрби дирижёр, тромбонсы, композитор, педагог. Эске хеҙмәт подполковнигы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994). * [[Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улы]] ({{lang-ru|Абдуллин Мухаметгали Усманович}}) ([[1922]]—[[1987]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] яугиры, шайморатовсы. 62-се гвардия кавалерия полкы разведчигы<ref name="АМУ">[https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero49859147/ Память народа. Абдуллин Мухаметгали Усманович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230823035225/https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero49859147/ |date=2023-08-23 }}</ref>, полк батареяһының ат йөрөтөүсеһе, 1-се эскадрондың посыльныйы. Гвардия кесе сержанты. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]], II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] кавалеры<ref name="112bkd.ru">[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/314-abdullin-mukhametgali-usmanovich?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Мухаметгали Усманович]</ref>. * [[Насир Абдуллин]] — хәрби эшмәкәр. Есаул. 14-се Башҡорт полкы составында [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда һәм [[Рус армияһының сит илгә походтары (1813—1814)|1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында]] ҡатнашыусы. * [[Абдуллин Илгиз Ғәли улы]] ([[14 июль]] [[1940 йыл]] — [[18 июль]] [[2008 йыл]]) — [[СССР]] һәм Рәсәй ғалимы һәм инженеры, [[Фән докторы|техник фәндәре докторы]] (1989), профессор (1990). Металл конструкцияларҙың коррозия-механик ныҡлығы буйынса 230-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән монографиялары<ref>[http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php/%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B8%D0%B7_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Абдуллин Ильгиз Галеевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191128114225/http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php/%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B8%D0%B7_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2019-11-28 }}</ref>, 14 уйлап табыу патенты бар<ref>[https://patentdb.ru/author/1749904 Изобретатель Абдуллин Ильгиз Галеевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191205102328/https://patentdb.ru/author/1749904 |date=2019-12-05 }}</ref>. * [[Абдуллин Миңне]] ({{lang-ru|Абдуллин Минни}}) ([[1905]]—[[1942]]) — [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] 313-сө кавалерия полкы ҡыҙылармеецы, кавалерисы<ref>[http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/10-lichnyj-sostav-divizii/bukva-a/898-abdullin-minni?Itemid=104 Шаймуратовцы. Абдуллин Минни]</ref>. * [[Абдуллин Миңлеғәли Абдулла улы]]' ([[1906]] —) — 348-се Ҡыҙыл Байраҡ һәм 2-се дәрәжә Кутузов орденлы Бобруйск уҡсылар дивизияһының 1174-се уҡсылар полкы яугиры<ref>[https://1418museum.ru/heroes/1432715/ Абдуллин Миңлеғәли Абдулла улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607111412/https://1418museum.ru/heroes/1432715/ |date=2021-06-07 }}</ref>. Ефрейтор. * [[Абдуллин Миңлеғәле Мөхәмәтғәле улы]] (23.6.1955) — спортсы. Саңғы ярышы буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2000). Гастелло Н. Ф. исемендәге спорт клубы тәрбиәләнеүсеһе. Һаңғырауҙар араһында Бөтә донъя ҡышҡы уйындарының (1983) 2 тапҡыр чемпионы (30 км ярышта һәм эстафетала) һәм бронза призёры (15 км). Европа чемпионаты (2000) чемпионы (эстафетала), көмөш призёры (15 км)<ref> {{БЭ2013|73259}}</ref>. * [[Һары Абдуллин]] ({{lang-ru|Сара Абдуллин}}; тыуған һәм үлгән йылдары билдәһеҙ) — [[1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы|Е. И. Пугачев етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиән һуғышында]] ҡатнашыусы, [[Пугачёв Емельян Иванович|Е. И. Пугачевты]]ң полковнигы<ref>{{ЭБЭ|77759}}</ref>. * [[Абдуллина Фирүзә Дәүләтша ҡыҙы]] ([[24 февраль]] [[1961 йыл]]) — уҡытыусы, шағир. 2017 йылдан [[Рәсәй Федерацияһы]] һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Яҙыусылар союздары ағзаһы. [[Байтурин Дәүләтша Мөхәмәтйән улы]]ның ҡыҙы. * [[Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы]] ([[28 июль]] [[1975 йыл]]) — [[башҡорттар|башҡорт]] [[журналистика|журналисы]], [[шиғриәт|шағир]] һәм [[тәржемә]]се. [[2020 йыл]]дың [[Июнь|июненән]] [[Аҡбуҙат (журнал)|«Аҡбуҙат» журналының]] баш мөхәррире. [[Башҡортостан]]дың һәм [[Рәсәй]]ҙең Яҙыусылар (2007) һәм Журналистар (2002) союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2016)<ref name="ЗРК" />, [[Башҡортостан Хөкүмәте]]нең [[Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия]]һы (2019)<ref name="пШХ">[https://pravitelstvorb.ru/ru/press-office/news.php?ELEMENT_ID=21796 В Правительстве Башкортостана отметили лауреатов премий имени Шагита Худайбердина за лучшие произведения в области журналистики за 2019 год. 11 октября 2019 года]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}{{V|12|01|2020}}</ref>, [[Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы]] (2008), киң мәғлүмәт саралары өлкәһендә ТӨРКСОЙ премияһы (2018)<ref name="БИ">[http://www.bashinform.ru/bash/1119197/ Башҡортостан журналисы һәм шағир ТӨРКСОЙ премияһына лайыҡ булды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 19 февраль]{{V|19|02|2018}}</ref> һәм [[Дәүләкән районы]]ның Әхиәр Хәкимов исемендәге премияһы (2019) лауреаты.[[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2023). * [[Абдуллина Лира Солтан ҡыҙы]] ([[26 ғинуар]] [[1936 йыл]] — [[15 июнь]] [[1987 йыл]]) — [[Башҡортостан]]да тыуып, [[СССР]]-ҙың төрлө ҡалаларында йәшәгән һәм [[рус теле]]ндә ижад иткән [[Журналистика|журналист]] һәм [[шиғриәт|шағир]], [[йыр]] текстары авторы. * [[Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы]] ([[5 июль]] [[1952 йыл]]) — педагогик хеҙмәт ветераны, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның мәғариф отличнигы (1997), тыуған яҡты өйрәнеүсе, [[Башҡорт Википедияһы]] ирекмәне ([[2016 йыл]]дан)<ref>[http://www.licey123.ru/info_edu/staff/abdullina-minsulu-fayzrakhmanovna.php МБОУ СОШ «Лицей № 123». Абдуллина Минсулу Файзрахмановна]</ref>. * [[Абдуллина Гөлфирә Риф ҡыҙы]] ([[4 ғинуар]] [[1975 йыл]]) — тел белгесе, профессор (2016), филология фәндәре докторы (2010)<ref>{{БЭ2013|80173}}</ref>. * [[Абдуллина Нурия Насибулла ҡыҙы]] ([[15 март]] [[1957 йыл]]) — журналист, йырсы, композитор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. * [[Абдуллина Олеся Вәли ҡыҙы]] (1.10.1989, {{ТыуыуУрыны|Ишембай}}) — латыш, бығаса Рәсәй спортсыһы (урыҫ һәм халыҡ-ара шашка). Блиц буйынса донъя чемпионатының бронза призеры ([[Берлин]], [[декабрь]], [[2009]]), ҡатын-ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара шашка буйынса блиц буйынса Европа чемпионатының бронза призеры ([[Стокгольм]], [[Швеция]], 28-29.08.2009). Йәштәр араһында донъя чемпионы ([[2008]], [[Пекин]]), ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара шашка буйынса донъя чемпионы ([[2007]], [[Франция]]), ҡыҙҙар араһында Беренсе Бөтә донъя интеллектуаль спорт уйындары еңеүсеһе, ҡыҙҙар араһында 4 тапҡыр Европа чемпионы. * [[Абдуллина Рәйлә Ниғәмәтйән ҡыҙы]] ([[19 февраль]] [[1930 йыл]] — [[27 февраль]] [[2002 йыл]]) — [[СССР]] һәм [[Рәсәй]]ҙең ғалим- фармакологы. Медицина фәндәре докторы (1976), профессор (1978). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989). * [[Абдуллина Фәрзәнә Фәйзи ҡыҙы]] ([[6 декабрь]] [[1926 йыл]]) — педагог‑методист, мәктәп дәреслектәре авторы. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1982), СССР‑ҙың мәғариф отличнигы (1977), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1964). == Ауылдар, ҡалалар == [[Абдулла (Ғафури районы)]] ({{lang-ru|Абдуллино}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ғафури районы]]ндағы ауыл. <br> [[Абдулла (ҡала)]] ({{Lang-ru|Абдулино}}) — [[Рәсәй Федерацияһы]]ның [[Ырымбур өлкәһе]]ндә урынлашҡан ҡалаһы. [[Абдулла ҡала округы]]ның [[Административ үҙәк|административ үҙәге]]. <br> [[Абдулла (Ауырғазы районы)]] ({{lang-ru|Абдуллино}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Ауырғазы районы]]ндағы ауыл. <br> [[Абдулла (Мәсетле районы)]] ({{lang-ru|Абдуллино}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Мәсетле районы]]ндағы ауыл. Абдулла ауыл Советы үҙәге. == Топонимикала == [[Абдулла тауы]] — [[Рәсәй]]ҙең [[Көньяҡ Урал]]дағы тау. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Сығанаҡтар == {{Исемдәр донъяһында}} {{Аҙаштар исемлеге}} [[Категория:Башҡорт ир-ат исемдәре]] 9ztg33cs7tnus0w0bxn80mulh7lfjx3 0 178987 1302411 1247867 2026-08-10T23:22:53Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302411 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Байрамғол''' — [[башҡорт]] ир-ат исеме. Башҡа [[төрки халыҡтар]]ҙа ла ҡулланыла, күп мәғәнәле һүҙ. == Этимология == Байрамғол башҡорт һүҙе — байрам + ҡол; байрамда тыуған мәғәнәһен аңлата<ref>[[Күсимова Таңһылыу Хажим ҡыҙы|Күсимова Таңһылыу]]. [https://kitaptar.bashkort.org/book/431 Исемдәр донъяһында. Башҡорт исемдәре һүҙлеге, башҡорт һәм рус телдәрендә.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211005022417/https://kitaptar.bashkort.org/book/431 |date=2021-10-05 }} — [[Өфө]]: [[Башҡортостан китап нәшриәте]], 1991. — 192 бит.</ref> == Билдәле кешеләр == <!-- был бүлектә исеме һәм атаһының исеме бер төрлө булған шәхестәр теҙмәһен төҙөгөҙ --> [[Байназаров Тимербәк Байрамғол улы]] —«Батырлыҡ өсөн» миҙалы 1926 йылда тыуған. Хәрби саҡырылыш урыны: Воскресенсе район хәрби комиссариаты, Башҡорт АССР-ы, Воскресенка районы <ref>https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie40353496/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210930135334/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie40353496/ |date=2021-09-30 }}</ref><br> Әхмәҙиев Салауат Байрамғол улы — Башҡортостан Республикаһы Юғары Суды Судьяһы.<ref>https://sudact.ru/regular/judge/Wa7AICWLqPJt/</ref><br> == Фамилия == [[Байрамғолов Миҙхәт Әсфәндиәр улы]] ([[1 май]] [[1930 йыл]]) — педагог, шағир, үҙешмәкәр рәссам. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995). [[Баймаҡ районы]]ның [[Батыр Вәлид]] исемендәге премияһы лауреаты (1998).[[Файл:Педагог, поэт, художник Байрамгулов Мидхат Асфандиярович. Башкортостан, Баймакский район.jpg|thumb|Байрамғолов Миҙхәт Әсфәндиәр улы — педагог, шағир, рәссам. Башҡортостан, Баймаҡ районы]]<br> [[Байрамғолов Юлай Ейәнғәли улы]] (15.12.1937, БАССР‑ҙың Мәсетле районыны Тимерәк ауылы), инженер-механик. Техник фәндәр докторы (1994), профессор (1994). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1999), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1978).<br> [[Байрамғолов Владислав Николай улы]] (род. 1972) — режиссёр.<ref><br>https://ru.wikipedia.org/wiki/Байрамгулов</ref> [[Байрамғолов Нәбиулла Ғәбделманан улф]] (1894—1965) — Совет дәүләт эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының эске эштәр халыҡ комиссары (1930).<br><ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/Байрамгулов</ref> [[Байрамғолова Ниля Ильяс ҡыҙы]] (род. 1948) — йырсы.<ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/Байрамгулов</ref> == Ауылдар == [[Яңы Байрамғол]] — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. [[Иҫке Байрамғол]] — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.<br> [[Байрамғол (Силәбе өлкәһе)]] — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Байрамғол (һырт)]] — Көньяҡ Уралда тау һырты.<br> [[Байрамғол сохозы]] — Башҡортостан Республикаһы Учалы районында совхоз<ref>https://argayash.com/20190823-vot-moya-derevnya-bajramgulovo</ref> == Сығанаҡтар == {{Исемдәр донъяһында}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Аҙаштар исемлеге}} [[Категория:Башҡорт ир-ат исемдәре]] s250ll4tb0w6i090yos3zq26rez3w82 0 179662 1302405 1087935 2026-08-10T23:00:58Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302405 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Байморатов Исхаҡ Исмәғил улы''' ([[1897 йыл]] — ?) — дәүләт эшмәкәре. Беренсе донъя, Граждандар, Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 2‑се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (1945) менән бүләкләнгән. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] кавалеры<ref name="Башҡорт энциклопедияһы">{{БЭ2013|80670}}</ref>. == Биографияһы == Байморатов Исхаҡ Исмәғил улы 1897 йылда [[Өфө губернаһы]]ның [[Бәләбәй өйәҙе]] Иҫәкәй ауылында (хәҙер [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бишбүләк районы]]) тыуған. [[1932 йыл]]да [[Мәскәү]]ҙә тәьминәт академияһын тамамлаған. 1919—21 йылдарҙа айырым Башҡорт уҡсылар бригадаһында сәйәси хеҙмәткәр. 1922 йылда Приют кредит ширҡәтен ойоштора һәм уға етәкселек итә. 1926 йылдан алып Бәләбәй кантон ауыл хужалығы кооперацияһы союзы ағзаһы, рәйесе, 1929—30 йылдарҙа Башҡортостан өлкә һөт кооперацияһы союзы идаралығы рәйесе урынбаҫары, 1932 йылдан башлап БАССР‑ҙың тәьминәт, 1935—37 йылдарҙа БАССР‑ҙың сауҙа буйынса халыҡ комиссары<ref name="Башҡорт энциклопедияһы" />. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас 1941 йылда Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһенең Чимкент ҡала хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. САВО (Урта Азия хәрби округы) 63-сө кавалерия дивизияһының 223-сө кавалерия полкында, 1-се Белоруссия фронты составындағы 45 (иптабр) танкыларҙы юҡ итеү артиллерия бригадаһының 1970 (иптап) танкыларҙы юҡ итеү артиллерия полкы хәрби тәьмин итеү хеҙмәтендә Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1945 йылдың 26 апрелендә интендант хеҙмәтенең өлкән лейтенанты Байморатов Исхаҡ Исмәғил улы күрһәткән батырлығы өсөн 2‑се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] менән бүләкләнә<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie24535580/ Баймуратов Исхак Исмагилович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019023036/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie24535580/ |date=2021-10-19 }}</ref>. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]]на лайыҡ булған награда ҡағыҙында уның тураһында былай тип яҙылған: «Көстәрҙе оҫта урынлаштырыу арҡаһында, полктың хәрби хәрәкәттәре ваҡытында Байморатов тарафынан 64 пар итек тегелә, 890 пар аяҡ кейеменә уртаса ремонт, 700 пар аяҡ кейеменә ваҡ ремонт яһала. Өҫтәүенә, алғы һыҙыҡта 400 пар аяҡ кейемен йүнәтә. Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ». Бынан тыш Байморатов Исхаҡ Исмәғил улы [[«Берлинды алған өсөн» миҙалы|«Берлинды алған өсөн»]], [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы|«1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн»]] миҙалдары менән бүләләнә<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1504642648/ Картотека награждений]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Һуғышты 1946 йылда капитан дәрәжәһендә тамамлай. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|80670}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie24535580/? Баймуратов Исхак Исмагилович]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1504642648/ Картотека награждений]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Портал|Шәхестәр}} {{Башҡорттар}} [[Категория:Дәүләт эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Башҡорттар]] 3o6xfmv8jgrm5nil0deq8eczo8zp4ld 0 180548 1302427 1193095 2026-08-11T10:07:26Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302427 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{фш|Бәширов}} '''Бәширов Рафаиль Йәүҙәт улы''' ({{lang-ru|Баширов Рафаиль Завдатович}}; [[1954 йыл]]) — [[Ырымбур өлкәһе]] [[Ҡыуандыҡ]] ҡалаһы [[самбо]] һәм [[дзюдо]] көрәштәре буйынса федерацияһы баш тренеры. Ҡыуандыҡ ҡалаһының Почётлы гражданы (2007)<ref>[http://sportufo.ru/vidy-sporta/1758-vidy-sporta-v-sv-obl/borjba-ur/zasluga-ural-bor/pochetnye-grazhdane-ural-borjb.html Уральские борцы, спортивные работники (спортсмены, тренеры, инструктора, руководители) Почетные граждане городов, краев, республик] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170909095333/http://sportufo.ru/vidy-sporta/1758-vidy-sporta-v-sv-obl/borjba-ur/zasluga-ural-bor/pochetnye-grazhdane-ural-borjb.html |date=2017-09-09 }}</ref><ref>[http://sportufo.ru/pochetnye-grazhdane.html#artem Спортсмены, спортивные работники и руководители Урала почетные граждане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730121452/http://sportufo.ru/pochetnye-grazhdane.html#artem |date=2017-07-30 }}</ref>. == Биографияһы == Бәширов Рафаиль Йәүҙәт улы 1954 йылда тыуған. 1983 йылда Новосибирск физик культура һәм спорт техникумын, ә 1989 йылда [[Ырымбур дәүләт педагогия университеты]]н «Физик тәрбиә» һөнәре буйынса тамамлай. 1993 йылдың сентябренән Ҡыуандыҡ балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә эшләй. Самбо һәм [[дзюдо]] көрәштәре буйынса юғары категориялы уҡытыусыһы, балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбенең тренеры<ref name="Почётные граждане города Кувандык">[http://kuvandyk.org/pochetnyie_grazhdane_goroda_kuvandyik.html Почётные граждане города Кувандык] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903101809/http://kuvandyk.org/pochetnyie_grazhdane_goroda_kuvandyik.html |date=2018-09-03 }} // Город Кувандык.</ref>. [[Ҡыуандыҡ]] ҡалаһы [[самбо]] һәм [[дзюдо]] көрәштәре буйынса федерацияһы рәйесе, [[Ырымбур өлкәһе]] самбо буйынса көрәше буйынса федерация ағзаһы. Уның етәкселегендә Ҡыуандыҡ ҡалаһында көрәш залы, тренажер залы һәм тергеҙеү үҙәге йыһазландырыла, 5-се һанлы урта мәктәптә һәм 1-се һанлы гимназияла самбо көрәше буйынса ике филиал асыла. Балиғ булмағандар эштәре буйынса ҡала комиссияһы ағзаһы, мәшәҡәтле балалар һәм үҫмерҙәр менән иҫкәртеү эштәре алып бара, уларҙы көрәш менән шөғөлләнеүгә йәлеп итә. Рәсәй Армияһы сафында саҡырыуға тиклемге йәштәрҙе әҙерләү буйынса ҡала комиссияһы эшендә әүҙем ҡатнаша, самбо көрәше буйынса асыҡ беренселектәрҙе уҙғарыуҙы ойоштора. Тренер-уҡытыусылар араһында өлкә конкурсында «Оҫталыҡ» номинацияһында 1-се урын яулай. 2008 йылда Ырымбур өлкәһе губернаторы стипендияһына эйә була. Эш һөҙөмтәләре буйынса бер нисә тапҡыр Ырымбур өлкәһенең иң яҡшы тиҫтә тренер-уҡытыусылары исемлегенә инә. == Тәрбиәләнеүселәре == 20 йыл дауамында тренер-уҡытыусы булып эшләү осоронда самбо һәм дзюдо буйынса 12 спорт мастерын, 100-ән ашыу спорт мастерына кандидаттарҙы һәм 150-ән ашыу беренсе разрядлы спортсыларҙы әҙерләй. Уның тәрбиәләнеүселәре бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара ярыштарҙа юғары һөҙөмтәләр күрһәтә: * Кристина Бикбирҙина — Европаның иң яҡшы самбисы<ref>{{Cite web |url=http://bmsi.ru/doc/7b85f59e-7449-46eb-879c-09507d864b25 |title=Звезды оренбургского спорта |accessdate=2017-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170929183106/http://bmsi.ru/doc/7b85f59e-7449-46eb-879c-09507d864b25 |archivedate=2017-09-29 |deadlink=yes }}</ref><ref>[http://www.orinfo.ru/60837/chempionka-evropy-po-sambo Чемпионка Европы по самбо] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628055433/http://www.orinfo.ru/60837/chempionka-evropy-po-sambo |date=2017-06-28 }}</ref>; * Регина Арыҫланова — самбо буйынса Рәсәй беренселегендә 2-се урын яулаусы<ref name="Аргус"/>; * [[Бикҡужина Әлиә Миңлехан ҡыҙы|Әлиә Бикҡужина]] — самбо буйынса Рәсәй беренселегендә 2-се урын яулаусы<ref name="Аргус">[http://time56.info/news/lenta-novostey/novosti-kuvandykskogo-rayona-ot-telekanala-argus-t15614 Новости Кувандыкского района от телеканала «Аргус ТВ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170929135745/http://time56.info/news/lenta-novostey/novosti-kuvandykskogo-rayona-ot-telekanala-argus-t15614 |date=2017-09-29 }}</ref>; * [[Ҡыуатова Регина Ғәлиулла ҡыҙы|Регина Ҡыуатова]] — самбо көрәше буйынса Рәсәй спорт мастеры, самбо көрәше буйынса Донъя кубогы этабының ([[Владивосток]]) һәм Рәсәй чемпионатының бронза призёры<ref>[http://sportufo.ru/persony/41-persony-k/5608-kuvatova-regina-galiullovna.html Регина Галиулловна Куватова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119060422/http://sportufo.ru/persony/41-persony-k/5608-kuvatova-regina-galiullovna.html |date=2019-01-19 }}</ref><ref>[http://sambo.ru/media/results/1870/spisok_prizerov_chem_rossii_2015_zhen.pdf Всероссийская федерация самбо]</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * «Физик культура һәм спорт алдынғыһы» билдәһе ([[1994]]) * РСФСР халыҡ мәғарифы отличнигы ([[1996]]) * Физик культура һәм спорт отличнигы ([[1998]]) * Ҡыуандыҡ ҡалаһының почётлы гражданы (20 август 2007)<ref name="Почётные граждане города Кувандык"/> * Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре ([[2013]]). == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://sportufo.ru/persony/61-persony-b/5606-bashirov-rafail-zavdatovich.html Баширов Рафаиль Завдатович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107092306/http://sportufo.ru/persony/61-persony-b/5606-bashirov-rafail-zavdatovich.html |date=2021-11-07 }} * [http://dush-kuvandyk.ucoz.ru/news/trener_chempionov/2013-12-06-25 Тренер Чемпионов] * [http://www.окувандык.рф/index.php?option=com_content&view=article&id=15100:2017-08-26-08-52-52&catid=12:2010-12-26-14-57-49&Itemid=2 История самбо в Кувандыке]{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.orenburg-gov.ru/news/official-chronics/2011-03-11-15-49-1/ Встреча с ведущими спортсменами и тренерами Оренбургской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170909053200/http://www.orenburg-gov.ru/news/official-chronics/2011-03-11-15-49-1/ |date=2017-09-09 }} [[Категория:Ырымбур дәүләт педагогия университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Ҡыуандыҡ]] [[Категория:Ҡыуандыҡтың почётлы граждандары]] [[Категория:РСФСР халыҡ мәғарифы отличниктары]] r7sxj994b33kzg30h8ghx2g0hk5fsc7 0 182873 1302416 1235263 2026-08-11T00:40:03Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302416 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Баранов Ефрем Харитонович''' ([[22 май]] [[1903 йыл]] — [[1972 йыл]]) — БАССР-ҙың беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты, ВКП(б) -ның Стәрлетамаҡ ҡала комитеты беренсе секретары, БАССР-ҙың социаль тәьминәт министры (1951—1961), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы<ref>https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie22615587/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220503025712/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie22615587/ |date=2022-05-03 }}</ref><ref>https://1418museum.ru/heroes/31602466/{{Недоступная ссылка|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == hreau3x5ittn0dx8x4iylfg4d34u3am 0 183061 1302425 1292224 2026-08-11T09:35:44Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302425 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Бутырин Сергей Иванович''' ([[8 ғинуар]] [[1912 йыл]], Лукино ауылы, Сембер губернаһы, [[Рәсәй империяһы]] — [[1996 йыл]], [[Күмертау]], [[Башҡортостан]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]) — СССР хужалыҡ эшмәкәре, тау инженеры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе, [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, ул ваҡыт эсендә ике тапҡыр, төрлө батырлыҡтар өсөн [[Советтар Союзы Геройы]] исеменә тәҡдим ителгән<ref name="История"/>. == Биографияһы == Сергей Иванович Бутырин 1912 йылдың 8 ғинуарында хәҙер [[Ульяновск өлкәһе]]нең Майна районы Лукино ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. [[Урыҫ]]<ref name="История"/>. 1917 йылда ата-әсәһе вафат булғандан һуң етем ҡала һәм олатаһы ҡарамағына ҡала. 1924 йылда [[Ульяновск]] ҡалаһының К.Марков исемендәге мәктәп-интернатҡа ҡабул ителә. II баҫҡыс мәктәбен тамамлай һәм уҡытыусы булып эшләй, ә һуңынан Урта-Иҙел крайында мәктәп мөдире булып эшләй. 1934 йылда [[Урал дәүләт тау университеты|Свердловск тау институтына]] уҡырға инә, уны тамамлағас, 1940 йылда "Коркиншахтострой" тресында Батурин күмер киҫелешен төҙөүҙә (Силәбе өлкәһе) тау мастеры, ә һуңынан тау эштәре начальнигы булып эшләй<ref name="История"/>. === Бөйөк Ватан һуғышы === 1941 йылдың 23 июнендә [[Силәбе өлкәһе]]нең [[Эткүл районы|Эткүл район]] хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла һәм Төньяҡ-көнбайыш фронттың 98-се уҡсылар дивизияһына ебәрелә. 1941 йылдың 13 авгусында яралана һәм госпиталгә эләгә. Дауаланғандан һуң 1942 йылдың башында Калинин фронтына 360-сы уҡсылар дивизияһының 1193 уҡсылар полкына взвод командиры итеп ебәрелә, был полкта взвод командирынан алып уҡсылар батальонының командирына тиклем юл үтә, 1942 йылдың майында [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|ВКП(б)]]-ға инә, ә хәрби алышта батырлыҡтары өсөн [[Александр Невский ордены (СССР)|Александр Невский ордены]] менән бүләкләнә, әммә был орденды алырға өлгөрмәй, 1942 йылдың декабрь аҙағында ҡаты яралана һәм тыл госпиталенә оҙатыла<ref name="История"/>. 1943 йылдың яҙында дауауланып сыҡҡас, 30-сы Урал ирекле танк корпусына 299-сы миномет полкының 1-се миномет дивизионы командиры вазифаһына билдәләнә. Был вазифала [["Кутузов" исемендәге Орел стратегик һөжүм операцияһы|Орел]] һәм Брянск һөжүм операцияларында ҡатнаша. Был һуғыштарҙа полк гвардия исеме ала, ә гвардия капитаны Бутырин икенсе дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] менән бүләкләнә<ref name="История">[http://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-online/314-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D1%8B-%D0%B2-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B8-%D0%B1%D1%83%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%8F-%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0.html История Великой Победы в истории семьи Бутырина Сергея Ивановича]</ref>. 1944 йылдың миномет дивизионы командиры, һуңынан 299-сы гвардия миномет полкы урынбаҫары Бутырин уның составында Проскуров-Черновцы, Львов-Сандомир һөжүм операцияларында ҡатнаша, батырлығы өсөн ике [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] һәм икенсе (был һирәк күренеш булған) Александр Невский ордены менән бүләкләнә<ref name="История"/>. 1945 йылда полк полк командиры урынбаҫары гвардия майоры Бутырин полк менән бергә Сандомир-Силезия, Түбәнге Силезия, Үрге Силезия, Берлин һәм Прага һөжүм операцияларында ҡатнаша. Был алышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлыҡтары өсөн ике тапҡыр: 1945 йылдың 27 ғинуарында<ref>[http://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/395/033-0690306-3098%2b012-3105/00000560.jpg&id=43182152&id1=6ed2182028cfa334b8fb81f0330e8c10 Сайт "Подвиг народа" — Наградной лист1 на Бутырина С. И.]</ref><ref>[http://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/395/033-0690306-3098%2b012-3105/00000561.jpg&id=43182153&id1=06f682d70d33363e802173165d4409dc Сайт "Подвиг народа" — оборотная сторона наградного листа1 на Бутырина С. И.]</ref> һәм 1945 йылдың 14 майында[[Советтар Союзы Геройы]] исеменә тәҡдим ителә, әммә тәҡдим ителгән мәғлүмәттәр буйынса өсөнсө һәм дүртенсе Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. Һуғыш йылдарында дүрт тапҡыр яралана, улар араһында өс тапҡыр ауыр яра ала<ref name="История"/>. === Һуғыштан һуңғы осор === Һуғыштан һуң полкта элекке вазифаһында хеҙмәтен дауам итә. 1946 йылда гвардия подполковнигы Бутырин Суворов, Кутузов, Богдан Хмельницкий, Александр Невский һәм Ҡыҙыл Йондоҙ орденлы 299-сы гвардия Тарнополь миномет полкының командиры итеп тәғәйенләнә. 1947 йылда халыҡ хужалығы белгесе булараҡ армиянан демобилизациялана, әммә [[Германия]]ла ҡалдырыла һәм «Пфеннерхаль» комбинатында баш инженер булып йүнәлтелә, бында ул тиҙҙән директоры була<ref name="История"/>. 1949 йылда СССР Күмер сәнәғәте министрлығы тарафынан Германиянан ҡайтарып алына һәм [[Башҡортостан]]ға Ермолаевка шахта төҙөү идаралығына «Башуглеразрезстрой»ға баш инженер итеп ебәрелә. 1952 йылда [[Мәскәү]]гә СССР Күмер сәнәғәте академияһына уҡырға ебәрелә. 1954 йылда Тресы идарасыһы тәғәйенләнгән академияһын уңышлы тамамлап, «Башуглеразрезстрой» (һуңғараҡ «Кумертаустрой» тип үҙгәртелә, ул күмер менән тәьмин итә һәм күмер киҫелешен төҙөкләндерә) тресының идарасыһы итеп тәғәйенләнә. 15 йыл буйы комбинат менән идара итеп, КПСС-тың [[Күмертау]] ҡала комитеты бюроһы ағзаһы һәм Күмертау ҡала Советы депутаты итеп һайлана. Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]], [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почет Билдәһе»]] ордендары, башҡа дәүләт, йәмәғәт һәм ведомство наградалары менән бүләкләнә<ref name="История"/>. 1971 йылдан — республика әһәмиәтендәге персональ пенсионер. 1972—1987 йылдарҙа Күмертау тау-механика техникумында уҡыта. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (14.05.1944)'' башта [[Ленин ордены|Ленин орденына]] тәҡдим ителә''<ref>{{Подвиг Народа|32479797|архив=ЦАМО|фонд=33|опись=690155|дело=1929|лист=8}}</ref> * [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (26.06.1944)<ref>{{Подвиг Народа|34618276|архив=ЦАМО|фонд=33|опись=690155|дело=2998|лист=9}}</ref> * [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (13.04.1945) ''башта [[Советтар Союзы Геройы]] исеменә тәҡдим ителә''<ref>{{Подвиг Народа|43182084|архив=ЦАМО|фонд=33|опись=690306|дело=3098|лист=12}}</ref> * [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (29.05.1945) ''башта [[Советтар Союзы Геройы]] исеменә тәҡдим ителә''<ref name="Подвиг">{{Подвиг Народа|20667683|архив=ЦАМО|фонд=33|опись=686196|дело=236|лист=13}}</ref> * [[Александр Невский ордены (СССР)|Александр Невский ордены]] (25.01.1943) ''башта [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ орденына]] тәҡдим ителә''<ref>{{Подвиг Народа|10893907|архив=ЦАМО|фонд=33|опись=682525|дело=429|лист=186}}</ref> * [[Александр Невский ордены (СССР)|Александр Невский ордены]] (14.09.1944)<ref>{{Подвиг Народа|24515509|архив=ЦАМО|фонд=33|опись=686196|дело=2340|лист=9}}</ref> * I дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (06.04.1985)<ref>{{Подвиг Народа|1518890296|архив=ЦАМО|фонд=|опись=|дело=|лист=}}</ref> * II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены]] (25.09.1943)<ref name="Подвиг" /> * [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] * [[«Почёт Билдәһе» ордены]] ** шул иҫәптән миҙалдар: ** [[«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы]] ** [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы]] (03.08.1945)<ref>{{Подвиг Народа|1535556875|архив=ЦАМО|фонд=3411|опись=2|дело=87|лист=1}}</ref> ** [[«Берлинды алған өсөн» миҙалы]] (18.10.1945)<ref>{{Подвиг Народа|1532040395|архив=ЦАМО|фонд=3411|опись=2|дело=87|лист=1}}</ref> ** [[«Праганы азат иткән өсөн» миҙалы]] (1946) ** [[«Хеҙмәт ветераны» миҙалы]] (1974) * I һәм II дәрәжә «Шахтер даны» билдәһе ; Маҡтаулы исемдәре * РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе * Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе ; сит ил наградалары * «Одра, Ниса, Балтика өсөн» миҙалы (ПНР) == Хәтер == * [[Күмертау]] ҡалаһында «Кумертаустра» тресы бинаһына Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе Сергей Иванович Бутырин хөрмәтенә мемориаль тактаташ ҡуйыла<ref>[https://www.moypolk.ru/soldiers/butyrin-sergey ОФИЦИАЛЬНЫЙ САЙТ ДВИЖЕНИЯ "Бессмертный полк"]</ref>. == Библиография == * Огненные версты / С. И. Бутырин // Путь Ильича. - 1970. - 28 февр. * Памятный сорок пятый / С. И. Бутырин // Пермские минометчики [сост.-И.А. Кондауров]. - Пермь: Кн. изд-во. 1964. -С.50 - 6 * Танковый рейд в тыл врага / С. И. Бутырин // Путь Ильича. -1979. - 29 апр. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie32479799/ «Память Народа» — информационный проект] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220512180703/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie32479799/ |date=2022-05-12 }} * [http://www.pobeda1945.su/frontovik/26242 © 2009 ПОБЕДА 1945. Никто не забыт - Ничто не забыто!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121085153/http://pobeda1945.su/frontovik/26242 |date=2022-01-21 }} * [https://pomni.is74.ru/person/93746/%D0%91%D1%83%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B8%D0%BD+%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9+%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 © Интерсвязь, 2010-2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204130049/http://www.pomni.is74.ru/person/93746/%D0%91%D1%83%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B8%D0%BD+%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9+%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2020-02-04 }} == Әҙәбиәт == * ''Кондрашкина Е. С.'' История Великой Победы в истории моей семьи. / сост. Г.Г. Байгузина. - Кумертау: МБУК «ЦБС» библиотека-филиал №9. дизайн-студия. 2016. - 33 с.: ил. * ''Дюженков. А. Д.'' От Перми до Праги: Записки парторга, [о 299-м миномет, полке] А.Д. Дюженков. - [Лит. обраб. В.А. Черненко].- Пермь: Кн. изд-во, 1983. - 245 с. ил. * Пермские минометчики / сост. И.А. Кондауров. – Пермь: Кн. изд-во, 1964. – 141 с.: ил. * {{Китап|автор=|часть=|заглавие=Добровольцы Урала: Очерки. Воспоминания : Сборник|оригинал=|ссылка=https://books.google.ru/books?id=seR1AAAAIAAJ&q=%D0%91%D1%83%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B8%D0%BD,+%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9+%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&dq=%D0%91%D1%83%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B8%D0%BD,+%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9+%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiqu4jFhN7oAhVIUZoKHdedCPAQ6AEILTAB|ответственный=|издание=Второе дополненное издание|место=Свердловск|издательство=Средне-Уральское книжное издательство|год=1980|том=|страницы=|страниц=240|серия=|isbn=|тираж=35000}} [[Категория:Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүселәре]] [[Категория:КПСС ағзалары]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында рота командирҙары]] [[Категория:Днепр өсөн алышта ҡатнашыусылар]] [[Категория:Курск алышында ҡатнашыусылар]] [[Категория:Бөйөк Ватан һуғышы пехотасылары]] [[Категория:Урал тау университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүселәре]] [[Категория:«Одра, Ниса, Балтика өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:«Праганы азат иткән өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр]] [[Категория:«Берлинды алған өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Жуков миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңеүгә 50 йыл» юбилей миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңеүгә 40 йыл» юбилей миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр]] [[Категория:«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]] [[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары]] [[Категория:1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары]] [[Категория:Александр Невский ордены (СССР) кавалерҙары]] [[Категория:Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:СССР подполковниктары]] [[Категория:Совет гвардияһы]] [[Категория:Күмертауҙа вафат булғандар]] [[Категория:1996 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1912 йылда тыуғандар]] [[Категория:8 ғинуарҙа тыуғандар]] 7sc43bvnz2mt14s8av0q5uzras1a7ww 0 183536 1302424 1258246 2026-08-11T09:25:49Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302424 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Бурков Александр Леонидович''' ([[23 апрель]] [[1967 йыл]], Кошва, [[Свердловск өлкәһе]], [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — Рәсәй сәйәсмәне. 2018 йылдың 14 сентябренән [[Омск өлкәһе]] губернаторы (2017 йылдың 9 октябренән 14 сентябренә тиклем Омск өлкәһе губернаторы вазифаларын ваҡытлыса башҡарыусы)<ref>[https://ria.ru/politics/20180914/1528567363.html Александр Бурков вступил в должность губернатора Омской области]</ref>. «Ғәҙел Рәсәй» партияһы Үҙәк советы Президиумы ағзаһы<ref>{{Cite web|url=http://spravedlivo.ru/201615|title=Бурков Александр Леонидович|publisher=spravedlivo.ru}}</ref>. V, VI һәм VII саҡырылыш [[Дәүләт думаһы]] депутаты (2007— 2017), 2017 йылға тиклем — «Ғәҙел Рәсәй» сәйәси партияһының Свердловск төбәк бүлеге рәйесе, «Ғәҙел Рәсәй» фракцияһы ағзаһы һәм рәйесенең беренсе урынбаҫары. == Биографияһы == Александр Леонидович Бурков 1967 йылдың 23 апрелендә [[Свердловск өлкәһе]]нең Кошва ҡалаһында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, С. М. Киров исемендәге Урал политехника институтының йылылыҡ-энергетика факультетына уҡырға инә. 1989 йылда инженер-йылылыҡ энергетигы дипломын ала. Юғары уҡыу йортон тамамлағас, «Малахит» (һуңынан East Line) туристик кооперативы хеҙмәткәре була, уны шул уҡ уҡыу йортон тамамлаған Урал эшмәкәре Антон Баков етәкләй. Һуңынан Баков менән Бурков бергә сәйәсәткә китә һәм шул ваҡыттан башлап Баков 10 йылдан артыҡ Бурковтың «сәйәси яҡлаусыһы» булып тора<ref>[https://lenta.ru/lib/14182777 Lenta.ru]</ref>. Был иһә яҙыусы Алексей Ивановтың 2014 йылда сыҡҡан «Ебург» исемле документаль китабында тасуирлана<ref name="Eikhvald">[http://bk55.ru/news/article/111253/ Кот Сосискин, «мегасексуальный проект» и «феромоны важнее политики»: о прошлом губернатора Буркова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180215132722/http://bk55.ru/news/article/111253/ |date=2018-02-15 }} — [https://ru.wikinews.org/wiki/Николай%20Эйхвальд Николай Эйхвальд], BK55.ru, 13 октября 2017 г.</ref>. 1990 йылдар башында улар икеһе лә [[Мәскәү]]ҙә Рәсәй Хөкүмәте ҡарамағында иҡтисади реформалар үҙәгендә эшләгәндәр<ref>[http://expert.ru/ural/2000/05/05ur-may_73004/ «Май»: феномен или политический экстремизм? — ЭкспертРУ — Новости дня] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180930081347/http://expert.ru/ural/2000/05/05ur-may_73004/ |date=2018-09-30 }}</ref>. === Свердловск өлкәһе Думаһы депутаты === 1994 йылда Бурков ПРЕС партияһынан Серовск өлкә Думаһы депутаты итеп һайлана. 1995 йылда, [[Свердловск өлкәһе]] губернаторын һайлағандан һуң, Свердловск өлкәһе Хөкүмәте рәйесе урынбаҫары — Дәүләт милке менән идара итеү комитеты рәйесе вазифаһына билдәләнә. 1998 йылда Кошва округы буйынса Свердловск өлкәһе буйынса Закон сығарыу йыйыны вәкилдәре палатаһы депутаты итеп һайлана. Шул уҡ йылда «Свердловск өлкәһе, сәнәғәт парламенты» ижтимағи ойошмаһы рәйесе итеп һайлана. 1999 йылдың апрелендә Баков ойошторған «Май» социаль гарантиялары өсөн хеҙмәт итеүселәр хәрәкәтенең өлкә советы рәйесе итеп һайлана. Шулай уҡ 1998 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының Урал бүлегенең иҡтисад институтында «Милек мөнәсәбәттәрен һөҙөмтәле реформалаштырыуҙың институциональ факторҙары» дисссертацияһы өсөн иҡтисад фәндәре кандидаты ғилми ала дәрәжәһен<ref>[http://www.dissercat.com/content/institutsionalnye-faktory-effektivnogo-reformirovaniya-otnoshenii-sobstvennosti Тест Тьюринга]</ref>. 1999 йылда Свердловск өлкәһе губернаторы һайлауҙарында ҡатнаша, һайлауҙарҙың икенсе турына сыға. 1999 йылдың октябрендә III саҡырылыш [[Дәүләт думаһы]]на һайлауҙарҙа ҡатнашҡан «Мир, Труд, Май» һайлау блогының лидеры була. === Свердловск өлкәһе Закондар сығарыу йыйылышы депутаты === 2000 йылда партия исемлектәре буйынса тауыш биреү һөҙөмтәләре Свердловск өлкәһе буйынса Закондар сығарыу йыйылышының Өлкә думаһы депутаты итеп «Май» социаль гарантиялар өсөн хеҙмәт итеүселәр хәрәкәтенән һайлана. 2003 йылда Баков Бурковтың «сәйәси яҡлаусыһы» ролен уйнауҙан туҡтай, көнәркәштәрҙең юлдары башта район үҙәге, ә һуңынан федераль дәрәжәлә тарала<ref>{{Cite web|url=https://ura.news/articles/1036260508|title=Александр Бурков: «Городские депутаты устали быть мальчиками на побегушках»|publisher=ura.news}}</ref>. Баков дөрөҫөн әйткәндә уң яҡҡа китеп, уң көстәр союзының төп политтехнологтарынан береһе була<ref>{{Cite web|url=http://www.ural.ru/news/ural/2004/07/08/news-41081.html|title=Антон Баков вступил в СПС|publisher=www.ural.ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190129181402/http://www.ural.ru/news/ural/2004/07/08/news-41081.html |date=2019-01-29 }}</ref>. Бурков һул социалисттар араһында эшсәнлеген дауам итә — Өлкә думаһына һайлауҙарҙа «Урал бюджетсыларын союзы»н етәкләй (2004 йылда яңынан һайлана), ә һуңынан «Ғәҙел Рәсәй»ҙең төбәк бүлеге лидеры булараҡ, ике тапҡыр РФ [[Дәүләт думаһы]] депутаты була. «Ғәҙел Рәсәй: Тыуған ил/Пенсионерҙар/Тормош» партияһына 2007 йылда күсә һәм Свердловск региональ бүлексәһе советы бюроһы секретары итеп билдәләнә. === Дәүләт Думаһы депутаты === 2007 йылдың 2 декабрендә V саҡырылыш [[Дәүләт думаһы]] депутаты итеп һайлана, транспорт комитеты ағзаһы була. «Ғәҙел Рәсәй»ҙән һәм партияның Свердловск бүлегенән Евгений Ройзман (2007 йылдың октябрендә, Дәүләт Думаһына һайлауҙарға бер ни тиклем ваҡыт ҡалғас), ә һуңынан Яков Невелев киткәндән һуң, Бурков 2008 йылдың июлендә партияның Свердловск бүлеге рәйесе итеп һайлана. 2010 йылдың июнендә яңынан һайлана. 2011 йылдың апрелендә Мәскәүҙә «Ғәҙел Рәсәй»ҙең V съезында партияның Үҙәк советы Президиумы составына һайлана. 2010 йылда Бурков етәкселегендәге Свердловск өлкәһе, «Ғәҙел Рәсәй» партияһы, партия исемлектәре Свердловск өлкәһе буйынса Закондар сығарыу йыйылышыга депутаттар һайлауҙа ҡатнашып, 19,30% тауыш йыйып, өсөнсө урынды ала. Был Рәсәй буйынса «Ғәҙел Рәсәй» партияһының иң яҡшы һөҙөмтәһе була. 2011 йылдың декабрендә Бурков Александр V саҡырылыш Дәүләт Думаһына һәм Свердловск өлкәһе, Закондар сығарылыш йыйылышына һайлауҙарҙа ҡатнаша. «Ғәҙел Рәсәй» партияһы өлкә бүлеге өлкә закондар сығарыу йыйылышында 50 урындың 9-ын алған. Бурков Александр яңынан VI саҡырылыш Дәүләт думаһына һайлана. «Ғәҙел Рәсәй»ҙең Свердловск бүлеге ил буйынса иң яҡшы һөҙөмтәләрҙең береһен күрһәтә — тауыш биреүселәрҙең 24,7% «Ғәҙел Рәсәй» ағзаларын һәм Александр Бурковты хуплай. «Ғәҙел Рәсәй» ағзалары Закон сығарыу йыйылышына һайлауҙарҙа тауыш биреүселәрҙең 30,44% тауышын йыя. 2013 йылдан — «Ғәҙел Рәсәй» партияһының һайлау кампанияларын әҙерләүҙе һәм үткәреүҙе ойоштороу мәсьәләләре буйынса Президиум секретары. === Омск өлкәһе губернаторы === [[Файл:Vladimir_Putin_and_Alexander_Burkov_(2021-05-12).jpg|мини|250x250пкс|Владимир Путин менән эшлекле осрашыу (2021 йылдың 12 майы)]] 2017 йылдың 9 октябрендә губернатор вазифаһына ингәнсе Омск өлкәһе губернаторы вазифаларын ваҡытлыса башҡарыусы итеп билдәләнә<ref>[http://www.kremlin.ru/events/president/news/55795 Александр Бурков назначен временно исполняющим обязанности губернатора Омской области]</ref>. Бушаған Дәүләт Думаһы депутаты мандаты Дмитрий Ионинға тапшырыла. 2018 йылдың 10 сентябрендә Омск өлкәһе губернаторы һайлауҙарында 82,56% тауыш йыя. 2019 йылдың 2 авгусынан 2020 йылдың 27 ғинуарына тиклем — Рәсәй Федерацияһы Дәүләт советы президиумы ағзаһы. == Шәхси тормошо == Бурков Александр өйләнгән, улы Владимир бар. == Бүләктәре == * II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы (2013 йылдың 12 июне) — Рәсәй парламентаризмы үҫешенә һәм әүҙем закон сығарыу эшсәнлегенә ҙур өлөш индергән өсөн<ref>Указ Президента Российской Федерации от 12 июня 2013 года № 557 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» {{Webarchive|date=2013-10-19|url=http://web.archive.org/web/20131019123402/http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?47593}}</ref>. * II дәрәжә «Достык» ордены (2022 йылдың 13 май, [[Ҡаҙағстан]]). == Иҫкәрмәләр == <references /> == Һылтанмалар == * [http://www.spravedlivo.ru/6_2016.html А. Л. Бурков на сайте ПП «Справедливая Россия»] * [http://www.duma.gov.ru/structure/deputies/1756708/ А. Л. Бурков на сайте Государственной думы VII созыва] * [http://runews24.ru/portraits/31/10/2018/754a176b849a23b41b52206de4b150bd Бурков Александр. Пресс-портрет // RuNews24.ru] {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:Урал дәүләт техник университетын тамамлаусылар]] [[Категория:23 апрелдә тыуғандар]] [[Категория:1967 йылда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Иҡтисад фәндәре кандидаттары]] [[Категория:Алфавит буйынса ғалимдар]] [[Категория:II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Свердловск өлкәһендә тыуғандар]] [[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]] [[Категория:Рәсәй сәйәсмәндәре]] [[Категория:Рәсәй иҡтисадсылары]] [[Категория:Депутаттар]] 4h1r3sgzj3hrod9mzeqnpbp4z8a752w 0 184102 1302409 1282458 2026-08-10T23:12:25Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302409 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Баймырҙин Ғәлимырҙа Әҙелмырҙа улы''' ([[1897 йыл]], [[Бөрйән районы]], [[Тимер (Бөрйән районы)|Тимер ауылы]] — [[1969 йыл]]) — [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, III дәрәжә [[Дан ордены|Дан]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары кавалеры<ref>https://veteran1945.jimdofree.com/вернулись/баймурзин-галимурза-адилмурзович/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625190727/https://veteran1945.jimdofree.com/%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C/%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD-%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%B0-%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/ |date=2022-06-25 }}</ref> == Биографияһы == Түбәндәге һылтанма буйынса уҡығыҙ<ref>https://fuji1972.jimdofree.com/биография-дедушки/{{Недоступная ссылка|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://vk.com/wall-199952354_428</ref><ref>https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18965656/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625032429/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie18965656/ |date=2022-06-25 }}</ref> == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943) * [[«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)|«Батырлыҡ өсөн» миҙалы]] (1944) * III дәрәжә Дан ордены (1944) * [[«Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы]] (1945) * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (1945) * [[«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы]] (1946) == Сығанаҡтар == {{Бурзянская энциклопедия|Баймурзин Галимурза Аделмурзович|страницы = 85}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} ma10x6q3pv7etm8bf2aqyhp8kse2e9j 0 187788 1302431 1254090 2026-08-11T10:52:10Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1302431 wikitext text/x-wiki {{Больница |Название = Бөрйән районы үҙәк дауаханаһы |Фото = |Ширина = |Подпись = |Расположение = [[Иҫке Собханғол]] |Подчинение = |Тип = |Форма = |Профиль = |Основано = [[1928 йыл]] |Прежние названия = |Должность управляющего = Баш табип |ФИО управляющего = |База = |Корпусов = |Отделений = |Участков = Байназар амбулаторияһы, 26 фельдшерлыҡ пункты |Сотрудники = 274 |Врачи = 38 (2022) |Медработники = 143 (2022) |Известные = |Население = |Коек = 52 |Обслужено = |Адрес = |Сайт = }} '''Бөрйән районы үҙәк дауаханаһы''' ({{lang-ru|Государственное бюджетное учреждение здравоохранения Республики Башкортостан «Бурзянская ЦРБ»}}, «Бөрйән районы үҙәк дауаханаһы» Башҡортостан Республикаһы дәүләт бюджет һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Бөрйән районы]] [[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]] ауылында урынлашҡан медицина учреждениеһы. == Тарихы == Район халҡына беренсел, амбулатор, стационар медицина ярҙамы күрһәтеү; ауырыуҙарҙы иҫкәртеү һәм кәметеү буйынса иҫкәртеү саралары, халыҡты диспансерлаштырыу, эпидемиологияға ҡаршы саралар үткәреү; сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау буйынса саралар ойоштороу, үткәреү һәм башҡа хеҙмәттәр менән шөғөлләнә. Дөйөм алғанда 70 төр медицина ярҙамы күрһәтә. Терапевт, паллиатив, акушер, педиатр бүлектәре, көндөҙгө һәм тәүлек әйләнәһе стационары эшләй. Район дауаханаһы составына поликлиника, [[Байназар амбулаторияһы]], 26 фельдшер-акушерлыҡ пункты һәм бер күсмә ФАП инә. 1927 йылда [[Иҫке Мөсәт]] ауылындағы фельдшерлыҡ пункты Иҫке Собханғол ауылына күсерелә һәм 1928 йылда уның базаһында 7 койка урынлыҡ дауахана асыла. 1932 йылдан район дауаханаһы тип атала башлай. Үҙәк район дауаханаһы эшмәкәрлегенә табиптар Н. Урмантаева, Г. Ҡарағужина, хирург Г. Н. Кацерик<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Кацерик Георгий Иванович|страница =266}}</ref>, хирург Р. Х. Вәлиуллин<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Валиуллин Рахимьян Хамматович|страница =144}}</ref>, психиатр Исхаҡов Н. С., гинеколог Ҡолдәүләтова Х. Х., педиатр Р. Ғ. Иҡсанова<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Ихсанова Резеда Гиматовна|страница =238}}</ref>, терапевт Л. З. Сәфәрғәлина<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Сафаргалина Ляля Зайнетдиновна|страница =464}}</ref>, һ.б., шәфҡәт туташы С. С. Баһауетдинова<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Багаутдинова Сайда Сайфетдиновна|страница =78}}</ref> ҙур өлөш индерә. == Хәтер == [[Файл:Мемориальная доска Валиуллину Рахимьяну Хамматовичу.jpg|thumb|Вәлиуллин Рәхимйән Хаммат улына мемориаль таҡтаташ]] Бөрйән үҙәк район дауаханаһында оҙаҡ йылдар эшләгән [[Вәлиуллин Рәхимйән Хаммат улы]]<ref>[https://бурзянская-црб.рф/73-otkrytie-memorialnykh-dosok-v-pamyat-vrachej-valiullina-r-kh-i-iskhakova-n-s.html Открытие мемориальных досок в память врачей Валиуллина Р. Х. и Исхакова Н. С.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230209030347/https://xn----7sbcc1asuwfgs7b7ge.xn--p1ai/73-otkrytie-memorialnykh-dosok-v-pamyat-vrachej-valiullina-r-kh-i-iskhakova-n-s.html |date=2023-02-09 }}</ref> һәм [[Исхаҡов Нәжип Сәхипзада улы]]<ref>[https://burzyan.bashkortostan.ru/presscenter/news/164136/ Состоялось открытие мемориальных досок Заслуженным врачам Башкирской АССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220301054921/https://burzyan.bashkortostan.ru/presscenter/news/164136/ |date=2022-03-01 }}</ref> иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ асыла һәм Бөрйән үҙәк район дауаханаһы алдындағы фасадта ҡуйыла. == Етәкселәре == {{колонки|2}} * А. И. Леонов (1927 йылдан) * Г. М. Лукьянов (1928 йылдан) * Р. А. Михайлицина (1930 йылдан) * Алиева (1940 йылдан) * Н. А. Астахова * П. И. Пушкарев * М. А. Царев (1956 йылдан) * [[Исхаҡов Нәжип Сәхипзада улы]] (1959 йылдан) * У. А. Ҡаһарманов<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Кагарманов Усман Абдулхакович|страница =252}}</ref> (1990 йылдан) * Ф. Ф. Мырҙағолов (1995 йылдан) * Д. Р. Вәлиуллин<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Валиуллин Даньяр Рахимьянович|страница =143}}</ref> (1999 йылдан) * [[Ғәбитов Наил Исмәғил улы]]<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Габитов Наиль Исмагилович|страница =161}}</ref> (2005 йылдан) * У. М. Хәбибуллин (2013 йылдан) * И. Ф. Фәтҡуллин<ref>{{Бурзянская энциклопедия|Фаткуллин Ильмир Фанилович|страница =532}}</ref> (2017 йылдан) {{колонки|конец}} == Табиптары == * [[Кацерик Георгий Иванович]] ([[12 май]] [[1934 йыл]] — [[26 декабрь]] [[2020 йыл]]) — табип, [[Башҡортостан]]да тыуып, [[рус теле]]ндә ижад иткән [[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Шиғриәт|шағир]], [[тәржемә]]се һәм [[Журналистика|журналист]]. 1986 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Степан Злобин исемендәге әҙәби премия]] (2007) һәм «[[Бельские просторы]]» журналы премияһы лауреаты * [[Ҡолдәүләтова Хәҙисә Хәлфетдин ҡыҙы]] ([[5 май]] [[1941 йыл]]), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны. 1960—2016 йылдарҙа Бөрйән районы үҙәк дауаханаһының табип-акушеры һәм гинекологы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1984), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1974), [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры, райондың почётлы гражданы * [[Сәфәрғәлина Ләлә Зәйнетдин ҡыҙы]] ([[15 апрель]] [[1940 йыл]]) — табип, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1995) * [[Әлибәкова Флүрә Мөҙәрис ҡыҙы]] ([[19 июль]] [[1959 йыл]]) — Бөрйән район үҙәк дауаханаһы педиатры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. == Һылтанмалар == * {{Бурзянская энциклопедия|Центральная районная больница|страница =555}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:Рәсәй дауаханалары]] [[Категория:Алфавит буйынса дауаханалар]] [[Категория:Бөрйән районы]] 88gwawvzsiq1opy2ieg8sgzswztzac1 0 199254 1302332 1278857 2026-08-10T12:40:05Z Bababashqort 34664 [[Special:Contributions/Телсе|Телсе]] эшләгән [[Special:Diff/1278857|1278857]] үҙгәртеүен кире алырға ([[User talk:Телсе|фекер алышыу]]) 1302332 wikitext text/x-wiki {{Язык|имя=Рушан теле|самоназвание={{IPA|rixū̊n ziv}}, {{IPA|риху̊н зив}}|страны=[[Тажикстан]], [[Афғанстан]]|регионы=[[Памир]], [[Бәдәхшән]]|число носителей=18 мең (1990)<ref>Shughni at Ethnologue (18th ed., 2015)</ref>|рейтинг=|вымер=|категория=[[Памир телдәре]]|классификация=[[Һинд-Аурупа телдәре]] : [[Һинд-Арий телдәре]] :: [[Иран телдәре]] ::: Көнсығыш Иран телдәре :::: Көнъяҡ-көнсығыш телдәре ::::: [[Памир телдәре]]|письмо=ғәҙәттә яҙыуһыҙ|статус=юҡҡа сығыу ҡурҡынысы бар}} '''Рушан теле''' — [[Памир телдәре|Памир]] теле, [[Бәдәхшән]]<nowiki/>дә йәшәй торған [[Рушандар|рушан]] халҡының теле. Памир телдәренең көнъяҡ тармағында булған [[Шуғнан теле|шуғнан]] теленә иң яҡын тел. Рушан теленең һөйләшеүселәре Пәнж йылғаһы менән [[Тажикстан]] һәм [[Афғанстан]] араһында айырылған булып ҡалалар. Тажикстандың [[Мөстәҡил Таулы Бәдәхшән өлкәһе]]<nowiki/>ндә лә, Афғанстандың [[Бәдәхшән өлкәһе]]<nowiki/>ндә лә бер Памир теленең булһа ла рәсми дәрәжәһе юҡ. == Ҡулланышы == Рушан теле, башҡа Памир телдәре һымаҡ, яҙыуҙа ҡулланылмай. Инжил тәржемәһе өсөн кирил һәм ғәрәп әлифбаһы нигеҙендә ике әлифба яһалған ине, әммә [[Памир халыҡтары|памири]]<nowiki/>ҙәрҙең был әлифбаларҙы ҡулланғандары юҡ. Бына ҡарамаҫтан, бөтә рушандар бала саҡтан уҡ үҙ телдәрендә генә һөйләшеп, мәктәпкә барғанда ғына илдәренең рәсми телдәрен өйрәнгән булалар. == Һүҙ байлығы == Рушан теленең һүҙҙәре күбеһенсә көнсығыш [[Иран телдәре]] менән уртаҡ булһа да, бер төркөм һүҙҙәре ялпы Көнсығыш Иран телдәре араһынан да, Памир телдәре араһынан да тик рушан теле менән һарыкүл телендә бар. {| class="wikitable" |+Иран телдәренән етеһенең сағыштырма йәдүәле<ref name="Khushruz">{{Китап|автор=Khushruz|часть=|ссылка часть=|заглавие=Outline of the Tajik language (塔吉克语简志/Tǎjíkèyǔ Jiǎnzhì)|оригинал=|ссылка=|викитека=|ответственный=|издание=|место=Beijing|издательство=Nationalities Publishing House|год=1985|volume=|pages=|allpages=|серия=|isbn=|тираж=}}</ref> ![[Башҡорт теле|Башҡортса]] ![[Фарсы теле|Фарсыса]] ![[Тажик теле|Тажикса]] ![[Шуғнан теле|Шуғнанса]] !Рушанса ![[Һарыкүл теле|Һарыкүлсә]] ![[Вахан теле|Ваханса]] ![[Пушту теле|Пуштуса]] !Әбеҫтәсә |- |ир бала |pesær (پسر) |pisar (писар) |{{Ipa|puts}} |{{Ipa|puc}} |{{Ipa|pɯts}} |{{Ipa|putr}} |{{Ipa|zoj}} (زوي) |putra |- |ут |{{Ipa|ɒtiʃ}} (اتش) |{{Ipa|otaʃ}} (оташ) |{{Ipa|joːts}} |{{Ipa|yuc}} |{{Ipa|juts}} |{{Ipa|rɯχniɡ}} |{{Ipa|wor}}, {{Ipa|or}}(اور) |âtar |- |һыу |ɒb (اب) |ob (об) |{{Ipa|xats}} |{{Ipa|xats}} |{{Ipa|xats}} |{{Ipa|jupk}} |{{Ipa|obə}}(ابہ) |aiwyô, ap |- |ҡул суғы |dæst (دست) |dast (даст) |{{Ipa|ðust}} |{{Ipa|ðost}} |{{Ipa|ðɯst}} |{{Ipa|ðast}} |{{Ipa|lɑs}}(لس) |zasta |- |аяҡ табаны |pɒ (پا) |po (по) |{{Ipa|poːð}} |{{Ipa|pu:ð}} |{{Ipa|peð}} |{{Ipa|puð}} |{{Ipa|pxa, pʂa}}(پښہ) | ? |- |теш |dændɒn (دندان) |dandon (дандон) |{{Ipa|ðinðʉn}} |{{Ipa|ðinðon}} |{{Ipa|ðanðun}} |{{Ipa|ðɯnðɯk}} |{{Ipa|ɣɑx, ɣɑʂ}}(غاښ) | ? |- |күҙ |{{Ipa|tʃæʃm}} (چشم) |{{Ipa|tʃaʃm}} (чашм) |{{Ipa|tsem}} |{{Ipa|cam}} |{{Ipa|tsem}} |{{Ipa|tʂəʐm}} |{{Ipa|stərɡa}}(سترګه) |chashman |- |ат |æsb (اسب) |asp (асп) |{{Ipa|voːrdʒ}} |{{Ipa|vurdʒ}} |{{Ipa|vurdʒ}} |{{Ipa|jaʃ}} |{{Ipa|âs}}(آس) |aspa |- |болот |æbr (ابر) |abr (абр) |{{Ipa|abri}} |{{Ipa|abr}} |{{Ipa|varm}} |{{Ipa|mur}} |{{Ipa|uriədz}}(اوريځ) | ? |- |бойҙай |gændom (گندم) |gandum (гандум) |{{Ipa|ʒindam}} |{{Ipa|ʒindam}} |{{Ipa|ʒandam}} |{{Ipa|ɣɯdim}} |{{Ipa|ɣanəm}}(غانم) | ? |- |ит |{{Ipa|ɡuʃt}} (گوشت) |{{Ipa|ɡuʃt}} (гушт) |{{Ipa|ɡuːxt}} |{{Ipa|ɡuːxt}} |{{Ipa|ɡɯxt}} |{{Ipa|ɡuʂt}} |{{Ipa|ɣwəxa, ɣwəʂa}}(غوښہ) | ? |- |күп |besjɒr (بسيار) |bisjor (бисёр) |{{Ipa|bisjoːr}} |{{Ipa|ghak,fana}} |{{Ipa|pɯr}} |{{Ipa|təqi}} |{{Ipa|ɖer, ziyât}}(ډېر، زيات) |paoiri, paoirîsh, pouru |- |бейек |bolænd (بلند) |baland (баланд) |{{Ipa|biland}} |{{Ipa|biland}} |{{Ipa|bɯland}} |{{Ipa|bɯland}} |{{Ipa|lwəɻ}}(لوښ) |berezô, berezañt |- |алыҫ |{{Ipa|dur}} (دور) |dur (дур) |{{Ipa|ðar}} |{{Ipa|ðar}} |{{Ipa|ðar}} |{{Ipa|ðir}} |{{Ipa|ləre}}(لره، لرې) |dûra, dûrât |- |яҡшы |{{Ipa|χub}} (خوب) |{{Ipa|χub}} (хуб) |{{Ipa|χub}} |{{Ipa|bashand}} |{{Ipa|tʃardʒ}} |{{Ipa|baf}} |{{Ipa|xə, ʂə}}(ښہ) |vohu |- |кесе |{{Ipa|kutʃik}} (كوچك)) |{{Ipa|χurd}} (хурд) |{{Ipa|dzul}} |{{Ipa|bucik}} |{{Ipa|dzɯl}} |{{Ipa|dzəqlai}} |{{Ipa|ləɡ, ləʐ}}(لېږ) | ? |- |һөйләү |goft (گفت) |guft (гуфт) |{{Ipa|lʉvd}} |{{Ipa|luvd}} |{{Ipa|levd}} |{{Ipa|xənak}} |{{Ipa|wajəl}}(ويل) |aoj-, mrû-, sangh- |- |ҡылыу |kærd (كرد) |kard (кард) |{{Ipa|tʃiːd}} |{{Ipa|tʃigo}} |{{Ipa|tʃeiɡ}} |{{Ipa|tsərak}} |{{Ipa|kawəl}}(کول) |kar- |- |күреү |did (ديد) |did (дид) |{{Ipa|wiːnt}} |{{Ipa|wuːnt}} |{{Ipa|wand}} |{{Ipa|winɡ}} |{{Ipa|lidəl}}(ليدل) |dî- |} == Әҙәбиәт == * И. И. Зарубин. Бартангские и рушанские тексты и словарь. М.-Л., 1937. * Payne, John, «Pamir languages» in ''Compendium Linguarum Iranicarum'', ed. Schmitt (1989), 417—4 == Иҫкәрмәләр == [[Категория:Тажикстан телдәре]] r8zxfi8sm2rfgmxyabu8udvb9q5ymqm 0 201393 1302430 1302215 2026-08-11T10:36:06Z Epìdosis 8065 1302430 wikitext text/x-wiki {{Карточка | имя = UTC+05:00 | название = UTC+05:00 | стиль_вверху = background-color: #FFFF00; color: #000000; font-size: 125%; | изображение = [[File:Timezones2025 UTC+5.jpg|300px]] | подпись = UTC+05:00 сәғәт бүлкәте донъя картаһында | метка1 = Хәреф коды | текст1 = [[Екатеринбург ваҡыты|YEKT]] | метка2 = UTC-нан тайпылыш | текст2 = +5 сәғәт | метка3 = Майҙаны | текст3 = 3,55 млн км² | метка4 = Халҡы | текст4 = ~270 млн кеше | метка5 = Был поястағы илдәр | текст5 = 9 ил:<br>{{Флагификация|Әзербайжан}}<br>{{Флагификация|Ҡаҙағстан}}<br>{{Флагификация|Мальдив Республикаһы}}<br>{{Флагификация|Пакистан}}<br>{{Флагификация|Рәсәй}}<br>{{Флагификация|Тажикстан}}<br>{{Флагификация|Төркмәнстан}}<br>{{Флагификация|Үзбәкстан}}<br>{{Флаг|Франция}} [[Францияның Көньяҡ һәм Арктик биләмәләре]] }} '''UTC+05:00''' — [[сәғәт бүлкәте]]. == Йыл дауамында == * {{Флагификация|Казахстан}} * {{Флагификация|Узбекистан}} ** {{Флагификация|Ҡарағалпаҡстан}} * {{Флагификация|Төркмәнстан}} * {{Флагификация|Тажикстан}} * {{Флагификация|Пакистан}} ** [[Файл:Flag of Gilgit Baltistan.svg|22x20px|border]] [[Гилгит-Балтистан]] ** [[Файл:Flag of Azad Kashmir.svg|22x20px|border]] [[Азат Кәшмир]] * {{Флагификация|Рәсәй}}: ** {{Флагификация|Башҡортостан}} ** {{Флагификация|Ҡурған өлкәһе}} ** {{Флагификация|Пермь крайы}} ** {{Флагификация|Свердловск өлкәһе}} ** {{Флагификация|Тюменская область}} ** {{Флагификация|Ханты-Манси автономиялы округы}} ** {{Флагификация|Ямал-Ненец автономиялы округы}} ** {{Флагификация|Силәбе өлкәһе}} ** {{Флагификация|Ырымбур өлкәһе}} * {{Флагификация|Мальдивы}} * {{Флагификация|Франция}} ([[Францияның Көньяҡ һәм Арктик биләмәләре]]: [[Амстердам (утрау, Инди океаны)|Амстердам утрауы]], [[Сен-Поль (утрау)|Сен-Поль]], [[Крозе утрауҙары]], [[Кергелен (архипелаг)|Кергелен архипелагы]]) * {{Флагификация|Австралия}} ([[Херд һәм Макдональд утрауҙары]]) == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == https://timeanddate.com [[Категория:Сәғәт бүлкәттәре]] 066b7vjvvrjo7f71kkozijmjm1cvsbv 10 201401 1302393 2026-08-10T21:32:18Z Frhdkazan 2112 Яңы бит: Zagedan Ridge, Zagedan Valley, Caucasus Mountains, Karachay-Cherkessia.jpg 1302393 wikitext text/x-wiki Zagedan Ridge, Zagedan Valley, Caucasus Mountains, Karachay-Cherkessia.jpg 4ltheqy7dr1uneyf2lsp9ex8jwqxyfm