Баҡалы (Баҡалы районы)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ba">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>bawiki</dbname>
    <base>https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Махсус</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Ҡатнашыусы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Ҡатнашыусы менән һөйләшеү</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Ҡалып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Ҡалып буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Белешмә</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Белешмә буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Проект</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Проект буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модуль буйынса фекерләшеү</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Баҡалы (Баҡалы районы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10342</id>
    <revision>
      <id>1303601</id>
      <parentid>1303395</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T16:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50216" sha1="i71fczq82tckzuhwpl6jm7z2qcqbblk" xml:space="preserve">{{НП+Россия
 | статус                   = ауыл
 | русское название         = Баҡалы
 | оригинальное название    = {{lang-ba|Баҡалы}}
 | герб                     = 
 | флаг                     = 
 | lat_deg                  = 55.176353
 | lon_deg                  = 53.802647
 | CoordAddon               = type:city_region:RU-BA
 | CoordScale               = 
 | регион                   = Башҡортостан
 | регион в таблице         = Башҡортостан
 | вид района               = муниципаль район
 | район                    = Баҡалы районы
 | район в таблице          = Бакалинский район{{!}}Бакалинский
 | вид поселения            = ауыл биләмәһе
 | поселение                = Баҡалы ауыл советы
 | поселение в таблице      = Бакалинский сельсовет (Бакалинский район){{!}}Бакалинский сельсовет
 | C в регион               = нет
 | внутреннее деление       = 
 | глава                    = Андреев Александр Георгиевич
 | дата основания           = 
 | первое упоминание        = XVIII быуат
 | прежние имена            = 
 | статус с                 = 1924 йыл
 | площадь                  = 
 | высота центра НП         = 
 | население                = {{ Население | Бакалы (Бакалинский район) | тс }}
 | год переписи             = {{ Население | Бакалы (Бакалинский район) | г }}
 | плотность                = 
 | агломерация              = 
 | национальный состав      =[[башҡорттар]], [[татарҙар]], [[урыҫтар]], [[керәшендәр]]
 | конфессиональный состав  =мосолман-сөнниҙәр, православтар 
 | этнохороним              = бакалинец, бакалинцы &lt;ref name=&quot;этнохороним&quot;&gt;{{Книга:Русские названия жителей: Словарь-справочник|39}}&lt;/ref&gt;
 | почтовый индекс          = 452650
 | телефонный код           = 34742
 | цифровой идентификатор   = 80207807001
 | категория в Commons      = 
 | сайт                     = 
}}

'''Баҡалы''' ({{lang-ru|Бакалы}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Баҡалы районы]]ндағы [[Татарҙар|татар]] ауылы. Баҡалы районының һәм ауыл советының административ үҙәге. [[2010 йыл]]дың [[14 октябрь|14 октябр]]енә халыҡ һаны 9568 кеше булған&lt;ref&gt;{{2010. Башҡортостан ауылдары}}&lt;/ref&gt;.
Почта индексы — 452650, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80207807001.

== Географик урыны һәм инфраструктураһы ==
Баҡалы ауылы — [[1930 йыл|(1930]]—[[1963 йыл]]дар һәм [[1964 йыл]]дан) [[Баҡалы районы]] һәм [[Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)|Баҡалы ауыл Советы]] үҙәге. [[Өфө]]нән төньяҡ-көнбайышҡа 175 километрҙа, [[Туймазы]] тимер юл станцияһынан төньяҡҡа 75 километрҙа, [[Бәләбәй]]-[[Николаевка (Борай районы)|Николаевка]]-[[Туймазы]]-Баҡалы һәм [[Кушнаренко]]—[[Саҡмағош]]—Баҡалы, Баҡалы—[[Үрге Йәркәй]] автомобиль юлында, [[Сөн]] йылғаһы буйында урынлашҡан.

[[2002 йыл]]ғы мәғлүмәттәр буйынса, [[башҡорттар]], [[урыҫтар]], [[татарҙар]] йәшәй.

Баҡалыла ике урта [[мәктәп]], шул иҫәптән 1-се һанлы Баҡалы урта мәктәбе, насар ишетеүсе балалар өсөн коррекцион мәктәп-интернаты бар, балалар сәнғәт мәктәбе, профессиональ лицей, 3 [[балалар баҡсаһы]], балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе (ДЮСШ), балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приют, үҙәк район дауаханаһы, 2 Мәҙәниәт йорто (4 художество үҙешмәкәр халыҡ коллективы), «Керәшен» милли-мәҙәни үҙәге, үҙәк һәм балалар китапханалары, музей, сиркәү, [[мәсет]] бар.

== Тарихы ==
[[XVII быуат]]та [[Ҡырғыҙ]], [[Биләр]] һ. б. улустарҙың [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] [[башҡорттар]]ы үҙ ерҙәрендә йәшәгән. Аҫаба башҡорттар [[игенселек]], [[малсылыҡ]] менән шөғөлләнгән. [[XVIII быуат]] башында, [[1736 йыл]]дан яңы суҡындырылған татар-керәшендәр күсеп килгән.

[[1730 йыл|1730]]-сы йылдар — төбәккә Кама аръяғы нығытмаларын төҙөү менән бәйле, урыҫтар килә. Аҫаба башҡорттар ерендә [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] һәм [[Нуғайбәк]] ҡәлғәләре һәм ҡатнаш милләтле ауылдар барлыҡҡа килә. Шул осорҙан урыҫ мәҙәниәте — крайҙағы рухи тормоштоң айырылғыһыҙ өлөшө. Бер үк ваҡытта Ырымбур сик һыҙығында хәрби хеҙмәт үтеүсе татар-керәшендәр урындағы мәҙәниәт үҫешендә мөһим роль уйай. Нуғайбәк-казактар һуңыраҡ, 1842 йылда, Силәбе өлкәһе территорияһына күсерелгән.

[[1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы|Крәҫтиәндәр һуғышы]] осоронда төбәктә В. И. Торнов һәм И. И. Ульянов етәкләгән баш күтәреүселәр менән генерал А. Л. Ларионов командалығындағы хөкүмәт ғәскәрҙәре араһында ҡаты һуғыштар барған. Баҡалы һәм [[Нуғайбәк]] ҡәлғәләре [[Башҡортостан]]дың көнбайышында мөһим стратегик пункт булған, шуның өсөн уларҙың һәр ваҡыт ҡаршы яҡтарҙың иғтибар үҙәгендә булыуы осраҡлы түгел.

[[1834 йыл]]да бында дәүләт һәм биләмә крәҫтиәндәре, [[Ырымбур казак ғәскәре]] [[казактар]]ы теркәлгән.

[[1865 йыл]]да 166 хужалыҡта 1001 кеше йәшәгән. [[Игенселек]], [[малсылыҡ]], [[умартасылыҡ]], тимерселек менән шөғөлләнгәндәр.

[[XVIII быуат|XVIII]] һәм [[XIX быуат]]тың беренсе яртыһында крайҙа [[баҡыр]] [[мәғдән]]е табылған, һәм ул Г. И. Осокиндың 
[[Үрге Троицкий (Баҡалы районы)|Үрге Троицк заводы]]н тәьмин иткән. Ул заманда край территорияһының 80%-н тәшкил иткән урманды (бигерәк тә поташный заводтарына сеймал сифатында) сәнәғәттә файҙаланыу ҙур ҡолас алған. [[XIX быуат]]тан уҡ [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] төбәктең төп мәҙәни һәм сауҙа-сәнәғәт үҙәге булған

[[XIX быуат]]тың уртаһынан [[Ҡазан]], [[Минзәлә]], [[Бәләбәй]] һәм [[Алабуға (ҡала)|Алабуға]] сауҙагәрҙәре эре сауҙа килешеүҙәре төҙөгән.

== Ауылдың XX быуаттағы үҫеше ==
[[1917 йыл]]ға тиклем Баҡалыла улус идаралығы, 2 училище, земство дауаханаһы, дарыухана, 20-нән ашыу кибет булған, баҙар һәм йәрминкәләр ойошторолған.

[[1906 йыл]]да 2 сиркәү, земство мәктәбе, сиркәү-мәхәллә мәктәбе, дарыуханаһы булған земство дауаханаһы, һыу тирмәне, 6 тимерлек, слесарь һәм ауырлыҡ үлсәү оҫтаханалары, 8 бакалея, 7 мануфактура, 2 тимерҙән эшләнгән әйберҙәр, 2 башлыҡ, һыра һәм 2 шарап кибете, икмәк запасы һаҡлау мөгәзәйе булған.

[[1918 йыл]]дың февралендә район сираттағы крәҫтиән һуғышы үҙәге була, Баҡалы ауылында «Ҡарағош» штабы урынлашҡан.

[[1917 йыл]]ғы [[Октябрь революцияһы]]на тиклем район [[Өфө губернаһы]]ның [[Бәләбәй өйәҙе]] составындағы улус була. [[1918 йыл|1918]]—[[1924 йыл]]дарҙа [[Баҡалы районы]] биләмәһенә 9 улус, шул иҫәптән [[Илеш]], [[Шаран]] улустары, ингән. Һуңынан [[1930 йыл]]ға тиклем Баҡалы биләмәһе [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-]]ның [[Бәләбәй кантоны]] Баҡалы улусы тип аталған.

[[Баҡалы районы]] [[1930 йыл |1930 йыл]]дың [[20 август|20 авгус]]ында [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] Бөтә Союз Үҙәк башҡарма комитеты Президиумы ҡарары менән ойошторола. [[1930 йыл|1930]]-сы йылдарҙа ҡул хеҙмәте күп була әле. Халыҡ тракторҙарға, полуторка машиналарға ғәжәпләнеп ҡараны, ләкин кешеләр, көстәрен йәлләмәй, хеҙмәт итте.

Тәүге клубтар, балалар баҡсалары һәм яслиҙар төҙөлә, [[радио]] барлыҡҡа килә.

[[1933 йыл]]да ауыл хужалығы өсөн кадрҙар әҙерләй башлайҙар. [[1923 йыл]]да [[Баҡалы районы]]нда тәүге коллектив хужалыҡ өлгөләре барлыҡҡа килә. Шул йылда Буғабаш ауыл советы биләмәһендә «Аң» һәм Кольцов исемендәге ике бәләкәй коммуна барлыҡҡа килә. [[1925 йыл]]да, берләшеп, «Фордзон» тракторын һатып алалар, ул МТС ойошторолғанға тиклем районда берҙән-бер трактор була. [[1930 йыл]]да 15 колхоз булған. [[1932 йыл]]дың яҙында МТС ойошторола. Ул сәсеү майҙаны 20 мең гектарҙан ашыу булған 30 колхозды берләштергән. [[1933 йыл]]да районда ударник-колхозсыларҙың I слёты була.

[[1941 йыл|1941]]—[[1945 йыл]]дарҙағы [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда баҡалылар әүҙем ҡатнаша. [[Баҡалы районы]] 16,5 мең самаһы улын фронтҡа оҙата, һәм 6 мең самаһы ир-егет яу яланында ятып ҡала. Уларҙың батырлығын наградалары дәлилләй. Тылда башлыса [[ҡатын-ҡыҙҙар]] һәм ҡарттар эшләгән.

Баҡалы ере алты Советтар Союзы Геройы бирҙе: [[Әһлетдинов Фәйзулла Хажи улы]], [[Карманов Афанасий Георгиевич]], [[Нурҡаев Талип Латип улы]], [[Петров Михаил Петрович]], [[Соколов Михаил Анисимович]], [[Утин Василий Ильич]].

[[Костин Яков Дмитриевич]], [[Туснолобов Степан Сергеевич]], [[Варфоломеев Василий Михайлович]], [[Зотов Виктор Никифорович]] [[Дан ордены]]ның тулы кавалерҙары булып ҡайта.

[[Икенсе донъя һуғышы]] йылдарында партизандар хәрәкәтен ойоштороусы һәм етәкләүсе, [[Чехословакия]] Геройы [[Мурзин Даян Баян улы |Даян Баян улы Мурзин]], [[Польша]]ның милли геройы Александр Васильевич Кузнецов кеүек кешкләр Баҡалы районын данланы.

Хәрби традицияларҙы йәштәр дауам итә. 300-ҙән ашыу яҡташыбыҙ [[Афғанстан]]да һәм [[Чечен Республикаһы]]нда хәрби бурысын үтәне. 11 егет башын һалды.

[[XX быуат]]тың 50-се йылдарында электр уты тоҡандырыла. Баҡалынан 5 саҡрым алыҫлыҡта [[Сөн]] йылғаһында һигеҙ колхоз көсө менән 105 КВт ҡеүәтле гидроэлектростанция төҙөлгән. Йорттарҙа ут барлыҡҡа килгән, шунан [[электр]]ҙы [[колхоз]] производствоһында файҙалана башлағандар. [[1962 йыл]]да территория үҙгәртеп ҡорола, территория [[Туймазы районы]] составына инә. [[1964 йыл]]да [[Баҡалы районы]] ҡайтанан тергеҙелә, [[1967 йыл]]да [[Баҡалы районы]]нан [[Шаран районы]] бүленеп сыға. [[1960 йыл|1960]]-сы йылдарҙа төҙөлөш комплексы әүҙем үҫешә башлай. Район үҙәгендә генә түгел, башҡа [[ауыл]]дарҙа ла типовой [[мәктәп]]тәр, балалар баҡсалары, төҙөкләндерелгән айырым [[йорт]]тар барлыҡҡа килгән. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа бер биш йыллыҡта ике биш йыллыҡ йөкләмәләре үтәлгән. Мәҫәлән, И. А. Селиванов етәкселегендәге «Совет» колхозы ҡошсолары В. Бикбов, Р. Саватеев, Е. Исавлина, Т. Измайлова әҙерләү пунктына план буйынса 1 450 000 урынына 2 млн 910 мең йомортҡа тапшырған.

Иң лайыҡлы хеҙмәтсәндәр [[республика |республика]], [[район]] исеменән съездарҙа сығыш яһаны, [[Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе]] (ВДНХ) наградалары алды. [[1970 йыл]]дың [[Август|авгус]]ында Баҡалыла [[Сөн]] йылғаһы аша күпер төҙөлә. Һуңғы егерме биш йылда районда ҙур темптар менән төҙөлөш алып барылған. Район үҙәгендә ике ҡатлы йорттар һәм биналар төҙөлдө. Мәҙәниәт һарайы асылды. Районда газ үткәрелә, юлдарға асфальт түшәлә, киң ҡоласлы шәхси торлаҡ төҙөлөшө йәйелдерелә. Билдәле игенселәр, малсылар, оҫталар һаны йылдан-йыл арта барған&lt;ref&gt; {{БЭ2013|80626}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.travellers.ru/city-bakaly-(bakalinskijj-rajjon)|title=Бакалы (Бакалинский район), население, экономика, история|publisher=www.travellers.ru|accessdate=2017-11-09}}&lt;/ref&gt;.

== Халыҡ һаны ==
'''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)'''
{| class=&quot;wikitable &quot; style=&quot;text-align:center&quot;
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө'''
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Бөтә халыҡ'''
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Ир-егеттәр'''
| style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Ҡатын-ҡыҙҙар'''
|-
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)||||||
|-
| 1906 ||1200||||
|-
| 1920 йыл 26 август||2400||||
|-
| 1926 йыл 17 декабрь||||||
|-
| 1939 йыл 17 ғинуар||4439||2120||2319
|-
| 1959 йыл 15 ғинуар||5079||2505||2574
|-
| 1970 йыл 15 ғинуар||6150||3080||3070
|-
| 1979 йыл 17 ғинуар||7903||4288||3615
|-
| 1989 йыл 12 ғинуар||8057||3771||4286
|-
| 2002 йыл 9 октябрь||9514||4491||5023
|-
| 2010 йыл 14 октябрь||9568||4541||5027
|-
|}
{{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}

== Бөйөк Ватан һуғышы батырҙары ==
;Алты Советтар Союзы Геройы:
* [[Әһлетдинов Фәйзулла Хажи улы]]
* [[Карманов Афанасий Георгиевич]]
* [[Нурҡаев Талип Латип улы]]
* [[Петров Михаил Петрович]]
* [[Соколов  Михаил Анисимович]]
* [[Утин Василий Ильич]]

;Дан орденының тулы кавалерҙары:
* [[Костин Яков Дмитриевич]]
* [[Туснолобов Степан Сергеевич]]
* [[Варфоломеев Василий Михайлович]]
* [[Зотов Виктор Никифорович]]

* [[Мурзин Даян Баян улы]] — '''Чехословакия геройы''', Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Чехословакияла партизан хәрәкәте ойоштороусыһы һәм етәксеһе булған.

* [[Кузнецов Александр Васильевич]] — '''Польшаның милли геройы'''&lt;ref&gt;[http://chel-portal.ru/encyclopedia/Kuznecov/t/9336 Национальный герой Польши Кузнецов Александр Васильевич]&lt;/ref&gt;.

== Билдәле кешеләре ==
* [[Антонова Нина Васильевна]] (2.12.1935) — [[украиндар|украин]] [[СССР|совет]] киноактёры, [[Киев]]тың А. Довженко исемендәге киностудияһында күп йылдар төрлө тематикалағы ике тиҫтә ярымға яҡын, шул иҫәптән ире режиссёр Анатолий Буковский ҡуйған фильмдарҙа уйнай. [[Украина ССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы (1980).
* [[Ғәлләмов Флүр Фәнәүи улы]] (1.12.1968), иҡтисадсы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының 4-се һәм 5-се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты, Башҡортостан Республикаһының Кредит һәм финанс ойошмалары ассоциацияһы Советы рәйесе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2011).
* [[Дьяков Владимир Анатольевич]] (14.06.1919—16.11.1995), ғалим-тарихсы. 1960—1995 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Славяноведение һәм балканистика институты ғилми хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (1966). [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры&lt;ref&gt;[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/5846-dyakov-vladimir-anatolevich Башҡорт энциклопедияһы — Дьяков Владимир Анатольевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421203446/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5846-dyakov-vladimir-anatolevich |date=2016-04-21 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Зотов Виктор Никифорович]] (25.05.1925—16.07.1996), педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, гвардия майоры (1953). Уҡсылар дивизияһының айырым миномёт полкы миномётсыһы. Дан ордендарының тулы кавалеры. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975).
* [[Костин Яков Дмитриевич]] (20.10.1917—20.09.1993) — Дан орденының тулы кавалеры. Ил һаҡсыһы булараҡ, 1938 йылда Хәсән күле янындағы совет-япон ҡораллы бәрелешендә һәм [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, миномётсы, кесе сержант&lt;ref&gt;[http://www.xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6885-kostin-yakov-dmitrievich Башҡорт энциклопедияһы — Костин Яков Дмитриевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421154100/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6885-kostin-yakov-dmitrievich |date=2016-04-21 }}{{V|08|10|2017}}&lt;/ref&gt;.
* [[Маҡулов Айрат Һәүбән улы]] (27.10.1934—28.07.2017), ғалим-иҡтисадсы. 1973 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, 1991—2002 йылдарҙа — эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (1990), профессор (1992). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1992)&lt;ref&gt;[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/9747-ma-ulov-ajrat-b-n-uly Башҡорт энциклопедияһы — Маҡулов Айрат Һәүбән улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191010182947/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/9747-ma-ulov-ajrat-b-n-uly&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{БЭ2013|80626}}&lt;/ref&gt;.
* [[Сәйетов Илдар Ширҡәт улы]] ([[25 ғинуар]] [[1957 йыл]] — [[14 октябрь]] [[2020 йыл]]) — театр һәм кино актёры. 1983—2020 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған (2008) һәм  [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ (2002) артисы.  [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2019).

== Хәтер ==
Биш меңдән ашыу кеше орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән. Бөгөн яугирҙәр иҫтәлегенә Баҡалының иң матур урамдары уларҙың исемдәре менән атала. Тыуған ил азатлығы һәм бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыштарҙа һәләк булған баҡалылар хөрмәтенә район үҙәге Баҡалыла һәм башҡа ауылдарҙа обелисктар һәм һәйкәлдәр ҡалҡып сыҡты.

== Иҫтәлекле урындары ==
Баҡалы ауылы эргәһендәге Маты йылғаһы тамағындағы Ҡарағай урмандары — тәбиғәт һәйкәле.

== Рәүиз мәғлүмәттәре ==

=== 1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары ===
* [https://basharchive.ru/census/1917/10980/ Материалы поземельной переписи 1917 года по: д. Бакалы, Белебеевский уезд, Бакалинская волость; фонд , опись , дело] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Баҡалы районы]]

== Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}}
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}}
* Бакалинская земля: история и люди. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2010. — 320 с.: ил.(урыҫ.)

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|80626}}
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/1832-ba-aly-auyl-ba-aly-r-ny-ge|автор=Ғафаров Ғ. Ә.}}
{{Навигация1
|Портал       = Башҡортостан ауылдары
|Викисловарь  = 
|Викиучебник  = 
|Викицитатник = 
|Викитека     = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.)
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = Башҡортостан ауылдары
}}

{{Bakal-stub}}
{{Баҡалы районы ауылдары}}

[[Категория:Баҡалы районы ауылдары]]
[[Категория:Башҡортостан район үҙәктәре]]
[[Категория:Сөн буйындағы тораҡ пункттар]]</text>
      <sha1>i71fczq82tckzuhwpl6jm7z2qcqbblk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нуриев Рудольф Хәмит улы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15382</id>
    <revision>
      <id>1303557</id>
      <parentid>1299858</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15340" sha1="dwgn8kc07cr3yyo869j8u8k0n1t59c0" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Нуриев Рудольф Хәмит улы''' ([[17 март]] [[1938 йыл]] — [[6 ғинуар]] [[1993 йыл]]) — [[СССР]], [[Бөйөк Британия]] һәм [[Франция]] сәхнәләрендә сығыш яһап, бөтә [[Ер|донъяға]] танылған [[башҡорттар|башҡорт]] балет артисы, балетмейстер.

== Биографияһы ==
Рудольф Хәмит улы Нуриев 1938 йылдың 17 мартында тыуған.

== Хәтер ==
* 2021 йылдың ғинуарында Рудольф Нуриев исеме Башҡорт опера һәм балет театрының балет труппаһына бирелде&lt;ref&gt;[https://www.bashinform.ru/bash/1548319/ Башҡорт опера һәм балет театрының балет труппаһына Рудольф Нуриевтың исеме бирелде. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2021 йыл, 20 ғинуар]{{V|20|01|2021}}&lt;/ref&gt;.
* Рудольф Нуриевҡа һәйкәл Башҡорт опера һәм балет театры янындағы аллеяға ҡуйыла. Уның авторҙары — скульптор Владимир Лобанов һәм архитектор Леонид Дубинский&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/bash/1274818/ Өфөлә урындағы скульпторҙар эшләгән Рудольф Нуриев һәйкәлен опера театры янында ҡуялар. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2019 йыл, 18 февраль]{{V|19|02|2019}}&lt;/ref&gt;. 
* 2018 йылдың 7 ноябрендә Ҡазандың Муса Йәлил исемендәге опера һәм балет театры эргәһендәге скверҙа күренекле бейеүсе һәм балетмейстер Рудольф Нуриевҡа һәйкәл асылды&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/bash/1235454/ Ҡазанда Рудольф Нуриевҡа һәйкәл астылар. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 8 ноябрь]{{V|09|11|2018}}&lt;/ref&gt;.
* Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөләге хореография колледжы Рудольф Нуриев исемен йөрөтә.
* Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры бинаһында 1993 йылдың мартында «Был сәхнәлә 1953-55 йылдарҙа ХХ быуаттың күренекле бейеүсеһе Рудольф Нуреев үҙенең ижади юлын башланы» тигән һүҙҙәр яҙылған таҡтаташ асылды.
* [http://www.bashinform.ru/bash/602149/Өфөлә Рудольф Нуриев тураһында «Визит» фильмының презентацияһы үтте]
* [[Мәскәү]]ҙә, Башҡортостандың Рәсәй Президенты ҡарамағындағы тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә «Рудольф Нуриев. Хыялындағы утрау» тулы метражлы документаль фильмының презентацияһы уҙҙы. Картинала 20 быуаттың бөйөк бейеүсеһе һәм хореографы Рудольф Нуриевтың Төркиә менән бәйле тормошо хаҡында бәйән ителә. Кино белгестәре һәм тәнҡитселәре гильдияһы премияһының махсус бүләгенә лайыҡ булған фильмды күрһәтеүҙә уның авторҙары — ҡуйыусы-режиссёр Евгения Тирдатова, монтажлау режиссёры Борис Мнухин, продюсерҙарҙың береһе Константин Серебряков ҡатнашты&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/bash/974983/ Мәскәүҙә «Рудольф Нуриев. Хыялындағы утрау» фильмының презентацияһы үтте. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2017, 22 март]{{V|22|03|2017}}&lt;/ref&gt;.
* 2018 йылдың 17 мартында «Рәсәй-Мәҙәниәт» телеканалы бөйөк бейеүсенең 80 йыллығына «Рудольф Нуриев. Танец к свободе» фильмын күрһәтә&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/bash/1129306/ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 16 март]{{V|17|03|2018}}&lt;/ref&gt;.

== Сәхнәләге ролдәре ==
{{Кол|2}}
* «Лебединое озеро» — принц Зигфрид, Ротбарт
* «Щелкунчик» — Дроссельмейер, Принц
* «Спящая красавица» — Синяя птица, принц Флоримунд (Дезире)
* «Маргарита и Арман» — Арман
* «Баядерка» — Солор
* «Раймонда» — соло в па-де-катр, Жан де Бриен
* «Жизель» — Альберт
* «Дон Кихот» — Базиль
* «Корсар» — раб
* «Ромео и Джульетта» — Ромео, Меркуцио
* «Сильфида» — Джеймс
* «Петрушка» — Петрушка
* «Видение Розы» — Видение розы
* «Шехеразада» — Золотой раб
* «Послеполуденный отдых фавна» — Фавн
* «Аполлон Мусагет» — Аполлон
* «Юноша и смерть» — Юноша
* «Блудный сын»
* «Федра»
* «Потерянный рай»
* «Сильфиды» — Юноша
* «Гамлет» — Гамлет
* «Золушка» — Продюсер
* «Интермедия»
* «Лунный Пьеро» — Пьеро
* «Люцифер» — Люцифер
* «Идиот» — князь Мышкин
* «Ореол»
* «Песни странствующего подмастерья»
* «Весна священная»
* «Павана мавра» — Отелло
* «Темный дом»
* «Урок»
* «Ночное путешествие» — Эдип
* «Алая буква» — преподобный Димсдейл
{{конец кол}}

== Фильмография ==
* [[1972]] — «Я — танцовщик» / ''I Am a Dancer''
* [[1977]] — «Маппет-шоу»
* [[1977]] — «Валентино» / ''Valentino''
* [[1983]] — «На виду» / ''Exposed''

=== Документаль фильмдар ===
* [[2015]] - «Рудольф Нуреев. Остров его мечты». Реж. Евгений Тирдатов.&lt;ref&gt;[https://ria.ru/culture/20161207/1483040106.html Сетевое издание «РИА Новости» Премьеры недели: триллер от Тома Форда и документалка про Нуреева]{{ref-ru}}{{V|08|12|2016}}&lt;/ref&gt;

== Постановкалар ==
* 1964 — «Раймонда»
* 1964 — «Лебединое озеро»
* 1966 — «Дон Кихот»
* 1966 — «Спящая красавица»
* 1966 — «Танкред»
* 1967 — «Щелкунчик»
* 1977 — «Ромео и Джульетта»
* 1979 — «Манфред»
* 1982 — «Буря»
* 1985 — Washington Square
* 1986 — Сюита Баха
* 1988 — «Золушка»
* 1992 — «Баядерка»

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
{{Hider|title = ''Әҙәбиәт''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* {{книга
|автор = Ариан Дольфюс.
|заглавие = Непокоренный Нуреев
|место = М.
|издательство =Рипол Классик
|год = 2009
|isbn = 978-5-386-01820-7
}}
* {{книга
|автор = Ариан Дольфюс.
|заглавие = Рудольф Нуреев. Неистовый гений
|ссылка=https://www.litmir.co/br/?b=225103
|место = М.
|издательство =Рипол Классик
|год = 2014
|isbn = 978-5-386-07281-0
}}
* {{книга
|автор = Баганова М.
|заглавие = Рудольф Нуриев
|место = М.
|издательство =АСТ
|год = 2014
|страниц = 288
|isbn = 
}}
* {{книга|автор = Красовская В.|часть = Рудольф Нуреев|заглавие = Профили танца|оригинал = |ссылка = http://www.ozon.ru/context/detail/id/7380712/|ответственный = |издание = |место = СПб.|издательство = Академия Русского балета им. А.Я. Вагановой|год = 1999|том = |страницы = 297—299|страниц = 400|серия = Труды Академии Русского балета имени А. Я. Вагановой|isbn = 5-93010-001-2|тираж = 2000}}
* ''Колум Маккэнн''. Танцовщик
* {{книга
|автор = Надеждин Н. Я.
|заглавие = Рудольф Нуриев
|место = М.
|издательство =Мир энциклопедий Аванта+, Астрель
|год = 2007
|страниц = 224
|серия = «Секрет успеха»
|тираж = 3000
|isbn = 978-5-98986-448-5, 978-5-271-31857-3
}}
* {{книга
|автор =[[Розита Соку]].
|заглавие = Nureyev
|место = Athens
|издательство =
|год = 1982
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = [[Розита Соку]].
|заглавие = Nureyev — as I knew him
|место = Athens
|издательство 
|год = 2003
|isbn = 960-382-503-4
}}

* {{книга
|автор = Ролан Пети.
|заглавие = Тан лие с Нуриевым
|место = Нижний Новгород
|издательство =Деком
|год = 2007
|isbn = 978-5-89533-187-3
}}
* {{книга
|автор = Руди ван Данциг.
|заглавие = Вспоминая Нуреева. След кометы / Пер. с нидерл. И. Михайловой
|оригинал = 
|место = СПб.
|издательство = Геликон Плюс
|год = 2012
|страниц = 368
|isbn = 978-5-93682-809-6
}}
* {{книга
|автор = 
|заглавие = Рудольф Нуреев. Три года на кировской сцене: Воспоминания современников
|место = СПб.
|издательство =Пушкинский фонд
|год = 1995
|страниц = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = 
|заглавие = Рудольф Нуреев. Автобиография
|место = М.
|издательство =Волшебная флейта
|год = 1998
|страниц = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = 
|заглавие = Рудольф Нуреев. Фотоальбом // Сост. Т. И. Закржевская
|место = СПб.
|издательство =КультИнформПресс
|год = 1998
|страниц = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Рюнтю Юри Мэттью.
|заглавие = Руди Нуреев без макияжа
|место = М.
|издательство = Новости
|год = 1995
|isbn = 5-7020-0981-9
}}
* {{книга
|автор = Синенко С. Г.
|заглавие = Рудольф Нуреев: Истоки творчества, превратности судьбы
|место = Уфа
|издательство = Китап
|год = 2008
|страниц = 192
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Стюарт Отис.
|заглавие = Рудольф Нуриев: Вечное движение
|оригинал = Perpetual motion: the public and private lives of Rudolf Nureyev
|место = Смоленск
|издательство = Русич
|год = 1999
|страниц = 371
|серия = «Человек — Легенда»
|isbn = 5-88590-870-2
}}
* {{книга
|автор = Keith Money.
|заглавие = Fonteyn &amp; Nureyev: The Great Years
|место = London
|издательство =Harvill
|год = 1994
|страниц = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Солуэй Д.
|заглавие = Рудольф Нуреев на сцене и в жизни. Превратности судьбы // Пер. с англ. Е. В. Нетесовой, П. В. Рубцова
|место = М.
|издательство =Центрполиграф
|год = 2001
|страниц = 591
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Майер-Стабль Б.
|заглавие = Рудольф Нуреев
|место = М.
|издательство =Эксмо
|год = 2004
|страниц = 329
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Klaus Geitel.
|заглавие = Rudolf Nurejew
|место = 
|издательство =Rembrandt Verlag
|год = 1967
|страниц = 
|isbn = 
}}
}}

== Һылтанмалар ==
{{commonscat|Rudolf Nureyev}}
* {{БЭ2013|88128|Нуриев Рудольф Хәмит улы|автор=Хәбирова Р. Н.}}
* [http://www.chaskor.ru/article/zolotoj_klyuchik_rudolfa_nurieva_17946 Золотой ключик Рудольфа Нуриева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110619091611/http://www.chaskor.ru/article/zolotoj_klyuchik_rudolfa_nurieva_17946 |date=2011-06-19 }}
* [https://web.archive.org/web/20120412164342/http://mynureyev.narod.ru/1.htm Автобиография. Рудольф Нуриев]
* [http://www.nureyev.org Official website of the Rudolf Nureyev Foundation]
* [http://community.livejournal.com/r_nureyev/ «Рудольф Нуреев. В поисках Рудольфа…» Информационное сообщество в Живом Журнале посвящённое Рудольфу Нурееву]
* [http://www.imdb.com/name/nm0638159/ Рудольф Нуреев. Сайт «Internet Movie Database». ({{lang-en|}})]
* [http://www.peoples.ru/art/theatre/ballet/noureev/ Рудольф Нуреев на страницах Peoples.ru]
* [http://www.youtube.com/watch?v=17Ak4MGYMvw Видеозапись выступления Рудольфа Нуреева]
* [http://www.rudolfnureyev.org/reminiscences/mario_bua.html Воспоминания Марио Буа о Нурееве] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090509082842/http://www.rudolfnureyev.org/reminiscences/mario_bua.html |date=2009-05-09 }}
* [http://www.terpsyhora.ru/archiv/2008/st3.htm Воспоминания о Нуриеве] Аллы Осипенко
* [http://www.litsovet.ru/index.php/material.read?material_id=185498 Неистовый прыжок к свободе. Памяти Рудольфа Нуриева]
* [http://www.kazan-opera.ru/festivals/129/ Международный фестиваль классического балета им. Рудольфа Нуриева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206075131/http://www.kazan-opera.ru/festivals/129/ |date=2012-02-06 }}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>dwgn8kc07cr3yyo869j8u8k0n1t59c0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303590</id>
      <parentid>1303557</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1299858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15902" sha1="sia7taumfptchivovgtw7744dy6reka" xml:space="preserve">{{фамилиялаш|Нуриев}}
{{Ук}}
'''Нуриев Рудольф Хәмит улы''' ([[17 март]] [[1938 йыл]] — [[6 ғинуар]] [[1993 йыл]]) — [[СССР]], [[Бөйөк Британия]] һәм [[Франция]] сәхнәләрендә сығыш яһап, бөтә [[Ер|донъяға]] танылған [[башҡорттар|башҡорт]] балет артисы, балетмейстер.

== Биографияһы ==
Рудольф Хәмит улы Нуриев 1938 йылдың 17 мартында тыуған.

== Хәтер ==
* 2021 йылдың ғинуарында Рудольф Нуриев исеме Башҡорт опера һәм балет театрының балет труппаһына бирелде&lt;ref&gt;[https://www.bashinform.ru/bash/1548319/ Башҡорт опера һәм балет театрының балет труппаһына Рудольф Нуриевтың исеме бирелде. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2021 йыл, 20 ғинуар]{{V|20|01|2021}}&lt;/ref&gt;.
* Рудольф Нуриевҡа һәйкәл Башҡорт опера һәм балет театры янындағы аллеяға ҡуйыла. Уның авторҙары — скульптор Владимир Лобанов һәм архитектор Леонид Дубинский&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/bash/1274818/ Өфөлә урындағы скульпторҙар эшләгән Рудольф Нуриев һәйкәлен опера театры янында ҡуялар. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2019 йыл, 18 февраль]{{V|19|02|2019}}&lt;/ref&gt;. 
* 2018 йылдың 7 ноябрендә Ҡазандың Муса Йәлил исемендәге опера һәм балет театры эргәһендәге скверҙа күренекле бейеүсе һәм балетмейстер Рудольф Нуриевҡа һәйкәл асылды&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/bash/1235454/ Ҡазанда Рудольф Нуриевҡа һәйкәл астылар. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 8 ноябрь]{{V|09|11|2018}}&lt;/ref&gt;.
* Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөләге хореография колледжы Рудольф Нуриев исемен йөрөтә.
* Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры бинаһында 1993 йылдың мартында «Был сәхнәлә 1953-55 йылдарҙа ХХ быуаттың күренекле бейеүсеһе Рудольф Нуреев үҙенең ижади юлын башланы» тигән һүҙҙәр яҙылған таҡтаташ асылды.
* [http://www.bashinform.ru/bash/602149/Өфөлә Рудольф Нуриев тураһында «Визит» фильмының презентацияһы үтте]
* [[Мәскәү]]ҙә, Башҡортостандың Рәсәй Президенты ҡарамағындағы тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә «Рудольф Нуриев. Хыялындағы утрау» тулы метражлы документаль фильмының презентацияһы уҙҙы. Картинала 20 быуаттың бөйөк бейеүсеһе һәм хореографы Рудольф Нуриевтың Төркиә менән бәйле тормошо хаҡында бәйән ителә. Кино белгестәре һәм тәнҡитселәре гильдияһы премияһының махсус бүләгенә лайыҡ булған фильмды күрһәтеүҙә уның авторҙары — ҡуйыусы-режиссёр Евгения Тирдатова, монтажлау режиссёры Борис Мнухин, продюсерҙарҙың береһе Константин Серебряков ҡатнашты&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/bash/974983/ Мәскәүҙә «Рудольф Нуриев. Хыялындағы утрау» фильмының презентацияһы үтте. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2017, 22 март]{{V|22|03|2017}}&lt;/ref&gt;.
* 2018 йылдың 17 мартында «Рәсәй-Мәҙәниәт» телеканалы бөйөк бейеүсенең 80 йыллығына «Рудольф Нуриев. Танец к свободе» фильмын күрһәтә&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/bash/1129306/ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 16 март]{{V|17|03|2018}}&lt;/ref&gt;.

== Сәхнәләге ролдәре ==
{{Кол|2}}
* «Лебединое озеро» — принц Зигфрид, Ротбарт
* «Щелкунчик» — Дроссельмейер, Принц
* «Спящая красавица» — Синяя птица, принц Флоримунд (Дезире)
* «Маргарита и Арман» — Арман
* «Баядерка» — Солор
* «Раймонда» — соло в па-де-катр, Жан де Бриен
* «Жизель» — Альберт
* «Дон Кихот» — Базиль
* «Корсар» — раб
* «Ромео и Джульетта» — Ромео, Меркуцио
* «Сильфида» — Джеймс
* «Петрушка» — Петрушка
* «Видение Розы» — Видение розы
* «Шехеразада» — Золотой раб
* «Послеполуденный отдых фавна» — Фавн
* «Аполлон Мусагет» — Аполлон
* «Юноша и смерть» — Юноша
* «Блудный сын»
* «Федра»
* «Потерянный рай»
* «Сильфиды» — Юноша
* «Гамлет» — Гамлет
* «Золушка» — Продюсер
* «Интермедия»
* «Лунный Пьеро» — Пьеро
* «Люцифер» — Люцифер
* «Идиот» — князь Мышкин
* «Ореол»
* «Песни странствующего подмастерья»
* «Весна священная»
* «Павана мавра» — Отелло
* «Темный дом»
* «Урок»
* «Ночное путешествие» — Эдип
* «Алая буква» — преподобный Димсдейл
{{конец кол}}

== Фильмография ==
* [[1972]] — «Я — танцовщик» / ''I Am a Dancer''
* [[1977]] — «Маппет-шоу»
* [[1977]] — «Валентино» / ''Valentino''
* [[1983]] — «На виду» / ''Exposed''

=== Документаль фильмдар ===
* [[2015]] - «Рудольф Нуреев. Остров его мечты». Реж. Евгений Тирдатов.&lt;ref&gt;[https://ria.ru/culture/20161207/1483040106.html Сетевое издание «РИА Новости» Премьеры недели: триллер от Тома Форда и документалка про Нуреева]{{ref-ru}}{{V|08|12|2016}}&lt;/ref&gt;

== Постановкалар ==
* 1964 — «Раймонда»
* 1964 — «Лебединое озеро»
* 1966 — «Дон Кихот»
* 1966 — «Спящая красавица»
* 1966 — «Танкред»
* 1967 — «Щелкунчик»
* 1977 — «Ромео и Джульетта»
* 1979 — «Манфред»
* 1982 — «Буря»
* 1985 — Washington Square
* 1986 — Сюита Баха
* 1988 — «Золушка»
* 1992 — «Баядерка»

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
{{Hider|title = ''Әҙәбиәт''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* {{книга
|автор = Ариан Дольфюс.
|заглавие = Непокоренный Нуреев
|место = М.
|издательство =Рипол Классик
|год = 2009
|isbn = 978-5-386-01820-7
}}
* {{книга
|автор = Ариан Дольфюс.
|заглавие = Рудольф Нуреев. Неистовый гений
|ссылка=https://www.litmir.co/br/?b=225103
|место = М.
|издательство =Рипол Классик
|год = 2014
|isbn = 978-5-386-07281-0
}}
* {{книга
|автор = Баганова М.
|заглавие = Рудольф Нуриев
|место = М.
|издательство =АСТ
|год = 2014
|страниц = 288
|isbn = 
}}
* {{книга|автор = Красовская В.|часть = Рудольф Нуреев|заглавие = Профили танца|оригинал = |ссылка = http://www.ozon.ru/context/detail/id/7380712/|ответственный = |издание = |место = СПб.|издательство = Академия Русского балета им. А.Я. Вагановой|год = 1999|том = |страницы = 297—299|страниц = 400|серия = Труды Академии Русского балета имени А. Я. Вагановой|isbn = 5-93010-001-2|тираж = 2000}}
* ''Колум Маккэнн''. Танцовщик
* {{книга
|автор = Надеждин Н. Я.
|заглавие = Рудольф Нуриев
|место = М.
|издательство =Мир энциклопедий Аванта+, Астрель
|год = 2007
|страниц = 224
|серия = «Секрет успеха»
|тираж = 3000
|isbn = 978-5-98986-448-5, 978-5-271-31857-3
}}
* {{книга
|автор =[[Розита Соку]].
|заглавие = Nureyev
|место = Athens
|издательство =
|год = 1982
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = [[Розита Соку]].
|заглавие = Nureyev — as I knew him
|место = Athens
|издательство 
|год = 2003
|isbn = 960-382-503-4
}}

* {{книга
|автор = Ролан Пети.
|заглавие = Тан лие с Нуриевым
|место = Нижний Новгород
|издательство =Деком
|год = 2007
|isbn = 978-5-89533-187-3
}}
* {{книга
|автор = Руди ван Данциг.
|заглавие = Вспоминая Нуреева. След кометы / Пер. с нидерл. И. Михайловой
|оригинал = 
|место = СПб.
|издательство = Геликон Плюс
|год = 2012
|страниц = 368
|isbn = 978-5-93682-809-6
}}
* {{книга
|автор = 
|заглавие = Рудольф Нуреев. Три года на кировской сцене: Воспоминания современников
|место = СПб.
|издательство =Пушкинский фонд
|год = 1995
|страниц = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = 
|заглавие = Рудольф Нуреев. Автобиография
|место = М.
|издательство =Волшебная флейта
|год = 1998
|страниц = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = 
|заглавие = Рудольф Нуреев. Фотоальбом // Сост. Т. И. Закржевская
|место = СПб.
|издательство =КультИнформПресс
|год = 1998
|страниц = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Рюнтю Юри Мэттью.
|заглавие = Руди Нуреев без макияжа
|место = М.
|издательство = Новости
|год = 1995
|isbn = 5-7020-0981-9
}}
* {{книга
|автор = Синенко С. Г.
|заглавие = Рудольф Нуреев: Истоки творчества, превратности судьбы
|место = Уфа
|издательство = Китап
|год = 2008
|страниц = 192
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Стюарт Отис.
|заглавие = Рудольф Нуриев: Вечное движение
|оригинал = Perpetual motion: the public and private lives of Rudolf Nureyev
|место = Смоленск
|издательство = Русич
|год = 1999
|страниц = 371
|серия = «Человек — Легенда»
|isbn = 5-88590-870-2
}}
* {{книга
|автор = Keith Money.
|заглавие = Fonteyn &amp; Nureyev: The Great Years
|место = London
|издательство =Harvill
|год = 1994
|страниц = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Солуэй Д.
|заглавие = Рудольф Нуреев на сцене и в жизни. Превратности судьбы // Пер. с англ. Е. В. Нетесовой, П. В. Рубцова
|место = М.
|издательство =Центрполиграф
|год = 2001
|страниц = 591
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Майер-Стабль Б.
|заглавие = Рудольф Нуреев
|место = М.
|издательство =Эксмо
|год = 2004
|страниц = 329
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Klaus Geitel.
|заглавие = Rudolf Nurejew
|место = 
|издательство =Rembrandt Verlag
|год = 1967
|страниц = 
|isbn = 
}}
}}

== Һылтанмалар ==
{{commonscat|Rudolf Nureyev}}
* {{БЭ2013|88128|Нуриев Рудольф Хәмит улы|автор=Хәбирова Р. Н.}}
* [http://www.chaskor.ru/article/zolotoj_klyuchik_rudolfa_nurieva_17946 Золотой ключик Рудольфа Нуриева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110619091611/http://www.chaskor.ru/article/zolotoj_klyuchik_rudolfa_nurieva_17946 |date=2011-06-19 }}
* [https://web.archive.org/web/20120412164342/http://mynureyev.narod.ru/1.htm Автобиография. Рудольф Нуриев]
* [http://www.nureyev.org Official website of the Rudolf Nureyev Foundation]
* [http://community.livejournal.com/r_nureyev/ «Рудольф Нуреев. В поисках Рудольфа…» Информационное сообщество в Живом Журнале посвящённое Рудольфу Нурееву]
* [http://www.imdb.com/name/nm0638159/ Рудольф Нуреев. Сайт «Internet Movie Database». ({{lang-en|}})]
* [http://www.peoples.ru/art/theatre/ballet/noureev/ Рудольф Нуреев на страницах Peoples.ru]
* [http://www.youtube.com/watch?v=17Ak4MGYMvw Видеозапись выступления Рудольфа Нуреева]
* [http://www.rudolfnureyev.org/reminiscences/mario_bua.html Воспоминания Марио Буа о Нурееве] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090509082842/http://www.rudolfnureyev.org/reminiscences/mario_bua.html |date=2009-05-09 }}
* [http://www.terpsyhora.ru/archiv/2008/st3.htm Воспоминания о Нуриеве] Аллы Осипенко
* [http://www.litsovet.ru/index.php/material.read?material_id=185498 Неистовый прыжок к свободе. Памяти Рудольфа Нуриева]
* [http://www.kazan-opera.ru/festivals/129/ Международный фестиваль классического балета им. Рудольфа Нуриева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206075131/http://www.kazan-opera.ru/festivals/129/ |date=2012-02-06 }}

[[Категория:Алфавит буйынса балет артистары]]
[[Категория:Алфавит буйынса балетмейстерҙар]]
[[Категория:СССР балет артистары]]
[[Категория:Бөйөк Британия балет артистары]]
[[Категория:Франция балет артистары]]
[[Категория:Шәхестәр:Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]</text>
      <sha1>sia7taumfptchivovgtw7744dy6reka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26216</id>
    <revision>
      <id>1303544</id>
      <parentid>1069073</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="2iex45psn2mt5v3wd5mpzmybdxoer25" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
[[Файл:Marcha-buenos-aires-gay2.jpg|thumb|right|260px|]]
'''Гей''' ([[Инглиз теле|ингл]]. ''gay'') – инглиз сифаты, тәүләй «ҡайғыһыҙ», «шат, күңелле», «күренекле» һүҙҙәрен аңлатҡан. Шулайҙа әлеге заман инглиз телендә (1960 – 1970-се йылдарҙан) был һүҙ, бер енесле сексуаль ориентацияны – [[гомосексуальность]]ты аңлата, сифат һәм исем кеүек ҡулланыла.

Йәмғиәттең гомосексуальностьты үҙ итеү проблемаһы өҫтөндә эшләүсе рәсәй ғалимы И. С. Кондың «Күк төҫөндәге мөхәббәт» китабында бына нимә тип яҙылған: «Гей» – ир-егетте яратҡан, ир-егеткенә түгел, үҙенсәлекле үҙаңын йөрөтөүсе, айырым субкультура ағзаһы, йәмәғәт һәм ойошма, үҙенең гражданлыҡ хоҡуҡтарына ирешеүсе һ. б.&lt;ref&gt;http://www.lib.ru/PSIH/KON/blove.txt{{Недоступная ссылка|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Төшөрмәләр ==
{{reflist}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>2iex45psn2mt5v3wd5mpzmybdxoer25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303579</id>
      <parentid>1303544</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1069073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1380" sha1="j4fkq815992jqrpug2vx3u8rh2k0mb3" xml:space="preserve">[[Файл:Marcha-buenos-aires-gay2.jpg|thumb|right|260px|]]
'''Гей''' ([[Инглиз теле|ингл]]. ''gay'') – инглиз сифаты, тәүләй «ҡайғыһыҙ», «шат, күңелле», «күренекле» һүҙҙәрен аңлатҡан. Шулайҙа әлеге заман инглиз телендә (1960 – 1970-се йылдарҙан) был һүҙ, бер енесле сексуаль ориентацияны – [[гомосексуальность]]ты аңлата, сифат һәм исем кеүек ҡулланыла.

Йәмғиәттең гомосексуальностьты үҙ итеү проблемаһы өҫтөндә эшләүсе рәсәй ғалимы И. С. Кондың «Күк төҫөндәге мөхәббәт» китабында бына нимә тип яҙылған: «Гей» – ир-егетте яратҡан, ир-егеткенә түгел, үҙенсәлекле үҙаңын йөрөтөүсе, айырым субкультура ағзаһы, йәмәғәт һәм ойошма, үҙенең гражданлыҡ хоҡуҡтарына ирешеүсе һ. б.&lt;ref&gt;http://www.lib.ru/PSIH/KON/blove.txt{{Недоступная ссылка|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Төшөрмәләр ==
{{reflist}}

[[Категория:ЛГБТ]]</text>
      <sha1>j4fkq815992jqrpug2vx3u8rh2k0mb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каминг аут</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26221</id>
    <revision>
      <id>1303546</id>
      <parentid>1066714</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5004" sha1="kb7me0tvbu4o0b0qhpk8ybmqpuc7lxw" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Ка́минг-а́ут''' (яҙыуҙың ҡалған варианттары – ''камин-а́ут, ка́минг а́ут'' һәм ''камина́ут'', [[Инглиз теле|ингл]]. ''coming out'' – «асылыу», «сығыу») – кешенең асыҡ һәм үҙ ирке менән сексуаль һәм гендер кәмлегенә инеүе тураһында асылыуы йәки шундай процесстар һөҙөмтәһе. . «Каминг-аут» термины башлыса, [[Лесбиянка|лесбиянкалар]], [[гей]], [[Бисексуал|бисексуалдар]] һәм [[Транссексуал|транссексуалдар]] (ҡыҫҡ. [[ЛГБТ]]) өсөн, үҙҙәренең сексуаль ориентацияларын йәки психик енестәре биологик енескә тап килмәүен асҡандары өсөн ҡулланыла. «Каминг-аут» аңлатмаһы, инглиз телендәге ныҡлы ҡулланылған ''coming out'' аңлатмаһынан тура үҙләштерелгән (ҡыҫҡ. ''coming out of the closet''-тан – һүҙмә-һүҙ «соландан сығыу», «ҡараңғылыҡтан сығыу, асылыу» мәғәнәһенән).

[[Аутинг]] (''outing''), йәғни кеше тормошоноң айырым ситтәрен көс менән астырыу, үҙ аллы каминг-аут тип һаналмай. Аутинг публика алдында кешенең ориентацияһы йәки гендер оҡшашлығы шәхси информацияһын, уның теләгенән һәм ризалығынан ҡаршы, таратыуҙа тора, был законды боҙоу булып һанала.&lt;ref&gt;Конституция РФ, Статья 23 «Каждый имеет право на неприкосновенность частной жизни, личную и семейную тайну, защиту своей чести и доброго имени».&lt;/ref&gt; Был һәлдән һуң, ғәҙәти булмаған ориентациялы кешегә социаль һәм профессиональ сфераһына, тирә-яҡтағы халыҡтың мөнәсәбәте ҡырҡа үҙгәрә. Был эффект кешенең шәхси һәм йәмәғәт репутацияһын боҙоуҙа ҡулланыуы ихтимал, шулай уҡ уның профессиональ төплөлөгөндә шик тыуҙыра.

Поп-культураның ҡайһы бер вәкилдәре каминг-аут йәки ғәҙәти булмаған сексуаль ориентациялы кешенең имиджын, үҙ персонаһына ҡыҙыҡһыныуҙы күтәреү өсөн, ҡуллана, мәҫәлән, шундай аҙымға «Тату» рәсәй төркөмө барған.&lt;ref&gt;[http://www.mk.ru/newshop/bask.asp?artid=29028 ''«Тату» в лесбийских дебрях''. Московский комсомолец. № 46, 22 декабря 2000 года]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Төшөрмәләр ==
{{примечания|2|height=200}}

== Библиография ==
* Елена Лацци, Марина Канторова. ''Жизнь в розовом цвете. Однополая семья о себе и не только''. — СПб.: Лира, 2006. ISBN 5-9684-0295-4

== Һылтанмалар ==
* [http://www.gay.ru/society/coming_out/%20Материалы%20раздела%20«Coming%20out» http://www.gay.ru/society/coming_out/ Материалы раздела «Coming out»]
* [http://piter.lgbtnet.ru/category/projects/comingout-projects/?langswitch_lang=ru%20День%20камин-аута%20в%20Петербурге http://piter.lgbtnet.ru/category/projects/comingout-projects/?langswitch_lang=ru День камин-аута в Петербурге]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.comeout.org%20Официальный%20сайт%20«Национального%20дня%20каминг-аута»%5D{{ref-en}} http://www.comeout.org Официальный сайт «Национального дня каминг-аута»&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;{{ref-en}}]
* [http://www.hrc.org/issues/coming_out.asp%20Материалы%20о%20каминг-ауте%20на%20сайте%20«Кампании%20за%20права%20человека»%5D{{ref-en}} http://www.hrc.org/issues/coming_out.asp Материалы о каминг-ауте на сайте «Кампании за права человека»&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;{{ref-en}}]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}ndd
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>kb7me0tvbu4o0b0qhpk8ybmqpuc7lxw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303577</id>
      <parentid>1303546</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1066714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4990" sha1="kb6ab6fhhstwg8b1lcwu3dicf1l2vrr" xml:space="preserve">'''Ка́минг-а́ут''' (яҙыуҙың ҡалған варианттары – ''камин-а́ут, ка́минг а́ут'' һәм ''камина́ут'', [[Инглиз теле|ингл]]. ''coming out'' – «асылыу», «сығыу») – кешенең асыҡ һәм үҙ ирке менән сексуаль һәм гендер кәмлегенә инеүе тураһында асылыуы йәки шундай процесстар һөҙөмтәһе. . «Каминг-аут» термины башлыса, [[Лесбиянка|лесбиянкалар]], [[гей]], [[Бисексуал|бисексуалдар]] һәм [[Транссексуал|транссексуалдар]] (ҡыҫҡ. [[ЛГБТ]]) өсөн, үҙҙәренең сексуаль ориентацияларын йәки психик енестәре биологик енескә тап килмәүен асҡандары өсөн ҡулланыла. «Каминг-аут» аңлатмаһы, инглиз телендәге ныҡлы ҡулланылған ''coming out'' аңлатмаһынан тура үҙләштерелгән (ҡыҫҡ. ''coming out of the closet''-тан – һүҙмә-һүҙ «соландан сығыу», «ҡараңғылыҡтан сығыу, асылыу» мәғәнәһенән).

[[Аутинг]] (''outing''), йәғни кеше тормошоноң айырым ситтәрен көс менән астырыу, үҙ аллы каминг-аут тип һаналмай. Аутинг публика алдында кешенең ориентацияһы йәки гендер оҡшашлығы шәхси информацияһын, уның теләгенән һәм ризалығынан ҡаршы, таратыуҙа тора, был законды боҙоу булып һанала.&lt;ref&gt;Конституция РФ, Статья 23 «Каждый имеет право на неприкосновенность частной жизни, личную и семейную тайну, защиту своей чести и доброго имени».&lt;/ref&gt; Был һәлдән һуң, ғәҙәти булмаған ориентациялы кешегә социаль һәм профессиональ сфераһына, тирә-яҡтағы халыҡтың мөнәсәбәте ҡырҡа үҙгәрә. Был эффект кешенең шәхси һәм йәмәғәт репутацияһын боҙоуҙа ҡулланыуы ихтимал, шулай уҡ уның профессиональ төплөлөгөндә шик тыуҙыра.

Поп-культураның ҡайһы бер вәкилдәре каминг-аут йәки ғәҙәти булмаған сексуаль ориентациялы кешенең имиджын, үҙ персонаһына ҡыҙыҡһыныуҙы күтәреү өсөн, ҡуллана, мәҫәлән, шундай аҙымға «Тату» рәсәй төркөмө барған.&lt;ref&gt;[http://www.mk.ru/newshop/bask.asp?artid=29028 ''«Тату» в лесбийских дебрях''. Московский комсомолец. № 46, 22 декабря 2000 года]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Төшөрмәләр ==
{{примечания|2|height=200}}

== Библиография ==
* Елена Лацци, Марина Канторова. ''Жизнь в розовом цвете. Однополая семья о себе и не только''. — СПб.: Лира, 2006. ISBN 5-9684-0295-4

== Һылтанмалар ==
* [http://www.gay.ru/society/coming_out/%20Материалы%20раздела%20«Coming%20out» http://www.gay.ru/society/coming_out/ Материалы раздела «Coming out»]
* [http://piter.lgbtnet.ru/category/projects/comingout-projects/?langswitch_lang=ru%20День%20камин-аута%20в%20Петербурге http://piter.lgbtnet.ru/category/projects/comingout-projects/?langswitch_lang=ru День камин-аута в Петербурге]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.comeout.org%20Официальный%20сайт%20«Национального%20дня%20каминг-аута»%5D{{ref-en}} http://www.comeout.org Официальный сайт «Национального дня каминг-аута»&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;{{ref-en}}]
* [http://www.hrc.org/issues/coming_out.asp%20Материалы%20о%20каминг-ауте%20на%20сайте%20«Кампании%20за%20права%20человека»%5D{{ref-en}} http://www.hrc.org/issues/coming_out.asp Материалы о каминг-ауте на сайте «Кампании за права человека»&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;{{ref-en}}]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Категория:ЛГБТ]]</text>
      <sha1>kb6ab6fhhstwg8b1lcwu3dicf1l2vrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:ЛГБТ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>26528</id>
    <revision>
      <id>1303545</id>
      <parentid>508411</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="lwjgg927tjfs2yzbju9a6axqv10b30q" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>lwjgg927tjfs2yzbju9a6axqv10b30q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303578</id>
      <parentid>1303545</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>508411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="j98s5yix6jf0pwl4pytlwch0e357q12" xml:space="preserve">
[[Категория:Сексология]]</text>
      <sha1>j98s5yix6jf0pwl4pytlwch0e357q12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>6 сентябрь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71938</id>
    <revision>
      <id>1303567</id>
      <parentid>1303467</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <comment>күренеште төҙәтеү</comment>
      <origin>1303567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21857" sha1="fzhax60qn6224vkkfmfalyjohsa084t" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''6 сентябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 249-сы ([[кәбисә йыл]]ында 250-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 116 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-09-01}}
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар ==  
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|АҠШ}}: Китап уҡыу көнө.
* {{Флагификация|Болгария}}: Берләшеү көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: [[Байкал|Байкал күле]] көнө (сентябрҙең беренсе йәкшәмбеһе).
* {{Флагификация|Эсватини}}: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
* {{Флагификация|Чили}}: Милли берҙәмлек көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри 
* {{Флагификация|Пакистан}}: Армия көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: Эске эштәр министрлығының экстремизмға ҡаршы көрәш подразделениелары көнө.
}}&lt;/onlyinclude&gt; 

== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1716]]: [[Бостон]] ҡалаһында [[АҠШ]]-тағы беренсе маяҡ төҙөлә.
* [[1852]]: [[Манчестер]]ҙа [[Британия]]ның тәүге түләүһеҙ китапханаһы асыла.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1936]]: «СССР-ҙың халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем булдырыла. Уға беренселәр булып К. С. Станиславский, В. И. Немирович-Данченко, В. И. Качалов, И. М. Москвин лайыҡ була, ә 1991 йылда [[СССР]] тарҡалыр алдынан был исем һуңғы тапҡыр бирелә, уны йырсы Алла Пугачева менән актёр Олег Янковский ала.
* [[1939]]: [[Ленинград]]та Аркадий Райкин етәкләгән Дәүләт эстрада миниатюралары театры асыла.
* [[1952]]: Женевала авторлыҡ хоҡуғы тураһындағы Бөтә донъя конвенцияһына ҡул ҡуйыла.
* [[1991]]: [[СССР]] Балтик буйы республикалары [[Эстония]], [[Латвия]] һәм [[Литва]]ның бойондороҡһоҙлоғон таный.
* [[1991]]: [[Ленинград]]ҡа 1914 йылға тиклемге тарихи атамаһы [[Санкт-Петербург]] кире ҡайтарыла.  }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Ирназаров Рәшит Исмәғил улы]] (1935), [[фән|ғалим]]-[[Социология|социолог]]. 1970 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]], 1994 йылдан — [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2000—2006 йылдарҙа социология теорияһы һәм тарихы кафедраһы мөдире. Социология фәндәре докторы (1999), профессор (2002). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). 
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Барсов Николай Николаевич]] (1901—1.10.1981), [[дәүләт]] хеҙмәткәре, [[иҡтисад]]сы, тыуған яҡты өйрәнеүсе. 1935—1937 һәм 1943—1961  йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Дәүләт план комиссияһы хеҙмәткәре; 1938—1943 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]], бер үк ваҡытта 1938—1941 йылдарҙа Башҡортостан план-иҡтиҡтисад техникумы уҡытыусыһы.  
* [[Минһажетдинова Мәфзифә Мәғәфүр ҡыҙы]] (1901—14.03.1989), [[әкиәт]]се, нәфис һүҙ оҫтаһы. «Хуш, Уралым» йырын ижад итеүсе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Учалы районы]] [[Ғәлиәхмәр]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Некуличева Валентина Ивановна]] (1936), [[фән|ғалим]]-терапевт. 1971 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1986—2013 йылдарҙа дипломдан һуң белем биреү институтының терапия һәм дөйөм табип практикаһы кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1985 йылдан табиптарҙың белемен камиллаштырыу факультеты деканы, 1989—1992 йылдарҙа дауалау эше буйынса проректор. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1992). Сығышы менән хәҙерге [[Кемерово өлкәһе]]нең Киселёвск ҡалаһынан.
* [[Филиппов Анатолий Тимофеевич]] (1936—23.06.2012), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-[[Металлургия|металлург]]. 1959 йылдан [[Белорет металлургия комбинаты]]ның яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1971 йылдан цех начальнигы урынбаҫары, 1976 йылдан директор урынбаҫары—бүлек начальнигы, 1980—1996 йылдарҙа 150-се прокатлау цех-станы начальнигы урынбаҫары. [[СССР]]-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1987). 
* [[Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы]] (1936), юғары мәктәп ветераны, ғалим-[[Әҙәбиәт ғилеме|әҙәбиәт белгесе]], тәнҡитсе. 1997 йылдан [[Рәсәй]]ҙең һәм [[Башҡортостандың Яҙыусылар союзы|Башҡортостандың]] Яҙыусылар союздары ағзаһы. 1966—2013 йылдарҙа [[Бөрө дәүләт педагогия институты]] һәм  Бөрө социаль-педагогия академияһы (хәҙер [[Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы]]) уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1972 йылдан уҡыу-уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса, 1974 йылдан — уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор, 1984—1991 йылдарҙа әҙәбиәт кафедраһы мөдире. Филология фәндәре кандидаты (1972). [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1977), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри  белем биреү хеҙмәткәре (2006). [[Назар Нәжми]] исемендәге (2008), [[Фәтих Кәрим]] исемендәге (2011) премиялар  лауреаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1986).  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Әхмәтйәнова Сатира Зөлҡәфил ҡыҙы]] (1937—2020), [[Педагогика|педагог]]. 1960—2001 йылдарҙа [[Кушнаренко районы]] [[Шәрип (Кушнаренко районы)|Шәрип]] урта мәктәбе уҡытыусыһы. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. 
* [[Баһаув Ибраһим Йомағужа улы]] (1942), механизатор. 1958—2001 йылдарҙа [[Әбйәлил районы]] Калинин исемендәге колхоз тракторсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Ишҡол]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Ғәйнуллина Мәхмүзә Кәлим ҡыҙы]] (1947), [[фән|ғалим]]-акушер-гинеколог, профпатолог, йәмәғәтсе. 1975 йылдан Өфө Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре, 1985 йылдан — клиниканың баш табибы, 2002 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр; 1974—1999 йылдарҙа [[Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы|«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында]] «Һаулыҡ» телетапшырыуының авторы һәм алып барыусыһы. 2009—2015 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Йәмәғәт палатаһы, 1997 йылдан — [[Рәсәй]] һәм [[Башҡортостан]]дың Журналистар союздары ағзаһы. Медицина фәндәре докторы (1999). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1999) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған табибы. [[Нуриман районы]]ның почётлы гражданины (2012). 
* [[Исачкин Николай Фёдорович]] (1947), [[дәүләт]], [[КПСС|партия]] һәм комсомол органдары хеҙмәткәре. 1973 йылдың февраленән ВЛКСМ-дың [[Стәрлетамаҡ]] ҡала комитетының икенсе, апрелдән — беренсе секретары; 1976 йылдан [[КПСС]]-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитеты секретары; 1988 йылдан [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]]ның пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары — Политик мәғариф йорто мөдире; 1991 йылдан [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]]ның, 1995 йылдың апреленән — [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Ижтимағи-сәйәси үҙәге директоры, августан — кадрҙар бүлеге начальнигы; 1997—2011 йылдарҙа Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары. Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (2005). 
* [[Зиязетдинов Рәүис Мөғәлим улы]] (1952), [[нефть|нефтсе]]. 1972—2010 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Саҡмағош районы]] [[Ҡарайерек (Саҡмағош районы)|Ҡарайерек]] ауылынан.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы]] (1908—17.04.1945), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт ротаһы командиры, гвардия лейтенанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945, үлгәндән һуң).
* [[Арыҫланова Минзилә Фәсхи ҡыҙы]] (1948), [[Баймаҡ районы]]ның [[1-се Этҡол]] ауылындағы Башҡорт республика компьютер лицей-интернатының ветеран-педагогы, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы. Сығышы менән [[Ейәнсура районы]] [[Байыш (Ейәнсура районы)|Байыш]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Юрий Шатунов]] (1973), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] [[йыр]]сыһы, «Ласковый май» төркөмөнөң элекке солисы. Сығышы менән Башҡортостан Республикаһының [[Күмертау]] ҡалаһынан.   }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} ||
* [[Шрагер Дмитрий Степанович]] (Давид Соломонович; 1919—7.03.2009), режиссёр. 1971—1987 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ рус дәүләт драма театры]]ның баш режиссёры, 1988—1989 йылдарҙа — актёры, 1994—1995 йылдарҙа — художество етәксеһе. 1972 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1977). Сығышы менән хәҙерге [[Бүрәт Республикаһы]]ның Баргузин ауылынан.
* [[Толстоноженко Александр Леонидович]] (1949), педагогик хеҙмәт ветераны, 1988–2012 йылдарҙа [[Өфө ҡалаһы]]ның 44-се мәктәбе директоры, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы һәм мәғариф отличнигы. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Калегин Евгений Вениаминович]] (1954), [[спорт]]сы, тренер. 1997 йылдан Шахмат буйынса республика балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе тренеры. Шахмат буйынса халыҡ‑ара мастер (1993). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1995). Команда зачётында классик шахмат буйынса [[Рәсәй]] чемпионы (1994) һәм [[Европа]] чемпиондары кубогының бронза призёры (1995). Р. Ғ. Нәжметдинов иҫтәлегенә халыҡ‑ара турнирҙа еңеүсе (Ҡазан, 2005). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы]] (1954), журналист, яҙыусы. [[Татарстан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010). [[Бишбүләк районы]]ның [[Фәтих Кәрим]] исемендәге һәм [[Бәләбәй районы]]ның [[Динис Бүләков]] исемендәге премиялары лауреаты. 
* [[Зинаида Сурбан]] (Семёнова Зинаида Николаевна; 1959), [[сыуаш теле]]ндә ижад итеүсе шағир. 2004 йылдан «Ашҡаҙар шишмәләре» халыҡ йыр һәм бейеү ансамбле етәксеһе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. [[Фёдоровка районы]] [[Кирюшкин (Фёдоровка районы)|Кирюшкин]] ауылында тыуған, шунда йәшәй һәм эшләй.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Дөйөм исемлек ===
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:6 сентябрҙә тыуғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1475]]: Себастьяно Серлио, [[Италия]]ның [[архитектура]] теоретигы.
* [[1785]]: Александр Нелюбин, [[Рәсәй империяһы]] табибы, [[Фармакология|фармаколог]].
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1860]]: [[Джейн Аддамс]], [[АҠШ]] [[Социология|социологы]], [[Философия|философ]], [[Нобель премияһы|Нобель тыныслыҡ премияһы]] лауреаты (1931).
* [[1863]]: Дмитрий Граве, [[СССР]] [[Математик|математигы]], СССР Фәндәр Академияһының почётлы академигы.
* [[1886]]: Александр Зражевский, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1949).
* [[1900]]: Жюльен Грин, [[Франция]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], [[роман]]дар авторы, [[драма]]тург, сығышы менән АҠШ-тан.
* [[1920]]: Сергей Стечкин, СССР һәм [[Рәсәй]] [[фән|ғалимы]], математик, функцияларҙы өйрәнеү буйынса фәнни мәктәп ойоштороусы. 
* [[1925]]: Геннадий Литаврин, СССР һәм Рәсәй ғалимы, [[тарих]]сы, академик.
* [[1928]]: Евгений Светланов, дирижёр, композитор һәм пианист, СССР-ҙың халыҡ артисы (1968), [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1986).
* [[1950]]: Владимир Ерёмин, СССР һәм Рәсәй актёры, сценарист, продюсер, телетапшырыуҙар алып барыусы.  }}

== {{Үлем}} == 
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:6 сентябрҙә вафат булғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1952]]: [[Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944).
* [[1998]]: [[Акира Куросава]], [[Япония]] кинорежиссёры, сценарист һәм продюсер, [[СССР]]-ҙың [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры (1991).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1998]]: Фәсил Әхмәтов, композитор, [[Татарстан Республикаһы]]ның (1995) һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) халыҡ артисы, Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге (1975) һәм РСФСР-ҙың М. Глинка исемендәге (1988) Дәүләт премиялары лауреаты.
* [[1999]]: [[Назар Нәжми]], Башҡортостандың халыҡ шағиры.  }}

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|И06]]
[[Категория:6 сентябрь]]</text>
      <sha1>fzhax60qn6224vkkfmfalyjohsa084t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303569</id>
      <parentid>1303567</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <comment>аныҡлаштырыу, өҫтәмә мәғлүмәт</comment>
      <origin>1303569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22032" sha1="fjuu02yisqh913rl2deprsqmfbctjgy" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''6 сентябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 249-сы ([[кәбисә йыл]]ында 250-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 116 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-09-01}}
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар ==  
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|АҠШ}}: Китап уҡыу көнө.
* {{Флагификация|Болгария}}: Берләшеү көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: [[Байкал|Байкал күле]] көнө (сентябрҙең беренсе йәкшәмбеһе).
* {{Флагификация|Эсватини}}: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
* {{Флагификация|Чили}}: Милли берҙәмлек көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри 
* {{Флагификация|Пакистан}}: Армия көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: [[Нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө]] (сентябрҙең беренсе йәкшәмбеһе).
** Йылылыҡ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө.
** Эске эштәр министрлығының экстремизмға ҡаршы көрәш подразделениелары көнө.
}}&lt;/onlyinclude&gt; 

== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1716]]: [[Бостон]] ҡалаһында [[АҠШ]]-тағы беренсе маяҡ төҙөлә.
* [[1852]]: [[Манчестер]]ҙа [[Британия]]ның тәүге түләүһеҙ китапханаһы асыла.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1936]]: «СССР-ҙың халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем булдырыла. Уға беренселәр булып К. С. Станиславский, В. И. Немирович-Данченко, В. И. Качалов, И. М. Москвин лайыҡ була, ә 1991 йылда [[СССР]] тарҡалыр алдынан был исем һуңғы тапҡыр бирелә, уны йырсы Алла Пугачева менән актёр Олег Янковский ала.
* [[1939]]: [[Ленинград]]та Аркадий Райкин етәкләгән Дәүләт эстрада миниатюралары театры асыла.
* [[1952]]: Женевала авторлыҡ хоҡуғы тураһындағы Бөтә донъя конвенцияһына ҡул ҡуйыла.
* [[1991]]: [[СССР]] Балтик буйы республикалары [[Эстония]], [[Латвия]] һәм [[Литва]]ның бойондороҡһоҙлоғон таный.
* [[1991]]: [[Ленинград]]ҡа 1914 йылға тиклемге тарихи атамаһы [[Санкт-Петербург]] кире ҡайтарыла.  }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Ирназаров Рәшит Исмәғил улы]] (1935), [[фән|ғалим]]-[[Социология|социолог]]. 1970 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]], 1994 йылдан — [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2000—2006 йылдарҙа социология теорияһы һәм тарихы кафедраһы мөдире. Социология фәндәре докторы (1999), профессор (2002). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). 
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Барсов Николай Николаевич]] (1901—1.10.1981), [[дәүләт]] хеҙмәткәре, [[иҡтисад]]сы, тыуған яҡты өйрәнеүсе. 1935—1937 һәм 1943—1961  йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Дәүләт план комиссияһы хеҙмәткәре; 1938—1943 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]], бер үк ваҡытта 1938—1941 йылдарҙа Башҡортостан план-иҡтиҡтисад техникумы уҡытыусыһы.  
* [[Минһажетдинова Мәфзифә Мәғәфүр ҡыҙы]] (1901—14.03.1989), [[әкиәт]]се, нәфис һүҙ оҫтаһы. «Хуш, Уралым» йырын ижад итеүсе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Учалы районы]] [[Ғәлиәхмәр]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Некуличева Валентина Ивановна]] (1936), терапевт-[[фән|ғалим]]. 1971 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1986—2013 йылдарҙа дипломдан һуң белем биреү институтының терапия һәм дөйөм табип практикаһы кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1985 йылдан табиптарҙың белемен камиллаштырыу факультеты деканы, 1989—1992 йылдарҙа дауалау эше буйынса проректор. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1992). Сығышы менән хәҙерге [[Кемерово өлкәһе]]нең Киселёвск ҡалаһынан.
* [[Филиппов Анатолий Тимофеевич]] (1936—23.06.2012), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-[[Металлургия|металлург]]. 1959 йылдан [[Белорет металлургия комбинаты]]ның яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1971 йылдан цех начальнигы урынбаҫары, 1976 йылдан директор урынбаҫары—бүлек начальнигы, 1980—1996 йылдарҙа 150-се прокатлау цех-станы начальнигы урынбаҫары. [[СССР]]-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1987). 
* [[Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы]] (1936), ғалим-[[Әҙәбиәт ғилеме|әҙәбиәт белгесе]], тәнҡитсе. 1997 йылдан [[Рәсәй]]ҙең һәм [[Башҡортостандың Яҙыусылар союзы|Башҡортостандың]] Яҙыусылар союздары ағзаһы. 1966—2013 йылдарҙа [[Бөрө дәүләт педагогия институты]] һәм  Бөрө социаль-педагогия академияһы (хәҙер [[Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы]]) уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1972 йылдан уҡыу-уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса, 1974 йылдан — уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор, 1984—1991 йылдарҙа әҙәбиәт кафедраһы мөдире. Филология фәндәре кандидаты (1972). [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1977), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри  белем биреү хеҙмәткәре (2006). [[Назар Нәжми]] исемендәге (2008), [[Фәтих Кәрим]] исемендәге (2011) премиялар  лауреаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1986).  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Әхмәтйәнова Сатира Зөлҡәфил ҡыҙы]] (1937—2020), [[Педагогика|педагог]]. 1960—2001 йылдарҙа [[Кушнаренко районы]] [[Шәрип (Кушнаренко районы)|Шәрип]] урта мәктәбе уҡытыусыһы. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. 
* [[Баһаув Ибраһим Йомағужа улы]] (1942), механизатор. 1958—2001 йылдарҙа [[Әбйәлил районы]] Калинин исемендәге колхоз тракторсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Ишҡол]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Ғәйнуллина Мәхмүзә Кәлим ҡыҙы]] (1947), [[фән|ғалим]]-акушер-гинеколог, профпатолог, йәмәғәтсе. 1975 йылдан Өфө Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре, 1985 йылдан — клиниканың баш табибы, 2002 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр; 1974—1999 йылдарҙа [[Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы|«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында]] «Һаулыҡ» телетапшырыуының авторы һәм алып барыусыһы. 2009—2015 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Йәмәғәт палатаһы, 1997 йылдан — [[Рәсәй]] һәм [[Башҡортостан]]дың Журналистар союздары ағзаһы. Медицина фәндәре докторы (1999). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1999) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған табибы. [[Нуриман районы]]ның почётлы гражданины (2012). 
* [[Исачкин Николай Фёдорович]] (1947), [[дәүләт]], [[КПСС|партия]] һәм комсомол органдары хеҙмәткәре. 1973 йылдың февраленән ВЛКСМ-дың [[Стәрлетамаҡ]] ҡала комитетының икенсе, апрелдән — беренсе секретары; 1976 йылдан [[КПСС]]-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитеты секретары; 1988 йылдан [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]]ның пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары — Политик мәғариф йорто мөдире; 1991 йылдан [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]]ның, 1995 йылдың апреленән — [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Ижтимағи-сәйәси үҙәге директоры, августан — кадрҙар бүлеге начальнигы; 1997—2011 йылдарҙа Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары. Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (2005). 
* [[Зиязетдинов Рәүис Мөғәлим улы]] (1952), [[нефть|нефтсе]]. 1972—2010 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Саҡмағош районы]] [[Ҡарайерек (Саҡмағош районы)|Ҡарайерек]] ауылынан.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы]] (1908—17.04.1945), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт ротаһы командиры, гвардия лейтенанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945, үлгәндән һуң).
* [[Арыҫланова Минзилә Фәсхи ҡыҙы]] (1948), [[Баймаҡ районы]]ның [[1-се Этҡол]] ауылындағы Башҡорт республика компьютер лицей-интернатының ветеран-педагогы, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы. Сығышы менән [[Ейәнсура районы]] [[Байыш (Ейәнсура районы)|Байыш]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Юрий Шатунов]] (1973), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] [[йыр]]сыһы, «Ласковый май» төркөмөнөң элекке солисы. Сығышы менән Башҡортостан Республикаһының [[Күмертау]] ҡалаһынан.   }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} ||
* [[Шрагер Дмитрий Степанович]] (Давид Соломонович; 1919—7.03.2009), режиссёр. 1971—1987 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ рус дәүләт драма театры]]ның баш режиссёры, 1988—1989 йылдарҙа — актёры, 1994—1995 йылдарҙа — художество етәксеһе. 1972 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1977). Сығышы менән хәҙерге [[Бүрәт Республикаһы]]ның Баргузин ауылынан.
* [[Толстоноженко Александр Леонидович]] (1949), педагогик хеҙмәт ветераны, 1988–2012 йылдарҙа [[Өфө ҡалаһы]]ның 44-се мәктәбе директоры, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы һәм мәғариф отличнигы. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Калегин Евгений Вениаминович]] (1954), [[спорт]]сы, тренер. 1997 йылдан Шахмат буйынса республика балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе тренеры. Шахмат буйынса халыҡ‑ара мастер (1993). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1995). Команда зачётында классик шахмат буйынса [[Рәсәй]] чемпионы (1994) һәм [[Европа]] чемпиондары кубогының бронза призёры (1995). Р. Ғ. Нәжметдинов иҫтәлегенә халыҡ‑ара турнирҙа еңеүсе (Ҡазан, 2005). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы]] (1954), журналист, яҙыусы. [[Татарстан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010). [[Бишбүләк районы]]ның [[Фәтих Кәрим]] исемендәге һәм [[Бәләбәй районы]]ның [[Динис Бүләков]] исемендәге премиялары лауреаты. 
* [[Зинаида Сурбан]] (Семёнова Зинаида Николаевна; 1959), [[сыуаш теле]]ндә ижад итеүсе шағир. 2004 йылдан «Ашҡаҙар шишмәләре» халыҡ йыр һәм бейеү ансамбле етәксеһе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. [[Фёдоровка районы]] [[Кирюшкин (Фёдоровка районы)|Кирюшкин]] ауылында тыуған, шунда йәшәй һәм эшләй.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Дөйөм исемлек ===
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:6 сентябрҙә тыуғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1475]]: Себастьяно Серлио, [[Италия]]ның [[архитектура]] теоретигы.
* [[1785]]: Александр Нелюбин, [[Рәсәй империяһы]] табибы, [[Фармакология|фармаколог]].
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1860]]: [[Джейн Аддамс]], [[АҠШ]] [[Социология|социологы]], [[Философия|философ]], [[Нобель премияһы|Нобель тыныслыҡ премияһы]] лауреаты (1931).
* [[1863]]: Дмитрий Граве, [[СССР]] [[Математик|математигы]], СССР Фәндәр Академияһының почётлы академигы.
* [[1886]]: Александр Зражевский, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1949).
* [[1900]]: Жюльен Грин, [[Франция]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], [[роман]]дар авторы, [[драма]]тург, сығышы менән АҠШ-тан.
* [[1920]]: Сергей Стечкин, СССР һәм [[Рәсәй]] [[фән|ғалимы]], математик, функцияларҙы өйрәнеү буйынса фәнни мәктәп ойоштороусы. 
* [[1925]]: Геннадий Литаврин, СССР һәм Рәсәй ғалимы, [[тарих]]сы, академик.
* [[1928]]: Евгений Светланов, дирижёр, композитор һәм пианист, СССР-ҙың халыҡ артисы (1968), [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1986).
* [[1950]]: Владимир Ерёмин, СССР һәм Рәсәй актёры, сценарист, продюсер, телетапшырыуҙар алып барыусы.  }}

== {{Үлем}} == 
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:6 сентябрҙә вафат булғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1952]]: [[Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944).
* [[1998]]: [[Акира Куросава]], [[Япония]] кинорежиссёры, сценарист һәм продюсер, [[СССР]]-ҙың [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры (1991).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1998]]: Фәсил Әхмәтов, композитор, [[Татарстан Республикаһы]]ның (1995) һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) халыҡ артисы, Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге (1975) һәм РСФСР-ҙың М. Глинка исемендәге (1988) Дәүләт премиялары лауреаты.
* [[1999]]: [[Назар Нәжми]], Башҡортостандың халыҡ шағиры.  }}

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|И06]]
[[Категория:6 сентябрь]]</text>
      <sha1>fjuu02yisqh913rl2deprsqmfbctjgy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303594</id>
      <parentid>1303569</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ өҫтәмә мәғлүмәт</comment>
      <origin>1303594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22039" sha1="th0ixt5ob7x8a5gew3kk3018go1m7zx" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''6 сентябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 249-сы ([[кәбисә йыл]]ында 250-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 116 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-09-01}}
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар ==  
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|АҠШ}}: Китап уҡыу көнө.
* {{Флагификация|Болгария}}: Берләшеү көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: [[Байкал|Байкал күле]] көнө (сентябрҙең беренсе йәкшәмбеһе).
* {{Флагификация|Эсватини}}: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
* {{Флагификация|Чили}}: Милли берҙәмлек көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри 
* {{Флагификация|Пакистан}}: Армия көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: [[Нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө]] (сентябрҙең беренсе йәкшәмбеһе).
** Йылылыҡ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө.
** Эске эштәр министрлығының экстремизмға ҡаршы көрәш подразделениелары көнө.
}}&lt;/onlyinclude&gt; 

== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1716]]: [[Бостон]] ҡалаһында [[АҠШ]]-тағы беренсе маяҡ төҙөлә.
* [[1852]]: [[Манчестер]]ҙа [[Британия]]ның тәүге түләүһеҙ китапханаһы асыла.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1936]]: «СССР-ҙың халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем булдырыла. Уға беренселәр булып К. С. Станиславский, В. И. Немирович-Данченко, В. И. Качалов, И. М. Москвин лайыҡ була, ә 1991 йылда [[СССР]] тарҡалыр алдынан был исем һуңғы тапҡыр бирелә, уны йырсы Алла Пугачева менән актёр Олег Янковский ала.
* [[1939]]: [[Ленинград]]та Аркадий Райкин етәкләгән Дәүләт эстрада миниатюралары театры асыла.
* [[1952]]: Женевала авторлыҡ хоҡуғы тураһындағы Бөтә донъя конвенцияһына ҡул ҡуйыла.
* [[1991]]: [[СССР]] Балтик буйы республикалары [[Эстония]], [[Латвия]] һәм [[Литва]]ның бойондороҡһоҙлоғон таный.
* [[1991]]: [[Ленинград]]ҡа 1914 йылға тиклемге тарихи атамаһы [[Санкт-Петербург]] кире ҡайтарыла.  }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Ирназаров Рәшит Исмәғил улы]] (1935), [[фән|ғалим]]-[[Социология|социолог]]. 1970 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]], 1994 йылдан — [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2000—2006 йылдарҙа социология теорияһы һәм тарихы кафедраһы мөдире. Социология фәндәре докторы (1999), профессор (2002). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). 
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Барсов Николай Николаевич]] (1901—1.10.1981), [[дәүләт]] хеҙмәткәре, [[иҡтисад]]сы, тыуған яҡты өйрәнеүсе. 1935—1937 һәм 1943—1961  йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Дәүләт план комиссияһы хеҙмәткәре; 1938—1943 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]], бер үк ваҡытта 1938—1941 йылдарҙа Башҡортостан план-иҡтиҡтисад техникумы уҡытыусыһы.  
* [[Минһажетдинова Мәфзифә Мәғәфүр ҡыҙы]] (1901—14.03.1989), [[әкиәт]]се, нәфис һүҙ оҫтаһы. «Хуш, Уралым» йырын ижад итеүсе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Учалы районы]] [[Ғәлиәхмәр]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Некуличева Валентина Ивановна]] (1936—2024), терапевт-[[фән|ғалим]]. 1971 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1986—2013 йылдарҙа дипломдан һуң белем биреү институтының терапия һәм дөйөм табип практикаһы кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1985 йылдан табиптарҙың белемен камиллаштырыу факультеты деканы, 1989—1992 йылдарҙа дауалау эше буйынса проректор. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1992). Сығышы менән хәҙерге [[Кемерово өлкәһе]]нең Киселёвск ҡалаһынан.
* [[Филиппов Анатолий Тимофеевич]] (1936—23.06.2012), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-[[Металлургия|металлург]]. 1959 йылдан [[Белорет металлургия комбинаты]]ның яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1971 йылдан цех начальнигы урынбаҫары, 1976 йылдан директор урынбаҫары—бүлек начальнигы, 1980—1996 йылдарҙа 150-се прокатлау цех-станы начальнигы урынбаҫары. [[СССР]]-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1987). 
* [[Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы]] (1936), ғалим-[[Әҙәбиәт ғилеме|әҙәбиәт белгесе]], тәнҡитсе. 1997 йылдан [[Рәсәй]]ҙең һәм [[Башҡортостандың Яҙыусылар союзы|Башҡортостандың]] Яҙыусылар союздары ағзаһы. 1966—2013 йылдарҙа [[Бөрө дәүләт педагогия институты]] һәм  Бөрө социаль-педагогия академияһы (хәҙер [[Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы]]) уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1972 йылдан уҡыу-уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса, 1974 йылдан — уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор, 1984—1991 йылдарҙа әҙәбиәт кафедраһы мөдире. Филология фәндәре кандидаты (1972). [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1977), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри  белем биреү хеҙмәткәре (2006). [[Назар Нәжми]] исемендәге (2008), [[Фәтих Кәрим]] исемендәге (2011) премиялар  лауреаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1986).  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Әхмәтйәнова Сатира Зөлҡәфил ҡыҙы]] (1937—2020), [[Педагогика|педагог]]. 1960—2001 йылдарҙа [[Кушнаренко районы]] [[Шәрип (Кушнаренко районы)|Шәрип]] урта мәктәбе уҡытыусыһы. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. 
* [[Баһаув Ибраһим Йомағужа улы]] (1942), механизатор. 1958—2001 йылдарҙа [[Әбйәлил районы]] Калинин исемендәге колхоз тракторсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Ишҡол]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Ғәйнуллина Мәхмүзә Кәлим ҡыҙы]] (1947), [[фән|ғалим]]-акушер-гинеколог, профпатолог, йәмәғәтсе. 1975 йылдан Өфө Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре, 1985 йылдан — клиниканың баш табибы, 2002 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр; 1974—1999 йылдарҙа [[Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы|«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында]] «Һаулыҡ» телетапшырыуының авторы һәм алып барыусыһы. 2009—2015 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Йәмәғәт палатаһы, 1997 йылдан — [[Рәсәй]] һәм [[Башҡортостан]]дың Журналистар союздары ағзаһы. Медицина фәндәре докторы (1999). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1999) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған табибы. [[Нуриман районы]]ның почётлы гражданины (2012). 
* [[Исачкин Николай Фёдорович]] (1947), [[дәүләт]], [[КПСС|партия]] һәм комсомол органдары хеҙмәткәре. 1973 йылдың февраленән ВЛКСМ-дың [[Стәрлетамаҡ]] ҡала комитетының икенсе, апрелдән — беренсе секретары; 1976 йылдан [[КПСС]]-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитеты секретары; 1988 йылдан [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]]ның пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары — Политик мәғариф йорто мөдире; 1991 йылдан [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]]ның, 1995 йылдың апреленән — [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Ижтимағи-сәйәси үҙәге директоры, августан — кадрҙар бүлеге начальнигы; 1997—2011 йылдарҙа Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары. Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (2005). 
* [[Зиязетдинов Рәүис Мөғәлим улы]] (1952), [[нефть|нефтсе]]. 1972—2010 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Саҡмағош районы]] [[Ҡарайерек (Саҡмағош районы)|Ҡарайерек]] ауылынан.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы]] (1908—17.04.1945), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт ротаһы командиры, гвардия лейтенанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945, үлгәндән һуң).
* [[Арыҫланова Минзилә Фәсхи ҡыҙы]] (1948), [[Баймаҡ районы]]ның [[1-се Этҡол]] ауылындағы Башҡорт республика компьютер лицей-интернатының ветеран-педагогы, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы. Сығышы менән [[Ейәнсура районы]] [[Байыш (Ейәнсура районы)|Байыш]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Юрий Шатунов]] (1973), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] [[йыр]]сыһы, «Ласковый май» төркөмөнөң элекке солисы. Сығышы менән Башҡортостан Республикаһының [[Күмертау]] ҡалаһынан.   }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} ||
* [[Шрагер Дмитрий Степанович]] (Давид Соломонович; 1919—7.03.2009), режиссёр. 1971—1987 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ рус дәүләт драма театры]]ның баш режиссёры, 1988—1989 йылдарҙа — актёры, 1994—1995 йылдарҙа — художество етәксеһе. 1972 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1977). Сығышы менән хәҙерге [[Бүрәт Республикаһы]]ның Баргузин ауылынан.
* [[Толстоноженко Александр Леонидович]] (1949), педагогик хеҙмәт ветераны, 1988–2012 йылдарҙа [[Өфө ҡалаһы]]ның 44-се мәктәбе директоры, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы һәм мәғариф отличнигы. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Калегин Евгений Вениаминович]] (1954), [[спорт]]сы, тренер. 1997 йылдан Шахмат буйынса республика балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе тренеры. Шахмат буйынса халыҡ‑ара мастер (1993). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1995). Команда зачётында классик шахмат буйынса [[Рәсәй]] чемпионы (1994) һәм [[Европа]] чемпиондары кубогының бронза призёры (1995). Р. Ғ. Нәжметдинов иҫтәлегенә халыҡ‑ара турнирҙа еңеүсе (Ҡазан, 2005). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы]] (1954), журналист, яҙыусы. [[Татарстан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010). [[Бишбүләк районы]]ның [[Фәтих Кәрим]] исемендәге һәм [[Бәләбәй районы]]ның [[Динис Бүләков]] исемендәге премиялары лауреаты. 
* [[Зинаида Сурбан]] (Семёнова Зинаида Николаевна; 1959), [[сыуаш теле]]ндә ижад итеүсе шағир. 2004 йылдан «Ашҡаҙар шишмәләре» халыҡ йыр һәм бейеү ансамбле етәксеһе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. [[Фёдоровка районы]] [[Кирюшкин (Фёдоровка районы)|Кирюшкин]] ауылында тыуған, шунда йәшәй һәм эшләй.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Дөйөм исемлек ===
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:6 сентябрҙә тыуғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1475]]: Себастьяно Серлио, [[Италия]]ның [[архитектура]] теоретигы.
* [[1785]]: Александр Нелюбин, [[Рәсәй империяһы]] табибы, [[Фармакология|фармаколог]].
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1860]]: [[Джейн Аддамс]], [[АҠШ]] [[Социология|социологы]], [[Философия|философ]], [[Нобель премияһы|Нобель тыныслыҡ премияһы]] лауреаты (1931).
* [[1863]]: Дмитрий Граве, [[СССР]] [[Математик|математигы]], СССР Фәндәр Академияһының почётлы академигы.
* [[1886]]: Александр Зражевский, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1949).
* [[1900]]: Жюльен Грин, [[Франция]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], [[роман]]дар авторы, [[драма]]тург, сығышы менән АҠШ-тан.
* [[1920]]: Сергей Стечкин, СССР һәм [[Рәсәй]] [[фән|ғалимы]], математик, функцияларҙы өйрәнеү буйынса фәнни мәктәп ойоштороусы. 
* [[1925]]: Геннадий Литаврин, СССР һәм Рәсәй ғалимы, [[тарих]]сы, академик.
* [[1928]]: Евгений Светланов, дирижёр, композитор һәм пианист, СССР-ҙың халыҡ артисы (1968), [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1986).
* [[1950]]: Владимир Ерёмин, СССР һәм Рәсәй актёры, сценарист, продюсер, телетапшырыуҙар алып барыусы.  }}

== {{Үлем}} == 
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:6 сентябрҙә вафат булғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1952]]: [[Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944).
* [[1998]]: [[Акира Куросава]], [[Япония]] кинорежиссёры, сценарист һәм продюсер, [[СССР]]-ҙың [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры (1991).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1998]]: Фәсил Әхмәтов, композитор, [[Татарстан Республикаһы]]ның (1995) һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) халыҡ артисы, Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге (1975) һәм РСФСР-ҙың М. Глинка исемендәге (1988) Дәүләт премиялары лауреаты.
* [[1999]]: [[Назар Нәжми]], Башҡортостандың халыҡ шағиры.  }}

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|И06]]
[[Категория:6 сентябрь]]</text>
      <sha1>th0ixt5ob7x8a5gew3kk3018go1m7zx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303595</id>
      <parentid>1303594</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T16:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <comment>/* {{Ваҡиғалар}} */ өҫтәмә мәғлүмәт</comment>
      <origin>1303595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22226" sha1="5k93tfmrcgf9qiu0b3fjfccieveeono" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''6 сентябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 249-сы ([[кәбисә йыл]]ында 250-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 116 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-09-01}}
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар ==  
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|АҠШ}}: Китап уҡыу көнө.
* {{Флагификация|Болгария}}: Берләшеү көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: [[Байкал|Байкал күле]] көнө (сентябрҙең беренсе йәкшәмбеһе).
* {{Флагификация|Эсватини}}: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
* {{Флагификация|Чили}}: Милли берҙәмлек көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри 
* {{Флагификация|Пакистан}}: Армия көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: [[Нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө]] (сентябрҙең беренсе йәкшәмбеһе).
** Йылылыҡ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө.
** Эске эштәр министрлығының экстремизмға ҡаршы көрәш подразделениелары көнө.
}}&lt;/onlyinclude&gt; 

== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1716]]: [[Бостон]] ҡалаһында [[АҠШ]]-тағы беренсе маяҡ төҙөлә.
* [[1852]]: [[Манчестер]]ҙа [[Британия]]ның тәүге түләүһеҙ китапханаһы асыла.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1936]]: «СССР-ҙың халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем булдырыла. Уға беренселәр булып К. С. Станиславский, В. И. Немирович-Данченко, В. И. Качалов, И. М. Москвин лайыҡ була, ә 1991 йылда [[СССР]] тарҡалыр алдынан был исем һуңғы тапҡыр бирелә, уны йырсы Алла Пугачева менән актёр Олег Янковский ала.
* [[1939]]: [[Ленинград]]та Аркадий Райкин етәкләгән Дәүләт эстрада миниатюралары театры асыла.
* [[1952]]: Женевала авторлыҡ хоҡуғы тураһындағы Бөтә донъя конвенцияһына ҡул ҡуйыла.
* [[1991]]: [[СССР]] Балтик буйы республикалары [[Эстония]], [[Латвия]] һәм [[Литва]]ның бойондороҡһоҙлоғон таный.
* [[1991]]: [[Ленинград]]ҡа 1914 йылға тиклемге тарихи атамаһы [[Санкт-Петербург]] кире ҡайтарыла.  }}
* [[2001]]: [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Белорет районы]]нда [[Асы (шифахана)|Асы шифаханаһы]] эш башлай.

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Ирназаров Рәшит Исмәғил улы]] (1935), [[фән|ғалим]]-[[Социология|социолог]]. 1970 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]], 1994 йылдан — [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2000—2006 йылдарҙа социология теорияһы һәм тарихы кафедраһы мөдире. Социология фәндәре докторы (1999), профессор (2002). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). 
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Барсов Николай Николаевич]] (1901—1.10.1981), [[дәүләт]] хеҙмәткәре, [[иҡтисад]]сы, тыуған яҡты өйрәнеүсе. 1935—1937 һәм 1943—1961  йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Дәүләт план комиссияһы хеҙмәткәре; 1938—1943 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]], бер үк ваҡытта 1938—1941 йылдарҙа Башҡортостан план-иҡтиҡтисад техникумы уҡытыусыһы.  
* [[Минһажетдинова Мәфзифә Мәғәфүр ҡыҙы]] (1901—14.03.1989), [[әкиәт]]се, нәфис һүҙ оҫтаһы. «Хуш, Уралым» йырын ижад итеүсе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Учалы районы]] [[Ғәлиәхмәр]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Некуличева Валентина Ивановна]] (1936—2024), терапевт-[[фән|ғалим]]. 1971 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1986—2013 йылдарҙа дипломдан һуң белем биреү институтының терапия һәм дөйөм табип практикаһы кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1985 йылдан табиптарҙың белемен камиллаштырыу факультеты деканы, 1989—1992 йылдарҙа дауалау эше буйынса проректор. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1992). Сығышы менән хәҙерге [[Кемерово өлкәһе]]нең Киселёвск ҡалаһынан.
* [[Филиппов Анатолий Тимофеевич]] (1936—23.06.2012), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-[[Металлургия|металлург]]. 1959 йылдан [[Белорет металлургия комбинаты]]ның яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1971 йылдан цех начальнигы урынбаҫары, 1976 йылдан директор урынбаҫары—бүлек начальнигы, 1980—1996 йылдарҙа 150-се прокатлау цех-станы начальнигы урынбаҫары. [[СССР]]-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1987). 
* [[Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы]] (1936), ғалим-[[Әҙәбиәт ғилеме|әҙәбиәт белгесе]], тәнҡитсе. 1997 йылдан [[Рәсәй]]ҙең һәм [[Башҡортостандың Яҙыусылар союзы|Башҡортостандың]] Яҙыусылар союздары ағзаһы. 1966—2013 йылдарҙа [[Бөрө дәүләт педагогия институты]] һәм  Бөрө социаль-педагогия академияһы (хәҙер [[Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы]]) уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1972 йылдан уҡыу-уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса, 1974 йылдан — уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор, 1984—1991 йылдарҙа әҙәбиәт кафедраһы мөдире. Филология фәндәре кандидаты (1972). [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1977), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри  белем биреү хеҙмәткәре (2006). [[Назар Нәжми]] исемендәге (2008), [[Фәтих Кәрим]] исемендәге (2011) премиялар  лауреаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1986).  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Әхмәтйәнова Сатира Зөлҡәфил ҡыҙы]] (1937—2020), [[Педагогика|педагог]]. 1960—2001 йылдарҙа [[Кушнаренко районы]] [[Шәрип (Кушнаренко районы)|Шәрип]] урта мәктәбе уҡытыусыһы. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. 
* [[Баһаув Ибраһим Йомағужа улы]] (1942), механизатор. 1958—2001 йылдарҙа [[Әбйәлил районы]] Калинин исемендәге колхоз тракторсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Ишҡол]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Ғәйнуллина Мәхмүзә Кәлим ҡыҙы]] (1947), [[фән|ғалим]]-акушер-гинеколог, профпатолог, йәмәғәтсе. 1975 йылдан Өфө Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре, 1985 йылдан — клиниканың баш табибы, 2002 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр; 1974—1999 йылдарҙа [[Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы|«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында]] «Һаулыҡ» телетапшырыуының авторы һәм алып барыусыһы. 2009—2015 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Йәмәғәт палатаһы, 1997 йылдан — [[Рәсәй]] һәм [[Башҡортостан]]дың Журналистар союздары ағзаһы. Медицина фәндәре докторы (1999). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1999) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған табибы. [[Нуриман районы]]ның почётлы гражданины (2012). 
* [[Исачкин Николай Фёдорович]] (1947), [[дәүләт]], [[КПСС|партия]] һәм комсомол органдары хеҙмәткәре. 1973 йылдың февраленән ВЛКСМ-дың [[Стәрлетамаҡ]] ҡала комитетының икенсе, апрелдән — беренсе секретары; 1976 йылдан [[КПСС]]-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитеты секретары; 1988 йылдан [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]]ның пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары — Политик мәғариф йорто мөдире; 1991 йылдан [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]]ның, 1995 йылдың апреленән — [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Ижтимағи-сәйәси үҙәге директоры, августан — кадрҙар бүлеге начальнигы; 1997—2011 йылдарҙа Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары. Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (2005). 
* [[Зиязетдинов Рәүис Мөғәлим улы]] (1952), [[нефть|нефтсе]]. 1972—2010 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Саҡмағош районы]] [[Ҡарайерек (Саҡмағош районы)|Ҡарайерек]] ауылынан.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы]] (1908—17.04.1945), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт ротаһы командиры, гвардия лейтенанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945, үлгәндән һуң).
* [[Арыҫланова Минзилә Фәсхи ҡыҙы]] (1948), [[Баймаҡ районы]]ның [[1-се Этҡол]] ауылындағы Башҡорт республика компьютер лицей-интернатының ветеран-педагогы, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы. Сығышы менән [[Ейәнсура районы]] [[Байыш (Ейәнсура районы)|Байыш]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Юрий Шатунов]] (1973), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] [[йыр]]сыһы, «Ласковый май» төркөмөнөң элекке солисы. Сығышы менән Башҡортостан Республикаһының [[Күмертау]] ҡалаһынан.   }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} ||
* [[Шрагер Дмитрий Степанович]] (Давид Соломонович; 1919—7.03.2009), режиссёр. 1971—1987 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ рус дәүләт драма театры]]ның баш режиссёры, 1988—1989 йылдарҙа — актёры, 1994—1995 йылдарҙа — художество етәксеһе. 1972 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1977). Сығышы менән хәҙерге [[Бүрәт Республикаһы]]ның Баргузин ауылынан.
* [[Толстоноженко Александр Леонидович]] (1949), педагогик хеҙмәт ветераны, 1988–2012 йылдарҙа [[Өфө ҡалаһы]]ның 44-се мәктәбе директоры, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы һәм мәғариф отличнигы. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Калегин Евгений Вениаминович]] (1954), [[спорт]]сы, тренер. 1997 йылдан Шахмат буйынса республика балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе тренеры. Шахмат буйынса халыҡ‑ара мастер (1993). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1995). Команда зачётында классик шахмат буйынса [[Рәсәй]] чемпионы (1994) һәм [[Европа]] чемпиондары кубогының бронза призёры (1995). Р. Ғ. Нәжметдинов иҫтәлегенә халыҡ‑ара турнирҙа еңеүсе (Ҡазан, 2005). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы]] (1954), журналист, яҙыусы. [[Татарстан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010). [[Бишбүләк районы]]ның [[Фәтих Кәрим]] исемендәге һәм [[Бәләбәй районы]]ның [[Динис Бүләков]] исемендәге премиялары лауреаты. 
* [[Зинаида Сурбан]] (Семёнова Зинаида Николаевна; 1959), [[сыуаш теле]]ндә ижад итеүсе шағир. 2004 йылдан «Ашҡаҙар шишмәләре» халыҡ йыр һәм бейеү ансамбле етәксеһе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. [[Фёдоровка районы]] [[Кирюшкин (Фёдоровка районы)|Кирюшкин]] ауылында тыуған, шунда йәшәй һәм эшләй.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Дөйөм исемлек ===
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:6 сентябрҙә тыуғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1475]]: Себастьяно Серлио, [[Италия]]ның [[архитектура]] теоретигы.
* [[1785]]: Александр Нелюбин, [[Рәсәй империяһы]] табибы, [[Фармакология|фармаколог]].
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1860]]: [[Джейн Аддамс]], [[АҠШ]] [[Социология|социологы]], [[Философия|философ]], [[Нобель премияһы|Нобель тыныслыҡ премияһы]] лауреаты (1931).
* [[1863]]: Дмитрий Граве, [[СССР]] [[Математик|математигы]], СССР Фәндәр Академияһының почётлы академигы.
* [[1886]]: Александр Зражевский, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1949).
* [[1900]]: Жюльен Грин, [[Франция]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], [[роман]]дар авторы, [[драма]]тург, сығышы менән АҠШ-тан.
* [[1920]]: Сергей Стечкин, СССР һәм [[Рәсәй]] [[фән|ғалимы]], математик, функцияларҙы өйрәнеү буйынса фәнни мәктәп ойоштороусы. 
* [[1925]]: Геннадий Литаврин, СССР һәм Рәсәй ғалимы, [[тарих]]сы, академик.
* [[1928]]: Евгений Светланов, дирижёр, композитор һәм пианист, СССР-ҙың халыҡ артисы (1968), [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1986).
* [[1950]]: Владимир Ерёмин, СССР һәм Рәсәй актёры, сценарист, продюсер, телетапшырыуҙар алып барыусы.  }}

== {{Үлем}} == 
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:6 сентябрҙә вафат булғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1952]]: [[Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944).
* [[1998]]: [[Акира Куросава]], [[Япония]] кинорежиссёры, сценарист һәм продюсер, [[СССР]]-ҙың [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры (1991).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1998]]: Фәсил Әхмәтов, композитор, [[Татарстан Республикаһы]]ның (1995) һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) халыҡ артисы, Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге (1975) һәм РСФСР-ҙың М. Глинка исемендәге (1988) Дәүләт премиялары лауреаты.
* [[1999]]: [[Назар Нәжми]], Башҡортостандың халыҡ шағиры.  }}

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|И06]]
[[Категория:6 сентябрь]]</text>
      <sha1>5k93tfmrcgf9qiu0b3fjfccieveeono</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303596</id>
      <parentid>1303595</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T16:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <comment>/* {{Ваҡиғалар}} */ күренеште төҙәтеү</comment>
      <origin>1303596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22370" sha1="1ebwetnb922jn78yf57zp5d94m82bws" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''6 сентябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 249-сы ([[кәбисә йыл]]ында 250-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 116 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-09-01}}
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар ==  
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|АҠШ}}: Китап уҡыу көнө.
* {{Флагификация|Болгария}}: Берләшеү көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: [[Байкал|Байкал күле]] көнө (сентябрҙең беренсе йәкшәмбеһе).
* {{Флагификация|Эсватини}}: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
* {{Флагификация|Чили}}: Милли берҙәмлек көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри 
* {{Флагификация|Пакистан}}: Армия көнө.
* {{Флагификация|Россия}}: [[Нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө]] (сентябрҙең беренсе йәкшәмбеһе).
** Йылылыҡ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө.
** Эске эштәр министрлығының экстремизмға ҡаршы көрәш подразделениелары көнө.
}}&lt;/onlyinclude&gt; 

== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1716]]: [[Бостон]] ҡалаһында [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ-тағы]] беренсе маяҡ төҙөлә.
* [[1852]]: [[Манчестер]]ҙа [[Британия]]ның тәүге түләүһеҙ китапханаһы асыла.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1936]]: «СССР-ҙың халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем булдырыла. Уға беренселәр булып К. С. Станиславский, В. И. Немирович-Данченко, В. И. Качалов, И. М. Москвин лайыҡ була, ә 1991 йылда [[СССР тарҡалыуы|СССР тарҡалыр алдынан]] был исем һуңғы тапҡыр бирелә, уны йырсы Алла Пугачева менән актёр Олег Янковский ала.
* [[1939]]: [[Ленинград]]та Аркадий Райкин етәкләгән Дәүләт эстрада миниатюралары театры асыла.
* [[1952]]: Женевала авторлыҡ хоҡуғы тураһындағы Бөтә донъя конвенцияһына ҡул ҡуйыла.
* [[1991]]: [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] Балтик буйы республикалары [[Эстония]], [[Латвия]] һәм [[Литва]]ның бойондороҡһоҙлоғон таный.
* [[1991]]: [[Ленинград]]ҡа 1914 йылға тиклемге тарихи атамаһы [[Санкт-Петербург]] кире ҡайтарыла.  
* [[2001]]: [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Белорет районы]]нда [[Асы (шифахана)|Асы шифаханаһы]] эш башлай. }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Ирназаров Рәшит Исмәғил улы]] (1935), [[фән|ғалим]]-[[Социология|социолог]]. 1970 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]], 1994 йылдан — [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2000—2006 йылдарҙа социология теорияһы һәм тарихы кафедраһы мөдире. Социология фәндәре докторы (1999), профессор (2002). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). 
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Барсов Николай Николаевич]] (1901—1.10.1981), [[дәүләт]] хеҙмәткәре, [[иҡтисад]]сы, тыуған яҡты өйрәнеүсе. 1935—1937 һәм 1943—1961  йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Дәүләт план комиссияһы хеҙмәткәре; 1938—1943 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]], бер үк ваҡытта 1938—1941 йылдарҙа Башҡортостан план-иҡтиҡтисад техникумы уҡытыусыһы.  
* [[Минһажетдинова Мәфзифә Мәғәфүр ҡыҙы]] (1901—14.03.1989), [[әкиәт]]се, нәфис һүҙ оҫтаһы. «Хуш, Уралым» йырын ижад итеүсе. Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Учалы районы]] [[Ғәлиәхмәр]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Некуличева Валентина Ивановна]] (1936—2024), терапевт-[[фән|ғалим]]. 1971 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1986—2013 йылдарҙа дипломдан һуң белем биреү институтының терапия һәм дөйөм табип практикаһы кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1985 йылдан табиптарҙың белемен камиллаштырыу факультеты деканы, 1989—1992 йылдарҙа дауалау эше буйынса проректор. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1992). Сығышы менән хәҙерге [[Кемерово өлкәһе]]нең Киселёвск ҡалаһынан.
* [[Филиппов Анатолий Тимофеевич]] (1936—23.06.2012), [[Инженерлыҡ эше|инженер]]-[[Металлургия|металлург]]. 1959 йылдан [[Белорет металлургия комбинаты]]ның яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1971 йылдан цех начальнигы урынбаҫары, 1976 йылдан директор урынбаҫары—бүлек начальнигы, 1980—1996 йылдарҙа 150-се прокатлау цех-станы начальнигы урынбаҫары. [[СССР]]-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1987). 
* [[Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы]] (1936), ғалим-[[Әҙәбиәт ғилеме|әҙәбиәт белгесе]], тәнҡитсе. 1997 йылдан [[Рәсәй]]ҙең һәм [[Башҡортостандың Яҙыусылар союзы|Башҡортостандың]] Яҙыусылар союздары ағзаһы. 1966—2013 йылдарҙа [[Бөрө дәүләт педагогия институты]] һәм  Бөрө социаль-педагогия академияһы (хәҙер [[Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы]]) уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1972 йылдан уҡыу-уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса, 1974 йылдан — уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор, 1984—1991 йылдарҙа әҙәбиәт кафедраһы мөдире. Филология фәндәре кандидаты (1972). [[РСФСР]]-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1977), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы юғары һөнәри  белем биреү хеҙмәткәре (2006). [[Назар Нәжми]] исемендәге (2008), [[Фәтих Кәрим]] исемендәге (2011) премиялар  лауреаты. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1986).  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Әхмәтйәнова Сатира Зөлҡәфил ҡыҙы]] (1937—2020), [[Педагогика|педагог]]. 1960—2001 йылдарҙа [[Кушнаренко районы]] [[Шәрип (Кушнаренко районы)|Шәрип]] урта мәктәбе уҡытыусыһы. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. 
* [[Баһаув Ибраһим Йомағужа улы]] (1942), механизатор. 1958—2001 йылдарҙа [[Әбйәлил районы]] Калинин исемендәге колхоз тракторсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1981). Сығышы менән ошо райондың [[Ишҡол]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Ғәйнуллина Мәхмүзә Кәлим ҡыҙы]] (1947), [[фән|ғалим]]-акушер-гинеколог, профпатолог, йәмәғәтсе. 1975 йылдан Өфө Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре, 1985 йылдан — клиниканың баш табибы, 2002 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр; 1974—1999 йылдарҙа [[Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы|«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында]] «Һаулыҡ» телетапшырыуының авторы һәм алып барыусыһы. 2009—2015 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы]]ның Йәмәғәт палатаһы, 1997 йылдан — [[Рәсәй]] һәм [[Башҡортостан]]дың Журналистар союздары ағзаһы. Медицина фәндәре докторы (1999). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1999) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған табибы. [[Нуриман районы]]ның почётлы гражданины (2012). 
* [[Исачкин Николай Фёдорович]] (1947), [[дәүләт]], [[КПСС|партия]] һәм комсомол органдары хеҙмәткәре. 1973 йылдың февраленән ВЛКСМ-дың [[Стәрлетамаҡ]] ҡала комитетының икенсе, апрелдән — беренсе секретары; 1976 йылдан [[КПСС]]-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитеты секретары; 1988 йылдан [[КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты]]ның пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары — Политик мәғариф йорто мөдире; 1991 йылдан [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]]ның, 1995 йылдың апреленән — [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Ижтимағи-сәйәси үҙәге директоры, августан — кадрҙар бүлеге начальнигы; 1997—2011 йылдарҙа Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары. Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (2005). 
* [[Зиязетдинов Рәүис Мөғәлим улы]] (1952), [[нефть|нефтсе]]. 1972—2010 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Саҡмағош районы]] [[Ҡарайерек (Саҡмағош районы)|Ҡарайерек]] ауылынан.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы]] (1908—17.04.1945), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт ротаһы командиры, гвардия лейтенанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1945, үлгәндән һуң).
* [[Арыҫланова Минзилә Фәсхи ҡыҙы]] (1948), [[Баймаҡ районы]]ның [[1-се Этҡол]] ауылындағы Башҡорт республика компьютер лицей-интернатының ветеран-педагогы, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы. Сығышы менән [[Ейәнсура районы]] [[Байыш (Ейәнсура районы)|Байыш]] ауылынан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Юрий Шатунов]] (1973), [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] [[йыр]]сыһы, «Ласковый май» төркөмөнөң элекке солисы. Сығышы менән Башҡортостан Республикаһының [[Күмертау]] ҡалаһынан.   }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} ||
* [[Шрагер Дмитрий Степанович]] (Давид Соломонович; 1919—7.03.2009), режиссёр. 1971—1987 йылдарҙа [[Стәрлетамаҡ рус дәүләт драма театры]]ның баш режиссёры, 1988—1989 йылдарҙа — актёры, 1994—1995 йылдарҙа — художество етәксеһе. 1972 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1977). Сығышы менән хәҙерге [[Бүрәт Республикаһы]]ның Баргузин ауылынан.
* [[Толстоноженко Александр Леонидович]] (1949), педагогик хеҙмәт ветераны, 1988–2012 йылдарҙа [[Өфө ҡалаһы]]ның 44-се мәктәбе директоры, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған уҡытыусыһы һәм мәғариф отличнигы. 
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Калегин Евгений Вениаминович]] (1954), [[спорт]]сы, тренер. 1997 йылдан Шахмат буйынса республика балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе тренеры. Шахмат буйынса халыҡ‑ара мастер (1993). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1995). Команда зачётында классик шахмат буйынса [[Рәсәй]] чемпионы (1994) һәм [[Европа]] чемпиондары кубогының бронза призёры (1995). Р. Ғ. Нәжметдинов иҫтәлегенә халыҡ‑ара турнирҙа еңеүсе (Ҡазан, 2005). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан.
* [[Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы]] (1954), журналист, яҙыусы. [[Татарстан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010). [[Бишбүләк районы]]ның [[Фәтих Кәрим]] исемендәге һәм [[Бәләбәй районы]]ның [[Динис Бүләков]] исемендәге премиялары лауреаты. 
* [[Зинаида Сурбан]] (Семёнова Зинаида Николаевна; 1959), [[сыуаш теле]]ндә ижад итеүсе шағир. 2004 йылдан «Ашҡаҙар шишмәләре» халыҡ йыр һәм бейеү ансамбле етәксеһе. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. [[Фёдоровка районы]] [[Кирюшкин (Фёдоровка районы)|Кирюшкин]] ауылында тыуған, шунда йәшәй һәм эшләй.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Дөйөм исемлек ===
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:6 сентябрҙә тыуғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1475]]: Себастьяно Серлио, [[Италия]]ның [[архитектура]] теоретигы.
* [[1785]]: Александр Нелюбин, [[Рәсәй империяһы]] табибы, [[Фармакология|фармаколог]].
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1860]]: [[Джейн Аддамс]], [[АҠШ]] [[Социология|социологы]], [[Философия|философ]], [[Нобель премияһы|Нобель тыныслыҡ премияһы]] лауреаты (1931).
* [[1863]]: Дмитрий Граве, [[СССР]] [[Математик|математигы]], СССР Фәндәр Академияһының почётлы академигы.
* [[1886]]: Александр Зражевский, [[театр]] һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1949).
* [[1900]]: Жюльен Грин, [[Франция]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], [[роман]]дар авторы, [[драма]]тург, сығышы менән АҠШ-тан.
* [[1920]]: Сергей Стечкин, СССР һәм [[Рәсәй]] [[фән|ғалимы]], математик, функцияларҙы өйрәнеү буйынса фәнни мәктәп ойоштороусы. 
* [[1925]]: Геннадий Литаврин, СССР һәм Рәсәй ғалимы, [[тарих]]сы, академик.
* [[1928]]: Евгений Светланов, дирижёр, композитор һәм пианист, СССР-ҙың халыҡ артисы (1968), [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1986).
* [[1950]]: Владимир Ерёмин, СССР һәм Рәсәй актёры, сценарист, продюсер, телетапшырыуҙар алып барыусы.  }}

== {{Үлем}} == 
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:6 сентябрҙә вафат булғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1952]]: [[Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы]], [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугиры, [[Советтар Союзы Геройы]] (1944).
* [[1998]]: [[Акира Куросава]], [[Япония]] кинорежиссёры, сценарист һәм продюсер, [[СССР]]-ҙың [[Халыҡтар Дуҫлығы ордены]] кавалеры (1991).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1998]]: Фәсил Әхмәтов, композитор, [[Татарстан Республикаһы]]ның (1995) һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (1992) халыҡ артисы, Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге (1975) һәм РСФСР-ҙың М. Глинка исемендәге (1988) Дәүләт премиялары лауреаты.
* [[1999]]: [[Назар Нәжми]], Башҡортостандың халыҡ шағиры.  }}

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|И06]]
[[Категория:6 сентябрь]]</text>
      <sha1>1ebwetnb922jn78yf57zp5d94m82bws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>7 сентябрь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71939</id>
    <revision>
      <id>1303602</id>
      <parentid>1190908</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T18:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <origin>1303602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16483" sha1="hpdi81rb4repo9dhcptduwtmy1l8w1v" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''7 сентябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 250-се ([[кәбисә йыл]]ында 251-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 115 көн ҡала.
{{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-09-01}}
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || 
== {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == 
;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара 
* {{Ер}} [[Ер]]: Хәрби уйынсыҡтарҙы юҡ итеү көнө.
** Таланттар эҙләү көнө.
** «Зәңгәр күккә — саф һауа» көнө.
;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли 
* {{Флагификация|Бразилия}}: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
* {{Флагификация|Мозамбик}}: Еңеү көнө.
;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри 
* {{Ер}} [[Ер]]: Барабансы-музыканттар көнө.
}}&lt;/onlyinclude&gt; 

== {{Ваҡиғалар}} ==
* [[1812]]: [[Ватан һуғышы (1812)|Ватан һуғышы]]ның иң көсөргәнешлеһе булып танылған Бородино алышы.
* [[1928]]: [[СССР]]-ҙа [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] булдырыла.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1945]]: [[Берлин]]да [[Икенсе донъя һуғышы союздаштары]] СССР, [[АҠШ]], [[Бөйөк Британия]] һәм [[Франция]] ғәскәрҙәрҙең Еңеү парады була.  }}

== {{Тыуым}} ==
=== Башҡортостан менән бәйле шәхестәр ===
==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || 
* [[Толстой Пётр Петрович]] (1870—7.07.1918), дәүләт эшмәкәре, [[Рәсәй империяһы]]ның беренсе (1906) [[Рәсәй империяһының Дәүләт думаһы|Дәүләт думаһы]]на [[Өфө губернаһы]]нан депутат. Сығышы менән хәҙерге [[Ульяновск]] ҡалаһынан. 
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || 
* [[Кустов Михаил Гргорьевич]] (1951), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, табип-хирург. 1989 йылдан [[Сибай]] үҙәк ҡала дауаханаһының хирургия бүлеге мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (2013), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның (2007) һәм [[Башҡортостан]]дың (2003) һаулыҡ һаҡлау отличнигы, Сибай ҡалаһының почётлы гражданы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Тәтешле районы]] [[Ивановка (Тәтешле районы)|Ивановка]] ауылынан.
* [[Лезнева Валентина Ивановна]] (1951), хеҙмәт ветераны. [[Күмертау авиация етештереү предприятиеһы]]ның элекке хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Мәмлиев Игорь Айрат улы]] (1951), ғалим-балалар хирургы. 1990 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2004), профессор (2013). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1998). Сығышы менән [[Октябрьский (ҡала)|Октябрьский]] ҡалаһынан.
* [[Волков Владимир Иванович]] (1956), инвалид-[[спорт]]сы, йәмәғәтсе. 1994 йылдан [[дзюдо]] буйынса [[Рәсәй]] йыйылма командаһы ағзаһы. 1996 йылғы ([[АҠШ]], [[Атланта]] ҡалаһы) һәм 2000 йылғы ([[Австралия]], [[Сидней]] ҡалаһы) [[Паралимпия уйындары]]нда ҡатнашыусы. Күп тапҡырҙар [[Европа]] һәм Рәсәй чемпионы. Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1996). [[Туймазы]] ҡалаһының почётлы гражданы (1997). Сығышы менән ошо ҡаланан. 
* [[Әбделмәнов Рим Сәлимйән улы]] (1956), [[бейеү]]се. 1973 йылдан хәҙерге [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле]] солисы, 1989 йылдан — педагог-репетиторы; 2006—2011 йылдарҙа [[Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы]], 2012 йылдан — [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1998), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1989) артисы.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || 
* [[Георгий Калитов]] (1952—22.11.2021), рәссам-график, [[Педагогика|педагог]]. 1980—1996 йылдарҙа Башҡортостан ижади производство комбинаты рәссамы, бер үк ваҡытта 1994—2004 йылдарҙа (өҙөклөк менән) хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]], 1984—2003 һәм 2004—2017 йылдарҙа [[Өфө сәнғәт училищеһы]] уҡытыусыһы. 1995 йылдан Рәссамдар союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ рәссамы (2012), [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1987). [[Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (1995).  
* [[Күскилдин Кинйә Сәғит улы]] (1962), педагог, мәғариф, комсомол һәм [[дәүләт]] органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 2009 йылдан Башҡортостан Республикаһы йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрының беренсе урынбаҫары; 2010—2022 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Туристик индустрия союзының Башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе. Башҡортостан Республикаһының бишенсе саҡырылыш (2013—2018) [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты. Рәсәй һәм Башҡортостандың Кинематографсылар союздары ағзаһы, Башҡортостан Кинематографсылар союзының рәйес урынбаҫары. Сығышы менән хәҙерге [[Үзбәкстан]]дан.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Ғүмәров Вадим Азат улы]] (1997), кикбоксинг буйынса 1-се разрядлы спортсы. [[Рәсәй]] чемпионы ([[Нефтекама]], 2010), Бөтә Рәсәй турниры еңеүсеһе ([[Магнитогорск]], 2013). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Әбйәлил районы]] [[Сиҙәм (Әбйәлил районы)|Сиҙәм]] ауылынан.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || 
* [[Игнатьев Руф Гаврилович]] (1818—2.01.1886), [[Рәсәй империяһы]] [[Археология|археологы]], этнограф, [[журналистика|журналист]] һәм [[тәржемә]]се. 1858 йылдан — [[Ырымбур губернаһы]]ның, 1865—1877 йылдарҙа һәм 1880—1886 йылдарҙа [[Өфө губернаһы|Өфө губерна]] статистика комитеты китапханасыһы. «Башҡорт Салауат Юлаев, Пугачёв бригадиры, йырсы һәм импровизатор» («Башкир Салават Юлаев, пугачёвский бригадир, певец и импровизатор», 1893) исемле ғилми хеҙмәт һәм [[башҡорттар]]ҙың археологияһы, [[тарих]]ы, этнографияһы һәм ауыҙ-тел ижады буйынса башҡа материалдар авторы.
* [[Яҡуп Ҡолмой]] (1918—11.10.1994), [[СССР]] шағиры, журналист. 1940 йылдан — КПСС, 1944 йылдан — [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙниәт хеҙмәткәре (1978) һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1988).
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Новоселов Владимир Николаевич]] (1948), [[Баймаҡ]] ҡалаһының [[Ғата Сөләймәнов]] исемендәге балалар сәнғәт мәктәбе уҡытыусыһы, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* [[Солтанов Тәлғәт Әхтәм улы]] (1948), табип-хирург. 1987—1997 йылдарҙа [[Аҡъяр (Хәйбулла районы)|Аҡъяр]] үҙәк район дауаханаһының баш табибы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ====
&lt;onlyinclude&gt;{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || 
* [[Русинов Самуил Гецелевич]] (1914—30.12.2004), [[йыр]]сы (тенор). 1942 йылдан — [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] һәм бер үк ваҡытта [[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның музыкаль‑әҙәби лекторийы солисы. 1942 йылдан [[СССР]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1955 йылда [[Мәскәү]]ҙә үткән [[Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһы|башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында]] ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған артисы (1955). Бөтә Союз опера спектаклдәре смотры дипломанты ([[Өфө]], 1967). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1955). Сығышы менән хәҙерге [[Беларусь Республикаһы]]ның Минск өлкәһе Борисов ҡалаһынан.
* [[Айҙарбәкова Фирҙәүес Абдулхаҡ ҡыҙы]] (1929—2003), хеҙмәт алдынғыһы. [[Күгәрсен районы]] «Сорғояҙ» колхозының элекке һауынсыһы. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[Рафиға Усманова]] (1954), [[Журналистика|журналист]], [[Шиғриәт|шағир]] һәм [[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004). 
* [[Исхаҡов Салауат Миҙхәт улы]] (1959), [[фән|ғалим]]-тарихсы. 1995 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы Рәсәй тарихы институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (2003).  }}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

=== Дөйөм исемлек ===
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:7 сентябрҙә тыуғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[1805]]: Модест Богданович, [[Рәсәй империяһы]]ның хәрби [[тарих]]сыһы, генерал-лейтенант.
* [[1810]]: Герман Генрих Госсен, [[Германия]] [[иҡтисад]]сыһы.
{{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content =
* [[1860]]: Анна Мэри Мозес, [[АҠШ]] рәссамы.
* [[1870]]: Александр Куприн, Рәсәй империяһы һәм [[СССР]] [[әҙәбиәт|яҙыусыһы]], [[драма]]тург.
* [[1915]]: Киёси Ито, [[Япония]] [[Математик|математигы]].
* [[1925]]: Павел Вигдергауз, СССР һәм [[Украина]] [[Архитектура|архитекторы]], СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты.
* [[1925]]: Александр Хмелик, СССР һәм [[Рәсәй]] яҙыусыһы, драматург һәм киносценарист, «Ералаш» киножурналының баш мөхәррире.
* [[1930]]: Сонни Роллинз, АҠШ-тың [[джаз]] саксофонсыһы, композитор.
* [[1935]]: Анатолий Бучаченко, СССР һәм Рәсәй [[фән|ғалимы]], [[Физик химия|физик-химик]], академик.
* [[1935]]: Игорь Голембиовский, СССР һәм Рәсәй [[Журналистика|журналисы]], 1991—1997 йылдарҙа «Известия» гәзитенең баш мөхәррире.
* [[1940]]: Дарио Ардженто, [[Италия]] кинорежиссёры, сценарист һәм продюсер, ҡурҡыныс фильмдар авторы.
* [[1955]]: Ефим Зельманов, СССР һәм АҠШ ғалимы, математик, Чикаго һәм Йель университеттары профессоры.  }}

== {{Үлем}} == 
''&lt;categorytree depth=&quot;0&quot;&gt;Категория:7 сентябрҙә вафат булғандар&lt;/categorytree&gt;''
* [[2010]]: [[Диваев Рәшит Мансур улы]], [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971), [[БАССР]]-ҙың атҡаҙанған агрономы (1981).

== {{Йыл көндәре}} ==
{{Календарь}}
{{Айҙар}}

[[Категория:Йыл көндәре|И07]]
[[Категория:7 сентябрь]]</text>
      <sha1>hpdi81rb4repo9dhcptduwtmy1l8w1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төньяҡ-көнсығыш регионы (Бразилия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82905</id>
    <revision>
      <id>1303616</id>
      <parentid>478130</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T03:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>131</id>
      </contributor>
      <comment>Вики-Һаҡлағыстағы IINN.jpg рәсеме [[commons:User:Krd|Krd]] ҡатнашыусыһы тарафынан юйылған. Ул яҙған сәбәп: No permission since 29 August 2026.</comment>
      <origin>1303616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1966" sha1="cmcn7t8wx13y8vwmova468sihfsobzd" xml:space="preserve">[[Файл:Northeast Region in Brazil.svg|thumb|300px|Төньяҡ-көнсығыш регионы.]]
'''Төньяҡ-көнсығыш регионы''' ({{lang-pt|Região Norte do Brasil}}) — [[Бразилия]]ның административ регионы. Халыҡ һаны — 52 191 000 кеше (2007). Майҙаны — 1 558 196 км². Халыҡ тығыҙлығы — 32 кеше/км².

== Статистика ==
* Эске тулайым продукт (2005) — 280.504.256 реал (мәғлүмәт: Бразилияның география һәм статистика инситуты).
* Эске тулайым продукт бер кешегә (2005) — 5 498 реал (мәғлүмәт: Бразилияның география һәм статистика инситуты).
* Кеше потенциалының үҫеш индексы (2005) — 0.725 (мәғлүмәт: [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының үҫеш программаһы]]).

== Региондың бүленеше ==
Регион үҙенә 9 штат берләштерә:
# [[Алагоас]]
# [[Баия]]
# [[Мараньян]]
# [[Параиба]]
# [[Пернамбуку]]
# [[Пиауи]]
# [[Риу-Гранди-ду-Норти]]
# [[Сеара]]
# [[Сержипи]]

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Salvador-CCBY10.jpg|
Файл:Caraubasdopiaui10122006-2.jpg|
Файл:Chapada diamantina.jpg|
Файл:Boa viagem.jpg|
Файл:Carnauba ce.jpg|
Файл:Acaatinga.jpg|
Файл:Rio São Francisco.jpg|
Файл:SalvadorDaBahiaBahianDress.jpg|
Файл:Cacao.jpeg|
Файл:DistritoInd ios.jpg|
Файл:Porto de galinhas.jpg|
Файл:Genipabu-Natal.jpg|
Файл:Cedro_e_galinha_choca_quixada_ce.JPG|
Файл:Aeroporto do recife.jpg|
Файл:Frevo.jpg|
Файл:Maracatu.jpg|
Файл:Quadrilha_Junina_1.jpg|
Файл:SalvadorDaBahiaFavelaBonfim.jpg|
&lt;/gallery&gt;

[[Категория:Бразилия]]</text>
      <sha1>cmcn7t8wx13y8vwmova468sihfsobzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бугера Владислав Евгеньевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97430</id>
    <revision>
      <id>1303610</id>
      <parentid>1300862</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T21:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88506" sha1="qgri91rv7c1zmj5hdc7zs9ee5uj4vc9" xml:space="preserve">{{Orphan|date=ғинуар 2016}}

{{Учёный 
 |Имя = Владислав Евгеньевич Бугера
|Оригинал имени = 
|Изображение =
|Ширина = 
|Описание изображения = 
|Дата рождения = 24.1.1971
|Место рождения = [[Башҡорт АССР-ы]],&lt;br&gt;{{ТУ|Өфө|Өфөлә}} ҡалаһы
|Гражданство = {{USSR}} → {{RUS}}
|Научная сфера =социаль философия, [[гносеология]], сәйәси экономия, политология, [[марксизм]]&lt;ref name=&quot;index&quot; /&gt;, социаль психология&lt;ref name=&quot;index&quot; /&gt;
|Место работы = [[Өфө дәүләт нефть техник университеты]] (УГНТУ), философия кафедраһы
|Учёная степень = {{Учёная степень|доктор|философских наук}}
|Учёное звание = {{Учёное звание||1}}, {{Учёное звание||0}} 
|Альма-матер = [[Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты|Тарас Шевченко исемендәге Киев дәүләт университеты]]
|Научный руководитель = [[Камаев Рәшит Борхан улы]]
|Знаменитые ученики = 
|Известен как = {{публицист|Рәсәй|XXI быуат}}, [[философия|философ]], иҡтисадсы һәм&lt;br&gt;сәйәси активист
|Награды и премии = 
|Роспись = 
|Ширина росписи = }}
{{фш|Бугера}}
''' Буге́ра Владисла́в Евге́ньевич'''&lt;ref&gt;[http://bugerave.wordpress.com/2014/02/28/о-фамилии-бугера-из-этимологического/ О происхождении фамилии «Бугера» из Этимологического словаря украинского языка (Етимологiчний словник української мови, Київ, Наукова думка) — см.]&lt;/ref&gt; ([[24 ғинуар]] [[1971 йыл]]) — [[Рәсәй]] [[философия|философы]]&lt;ref name=&quot;index&quot;&gt;[http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/286-bugera-vladislav-evgenevich Бугера Владислав Евгеньевич]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Башҡорт энциклопедияһы (мәғәнәләр)|Башкирская энциклопедия]]. В 7 т. Т. 7. Ф-Я, с дополнениями / гл. ред. [[Илһамов Марат Әҡсән улы|М. А. Ильгамов]]. — Уфа: Башк. энцикл., 2011. — '''С. 499'''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dslib&quot;&gt;«Используя при анализе философии Ф.Ницше классовый подход, российский философ В. Е. Бугера интерпретирует нацизм и сталинизм как два реализованных варианта ницшеанской концепции общества и указывает на то, что идеи Ф.Ницше явились теоретической основой расовой и радикально-националистической политики Третьего Рейха».&quot; — ''Кирильченко Д. В.'' [http://www.dslib.net/istoria-filosofii/socialnyj-ideal-f-nicshe-i-praktika-totalitarnyh-obwestv.html Социальный идеал Ф. Ницше и практика тоталитарных обществ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018183411/http://www.dslib.net/istoria-filosofii/socialnyj-ideal-f-nicshe-i-praktika-totalitarnyh-obwestv.html |date=2022-10-18 }} : диссертация … кандидата философских наук : 09.00.03, 09.00.11 / Кирильченко Дмитрий Викторович; [Место защиты: Твер. гос. ун-т]. — Тверь, 2010. — 171 с.&lt;/ref&gt;, ғалим&lt;ref name=&quot;weeklystandard&quot;&gt;Stephen Schwartz [https://web.archive.org/web/20140301224911/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/016/156vsrut.asp Murder in Moscow] // [[:en:The Weekly Standard|The Weekly Standard]] (англ.)русск., 23 February 2009 ([https://web.archive.org/web/20090221055545/http://www.inosmi.ru/text/translation/247493.html перевод на русский язык], [http://www.alebedev.ru/media/1100.html копия перевода на русский язык])&lt;/ref&gt;, сәйәси публицист&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;«Политический публицист, хорошо известный среди „краснознаменного“ политического андерграунда России и Украины. &lt;…&gt; В 2000 г. стал одним из основателей Группы пролетарских революционеров-коллективистов, регулярно выпускающей — в порядке „самиздата“ — журнал „Пролетарская революция“ и сборники политических статей.» — ''Фьюче, Дмитрий'' [http://www.nietzsche.ru/project/meeting/bugera/ Встреча с Владиславом Бугерой] // Nietzsche.ru, 22.02.2004&lt;/ref&gt; һәм һул йүнәлешле ижтимағи-сәйәси хеҙмәткәр. Философия фәндәре докторы&lt;ref&gt;''Аюпов, Рашит'' Знаменитые уроженцы Уфы // газета «Вечерняя Уфа», № 80 (13260), 05.10.2018, с. 6&lt;/ref&gt;, Өфө дәүләт нефть техник университетының философия кафедраһы профессоры&lt;ref&gt;''В 1971 году в Уфе родился доктор философских наук, профессор кафедры философии гуманитарного факультета УГНТУ Владислав Евгеньевич Бугера.'' — ''Аюпов Рашит'' [http://vechufa.ru/day/1135-24-yanvarya.html «День в истории»] // газета «Вечерняя Уфа», 24-01-2013 ([https://web.archive.org/web/20181106171653/http://ufacity.info/history/day/129307.html копия])&lt;/ref&gt;, Рәсәй философия йәмғиәтенең «Материалистик диалектика — фәнни атеизм» секцияһы ағзаһы&lt;ref&gt;[http://www.dialog21.ru/naprav/Naprav24_DIALEKTIKA.htm Страница секции РФО «Материалистическая диалектика — научный атеизм»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001135858/http://www.dialog21.ru/naprav/Naprav24_DIALEKTIKA.htm |date=2020-10-01 }}&lt;/ref&gt; Социаль философия буйынса «Йәмғиәт субстанцияһы булараҡ идаралыҡтың һәм милектең мөнәсәбәттәре тураһында тәғлимәт» (Милек һәм идаралыҡтың мөнәсәбәттәре ансамбле булараҡ кеше тураһында тәғлимәт) фәнни мәктәбенә нигеҙ һалыусы.&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot;&gt;''Байков Э. А.'' [https://web.archive.org/web/20150923234458/http://www.eifgaz.ru/baykov1-e-09.htm «Новая философская школа»] // «Экономическая и философская газета»&lt;/ref&gt;

== Биографияһы ==
Владислав Евгеньевич Бугера 1971 йылдың 24 ғинуарында Өфө ҡалаһында тыуған.&lt;ref name=&quot;index&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;famous&quot;&gt;[http://www.famous-scientists.ru/3058 Бугера Владислав Евгеньевич] // Энциклопедия «Учёные России», 23.12.2011&lt;/ref&gt;

1988—1993 йылдарҙа [[Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты|Киев дәүләт университетының философия факультетында]] уҡый&lt;ref name=&quot;index&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;famous&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;philosophy&quot;&gt;[https://archive.today/20140225033316/http://philosophy.rusoil.net/default.aspx?link=96 Бугера Владислав Евгеньевич] // Официальный сайт кафедры философии УГНТУ&lt;/ref&gt;

1996 йылдың февраленән Өфө дәүләт нефть техник университетында уҡыта, 2002 йылдың июленән — [[философия]] кафедраһы доценты, 2010 йылдың февраленән — шул уҡ кафедраның профессоры.&lt;ref name=&quot;index&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;famous&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;philosophy&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://rusoil.net/faculty/33 Страница кафедры философии на сайте УГНТУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222032453/http://www.rusoil.net/faculty/33 |date=2019-12-22 }}&lt;/ref&gt;

2001 йылда [[Мәскәү дәүләт университеты|М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында]] [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре, философия фәндәре докторы, профессор [[Камаев Рәшит Борхан улы|Р. Б. Камаевтың]] ғилми етәкселегендә 09.00.11 — Социаль философия һөнәре буйынса «Ижтимағи феномен булараҡ ницшеанлыҡ: уның социаль асылы һәм әһәмиәте. Социаль-фәлсәфәүи тикшеренеү» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм философия фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә эйә була.&lt;ref name=&quot;philosophy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;vest-news&quot;&gt;''Кулакова Т.'' [http://www.vest-news.ru/article.php?id=6351 По примеру Ромео и Джульетты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622064853/http://www.vest-news.ru/article.php?id=6351 |date=2015-06-22 }} // «Весть», 21.02.2008&lt;/ref&gt;

2002 йылдың июлендә Үҙәк Европа университетында танып белеү тәғлимәте буйынса курстарҙа квалификацияһын күтәрә.&lt;ref name=&quot;philosophy&quot;/&gt;

2004 йылда доцент исеме бирелә.&lt;ref name=&quot;philosophy&quot;/&gt;

2006 йылда М. В. Ломоносов исемендәге [[Мәскәү дәүләт университеты]]нда 09.00.11 — Социаль философия һөнәре буйынса «Кеше эшмәкәрлегенең кәрәкле формалары булараҡ милек һәм идаралыҡтың мөнәсәбәттәре» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Уның официаль оппоненттары булып философия фәндәре докторҙары В. П. леньшин, А. В. Назарчук, Ю. А. Ющенко сығыш яһай.&lt;ref name=&quot;famous&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;philosophy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;vest-news&quot;/&gt; Глазго университеты профессоры Хиллель Тиктин һәм Калифорнияның изге Мария колледжы профессоры Сьюзан Вайсман диссертацияға ыңғай баһалама бирәләр.&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;170&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;См. в блоге В. Бугеры запись [http://bugerave.wordpress.com/2014/02/28/моя-глубокая-благодарность-тов-хилле/ «Моя глубокая благодарность тов. Хиллелу Тиктину и Сьюзан Вайсман»] от 28 февраля 2014 г., где приведены тексты отзывов этих профессоров на докторскую дисс. В. Бугеры в англоязычном оригинале.([http://www.peeep.us/a3be605c заархивированная копия аналогичной записи, сделанной в 2009 г., с прежнего официального блога В.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307233225/http://www.peeep.us/a3be605c |date=2014-03-07 }}&lt;/ref&gt;

2006—2009 йылдарҙа — Рәсәй Фәндәр академияһының яһалма интеллект методологияһы буйынса Ғилми советының Башҡортостан бүлексәһе рәйесе урынбаҫары.&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;famous&quot;/&gt;&lt;ref&gt;См. в блоге В. Бугеры запись [http://bugerave.wordpress.com/2014/02/28/почему-я-ушел-из-бо-нсмии-ран/ «Почему я ушел из БО НСМИИ РАН»] от 28 февраля 2014 г.&lt;/ref&gt;

2008 йылда В. Е. Бугераның яҙыусы һәм философ Э. А. Байков менән әңгәмәһе &quot;Джонсон бюллетене&quot;нең 44-се һанында баҫыла.&lt;ref&gt;''Колоколова, Любовь'' [http://www.bashinform.ru/news/172794/ Статьи учёных и журналистов Башкортостана публикует информационный бюллетень Джонсона] // ИА «[[Башинформ]]&lt;nowiki/&gt;», 12.11.2008&lt;/ref&gt;

Владислав Бугера — 100-ҙән ашыу ғилми һәм уҡытыу-методик хеҙмәт&lt;ref&gt;[http://muss.su/lectors/bugera.htm О В. Бугере на сайте Молодежного университета современного социализма (МУСС)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200119102844/http://muss.su/lectors/bugera.htm |date=2020-01-19 }}&lt;/ref&gt;, шул иҫәптән 3 монография авторы.&lt;ref name=&quot;famous&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;vest-news&quot;/&gt; Төп хеҙмәттәре: «Милек һәм идаралыҡ» (2003), «[[Фридрих Ницше|Ницше]] философияһының социаль асылы һәм әһәмиәте» (2004), «Кешенең асылы» (2005). В. Е. Бугера шулай уҡ «XXI быуатта тарихи материализм: яңырыу кәрәклеге» исемле Рәсәй һәм АҠШ авторҙары мәҡәләләре йыйынтығы төҙөүсеһе, тәржемәсеһе һәм редакторы, «Яһалма интеллект методологияһының фәлсәфәүи һәм ғәмәли һорауҙары» коллектив монографияның авторҙашы.

Адвокат Станислав Маркеловтың (1974—2009) яҡын дуҫы.&lt;ref name=&quot;weeklystandard&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''Vladislav Bugera.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/02/vladislav-bugera-obituary-for-stanislav.html Obituary for Stanislav Markelov] ([http://justicefornorthcaucasus.info/?p=1232515200 копия])&lt;/ref&gt;

«Спутник FM» радиоһындағы «Йондоҙло клуб» тапшырыуында ҡатнашыусы.&lt;ref&gt;«Кстати, с нами по вечерам будут философы, возглавляемые доктором философских наук Владиславом Бугера» — [http://www.gorobzor.ru/news/novosti-kultury/radiostanciya-sputnik-107-fm-podvodit-itogi-goda-26-12-2008 Радиостанция «Спутник 107 FM» подводит итоги года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929104648/https://gorobzor.ru/news/novosti-kultury/radiostanciya-sputnik-107-fm-podvodit-itogi-goda-26-12-2008 |date=2020-09-29 }} // Горобзор.ру, 26.12.2008&lt;/ref&gt;

== Теоретик ҡараштары ==
В. Е. Бугера Рәсәй философияһында иҡтисади мәҙәниәт проблемаһы өҫтөндә эшләй.&lt;ref&gt;Бикметова Н. Х. [http://www.dissercat.com/content/stanovlenie-ekonomicheskoi-kultury-rossiiskogo-obshchestva Становление экономической культуры российского общества] : социально-философский анализ : диссертация … кандидата философских наук : 09.00.11 / Бикметова Наиля Халимовна; [Место защиты: Башкир. гос. ун-т]. — Уфа, 2010. — 141 с.&lt;/ref&gt; Тарихи материализм нигеҙендә В. Е. Бугера кешенең үҫешен ижтимағи мөнәсәбәттәр үҫеше аша ғына түгел, ә тәү сиратта милек һәм идаралыҡтың мөнәсәбәттәре үҫеше аша аңлатыуға ынтылыш яһай.&lt;ref&gt;''Богданов А. А.'' Новый мир / А. А. Богданов. Вопросы социализма: Работы разных лет. — М.: Политиздат, 1990. — С. 32-38.&lt;/ref&gt;

Бугераның идеялары Рәсәй һәм башҡа ил авторҙары хеҙмәттәрендә тикшерелә. Билдәле инглиз-американ тикшереүсеһе Стивен Д. Шенфилд В. Е. Бугераның ҡараштарын постмарксистик ҡараштарға индерә&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Стивен Шенфилд.[https://web.archive.org/web/20131113073805/http://russialist.com/2008-204.php «Владислав Бугера: портрет ученого-постмарксиста»] // [[:en:Johnson's Russia List|Johnson’s Russia List]], № 44, ноябрь 2008 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sras.org/news2.php?m=1329 Vladislav Bugera: Protrait of a Post-Marxist Thinker] // Russian Politics in Review November, 12.12.2008&lt;/ref&gt;, ә немец политологы Андреас Умланд Бугераны неомарксист тип һанай&lt;ref&gt;''Умланд А.'' [https://web.archive.org/web/20160304093437/http://www.ipiend.gov.ua/img/scholarly/file/nz_33_37.pdf Новые идеологические образования в современном русском антидемократизме: западные концепции, антизападные политические доктрины и постсоветский партийный спектр] // НАЦІОНАЛЬНА АКАДЕМІЯ НАУК УКРАÏНИ. ІНСТИТУТ ПОЛІТИЧНИХ ЕТНОНАЦІОНАЛЬНИХ ДОСЛІДЖЕНЬ ім. І.Ф. Кураса. НАУКОВІ ЗАПИСКИ. ВИПУСК 33. — Київ, 2007.&lt;/ref&gt;. Г. Е. Белоногов Бугераны «философ-материалистарҙың яңы быуын вәкиле»,&lt;ref&gt;''Белоногов Г. Е.'' [http://www.dialog21.ru/biblio/Belonog.htm Проблемы рационализации социогуманитарного знания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219091642/http://www.dialog21.ru/biblio/Belonog.htm |date=2019-12-19 }} — Уфа: БоНС:[[Башҡорт дәүләт университеты|БашГУ]]. — 2005.&lt;/ref&gt; ә Эдуард Байков яңы философия мәктәбенә нигеҙ һалыусы тип атай.&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot;/&gt; Башҡорт энциклопедияһы марксизмдың В. Е. Бугера төҙөгән антропологик концепцияһының үҙенсәлекле булыуын билдәләй&lt;ref&gt;''Вахитов Р. Р.'' [http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/16459-marksistskaya-filosofiya Марксистская философия]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Башҡорт энциклопедияһы (мәғәнәләр)|Башкирская энциклопедия]]. В 7 т. Т. 4. Л-О / гл. ред. [[Илһамов Марат Әҡсән улы|М. А. Ильгамов]]. — Уфа: Башк. энцикл., 2008. — '''С. 123'''.&lt;/ref&gt;, бынан тыш, шулай уҡ уның ғилми тикшеренеүҙәренең марксистик философия проблемаларын яҡтыртыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала&lt;ref name=&quot;index&quot;/&gt;.

Синфи ҡарашҡа нигеҙләнеп, В. Е. Бугера нацизм менән сталинизмды йәмғиәттең Ницше концепцияһының тормошҡа ашырылған ике варианты булараҡ билдәләй, шулай уҡ [[Фридрих Ницше]]ның идеяларының [[Өсөнсө рейх]] раса һәм радикаль-милләтселек сәйәсәте өсөн теоретик нигеҙ булыуын һыҙыҡ күрһәтә.&lt;ref name=&quot;dslib&quot;/&gt;

=== Милек һәм идара ===
«Милек һәм идара» китабының төп идеялары&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot; /&gt;'''.'''

1. Милек мөнәсәбәттәре — ул кеше һәм әйбер араһындағы түгел, ә кешеләр араһындағы әйбергә ҡарата мөнәсәбәт, практик эшмәкәрлек һәм процессҡа йәлеп ителгән әйберҙәр менән идара итеү социаль мөмкинселектәрен билдәләүсе. Милек мөнәсәбәттәрен кем, кем (йәки нимә) менән һәм идара итеү дәрәжәһе билдәләй. Милек мөнәсәбәттәре — ул матрица, уның нигеҙендә төрлө мөнәсәбәттәр һәм идара итеү акттары, практик эшмәкәрлек акттары, ғөмүмән кеше мәҙәниәте, айырым кешеләрҙең, төркөмдәрҙең һәм дөйөм кешелектең психикаһы тергеҙелә. Хәйер милек мөнәсәбәттәре беренсе урында булып, икенсеһендә идара мөнәсәбәттәре булһа ла, беҙ милек мөнәсәбәттәрен, тик идара мөнәсәбәттәренән генә сығып таный алабыҙ. Әгәр ҙә йәмғиәтте тере организм менән, ә идара мөнәсәбәттәрен күҙәнәктәр менән сағыштырһаҡ, милек мөнәсәбәттәре ул күҙәнәктәрҙең хромосомаһы һәм гендары буласаҡ. Гендар беренсе, күҙәнәк икенсел, ләкин гендарҙы өйрәнеү иң тәү күҙәнәктәрҙе өйрәнгәндән һуң ғына мөмкин.

2. Идара мөнәсәбәттәре милек мөнәсәбәттәренән тыш барлыҡ ижтимағи мөнәсәбәттәрҙең нигеҙендә ята. Идара һәм милек мөнәсәбәттәренең үҙенсәлектәрен өйрәнеп, һәр йәмғиәттең төҙөлөшөн һәм үҫешен аңлатырға мөмкин (тере организмдың төҙөлөшөн һәм үҫешен, тик уның тере күҙәнәген генә өйрәнеп аңлатыуы мөмкин шулай уҡ).

3. [[Карл_Маркс|Маркстың]], кеше асылы — ул ижтимағи мөнәсәбәттәр йыйылмаһы идеяһын, Бугера конкретлаштыра: кеше асылы — ул милек һәм идара мөнәсәбәттәренең йыйылмаһы. Милек һәм идара мөнәсәбәттәренең үҫешен өйрәнеп, беҙ кешелек йәшәйешенең барлыҡ өлкәләрен таныйбыҙ: матди байлыҡтарҙы етештереү, бүлеү, ҡулланыуҙан алып сексуальлек, балалар тәрбиәләүгә тиклем, дин һәм сәнғәттән алып ғилми ижадҡа тиклем, сәләмәт һәм сирле психиканан алып кеше телмәренең үҫешенә тиклем.

4. Бугера идара мөнәсәбәттәренең төп өс төрөн айырып тора: индивидуаль (бер төркөм ағзалары бер-береһенең ғәмәлдәре менән идара итмәй), авторитар (төркөм ғәмәлдәренең вертикаль координацияһы, башлыҡ һәм буйһоноусы) һәм коллектив (горизонталь координация, төркөм ағзалары тигеҙ, бер-береһен уртаҡ маҡсатҡа йүнәлтә). Йәғни индивидуаль, авторитар һәм коллектив милеге мөнәсәбәттәре тура килә. Бугера уйынса, был өс төр идара мөнәсәбәттәре (һәм уға тейешле өс төр милек мөнәсәбәттәре) һәр төркөмгә лә хас — ике кеше булһынмы, бөтә кешелек булһынмы. Һорау пропорцияларында һәм пропорция үҙгәреүендә. Бугера фекернсә, ошо аспекттарҙы өйрәнеү беҙгә кеше йәшәйешенең йомаҡтарын сисергә ярҙам итә ала.

=== Кеше асылы ===
«Кеше асылы» монографияһында Бугера етештереү көстәренең һәм ҡулланыу предметтарының бүлеү процесстары менән «авторитар идаралыҡ» булараҡ эксплуатациялау концепцияһын үҫтерә&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot; /&gt;.

* Һатыусы йәғни сауҙә аралашсыһы йәшерен рәүештә матди байлыҡтарҙы бүлеү процесстарының «авторитар» ойоштороусыһы ролен, банкир, етештереүсе-хужа — сит [[:ru:Рабочая сила|эшсе көс]] һатып алыусынан да кәм тугел булғанын иҫбатлай.

* Эксплуатациялана торған синыфтарҙың илһөйәрлег&lt;nowiki/&gt;е уларҙың үҙ-үҙҙәрен алдау һәм эксплуататортҙарҙың алдауының ҡушылыуы ғына булыуын күрһәтә.
* Психологтарҙың тикшеренеүҙәренә таянып, [[:ru:Гомосексуальность|гомосексуальлекте]] ҡатмарлы күренеш булараҡ күрһәтә. Нәҫелдән тормай, ә ҡайһы бер типик бәләкәй төркөмдәрҙең һәм ғөмүмән бындай группалар сыҡҡан йәмғиәттең идара мөнәсәбәттәре комбинацияһына бәйле.
* Юғары сифатлы күмәк мәҙәниәт продукттарын ҡулланыу ҡулланыусыларҙы ижадҡа ҡылғата&lt;ref&gt;''Овруцкий А. В.'' {{cite web|author=|url=http://ecsocman.hse.ru/data/2011/02/11/1214888638/3.pdf|title=Личность, экономика, общество: креатив и креативность|lang=ru|website=ecsocman.hse.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} // Психология в экономике и управлении. — 2010. — № 1. — С. 20.&lt;/ref&gt;.
* «Хакимлыҡ» дөйөм социологик төшөнсәһенә анализ үткәрелә&lt;ref&gt;''Минаков П. А.'' {{cite web|author=|url=http://www.dissercat.com/content/publichnaya-vlast-politologicheskii-aspekt|title=Публичная власть: политологический аспект|lang=|website=www.dissercat.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} : диссертация … кандидата политических наук : 23.00.01; [Место защиты: Башкир. гос. ун-т]. — Уфа, 2007. — 198 с.&lt;/ref&gt;.

«Кеше асылы» (3 бүлек) һәм «Милек һәм идара» хеҙмәттәрендә Бугера СССР һәм ҡайһы бер илдәрҙә ХХ быуатта неоазиат етештереү ысулы эшләүен раҫлай. Үҙенең етештереү мөнәсәбәттәре менән азиат етештереү ысулына оҡшаһа ла, ул сифат яғынан бөтөнләй икенсе үҫеш кимәленә нигеҙләнгән. Неоазиат ижтимағи-иҡтисади формацияның синфи структураһын һәм үҫеш ҡанунилығын өйрәнеүҙә ынтылыш яһалды&lt;ref name=&quot;eifgaz&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''Тулупов В. В.'' {{cite web|author=|url=http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?textid=2400&amp;level1=main&amp;level2=articles|title=Системный взгляд на российское образование|lang=ru|website=www.relga.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} // RELGA — научно-культурологический журнал. — № 8 [188] 01.06.2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Концепция неоазиатского способа производства нашла своё отражение не только в научной, но и в художественной литературе (см. {{cite web|author=|url=http://samlib.ru/i/i/ba.shtml|title=здесь|lang=ru|website=samlib.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}})&lt;/ref&gt;.

=== '''Компьютерлаштырыу''' ===
Бугера производствоны компьютерлаштырыуға социалистик революцияның матди шарты булараҡ ҡарай һәм [[:ru:Пролетариат|пролетариатты]] синыфһыҙ йәмғиәткә әүерелеү юлындағы  кешелек авангарды тип һанай&lt;ref&gt;Статья В. Бугеры «Компьютеризация как предпосылка социалистической революции» (журн. «Альтернативы», № 3, 1999) на сайте Киевского горкома ЛКСМУ&amp;nbsp;.&amp;nbsp;''lksmu.at.ua''.&lt;/ref&gt;. Был өлөшләтә билдәле иҡтисадсы [[:ru:Друкер,_Питер_Фердинанд|П.Друкер]] фекере менән ауаздаш: “ “белем хеҙмәткәрҙәре” белем йәмғиәтенең күпселеген тәшкил итә алмаясаҡ, ләкин улар инде йәмғиәттең әйҙәп барыусы синыфына әйләнделәр”&lt;ref&gt;П. Друкер. Эра социальной трансформации&amp;nbsp;.&amp;nbsp;''www.archipelag.ru''.&lt;/ref&gt;.

=== '''“Оккама бритваһы”на тәңҡит''' ===
Гипотеза булдырыуҙы киҫәтеүсе һәм ижади фекерләүгә ҡурҡыныс тыуҙырыусы [[Оккам_бәкеһе|Оккама бритваһын]] тәңҡитләп, В. Бугера уның урынына “дүрт зарарһыҙ лезвиелы бритва” тәҡдим итә – логик яҡтан бер-береһе менән бәйле дүрт принциптан торған система.

# Кәрәкһеҙ асылдарҙы арттырыуҙан тыйылырға кәрәк, әммә бер үк асылдың яңы яҡтары булыуын күҙ алдында тоторға кәрәк.
# Күренештәрҙең тәүсәбәптәрен объект бар булған ысынбарлыҡтың түбәнерәк структура кимәлендә эҙләүе дөрөҫ түгел. Ысынбарлыҡтың шул уҡ, йә юғарыраҡ структур кимәлендә эҙләргә кәрәк.
# Әгәр теория һөҙөмтәне сәбәп менән аңлатҡанда, ә сәбәп һөҙөмтәгә ҡарағанда насар тасуирланһа, был теория киләһе осраҡта ғына йәшәүгә һәләтле буласаҡ: әгәр ҙә һуңынан был теорияға бөтөнләй яңы, баштағы һөҙөмтәне аңлатҡан, сәбәп тасуирламаһы һәм төшөнөүе өҫтәлһә йәки әгәр был теорияға элек күрһәтелгән сәбәп менән бер рәттән йәки уның урынына яңы, ошоғаса булмаған сәбәп керетелһә – барыбер был теория үҙенең төп хәлдәре үҙара бәйләнешендә үҙе булып ҡаласаҡ.
# Психик (шул уҡ рәттән рухи)  сәбәптәр аңлатылған күренештең тәүсәбәптәре булыуы концепцияһы, теория булараҡ ҡына түгел, хатта гипотеза булараҡ та тамамалнмаған&lt;ref&gt;[https://bugerave.wordpress.com/2017/10/02/критика-бритвы-оккама/ В. Бугера. Критика «бритвы Оккама».] ''bugerave.wordpress.com''.&amp;nbsp;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://bugerave.wordpress.com/2017/10/17/методологический-семинар-201718-проблем/ Первое упоминание об этих принципах как о «бритве Бугеры» см. в плане методологического семинара «Проблема обоснования знания» на 2017/18 гг..]&amp;nbsp;''bugerave.wordpress.com''.&lt;/ref&gt;.

== '''Сәйәси эшмәкәрлеге''' ==
* 1989-90 – Киев ҡалаһы, “Ватан форумы”  берләшмәһе ағзаһы  (укр. ''Вітчизняний Форум'')&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Білоус А. О. Політичні об'єднання України. — Київ: «Україна», 1993. — С. 49-50. — ISBN 5-319-01289-6&lt;/ref&gt; '' ''(украин милләтселәренә ҡаршы). Сәйәси көрәше арҡаһында украин милләтсе студент ойошмаһының етәксеһе, Бугера менән бер группала  белем алған, [[:ru:Кириленко,_Вячеслав_Анатольевич|Вячеслав Кириленко]] уны гомосексуаллектә ғәйепләй&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.  
* 1991-92 –  “Киев ҡалаһы эшсәндәре ойошмаһы” координация советы ағзаһы&lt;ref&gt;См. скан членского удостоверения В. Е. Бугеры в его блоге, запись {{cite web|author=|url=http://bugerave.wordpress.com/2014/02/28/как-начиналась-моя-политическая-жизн/|title=«Как начиналась моя политическая жизнь»|lang=|website=bugerave.wordpress.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} от 28 февраля 2014 г. В этой записи см. также сканы ряда других документов, иллюстрирующих политическую активность В. Бугеры в 1989-97 гг.&lt;/ref&gt; – “Социалистик үҙгәртеп ҡороу өсөн Украина хеҙмәт халҡы берҙәмлеге” ҡала ойошмаһы (укр. ''Спілка трудящих України за соціалістичну перебудову'')&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 1991 йылдың 20 авгусында, Украина студенттарының Социалистик берешмәһе ойоштороу комитеты рәйесе булараҡ,  ГКЧП&lt;ref&gt;[http://old.russ.ru/antolog/1991/putch23.htm Путч. Хроника тревожных дней. Путч: день второй. 20 августа 1991 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221913/http://old.russ.ru/antolog/1991/putch23.htm |date=2016-03-04 }}.&amp;nbsp;''old.russ.ru''.&lt;/ref&gt; яҡлап сыға. Һуңыраҡ быны С. Шенфилд  Johnson’s Russia List&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; булған әңгәмәһендә сәйәси хата тип таный.
* 1992-96 – “Марксист эшсе партияһы”ның (МРП)&lt;ref&gt;[http://marxistparty.ru/party/pressa.shtml Пресса и политологи о Марксистской рабочей партии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190910021750/http://marxistparty.ru/party/pressa.shtml |date=2019-09-10 }}&amp;nbsp;''marxistparty.ru''.&amp;nbsp;&lt;/ref&gt; һәм “Марксист” редакция коллегияһы ағзаһы&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.cprf.info/library/politolog/4209.shtml|title=5.3.7. «Независимые марксисты».|lang=|website=www.cprf.info|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225134356/http://cprf.info/library/politolog/4209.shtml |date=2019-12-25 }} // ''Коргунюк Ю. Г., Заславский С. Е.'' Российская многопартийность: становление, функционирование, развитие. — М.: Фонд ИНДЕМ, 1996.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Упомянутая в монографии резолюция Уфимской организации МРП опубликована, наряду ещё с несколькими её резолюциями, в сборнике {{cite web|author=|url=http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/|title=«Теория и практика коллективизма»|lang=|website=sbiblio.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=yes|archive-date=2020-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930023030/http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930023030/http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/ |date=2020-09-30 }}&lt;/ref&gt;. 1995 йылда МРП Өфө ойошмаһына нигеҙ һала&lt;ref&gt;[http://www.igpi.ru/monitoring/1047645476/oct_95/comm.html Татьяна Шавшукова. Социалистические и коммунистические организации в октябре 1995 года. 2.Основные события. 2.5.Леворадикалы]&amp;nbsp;''www.igpi.ru''.&amp;nbsp;&lt;/ref&gt;, был ойошма ағзалары менән  партиянан 1996 йылда сыға&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.
* 1994-96 – “Эшселәр ҡаршылығы”  профсоюз берләшмәһенең инструкторы (Станислав Маркелов менән хеҙмәттәшлектә).
* 1996-98 – “Эшселәр халыҡ-ара лигаһы” менән бәйле “Халыҡ-ара эшселәр партияһы” ойоштороу комитеты менән хеҙмәттәшлек итә.
* 1998-2000 – “Револючион Эшселәр партияһы”коллектив фракцияһы ағзаһы. Фракцияла шулай уҡ Марлен Инсаров (интернет – псевдонимы) булды.
* 2000-2005 –  “Пролетар революционерҙар-коллективисттар төркөмө” нигеҙ һалыусыһы (Марлен Инсаров менән бергә) һәм ағзаһы&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;О том, как в этот период В. Бугера разоблачил международную аферу Олега Верника (сейчас являющегося {{cite web|author=|url=http://zahist.wordpress.com/leadership/|title=председателем Всеукраинского независимого профсоюза «Защита труда»|lang=|website=zahist.wordpress.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}) и его группы, см. здесь: {{cite web|author=|url=http://left.ru/2007/7/burtsev159.phtml|title=Виктор Зайцев, Наташа Барч. С помощью украинских спецслужб НАТО создает для себя левое и рабочее движение на Украине|lang=ru|website=left.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}, — и здесь: {{cite web|author=|url=http://www.internationalist.org/ukraineimpostors0803.html|title=A Band of Political Impostors and Swindlers in Ukraine|lang=|website=www.internationalist.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}. Об афере Верника см. здесь: Party News: Ukraine // Socialist Standard. — September 2003. — Vol. 99. — {{cite web|author=|url=http://www.worldsocialism.org/spgb/socialist-standard/2000s/2003/no-1189-september-2003|title=№ 1189|lang=|website=www.worldsocialism.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}. — P. 15; {{cite web|author=|url=http://www.lrp-cofi.org/PR/CWIPR69.html|title=Materials Relating to the Fraud in Ukraine|lang=|website=www.lrp-cofi.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}; {{cite web|author=|url=http://www.workersliberty.org/node/1154|title=Scam in the Ukraine|lang=|website=www.workersliberty.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}; {{cite web|author=|url=http://www.bolshevik.org/ukrscandal/Fraud%20against%20the%20workers%20movement.htm|title=Fraud against the workers’ movement. IBT Conned in Kiev|lang=|website=www.bolshevik.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}; {{cite web|author=|url=http://www.bolshevik.org/ukrscandal/CastList.htm|title=Fraud Against the Workers' Movement. Cast List|lang=|website=www.bolshevik.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}; {{cite web|author=|url=http://www.bolshevik.org/1917/no26/no26cwi.htm|title=CWI Leadership’s Role in Ukrainian Fraud: No Innocent Explanation|lang=|website=www.bolshevik.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}; {{cite web|author=|url=http://eretik-samizdat.blogspot.com/search/label/верникгейт|title=Из жизни крыс: Верник и компания|lang=|website=eretik-samizdat.blogspot.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. 2005 йылда  В.Бугера менән Марлен Инсаров  араһында конфликт сыға&lt;ref&gt;Об истории конфликта между В. Бугерой и М. Инсаровым см.: {{cite web|author=|url=http://eretik-samizdat.blogspot.com/2012/02/blog-post_06.html|title=В. Бугера. Заметки о чувстве ответственности|lang=|website=eretik-samizdat.blogspot.com|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, был  В.Бугераны  ГПРКнан сығарыуға һәм төркөмдөң тарҡалыуына килтерә. ГПРК руиналарында “Пролетар револючионерҙар коллективистар интернациональ берлеге” (ИСПРК) барлыҡҡа килә.  2008 йылда тарҡала башлай, составынан “Революцион социалисттар берлеге” барлыҡҡа килә.
* 2006 йылдан хәҙерге ваҡытҡа тиклем “Коллективистар берлеге” сәйәси проекты өҫтөндә эшләй&lt;ref&gt;[http://eretik-samizdat.blogspot.com/search/label/Владислав%20Бугера Работы В. Бугеры и др. материалы проекта «Союз коллективистов» на сайте журнала «ЕРЕТИК»]&amp;nbsp;''eretik-samizdat.blogspot.com''.&amp;nbsp;&lt;/ref&gt;. Төрлө йылдарҙа СССР территорияһында интернациональ коммунист ағымы менән, ҡайһы бер йүнәлештәр буйынса теоретик һәм публицистик эшмәкәрлек, анархист-интернационалисттар&lt;ref&gt;vivalafora.livejournal.com/ vivalafora — блог анархистов-интернационалистов&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;a-sindnicalism.livejournal.com/294576.html Публикация анархистов-интернационалистов в поддержку В. Е. Бугеры&lt;/ref&gt; менән хеҙмәттәшлек итә. Әлеге вағҡытта БДБ ИКТ тарафынан яһалынған  Левокоммунист блогында В.Бугераның бик күп сәйәси мәҡәләләре , “”Демократик Централисттар” документтары” китабы бар.&lt;ref&gt;[http://leftcom.wordpress.com/2011/10/01/докум-демократических-централистов Документы «демократических централистов»].&amp;nbsp;''leftcom.wordpress.com''.&amp;nbsp;&lt;/ref&gt;

Халыҡ-ара танылыу алған бер рәт публицистик эштәр һәм сәйәси тикшеренүҙәр нәшер иткән&lt;ref&gt;[https://www.scribd.com/sshenfield Издания Группы пролетарских революционеров-коллективистов в подборке Стивена Шенфилда на scribd.com&amp;nbsp;&lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt;.].&amp;nbsp;''www.scribd.com''.&amp;nbsp;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.left-dis.nl/ Работы В. Е. Бугеры на международном сайте «„Left Wing“ Communism — an infantile disorder?» (в разделе русскоязычных текстов; на этом же сайте есть и переводы текстов ГПРК на другие языки)].&amp;nbsp;''www.left-dis.nl''.&lt;/ref&gt;. В. Бугераның тикшеренеүҙәрендә антифашист тематика иң мөһим урын алып тора. Халыҡ-ара һәм Рәсәй тикшеренеүселәре  уның хеҙмәттәренә йәғни фамилияһына&lt;ref&gt;''Умланд А.'' {{cite web|author=|url=http://magazines.russ.ru/nz/2003/5/umland.html|title=Современные концепции фашизма в России и на Западе.|lang=ru|website=magazines.russ.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180115034057/http://magazines.russ.ru/nz/2003/5/umland.html|archivedate=2018-01-15}} // «Неприкосновенный запас». — 2003. — № 5 (31)&lt;/ref&gt;, йә псевдонимыны “Г.Васильев”&lt;ref&gt;''Вайнманн У., Тупикин В. А.'' {{cite web|author=|url=http://magazines.russ.ru/nz/2005/1/vai8.html|title=Левые и национализм в России.|lang=ru|website=magazines.russ.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} // «Неприкосновенный запас». — 2005. — № 1(39)&lt;/ref&gt; һылтаналар (тәүҙә ошо һәм башҡа псевдоним менән баҫылып сыҡҡан эштәрен, һуңынан В.Бугера үҙ исеме менән баҫтыра).

В.Бугера үҙенең элекке рәсми блогында  һәм интернет-форумдарҙа (иң тәү Mail.ru) интернациональ-коммунист тенденциялы тексттарҙы (был тенденция националистар менән хеҙмәттәшлеккә кергәнсе&lt;ref&gt;Подробнее о сотрудничестве Интернационалистической коммунистической тенденции с националистами см. в интернет-журнале «Еретик» на {{cite web|author=|url=http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/03/blog-post_14.html|title=русском|lang=ru|website=eretik-samizdat.blogspot.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} и {{cite web|author=|url=http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/03/the-brown-masquerade.html|title=английском|lang=ru|website=eretik-samizdat.blogspot.ru|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} языках. В своем заявлении {{cite web|author=|url=http://www.leftcom.org/en/articles/2014-03-04/the-problem-of-nationalism-and-the-gkm-group-of-communist-maximalists|title=The Problem of Nationalism and the GKM (Group of Communist Maximalists), Russia/Ukraine|lang=en|website=www.leftcom.org|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} Интернационалистическая коммунистическая тенденция признала отчасти справедливой критику этого сотрудничества со стороны В. Бугеры и его товарищей&lt;/ref&gt;) бик актив нәшер итә (2009 йылға тиклем  ойошма “Революцион партия өсөн Интернациональ бюро” тип атала&lt;ref&gt;{{cite web|author=|url=http://www.ibrp.org/en/articles/2009-10-26/the-international-bureau-for-the-revolutionary-party-becomes-the-internationalis|title=The International Bureau for the Revolutionary Party becomes the Internationalist Communist Tendency|lang=en|website=www.ibrp.org|date=|accessdate=2009-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091126004637/http://www.ibrp.org/en/articles/2009-10-26/the-international-bureau-for-the-revolutionary-party-becomes-the-internationalis|archivedate=2009-11-26|deadlink=yes}}, 26 September 2009&lt;/ref&gt;).

В. Бугера тәҡдиме буйынса “коллективизм” термины Советтан һуң һул активистары өсөн ҡалған функцияларынан башҡа шулай уҡ  билдәле сәйәси төркөмдәрҙең һәм уларһың идеологияһының атамаһы була башлай.

== '''Баһалама''' == 

'''Ыңғай баһалама'''

Башҡортостан республикаһы фән академигы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор [[Махмутов_Анас_Хусаинович|А.Х. Мәхмүтов]] В. Бугераның “Милек һәм идара: фәлсәфи-иҡтисади очерктары” китабына (2004, т.9 N1, с. 68-69, “[[:ru:Вестник_Академии_наук_Республики_Башкортостан|Вестник Академии наук Республики Башкортостан” журналы]]) баҫтырылған рецензияһында:  кешелек тарихының периодизация мәсьәләһен,  тарихты материалистик аңлауға таянған автор, формацион алым менән тикшерә; шул уҡ ваҡытта традицион марксист категорияларына ҡайһы-бер осраҡтарҙа бөтөнләй яңы мәғәнә бирелә, һөҙөмтәлә авторҙың ҡараштар системаһы марксизмдағы билдәле мәктәптәрҙең һәм йүнәлештәрҙең береһенә лә ҡарамай. ...Авторҙың тәҡдимдәре теоретик яҡтан күп аспекттарҙа бик әһәмиәтле, иң тәү идара мөнәсәбәттәрен милек мөнәсәбәттәре менән бәйләнештә тикшереүе бик мөһим: иҡтисади мөнәсәбәттәрҙе был йүнәлештә өйрәнеү бик актуаль, әммә һаман бик әҙ тикшерелгән,  был һис шикһеҙ монографияның фәнни ҡиммәтен арттыра.”

РФАның  яһалма интеллект методологияһы буйынса фәнни советының Башҡорт бүлеге пресс-секретаре, яҙыусы һәм философ [[Байков_Эдуард_Артурович|Э.А.Байков]], философия кандидаты, ВЗФЭИ  философия кафедраһы доценты  [[Глуховцев_Всеволод_Олегович|В.О. Глуховцев]] биргән интервьюһында,  “Джонсон бюллетене”ның төп хеҙмәткәрҙәренең береһе (англ. Johnson`s Russia List) Стивен Шенфилд Байков менән В.Бугераға “ХХ быуат бөйөк блефы”  интервьюһын  баҫтырып сығарырға һорау менән мөрәжәғәт итә. Интервью инглиз теленә тәржемә ителеп “Johnson’s Russia List” тың 44се һанында баҫыла. Байков билдәләп үтеүенсә,  “унда һүҙ үҙенсәлекле концепция тураһында бара”, был концепция буйынса Бугера “ысын социалистик йәмғиәттең әлегәсә булғаны юҡ, тик донъя быңа килергә мәжбүр буласаҡ, сөнки альтернатива булып ағыуланған планетала барыбыҙҙың һәләк булыуы ғына тора.” Шулай уҡ һүҙ ижтимағи үҫештең барлыҡ барышын билдәләгән, милек һәм идара мөнәсәбәттәре тураһында бара. “Тап Бугераның тревиаль булмаған идеялары көнбайыш интеллектуаль элита вәкилдәрен һәм сәйәсмәндәрен ҡыҙыҡһындыра”, -тип йомғаҡлай Байков&lt;ref&gt;{{cite web|author=|url=http://www.globalistika.ru/biblio/bajkov3.htm|title=«Служить науке и обществу» Интервью Эдуарда Байкова|lang=ru|website=www.globalistika.ru|date=|accessdate=2010-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527154256/http://www.globalistika.ru/biblio/bajkov3.htm|archivedate=2010-05-27|deadlink=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527154256/http://www.globalistika.ru/biblio/bajkov3.htm |date=2010-05-27 }} // «Истоки». — № 47. — 19.11.2008)&lt;/ref&gt;.

Инглиз-американ политологы Стивен Д. Шенфилд В. Бугераның “The War in Ukraine and the Human Right to Free Play with Ethnic Identities”  мәҡәләһендә: “Профессор Бугера тасуирлаған күренеш, этнонационалистик йомшартыуҙарға ҡарамаҫтан, бөтә донъяла киң таралған. Мәҫәлән этник яҡтан ҡатнаш ғаиләлә үҫкән балаларҙың күбеһе ата-әсәләренең этник төркөмдәренең икеһенә лә ылығалар һәм ике төркөмдең береһен генә һайларға теләмәйҙәр (әммә ҡайһә бер саҡта һайларға мәжбүр булалар). Олатай-өләсәйҙәре өс йәки дүрт этник төркөмдәргә ҡараған кешеләргә был күренеш тағы ла ауырыраҡ бирелә. Икеләтә этник үҙенсәлек шулай уҡ донъяла киң таралған, йәһүд, ҡытай һәм башҡа диаспораларҙа бөтөнләй норма булып һаналыуы ла мөмкин. Ҡатынымдың ата-бабалары – Вьетнамда тыуып, һуңынан Великобритания һәм Америка Ҡушма Штаттарында йәшәгән ҡытайлылар.  Улар ҡайһы-бер контекстта “ысын” Ҡытайҙан сыҡҡан ҡытайлылар алдында үҙҙәрен вьетнам, ә “ысын” вьтенамдар алдында үҙҙәрен ҡытай булараҡ атағандарын абайлап ҡалдым. Бынан тыш, уларҙа британ һәм американ оҡшашлыҡтар барлыҡҡа килгән. Минең үҙемдең этник үҙенсәлегем шулай уҡ өс төрлө: атайым яғынан олатайым менән өләсәйем руслаштырылған йәһүдтәр, миңә урыҫ һәм йәһүд мәҙәниәтенең үҙенсәлеген һеңдерҙеләр, ә һуңынан мәктәп йылдары британ-инглиз үҙенсәлектәрен өҫтәне. Шуның өсөн мин профессор Бугераның “һайламау хоҡуғын”  талабы менән тулыһынса риза.”&lt;ref&gt;Comment by Stephen Shenfield. — ''Vladislav Bugera.'' {{cite web|author=|url=http://stephenshenfield.net/themes/war-and-disarmament/165-war-in-ukraine-and-ethnic-identities|title=The War in Ukraine and the Human Right to Free Play with Ethnic Identities.|lang=|website=stephenshenfield.net|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}} 27 October 2014 // {{cite web|author=|url=http://stephenshenfield.net|title=Сайт Стивена Шенфилда|lang=|website=stephenshenfield.net|date=|accessdate=2019-12-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; 

'''Тәңҡит'''

2013 йылда философия фәндәре кандидаты, Новосибирск дәүләт университеты доценты И.В. Борисов В.Е. Бугераны Л.Д. Троцкий, С.Ф. Одуев, А.Н. Тарасов менән  бер рәттән абстракт-социологик алымдың вәкилдәренә ҡарата. Бында идеология “бик абстракт һәм редукцион аңлатыла, ә философияларҙың стиле һәм йөкмәткеһе  төркөмдәрҙең социаль-иҡтисади, социаль-сәйәси, социаль-психологик характеристикаларына ҡайтып ҡала”. Борисов В.Бугера “Ницшеның идеяларын XIX быуын аҙағы – XX быуат башы финанс-монополистик  даирәләренең империалистик кәйефен сағылдырыу булараҡ” билдәләй. Шулай уҡ ул “был реакцион һәм фашизоид идеяларҙың киң уҡымышлы кешеләр даирәһендә популяр булыуын” Бугераның  “социаль төркөм булараҡ гуманитар интеллегенцияға хас шизоидлыҡ, элитаризм һәм бер юлы кәмһенеү комплексы” менән аңлатыу фактын күрһәтә. Борисов билдәләүенсә Бугера “билдәле социаль төркөм позицияһы менән сикләнгән билдәле философик ағымдың локалләшеүенә  ҡаршы түгел” булһа ла, “был позицияның билдәләүе әрләү-абстракт булырға тейеш түгел, әммә ләкин әлеге мөхиттә үҫтерелә торған фәлсәфи үҙаң һәм идеологик үҙбилдәләү үҙенсәлектәрен  иҫәпкә алырға кәрәк” тип һанай.   

2013 йылда социология фәндәре кандидаты, СПбДЭУның социология һәм идара кафедраһы докторанты В.Е. Смирнова билдәләп үтеүенсә “философия фәндәре докторы В.Е. Бугераның һәм башҡа ғалимдарҙың иронияһына ҡарамаҫтан, медицина фәндәре докторы, Совет психиатры һәм сексологы А.М. Свядощ фекере менән тоташ риза: “инстинктар һылтауындағы булған күренештәр бер үк хайуандарға ла, кешеләргә лә хас”.

== Фәнни хеҙмәттәре ==

=== Айырым баҫылғандар ===
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.nietzsche.ru/look/xxc/politik/bugera-fenomen/ Ницшеанство как общественный феномен: его социальная сущность и роль : Социально-философское исследование] : диссертация … кандидата философских наук : 09.00.11. — Уфа, 2000. — 156 с.
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.lib.ua-ru.net/diss/cont/213165.html Отношения собственности и управления как необходимые формы человеческой деятельности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305130512/http://www.lib.ua-ru.net/diss/cont/213165.html |date=2016-03-05 }}: Дис. … д-ра филос. наук : специальность 09.00.11 &lt;Соц. философия&gt; / Бугера Владислав Евгеньевич; Моск. гос. ун-т им. М. В. Ломоносова. — М.: 2005. — 379 с.
* ''Бугера В. Е.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2014/01/blog-post_30.html Социальная сущность и роль философии Ницше.] — Уфа: Изд-во [[Башҡортостан Фәндәр академияһы|АН Республики Башкортостан]] «Гилем», 2004. — (тираж 400 экз., ISBN 5-7501-0465-6); — М.: КомКнига, 2005 (тираж 500 экз., ISBN 5-484-00120-X); — М.: КомКнига, 2010 (изд. стереотипное, тираж 500 экз., ISBN 978-5-484-01062-2).
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_1.pdf  Собственность и управление: философско-экономические очерки.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092844/http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_1.pdf |date=2016-03-04 }} — М.: Наука, 2003. — 344 с. Тираж 500 экз., ISBN 5-02-032777-8
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.dialog21.ru/biblio/essence1.htm  Сущность человека.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171202211506/http://www.dialog21.ru/biblio/essence1.htm |date=2017-12-02 }} — М.: Наука, 2005. — 300 с. (тираж 500 экз., ISBN 5-02-033820-6); — Saarbrücken: LAP Lambert Academic Publishing, 2011, ISBN 978-3-8465-0845-9 ([http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2011/09/blog-post_8438.html копия])
* Исторический материализм в XXI веке: необходимость обновления: Сборник статей / Сост. и ред. В. Е. Бугера. — М.: Компания Спутник+, 2005. Тираж 100 экз., ISBN 5-93406-924-1
* ''Бугера В. Е.'' Гл. 1, п. 5: Компьютеризация производственной деятельности как одна из необходимых предпосылок перехода к бесклассовому обществу. // Философские и прикладные вопросы методологии искусственного интеллекта. — М.: Машиностроение, 2009. — С. 71-79. Тираж 500 экз. ISBN 978-5-217-03453-6.

=== Мәҡәләләре ===
* ''Бугера В.'' [http://dialog21.ru/biblio/Bugera_rodstvennye_dushy.htm Родственные души] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160730175126/http://dialog21.ru/biblio/Bugera_rodstvennye_dushy.htm |date=2016-07-30 }} // «Истоки». — № 52 (560). — 26.12.2007. — С. 12. ([https://leftcom.wordpress.com/2011/08/29/родственные-души/  копия, озаглавленная «Достоевский и Дюма: родственные души»])
* ''Бугера В. Е.'' [http://bagsu.webservis.ru/Bugera.pdf Экономические причины войн XXI века] // Экономика и управление: научно-практический журнал. — 2008. — № 4.
* ''Бугера В. Е.'' Введение в философский анализ отношений собственности и управления // Вестник Академии наук Республики Башкортостан. — Уфа: [[Башҡортостан Фәндәр академияһы]] — 2004. — Т. 9. — № 3.
* ''Бугера В. Е., Шакиров И. А.'' О ценности сомнения в познании: современные аспекты старого вопроса // Философские науки. — 2007. — № 9. — С. 129—140.
* ''Галлямова А. Р., Бугера В. Е.'' [http://www.ogbus.ru/authors/Gallyamova/Gallyamova_1.pdf Развитие критического мышления студентов технических специальностей в процессе преподавания философии: социальное значение и методические аспекты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304191351/http://www.ogbus.ru/authors/Gallyamova/Gallyamova_1.pdf |date=2016-03-04 }} // [http://ogbus.ru/article/razvitie-kriticheskogo-myshleniya-studentov-texnicheskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii-socialnoe-znachenie-i-metodicheskie-aspekty/#more-1538 Электронный научный журнал «Нефтегазовое дело». — 2008. — № 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701060638/http://ogbus.ru/article/razvitie-kriticheskogo-myshleniya-studentov-texnicheskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii-socialnoe-znachenie-i-metodicheskie-aspekty/#more-1538 |date=2017-07-01 }}
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_4.pdf Об одной актуальной проблеме оценки успеваемости студентов нефилософских специальностей в процессе преподавания им философии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304141825/http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_4.pdf |date=2016-03-04 }} // [http://ogbus.ru/article/ob-odnoj-aktualnoj-probleme-ocenki-uspevaemosti-studentov-nefilosofskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii/#more-1539 Электронный научный журнал «Нефтегазовое дело». — 2008. — № 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915005150/http://ogbus.ru/article/ob-odnoj-aktualnoj-probleme-ocenki-uspevaemosti-studentov-nefilosofskix-specialnostej-v-processe-prepodavaniya-im-filosofii/#more-1539 |date=2017-09-15 }}
* ''Бугера В. Е.'' [http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_3rd_World_War.htm Экономические предпосылки третьего передела мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171130134027/http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_3rd_World_War.htm |date=2017-11-30 }} // [http://ogbus.ru/article/ekonomicheskie-predposylki-tretego-peredela-mira/#more-1551 Электронный научный журнал «Нефтегазовое дело». — 2008. — № 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701035206/http://ogbus.ru/article/ekonomicheskie-predposylki-tretego-peredela-mira/#more-1551 |date=2017-07-01 }} ([http://ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_3.pdf копия1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229095407/http://www.ogbus.ru/authors/Bugera/Bugera_3.pdf |date=2009-12-29 }}, [http://prognoz.eurasian-defence.ru/?q=ekonomicheskie-predposylki-tretego копия2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217121840/http://prognoz.eurasian-defence.ru/?q=ekonomicheskie-predposylki-tretego |date=2021-12-17 }}, [http://zerkalov.org.ua/node/6611 копия3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829070605/http://zerkalov.org.ua/node/6611 |date=2017-08-29 }})
* ''Бугера В. Е.'' Ошибка Норберта Винера, или как определить понятие «управления» // [http://www.reflexion.ru/Library/2009RPC.pdf Рефлексивные процессы и управление. Сборник материалов VII Международного симпозиума 15-16 октября 2009 г., Москва] / Под ред. В. Е. Лепского — М.: Когито-Центр, 2009. — С. 49-52. ISBN 978-5-89353-299-9
* ''Бугера В. Е., Гиндуллин Н. Ф., Кадырова Г. Ф.'' [https://web.archive.org/web/20140228045818/http://www.work.vegu.ru/vegu/vestnik/DocLib/%D0%91%D1%83%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0,%20%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD,%20%D0%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_11-16.pdf Что такое отношение собственности и почему этот вопрос имеет существенное значение для развития методологии исследования общественных отношений?] // Вестник ВЭГУ. — № 4 (66). — 2013. — С. 11-16.
* ''Бугера В. Е., Кадырова Г. Ф.'' Индивидуальная и коллективная типология личности: этико-философские и правовые вопросы // Евразийский юридический журнал. — № 1 (80). — 2015. — С. 220—222.
* ''Бугера В. Е., Гиндуллин Н. Ф.'' Украинский фашизм и ницшеанство // Евразийский юридический журнал. — № 7 (86). — 2015. — С. 333—334.
* ''Бугера В. Е.'' О коллективистском будущем человечества // Проблема обоснования знания: сб. науч. статей, посвящ. 25-летию методологического семинара при факультете философии и социологии / отв. ред. А. Ф. Кудряшев. — Уфа: РИЦ [[Башҡорт дәүләт университеты|БашГУ]], 2017. — С. 17-23. ISBN 978-5-7477-4370-0
* ''Бугера В.'' Порфирий Иванов и его последователи // Советский пограничник. (Впослед. переимен. в «Пограничник Украины».) — 20 сентября 1991. — № 74.
* ''Бугера В.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2014/01/blog-post_24.html Обыкновенный, заурядный фашизм] // Советский пограничник. — 1991. — № 85, 6 ноября. (Статья опубликована под псевдонимом «Герберт Эрнст»; за подписью автора переиздана в сборнике [http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера «В борьбе против буржуазного национализма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера |date=2019-07-24 }} наряду с несколькими другими, отображающими участие В. Бугеры в политической борьбе на Украине в начале 1990-х гг. Также опубликована ВКонтакте 24.01.2014 в Цитатнике Владислава Бугеры vk.com/vlad_bugera и в паблике журнала «Еретик» vk.com/eretiksamizdat .)
* ''Бугера В.'' Наследники Штрассера // Интервзгляд-Inprecor. — 1993. — № 5.
* ''Бугера В.'' [http://marxistparty.ru/marxist/1.shtml Смысл жизни сегодня] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108175719/http://marxistparty.ru/marxist/1.shtml |date=2017-11-08 }} // Марксист. — 1993. — № 1. — С. 55-59.
* ''Бугера В.'' [http://marxistparty.ru/marxist/2.shtml Социал-фашизм] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308023600/http://marxistparty.ru/marxist/2.shtml |date=2018-03-08 }} // Марксист. — 1994. — № 2. — С. 27-54 (переиздана в сборнике [http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера «В борьбе против буржуазного национализма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера |date=2019-07-24 }}).
* ''Бугера В.'' [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2014/02/blog-post_5769.html Будет ли война между Россией и Украиной?] // Рабочая демократия. — 1994. — № 2 (17). (Статья опубликована под псевдонимом «Дмитро Зализняк»; за подписью автора переиздана в сборниках [http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/ «Теория и практика коллективизма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930023030/http://sbiblio.com/biblio/archive/bugera_teorija/ |date=2020-09-30 }} и [http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера «В борьбе против буржуазного национализма»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724221220/http://libelli.ru/modernpl/internal.htm#Бугера |date=2019-07-24 }}. Также опубликована ВКонтакте 02.03.2014 в Цитатнике Владислава Бугеры vk.com/vlad_bugera и в паблике журнала «Еретик» vk.com/eretiksamizdat .)
* ''Wladislaw Bugera.'' Der Antisemitismus der «echten Internationalisten» // Direkte Aktion. — September 1994.
* ''Бугера В.'' [http://www.alternativy.ru/old/magazine/htm/99_3/esse.htm Компьютеризация как предпосылка социалистической революции] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813112701/https://www.alternativy.ru/old/magazine/htm/99_3/esse.htm |date=2020-08-13 }} // Альтернативы. — 1999. — № 3.
* ''Бугера В.'' [http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_Russia_ucraina.htm Завтра война?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171229100343/http://www.dialog21.ru/biblio/Bugera_Russia_ucraina.htm |date=2017-12-29 }} // «Истоки». — № 37 (597). — 10.09.2008. — С. 9.
* ''Бугера В.'' [http://levsd.ru/obrez/lsd-3.pdf Неужели всё-таки будет война между Россией и Украиной?] // ОБщественный РЕЗонанс. — 2009. — № 1(3). — С. 1, 3.
* ''Бугера В.'' [http://antifa-union.ucoz.ru/_ld/0/1_af-5-f.pdf Экономические причины очередного империалистического передела мира и грядущих революций] // Антифашист. — 2009. — № 1 (5). — С. 3.
* ''Vladislav Bugera, Vladimir Sirotin and Peter Khrustalev.'' [http://www.solidarity-us.org/site/node/3124 Political Repression in Russia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826112556/https://www.solidarity-us.org/site/node/3124 |date=2017-08-26 }} // Against The Current. — January-February 2011. — № 150. Публикацию статьи в переводе на испанский яз. см. [http://www.vientosur.info/spip.php?article5042 здесь]; источник, из которого статья была взята для перевода, см. [http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article19674 здесь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622035319/http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article19674 |date=2015-06-22 }}.
* ''Бугера В.'' [http://gubkin.info/interesting/122837-tezisy-o-sovremennoy-burzhuaznoy-demokratii.html Тезисы о современной буржуазной демократии] // Губкин-инфо, 06.11.2012. ([http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2012/10/blog-post_19.html копия])
* ''Vladislav Bugera.'' [http://stephenshenfield.net/themes/war-and-disarmament/165-war-in-ukraine-and-ethnic-identities The War in Ukraine and the Human Right to Free Play with Ethnic Identities.] 27 October 2014 // [http://stephenshenfield.net Сайт Стивена Шенфилда]
* ''Vladislav Bugera.'' [http://www.stephenshenfield.net/places/russia/current-politics/168-moscow-kiev-and-the-west-european-far-right Moscow, Kiev, and the West European Far Right.] 17 April 2015 // [http://stephenshenfield.net Сайт Стивена Шенфилда] ([http://www.criticatac.ro/lefteast/moscow-kiev-and-the-w-e-far-right/  копия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150527015509/http://www.criticatac.ro/ |date=2015-05-27 }} в издании [http://www.criticatac.ro/lefteast/ LeftEast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226090836/http://www.criticatac.ro/lefteast/ |date=2019-12-26 }} на сайте [http://www.criticatac.ro/ CriticAtac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150527015509/http://www.criticatac.ro/ |date=2015-05-27 }})
* ''Бугера В.'' [http://bugerave.wordpress.com/2017/10/02/критика-бритвы-оккама/ Критика «бритвы Оккама»]

== Интервью ==
* [[Байков_Эдуард_Артурович|''Байков Э. А.'']] [http://dialog21.ru/biblio/Bugera_veliky_blef_XX_veka.htm «Великий блеф XX века?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054018/http://dialog21.ru/biblio/Bugera_veliky_blef_XX_veka.htm |date=2016-03-04 }} // «Истоки». — № 32 (488). — 9.08.2006. — С. 11. ([http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/02/xx.html копия]) ([https://web.archive.org/web/20131113073805/http://russialist.com/2008-204.php#4 на англ. яз., под заголовком ''THE GREAT BLUFF''])
* ''Моргунова, Елена'' [https://web.archive.org/web/20080218131255/http://www.poisknews.ru/2008/01/27/ljubov_po_vertikali.html «Любовь по вертикали» умеет ли коллективный разум поправить власть?] // «Поиск» — газета научного сообщества, № 4 (974), 25 января 2008 г. ([http://dialog21.ru/biblio/Bugera_lubov_po_vertikaly.htm копия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070349/http://dialog21.ru/biblio/Bugera_lubov_po_vertikaly.htm |date=2016-03-04 }}) ([https://web.archive.org/web/20131113073805/http://russialist.com/2008-204.php#3 на англ. яз., под заголовком ''THE RARITY OF LOVE''])
* ''Фьюче, Дмитрий'' [http://www.nietzsche.ru/project/meeting/bugera/ Встреча с Владиславом Бугерой] // Nietzsche.ru, 22.02.2004
* ''Stephen Shenfield'' My inteview with Vladislav Bugera: from Stephen’s introduction // The Libertarian Communist. [http://www.stephenshenfield.net/pdf/lib_com/Lib_Com_23.pdf Issue 23, Summer 2013.] — P. 20-23.

== Бүләктәре ==
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы-Королтайына Почет грамотаһы (2018)&lt;ref&gt;[http://news.rusoil.net/news/2018-08-30-zasedanie-uchenogo-soveta-pered-nachalom-novogo-uchebnogo-goda Новости УГНТУ, 30.08.2018.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226094524/http://news.rusoil.net/news/2018-08-30-zasedanie-uchenogo-soveta-pered-nachalom-novogo-uchebnogo-goda |date=2019-12-26 }}&lt;/ref&gt;
== Әҙәбиәт ==
* ''Антонов В. Г., Афанасьев В. Я., Годин В. В., Лялин А. М.'' [http://books.google.ru/books?id=tg4hTYWNjxkC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false Теория менеджмента: Учебник для вузов.] — СПб: «Питер», 2009. — 464 с.
* ''Байков Э. А.'' О Дракуле и не только // [http://rubuki.com/books/gorizonty-nauki-bashkortostana Байков Э. А. Горизонты науки Башкортостана: Статьи, очерки, эссе.] — 2-е изд. — Уфа: ООО «ХАН», 2008. — С. 35-36. — ISBN 978-5-457-48560-0
* ''Белоногов Г. Е.'' [http://scjournal.ru/articles/issn_1997-292X_2012_5-2_05.pdf Роль антропоцентрических элементов в философии русского космизма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140712052142/http://scjournal.ru/articles/issn_1997-292X_2012_5-2_05.pdf |date=2014-07-12 }} // Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики. — 2012. — № 5(19), ч. 2. — С. 22-24.
* ''Ломов О.'' [http://marxistparty.ru/marxist/3-4.shtml  К вопросу о социал-фашизме] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310014918/http://marxistparty.ru/marxist/3-4.shtml |date=2018-03-10 }} // Марксист. — 1995-96. — № 3-4. — С. 80-89.
* ''Овруцкий А. В.'' Производство и потребление: диалектика взаимодействия // Философия хозяйства. — 2010. — № 3. — С. 238—247.
* ''Суслов М. Г.'' [https://web.archive.org/web/20161009173620/http://do.gendocs.ru/docs/index-153023.html?page=9 Об анархизме наших дней. (Критический анализ программных документов РКРП).] — Пермь: б.и., 2004. — 166 с.
* [http://system-of-knowledge.wikia.com/wiki/The_information_revolution_continued The information revolution continued]
* [http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/16459-marksistskaya-filosofiya Марксистская философия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406033803/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/16459-marksistskaya-filosofiya |date=2016-04-06 }} // [[Башҡорт энциклопедияһы|Башкирская энциклопедия.]] В 7 т. Т. 4. Л-О / гл. ред. [[Илһамов Марат Әҡсән улы|М. А. Ильгамов]]. — Уфа: [[Башҡорт энциклопедияһы|Башк. энцикл.]], 2008. ISBN 978-5-88185-068-5
* [http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/286-bugera-vladislav-evgenevich Бугера, Владислав Евгеньевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406031247/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/286-bugera-vladislav-evgenevich |date=2016-04-06 }} // [[Башҡорт энциклопедияһы|Башкирская энциклопедия.]] В 7 т. Т. 7. Ф-Я, с дополнениями / гл. ред. [[Илһамов Марат Әҡсән улы|М. А. Ильгамов]]. — Уфа: [[Башҡорт энциклопедияһы|Башк. энцикл.]], 2011. ISBN 978-5-88185-075-3
* [http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/2631-bugera-vladislav-evgenevich Бугера Владислав Евгеньевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405210213/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/2631-bugera-vladislav-evgenevich |date=2016-04-05 }} // [[Башҡорт энциклопедияһы|Башҡорт энциклопедияһы.]] 7 томда. 1-се т. А-Б / баш мөхәр. [[Илһамов Марат Әҡсән улы|М. Ә. Илһамов]]. — Өфө: [[Башҡорт энциклопедияһы|Башҡ. энцикл.]], 2014. ISBN 978-5-88185-153-8
* [http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/9282-marksistik-filosofiya Марксистик философия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421092148/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/9282-marksistik-filosofiya |date=2016-04-21 }} // [[Башҡорт энциклопедияһы|Башҡорт энциклопедияһы.]] 7 томда. 4-се т. М-Ө / баш мөхәр. [[Илһамов Марат Әҡсән улы|М. Ә. Илһамов]]. — Өфө: [[Башҡорт энциклопедияһы|Башҡ. энцикл.]], 2016. ISBN 978-5-88185-286-3
* Бугера Владислав Евгеньевич // Ученые России: Энциклопедия. Т. 4. — М.: «Академия Естествознания», 2008. ISBN 978-5-91327-028-3
* Бугера Владислав Евгеньевич // Ученые России: Энциклопедия. Т. 6. — М.: «Академия Естествознания», 2010. ISBN 978-5-91327-106-8
* Бугера Владислав Евгеньевич // Философы современной России. Энциклопедический словарь. 3-е изд. — М.: Изд. дом «Максимум»; СПб: Изд. дом «Мiръ», 2015. ISBN 978-5-98846-117-3

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* [http://bugerave.wordpress.com/ Официальный блог Владислава Бугеры]
* [http://libelli.ru Работы В. Бугеры на интернет-портале «Материалистическая диалектика»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180213115534/http://libelli.ru/ |date=2018-02-13 }}
* [https://web.archive.org/web/20170908112430/http://theory.red/lib/ Работы В. Бугеры в библиотеке сайта «Красная теория»]
* [http://www.rideo.tv/bugera/ Бугера В. Е. — Видео]
* [https://bugerave.wordpress.com/category/аудио/ Бугера В. Е. — Аудио]
* [http://eretik-samizdat.blogspot.com Работы В. Бугеры в интернет-журнале «Еретик»]
* [http://avtonom.org/freenews/zachem-chelovechestvu-nuzhna-mirovaya-revolyuciya О политическом кредо В. Бугеры на сайте организации «Автономное действие»]
* [http://samlib.ru/i/i/ba.shtml Новопольцев И. А. Анархiя (роман). Глава 14: Перекресток-2.]
* [https://web.archive.org/web/20171220122848/http://livasprava.info/content/view/5265 О разоблачении аферы Олега Верника в воспоминаниях киевского полит. активиста Владимира Задираки]
* [https://www.marxists.org/history/etol/newspape/atc/3124.html Marxists Internet Archive]

[[Категория:Философия фәндәре докторҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса ғалимдар]]
[[Категория:Алфавит буйынса философтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса иҡтисадсылар]]
[[Категория:XXI быуат философтары]]
[[Категория:Рәсәй философтары]]
[[Категория:Марксистар]]
[[Категория:Материалистар]]
[[Категория:Рәсәй революционерҙары]]
[[Категория:Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусылары]]</text>
      <sha1>qgri91rv7c1zmj5hdc7zs9ee5uj4vc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>СССР-ҙың тарҡалыуы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105841</id>
    <revision>
      <id>1303597</id>
      <parentid>1056908</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T16:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[СССР тарҡалыуы]] битенең исемен [[СССР-ҙың тарҡалыуы]] тип, йүнәлтеү өҫтөнән Айсар алыштырҙы</comment>
      <origin>1056908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9888" sha1="6i3367hp4x6kjmnwmjo3qtwpzbjmzx7" xml:space="preserve">
'''СССР-ҙың тарҡалыуы''' — [[1991 йыл]] аҙағында [[Советтар Союзы]]ның берҙәм [[дәүләт]] булараҡ йәшәүҙән туҡтауына алып килгән ил [[Иҡтисад үҫеүе|иҡтисадындағы]] (халыҡ хужалығындағы), социаль өлкәһендәге, [[йәмғиәт|йәмәғәт]] һәм [[сәйәсәт|сәйәси]] сфераларындағы системалы емерелеү (дезинтеграция) процестары. 1991 йылдың [[25 декабрь|25 декабрендә]] СССР Президенты [[Горбачёв Михаил Сергеевич|М. С. Горбачёв]] был юғары вазифалағы эшмәкәрлеген «принципиаль фекерҙәр буйынса» («по принципиальным соображениям») туҡтатыуы тураһында иғлан итә; [[25 декабрь|25 декабрҙә]] СССР Юғары Советының үрге палатаһы булған Республикалар Советы Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһе (БДБ) ойошторолоу сәбәпле СССР-ҙың йәшәүҙән туҡтауы хаҡында декларация ҡабул итә. 

{{история России}}

== Ал тарих ==
[[Файл:LocationUSSR.png|thumb|450px|СССР донъя картаһында]]
[[Совет Социалистик Республикалар Союзы]] [[Рәсәй империяһы]] биләмәләренең күп өлөшөн һәм күп милләтле структураһын мираҫ итеп ала.   [[1917]]—[[1921]] йылдарҙа [[Финляндия]] һәм  [[Польша]] бойондороҡһоҙлоҡ ала, [[Литва]], [[Латвия]], [[Эстония]] һәм [[Тыва Республикаһы|Тува республикалары]] иғлан ителә. [[1939]]—[[1946]] йылдарҙа ҡайһы бер территориялар СССР-ға ҡушыла (Көнбайыш Украина һәм Көнбайыш Белоруссия, Прибалтика республикалары, Бессарабия һәм Төньяҡ Буковина, Тува Халыҡ Республикаһы, Карпат арты Украинаһы).

[[Икенсе донъя һуғышы]]нан һуң СССР [[Европа]]ла һәм [[Азия]]ла диңгеҙ һәм океандарға сығыу юлдары булған һәм ғәләмәт күләмдәге тәбиғи байлыҡтарға эйә ғәйәт ҙур территорияны биләй. Илдең төбәктәр буйынса махсуслашыуға нигеҙләнгән һәм төбәк-ара ныҡлы бәйләнештәргә ҡоролған [[социализм|социалистик типтағы иҡтисады]] ярайһы уҡ үҫешкән була. Бынан тыш, социалистик лагерға ингән дәүләттәр Советтар Союзы йоғонтоһонда була.   

Милли хәрәкәттәрҙе ҡаты контролдә тотоу, ''СССР халыҡтарының дуҫлығы һәм туғанлығы'' тураһындағы фекерҙе даими алға һөрөү һәм киң таратыу һөҙөмтәһендә илдә 70—80 йылдарҙа&lt;ref&gt;как исключения можно упомянуть беспорядки 1972 года в Каунасе, массовые демонстрации 1978 года в Грузии, события 1980 года в Минске, декабрьские события 1986 года в Казахстане&lt;/ref&gt;бары бер нисә милләт-ара ҡапма-ҡаршылыҡ ҡына килеп сыға&lt;ref&gt;''Паин Э. А., Попов А. А. ''Межнациональные конфликты в СССР//Советская этнография, 1990, № 1&lt;/ref&gt;. Илдә иң күп һанлы булған [[урыҫтар]] РСФСР биләмәләрендә генә түгел, башҡа бөтә республикаларҙа ла йәшәй. Советтар Союзындағы ун биш республиканың һәр береһе үҙ дәүләт символикаһына һәм союз кимәлендәгенә оҡшаш үҙ совет һәм партия етәкселегенә эйә була.
{{викитека|:ru:Категория:Распад СССР|Распад СССР {{ref-ru}}}}

СССР составындағы союздаш республикалар, Конституцияға ярашлы, үҙаллы (суверенлы) [[дәүләт]]тәр булып һаналды&lt;ref&gt;[[wikisource:ru:Конституция СССР (1977)#Глава 9. СОЮЗНАЯ СОВЕТСКАЯ СОЦИАЛИСТИЧЕСКАЯ РЕСПУБЛИКА|Ст. 76-я Конституции СССР 1977 года]]&lt;/ref&gt;; һәр союздаш республиканың Союздан ирекле сығыуға хоҡуғы һаҡланып килде&lt;ref&gt;[[wikisource:ru:Конституция СССР (1977)#Глава 8. СССР — СОЮЗНОЕ ГОСУДАРСТВО|Ст. 72-я Конституции СССР 1977 года]]&lt;/ref&gt;. Союздаш республиканың сит дәүләттәр менән бәйләнештәр урынлаштырырға, улар менән килешеүҙәр төҙөргә һәм дипломатик һәм консуллыҡ вәкиллектәр менән алмашырға, халыҡ-ара ойошмалар эшмәкәрлегендә ҡатнашырға хоҡуҡлы булды&lt;ref&gt;[[wikisource:ru:Конституция СССР (1977)#Глава 9. СОЮЗНАЯ СОВЕТСКАЯ СОЦИАЛИСТИЧЕСКАЯ РЕСПУБЛИКА|Ст. 80-я Конституции СССР 1977 года]]&lt;/ref&gt;. Белоруссия ССР-ы менән Украина ССР-ының [[Ялта конференцияһы]]ндағы килешеүҙәр нигеҙендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы барлыҡҡа килгәндән алып унда үҙ вәкилдәре бар ине. Шулай ҙа, дәүләт менән идара итеү үҙәкләштерелгәйне: ҙур ил тормошоноң бөтә өлкәләренә лә ҡағылған аҙмы-күпме әһәмиәткә эйә ҡарарҙар власть органдарының бөтә иерархияһын контролдә тотҡан КПСС-тың үҙәк органдары тарафынан раҫланды. Союздаш республикалар етәкселәре үҙәк етәкселек тарафынан ҡуйылды. 

== Әҙәбиәт ==
* {{китап|автор= Гайдар Е. Т.|заглавие= Гибель империи: уроки для современной России|ссылка= |ответственный = |издание= 2-е изд., испр. и доп|место= М.|издательство= «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН)|год= 2006|страниц= 448|серия=|isbn= 5-8243-0759-8|тираж= }}
* ''Зенькович Н. А.'' [http://free.7bg.ru/3302-1991-sssr-konec-proekta.html 1991. СССР. Конец проекта]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — М.: ISBN 978-5-373-02629-1
* ''Коэн С..'' «Вопрос вопросов»: почему не стало Советского Союза?'' — М., 2007. — 200 с.
* ''Лигачёв Е. К.'' «Кто развалил СССР?» (мемуары)
* ''Медведев Р. А.'' [http://vivovoco.astronet.ru/VV/JOURNAL/NEWHIST/RAM.HTM Советский Союз. Последний год жизни]
* ''Мяло К. Г.'' Россия и последние войны XX века (1989—2000). К истории падения сверхдержавы. М.: Вече, 2002. 480 с., ISBN 5-7838-0994-2
* ''Нефёдов С. А., Алексеев В. В.'' Гибель Советского Союза в контексте истории мирового социализма // Общественные науки и современность. № 6, 2002, С. 66-77
* {{книга|автор= Панарин И. Н.|заглавие= Первая мировая информационная война. Развал СССР.|место= СПб.|издательство= «Питер»|год= 2010|страниц= 256|серия= Вне серии|isbn= 978-5-49807-753-6|тираж= 3000}}
* ''Рыжков Н. И.'' «Последний свидетель» (мемуары)
* {{книга|автор= Сэттер Д.|заглавие= Век безумия: распад и падение Советского Союза|место= М.|издательство= Объединённое гуманитарное издательство|год = 2005|страниц= 397|isbn= 5-94282-302-2}}
* ''Черняев А. С., Вебер А. Б., Палажченко П. Р., Славин Б. Ф., Логинов В. Т., Пучкова Л. Н., Королева Н. Ф., Александрова Т. А.'' Союз можно было сохранить. Белая книга: Документы и факты о политике М. С. Горбачёва по реформированию и сохранению многонационального государства. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: АСТ, 2007.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

[[Категория:СССР тарҡалыуы]]</text>
      <sha1>6i3367hp4x6kjmnwmjo3qtwpzbjmzx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:СССР-ҙың тарҡалыуы</title>
    <ns>1</ns>
    <id>105872</id>
    <revision>
      <id>1303599</id>
      <parentid>604255</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T16:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Фекерләшеү:СССР тарҡалыуы]] битенең исемен [[Фекерләшеү:СССР-ҙың тарҡалыуы]] тип Айсар алыштырҙы</comment>
      <origin>604255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="bsdf8wtym1nbub9otett6e6qda3imj0" xml:space="preserve">{{10000}}
{{Вики-яҙ 2016 |ҡатнашыусы=Айсар|тема= тарих|тема2= |тема3= |ил= Рәсәй|ил2= Украина|ил3= Беларусь}}</text>
      <sha1>bsdf8wtym1nbub9otett6e6qda3imj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исинбаева Елена Гаджиевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106321</id>
    <revision>
      <id>1303560</id>
      <parentid>1299711</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40184" sha1="piq50ytgootl4cxo3lhpy1owre59ln7" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Исинбаева Елена Годжаевна''' ([[3 июнь]] [[1982 йыл]], Волгоград, РСФСР, [[СССР]]) — [[Рәсәй]]ҙең ҡолға менән һикереүсеһе. Ике тапҡыр Олимпия чемпионы (2004, 2008), [[Йәйге Олимпия уйындары 2012|2012 йыл]]ғы Олимпия уйындарының бронза миҙалын яулаусы. Асыҡ һауала өс тапҡыр донъя чемпионы һәм бинала 4 тапҡыр донъя чемпионкаһы, асыҡ һауала, шулай уҡ бинала Европа чемпионы.Ҡолға менән һикереү буйынса ҡатын-ҡыҙҙар араһында донъяла 28 тапҡыр рекорд ҡуйған&lt;ref name=&quot;28th&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.eurosport.ru/athletics/story_sto3166877.shtml|title=Eurosport, 24.12.2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2Ycyzh|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt; .Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.

22 июль, 2005 йыл. [[Лондон]]дағы ярыштарҙа донъя тарихында беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар араһында ҡолға менән һикереү буйынса биш метр бейеклекте алды.

6 март, 2012 йыл. Иң уңышлы эш итеүсе Рәсәй спортсыһы тип танылды. Армияның Үҙәк спорт клубында еңел атлетика буйынса инструктор, Рәсәй армияһы&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.rg.ru/2015/05/06/kontrakt-site-anons.html Елена Исинбаева заключила 5-летний контракт с Минобороны — Иван Петров — Российская газета]&lt;/ref&gt; майоры&lt;ref&gt;[http://tass.ru/sport/1968758 ТАСС: Спорт — Двукратной олимпийской чемпионке Елене Исинбаевой присвоено воинское звание майора]&lt;/ref&gt;.

== Ғаиләһе ==
Еленаның атаһы — Гаджи Гафанович Исинбаев — табасаран милләтле, Дағстандың&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.regnum.ru/news/sport/316650.html|title=Дагестанские олимпийцы получат премии от 50 до 5 тысяч рублей|publisher=ИА REGNUM|date=31.08.2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/65BOvpSRl|archivedate=2012-02-03}}&lt;/ref&gt; Хив районы Чувек ауылында тыуған, әсәһе — Наталья Петровна Исинбаева — [[рустар|рус]]. Апаһы Инесса цирк артисы Михаил Голевта кейәүҙә.

Оҙаҡ ваҡыт Монте-Карлола([[Монако]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/programmes/utro/newsid_7532000/7532312.stm|title=Би-би-си. Радио. Утро на Би-би-си. Спорт по утрам: среда&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2bBSjy|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt; йәшәгән. Үҙенең һүҙҙәре буйынса, күп ваҡытын ғаиләһе, дуҫтары менән үткәрергә уйлап, Исинбаева 2011 йылдың мартында Волгоградҡа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/12251/|title=Исинбаева — Трофимов: встреча в Прощеное воскресенье|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2cR3pN|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110315195611/http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/12251 |date=2011-03-15 }}&lt;/ref&gt; ҡайта&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.allsportinfo.ru/index.php?id=48327|title=Елена Исинбаева вернулась к первому тренеру — Евгению Трофимову!|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2hHIUn|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;. 2013 йылда Исинбаева кире Монакоға&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aif.ru/sport/article/66196|title=«Всё, что у нас есть – шиш с маслом». Елена Исинбаева о господдержке спорта|last=Кузьмина|first=Надежда|quote=Я думаю, что жить буду за границей. Сюда буду приезжать, тренера проведывать.|date=2013-08-21|publisher=[[Аргументы и факты]]|accessdate=2013-08-26|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JdF9xx3S|archivedate=2013-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.championat.com/other/news-1611038-isinbaeva-v-volgograde-u-menja-budet-mnogo-objazatelstv-no-zhit-khochu-v-monako.html|title=Исинбаева: в Волгограде у меня будет много обязательств, но жить хочу в Монако|date=2013-08-22|publisher=[[Чемпионат.com]]|accessdate=2013-08-26|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JdFDRJ4o|archivedate=2013-09-14}}&lt;/ref&gt; әйләнеп ҡайтыуҙы планлаштырғанын әйткән. 2014 йылдың 28 июнендә Елена Исинбаева Рәсәйҙең йыйылма командаһының&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sovsport.ru/news/text-item/723921|title=Исинбаева родила дочку от легкоатлета Петинова|author=Максим Кравченко.|date=29  июня  2014|publisher=«Советский спорт» — www.sovsport.ru|lang=ru|accessdate=2014-08-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819084232/http://www.sovsport.ru/news/text-item/723921 |date=2014-08-19 }}&lt;/ref&gt; һөңгө сөйөү спортсыһы Никита Петиновтан (тыуған 1990) Ева исемле ҡыҙ таба&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vokrug.tv/article/show/Elena_Isinbaeva_krestila_doch_44139/|title=Елена Исинбаева крестила дочь|date=18 августа 2014|publisher=Вокруг ТВ — www.vokrug.tv|lang=ru|accessdate=2014-08-18}}&lt;/ref&gt; тапты.

12 декабрь, 2014 йыл. Никита Петиновҡа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/sport/news/2014/12/12/n_6738401.shtml|title=Исинбаева вышла замуж за легкоатлета Петинова|author=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt; кейәүгә сыға.

== Спорт карьераһы ==

=== 1998—2003 ===
Еленаға 5, ә уның бәләкәй һеңлеһе Иннаға 4 йәш булғанда, ата-әсәһе уларҙы спорт гимнастикаһы клубына шөғөлләнергә бирә. 15 йәшендә Ленаны олимпия резервы училищеһынан, перспективаһыҙ спортсы тип, сығарып ебәргәндәр. Уның тренеры Александр Лисовой, телевидениела ҡолға менән һикереп сығыш яһаған ҡыҙҙы күреп, Ленаны еңел атлетика буйынса тренер Евгений Трофимовҡа күрһәткән. Ярты йылдан һуң, 1998 йылда, Елена Исинбаева Мәскәүҙә Бөтә Донъя үҫмерҙәр уйындарында 4 метр бейеклеккә һикерә. Киләһе йылында ул үҫмерҙәр араһында донъя күләмендә рекорд ҡуйып, 4,10 метр бейеклекте яулай. Шул уҡ йылда Европа чемпионатында юниорҙар араһында 5-се урынды ала.

2000 йылда 18 йәшлек Рәсәй спортсыһы йәнә «донъя чемпионы» исеменә лайыҡ була, 4,20 метр бейеклеккә һикереп, юниорҙар араһында донъя рекорды ҡуя. Сиднейҙағы Олимпиадала донъя тарихында беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар араһында ҡолға менән һикереү буйынса ярыш була. Елена квалификация буйынса иҫәпкә кергән бер генә һикереү эшләй алмай һәм финалға сыҡмай (квалификацияны күрһәтеү өсөн 4,30 метр бейеклекте алырға кәрәк була). [[Сидней|Сиднейҙа]] 4,60 метр һөҙөмтә менән донъя рекордсыһы Стэйси Драгила чемпион була (донъя рекордынан ни бары 3 сантиметрға түбәнерәк). Көмөш миҙалды Австралия өсөн сығыш яһаған элекке Рәсәй спортсыһы Григорьева Татьяна яулай (4,55 метр).

2001 йылда Европа юниорҙар чемпионатында, 4,40 метр бейеклекте алып, Исинбаева тағы ла беренсе була. Шул уҡ йылда, Берлиндағы Халыҡ-ара фестивалдә (ISTAF) ҡатнашып, 4,46 метр бейеклеккә һикерә һәм юниорҙар араһында яңы донъя рекорды ҡуя. Уны немец спортсыһы Сильке Шпигельбург, Исинбаева күрһәткесенән 2 сантиметрға бейегерәк һикереп, бары тик 2005 йылда ғына яңырта ала. 2002 йылда [[Мюнхен|Мюнхендә]] үткән Европа чемпионатында Елена, 4,55 метр бейеклек күрһәтеп, икенсе урын яулай. Рәсәй спортсыһы Светлана Феофанова чемпион исемен ала.

2003 йылда Европа чемпионатында бина эсендәге ярыштарҙа 23 йәшкә тиклемге спортсылар араһында ул 4,65 метр һөҙөмтә менән алтын миҙал яулай. 2003 йылдың 13 июлендә Гейтсхедта Британияның Grand Prix ярышында Елена яңы донъя рекорды ҡуя — 4,82 метр. 2003 йылда [[Париж|Парижда]] үткәрелгән еңел атлетика чемпионатында ул ярыштың фавориты булып иҫәпләнһә лә, Светлана Феофанова һәм немец ҡыҙы Аннике Бекерҙән ҡалыша һәм бронза миҙал яулай.

=== 2004—2009 ===
30 июль, 2008 йыл. Монакола Супер Гран-при ярыштарының сираттағы этаптарының серияһында Исинбаева сираттағы донъя рекорды ҡуйҙы — 5,04 метр (был рекорд үткәндәгеһенән бер см артығыраҡ була). Үҙ ҡаҙаныштары тураһында спортсы ошоларҙы әйтте&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/programmes/utro/newsid_7532000/7532312.stm|title=Би-би-си: Спорт по утрам|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2bBSjy|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;:&lt;blockquote class=&quot;&quot; style=&quot;min-height: 119.6px;&quot;&gt;
«Мин Монакола йәшәйем. Өйҙәге стадионда үткәрелгән был ярыш миңә ҙур көс бирҙе».
&lt;/blockquote&gt;
18 август, 2008 йыл. [[Пекин|Пекинда]] үткәрелгән Олимпия уйындарында ул, бер-бер артлы башта олимпия (4,95 метр), унан һуң донъя (5,05 метр) рекордтары ҡуйып, алтын миҙал яуланы.

=== 2010 — бөгөнгө көндә ===
15 февраль, 2009 йыл . Донецкиҙә үткәрелгән XX халыҡ-ара «Ҡолға йондоҙҙары» турнирында ул бина эсендә 2 донъя рекордын ҡуя, башта 4,97 метр һәм унан һуң 5,00 метрға һикерә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.laprensa.com.ar/330665-Isinbayeva-volvi%C3%B3-a-tocar-el-cielo-al-superar-los-5-metros-bajo-techo.note.aspx|title=Isinbayeva volvió a tocar el cielo al superar los 5 metros bajo techo|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2m9Ccq|archivedate=2012-11-28}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt; (һөҙөмтә әлегә рәсми рәүештә раҫланмаған).

Бөтә Донъя спорт даны Laureus академияһының версияһы буйынса Елена 2007 һәм 2009 йылдарҙа планетаның иң яҡшы спортсыһы булып һанала.&lt;center class=&quot;&quot;&gt;&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt; 2009 йыл. Берлинда үткән донъя чемпионатында ул бер ниндәй ҡыйынлыҡһыҙ финалға үтеп инһә лә , финалда еңеүгә өлгәшә алмай. Ярыштан һуң Исинбаева быны быға тиклем бер туҡтауһыҙ ярыштарҙа еңеп килгәнгә күрә концентрацияһын юғалтыу менән аңлатты. Ысын күҙ йәштәре түгеп, ул тренеры алдында оятҡа ҡалғанын белдерҙе.

28 август, 2009 йыл. Цюрихта &quot;Алтын лиганың « бишенсе этабында ул 27-се тапҡыр донъя рекорды ҡуйҙы (5,06 метр)&lt;ref name=&quot;lenta280809&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2009/08/29/newrecord/|title=Елена Исинбаева установила новый мировой рекорд.|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2mrKU1|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;.

10 апрель 2010 йыл. Биналарҙа үткән Дохалағы донъя чемпионатындағы уңышһыҙ сығышынан һуң ул билдәһеҙ ваҡытҡа үҙенең спорт карьераһында тәнәфес яһарға булды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eurosport.ru/athletics/story_sto2286435.shtml/|title=Елена Исинбаева взяла паузу на неопределенный срок.|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2oldnW|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;.

2010 йылдың апрелендә Елена Сингапурҙа үткәрелгән Йәш үҫмерҙәр Олимпиадаһында Рәсәйҙең илсеһе булып һайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.championat.ru/other/_athletic/news-480996.html|title=Исинбаева и Фелпс выбраны послами юношеской Олимпиады-2010}}{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Спортта алған паузанан һуң матбуғатта Елена спортҡа 2011 йылда ҡайтасаҡ тигән хәбәрҙәр сыҡһа ла, рәсми рәүештә был мәғлүмәт бары тик 2010 йылдың 1 декабрендә генә дөрөҫләнә. Бөтә Рәсәй еңел атлетика федерацияһының сайтында Еленаның „рус ҡышы“ ярышында сығыш яһаясағы тураһында мәғлүмәт бирелә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rusathletics.ru/nov/nov.php?ind=7843|title=Возвращение Елены Исинбаевой в сектор.|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2smnHI|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322061614/http://www.rusathletics.com/nov/nov.php/?ind=7843 |date=2016-03-22 }}&lt;/ref&gt;.

6 февраль, 2011 йыл . „рус ҡышы“ турнирында карьераһындағы бер йыллыҡ паузанан һуң Исинбаева һикереүҙәр секторына сыҡты, бейеклеккә 4,81 м һикереп, ярыштарҙың донъялағы иң яҡшы сезон нәтижәһен күрһәтте һәм еңеүсе булды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rusathletics.ru/nov/nov.php?ind=8136|title=Исинбаева вернулась|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2tJpTD|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816071846/http://www.rusathletics.com/nov/nov.php?ind=8136 |date=2011-08-16 }}&lt;/ref&gt;. 2011 йылдың 30 авгусында Көньяҡ Кореяның Тэгу ҡалаһында үткән еңел атлетика чемпионатында миҙалһыҙ ҡалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lenta.ru/news/2011/08/30/polevault/|title=Lenta.ru: Спорт: Исинбаева осталась без медали в прыжках с ҡолғаом на ЧМ-2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2tzeKi|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;

2012 йылдың 6 февралендә Рәсәй Федерацияһының Президентына кандидат итеп күрһәтелгән, шул ваҡытта Рәсәй Федерацияһының Хөкүмәт Рәйесе булып торған, Владимир Путиндың ышаныслы кешеһе ителеп рәсми рәүештә теркәлгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cikrf.ru/law/decree_of_cec/2012/02/06/Zp12767.html|title=Постановление ЦИК России № 96/767-6, 6 февраля 2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV36MuhA|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121226233432/http://www.cikrf.ru/law/decree_of_cec/2012/02/06/Zp12767.html |date=2012-12-26 }}&lt;/ref&gt;.

23 февраль, 2012 йыл. Стокгольмдағы гран-при ярыштарында Елена бина эсендә яңы рекорд ҡуйҙы— 5,01. м. 2012 йылдың 6 авгусында Лондонда үткән Олимпия уйындарында ярыштарҙың төп фавориты булһа ла, бейеклеккә 4,70 м һикереп, бары тик бронза миҙалына лайыҡ булды. Олимпиаданың алтын миҙалын америкалы Дженнифер Сур 4,75 м нәтижәһе менән (2008 йылда Исинбаева ҡуйған рекордҡа ҡарағанда 30 см түбәнерәк күрһәткес менән) алды, көмөш миҙал шулай уҡ 4,75 м бейеклегенә һикергән Куба спортсыһы Ярислей Сильвегә эләкте.

18 май, 2013 йыл. Shanghai Golden Grand Prix ярышында, 4,70 м күрһәтеп, еңеүсе булды.

13 август, 2013 йыл. Мәскәүҙә үткән донъя чемпионатында, 4,89 м бейеклеккә һикереп, алтын миҙал яуланы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ria.ru/sport/20130813/956095512.html|title=Исинбаева завоевала Алтын на прощальном чемпионате мира в Москве|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IuaX4VS9|archivedate=2013-08-16}}&lt;/ref&gt;.

2013 йылдың Донъя чемпионаты алдынан Елена Исинбаева бер нисә тапҡыр үҙенең спорт карьераһын тамамларға йә булмаһа туҡтатып торорға теләгәнен әйтте. Бының сәбәбе уның әсә булырға теләүҙә ине&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newsru.com/sport/27jun2013/lena.html|title=Легендарная прыгунья с ҡолғаом Елена Исинбаева готовится стать матерью|date=2013-06-27|publisher=NEWSru.com|accessdate=2013-08-18|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IyP6djSB|archivedate=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ria.ru/sport/20130723/951652577.html|title=Елена Исинбаева завершит карьеру на чемпионате мира в Москве|date=2013-07-23|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2013-08-18|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IyP8ZUiU|archivedate=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.sport-express.ru/2013-08-13/606755/|title=Елена Исинбаева: «Этот чемпионат был последним в карьере»|date=2013-08-13|publisher=[[Спорт-Экспресс]]|accessdate=2013-08-18}}&lt;/ref&gt;. Әммә чемпионатта еңеү нәтижәһе тренер тарафынан планлаштырғандан байтаҡ түбән булғанлыҡтан, тренер Еленаның бер нисә коммерциялы ярыштарҙа&lt;ref name=&quot;SE-2013-08-13&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.sport-express.ru/2013-08-13/606757/|title=Евгений Трофимов: «Неудобно показывать запись прыжка Исинбаевой на 5,11»|date=2013-08-13|publisher=[[Спорт-Экспресс]]|accessdate=2013-08-20}}&lt;/ref&gt; һәм 2016 йылдағы Олимпиадала ҡатнашыу мөмкинлеген аныҡлап әйтте&lt;ref name=&quot;AiF-2013-08-13&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.aif.ru/sport/news/428042|title=Исинбаева поделилась с журналистами планами на будущее|date=2013-08-13|publisher=[[Аргументы и факты]]|accessdate=2013-08-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6J7LKPtis|archivedate=2013-08-24}}&lt;/ref&gt;.

2013 йылдың октябрендә Исинбаева Сочиҙағы Олимпия ауылының мэры вазифаһын үтәй башланы&lt;ref&gt;[http://sport.rbc.ru/other/newsline/22/08/2013/402183.shtml Е.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130908022309/http://sport.rbc.ru/other/newsline/22/08/2013/402183.shtml |date=2013-09-08 }}&lt;/ref&gt;.

2015 йылдың 12 февралендә спорт карьераһын дауам итәсәген иғлан итте.&lt;ref&gt;[http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/53540/ Елена Исинбаева: „Будь я мужчиной, выступала бы до пятидесяти“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212230647/http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/53540/ |date=2015-02-12 }}&lt;/ref&gt;.

2015 йылдың 6 майында Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы Елена Исинбаева менән биш йыл контракт төҙөнө. Был контракт буйынса уға Армияның Үҙәк клубында еңел атлетика буйынса хәрби инструктор вазифаһы йөкләтелә&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;.

2016 йылдың 8 февралендә Халыҡ-ара еңел атлетика федерацияһының ассоциацияһы (IAAF) Елена Исинбаеваға, Бөтә Рәсәй еңел атлетикаһы федерацияһының IAAF-тағы ағзалығынан сығыу сәбәпле, халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнашыуҙы тыйҙы..

== Тәнҡит ==
2013 йылдың 13 авгусындағы матбуғат-конференцияһындағы журналист Исинбаеванан швед спортсы ҡатын-ҡыҙҙарыынң ЛГБТ-Рәсәй берләшмәһен яҡлаған акцияһына ҡарата мөнәсәбәтен белдереүен һорағас, ул Рәсәйҙәге гомосексуализмды тыйыу тураһындағы законды яҡлап сыға&lt;ref name=&quot;Fontanka-2013-08-16&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fontanka.ru/2013/08/16/118/|title=Гей, атлеты!|date=2013-08-16|publisher=Фонтанка|accessdate=2013-08-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6J7LIk95l|archivedate=2013-08-24}}&lt;/ref&gt;. Күп кенә сит ил киң мәғлүмәт саралары уның был фекерен гомофобиялы тип һанап, Елена Исинбаеваны Олимпия уйындарының илсеһе посынан төшөрөүҙе талап итә башлай. Исинбаеваның һүҙәрен күп кенә танылған спортсылар шелтәләп сыға&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nydailynews.com/sports/more-sports/russian-pole-vault-champ-condemns-homosexuality-article-1.1427596|title=Russian pole vault champ Yelena Isinbayeva condemns homosexuality, supports new anti-gay law|date=2013-08-13|publisher=NYDaylyNews|lang=en|accessdate=2013-08-18|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IyPCUb0g|archivedate=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/athletics/23717242|title=Isinbayeva speaks out against homosexuality|date=2013-08-15|publisher=[[BBC]]|lang=en|accessdate=2013-08-18|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IyPDo7xb|archivedate=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/34468/|title=Запад ополчился на Исинбаеву|date=2013-08-16|publisher=[[Спорт-Экспресс]]|accessdate=2013-08-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818001232/http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/34468/ |date=2013-08-18 }}&lt;/ref&gt;. Быны Исинбаева Еңел атлетика Федерацияһының матбуғат-хеҙмәте аша үҙ фекерен инглизсә бик үк дөрөҫ аңлата алмағанлығы менән бәйләй. Сексуаль ориентацияһына ҡарап кешене дискриминациялауға үҙенең ҡаршы торғанлығын, ләкин чемпионат ҡунаҡтарының Рәсәйҙәге закондарҙы хѳрмәт итергә һәм үтәргә тейешлеген әйтә.&lt;ref name=&quot;Fontanka-2013-08-16&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.sport-express.ru/2013-08-16/607490/|title=Елена Исинбаева: «Меня неправильно поняли»|date=2013-08-16|publisher=[[Спорт-Экспресс]]|accessdate=2013-08-18}}&lt;/ref&gt;.

== Рекордтар исемлеге ==
[[Файл:Isinbaeva.JPG|мини|2006 йыл]]
{| class=&quot;wikitable&quot;

! Дата
! Высота
! Примечание

|-
| 23 февраля 2012
| 5,01 м [[Файл:World_record_icon.svg|20x20пкс]]
| в помещении

|-
| 28 августа 2009
| 5,06 м [[Файл:World_record_icon.svg|20x20пкс]]

|-
| 15 февраля 2009
| 5,00 м
| в помещении

|-
| 15 февраля 2009
| 4,97 м
| в помещении

|-
| 18 августа 2008
| 5,05 м

|-
| 29 июля 2008
| 5,04 м

|-
| 11 июля 2008
| 5,03 м

|-
| 16 февраля 2008
| 4,95 м
| в помещении

|-
| 10 февраля 2007
| 4.93 м
| в помещении

|-
| 12 февраля 2006
| 4.91 м
| в помещении

|-
| 12 августа 2005
| 5,01 м

|-
| 22 июля 2005
| 5,00 м

|-
| 22 июля 2005
| 4,96 м

|-
| 16 июля 2005
| 4,95 м

|-
| 7 июля 2005
| 4,93 м

|-
| 6 марта 2005
| 4,90 м
| в помещении

|-
| 26 февраля 2005
| 4,89 м
| в помещении

|-
| 18 февраля 2005
| 4,88 м
| в помещении

|-
| 12 февраля 2005
| 4,87 м
| в помещении

|-
| 3 сентября 2004
| 4,92 м

|-
| 24 августа 2004
| 4,91 м

|-
| 30 июля 2004
| 4,90 м

|-
| 25 июля 2004
| 4,89 м

|-
| 27 июня 2004
| 4,87 м

|-
| 6 марта 2004
| 4,86 м
| в помещении

|-
| 15 февраля 2004
| 4,83 м
| в помещении

|-
| 15 февраля 2004
| 4,81 м
| в помещении

|-
| 14 июля 2003
| 4,82 м

|}
13 август .2013 г. Исинбаеваның тренеры Евгений Трофимов ағымдағы йылдың яҙы башында спортсы 5,11 метр бейеклекте алды тине . Шунда уҡ ул Исинбаеваның 5,15—5,20 м бейеклекте алырлыҡ көсө барлығын әйтте.&lt;ref name=&quot;SE-2013-08-13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AiF-2013-08-13&quot;/&gt;.

== Бүләктәре ==
[[Файл:Dmitry_Medvedev_and_Yelena_Isinbayeva.jpg|мини|300x300пкс|&lt;center&gt; „Тыуған ил алдындағы ҡаҙаныштары өсөн“ IV дәрәжә миҙалы менән бүләкләү, 8 сентябрь, 2009 йыл&lt;/center&gt;]]
* Орден „За заслуги перед Отечеством“ IV степени (2 августа 2009 года) — ''за большой вклад в развитие физической культуры и спорта, высокие спортивные достижения на Играх XXIX Олимпиады 2008 года в Пекине''&lt;ref&gt;Указ Президента Российской Федерации от 2 августа 2009 года № 885&lt;/ref&gt;.
* Орден Почёта (18 февраля 2006 года) — ''за большой вклад в развитие физической культуры и спорта и высокие спортивные достижения''&lt;ref&gt;Указ Президента Российской Федерации от 18 февраля 2006 года № 126&lt;/ref&gt;.
* Медаль ордена „За заслуги перед Отечеством“ II степени (13 августа 2012 года) — ''за большой вклад в развитие физической культуры и спорта, высокие спортивные достижения на Играх XXX Олимпиады 2012 года в городе Лондоне (Великобритания)''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?23732|title=Указ Президента Российской Федерации от 13 августа 2012 года № 1165 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»|date=15 августа 2012|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации|accessdate=2012-08-15}}&lt;/ref&gt;.
* Премия принца Астурийского (октябрь 2009 года)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vz.ru/news/2009/10/24/341382.html|title=Исинбаева получила премию принца Астурийского|date=24 октября 2009|publisher=Взгляд|accessdate=2009-10-24|archiveurl=http://www.webcitation.org/61C3hHXb7|archivedate=2011-08-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091225020010/http://www.vz.ru/news/2009/10/24/341382.html |date=2009-12-25 }}&lt;/ref&gt;.
* Почётный гражданин Донецка (2006 год)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.regnum.ru/news/573769.html|title=Елене Исинбаевой присвоили звание «Почётный гражданин города Донецка»|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2wD0Wk|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;.
* 31 января 2010 года Елена Исинбаева была признана лучшей легкоатлеткой десятилетия журналом Track&amp;Field News&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.sport-express.ru/2010-01-31/342660/|title=Елена Исинбаева признана лучшей легкоатлеткой десятилетия|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2yjV1r|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;.
* Лучший легкоатлет мира по версии журнала Track &amp; Field News в 2004 и 2005 годах.
* Лучший атлет мира по версии ИААФ (2004, 2005, 2008).
* 16 ноября 2013 года на церемонии награждения в Монако была удостоена наградой „За особые заслуги в спорте“.
* Лучший легкоатлет Европы в 2005 и 2008 годах.
* Фонтан, названный в честь неё, стоит около кинотеатра „Высота“ в районе Москвы Кузьминки.
* По итогам 2013 года признана Спортсменкой года (её имя назвало большинство болельщиков путём голосования в интернете, а также делегаты отчетной конференции Всероссийской федерации легкой атлетики).&lt;ref&gt;[http://www.rg.ru/2013/12/03/isinbaeva-site.html Исинбаева и Меньков стали спортсменами года по версии ВФЛА — Иван Ильин — Российская газета]&lt;/ref&gt;
* „Серебряная лань“ — лучший спортсмен года (Федерация спортивных журналистов России, [[18 декабрь|18 декабря]] [[2013 йыл|2013 года]])&lt;ref&gt;[http://www.dni.ru/sport/2013/12/18/266107.html Лучшие российские спортсмены 2013 года]&lt;/ref&gt;
* Спортсмен года в Европе (2013). По результатам голосования Международной федерации спортивных журналистов&lt;ref&gt;[http://www.echo.msk.ru/news/1230128-echo.html Радио ЭХО Москвы :: Новости / Россиянка Елена Исинбаева признана спортсменкой года в Европе]&lt;/ref&gt;.

== Белеме ==
* Волгоград дәүләт физик культура академияһын тамамлаған.
* 2010 йылдың октябрендә педагогия фәндәре кандидаты дәрәжәһенә эйә булған.

== Рекламала төшөүҙәре ==
* В 2010 году снялась в ТВ-ролике с рекламой „Lady Speed Stick“.
* Снялась в 2016 году рекламном ролике сока.
* С ноября 2015 года является рекламным лицом телеканала „Матч ТВ“

== Телетапшырыуҙарҙа төшөүе ==
Елена 2013 йылда „КВН“, „Минута славы“ телетапшырыуҙарында жюри ағзаһы була һәм „Киске Ургант“ тапшырыуында төшә.

== Ҡыҙыҡ факттар ==
* Ярыштар ваҡытында спортсы үҙенә генә хас булған тактиканы ҡуллана: уның беренсе һикереүе- тән яҙыу өсөн, икенсеһе-еңеү өсөн, өсөнсөһө — рекорд ҡуйыр өсөн. Еленаның үтенесе буйынса ҡолғалар эшләүсе „Спирит“ фирмаһы уларҙы төрлө төҫтә яһап сығара. Исинбаева үҙенең һикереүҙәрен алһыу төҫлө ҡолғалар менән башлай, еңер өсөн-зәңгәр төҫтө һәм рекорд ҡуйыр өсөн алтын төҫөндәге ҡолғаларҙы ҡуллана&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/4405/|title=Оружейник для Исинбаевой|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV329L86|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619120245/http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/4405/ |date=2010-06-19 }}&lt;/ref&gt;.
* Ул Рәсәй армияһы сафында эшләүсе майор дәрәжәһендәге офицер&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kp.ru/daily/26382.7/3260272/|title=Сергей Шойгу вручил Елене Исинбаевой погоны майора|date=2015-05-16}}&lt;/ref&gt;.
* Православие динендә&lt;ref&gt;[http://www.rodgaz.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=37&amp;tek=12010&amp;issue=147 Елена Исинбаева: „Я смелая в спорте, а не в жизни“.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310152116/http://rodgaz.ru/index.php?action=articles&amp;dirid=37&amp;issue=147&amp;tek=12010 |date=2016-03-10 }}&lt;/ref&gt;.
* Һикерерҙән алда Елена үҙенең ҡолғаһына ниндәйҙер һүҙҙәр әйтә, тик был һүҙҙәрҙе уның бер кемгә лә һөйләгәне юҡ.
* Ике тапҡыр олимпия чемпионы үҙ исемен рәсми бренд итергә уйлай, шуның өсөн ул Роспатентҡа „Исинбаева“ исемле тауар тамғаһын теркәүҙе һорап ғариза биргән. Спортсының был шәхси тауар тамғаһы уның исеме менән генә аталмаҫ , ә һүрәтләмәле лә булыр тип көтөлә.&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/2958158 Ъ-Новости — Елена Исинбаева регистрирует свою фамилию в качестве товарного знака]&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{Official|yelena-isinbaeva.com|}}
* http://isinbaeva-fund.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513232828/http://isinbaeva-fund.com/ |date=2016-05-13 }} - официальный сайт БФ Елены Исинбаевой
* {{Twitter|yelenaisinbaeva|Аккаунт}}Твиттер&lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt;е»&lt;/span&gt;
* [Https://instagram.com/isinbaevayelena/ Аккаунт] на сайте Instagram
* {{Cite web|url=http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=i/athcode=134797/index.html|title=Биография Исинбаевой на сайте IAAF|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV37i0dD|archivedate=2012-11-28}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://www.rusathletics.com/sbo/athletes.71.htm|title=Профиль на сайте федерации лёгкой атлетики России|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3AAN3K|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030115953/http://www.rusathletics.com/sbo/athletes.71.htm |date=2012-10-30 }}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://www.rsport.ru/infographics/20120306/583178216.html|title=Рейтинг самых успешных действующих спортсменок России|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3CLYpH|archivedate=2012-11-28}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://www.rsport.ru/interview/20120306/583275974.html|title=Елена Исинбаева: Никто не должен видеть моих слез|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3FxsuU|archivedate=2012-11-28}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://www.rsport.ru/interview/20120306/583382490.html|title=Евгений Трофимов: Исинбаева может прыгать на 5.10-5.15|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3Jojb0|archivedate=2012-11-28}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://sport.gazeta.ru/sport/2005/07/a_328428.shtml|title=Газета. Ру об историческом рекорде Исинбаевой|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3NaatX|archivedate=2012-11-28}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://www.sport-vlg.ru/tag/elena-isinbaeva/|title=«Спортивный Волгоград» о Елене Исинбаевой|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3Q5eEP|archivedate=2012-11-28}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311014733/http://www.sport-vlg.ru/tag/elena-isinbaeva/ |date=2012-03-11 }}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* [http://sport.rbc.ru/article/181755/ Е. Исинбаева: Волгоград — страшный и нищий, жить хочу в Монако] // РБК Спорт, 22.08.2013
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>piq50ytgootl4cxo3lhpy1owre59ln7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303582</id>
      <parentid>1303560</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1299711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45350" sha1="lnsfjif0bdsbp7rb76jqkhnox2i0iq9" xml:space="preserve">{{Спортсмен
 |имя             = Елена Исинбаева
 |изображение         = Елена Исинбаев в Кремле.jpg
 |размер          = 
 |подпись         = &lt;small&gt;Елена Исинбаева в Кремле (2016)&lt;/small&gt;
 |полное имя      = Елена Гаджиевна Исинбаева 
 |прозвища        = 
 |клуб = ЦСКА
 |место рождения  = [[СССР]], РСФСР,&lt;br&gt; {{ТУ|Волгоград|Волгоградта}} ҡалаһы
 |дата смерти     = 
 |место смерти    = 
 |года карьеры    = 1998—2016
 |тренеры         = Трофимов Евгений Васильевич,&lt;br /&gt;Петров Виталий Афанасьевич
 |рост            = 174
 |вес             = 65
 |воинское звание = {{ВС РФ, Майор}}
 |IAAF            = 134797
 |ҡолға            = 5,06 (2009) {{WR}}
 |ҡолғап           = 5,01 (2012) 
 |медали          = 
{{турнир|[[Йәйге Олимпия уйындары|Олимпийские игры]]}}
{{медаль|Алтын|[[Йәйге Олимпия уйындары 2004|Афины 2004]]|[[Йәйге Олимпия уйындарында еңел атлетика 2004 — ҡолға менән һикереү (ҡатын-ҡыҙ)|ҡолға]]}}
{{медаль|Алтын|[[Йәйге Олимпия уйындары 2008|Пекин 2008]]|[[Йәйге Олимпия уйындарында еңел атлетика 2008 — ҡолға менән һикереү (ҡатын-ҡыҙ)|ҡолға]]}}
{{медаль|Бронза|[[Йәйге Олимпия уйындары 2012|Лондон 2012]]|[[Йәйге Олимпия уйындарында еңел атлетика 2012 — ҡолға менән һикереү (ҡатын-ҡыҙ)|ҡолға]]}}
{{турнир|[[Еңел атлетика буйынса донья чемпионеты|Донья чемпионаттары]]}}
{{медаль|Бронза|[[Еңел атлетика буйынса донья чемпионеты 2003|Париж 2003]]|ҡолға}}
{{медаль|Алтын|[[Еңел атлетика буйынса донья чемпионеты 2005|Хельсинки 2005]]|ҡолға}}
{{медаль|Алтын|[[Еңел атлетика буйынса донья чемпионеты 2007|Осака 2007]]|ҡолға}}
{{медаль|Алтын|[[Еңел атлетика буйынса донья чемпионеты 2013|Москва 2013]]|ҡолға}}
{{турнир|[[Еңел атлетика буйынса донья чемпионеты в помещении|Бина эсендә донья чемпионаттары]]}}
{{медаль|Алтын|[[Еңел атлетика буйынса донья чемпионеты2004|Будапешт 2004]]|ҡолға}}
{{медаль|Алтын|[[Еңел атлетика буйынса донья чемпионеты 2006|Мәскәү 2006]]|ҡолға}}
{{медаль|Алтын|[[Еңел атлетика буйынса донья чемпионеты 2008|Валенсия 2008]]|ҡолға}}
{{медаль|Алтын|[[Еңел атлетика буйынса донья чемпионеты 2012|Стамбул 2012]]|ҡолға}}
{{турнир|[[Еңел атлетика буйынса донья кубогы|Донья кубогы]]}}
{{медаль|Алтын|[[Еңел атлетика буйынса донья кубогы 2006|Афины 2006]]}}
{{турнир|[[Еңел атлетика буйынса Европа чемпионаты|Чемпионаты Европы]]}}
{{медаль|Көмөш|[[Еңел атлетика буйынса Европа чемпионаты 2002|Мюнхен 2002]]|ҡолға}}
{{медаль|Алтын|[[Еңел атлетика буйынса Европа чемпионаты 2006|Гётеборг 2006]]|ҡолға}}
{{турнир|[[Еңел атлетика буйынса Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]]}}
{{медаль|Алтын|[[Еңел атлетика буйынса Европа чемпионаты 2005|Мадрид 2005]]|ҡолға}}
{{турнир|Даүләт наградалары}}
{{{!}}style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Орден За заслуги перед Отечеством 4 степени}} {{!!}} {{Орден Почёта}} {{!!}} {{Медаль ордена «За заслуги перед Отечеством» II степени}}{{!!}}{{Медаль Николая Озерова}}
{{!}}}
{{турнир|Сит ил наградалары}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Премия принца Астурийского}}
{{!}}}
{{турнир|Почетлы спорт исемдәре}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Заслуженный мастер спорта России}}
{{!}}}
}}
'''Исинбаева Елена Годжаевна''' ([[3 июнь]] [[1982 йыл]], Волгоград, РСФСР, [[СССР]]) — [[Рәсәй]]ҙең ҡолға менән һикереүсеһе. Ике тапҡыр Олимпия чемпионы (2004, 2008), [[Йәйге Олимпия уйындары 2012|2012 йыл]]ғы Олимпия уйындарының бронза миҙалын яулаусы. Асыҡ һауала өс тапҡыр донъя чемпионы һәм бинала 4 тапҡыр донъя чемпионкаһы, асыҡ һауала, шулай уҡ бинала Европа чемпионы.Ҡолға менән һикереү буйынса ҡатын-ҡыҙҙар араһында донъяла 28 тапҡыр рекорд ҡуйған&lt;ref name=&quot;28th&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.eurosport.ru/athletics/story_sto3166877.shtml|title=Eurosport, 24.12.2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2Ycyzh|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt; .Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.

22 июль, 2005 йыл. [[Лондон]]дағы ярыштарҙа донъя тарихында беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар араһында ҡолға менән һикереү буйынса биш метр бейеклекте алды.

6 март, 2012 йыл. Иң уңышлы эш итеүсе Рәсәй спортсыһы тип танылды. Армияның Үҙәк спорт клубында еңел атлетика буйынса инструктор, Рәсәй армияһы&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.rg.ru/2015/05/06/kontrakt-site-anons.html Елена Исинбаева заключила 5-летний контракт с Минобороны — Иван Петров — Российская газета]&lt;/ref&gt; майоры&lt;ref&gt;[http://tass.ru/sport/1968758 ТАСС: Спорт — Двукратной олимпийской чемпионке Елене Исинбаевой присвоено воинское звание майора]&lt;/ref&gt;.

== Ғаиләһе ==
Еленаның атаһы — Гаджи Гафанович Исинбаев — табасаран милләтле, Дағстандың&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.regnum.ru/news/sport/316650.html|title=Дагестанские олимпийцы получат премии от 50 до 5 тысяч рублей|publisher=ИА REGNUM|date=31.08.2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/65BOvpSRl|archivedate=2012-02-03}}&lt;/ref&gt; Хив районы Чувек ауылында тыуған, әсәһе — Наталья Петровна Исинбаева — [[рустар|рус]]. Апаһы Инесса цирк артисы Михаил Голевта кейәүҙә.

Оҙаҡ ваҡыт Монте-Карлола([[Монако]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/programmes/utro/newsid_7532000/7532312.stm|title=Би-би-си. Радио. Утро на Би-би-си. Спорт по утрам: среда&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2bBSjy|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt; йәшәгән. Үҙенең һүҙҙәре буйынса, күп ваҡытын ғаиләһе, дуҫтары менән үткәрергә уйлап, Исинбаева 2011 йылдың мартында Волгоградҡа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/12251/|title=Исинбаева — Трофимов: встреча в Прощеное воскресенье|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2cR3pN|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110315195611/http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/12251 |date=2011-03-15 }}&lt;/ref&gt; ҡайта&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.allsportinfo.ru/index.php?id=48327|title=Елена Исинбаева вернулась к первому тренеру — Евгению Трофимову!|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2hHIUn|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;. 2013 йылда Исинбаева кире Монакоға&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aif.ru/sport/article/66196|title=«Всё, что у нас есть – шиш с маслом». Елена Исинбаева о господдержке спорта|last=Кузьмина|first=Надежда|quote=Я думаю, что жить буду за границей. Сюда буду приезжать, тренера проведывать.|date=2013-08-21|publisher=[[Аргументы и факты]]|accessdate=2013-08-26|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JdF9xx3S|archivedate=2013-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.championat.com/other/news-1611038-isinbaeva-v-volgograde-u-menja-budet-mnogo-objazatelstv-no-zhit-khochu-v-monako.html|title=Исинбаева: в Волгограде у меня будет много обязательств, но жить хочу в Монако|date=2013-08-22|publisher=[[Чемпионат.com]]|accessdate=2013-08-26|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JdFDRJ4o|archivedate=2013-09-14}}&lt;/ref&gt; әйләнеп ҡайтыуҙы планлаштырғанын әйткән. 2014 йылдың 28 июнендә Елена Исинбаева Рәсәйҙең йыйылма командаһының&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sovsport.ru/news/text-item/723921|title=Исинбаева родила дочку от легкоатлета Петинова|author=Максим Кравченко.|date=29  июня  2014|publisher=«Советский спорт» — www.sovsport.ru|lang=ru|accessdate=2014-08-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819084232/http://www.sovsport.ru/news/text-item/723921 |date=2014-08-19 }}&lt;/ref&gt; һөңгө сөйөү спортсыһы Никита Петиновтан (тыуған 1990) Ева исемле ҡыҙ таба&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vokrug.tv/article/show/Elena_Isinbaeva_krestila_doch_44139/|title=Елена Исинбаева крестила дочь|date=18 августа 2014|publisher=Вокруг ТВ — www.vokrug.tv|lang=ru|accessdate=2014-08-18}}&lt;/ref&gt; тапты.

12 декабрь, 2014 йыл. Никита Петиновҡа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/sport/news/2014/12/12/n_6738401.shtml|title=Исинбаева вышла замуж за легкоатлета Петинова|author=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt; кейәүгә сыға.

== Спорт карьераһы ==

=== 1998—2003 ===
Еленаға 5, ә уның бәләкәй һеңлеһе Иннаға 4 йәш булғанда, ата-әсәһе уларҙы спорт гимнастикаһы клубына шөғөлләнергә бирә. 15 йәшендә Ленаны олимпия резервы училищеһынан, перспективаһыҙ спортсы тип, сығарып ебәргәндәр. Уның тренеры Александр Лисовой, телевидениела ҡолға менән һикереп сығыш яһаған ҡыҙҙы күреп, Ленаны еңел атлетика буйынса тренер Евгений Трофимовҡа күрһәткән. Ярты йылдан һуң, 1998 йылда, Елена Исинбаева Мәскәүҙә Бөтә Донъя үҫмерҙәр уйындарында 4 метр бейеклеккә һикерә. Киләһе йылында ул үҫмерҙәр араһында донъя күләмендә рекорд ҡуйып, 4,10 метр бейеклекте яулай. Шул уҡ йылда Европа чемпионатында юниорҙар араһында 5-се урынды ала.

2000 йылда 18 йәшлек Рәсәй спортсыһы йәнә «донъя чемпионы» исеменә лайыҡ була, 4,20 метр бейеклеккә һикереп, юниорҙар араһында донъя рекорды ҡуя. Сиднейҙағы Олимпиадала донъя тарихында беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар араһында ҡолға менән һикереү буйынса ярыш була. Елена квалификация буйынса иҫәпкә кергән бер генә һикереү эшләй алмай һәм финалға сыҡмай (квалификацияны күрһәтеү өсөн 4,30 метр бейеклекте алырға кәрәк була). [[Сидней|Сиднейҙа]] 4,60 метр һөҙөмтә менән донъя рекордсыһы Стэйси Драгила чемпион була (донъя рекордынан ни бары 3 сантиметрға түбәнерәк). Көмөш миҙалды Австралия өсөн сығыш яһаған элекке Рәсәй спортсыһы Григорьева Татьяна яулай (4,55 метр).

2001 йылда Европа юниорҙар чемпионатында, 4,40 метр бейеклекте алып, Исинбаева тағы ла беренсе була. Шул уҡ йылда, Берлиндағы Халыҡ-ара фестивалдә (ISTAF) ҡатнашып, 4,46 метр бейеклеккә һикерә һәм юниорҙар араһында яңы донъя рекорды ҡуя. Уны немец спортсыһы Сильке Шпигельбург, Исинбаева күрһәткесенән 2 сантиметрға бейегерәк һикереп, бары тик 2005 йылда ғына яңырта ала. 2002 йылда [[Мюнхен|Мюнхендә]] үткән Европа чемпионатында Елена, 4,55 метр бейеклек күрһәтеп, икенсе урын яулай. Рәсәй спортсыһы Светлана Феофанова чемпион исемен ала.

2003 йылда Европа чемпионатында бина эсендәге ярыштарҙа 23 йәшкә тиклемге спортсылар араһында ул 4,65 метр һөҙөмтә менән алтын миҙал яулай. 2003 йылдың 13 июлендә Гейтсхедта Британияның Grand Prix ярышында Елена яңы донъя рекорды ҡуя — 4,82 метр. 2003 йылда [[Париж|Парижда]] үткәрелгән еңел атлетика чемпионатында ул ярыштың фавориты булып иҫәпләнһә лә, Светлана Феофанова һәм немец ҡыҙы Аннике Бекерҙән ҡалыша һәм бронза миҙал яулай.

=== 2004—2009 ===
30 июль, 2008 йыл. Монакола Супер Гран-при ярыштарының сираттағы этаптарының серияһында Исинбаева сираттағы донъя рекорды ҡуйҙы — 5,04 метр (был рекорд үткәндәгеһенән бер см артығыраҡ була). Үҙ ҡаҙаныштары тураһында спортсы ошоларҙы әйтте&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/programmes/utro/newsid_7532000/7532312.stm|title=Би-би-си: Спорт по утрам|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2bBSjy|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;:&lt;blockquote class=&quot;&quot; style=&quot;min-height: 119.6px;&quot;&gt;
«Мин Монакола йәшәйем. Өйҙәге стадионда үткәрелгән был ярыш миңә ҙур көс бирҙе».
&lt;/blockquote&gt;
18 август, 2008 йыл. [[Пекин|Пекинда]] үткәрелгән Олимпия уйындарында ул, бер-бер артлы башта олимпия (4,95 метр), унан һуң донъя (5,05 метр) рекордтары ҡуйып, алтын миҙал яуланы.

=== 2010 — бөгөнгө көндә ===
15 февраль, 2009 йыл . Донецкиҙә үткәрелгән XX халыҡ-ара «Ҡолға йондоҙҙары» турнирында ул бина эсендә 2 донъя рекордын ҡуя, башта 4,97 метр һәм унан һуң 5,00 метрға һикерә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.laprensa.com.ar/330665-Isinbayeva-volvi%C3%B3-a-tocar-el-cielo-al-superar-los-5-metros-bajo-techo.note.aspx|title=Isinbayeva volvió a tocar el cielo al superar los 5 metros bajo techo|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2m9Ccq|archivedate=2012-11-28}}{{Ref-es}}&lt;/ref&gt; (һөҙөмтә әлегә рәсми рәүештә раҫланмаған).

Бөтә Донъя спорт даны Laureus академияһының версияһы буйынса Елена 2007 һәм 2009 йылдарҙа планетаның иң яҡшы спортсыһы булып һанала.&lt;center class=&quot;&quot;&gt;&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt; 2009 йыл. Берлинда үткән донъя чемпионатында ул бер ниндәй ҡыйынлыҡһыҙ финалға үтеп инһә лә , финалда еңеүгә өлгәшә алмай. Ярыштан һуң Исинбаева быны быға тиклем бер туҡтауһыҙ ярыштарҙа еңеп килгәнгә күрә концентрацияһын юғалтыу менән аңлатты. Ысын күҙ йәштәре түгеп, ул тренеры алдында оятҡа ҡалғанын белдерҙе.

28 август, 2009 йыл. Цюрихта &quot;Алтын лиганың « бишенсе этабында ул 27-се тапҡыр донъя рекорды ҡуйҙы (5,06 метр)&lt;ref name=&quot;lenta280809&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2009/08/29/newrecord/|title=Елена Исинбаева установила новый мировой рекорд.|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2mrKU1|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;.

10 апрель 2010 йыл. Биналарҙа үткән Дохалағы донъя чемпионатындағы уңышһыҙ сығышынан һуң ул билдәһеҙ ваҡытҡа үҙенең спорт карьераһында тәнәфес яһарға булды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eurosport.ru/athletics/story_sto2286435.shtml/|title=Елена Исинбаева взяла паузу на неопределенный срок.|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2oldnW|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;.

2010 йылдың апрелендә Елена Сингапурҙа үткәрелгән Йәш үҫмерҙәр Олимпиадаһында Рәсәйҙең илсеһе булып һайланды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.championat.ru/other/_athletic/news-480996.html|title=Исинбаева и Фелпс выбраны послами юношеской Олимпиады-2010}}{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Спортта алған паузанан һуң матбуғатта Елена спортҡа 2011 йылда ҡайтасаҡ тигән хәбәрҙәр сыҡһа ла, рәсми рәүештә был мәғлүмәт бары тик 2010 йылдың 1 декабрендә генә дөрөҫләнә. Бөтә Рәсәй еңел атлетика федерацияһының сайтында Еленаның „рус ҡышы“ ярышында сығыш яһаясағы тураһында мәғлүмәт бирелә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rusathletics.ru/nov/nov.php?ind=7843|title=Возвращение Елены Исинбаевой в сектор.|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2smnHI|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322061614/http://www.rusathletics.com/nov/nov.php/?ind=7843 |date=2016-03-22 }}&lt;/ref&gt;.

6 февраль, 2011 йыл . „рус ҡышы“ турнирында карьераһындағы бер йыллыҡ паузанан һуң Исинбаева һикереүҙәр секторына сыҡты, бейеклеккә 4,81 м һикереп, ярыштарҙың донъялағы иң яҡшы сезон нәтижәһен күрһәтте һәм еңеүсе булды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rusathletics.ru/nov/nov.php?ind=8136|title=Исинбаева вернулась|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2tJpTD|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816071846/http://www.rusathletics.com/nov/nov.php?ind=8136 |date=2011-08-16 }}&lt;/ref&gt;. 2011 йылдың 30 авгусында Көньяҡ Кореяның Тэгу ҡалаһында үткән еңел атлетика чемпионатында миҙалһыҙ ҡалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lenta.ru/news/2011/08/30/polevault/|title=Lenta.ru: Спорт: Исинбаева осталась без медали в прыжках с ҡолғаом на ЧМ-2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2tzeKi|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;

2012 йылдың 6 февралендә Рәсәй Федерацияһының Президентына кандидат итеп күрһәтелгән, шул ваҡытта Рәсәй Федерацияһының Хөкүмәт Рәйесе булып торған, Владимир Путиндың ышаныслы кешеһе ителеп рәсми рәүештә теркәлгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cikrf.ru/law/decree_of_cec/2012/02/06/Zp12767.html|title=Постановление ЦИК России № 96/767-6, 6 февраля 2012|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV36MuhA|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121226233432/http://www.cikrf.ru/law/decree_of_cec/2012/02/06/Zp12767.html |date=2012-12-26 }}&lt;/ref&gt;.

23 февраль, 2012 йыл. Стокгольмдағы гран-при ярыштарында Елена бина эсендә яңы рекорд ҡуйҙы— 5,01. м. 2012 йылдың 6 авгусында Лондонда үткән Олимпия уйындарында ярыштарҙың төп фавориты булһа ла, бейеклеккә 4,70 м һикереп, бары тик бронза миҙалына лайыҡ булды. Олимпиаданың алтын миҙалын америкалы Дженнифер Сур 4,75 м нәтижәһе менән (2008 йылда Исинбаева ҡуйған рекордҡа ҡарағанда 30 см түбәнерәк күрһәткес менән) алды, көмөш миҙал шулай уҡ 4,75 м бейеклегенә һикергән Куба спортсыһы Ярислей Сильвегә эләкте.

18 май, 2013 йыл. Shanghai Golden Grand Prix ярышында, 4,70 м күрһәтеп, еңеүсе булды.

13 август, 2013 йыл. Мәскәүҙә үткән донъя чемпионатында, 4,89 м бейеклеккә һикереп, алтын миҙал яуланы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ria.ru/sport/20130813/956095512.html|title=Исинбаева завоевала Алтын на прощальном чемпионате мира в Москве|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IuaX4VS9|archivedate=2013-08-16}}&lt;/ref&gt;.

2013 йылдың Донъя чемпионаты алдынан Елена Исинбаева бер нисә тапҡыр үҙенең спорт карьераһын тамамларға йә булмаһа туҡтатып торорға теләгәнен әйтте. Бының сәбәбе уның әсә булырға теләүҙә ине&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newsru.com/sport/27jun2013/lena.html|title=Легендарная прыгунья с ҡолғаом Елена Исинбаева готовится стать матерью|date=2013-06-27|publisher=NEWSru.com|accessdate=2013-08-18|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IyP6djSB|archivedate=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ria.ru/sport/20130723/951652577.html|title=Елена Исинбаева завершит карьеру на чемпионате мира в Москве|date=2013-07-23|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2013-08-18|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IyP8ZUiU|archivedate=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.sport-express.ru/2013-08-13/606755/|title=Елена Исинбаева: «Этот чемпионат был последним в карьере»|date=2013-08-13|publisher=[[Спорт-Экспресс]]|accessdate=2013-08-18}}&lt;/ref&gt;. Әммә чемпионатта еңеү нәтижәһе тренер тарафынан планлаштырғандан байтаҡ түбән булғанлыҡтан, тренер Еленаның бер нисә коммерциялы ярыштарҙа&lt;ref name=&quot;SE-2013-08-13&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.sport-express.ru/2013-08-13/606757/|title=Евгений Трофимов: «Неудобно показывать запись прыжка Исинбаевой на 5,11»|date=2013-08-13|publisher=[[Спорт-Экспресс]]|accessdate=2013-08-20}}&lt;/ref&gt; һәм 2016 йылдағы Олимпиадала ҡатнашыу мөмкинлеген аныҡлап әйтте&lt;ref name=&quot;AiF-2013-08-13&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.aif.ru/sport/news/428042|title=Исинбаева поделилась с журналистами планами на будущее|date=2013-08-13|publisher=[[Аргументы и факты]]|accessdate=2013-08-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6J7LKPtis|archivedate=2013-08-24}}&lt;/ref&gt;.

2013 йылдың октябрендә Исинбаева Сочиҙағы Олимпия ауылының мэры вазифаһын үтәй башланы&lt;ref&gt;[http://sport.rbc.ru/other/newsline/22/08/2013/402183.shtml Е.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130908022309/http://sport.rbc.ru/other/newsline/22/08/2013/402183.shtml |date=2013-09-08 }}&lt;/ref&gt;.

2015 йылдың 12 февралендә спорт карьераһын дауам итәсәген иғлан итте.&lt;ref&gt;[http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/53540/ Елена Исинбаева: „Будь я мужчиной, выступала бы до пятидесяти“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212230647/http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/53540/ |date=2015-02-12 }}&lt;/ref&gt;.

2015 йылдың 6 майында Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы Елена Исинбаева менән биш йыл контракт төҙөнө. Был контракт буйынса уға Армияның Үҙәк клубында еңел атлетика буйынса хәрби инструктор вазифаһы йөкләтелә&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;.

2016 йылдың 8 февралендә Халыҡ-ара еңел атлетика федерацияһының ассоциацияһы (IAAF) Елена Исинбаеваға, Бөтә Рәсәй еңел атлетикаһы федерацияһының IAAF-тағы ағзалығынан сығыу сәбәпле, халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнашыуҙы тыйҙы..

== Тәнҡит ==
2013 йылдың 13 авгусындағы матбуғат-конференцияһындағы журналист Исинбаеванан швед спортсы ҡатын-ҡыҙҙарыынң ЛГБТ-Рәсәй берләшмәһен яҡлаған акцияһына ҡарата мөнәсәбәтен белдереүен һорағас, ул Рәсәйҙәге гомосексуализмды тыйыу тураһындағы законды яҡлап сыға&lt;ref name=&quot;Fontanka-2013-08-16&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fontanka.ru/2013/08/16/118/|title=Гей, атлеты!|date=2013-08-16|publisher=Фонтанка|accessdate=2013-08-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6J7LIk95l|archivedate=2013-08-24}}&lt;/ref&gt;. Күп кенә сит ил киң мәғлүмәт саралары уның был фекерен гомофобиялы тип һанап, Елена Исинбаеваны Олимпия уйындарының илсеһе посынан төшөрөүҙе талап итә башлай. Исинбаеваның һүҙәрен күп кенә танылған спортсылар шелтәләп сыға&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nydailynews.com/sports/more-sports/russian-pole-vault-champ-condemns-homosexuality-article-1.1427596|title=Russian pole vault champ Yelena Isinbayeva condemns homosexuality, supports new anti-gay law|date=2013-08-13|publisher=NYDaylyNews|lang=en|accessdate=2013-08-18|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IyPCUb0g|archivedate=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/athletics/23717242|title=Isinbayeva speaks out against homosexuality|date=2013-08-15|publisher=[[BBC]]|lang=en|accessdate=2013-08-18|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IyPDo7xb|archivedate=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/34468/|title=Запад ополчился на Исинбаеву|date=2013-08-16|publisher=[[Спорт-Экспресс]]|accessdate=2013-08-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818001232/http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/34468/ |date=2013-08-18 }}&lt;/ref&gt;. Быны Исинбаева Еңел атлетика Федерацияһының матбуғат-хеҙмәте аша үҙ фекерен инглизсә бик үк дөрөҫ аңлата алмағанлығы менән бәйләй. Сексуаль ориентацияһына ҡарап кешене дискриминациялауға үҙенең ҡаршы торғанлығын, ләкин чемпионат ҡунаҡтарының Рәсәйҙәге закондарҙы хѳрмәт итергә һәм үтәргә тейешлеген әйтә.&lt;ref name=&quot;Fontanka-2013-08-16&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.sport-express.ru/2013-08-16/607490/|title=Елена Исинбаева: «Меня неправильно поняли»|date=2013-08-16|publisher=[[Спорт-Экспресс]]|accessdate=2013-08-18}}&lt;/ref&gt;.

== Рекордтар исемлеге ==
[[Файл:Isinbaeva.JPG|мини|2006 йыл]]
{| class=&quot;wikitable&quot;

! Дата
! Высота
! Примечание

|-
| 23 февраля 2012
| 5,01 м [[Файл:World_record_icon.svg|20x20пкс]]
| в помещении

|-
| 28 августа 2009
| 5,06 м [[Файл:World_record_icon.svg|20x20пкс]]

|-
| 15 февраля 2009
| 5,00 м
| в помещении

|-
| 15 февраля 2009
| 4,97 м
| в помещении

|-
| 18 августа 2008
| 5,05 м

|-
| 29 июля 2008
| 5,04 м

|-
| 11 июля 2008
| 5,03 м

|-
| 16 февраля 2008
| 4,95 м
| в помещении

|-
| 10 февраля 2007
| 4.93 м
| в помещении

|-
| 12 февраля 2006
| 4.91 м
| в помещении

|-
| 12 августа 2005
| 5,01 м

|-
| 22 июля 2005
| 5,00 м

|-
| 22 июля 2005
| 4,96 м

|-
| 16 июля 2005
| 4,95 м

|-
| 7 июля 2005
| 4,93 м

|-
| 6 марта 2005
| 4,90 м
| в помещении

|-
| 26 февраля 2005
| 4,89 м
| в помещении

|-
| 18 февраля 2005
| 4,88 м
| в помещении

|-
| 12 февраля 2005
| 4,87 м
| в помещении

|-
| 3 сентября 2004
| 4,92 м

|-
| 24 августа 2004
| 4,91 м

|-
| 30 июля 2004
| 4,90 м

|-
| 25 июля 2004
| 4,89 м

|-
| 27 июня 2004
| 4,87 м

|-
| 6 марта 2004
| 4,86 м
| в помещении

|-
| 15 февраля 2004
| 4,83 м
| в помещении

|-
| 15 февраля 2004
| 4,81 м
| в помещении

|-
| 14 июля 2003
| 4,82 м

|}
13 август .2013 г. Исинбаеваның тренеры Евгений Трофимов ағымдағы йылдың яҙы башында спортсы 5,11 метр бейеклекте алды тине . Шунда уҡ ул Исинбаеваның 5,15—5,20 м бейеклекте алырлыҡ көсө барлығын әйтте.&lt;ref name=&quot;SE-2013-08-13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AiF-2013-08-13&quot;/&gt;.

== Бүләктәре ==
[[Файл:Dmitry_Medvedev_and_Yelena_Isinbayeva.jpg|мини|300x300пкс|&lt;center&gt; „Тыуған ил алдындағы ҡаҙаныштары өсөн“ IV дәрәжә миҙалы менән бүләкләү, 8 сентябрь, 2009 йыл&lt;/center&gt;]]
* Орден „За заслуги перед Отечеством“ IV степени (2 августа 2009 года) — ''за большой вклад в развитие физической культуры и спорта, высокие спортивные достижения на Играх XXIX Олимпиады 2008 года в Пекине''&lt;ref&gt;Указ Президента Российской Федерации от 2 августа 2009 года № 885&lt;/ref&gt;.
* Орден Почёта (18 февраля 2006 года) — ''за большой вклад в развитие физической культуры и спорта и высокие спортивные достижения''&lt;ref&gt;Указ Президента Российской Федерации от 18 февраля 2006 года № 126&lt;/ref&gt;.
* Медаль ордена „За заслуги перед Отечеством“ II степени (13 августа 2012 года) — ''за большой вклад в развитие физической культуры и спорта, высокие спортивные достижения на Играх XXX Олимпиады 2012 года в городе Лондоне (Великобритания)''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?23732|title=Указ Президента Российской Федерации от 13 августа 2012 года № 1165 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»|date=15 августа 2012|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации|accessdate=2012-08-15}}&lt;/ref&gt;.
* Премия принца Астурийского (октябрь 2009 года)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vz.ru/news/2009/10/24/341382.html|title=Исинбаева получила премию принца Астурийского|date=24 октября 2009|publisher=Взгляд|accessdate=2009-10-24|archiveurl=http://www.webcitation.org/61C3hHXb7|archivedate=2011-08-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091225020010/http://www.vz.ru/news/2009/10/24/341382.html |date=2009-12-25 }}&lt;/ref&gt;.
* Почётный гражданин Донецка (2006 год)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.regnum.ru/news/573769.html|title=Елене Исинбаевой присвоили звание «Почётный гражданин города Донецка»|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2wD0Wk|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;.
* 31 января 2010 года Елена Исинбаева была признана лучшей легкоатлеткой десятилетия журналом Track&amp;Field News&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.sport-express.ru/2010-01-31/342660/|title=Елена Исинбаева признана лучшей легкоатлеткой десятилетия|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV2yjV1r|archivedate=2012-11-28}}&lt;/ref&gt;.
* Лучший легкоатлет мира по версии журнала Track &amp; Field News в 2004 и 2005 годах.
* Лучший атлет мира по версии ИААФ (2004, 2005, 2008).
* 16 ноября 2013 года на церемонии награждения в Монако была удостоена наградой „За особые заслуги в спорте“.
* Лучший легкоатлет Европы в 2005 и 2008 годах.
* Фонтан, названный в честь неё, стоит около кинотеатра „Высота“ в районе Москвы Кузьминки.
* По итогам 2013 года признана Спортсменкой года (её имя назвало большинство болельщиков путём голосования в интернете, а также делегаты отчетной конференции Всероссийской федерации легкой атлетики).&lt;ref&gt;[http://www.rg.ru/2013/12/03/isinbaeva-site.html Исинбаева и Меньков стали спортсменами года по версии ВФЛА — Иван Ильин — Российская газета]&lt;/ref&gt;
* „Серебряная лань“ — лучший спортсмен года (Федерация спортивных журналистов России, [[18 декабрь|18 декабря]] [[2013 йыл|2013 года]])&lt;ref&gt;[http://www.dni.ru/sport/2013/12/18/266107.html Лучшие российские спортсмены 2013 года]&lt;/ref&gt;
* Спортсмен года в Европе (2013). По результатам голосования Международной федерации спортивных журналистов&lt;ref&gt;[http://www.echo.msk.ru/news/1230128-echo.html Радио ЭХО Москвы :: Новости / Россиянка Елена Исинбаева признана спортсменкой года в Европе]&lt;/ref&gt;.

== Белеме ==
* Волгоград дәүләт физик культура академияһын тамамлаған.
* 2010 йылдың октябрендә педагогия фәндәре кандидаты дәрәжәһенә эйә булған.

== Рекламала төшөүҙәре ==
* В 2010 году снялась в ТВ-ролике с рекламой „Lady Speed Stick“.
* Снялась в 2016 году рекламном ролике сока.
* С ноября 2015 года является рекламным лицом телеканала „Матч ТВ“

== Телетапшырыуҙарҙа төшөүе ==
Елена 2013 йылда „КВН“, „Минута славы“ телетапшырыуҙарында жюри ағзаһы була һәм „Киске Ургант“ тапшырыуында төшә.

== Ҡыҙыҡ факттар ==
* Ярыштар ваҡытында спортсы үҙенә генә хас булған тактиканы ҡуллана: уның беренсе һикереүе- тән яҙыу өсөн, икенсеһе-еңеү өсөн, өсөнсөһө — рекорд ҡуйыр өсөн. Еленаның үтенесе буйынса ҡолғалар эшләүсе „Спирит“ фирмаһы уларҙы төрлө төҫтә яһап сығара. Исинбаева үҙенең һикереүҙәрен алһыу төҫлө ҡолғалар менән башлай, еңер өсөн-зәңгәр төҫтө һәм рекорд ҡуйыр өсөн алтын төҫөндәге ҡолғаларҙы ҡуллана&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/4405/|title=Оружейник для Исинбаевой|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV329L86|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619120245/http://summer.sport-express.ru/athletics/reviews/4405/ |date=2010-06-19 }}&lt;/ref&gt;.
* Ул Рәсәй армияһы сафында эшләүсе майор дәрәжәһендәге офицер&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kp.ru/daily/26382.7/3260272/|title=Сергей Шойгу вручил Елене Исинбаевой погоны майора|date=2015-05-16}}&lt;/ref&gt;.
* Православие динендә&lt;ref&gt;[http://www.rodgaz.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=37&amp;tek=12010&amp;issue=147 Елена Исинбаева: „Я смелая в спорте, а не в жизни“.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310152116/http://rodgaz.ru/index.php?action=articles&amp;dirid=37&amp;issue=147&amp;tek=12010 |date=2016-03-10 }}&lt;/ref&gt;.
* Һикерерҙән алда Елена үҙенең ҡолғаһына ниндәйҙер һүҙҙәр әйтә, тик был һүҙҙәрҙе уның бер кемгә лә һөйләгәне юҡ.
* Ике тапҡыр олимпия чемпионы үҙ исемен рәсми бренд итергә уйлай, шуның өсөн ул Роспатентҡа „Исинбаева“ исемле тауар тамғаһын теркәүҙе һорап ғариза биргән. Спортсының был шәхси тауар тамғаһы уның исеме менән генә аталмаҫ , ә һүрәтләмәле лә булыр тип көтөлә.&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/2958158 Ъ-Новости — Елена Исинбаева регистрирует свою фамилию в качестве товарного знака]&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* {{Official|yelena-isinbaeva.com|}}
* http://isinbaeva-fund.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513232828/http://isinbaeva-fund.com/ |date=2016-05-13 }} - официальный сайт БФ Елены Исинбаевой
* {{Twitter|yelenaisinbaeva|Аккаунт}}Твиттер&lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt;е»&lt;/span&gt;
* [Https://instagram.com/isinbaevayelena/ Аккаунт] на сайте Instagram
* {{Cite web|url=http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=i/athcode=134797/index.html|title=Биография Исинбаевой на сайте IAAF|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV37i0dD|archivedate=2012-11-28}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://www.rusathletics.com/sbo/athletes.71.htm|title=Профиль на сайте федерации лёгкой атлетики России|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3AAN3K|archivedate=2012-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030115953/http://www.rusathletics.com/sbo/athletes.71.htm |date=2012-10-30 }}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://www.rsport.ru/infographics/20120306/583178216.html|title=Рейтинг самых успешных действующих спортсменок России|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3CLYpH|archivedate=2012-11-28}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://www.rsport.ru/interview/20120306/583275974.html|title=Елена Исинбаева: Никто не должен видеть моих слез|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3FxsuU|archivedate=2012-11-28}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://www.rsport.ru/interview/20120306/583382490.html|title=Евгений Трофимов: Исинбаева может прыгать на 5.10-5.15|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3Jojb0|archivedate=2012-11-28}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://sport.gazeta.ru/sport/2005/07/a_328428.shtml|title=Газета. Ру об историческом рекорде Исинбаевой|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3NaatX|archivedate=2012-11-28}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* {{Cite web|url=http://www.sport-vlg.ru/tag/elena-isinbaeva/|title=«Спортивный Волгоград» о Елене Исинбаевой|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CV3Q5eEP|archivedate=2012-11-28}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311014733/http://www.sport-vlg.ru/tag/elena-isinbaeva/ |date=2012-03-11 }}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;
* [http://sport.rbc.ru/article/181755/ Е. Исинбаева: Волгоград — страшный и нищий, жить хочу в Монако] // РБК Спорт, 22.08.2013

[[Категория:1982 йылда тыуғандар]]
[[Категория:3 июндә тыуғандар]]
[[Категория:Рәсәй спортсылары]]
[[Категория:Алфавит буйынса еңел атлеттар]]</text>
      <sha1>lnsfjif0bdsbp7rb76jqkhnox2i0iq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>В. Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107232</id>
    <revision>
      <id>1303611</id>
      <parentid>1284081</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T00:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21619" sha1="iut9f1qxyv9yf6e0uwh3c4k5wzckidg" xml:space="preserve">{{Карточка университета
 |название             = В.Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты
 |сокращение           = В. Н. Каразин исемендәге ХМУ
 |эмблема              = 
 |изображение          = [[Файл:Etalon-big.jpg|200px]]
 |оригинал             = Харківський національний університет імені В. Н. Каразіна
 |междуназвание        = V.N. Karazin Kharkiv National University, Kharkiv National University, Kharkiv University, University of Kharkiv
 |прежнее              = Харьков император университеты, Харьков дәүләт университеты
 |девиз                = Cognoscere docere erudire
 |основан              = [[1804]] (уставҡа ҡул ҡуйыу, студенттарҙы тәү тапҡыр [[1805]] йылда ҡабул итәләр)
 |закрыт               = 
 |реорганизован        = Теоретик белемдәр академияһы, ХИНО
 |год реорганизации    = 1920, 1933
 |тип                  = университет
 |наименование должности = ректор
 |фио должности        = [[Бакиров, Виль Савбанович|Виль Савбанович Бакиров]]
 |президент            = 
 |научный руководитель = 
 |студенты             = 15630
 |иностранные студенты = 
 |специалитет          = 
 |бакалавриат          = 
 |магистратура         = 
 |аспирантура          = 
 |докторантура         = 
 |доктора              = 390
 |профессоры           = 390
 |преподаватели        = 
 |расположение         = {{UKR}}, [[Харьков]]
 |кампус               = 
 |адрес                = [[Площадь Свободы (Харьков)|пл. Свободы]], 4 &lt;small&gt;(главный корпус)&lt;/small&gt;
 |сайт                 = [http://www.univer.kharkov.ua/ www.univer.kharkov.ua]
 |награды              = {{Орден Октябрьской Революции|тип=организация}} {{Орден Трудового Красного Знамени|тип=организация}} {{Орден Дружбы народов|тип=организация}}
 |lat_dir = N |lat_deg = 50 |lat_min = 0 |lat_sec = 16.1
 |lon_dir = E |lon_deg = 36 |lon_min = 13 |lon_sec = 41.5
 |CoordScale          = 2727
 |edu_region          = UA
}}
[[Файл:Kharkov_University_old.jpg|мини|260x260пкс|Губернатор һарайы, [[XIX быуат]] аҙағы. Иҫке университет бинаһы]]
[[Файл:Kharkov_dom_Proyektov.jpg|мини|270x270пкс|Конструктивистик проекттары йорто, университет унда күскәнгә тиклем, 1930-се йылдар]]
'''В.Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты''' ([[Украин теле|укр.]]&lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt; &lt;/span&gt;Харківський національний університет імені В. Н. Каразіна) — Көнсығыш Европаның иң боронғо унивеситеттарының береһе, рәсми рәүештә 1805 йылдың &lt;abbr title=&quot;по юлианскому календарю&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;17&lt;/abbr&gt;&amp;nbsp;(29) ғинуарында асылған. 

1936 йылдан [[Максим Горький|А. М. Горький]] исемен йөрөтөп,  1999 йылдан В. Н. Каразин исемен йөрөтә.

== Университет тарихы ==
Харьков университеты Уставы 1804 йылда раҫланған һәм &lt;abbr title=&quot;по юлианскому календарю&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;17&lt;/abbr&gt; [[29 ғинуар|(29)&amp;#x20;ғинуар]] [[1805 йыл|1805]] йылдың уның рәсми асылыуы булды. Харьков университеты нигеҙләнеүендә ҙур өлөштө В. Н. Каразин индерә. Ул ваҡытта Харьков әһәмиәтһеҙ губерна ҡалаһы булған, һәм бары тик Каразиндың иҫ киткес әүҙемлеге маҡсатын тормошҡа ашырырға мөмкинлек бирҙе. Ул урындағы халыҡты ярҙам итергә өгөтләп, университеттың матди базаһын төҙөй, уның өсөн губернатор һәм вице-губернаторыҙың ҡаҙна йорттары тапшырылды. 1907 йылда Харьковта Каразинға һәйкәл асылған, күп тапҡырҙар урынын алмаштырылған; 2004 йылдан ул университет бинаһы алдында тора.

1803 йылда Харьков уҡытыу округының беренсе бағыусыһы граф Северин Потоцкий. Ул Харьков университеты өсөн тулыһынса профессор составын йыя, ул үҙәк уҡыу йорто булып китә. Харьков университетының үҫешендә Харьков епископы Христофор (Сулима) ярҙамы ҙур.
Университет базаһында Харьков губернаһында барлыҡҡа килгән беренсе  ваҡытлы баҫма — &quot;Харьков аҙналығы&quot; сыға башлай(1812).

Тәүге осорҙа университет дүрт йүнәлештә эшләй: физика һәм математика фәндәре, тел фәндәре, әхлаҡи һәм сәйәси фәндәр, табип һәм медицина фәндәре һәм 25 кафедраны үҙ эсенә ала. Табип һәм медицина фәндәре бүлеге унда уҡырға теләүселәр булмау сәбәпле, 1811 йылда ғына асылған&lt;ref name=&quot;Дьяченко 2е изд&quot;&gt;{{Китап|автор=Н. Т. Дьяченко.|заглавие=Улицы и площади Харькова (Из истории города)|место=Харьков|издательство=Прапор|год=1966|страниц=280|издание=2-е, испр. и доп|тираж=30 000}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;. 1805 йылда Университетҡа 57 кеше уҡырға инде: ҡаҙна хаҡына уҡыусы — 40 кеше, барыһы да тиерлек Харьков коллегиум һәм Белгород семинарияһы уҡыусылары. Студенттар беренсе курста дөйөм фәндәр курсын тыңларға, ә һуңынан инде теләгән һөнәрен һайларға тейеш була.

1807 йылда зоология кабинеты ойошторолған, хәҙер ул университеттың Тәбиғәт музейы. Музейҙың беренсе ҡараусыһы ботаника профессоры Ф. А. Делавинь була. 1816 йылдан музейҙы студент В. М. Черняев ҡарай, һуңынан ул ботаника профессоры булып китә. 1826-1838 йылдарҙа - профессор И. А. Криницкий, һуңынан физиология профессоры И. О Калиниченко, ботаника профессоры В. М. Черняев, зоология профессоры А. В. Черный һ.б. етәкселек итә&lt;ref&gt;[http://kharkov.vbelous.net/nat-mus.htm История музея ХНУ]&lt;/ref&gt;.

1835 йылда университетта 263 студент була инде. Беренсе йөҙ йыл эсендә тамамлаусыларҙың күп өлөшөн юристар һәм табиптар тәшкил итә.

1921 йылда Харьков университетының медицина факультеты нигеҙендә Харьков медицина институты булдырыла.

1936 йылда университетҡа шул йылды үлгән [[Максим Горький]] исеме бирелә.

=== Эшмәкәрлек ===
[[Файл:Abram_Grinfeld.jpg|мини|346x346пкс|&lt;small&gt;Харьков Император университеты студенты шинелдә (1900 йй.)&lt;/small&gt;]]
Университет эшмәкәрлеге менән ике [[Нобель премияһы|Нобель премияһы лауреаттары]] эше бәйле:
* [[Файл:Nobel_prize_medal.svg|20x20пкс]] [[Мечников Илья Ильич|И. И. Мечников]] ([[медицина]], 1908)
* [[Файл:Nobel_prize_medal.svg|20x20пкс]] Л. Д. Ландау ([[физика]], [[1962 йыл|1962]])
* [[Файл:Nobel_prize_medal.svg|20x20пкс]] Саймон Кузнец (иҡтисад, [[1971 йыл|1971]]&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;&lt;cite style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Goldthwaite, Richard; Abramovitz M.&amp;#x20;(1986).&amp;#x20;&lt;/cite&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Weyl, E. Glen|year=2007|title=Simon Kuznets: Cautious Empiricist of the Eastern European Jewish Diaspora|url=http://home.uchicago.edu/weyl/Kuznets_Final_11_10.pdf|page=8|format=PDF|publisher=Harvard University Society of Fellows; Toulouse School of Economics|accessdate=2012-02-04|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HaP8NedH|archivedate=2013-06-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017201504/http://home.uchicago.edu/weyl/Kuznets_Final_11_10.pdf |date=2013-10-17 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Харківський національний університет імені В.Н. Каразіна|title=Про університет. Історична довідка|url=http://www.univer.kharkov.ua/ua/general/our_university/history|accessdate=2014-04-03|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HaP90Q6r|archivedate=2013-06-23}}&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Ökonomie in Theorie und Praxis: Festschrift für Helmut Frisch|editor1-first=Günther|editor1-last=Chaloupek|editor2-first=Alois|editor2-last=Guger|editor3-first=Ewald|editor3-last=Nowotny|editor4-first=Gerhard editor4-last=Schwödiauer|edition=German|publisher=Springer|language=German and English|isbn=3540422404|year=2001|page=286|chapter=Schumpeter and Schools of Economic Thoughts|first=Mark|last=Perlman|url=http://books.google.com/books?id=kcFP8wJLOdMC&amp;pg=PA286&amp;dq=Simon+Kuznets+Kharkov&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=orcqT4i6GofRtAb0vaCUDQ&amp;ved=0CFAQ6AEwBA#v=onepage&amp;q=Simon+Kuznets+Kharkov&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Fifty Major Economists|first=Steven|last=Pressman|publisher=Routledge|isbn=0415366488|page=181|year=2006|url=http://books.google.com/books?id=3H11Xu1F_MkC&amp;pg=PA181&amp;dq=Simon+Kuznets+university+Kharkov&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=IbkqT4b2LM_IswagxvD8DA&amp;sqi=2&amp;ved=0CEAQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Simon%20Kuznets%20university%20Kharkov&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Jewish Economies: Development and Migration in America and Beyond|volume=I|first=Kuznetz|last=Simon|editor-first=E. Glen|editor-last=Weyl|editor2-first=Stephanie H.|editor2-last=Lo|publisher=Transaction Publishers|isbn=1412842115|year=2011|page=xix|url=http://books.google.com/books?id=IswkeZElA70C&amp;pg=PR19&amp;dq=simon+kuznets+university+kharkov&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=ebwqT4DwGMjjtQaahIXeDA&amp;sqi=2&amp;ved=0CDkQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=simon%20kuznets%20university%20kharkov&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;, бәлки, хаталы, документаль көйө Харьков коммерция институтында уҡыуы иҫбатланған&lt;ref&gt;{{PDFlink|[http://library.bsu.edu.ru/Resourse/Biobibl/Moskovkin.files/Moskovkin_kyz.pdf Московкин В. М. Неизвестный Семён Кузнец: учёба в Харькове // Universitates. – 2010. – № 1. – С. 52-65.]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|автор=Московкин В.|заглавие=Неизвестный Семён Кузнец. Переписка с родственниками и архивно-исторические изыскания|ссылка=http://didgest-e.narod.ru/didgest-2010/04-2010/index.html|издание=Дайджест Е|тип=газета|год=апрель 2010|выпуск=4 (129)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|автор=Московкин В.|заглавие=До пересечения границы|ссылка=http://www.poisknews.ru/articles/6447-do-peresecheniya-granicy.html|издание=Поиск|тип=газета|год=15 января 2010|выпуск=1-2 (1075-1076)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://kh.vgorode.ua/news/53234/ В Харькове увековечат нобелевского лауреата Саймона Кузнеца]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.delfi.ua/news/daily/society/v-harkove-esche-odin-nobelevskij-laureat.d?id=1462202 В Харькове ещё один нобелевский лауреат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110504064704/http://www.delfi.ua/news/daily/society/v-harkove-esche-odin-nobelevskij-laureat.d?id=1462202 |date=2011-05-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Белгородский исследователь Владимир Московкин, исходя из документов, подтверждающих обучение Кузнеца в Харьковском коммерческом институте, делает вывод, что в университете тот параллельно учиться не мог. См. ссылки выше, а также [http://cdn.scipeople.com/materials/32916/Kuznets-i-kharkovskaya-shkola.pdf Московкин В. М., Михайличенко Д. Ю. ''Экономическая система д-ра Шумпетера, излагаемая и критикуемая Саймоном Кузнецом''. Харьков, 2013.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131111215746/http://cdn.scipeople.com/materials/32916/Kuznets-i-kharkovskaya-shkola.pdf |date=2013-11-11 }}&lt;/ref&gt;).

== Университет төҙөлөшө ==
[[Файл:Kharkov_University.jpg|мини|370x370пкс|Университет аҫтан — Лопан йылғаһы яғынан, [[2008 йыл|2008]]]]

== Тарихи факттар ==
[[Файл:Ivan_Rizhskiy.jpg|мини|191x191пкс|Иван Рижский — университеттың беренсе ректоры.]]
* ''Харьков Император университеты'' — ул ваҡыттағы малороссияла иң боронғо классик университет һәм хәҙерге Украина биләмәләрендә [[Иван Франко исемендәге Львов милли университеты|Львов университетынан]] һуң икенсе була.
* Университеттан барлыҡ ваҡыт эсендә йөҙ меңдән артыҡ кеше уҡып сыҡҡан&lt;ref name=&quot;Справка&quot;&gt;''Справка.'' Газета «Время регионов Харьковщины» № 5 (208), 30 января 2010, стр.7&lt;/ref&gt;.
* Беренсе йылдарҙа студенттар әҙ булған, сөнки уҡытыусылар латин телендә уҡытҡан, ә халыҡ училище студенттары латин телен өйрәнмәгән&lt;ref name=&quot;Дьяченко 2е изд&quot;/&gt;.
* Беренсе сығарылыш [[1808 йыл]]да үтте. 57 кешенән тик 26 кеше тамамлай&lt;ref name=&quot;Дьяченко 2е изд&quot;/&gt;.
* Барлыҡ Рәсәй университеттарында кеүек үк, ҡатын-ҡыҙҙарға бында уҡыу рөхсәт ителмәгән&lt;ref name=&quot;Дьяченко 2е изд&quot;/&gt;.
* Университет нигеҙендә XIX быуатта өс институт асылған: [[1811 йыл|1811]] — педагогик, [[1839 йыл|1839]] — ветеринария, 1840-сы — медицина институттары.
*
QS World University Rankings тикшеренеүҙәре буйынса, Каразин университеты 2014 йылда доньяның иң яҡшы 500 университеттары исемлегенә инде&lt;ref&gt;[http://www.univer.kharkov.ua/ru/general/univer_today/news?news_id=821 Харьковский национальный университет имени В. Н. Каразина вошел в 500 лучших университетов мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083404/http://www.univer.kharkov.ua/ru/general/univer_today/news?news_id=821 |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;.

== Әҙәбиәт ==
* &lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[//ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Харьковский университет Харьковский университет] // [[Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]] : в 86 т. (82 т. и 4 доп.).&amp;nbsp;— СПб., 1890—1907.&lt;/span&gt;
* Багалей Д. Опыт истории Харьковского университета, тт. 1 — 2, X. 1893—1904;
* Багалей Д., Сумцов М., Бузескул В. Краткий очерк истории Харьковского Университета за первые сто лет его существования. X. 1905;
* [http://www.memoirs.ru/rarhtml/Lubarsk_IV91_8.htm Любарский И. В. Воспоминания о Харьковском университете 1850—1855 гг. // Исторический вестник, 1890. — Т. 45. — № 8. — С. 373—393.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227185919/http://www.memoirs.ru/rarhtml/Lubarsk_IV91_8.htm |date=2013-12-27 }}
* Короткі нариси з іст. Х. Д. У. 1805—1904, ч. І. X. 1940;
* Харьковский Государственный Університет им. А. Горького за 150 лет, X. 1955;
* [http://timeua.info/index.php?page_name=article&amp;id=1493 Куда пропал Сталин с башни Харьковского университета?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312152149/http://timeua.info/index.php?id=1493&amp;page_name=article |date=2016-03-12 }}
* [http://klio.org.ua/ru/Volodimir-Kravchenko.-Ukrayina-Imperiya-Rosiya/Universitet-dlya-Ukrayini.html Кравченко В. В. Україна, Імперія, Росія (вибрані статті з модерної історії та історіографії). — К., 2011. — 544 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150221153917/http://klio.org.ua/ru/Volodimir-Kravchenko.-Ukrayina-Imperiya-Rosiya/Universitet-dlya-Ukrayini.html |date=2015-02-21 }} [http://klio.org.ua/ru/Volodimir-Kravchenko.-Ukrayina-Imperiya-Rosiya/Universitet-dlya-Ukrayini.html Університет для України] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150221153917/http://klio.org.ua/ru/Volodimir-Kravchenko.-Ukrayina-Imperiya-Rosiya/Universitet-dlya-Ukrayini.html |date=2015-02-21 }}

== Сығанаҡтар һәм һылтанмалар ==
{{Иҫкәрмәләр}}
* http://www.yourcompass.org/ua/ratings/compas_2009/all.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005094322/http://www.yourcompass.org/ua/ratings/compas_2009/all.php |date=2011-10-05 }} 
* Дзеркало тижня № 11 (640) 24 — 30 березня 2007
* University Ranking in Ukraine // Webometrics Ranking of World Universities.
* http://www.yourcompass.org/ua/ratings/compas_2009/branch/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100519094519/http://www.yourcompass.org/ua/ratings/compas_2009/branch/ |date=2010-05-19 }} 
* http://www.nbuv.gov.ua/rating/ratings_uni/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100805060332/http://www.nbuv.gov.ua/rating/ratings_uni/index.html |date=2010-08-05 }}
* http://svtyr.narod.ru/rektor.html

== Һылтанмалар ==
* [http://www.univer.kharkov.ua/ Сайт университета (укр, eng)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110308024301/http://www.univer.kharkov.ua/ |date=2011-03-08 }}
* [http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=22711 Страница здания университета]
* [http://svtyr.narod.ru/rektor.html Биографии ректоров Харьковского университета] с [[1805]] по [[2004]]
* [http://www.vcity.name/kharkov/#1090 Харьковский национальный университет имени В. Н. Каразина (панорама)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111023054947/http://www.vcity.name/kharkov/#1090 |date=2011-10-23 }}
* [http://maps.google.com/maps?f=q&amp;hl=ru&amp;geocode=&amp;q=Уды&amp;sll=50.430502,36.427402&amp;sspn=0.049645,0.1157&amp;ie=UTF8&amp;t=h&amp;om=1&amp;ll=50.004319,36.22835&amp;spn=0.003131,0.007231&amp;z=17 Университет со спутника]. ''Ҙурайтырға мөмкин''

[[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградланған ойошмалар]]
[[Категория:Алфавит буйынса университеттар]]</text>
      <sha1>iut9f1qxyv9yf6e0uwh3c4k5wzckidg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гвардеецтар майҙаны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117920</id>
    <revision>
      <id>1303617</id>
      <parentid>1182699</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T04:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6124" sha1="ig0b1ln6tfvd4x2kvot4o31zkibq9o3" xml:space="preserve">{{Улица|Ростова-на-Дону
 |город                     = Дондағы Ростов
 |область                   = 
 |страна                    = {{флагификация|Россия}}
  |lat_dir = N |lat_deg =47.2238
  |lon_dir = E |lon_deg =39.6948
  |region               = RU
  |CoordScale =5000
 |название                  = Гвардеецтар майҙаны
 |оригинальное название     = 
 |статус                    = майҙан
 |на карте                  = 
 |размер                    = 
 |фото                      = Rostov-on-Don Krasnoarmeyskaya street.jpg
 |размер фото               = 260 px
 |подпись                   = Майҙанда [[Т-34]] танкыһына һәйкәл, 2014 йыл
 |округ-ссылка              = 
 |округ                     = 
 |район-ссылка              = Ленин районы 
 |исторический район-ссылка = 
 |исторический район        = 
 |микрорайон-ссылка         = 
 |микрорайон                = 
 |суд                       = 
 |мировой суд               = 
 |метро                     = 
 |индекс                    = 
 |телефоны                  = 
 |прежние названия          = 
 |протяжённость             = 
 |название параметра        = 
 |текст параметра           = 
 |на карте openstreetmap    = 
 |на карте яндекс           = 
 |на карте гугл             = 
 |на викискладе             = 
}}
'''Гвардеецтар майҙаны''' — [[Дондағы Ростов| Дондағы-Ростовтың]] Ленин районы Ҡыҙылармеецтар урамының уртаһындағы майҙан. 

== Тарихы ==
[[1943]] йылда [[Дондағы Ростов]] ҡалаһын азат итеүсе герой-гвардеецтар хөрмәтенә атала. 
[[Файл:РНД-Танк Т34-Мемо.jpg|200 px|left|thumb|Һәйкәлдәге иҫтәлекле таҡтаташ]]
[[Файл:РНД-Танк Т34-1943.jpg|240 px|right|thumb|Һәйкәл һәм постамент күренеше, 2013 йыл]]
Майҙан уртаһында атап үтелгән йылдың 14 февралендә Дондағы Ростовты немец-фашист илбаҫарҙарынан азат иткән 2-се һәм 5-се Зимовниковск гвардия механизацияланған корпустары, 3-сө гвардия танк корпусы, 6-сы гвардия танк бригадаһы, шулай уҡ 34-се гвардия уҡсылар дивизияһы яугирҙары хөрмәтенә танк ҡуйылған&lt;ref name=&quot;voopiik&quot;&gt;[http://www.voopiik-don.ru/main/2009-06-01-10-23-39/37-2009-06-01-06-57-03/599-2010-02-05-11-56-11 Танк на Гвардейской площади Ростова-на-Дону]&lt;/ref&gt;. Һәйкәл [[1967]] йылдың ноябрендә асыла.&lt;ref&gt;[http://wikimapia.org/4238989/ru/%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D0%BC-%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC-%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA-%D0%A2-34 Памятник гвардейцам-танкистам (танк Т-34) (Ростов-на-Дону)]&lt;/ref&gt; Уның авторҙары — архитекторҙар Г. А. Григорьев менән Н. Н. Нерсесьянц.

Постаментҡа гвардия частарының береһендә эшләй Польшала дислокацияланған (элекке 6-сы танк бригадаһы) Төньяҡ ғәскәр төркөмөнөң ғәмәлдәге гвардия часының ысын хәрби машинаһы ҡуйылған. Танк Миллеровола ремонт заводында ремонтлана, унан Дондағы Ростовҡа тиклем үҙе килә, пьедесталға ла үҙе менеп ултыра. [[1980]] йылдар аҙағында һәйкәл ремонтлана, ә хәрби техника ҡабат үҙе ревизия үтергә бара һәм кире килә.

Һәйкәлде ҙур, территорияһы үләндәр менән ҡапланған ағаслыҡ һәм сәскә түтәлдәре урап алған. Һәр йыл 9 Майҙа бында тантаналы митинг үтә, ҙәйкәлгә сәскәләр һалына&lt;ref&gt;[https://www.rutraveller.ru/place/38902 Гвардейская площадь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329052539/https://www.rutraveller.ru/place/38902 |date=2017-03-29 }}&lt;/ref&gt;.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* Яугир-танкистар һәйкәле

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [http://rus-towns.ru/rostov-na-donu-gvardejskaya-ploshhad/ РОСТОВ-НА-ДОНУ. ГВАРДЕЙСКАЯ ПЛОЩАДЬ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403045846/http://rus-towns.ru/rostov-na-donu-gvardejskaya-ploshhad/ |date=2017-04-03 }}
* [http://pomni.ucoz.ru/news/rostov_na_donu_gvardejskaja_ploshhad/2016-05-05-656 Ростов-на-Дону, Гвардейская площадь] 
* [http://www.centrobrrostov.ru/index.php?id=226:norm_doc8&amp;Itemid=6&amp;option=com_k2&amp;view=item Гвардейская площадь, как отражение военной тематики в культурно-историческом наследии Ростова-на-Дону] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817161912/http://www.centrobrrostov.ru/index.php?id=226:norm_doc8&amp;Itemid=6&amp;option=com_k2&amp;view=item |date=2017-08-17 }}
{{Rostov-on-Don-stub}}
{{Внешние ссылки}}
{{Улицы, площади и мосты Ростова-на-Дону}}
[[Категория:Алфавит буйынса урамдар]]</text>
      <sha1>ig0b1ln6tfvd4x2kvot4o31zkibq9o3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ходченкова Светлана Викторовна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118684</id>
    <revision>
      <id>1303568</id>
      <parentid>1303357</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48052-25</username>
        <id>48842</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографияһы */</comment>
      <origin>1303568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12447" sha1="2bzg43yo6fvpfvk9qb4juhlk0py6t3j" xml:space="preserve">{{Кинематографист
 | имя                  = Светлана Ходченкова
 | оригинал имени       =
 | изображение          = SvetlanaKhodchenkova (cropped).jpg
 | ширина               = 230px
 | описание изображения = Светлана Ходченкова «Беҙ киләсәктән 2» фильмының премьераһында 
 | имя при рождении     =  Светлана Викторовна Ходченкова
 | место рождения       = {{ТУ|Мәскәү}}, РСФСР, [[СССР]]
 | гражданство          = {{RUS}}
 | профессия            = {{актёр|Рәсәй}}
 | годы активности      = [[2003]] — әлеге көнгәсә
 | направление          =
 | киностудия           =
 | награды              = 
 | место работы         = 
}}
'''Ходченкова Светлана Викторовна''' ([[21 ғинуар]] [[1983 йыл]]) — [[Рәсәй]] театр, кино һәм телевидение актёры.

== Биографияһы ==
Светлана Викторовна Ходченкова (кейәүҙә — ''Яглыч'') 1983 йылдың 21 ғинуарында Мәскәүҙә тыуған. Оҙаҡ ваҡыт әсәһе менән Железнодорожный ҡалаһында йәшәгән. 16 йәшендә күпмелер ваҡыт модель агентлығында эшләп алған.

Кинолағы дебюты — Станислав Говорухиндың «Благословите женщину» фильмында роль (2003). Был роль өсөн ул «Ника» кинопремияһына күрһәтелә. Карьераһын «Талисман любви» тарихи телесериалында күрәҙәсе Кассандра роле менән дауам итә (2005).

2005 йылда Борис Щукин исемендәге театр институтын, М. Борисов курсын тамамлай. Шул уҡ йылда режиссёр Станислав Говорухиндың  «Не хлебом единым» таҫмаһында Надежда Дроздова ролен башҡара. 2007 йылда Ходченкова режиссёр Павел 

2008 йылда Универ телесериалында төшә. Санаевтың «Нулевой километр» фильмында төшә. 2009 — 2013 йй. режиссёр Марюс Вайсберг менән эшләй: йырсы Вера Брежнева һәм актриса Анастасия Задорожная менән бергә «Любовь в большом городе» трилогияһында уйнай.

2011 йылда актрисаның Голливудта дебюты була&lt;ref&gt;[http://www.sobaka.ru/oldmagazine/portrety/13770#pr Светлана Ходченкова в рубрике «Портреты»] — Журнал [[Собака.ru (журнал)|«Собака.ru»]] — [http://www.webcitation.org/6OBkWmZuC архивировано от 19.03.2013]&lt;/ref&gt; —  «Шпион, выйди вон!»&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.marieclaire.ru/razgovori/svetlana-hodchenkova-v-rossii-pleyboy-eto-kompliment-a-ne-kompromat-/|title = Светлана Ходченкова: &quot;В России плейбой – это комплимент, а не компромат&quot;|author = |date = 18 октября|publisher = marieclaire.ru}}&lt;/ref&gt;  картинаһын Светлана үҙенең америка коллегалары Гэри Олдмен, Колин Фёрт һ.б. менән на Венеция кинофестивалендә күрһәтә. 

Ходченкова һуңынан тағы бер америка картинаһы «Росомаха: Бессмертный» фильмында уҫал Ҡара йылан ролен башҡара. 

2013 йылда «СашаТаня» телесериалында төшә. Шунан «Василиса», «Чемпионы», «Кровавая леди Батори» фильмдарында уйнай. 

2016 йылдың 29 декабрендә экрандарға «Викинг» тарихи фильмы сыҡты, унда Ходченкова төп ролдәрҙең береһен башҡара.

«[[Берҙәм Рәсәй]]» партияһы ағзаһы&lt;ref&gt;[http://www.fontanka.ru/2010/02/27/141/ Светлана Ходченкова: «Вторая Юлия Тимошенко из меня не выйдет» // Фонтанка.ру 27.02.2010]&lt;/ref&gt;. Рәсәй кинематографистары берлеге ағзаһы.

== Фильмографияһы ==
{{ВФильмеВерх|ру}}
{{ВФильме|2003| [[Благословите женщину]] | Вера |5=ру}}
{{ВСериале|2004|| [[Карусель (телесериал, 2004)|Карусель]] | Тамара Онегина |6=ру}}
{{ВСериале|2004|| [[Охотники за иконами]] | Неждана |6=ру}}
{{ВФильме|2005| [[Не хлебом единым (фильм)|Не хлебом единым]] | Надежда Сергеевна Дроздова |5=ру}}
{{ВФильме|2005| [[Одиночество любви (фильм)|Одиночество любви]] | Ирина |5=ру}}
{{ВСериале|2005|| [[Моя Пречистенка]] | Агния Тихомирова |6=ру}}
{{ВСериале|2005|| [[Риэлтор (телесериал)|Риэлтор]] | Маша |6=ру}}
{{ВСериале|2005|| [[Талисман любви]] | күрәҙәсе Кассандра |6=ру}}
{{ВФильме|2006| [[Жена Сталина]] | Женя |5=ру}}
{{ВСериале|2006|| [[Псевдоним «Албанец»]] | Галина Ермолаева |6=ру}}
{{ВФильме|2006| [[Четыре таксиста и собака 2]] | Козыркина |5=ру}}
{{ВФильме|2007| [[Нулевой километр (фильм, 2007)|Нулевой километр]] | Алина |5=ру}}
{{ВФильме|2007| [[Последняя репродукция]] | Елена һәм уның күсермәһе |5=ру}}
{{ВФильме|2008| [[Малая Москва]] | Вера Светлова |5=ру}}
{{ВФильме|2008| [[Реальный папа]] | Людмила |5=ру}}
{{ВФильме|2008| [[Тихая семейная жизнь]] | Мария Тимофеевна |5=ру}}
{{ВСериале|2008|| [[Шальной ангел]] | Алёна Некрасова |6=ру}}
{{ВСериале|2009|| [[Аптекарь (телесериал)|Аптекарь]] | Любовь Николаевна |6=ру}}
{{ВФильме|2009| [[Когда мы были счастливы]] | Елена Викторовна Синцова |5=ру}}
{{ВФильме|2009| [[Ловушка (фильм, 2009)|Ловушка]] | Лилиана |5=ру}}
{{ВФильме|2009| [[Любовь в большом городе]] | Настя |5=ру}}
{{ВСериале|2010|| [[Банды (телесериал)|Банды]] | Анна Владиславовна Егорова |6=ру}}
{{ВФильме|2010| [[Любовь в большом городе 2]] | Настя |5=ру}}
{{ВСериале|2010|| [[Робинзон (телесериал)|Робинзон]] | Лена Балунова |6=ру}}
{{ВФильме|2011| [[Служебный роман. Наше время]] | Людмила Прокофьевна Калугина |5=ру}}
{{ВФильме|2011| [[За тобой]] | Кира |5=ру}}
{{ВСериале|2011|| [[Краткий курс счастливой жизни]] | Саша Усова|6=ру}}
{{ВСериале|2011|| [[Метод Лавровой]] | Екатерина Лаврова |6=ру}}
{{ВФильме|2011| [[Шпион, выйди вон!]] | Ирина |5=ру}}
{{ВФильме|2011| [[Беременный]] | прокурор |5=ру}}
{{ВФильме|2011| [[Пять невест]] | Настя |5=ру}}
{{ВФильме|2012| [[Удиви меня (фильм)|Удиви меня]] | Ирина (Багира) |5=ру}}
{{ВФильме|2012| [[Ржевский против Наполеона]] | [[Наташа Ростова]] / император адъютанты |5=ру}}
{{ВФильме|2012| [[Мамы]] | Ирина Козырева |5=ру}}
{{ВФильме|2012| [[8 первых свиданий]] | таксиҙағы ҡыҙ|5=ру}}
{{ВСериале|2012|| [[Метод Лавровой 2]] | Екатерина Лаврова |6=ру}}
{{ВФильме|2012| [[Метро (фильм)|Метро]] | Ирина Гарина |5=ру}}
{{ВСериале|2012|| [[Мосгаз (телесериал)|Мосгаз]]|Ирина Викторовна Лаврова |6=ру}}
{{ВФильме|2013| [[Росомаха: Бессмертный]]| Виктория / [[Гадюка (Мадам Гидра)|Гадюка]] |5=ру}}
{{ВФильме|2013| [[Любовь в большом городе 3]] | Настя |5=ру}}&lt;!-- титрҙарҙа күрһәтелмәгән 2013 йыл--&gt;
{{ВФильме|2013| [[В гостях у $kazki]] | Ярослава |5=ру}}
{{ВФильме|2013| [[Остров везения]] | Лена |5=ру}}
{{ВФильме|2013| [[Василиса (фильм)|Василиса]] | [[Василиса Кожина]] |5=ру}}
{{ВФильме|2014| [[Авантюристы (фильм, 2014)|Авантюристы]]|Катя |5=ру}}
{{ВФильме|2014| [[Дневник мамы первоклассника]]|Маша |5=ру}}
{{ВСериале|2014|| [[Куприн (телесериал)|Куприн. Яма]]|Женька |6=ру}}
{{ВФильме|2014| [[Любит не любит]]|Ирина |5=ру}}
{{ВФильме|2014| [[Весь этот джем]]|Яна |5=ру}}
{{ВФильме|2014| [[Новогодний рейс]]|Фаня |5=ру}}
{{ВСериале|2014|| [[Палач (телесериал)|Палач]]|Ирина Лаврова |6=ру}}
{{ВФильме|2014| [[Чемпионы (фильм, 2014)|Чемпионы]]|[[Светлана Журова]] |5=ру}}
{{ВФильме|2015| [[Империя в небе]]| Анна Петрова |5=ру}}
{{ВФильме|2015| [[Воин (фильм, 2015)|Воин]]|Катя |5=ру}}
{{ВФильме|2015| [[Гороскоп на удачу]]| Елена |5=ру}}
{{ВФильме|2015| [[Конец прекрасной эпохи (фильм)|Конец прекрасной эпохи]]|Марина |5=ру}}
{{ВФильме|2015| [[Кровавая леди Батори]]|[[Батори, Елизавета|Елизавета Батори]] |5=ру}}
{{ВСериале|2015|| [[Мата Хари (телесериал)|Мата Хари]]| Златка Дженич |6=ру}}
{{ВФильме|2016| [[Одноклассницы (фильм, 2016)|Одноклассницы]]|Вика|5=ру}}
{{ВФильме|2016| [[Викинг (фильм, 2016)|Викинг]]|Ирина|5=ру}}
{{ВСериале|2016|| [[Мурка (телесериал)|Мурка]]| Варвара Шаховская |6=ру}}
{{ВСериале|2016|| [[По ту сторону смерти (телесериал)|По ту сторону смерти]]| Юлия Дёмина |6=ру}}
{{ВФильме|2016| [[Сдаётся дом со всеми неудобствами]]| Ирина |5=ру}}
{{ВСериале|2017|| [[Вы все меня бесите!]]| Соня Багрецова |6=ру}}
{{ВФильме|2017| [[Одноклассницы: Новый поворот]]|Вика|5=ру}}
{{ВСериале|2017|| [[Хождение по мукам (телесериал, 2017)|Хождение по мукам]] (төшөрөлә)| Лиза Расторгуева |6=ру}}
{{ВФильмеНиз|ру}}

== Иҫкәрмәләр ==
[[Категория:Алфавит буйынса актрисалар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:21 ғинуарҙа тыуғандар]]
[[Категория:1983 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Мәскәүҙә тыуғандар]]
[[Категория:«Берҙәм Рәсәй» ағзалары]]</text>
      <sha1>2bzg43yo6fvpfvk9qb4juhlk0py6t3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Боронғо грек мифологияһы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120160</id>
    <revision>
      <id>1303607</id>
      <parentid>1300284</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T20:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11441" sha1="2uvmu9yj8r2cqofo295sabosga9shv9" xml:space="preserve">[[Файл:Apollo Artemis Brygos Louvre G151.jpg|thumb|250px|right|«Аполлон и Артемида». Боронғо гректар ҡулланған һауытҡа
 (килик) төшөрөлгән рәсем, б. э. т. 470 йыл тирәһе]]
'''Боронғо грек мифологияһы''' (''[[Боронғо Греция]] мифологияһы '') — боронғо гректарҙың уларҙың [[дин]]е тығыҙ бәйләнгән мифологияһы. Бөтә донъя [[мәҙәниәт]]е һәм [[сәнғәт]]е үҫешенә иҫ киткес ҙур йоғонто яһап, [[кеше]], батырҙар һәм [[алла]]лар тураһында күп яҡлы дини күҙаллауҙарға башланғыс бирә.

== Сығанаҡтар ==
[[Файл:Nonnus, Dionysiaca, Florence, Plut. 32,16.jpg|thumb|Ноннаның «Деяния Диониса» китабының бите. Лауренциана китапханаһы, [[Италия]], [[Флоренция]].]]

[[Грек мифологияһы]]ның бик боронғо торошо ''Эгей мәҙәниәтенең'' Б-һыҙыҡлы яҙыулы табличкаларынан билдәле. Был осор өсөн аллаларҙың аҙ булыуы хас, уларҙың да күбеһе ситләтеп, кинәйәле итеп атала, ҡайһы бер исемдәрҙең ҡатын-ҡыҙ аналогтары бар (мәҫәлән, di-wi-o-jo — Diwijos, Зевс һәм ҡатын-ҡыҙ аналогы di-wi-o-ja). Крит-микен дәүерендә үк Зевс, Афина, Дионис и ҡайһы бер башҡалар билдәле булһа ла, уларҙың иерархияһы һуңғы осорҙоҡонан айырылып торған булыуы ихтимал.

Крит-микен мәҙәниәтенең тарҡалыуы һәм [[Антиклыҡ|антик]] грек цивилизацияһының барлыҡҡа килеүе араһындағы «ҡара быуаттар» мифологияһы бары тик һуңғыраҡ сығанаҡтар аша ғына билдәле.

Боронғо грек мифтарының төрлө сюжеттары боронғо грек яҙыусылары әҫәрҙәрендә даими ҡулланыла. [[Эллинизм]] дәүере алдынан мифтар нигеҙендә үҙ аллегорик мифтар ижад итеү йолаһы барлыҡҡа килә. Грек драматургияһында күп кенә мифлологик сюжеттар уйнала һәм яңы үҫеш ала. Әйтелгәндән сығып, боронғо грек мифологияһы сығанаҡтары иҫәбенә түбәндәгеләр инә:
* [[Гомер]]ҙың «[[Илиада]]» менән «[[Одиссея]]»һы
* Гесиодтың «Теогония»һы
* Псевдо-Аполлодорҙың «Китапханаһы» («Библиотека» Псевдо-Аполлодора)
* Гай Юлий Гигиндың «Мифтар»ы («Мифы» Гигина)
* [[Овидий]]ҙың «[[Метаморфозалар]]» поэмаһы
* Нонн Панополитанскийҙың «Деяния Диониса» эпик поэмаһы.
[[Карл Маркс]] билдәләүенсә, &quot;грек мифологияһы [[Боронғо Греция]] сәнғәтенең арсеналын ғына түгел, уның нигеҙен дә тәшкил иткән
(«греческая мифология составляла не только арсенал греческого искусства, но и его почву»&lt;ref&gt;Маркс К., К критике политической экономии, [http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=030278&amp;page=529&amp;format=djvu цит. по БСЭ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129063250/http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=030278&amp;page=529&amp;format=djvu |date=2014-11-29 }}&lt;/ref&gt;.

Ҡайһы бер боронғо грек авторҙары мифтарҙы рациональ нигеҙҙә аңлатырға ынтыла. Философ ''Эвгемер'', мәҫәлән, аллалар тураһында эш-ҡылыҡтары илаһилаштырылған кешеләр тип яҙа. «О невероятном» тигән әҫәрендә ''Палефат''мифтарҙа һүрәтләнгән хәл-ваҡиғаларҙы анализлап, уларҙы аңлап еткермәү йә мифтарға ҡайһы бер үҙенсәлектәрҙе өҫтәү һөҙөмтәһе тип ҡарай.

[[Боронғо грек мифологияһы]] уларҙың мәҙәниәтенең архетипик нигеҙе итеп ҡарала.

== Аллаларҙың сығышы ==
[[Файл:Poseidon sculpture Copenhagen 2005.jpg|thumb|[[Копенгаген]] портында Посейдон статуяһы.]]

Дин тарихын тикшереүсе билдәле [[Румыния|румын]]-[[АҠШ|америка]] ғалимы Мирча Элиаде боронғо грек дине үҫешен түбәндәге осорҙарға бүлә&lt;ref&gt;Матвеев П. Е. Методическое пособие по хронологии истории стран и их религий. Часть 1. Владимир: Владимирский университет. 2006, стр. 20&lt;/ref&gt;:

* б. э. т. 30 — 15 быуаттар — крит-миной дине.
* б. э. т. 15 — 11 быуаттар — архаик боронғо грек дине.
* б. э. т. 11 — 6 быуаттар — олимпия дине.
* б. э. т. 6 — 4 быуаттар — философик-орфик дин (Орфей, [[Пифагор]], [[Платон]]).
* б. э. т. 3 — 1 быуаттар — эллинизм дәүере дине.

Легендаға ярашлы, Зевс Критта тыуған. Ата-әсәһе Рея һәм титан Крона булған (боронғо грек телендә  Χρόνος йәки хронос ваҡыт тигәнде аңлата). Зевстың улы Минос исеме менән крито-минос цивилизацияһы аталған. Беҙгә билдәле булған грак мифологияһы грек халғы менән бәйле,  һуңыраҡ был мифологияны римлеләр ҡабул иткән. Был халыҡ тураһында б.э. т II меңйыллыҡта йәшәгән ахей ҡәбиләләре булыуы һөйләй. Б.э.т. 1850 йылда Афина ҡалаһы төҙөлгән, ҡлҡа Афина алиһәһе исемен йөрөтә. Был тәғлимәт нигеҙендә, гректарҙың дине б.э.т. 2000 йылдарҙа барлыҡҡа килгән тип әйтергә мөмкин.

== Шулай уҡ уҡығыҙ ==
* [[Ехидна (мифология)]]
* [[Эос]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
{{Навигация}}
* [http://godsbay.ru/antique/index.html Античная мифология. Энциклопедия мифологии древнего мира.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115070548/http://godsbay.ru/antique/index.html |date=2013-01-15 }}
* [http://mith.ru/alb/antic/index.htm Античная мифология и эпос] (университетские лекции и научные статьи)
* [http://www.vsemifu.com/mifu/antika/antika.php Античная мифология] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210917103203/https://vsemifu.com/mifu/antika/antika.php |date=2021-09-17 }}
* [http://www.greekroman.ru/greek.htm Греческая мифология] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209092734/http://library.greekroman.ru/greek.htm |date=2006-12-09 }}
* [http://library.greekroman.ru/greek.htm Литература Древней Греции] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209092734/http://library.greekroman.ru/greek.htm |date=2006-12-09 }}
* [http://izuchaem.info/bogi-drevnej-grecii/ Обширный список богов Древней Греции] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510051631/http://izuchaem.info/bogi-drevnej-grecii/ |date=2021-05-10 }}
* [http://www.greek.h11.ru/ История и мифология античного мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208084831/http://greek.h11.ru/ |date=2011-12-08 }}
* [[:en:Family tree of the Greek gods|Генеалогические связи древнегреческих богов]]{{ref-en}}
* [http://www.museum.com.ua/faces/index.html Галерея портретов на монетах Северного Причерноморья]
* В библиотеке Максима Мошкова (@lib.ru):
** [http://www.lib.ru/MIFS/greece.txt Николай Кун. «Легенды и мифы Древней Греции»]
** [http://www.lib.ru/MIFS/golosowker.txt Я. Э. Голосовкер. «Сказания о Титанах»]
** [http://www.lib.ru/POEEAST/GOMER/gomer01.txt Гомер. «Илиада»]
** [http://www.lib.ru/POEEAST/GOMER/gomer02.txt Гомер. «Одиссея»]
** [http://www.lib.ru/POEEAST/ESHIL/prometej.txt Эсхил. «Прометей прикованный»]
** [http://www.lib.ru/POEEAST/ESHIL/eshil1_1.txt Эсхил. «Семеро против Фив»]
** [http://www.lib.ru/POEEAST/GESIOD/theogonia.txt Гесиод. «О происхождении богов (Теогония)»]
** [http://az.lib.ru/z/zelinskij_f_f Зелинский Ф. Ф.] — книги известного историка античной культуры.
* {{книга
|автор = Грейвз Р.
|заглавие = Мифы Древней Греции
|ссылка = http://orel.rsl.ru/nettext/foreign/graves/index.htm
|место = М.
|издательство = Прогресс
|год = 1992
|страницы = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Зелинский Ф.Ф.
|заглавие = Древнегреческая религия
|ссылка = http://www.centant.pu.ru/sno/lib/index.htm
|место = Киев
|издательство = СИНТО
|год = 1993
|страницы = 
|isbn = 
}} — Известный исследователь античной культуры подробно излагает сущность греческой религии в эпоху расцвета древнегреческой цивилизации
* {{книга
|автор = Зелинский Ф.Ф.
|заглавие = Религия эллинизма
|ссылка = http://www.centant.pu.ru/sno/lib/index.htm
|место = Томск
|издательство = «Водолей»
|год = 1996
|страницы = 
|isbn = 
}}
* [http://mify.org/dictionary.shtml Мифологический словарь]
* {{ВТ-ЭСБЕ+|Греческая религия и мифология|Покровский А. И.}}

[[Категория:Фольклор]]
[[Категория:Мифология]]
[[Категория:Боронғо грек мифологияһы|*]]
[[Категория:Диндең тәүге формалары]]</text>
      <sha1>2uvmu9yj8r2cqofo295sabosga9shv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гәрәбә</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129625</id>
    <revision>
      <id>1303625</id>
      <parentid>1253614</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50903" sha1="myjmlf7y7uvdf9ovtokl5gvbol4ymo6" xml:space="preserve">
{{Ук}} 
'''Гәрәбә''' —  таш булып ҡатҡан ҡаҙылдыҡ ыҫмала, үрге аҡбур һәм палеоген осорҙарындағы  боронғо ылыҫлы ағастарҙың ҡатҡан сайыры&lt;ref name=&quot;бсэ&quot;&gt;Янтарь // [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%A1%D0%AD БСЭ], 2000&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Янтарь //Толковый словарь русского языка (сост. ''Ожегов С. И., Шведова Н. Ю.''). — М., 1992&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://gems.minsoc.ru/articles/amber В. В. Буканов. Цветные камни: Энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171227123013/http://gems.minsoc.ru/articles/amber |date=2017-12-27 }}&lt;/ref&gt;. Башлыса ювелир һәм галантерея әйберҙәре, бижутерия эшләү өсөн ҡуланыла; бик әҙ генә күләмдә фармацевтикала, парфюмерияла, аҙыҡ-түлек, химия һәм электрон сәнәғәтендә файҙаланыла.

Шиғри атамалары — «диңгеҙҙең күҙ йәштәре», «ҡояш бүләге» һ.б.
[[Файл:Amber.insect.800pix.050203.jpg|мини|350x350пкс|Эсендә бөжәк ҡалып ҡатҡан гәрәбә  (инклюз)]]

== Этимологияһы ==
Гәрәбәнең французса атамаһы (''ambre'') ғәрәп теленән алынған. [[Ғәрәптәр]] ташты күктән төшөп ҡатҡан ысыҡ тип һанаған. ''Аmber''  тип трансформацияланғандан һуң был һүҙ хәҙерге роман һәм  герман телдәренең күбеһенә инә. [[Германия]]ла  гәрәбәне бернштайн ({{lang-de|Bernstein}}) тигәндәр — {{lang-de|Brennenstein}} (янар таш) һүҙенән алынған: гәрәбә бик еңел тоҡана һәм матур ялҡын менән хуш еҫ таратып яна.  Урта түбәнге немец атамаһы [[Польша]]ла (пол.{{lang-pl|bursztyn}}) тарала, унан [[Белорус теле|белорусса]]  һәм [[Украин теле|украинса]] ''бурштын''&lt;ref&gt;Бурштин // Етимологічний словник української мови у 7 томах. К.: Наукова думка, 1982—2009.&lt;/ref&gt; тигән атама килеп сыға.

Боронғо гректар гәрәбәне  электрон тип атаған — был исемде Өлкәр йондоҙ тупланмаһына ҡараған  [[Буға (йондоҙлоҡ)|Буға йондоҙлоғондағы]] Электра йондоҙо атамаһынан алғандар. Боронғо гректарҙы гәрәбәнең зарядланыу һәләте ҡыҙыҡһындырған. Гәрәбәнең грекса атамаһынан (бор. грек.{{lang-grc|ἤλεκτρον}}) [[ электрон]] һәм [[электр]] һүҙҙәре барлыҡҡа килгән.

Башҡорт теленә гәрәбә һүҙе [[фарсы теле]]нән ингән &lt;ref&gt;http://mir.zavantag.com/literatura/50482/index.html?page=13 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210928170016/https://mir.zavantag.com/literatura/50482/index.html?page=13 |date=2021-09-28 }}&lt;/ref&gt;. 

== Гәрәбәнең төп үҙенсәлектәре ==
Кристалдар хасил итмәй,  аморф каркаслы полимер. Нурҙың икегә айырылыуы, яҡтылыҡтың тарҡалыуы, яҡтыны үткәргәндә төҫө үҙгәреү хас түгел. Йотоу спектры интерпретацияланмай. Люминесценцияһы зәңгәрһыу-аҡтан һарғылт-йәшелгә тиклем, бирмиттыҡы — зәңгәр. Яныусан — шырпы ялҡынынан да тоҡанырға тора. Ышҡығанда электрлаша. Һәйбәт шымартыла. Асыҡ һауала әүҙем окислана (иҫкерә), шунлыҡтан ваҡыт үтеү менән химик составы, төҫө үҙгәрә, муртыҡлана. 

== Гәрәбәнең төрҙәре ==
[[Файл:Type_of_Amber_in_Museum_of_the_World_Ocean_Part_I.jpg|мини|350x350пкс|Донъя океаны музейының гәрәбә өлгөләре «Витязь»  ғилми-тикшеренеү судноһының  «гәрәбә» каютаһында:&lt;br&gt;
&lt;small&gt;№ 1. ''Копал''. [[Фиджи]], 11,7 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 2. ''Инклюзлы доминик гәрәбәһе''. 56—23 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 3. ''Гәрәбә''. [[Япония]], 50—40 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 4. ''Инклюзлы копал''. 2,6 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 5. ''Копал''. [[Кения]], 11,7 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 6. ''Гәрәбә''. [[Ливан]], 135—130 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 7. ''Гәрәбә''. [[Украина]], 45—42 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 8. ''Гәрәбә''. [[Калимантан|Борнео]], 20—10 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 9. ''Һибелмә гәрәбә''. [[Германия]], 56 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 10. ''Гәрәбә''. [[Иордания]], 145—100 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 11. ''Гәрәбә''. [[Швейцария]], 50 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 12. ''Япраҡ һүрәте баҫылған гәрәбә''  (''Angiospermae'').&lt;br&gt;
№ 13. ''Инклюзлы гәрәбә'' (ҡарышлауыҡ). 40 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 14. ''Доминик гәрәбәһе. ''34 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 15. ''Тоҡом эсендәге гәрәбә''. Шпицберген, 56 млн йыл элек.&lt;/small&gt;]]
[[Файл:Type_of_Amber_in_Museum_of_the_World_Ocean_Part_II.jpg|мини|350x350пкс|Дауамы:&lt;br&gt;
&lt;small&gt;№ 16. ''Гәрәбә''. [[Арканзас]], 40 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 17. ''Һибелмә гәрәбә''. [[Африка]], 56 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 18. ''Копал. '' [[Мадагаскар]], 11,7 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 19. ''Саксон гәрәбәһе''. 56—23 млн йыл элек.&lt;br&gt;
№ 20. ''Гәрәбә''. [[Мексика]], 34—23 млн йыл элек.&lt;/small&gt;]]
Ҡаҙылма һәм ярымҡаҙылма ыҫмалалар була. Был төрҙәрҙең үҙенсәлектәре бөтәһенән элек уларҙың ятыу шарттары һәм ваҡыты менән билдәләнә. Ҡаҙылдыҡ ыҫмала — сукцинит ({{lang-la|succinum}}, йәғни ''ыҫмала'', {{lang-la|Pinus Succinifera}}  тигән һүҙҙән (ҡарағай) алынған, был ағас ерҙә  30 миллион йыл элек эоцен дәүерендә үҫкән) — ҡаҙылма гәрәбәнең  иң билдәле төрө (Балтик гәрәбәһенең 98 проценты ошо төргә ҡарай).

Техник квалификация өсөн табылдыҡ гәрәбәнең ''муртлыҡ'' һаны мөһим. Ул микротвердометр ярҙамында билдәләнә, грамдарҙа үлсәнә&lt;ref name=&quot;гс&quot;&gt;Янтарь //Геологический словарь: в 2-х томах. — М.: Недра. Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др.. 1978.&lt;/ref&gt;.

Гәрәбәнең сифаты өсөн ''тоноҡлоҡ дәрәжәһе  ''бик мөһим, ул гәрәбә эсендәге микроскопик бушлыҡтарҙың төрлө концентрациялы булыуына бәйле.  Был билдә буйынса гәрәбәгә түбәндәге атамалар бирелә:
* «''тоноҡ''» — бушлыҡтарһыҙ, юғары сифатлы
* «''болотло''» — ярымтоноҡ, бушлыҡтар ҡуйылығы 600/мм&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* «''бастард''» — үтә күренмәй, бушлыҡтар ҡуйылығы   2500/мм&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* «''һөйәкле''» — үтә күренмәй, төҫө фил һөйәге төҫөнә оҡшаш, бушлыҡтар ҡуйылығы  900 000/мм&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* «''күбекле''» — үтә күренмәй, диңгеҙҙәге күбекте хәтерләтә, төрлө ҙурлыҡтағы  бушлыҡтары күп
&lt;span&gt;Гәрәбә&lt;/span&gt;'' төҫө ''буйынса айырыла, уның төҫмөрҙәре бик күп төрлө.  Был гәрәбә эсенә ниндәй сит матдәләр һәм минералдар инеп ҡалыуына бәйле. Мәҫәлән, [[Пирит|көкөрт колчеданы]] йәки ылымыҡтар гәрәбәгә йәшкелт төҫ бирә. Ҡайһы бер  минералдар көмөшһыу төҫмөр бирә.  

Гәрәбә үҙе — ел ашамаған, төҫө үҙгәрмәгән самородок йә  диңгеҙ ҡомона шымарып, тышы ҡыҙғылтланған ҡоңғорт төҫтәге таш.

Башҡа сифаттары йәһәтенән йәнә «''ҡыртыш гәрәбәһе''» (өҫкә ҡатламдарҙа ята, елдән ашалған ҡалын тышҡы ҡатламлы); «''серек гәрәбә''» — сукциниттан геданитҡа күсеш баҫҡысындағы гәрәбә төрө (геданит-сукцинит); «''өлгөрмәгән гәрәбә''» (йәғни крантцит)  айырыла.

Гәрәбә эсендә йыш ҡына «инклюз» тип аталған сит ҡушылмалар — ыҫмала тамсыһына йәбешеп, таштың эсенә ҡуша  ҡатҡан  быуынтыҡ аяҡлылар күренеп тора.  10 миллиметрҙан ҙурыраҡ инклюздар ташты затлы таштарға индертә&lt;ref name=&quot;прф&quot;&gt;Постановление Правительства РФ от 5 января 1999 г. № 8 «Об утверждении Порядка отнесения уникальных янтарных образований к драгоценным камням»&lt;/ref&gt;&lt;gallery&gt;
File:Старение янтаря (пейзажный янтарь).jpg|Гәрәбәнең фотоиҫкереүе. Пейзаж гәрәбәһе.
Янтарь - Волосы Венеры.jpg|Балтик гәрәбәһе -  «Венераның сәсе».
Янтарь - перепелиное яйцо.jpg|Балтик гәрәбәһе -  «Бүҙәнә йомортҡаһы».
Балтийский янтарь. Старение янтаря..jpg|Гәрәбәнең фотоиҫкереүе - таш төҫөнөң аҡтан алып көрәнгә тиклем үҙгәреүе.
&lt;/gallery&gt;

=== Ҡаҙылдыҡ ыҫмалаларҙың кластары ===
Ҡаҙылдыҡ [[Ыҫмала|ыҫмалаларҙың]] яҡшы таныш төркөмдәренең ҡыҫҡа классификацияһы&lt;ref&gt;''Anderson K. B.'', ''Winans R. E.'', ''Botto R. E.'' The nature and fate of natural resins in the geosphere. II. Identification, classification and nomenckature of resinites // Organic Geochemitry. 1992. N 18. P. 829—841&lt;/ref&gt;:

'''I класс'''. Балтик гәрәбәһе (сукцинит), доминик гәрәбәһе. Төп структураһы — лабданоидлы рәшәткә

'''II класс'''. Индонезиялағы ыҫмалаларҙың эре ятҡылыҡтары, составында бициклик сесквитерпеноидтар, айырыуса кадинен һәм уның  изомерҙары бар

'''III класс'''. Полистироль төҙөлөшлө феноллы ыҫмалалар. «Тәбиғи полистирол» — зигбургит (Гойтше гәрәбә ятҡылығынан ҡаҙылма ыҫмала, Саксония, Германия).

== Ятҡылыҡтары ==

=== Тарихи ятҡылыҡтар ===
Иртә тимер быуатында Европаның көньяғын гәрәбә менән тәьмин итеп торған  Ютландия (хәҙерге [[Дания]]) ярымутрауындағы ятҡылыҡ тотоноп бөтөлә.  «Диңгеҙ аҫылташтары» менән сауҙа иткән боронғо сауҙагәрҙәр Гәрәбәле яр (Балтик диңгеҙе буйы) ятҡылыҡтарына йүнәлә. Өлкән Плиний «Тәбиғәт тарихы» тигән китабының 42-се бүлегендә ''«Аустеравия утрауы» ''исемле гәрәбә кәсептәре үҙәген телгә ала; был урын  Самбия (Көнсығыш Пруссияның, хәҙерге Калининград өлкәһенең тарихи төбәге) булғандыр тип фараз ителә.

=== Донъяла ===
Донъялағы гәрәбә ятҡылыҡтары ике провинцияға бүлеп ҡарала:
* ''Евроазия'', уға түбәндәге төбәктәр инә:
** Балтик—Днепр 
** Карпат 
** Төньяҡ һәм Себер  
** Алыҫ Көнсығыш
** Сицилия
** Бирма
* ''Америка'', уға ингән төбәктәр:
** Төньяҡ Америка  
** Мексика. 

=== Рәсәйҙә ===
Рәсәйҙәге иң ҙур гәрәбә ятҡылығы — [[Калининград өлкәһе]]ндә. Разведкаланған запастары донъя запастарының 90 проценты самаһын тәшкил итә, тәбиғи гәрәбә [[Тәбиғи төҫтәге таштар| таштарының]] тупланышы буйынса ла  (уртаса 2 кг/м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) уға тиңдәр юҡ. Ундағы Янтарный ҡасабаһында гәрәбә комбинаты эшләй, комбинат йылына 300 тонна   гәрәбә таба (карьерҙарҙа асыҡ ысул менән көслө һыу баҫымы менән гәрәбәле ҡатламды йыуҙыралар).  

Ауырлығы 1 килограмдан артҡан киҫәктәр (күләме буйынса яҡынса 1 дм&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)  [[Аҫыл таштар|аҫыл таштарға]]  тиңләштерелә һәм уларҙы ирекле һатыуға сығарыу тыйыла&lt;ref name=&quot;прф&quot; /&gt;. Рәсәй Федерацияһы сиктәре аша эшкәртелмәгән гәрәбә сеймалының әйләнеше, индерелеүе һәм сығарылыуы ҡануниәт менән көйләнә&lt;ref&gt;см. Постановление Правительства РФ от 24 января 1994 г. N 35 «О порядке ввоза в Российскую Федерацию и вывоза из Российской Федерации товаров с содержанием драгоценных металлов, драгоценных камней, янтаря и изделий из него» и ст.ст. 7.5. и 16.2 [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%90%D0%9F КоАП] РФ&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
[[Файл:Amber.pendants.800pix.050203.jpg|мини|Гәрәбә кулондар]]
Кеше бик борон замандарҙан  гәрәбәне ҡуллана. Үрге палеолит дәүерендә үк кеше гәрәбә менән таныш булған.

Балтик буйы гәрәбәһе [[неолит]] дәүерендә бик әүҙем эшкәртелгән. [[Балтик диңгеҙе]]нең  көнсығыш ярында неолит дәүеренең гәрәбә эшкәртеү үҙәктәр: [[Литва]]лағы Куршю ҡомаяғы һәм Паланга районы,  [[Латвия]]ла Сарнате ({{lang-la|[[w:lv:Sārnate|Sārnate]]}}[[:en:lv:Sārnate|Sārnate]]) төбәге һәм Лубана уйһыулығы.

Боронғо мысырҙар гәрәбәне биҙәүестәр яһау өсөн, йәнә мумификациялау эшендә ҡулланғандар. Ҡаһирәләге Мысыр музейында Тутанхамондың һары балтик гәрәбәһе менән биҙәлгән [[Таж|тажы]] һаҡлана (беҙҙең эраға тиклем 1400—1392 йылдар).

Беҙҙең эраға тиклем XVI быуатҡа инде гәрәбә ҡиммәтле тауарға әүерелә һәм финики сауҙагәрҙәре тарафынан [[Вавилон|Бабил]] дәүләтенә, шулай уҡ микена һәм италий мәҙәниәттәренә ингән өлкәләргә  ташыла.  Ул заманда Төньяҡ Италиялағы Аквилея ҡалаһы гәрәбә  сауҙаһы үҙәге була &lt;ref name=&quot;древний мир&quot;&gt;''Гладкий В. Д.'' Янтарь / Древний мир // Энциклопедический словарь в 2-х томах. — М.: Центрполиграф. 1998.&lt;/ref&gt;.

Европаға бәреп ингән готтар гәрәбә сауҙаһы юлдарын быуа. Беҙҙең эраның 151 йылына  готтар  Ҡара диңгеҙҙең көньяғына барып етә,  ә беҙҙең эраның 170-се йылдарында  Аквилеяны алырға тырыша. 3-сө һәм 4-се быуаттарҙа Балтиканан гәрәбә мунсаҡтар тарала.

=== Яңырыу осоро ===

Тевтон ордены Балтик буйында прустар ихтилалын баҫтыра һәм был ерҙәрҙе баҫып ала.  Рыцарҙар үҙ биләмәләрендә ҡаты тәртип урынлаштыра. Ерле халыҡҡа гәрәбә йыйырға мөмкин булһа ла, уны орден территорияһында һаҡлау һәм эшкәртеү рөхсәт ителмәй. Гәрәбә Балтик буйынан алыҫтағы һаҡлағыстарға һәм эшкәртеү цехтарына оҙатыла. Тапшырылған таш хаҡы аҡса йә тоҙ менән түләнә. Һөҙөмтәлә күп быуаттар буйы гәрәбә табылған ерҙә уны нәфис эшкәртеү кәсебе бөтөнләй булмай.

1467 йылда Польшаның төньяҡ-көнбайыш ерҙәрендә гәрәбә эҙләү  һәм йыйыуға ҡағылышлы өҫтөнлөктәр булдырыла.  Ошо сәбәпле Польшала гәрәбә кәсепселеге үҫә.

XVI быуат аҙағына тиклем гәрәбә башлыса тиҫбе һәм һауыттар яһау өсөн тотонола. 

1533 йылда Пруссия героцогы, Тевтон ордены гроссмейстеры  Альберхт Гогенцоллерн лютеранлыҡҡа күсә һәм Балтик гәрәбәһе менән сауҙа итеү хоҡуғын   Данциг кешеһе Пауль Яскиға тапшыра,  Янски гәрәбә сауҙаһын бөтә Төньяҡ Европаға йәйелдерә. 

XVI быуатта Померанияның  Кослин һәм Кольберг ҡалаларында,  Эльбингта гәрәбә цехтары асыла,  әммә Кёнигсбергта тармаҡ айырыуса йылдам үҫә. Был ҡала менән көнәркәшлек бик көслө булғанлыҡтан  XVI быуаттың 80-се йылдарында Гәрәбә цехтары берлеге ойошторола, унда Кольберг, Столп, Данциг һәм Эльбинг ҡалалары берләшә.  Кёнигсбергта гәрәбәнән тәүләп сиркәүгә ҡағылышы булмаған  әйберҙәр, мәҫәлән, ҡапҡаслы һауыттар эшләнә башлай.  Антверпенда көслө эш бәйләнештәренә эйә булған Янски ғаиләһе Балтик буйында гәрәбә сауҙаһына монополияны  XVI быуат уртаһынан   XVII быуат уртаһына тиклем ҡулында ныҡ  тота.  1580 йылда бөтә яр буйлатып гәрәбә урлауға сик ҡуйыу өсөн дар ағастары  ултыртып сығыла.

=== Боронғо Урыҫ дәүләте ===
Боронғо Руста гәрәбә биҙәүестәр таралған була. Рязань тирәһендә гәрәбә эшкәртеү оҫтаханаһы табыла.

[[Бөйөк Новгород|Новгородта]]  археологик тикшеренеүҙәр барышында бик күп эшкәртелмәгән гәрәбә киҫәктәре, әҙер әйберҙәр, әҙерләмәләр, таш һыныҡтары  табыла (йәмғеһе 7000 берәмек). Тикшеренеүселәрҙең күпселеге фекеренсә, гәрәбә сеймалы Днепр һәм Балтик буйынан килтерелгән  булған&lt;ref&gt;''Рыбина Е. А.'' Археологические очерки истории новгородской торговли X—XV вв. — М., 1978. — С. 41.&lt;/ref&gt;. Новогородта эшкәртелгән гәрәбәнең бер өлөшө новгородлыларҙың ихтыяждарына ҡалдырылған, башҡа өлөшө  [[Урта Азия|Урта Азияға]] һәм Көнсығышҡа һатыу өсөн оҙатылған&lt;ref&gt;''Даркевич В. П., Борисевич Г. В.'' Древняя столица Рязанской земли. — М., 1995. — С. 81.&lt;/ref&gt;.

Новгород оҫталары гәрәбәне механик ысулдар менән эшкәрткән, бәлки, йылытып эшкәртеү ҙә ҡулланғандыр. Улар ҡулланған технологик операциялар: сорттарға айырыу, киҫеү, шымартыу, ялтыратыу, быраулап тишеү, ҡырлау, биҙәктәр төшөрөү{{sfn|Шаповалов Р. Г.|1998}}. 

== Гәрәбәне файҙаланыу ==

=== Ювелирлыҡ эшендә ===
[[Файл:Amber_sand_clock.jpg|мини|Гәрәбә корпуслы механик сәғәт ]]
Әүәл-әүәлдән гәрәбә биҙәүестәр һәм көнкүреш әйберҙәре эшләү өсөн файҙаланыла. Гәрәбәнән тағып йөрөй торған биҙәүестәр генә түгел, портсигар, тәмәке көлө ҡаҡҡыс, шкатулка, ҡумта, сәғәт кеүек көнкүреш кәрәк-ярағы ла етештерелә. Гәрәбә бүлмә сәнғәттә айырым урын биләп тора.  

Икенсе донъя һуғышынан һуң гәрәбәнән күләмле әйберҙәр яһау оҫталығы  серҙәренең күбеһе юғалтыла. Балтик илдәрендә, шулай уҡ  Рәсәйҙә был һөнәр төрлө художество йүнәлештәрендә үҫтерелә. Уларҙы шартлыса ике «мәктәп»кә бүлергә була — Санкт-Петербург һәм Калининград. 

Гәрәбә — мурт материал, эшкәрткәндә таштың беренсел ауырлығы һәм формаһы бик ныҡ кәмей, шунлыҡтан ювелир әйберенең хаҡы ла ныҡ арта.

Әлеге ваҡытта гәрәбәгә теләгән төҫтө һәм фактураны биреүҙең үҙенсәлекле технологиялары бар: төҫөн асыҡлатыу, ҡыҙҙырыу, йылытыу, химик эшкәртеү, шымартыу, ҡырлау, семәрләү һ.б.  Пресланған гәрәбә айырым урын биләй. 

Гәрәбәнең төҫөн асығайтыу махсус  автоклавтарҙа башҡарыла, уларҙа гәрәбә дымһыҙландырыла (яҡынса 5-10 проценты). Ярым тоноҡ һәм тоноҡ таштар 16 сәғәт буйы баҫым аҫтында азотта 250&lt;sup&gt;о&lt;/sup&gt;С температурала тотола. Төҫөн асыҡландырғанда гәрәбә тығыҙлана, тоноғораҡ булып, муртлығы кәмеп китә. 

Гәрәбәгә осҡонланып торған  кеүек   фактура бирер өсөн ҡыҙҙырыу ысулы ҡулланыла.  Гәрәбәләге ваҡ ҡына һауа ҡыуыҡсалары ҡыҙҙырғанда шартлай һәм ялтлап торған линзалар, дискылар, тәңкәләр барлыҡҡа килтерә. 

Гәрәбәнең төҫөн үҙгәртеү өсөн окислаштырыу ысулдары   (химик, термик) ҡулланыла. Окислашҡанда гәрәбә йоҡа ғына көрән япма менән ҡаплана. Гәрәбәнең окислашыуы яһалма юл менән генә түгел, тәбиғи  юл менән дә бара, ул фотоиҫкереү тип атала. Еңелсә ышҡып ялтыратҡанда  был япмаға зыян килмәй, ә шымартҡанда ул аҡтарыла һәм гәрәбә тәбиғәттән ниндәй булһа, шундай булып ҡала.  

Ҡыҙҙырылған гәрәбәне йылытҡанда, осҡонло ҡоңғорт төҫлө таш хасил була. Гәрәбәне 100—250&lt;sup&gt; о&lt;/sup&gt;С температурағаса йылытҡанда үтә күренмәле таштың төҫө асыҡ һарынан сейә төҫөнә тиклем үҙгәреп ҡоңғортлана. 

Йылытҡанда гәрәбә киҫәктәре һығылмалыға әйләнә. Был сифатын онталған тәбиғи гәрәбәне пресс-формаларға һалып, эҫетеп преслағанда файҙаланалар.  Температура һәм баҫым тәьҫирендә онтаҡ үҙле массаға әйләнә. Төрлө рәүешле формаларға һалып һыуытҡас, пресланған таштан төрлө әйберҙәр хасил була. Был ысул менән алынған таш «амброид» (ингл. amber — гәрәбә) тигән атама алған. Гәрәбә онтағына төрлө буяуҙар ҙа ҡушырға мөмкин. Пресланған гәрәбә әйберҙәре матурлығы буйынса тоташ таштарҙан эшләнгән әйберҙәрҙән һис тә ҡалышмай, ә хаҡы күпкә арзаныраҡ була. 

==== Гәрәбәне нәфис эшкәртеү ====
; &lt;br&gt;
[[Файл:Necklace_Winter_1982_E_Korbakh_Kaliningrad_Amber_Museum.jpg|мини|«Ҡышҡай» мәрйене.&lt;br&gt;
&lt;small&gt;1982 йыл. ''Эдуард Корбах'', Калининград гәрәбә комбинатының баш рәссамы  (1991—1992). Гәрәбә, металл. Оҙонлоғо— 47 см.&lt;/small&gt;]]

1960-сы йылдарҙа Калининград гәрәбә комбинаты тәбиғи формалы таштарҙан  броштар эшләй башлай.  Улар металл тирәскә ҡуйылмай, ә ҡаптырғыс менән генә ҡаҙап йөрөтөлә. Инклюзиялы гәрәбәләрҙе лә брак тип һанауҙан баш тарталар. Ваҡ гәрәбәләргә иғтибар арта.

1970-се йылдарҙа Калининград оҫталары күп предметлы (кулон, колье, брошь, йөҙөк, алҡа) гарнитурҙар сығара башлай&lt;ref name=&quot;Под знаком Льва&quot;&gt;{{Мәҡәлә|автор=Зоя Костяшова|заглавие=«Под знаком Льва»|издание=Калининградская правда|тип=газета|место=[[Калининград]]|год=1998|страницы=6}}&lt;/ref&gt;. Сувенирҙар эшләүгә ҙур иғтибар бирелә. Комбинаттың ижади төркөмө гәрәбә эшкәртеүҙе кәсептән сәнғәткә әүерелдерә&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Мәҡәлә|автор=Матюнина М.|заглавие=И мастерство и вдохновение|издание=Калининградский комсомолец|тип=газета|место=[[Калининград]]|год=1984|номер=134 (5593)|страницы=1}}&lt;/ref&gt;.

==== Технология ====
Гәрәбәгә тотонор алдынан рәссам  пластилин, ҡағыҙ-ҡәләм менән эшләй — формалар эҙләй. Ҡайһы берҙә таш үҙе теманы әйтә. Һәр осраҡ өсөн гәрәбә эшкәртеүҙең айырым технологияһы һайлана.

==== Гәрәбә шедеврҙары  ====
Мәскәү Кремленең Ҡорал палатаһында гәрәбәнән эшләнгән утыҙҙан ашыу әйбер һаҡлана:  һауыттар,  шахмат, шәмдәлдәр, туҫтаҡтар, ҡумталар. Уларҙың күбеһен урыҫ батшаларына Пруссия герцогтары һәм королдәре бүләк иткән.

=== Сәнәғәттә ===
Ювелир производствоһы ҡалдыҡтары, кондицияһыҙ гәрәбә, ваҡ бөртөктәр гәрәбә  кислоталары, майҙары, канифоль етештереү өсөн ҡиммәтле  химик сеймал булып хеҙмәт итә. Был продукттар парфюмерия, фармацевтика һәм лак-буяу сәнәғәтендә киң ҡулланыла.  

''Гәрәбә кислотаһы ''(ике нигеҙле сикке карбон кислотаһы) — тәүге тапҡыр  XVII быуатта гәрәбәне ҡыуҙырыу юлы менән алынған матдә. Башта күҙәнәктәргә кислород килеүен көсәйтеүсән һәм организмға ныҡлыҡ биреүсән матдә булараҡ фармацевтикала һәм парфюмерияла  ҡулланыла.   Һуңыраҡ гәрәбә кислотаһы алырға өйрәнәләр, ул аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә, үҫемлекселектә, ҡошсолоҡта һәм малсылыҡта ҡулланыла. Аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә ул Е363 аҙыҡ өҫтәмәһе булараҡ файҙаланыла.

''Гәрәбә лагы '' изоляторҙарҙың өҫкө йөҙөн ҡаплау өсөн файҙаланыла (өҫкө йөҙ ҡаршылығын арттырыу өсөн).  Лак эшләү өсөн гәрәбәне (эшкәртеү ҡалдыҡтарын) баҫым аҫтында 200°С температурала бензолда иретәләр.  

Гәрәбә иҫ киткес яҡшы электр изоляторы булып тора.  Уның удель электр ҡаршылығы  ρ = 10&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt; Ом·м,
ә [[Электр конденсаторы|диэлектрик юғалтыуҙар мөйөшө тангенсы]] tg δ =0,001. Гәрәбәнән эшләнгән изоляторҙар рентгенометрҙарҙың ионлаштырыу камераларында ҡулланыған (айырыуса 1960-сы йылдарҙа).  

=== Медицинала ===
[[Боронғо Мысыр]]ҙа уҡ әле гәрәбә [[фирғәүен]]дәрҙе мумиялаштырыуҙа ҡулланылған. Гәрәбә тереклектең оҙаҡ һаҡланыуын тәьмин итә. Ул ҡыҙыл ҡан тәнсектәренең тарҡалыуына һәм ҡандың ойошоуына ҡаршы тора. Гәрәбәнән ҡан алыу-биреү һәм ҡанды консервациялау өсөн ҡулланыла торған медицина һауыт-һабаһы,  инструменттар, приборҙар эшләнә.

=== Ағас эшкәртеүҙә ===
''Гәрәбә лагы''  ағасты консервациялау өсөн ҡулланылған. Мәҫәлән, уның менән караптарҙың төбөн, мебель&lt;ref&gt;Батыгин А. Радует латырь-камень. // [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B0_(%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0) Правда]. — 31 января 1984 года. — С. 6.&lt;/ref&gt;, музыка ҡоралдарының декаларын буяғандар&lt;ref&gt;Профессии «солнечного камня» // [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F_(%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0) Советская Россия]. — 11 мая 1975 года.&lt;/ref&gt;. Данлыҡлы оҫталар Амати менән Страдивари эшләгән скрипкалар гәрәбә лагы менән эшкәртелгән һәм моңон әле булһа юғалтмаған.

== Яһалма гәрәбә, ялған гәрәбә ==
[[Файл:Имитация_янтаря_из_пластмассы_и_янтарной_пыли.jpg|мини|Пластмасса менән гәрәбә туҙанынан эшләнгән яһалма гәрәбә.]]
Фәнни-техник прогресс үҫеүгә бәйле гәрәбә сеймалын тәрән файҙаланыу мөмкинлектәре асылды. 

Бөтәһенән элек, ялған гәрәбә менән инновацион технологиялар ҡулланып тәрән эшкәртелгән гәрәбә араһындағы айырманы аңларға кәрәк. Намыҫлы эшкәртеүселәр таштың ҡайҙан икәнен һәм нисек эшкәртелгәнен йәшермәй. Алдаҡсылар иһә етештереү ҡалдыҡтарынан эшләнгән әйберҙәрҙе юғары сифатлы тәбиғи гәрәбә тип һатыуға сығара. 

Пресланған гәрәбә  100 проценты менән тәбиғи сеймалдан эшләнә, ә яһалма гәрәбә һәм ялған гәрәбә  гәрәбәһе бик аҙ булған йә бөтөнләй булмаған материалдарҙан яһала. 

Эпоксидлы ыҫмаланан яһалма гәрәбә киң таралған, унан эшләнгән биҙәүестәр эсенә хатта «табылдыҡ» [[Бөжәктәр|бөжәк]] тә һалып ҡалдыралар.

Хәҙерге ваҡытта тәбиғи гәрәбәнең төп сифаттарын бик теүәл ҡабатлаған [[пластмассалар]] күп.

Баҙарҙа йышыраҡ бернит  — төрлө ыҫмалаларҙан эшләнгән яһалма «иретелгән» гәрәбә тәҡдим ителә. Бернит составында полиэфир ыҫмалалар һәм  5 процентҡа тиклем гәрәбә була, бөтөнләй булмауы ла бар. 

Гәрәбәнең ҡайһы бер имитацияларында ыҫмала ағынтыларын күрергә була, улар «капиллярлы селтәр» хасил итә. Шымартылған ялған әйберҙәрҙе йылдар үтеү менән фашларға мөмкин, сөнки тәбиғи гәрәбә (хатта пресланғаны ла)   ваҡыт үтеү менән төҫөн үҙгәртә, ә ялған гәрәбә үҙгәрмәй. 

Бынан тыш инклюздарҙы яһалма эшләү  технологиялары ла бар.

== Гәрәбә дауылдары ==
Дауыл ваҡытында диңгеҙ бик күп гәрәбә сығарып ташлаусан. Айырыуса билдәле ''гәрәбә дауылдары'':
* &lt;span&gt;[[1800 йыл]]да''' '''Балтик диңгеҙенең&lt;/span&gt; Польша ярына шторм ваҡытында бер көндә   150 мискә таш сығарып ташлана.
* '''[[1862 йыл]]дың''' көҙөндә төнгө дауылдан һуң  ярҙа ике тоннаға яҡын гәрәбә йыйып алына.
* '''[[1878 йыл]]дың''' декабрендә Пальмникен төбәгендә булған дауылда тулҡындар йыуып сығарған гәрәбәне ерле халыҡ бер нисә йыл буйы йыя.
* '''[[1914 йыл]]да '''Пальмникендан төньяҡ-көнсығыштараҡ диңгеҙ ярға   0,87 тонна самаһы таш сығара.
Яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, диңгеҙ тулҡындары йыл һайын диңгеҙ төбөнән ''36—38 тонна ''гәрәбә сығарып ташлай (ваҡ киҫәктәрҙе һанамайынса). Өс мең йыл эсендә Балтик диңгеҙе буйынан  ''125 миллион  килограмм '' тәбиғи таш йыйып алынған. 

== Рекордтар ==
* XIX быуатта [[Пруссия (короллек)|Пруссияла]] 12 һәм 9,7 килограмлы ике киҫәк гәрәбә табыла.
* Калининград гәрәбә комбинаты музейында һаҡланған «Юратеның күҙ йәше» 4,280 килограмм тарта.

=== Гәрәбә сәнғәттә (музыкала) ===
* Литва композиторы Груодис  гәрәбә легендаһының сюжетына ''«Юрате һәм Каститис»'' тигән балет ижад итә (1933 йыл).

== Иҫкәрмәләр ==
{{примечания|2}}
Барбара Космовская-Церанович. Янтарь в Польше и мире: монография / издательство Калининградская книга,  2016 -.С. 40

== Әҙәбиәт ==
* ''Ахметов&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Ф.'' Слёзы Гелиад / сост. С.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Верховский, перевод на англ. Г.&amp;nbsp;Ю.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Шкаровский—Раффе, редактор Т.&amp;nbsp;Ф.&amp;nbsp;Ткаченко&amp;nbsp;—&amp;#x20; М.:  Планета, 1991. — 176&amp;nbsp;б. — 30&amp;nbsp;000 экз. — ISBN 5-85250-151-4.
* ''Богдасаров А. А., Богдасаров M. А.''&amp;#x20;Подделки и имитация янтаря&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;= Forgery and simulations from amber&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;//&amp;#x20;[http://www.ambermuseum.ru/home/materials/read?id=548f584d138c69fc0a0002a9 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216162639/https://www.ambermuseum.ru/home/materials/read%3Fid%3D548f584d138c69fc0a0002a9 |date=2020-02-16 }} Янтарь и его имитации]&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;= Amber and its imitations&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;: сборник&amp;nbsp;/ отв. ред. З. В. Костяшова, редколлегия: З. В. Костяшова, Т. Ю. Суворова, А. Р. Манукян.&amp;nbsp;— Калининград&amp;nbsp;: Министерство культуры Калининградской области, Калининградский областной музей янтаря, 2013.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;35—37.&amp;nbsp;— 113&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;— Материалы международной научно-практической конференции 27 июня 2013 года.&amp;nbsp;— ISBN 978-5-903920-26-6.
* ''Бубнова&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;А., Половникова И. А.''&amp;#x20;Янтарь в Средней Азии.&amp;nbsp;— Древние цивилизации Евразии: история и культура: Материалы Международной научой конференции, посвященной 75-летию проф. Б. А. Литвинского, 14- 16 октября 1998 г. Государственный музей Востока, Институт востоковедения РАН.&amp;nbsp;— М.&amp;nbsp;: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2001.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;124—135.&amp;nbsp;— 464&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;— 800 экз.&amp;nbsp;— ISBN 5-02-018211-7.
* ''Вагнер-Высецкая Э.''&amp;#x20;Имитация янтаря глазами химика&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;= Amber imitations through the eyes of a chemist&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;//&amp;#x20;[http://www.ambermuseum.ru/home/materials/read?id=548f584d138c69fc0a0002a9 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216162639/https://www.ambermuseum.ru/home/materials/read%3Fid%3D548f584d138c69fc0a0002a9 |date=2020-02-16 }} Янтарь и его имитации]&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;= Amber and its imitations&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;: сборник&amp;nbsp;/ отв. ред. З. В. Костяшова, редколлегия: З. В. Костяшова, Т. Ю. Суворова, А. Р. Манукян.&amp;nbsp;— Калининград&amp;nbsp;: Министерство культуры Калининградской области, Калининградский областной музей янтаря, 2013.&amp;nbsp;— 113&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;— Материалы международной научно-практической конференции 27 июня 2013 года.&amp;nbsp;— ISBN 978-5-903920-26-6.
* ''Космовская-Церанович,&amp;nbsp;Б.'' Янтарь в Польше и мире = Amber in Poland and in the World. Bursztyn w Polsce i na świecie / Науч. ред. [с предисл.] З. В. Костяшовой; ред. Н. Н. Мартынюк; перевод с польск. Т. М. Шкапенко, З. В. Костяшова — Монография, научное издание.&amp;nbsp;—&amp;#x20; Калининград:  Калининградская книга: Промышленная типография «Бизнес-Контакт», Калининградский областной музей янтаря, 2017. — 152&amp;nbsp;б. — 500 экз. — ISBN 978-5-903920-40-2.
* ''Кулаков, В. И.''&amp;#x20;Янтарная лихорадка в эпоху Юлиев-Клавдиев.&amp;nbsp;— Памятники старины. Концепции. Открытия. Версии. Сборник научных статей, посвящён памяти выдающегося исследователя средневекового Пскова, старейшего сотрудника Государственного Эрмитажа, почётного гражданина города Пскова Василия Дмитриевича Белецкого (1919—1997).&amp;nbsp;— СПб. — Псков&amp;nbsp;: Псковский государственный объединенный историко-архитектурный и художественный музей-заповедник, Институт истории материальной культуры РАН, 1997.&amp;nbsp;— Т.&amp;nbsp;1.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;359—364.&amp;nbsp;— 416&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;— 1200 экз.&amp;nbsp;— ISBN 5-201-01197-7 (т.&amp;nbsp;1).
* ''Лозе, И. А.''&amp;#x20;Новый центр обработки янтаря эпохи неолита в Восточной Прибалтике&amp;#x20;// Советская археология&amp;nbsp;: журнал Института Археологи АН СССР&amp;nbsp;/ И. С. Каменецкий.&amp;nbsp;— М.&amp;nbsp;: «Наука», 1969.&amp;nbsp;— №&amp;nbsp;3.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;124—134.&amp;nbsp;— 2390 экз.
* ''Лозе&amp;nbsp;И. А.'' Поздний неолит и ранняя бронза Лубанской равнины&amp;nbsp;—&amp;#x20; [[Рига]], 1979.
* ''Матушевская А.''&amp;#x20;Натуральные и искусственные смолы – некоторые аспекты структуры и свойств&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;= Natural and artificial resins – chosen aspects of structure and properties&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;//&amp;#x20;[http://www.ambermuseum.ru/home/materials/read?id=548f584d138c69fc0a0002a9 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216162639/https://www.ambermuseum.ru/home/materials/read%3Fid%3D548f584d138c69fc0a0002a9 |date=2020-02-16 }} Янтарь и его имитации]&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;= Amber and its imitations&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;: сборник&amp;nbsp;/ отв. ред. З. В. Костяшова, редколлегия: З. В. Костяшова, Т. Ю. Суворова, А. Р. Манукян.&amp;nbsp;— Калининград&amp;nbsp;: Министерство культуры Калининградской области, Калининградский областной музей янтаря, 2013.&amp;nbsp;— 113&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;— Материалы международной научно-практической конференции 27 июня 2013 года.&amp;nbsp;— ISBN 978-5-903920-26-6.
* ''Савкевич&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;С.'' Янтарь&amp;nbsp;—&amp;#x20; Л.:  Недра, Ленинградское отделение, 1970. — 191&amp;nbsp;б. — 1700 экз.
* ''Сребродольский Б. И.'' Янтарь / АН СССР; Отв. ред. канд. геол.-мин. наук Н. А. Созинов; Худож. С. Б. Воробьёв&amp;nbsp;—&amp;#x20; М.:  Наука, 1984. — 112, [8]&amp;nbsp;б. — (Человек и окружающая среда). — 140000 экз.
* ''Сребродольский Б. И.'' Мир янтаря / АН УССР; Отв. ред. д-р геол.-мин. наук Г. И. Каляев&amp;nbsp;—&amp;#x20; Киев:  Наукова думка, 1988. — 144&amp;nbsp;б. — 76000 экз. — ISBN 5-12-000348-6.
* ''Тихомирова&amp;nbsp;М.'' Литовское золото&amp;nbsp;—&amp;#x20; Вильнюс:  Vaga, 1973. — 88&amp;nbsp;б. — 50 000 экз.
* ''Трофимов В. С.''&amp;#x20;Янтарные россыпи и их происхождение&amp;nbsp;//&amp;#x20;Геология россыпей&amp;nbsp;: Сборник статей&amp;nbsp;/ Отв. ред. академик В.&amp;nbsp;И.&amp;nbsp;Смирнов.&amp;nbsp;— Академия наук СССР  Отделение наук о Земле.&amp;nbsp;— Москва&amp;nbsp;: «Наука», 1965.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;77—97.&amp;nbsp;— 400&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;— 4000 экз.
* ''Фракей&amp;nbsp;Э.'' Янтарь = Amber / Под ред. [и с предисл.] Е. Я. Киевленко; Перевод. с английского Н. Е. Суторминой&amp;nbsp;—&amp;#x20; М.:  Мир, 1990. — 197&amp;nbsp;б. — ISBN 5-03-001268-0.
* ''Шаповалов Р. Г.''&amp;#x20;Обработка янтаря в средневековом Новгороде&amp;nbsp;//&amp;#x20;Новгород  и новгородская земля. История и археология. Выпуск 12.&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;= Novgorod and Novgorod region. History and Archaeology. Materials of the scientifice conference: Novgorod, 27-29 JAN, 1998, Issue 12. Novgorod State Museum&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;: сборник&amp;nbsp;/ академик В. Л. Янин.&amp;nbsp;— Великий Новгород&amp;nbsp;: Новгородский государственный объединённый музей-заповедник. Центр организации археологических исследований., 1998.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;109—120.&amp;nbsp;— 373&amp;nbsp;с.&amp;nbsp;— Материалы научной конференции. Новгород 27-29 января 1998 г..
* ''Шаповалов Р. Г.''&amp;#x20;Классификация и хронология изделий из янтаря Неревского раскопа&amp;nbsp;//&amp;#x20;Новгород  и новгородская земля. История и археология. Выпуск 14.&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;= Novgorod and Novgorod region. History and Archaeology. Materials of the scientifice conference: Novgorod, 25-27 JAN, 200, Issue 14. Novgorod State Museum&amp;nbsp;: [[[:Ҡалып:Публикация/язык]]]&amp;nbsp;: сборник&amp;nbsp;/ академик В. Л. Янин.&amp;nbsp;— Великий Новгород&amp;nbsp;: Новгородский государственный объединённый музей-заповедник. Центр организации археологических исследований., 2000.&amp;nbsp;— С.&amp;nbsp;149—165.&amp;nbsp;— Материалы научной конференции. Новгород 25-27 января 2000 г..
* [[:ru:s:ЭСБЕ/Янтарь|Янтарь]] // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том)&amp;nbsp;—&amp;#x20; СПб., 1890—1907.{{ВТ-ЭСБЕ+|Янтарь}}(рус.){{ВТ-ЭСБЕ+|Янтарь}}
[[Категория:Геология]]
[[Категория:Алфавит буйынса минералдар]]
[[Категория:Биҙәү таштары]]</text>
      <sha1>myjmlf7y7uvdf9ovtokl5gvbol4ymo6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эра Истрефи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134014</id>
    <revision>
      <id>1303561</id>
      <parentid>1186751</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20505" sha1="25100mssm24zx5wza1mwtubkh2sc25q" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Эра'''  '''Истрефи'''  (алб.&lt;span id=&quot;cxmwBg&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt; &lt;/span&gt;Era Istrefi; 4 июль 1994&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/dance/7271740/ultra-patrick-moxey-era-istrefi-rihanna-sia|title=Ultra Music's Patrick Moxey on New Signee Era Istrefi, Rihanna &amp; Sia Parallels: Exclusive|last=Rishty|first=David|date=March 22, 2016|website=billboard.com|publisher=|access-date=2016-09-20}}&lt;/ref&gt;) — албан йырсыһы, автор-башҡарыусы. 2013 йылда «Mani për money» тип аталған  тәүге рәсми синглы сыҡҡас, 19 йәшендә Европала албан телле аудиторияла беренсе танылыуы  була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vogue.com/13466734/era-istrefi-eastern-european-rihanna/|title=Introducing Era Istrefi, the Eastern European Singer With Pipes Like Rihanna|last=Rosenzweig|first=Mathias|language=en-US|access-date=2016-09-20}}&lt;/ref&gt;.

2016 йылда Истрефи «BonBon» синглы менән халыҡ-ара танылыу ала, уның синглын австралия йырсыһы Sia һәм барбадосс йырсыһы Рианнаның эше менән сағыштыралар&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ixdaily.com/the-buzz/watch-if-you-merged-sia-and-rihanna-youd-get-era-istrefi-bonbon|title=WATCH - IF YOU MERGED SIA AND RIHANNA YOU'D GET ERA ISTREFI - BONBON|publisher=IX Daily|website=ixdaily.com|accessdate=26 Feb 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303101226/http://www.ixdaily.com/the-buzz/watch-if-you-merged-sia-and-rihanna-youd-get-era-istrefi-bonbon |date=3 March 2016 }}&lt;/ref&gt;. Уңышынан һуң бер ай үткәс, америка лейблдары Sony Music һәм Ultra Music менән килешеү төҙөй&lt;ref name=&quot;SonyUltra&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.gazetaexpress.com/roze/era-istrefi-firmos-me-sony-music-170186/|title=Era Istrefi firmos me Sony Music - Lajme rozë|website=GazetaExpress.com|date=|accessdate=2016-08-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160714085659/http://www.gazetaexpress.com/roze/era-istrefi-firmos-me-sony-music-170186/ |date=2016-07-14 }}&lt;/ref&gt;. 2017 йылда European Border Breakers Award  премияһын ала.                        
&lt;sub class=&quot;noprint&quot; style=&quot;font-style:normal; margin-left:-1em&quot; id=&quot;cxmwDw&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;&lt;span title=&quot;По ссылке доступна статья на инглиз телендә&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt;

== Тормошо һәм карьераһы ==

=== 1994-2014: Иртә тормошо һәм карьераһының башы ===
Эра Истрефи 1994 йылдың 4 июлендә [[Косово Республикаһы|Косовол]]а  [[Косово Республикаһы|Приштинала]] тыуа (ул мәлдә Черногория составында)&lt;ref&gt;Косово является предметом территориального спора между [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BE Республикой Косово] и [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%8F Республикой Сербия]. Республика Косово в одностороннем порядке [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 объявила независимость 17 февраля 2008 года], но Сербия [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B1%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F продолжает утверждать] её как [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%B8_%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B8%D1%8F часть своей суверенной территории]. Два правительства начали восстанавливать свои отношения в 2013 году в рамках «[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80_%D1%81%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D1%8F Договора слияния]». Косово получило официальное признание в качестве независимого государства от [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 111] из 193 членов-государств [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%9E%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B9 Организации Объединенных Наций].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-albanian-musician-conquers-world-with-a-song-08-04-2016|title=Kosovo's Istrefi Tastes Sweet Success With 'Bonbon' :: Balkan Insight|website=www.balkaninsight.com|access-date=2016-09-20}}&lt;/ref&gt;. Әсәһе Сюзана Тахирсладж  — 1980 һәм 1990 йылдарҙа популяр албан йырсыһы, атаһы Незир Истрефи — журналист. 2004 йылда ҡыҙҙың атаһы үлгәс, әсәһе музыкаль карьераһын ҡалдыра.  Һеңлеһе {{Тәржемәһеҙ 3|Истрефи, Нора|Нора Истрефи|4=Nora Istrefi}}&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; title=&quot; Инглиз телендә &quot; style=&quot;font-size:85%; cursor:help; color:#888;&quot;&gt;(инг.)&lt;/span&gt;[[Истрефи, Нора|баш.]] шулай уҡ йырсы.

Истрефи дебютын тыуған илендә 2013 йылда «''Mani për mone''y» йыры менән башлай, йырҙың тексы ҡайһы бер инглиз һүҙҙәре менән [[албан теленең гег диалекты]]нда  була&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.prive.al/yjet-shqiptare-mbeshtesin-legalizimin-e-martesave-gej-dhe-lezbike-foto/|title=Yjet shqiptarë mbështesin legalizimin e martesave gej dhe lezbike (Foto) - Privé - Faqja Zyrtare|date=|website=Prive.al|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;. Бер нисә ай үткәс, ул «''A Po Don?''» видеоклиплы релизын сығара, был да шулай уҡ танылыу ала&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;A Po Don&quot; thotë Era Istrefi!|url=http://www.telegrafi.com/magazina/a-po-don-thote-era-video-6-21753.html|website=telegrafi.com|publisher=Telegrafi}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924121250/http://www.telegrafi.com/magazina/a-po-don-thote-era-video-6-21753.html |date=2015-09-24 }}&lt;/ref&gt;. Уның  өсөнсө синглы «''E Dehun''» синглы [[Парагуша Неджмие|Неджмие Парагушаның]]  бер исемле синглы  тәьҫире аҫтында яҙылған— шул уҡ текст һәм  шул уҡ инструменталь яҙыу өлөшө ҡулланыла.  «E Dehun»&quot; синглы сыҡҡандан һуң  Awards Videofest церемонияһында өс награда, шул иҫәптән «Иң яҡшы яңы башҡарыусы» номинацияһын ала. 2014 йылдың декабрендә йырсы «13» поп- балладаһын сығара,  продюсер ҡатнашлығында ул АҠШ-та сыға.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Era Istrefi lanson baladën &quot;13&quot; (Video)|url=http://www.telegrafi.com/magazina/era-istrefi-lanson-baladen-13-video-6-25917.html|publisher=Telegrafi|accessdate=13 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216005403/http://www.telegrafi.com/magazina/era-istrefi-lanson-baladen-13-video-6-25917.html |date=16 December 2014 }}&lt;/ref&gt;. Йырға төшөрөлгән музыкаль видео  [[YouTube]] видео-сайтында 24 сәғәт эсендә 200,000 ҡарау йыя &lt;ref&gt;{{cite web|author=|url=http://www.gazetaexpress.com/roze/13-drejt-rekordeve-te-para-video-66392/|title=&quot;13&quot; drejt rekordeve të para (Video) - Lajme rozë|website=GazetaExpress.com|date=|accessdate=2016-08-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216001258/http://www.gazetaexpress.com/roze/13-drejt-rekordeve-te-para-video-66392/ |date=2014-12-16 }}&lt;/ref&gt;, ә һуңыраҡ V Magazine журналында уның тураһында мәҡәлә барлыҡҡа килә&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Stagg|first1=Natasha|title=Meet Era Istrefi|url=http://www.vmagazine.com/site/content/3494/meet-era-istrefi|publisher=V Magazine|accessdate=15 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401211957/http://www.vmagazine.com/site/content/3494/meet-era-istrefi |date=1 April 2016 }}&lt;/ref&gt;. Шул уҡ ваҡытта ул ЛГБТ хоҡуҡтарын хуплау тураһында белдерә. 2016 йылда [[Албан теленең гег диалекты|албан гражданлығын]] ала&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ocnal.com/2016/11/era-istrefi-requires-albanian.html|title=Era Istrefi requires Albanian citizenship, meets with President Nishani|website=ocnal|accessdate=12 November 2016}}&lt;/ref&gt;.

=== 2015—хәҙергеһе: Халыҡ-ара танылыу ===
Истрефи халыҡ-ара танылыуҙы «''BonBon''» синглы арҡаһында ала, ул 2015 йылдың 31 декабрендә сыға, сингл Косовола төшөрөлгән видеоклип менән бергә бирелә&lt;ref name=&quot;Brezovica&quot;&gt;{{Cite web|title=Archived copy|url=https://www.youtube.com/watch?v=yx68An51Zro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160126113645/https://www.youtube.com/watch?v=yx68An51Zro|archivedate=January 26, 2016|accessdate=March 2, 2016}}&lt;/ref&gt;. Йыр, социаль селтәрҙәрҙә вирус һымаҡ,  ҙур уңышҡа эйә була&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Era Istrefi Is the 22-Year-Old Albanian Singer Who Got Famous in 24 Hours - Noisey|url=https://noisey.vice.com/en_us/article/era-istrefi-is-the-22-year-old-albanian-singer-who-got-famous-in-24-hours|lang=en-us|language=en-us}}&lt;/ref&gt;. Йырсы америка актрисаһы Хлоя Грейс Морецтың маҡтауына лайыҡ була&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ChloĂŤ Grace Moretz on Twitter: &quot;Era istrefi. New star. Watch out. she's amazing.&quot;|url=https://twitter.com/ChloeGMoretz/status/695453103038988288|publisher=[[Twitter]]|date=2016-02-04|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;, ә төрлө баҫмаларҙа уны «Косово Sia һәм Рианнаһы» тип атайҙар&lt;ref name=&quot;teksteshqip&quot;&gt;{{Cite web|title=Era Istrefi, biografia|url=http://www.teksteshqip.com/era-istrefi/biografia|publisher=TeksteShqip.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Era Istrefi ne rubriken Instagram dhe te rejat e fundit 07.06.2015|url=https://www.youtube.com/watch?v=nPBfyZthz9I|publisher=[[YouTube]]|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;. 2016 йылдың февраль айында Истрефи америка лейблдары  Sony Music Entertainment һәм Ultra Music менән килешеүгә ҡул ҡуя. Шулай уҡ  йырсы үҙенең киләһе дебютлы альбомын RCA Records хеҙмәттәшлегендә сығарасаҡ тип хәбәр ителә&lt;ref name=&quot;debut album&quot;&gt;{{Cite web|title=Albanian Popstar Era Istrefi signs to Ultra/B1/Sony Music|url=http://ventsmagazine.com/2016/03/08/albanian-popstar-era-istrefi-signs-ultrab1sony-music%E2%80%8F/|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;. 2016 йылдың июнендә  «''Bonbon''» синглының инглиз телле версияһы релизы үтә&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Era Istrefi Drops English Version Of Global Smash &quot;BonBon&quot;|url=http://www.idolator.com/7638277/era-istrefi-english-version-bonbon|last=Wass|first=Mike|publisher=Idolator}}&lt;/ref&gt;.

2017 йылдың 24 февралендә  продюсер [[:en:Terror Jr|Феликс Сноу]] ҡатнашлығында яҙылған  «''Redrum''» синглын сығара &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Era Istrefi’s “Redrum” Video Is A Sexy, Red-Hued Fantasy|url=http://www.idolator.com/7658083/era-istrefi-sexy-redrum-video|last=Wass|first=Mike|date=February 24, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ERA ISTREFI: MIT “REDRUM” UND SUPERSTAR-PRODUZENT FELIX SNOW|url=http://www.bigfm.de/news/18664/era-istrefi-redrum-superstar-produzent-felix-snow|last=staff|first=bigFM|date=2 March 2017}}&lt;/ref&gt;. Бер нисә ай үткәс, Истрефи 29 сентябрҙә  French Montana ҡатнашлығында яҙылған «''No I Love Yous''» яңы синглын сығара&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Singer Songwriter Era Istrefi Returns with New Song 'No I Love Yous'|url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Singer-Songwriter-Era-Istrefi-Returns-with-New-Song-No-I-Love-Yous-20170929|last=Desk|first=Music News|date=29 September 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Дискографияһы ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot;
|+Хит-парадтағы урындары һәм сертификациялары
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15em;&quot; | Исеме
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Йыл
! colspan=&quot;10&quot; scope=&quot;col&quot; |Хит-парадта юғары урындар
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Сертификациялар
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | AUS&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Era+Istrefi|title=australian-charts.com - Discography Era Istrefi|publisher=Hung Medien|accessdate=15 August 2016}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | AUT&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Era+Istrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|title=Era Istrefi - Bonbon|website=Austriancharts.at|date=|accessdate=2016-08-27|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160926021212/http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Era%2BIstrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|archivedate=2016-09-26|df=}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | BEL&lt;br /&gt;
(Wal)&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/song/171b61/Era-Istrefi-Bonbon|title=Era Istrefi - Bonbon|website=Ultratop.be|date=|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | [[Болгария|BUL]]&lt;br /&gt;
&lt;ref name=&quot;Bulgaria&quot;&gt;{{cite web|url=http://acharts.co/artist/era%20istrefi|title=Bulgarian National Top 40|website=Acharts.co|accessdate=18 May 2016}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | CAN&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/6889566/Era+Istrefi/chart?f=793|title=Era Istrefi - Chart history (Canadian Hot 100)|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=26 December 2016}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | DEN&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Era+Istrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|title=Era Istrefi - Bonbon|website=Danishcharts.com|date=|accessdate=2016-08-27|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018103310/http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Era%2BIstrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|archivedate=2016-10-18|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160630174541/http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Era+Istrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s |date=2016-06-30 }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | FRA&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-singles-telecharges/?ye=2016&amp;we=21|title=France Top Singles Charts (Week 21, 2016)|publisher=[[Syndicat National de l'Édition Phonographique]]|language=French|accessdate=28 May 2016}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | GER&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/titel-details-1514337|title=Offizielle Deutsche Charts - Offizielle Deutsche Charts|website=Offiziellecharts.de|date=2016-07-21|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | NL&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Era+Istrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|title=Era Istrefi - Bonbon|website=Dutchcharts.nl|date=|accessdate=2016-08-27|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910162845/http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Era%2BIstrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|archivedate=2016-09-10|df=}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | SWI&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.swisscharts.com/song/Era-Istrefi/Bonbon-1514337|title=Era Istrefi - Bonbon|website=Swisscharts.com|date=|accessdate=2016-08-27|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160813200314/http://swisscharts.com/song/Era-Istrefi/Bonbon-1514337|archivedate=2016-08-13|df=}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | «Mani për money» &lt;small&gt;''(Money mania)''&lt;/small&gt;
| 2013
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «A po don?» &lt;small&gt;''(Do you want to?''&lt;/small&gt;&lt;small&gt;'')''&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; | 2014
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «E dehun» &lt;small&gt;''(Drunk)''&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;(совместно с участии Mixey)&lt;/small&gt;
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «13»
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «Njo si ti» &lt;small&gt;''(Someone like you)''&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | 2015
| — 
| — 
| — 
| 26 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «Shumë pis» &lt;small&gt;''(Very naughty)''&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;(совместно с Ledri Vula)&lt;/small&gt;
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «BonBon»
| 2016
| 46 
| 19 
| 39 
| 1 
| 95 
| 38 
| 29 
| 10 
| 68 
| 39
|
* BVMI: Алтын
* [[:en:NVPI|NVPI]]: Алтын
|-
! scope=&quot;row&quot; | «Redrum»&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;(совместно с Феликсом Сноу)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «No I Love Yous»&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;(совместно с French Montana)&lt;/small&gt;
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
| colspan=&quot;18&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; | «—» означает, что релиз не попал в чарты или не был выпущен на определённой территории.
|}

== Наградалары һәм номинациялары ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width: 70%; margin-bottom: 130px;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:4%;&quot; | Йыл
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%;&quot; | Наградалар
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot; | Номинация
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%;&quot; | Исеме
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:6%;&quot; | Һөҙөмтә
|-
! rowspan=&quot;5&quot; | 2014
| rowspan=&quot;4&quot; | VideoFest Awards
| Трейдер Best
| rowspan=&quot;3&quot; | «E dehun»
| {{won}}
|-
| Styling Best
| {{won}}
|-
| Female Best
| {{nom}}
|-
| Artist Best New
| «Për Mani money»
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | Show Zhurma Awards
| Artist Best New
| «E dehun»
| {{nom}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 2015
| Collaboration Best
| rowspan=&quot;3&quot; | «Pis Shumë»
| {{nom}}
|-
| Internet Award
| {{won}}
|-
| Тусовка Best
| {{nom}}
|-
! rowspan=&quot;6&quot; | 2016
| rowspan=&quot;5&quot; | [[:en:Top Music Awards|Top Music Awards]]
| Of the Year Collaboration
| rowspan=&quot;2&quot; | «Pis Shumë»
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Тусовка of the Year
| {{nom}}
|-
| «BonBon»
| {{won}}
|-
| Female Artist of the Year
| rowspan=&quot;2&quot; | «Ул үҙе»
| {{won}}
|-
| Artist Avantgarde
| {{nom}}
|-
| Kult Awards
| Тусовка of the Year
| «BonBon»
| {{nom}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 2017
| rowspan=&quot;2&quot; | [[:en:Eurosonic Noorderslag|Eurosonic Noorderslag]]
| [[:en:European Border Breakers Award|Border Breakers European Award]]
| rowspan=&quot;2&quot; | «Ул үҙе»
| {{won}}
|-
| Public Choice Award
| {{nom}}
|}

== Иҫкәрмәләр ==
{{примечания|2}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>25100mssm24zx5wza1mwtubkh2sc25q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303588</id>
      <parentid>1303561</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1186751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20914" sha1="rgkuqdj1qvtr7cbj8b71g9awdy9h28b" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Эра'''  '''Истрефи'''  (алб.&lt;span id=&quot;cxmwBg&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt; &lt;/span&gt;Era Istrefi; 4 июль 1994&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/dance/7271740/ultra-patrick-moxey-era-istrefi-rihanna-sia|title=Ultra Music's Patrick Moxey on New Signee Era Istrefi, Rihanna &amp; Sia Parallels: Exclusive|last=Rishty|first=David|date=March 22, 2016|website=billboard.com|publisher=|access-date=2016-09-20}}&lt;/ref&gt;) — албан йырсыһы, автор-башҡарыусы. 2013 йылда «Mani për money» тип аталған  тәүге рәсми синглы сыҡҡас, 19 йәшендә Европала албан телле аудиторияла беренсе танылыуы  була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vogue.com/13466734/era-istrefi-eastern-european-rihanna/|title=Introducing Era Istrefi, the Eastern European Singer With Pipes Like Rihanna|last=Rosenzweig|first=Mathias|language=en-US|access-date=2016-09-20}}&lt;/ref&gt;.

2016 йылда Истрефи «BonBon» синглы менән халыҡ-ара танылыу ала, уның синглын австралия йырсыһы Sia һәм барбадосс йырсыһы Рианнаның эше менән сағыштыралар&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ixdaily.com/the-buzz/watch-if-you-merged-sia-and-rihanna-youd-get-era-istrefi-bonbon|title=WATCH - IF YOU MERGED SIA AND RIHANNA YOU'D GET ERA ISTREFI - BONBON|publisher=IX Daily|website=ixdaily.com|accessdate=26 Feb 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303101226/http://www.ixdaily.com/the-buzz/watch-if-you-merged-sia-and-rihanna-youd-get-era-istrefi-bonbon |date=3 March 2016 }}&lt;/ref&gt;. Уңышынан һуң бер ай үткәс, америка лейблдары Sony Music һәм Ultra Music менән килешеү төҙөй&lt;ref name=&quot;SonyUltra&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.gazetaexpress.com/roze/era-istrefi-firmos-me-sony-music-170186/|title=Era Istrefi firmos me Sony Music - Lajme rozë|website=GazetaExpress.com|date=|accessdate=2016-08-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160714085659/http://www.gazetaexpress.com/roze/era-istrefi-firmos-me-sony-music-170186/ |date=2016-07-14 }}&lt;/ref&gt;. 2017 йылда European Border Breakers Award  премияһын ала.                        
&lt;sub class=&quot;noprint&quot; style=&quot;font-style:normal; margin-left:-1em&quot; id=&quot;cxmwDw&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;&lt;span title=&quot;По ссылке доступна статья на инглиз телендә&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt;

== Тормошо һәм карьераһы ==

=== 1994-2014: Иртә тормошо һәм карьераһының башы ===
Эра Истрефи 1994 йылдың 4 июлендә [[Косово Республикаһы|Косовол]]а  [[Косово Республикаһы|Приштинала]] тыуа (ул мәлдә Черногория составында)&lt;ref&gt;Косово является предметом территориального спора между [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BE Республикой Косово] и [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%8F Республикой Сербия]. Республика Косово в одностороннем порядке [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 объявила независимость 17 февраля 2008 года], но Сербия [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B1%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F продолжает утверждать] её как [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%B8_%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B8%D1%8F часть своей суверенной территории]. Два правительства начали восстанавливать свои отношения в 2013 году в рамках «[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80_%D1%81%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D1%8F Договора слияния]». Косово получило официальное признание в качестве независимого государства от [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 111] из 193 членов-государств [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%9E%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B9 Организации Объединенных Наций].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-albanian-musician-conquers-world-with-a-song-08-04-2016|title=Kosovo's Istrefi Tastes Sweet Success With 'Bonbon' :: Balkan Insight|website=www.balkaninsight.com|access-date=2016-09-20}}&lt;/ref&gt;. Әсәһе Сюзана Тахирсладж  — 1980 һәм 1990 йылдарҙа популяр албан йырсыһы, атаһы Незир Истрефи — журналист. 2004 йылда ҡыҙҙың атаһы үлгәс, әсәһе музыкаль карьераһын ҡалдыра.  Һеңлеһе {{Тәржемәһеҙ 3|Истрефи, Нора|Нора Истрефи|4=Nora Istrefi}}&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; title=&quot; Инглиз телендә &quot; style=&quot;font-size:85%; cursor:help; color:#888;&quot;&gt;(инг.)&lt;/span&gt;[[Истрефи, Нора|баш.]] шулай уҡ йырсы.

Истрефи дебютын тыуған илендә 2013 йылда «''Mani për mone''y» йыры менән башлай, йырҙың тексы ҡайһы бер инглиз һүҙҙәре менән [[албан теленең гег диалекты]]нда  була&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.prive.al/yjet-shqiptare-mbeshtesin-legalizimin-e-martesave-gej-dhe-lezbike-foto/|title=Yjet shqiptarë mbështesin legalizimin e martesave gej dhe lezbike (Foto) - Privé - Faqja Zyrtare|date=|website=Prive.al|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;. Бер нисә ай үткәс, ул «''A Po Don?''» видеоклиплы релизын сығара, был да шулай уҡ танылыу ала&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;A Po Don&quot; thotë Era Istrefi!|url=http://www.telegrafi.com/magazina/a-po-don-thote-era-video-6-21753.html|website=telegrafi.com|publisher=Telegrafi}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924121250/http://www.telegrafi.com/magazina/a-po-don-thote-era-video-6-21753.html |date=2015-09-24 }}&lt;/ref&gt;. Уның  өсөнсө синглы «''E Dehun''» синглы [[Парагуша Неджмие|Неджмие Парагушаның]]  бер исемле синглы  тәьҫире аҫтында яҙылған— шул уҡ текст һәм  шул уҡ инструменталь яҙыу өлөшө ҡулланыла.  «E Dehun»&quot; синглы сыҡҡандан һуң  Awards Videofest церемонияһында өс награда, шул иҫәптән «Иң яҡшы яңы башҡарыусы» номинацияһын ала. 2014 йылдың декабрендә йырсы «13» поп- балладаһын сығара,  продюсер ҡатнашлығында ул АҠШ-та сыға.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Era Istrefi lanson baladën &quot;13&quot; (Video)|url=http://www.telegrafi.com/magazina/era-istrefi-lanson-baladen-13-video-6-25917.html|publisher=Telegrafi|accessdate=13 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216005403/http://www.telegrafi.com/magazina/era-istrefi-lanson-baladen-13-video-6-25917.html |date=16 December 2014 }}&lt;/ref&gt;. Йырға төшөрөлгән музыкаль видео  [[YouTube]] видео-сайтында 24 сәғәт эсендә 200,000 ҡарау йыя &lt;ref&gt;{{cite web|author=|url=http://www.gazetaexpress.com/roze/13-drejt-rekordeve-te-para-video-66392/|title=&quot;13&quot; drejt rekordeve të para (Video) - Lajme rozë|website=GazetaExpress.com|date=|accessdate=2016-08-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216001258/http://www.gazetaexpress.com/roze/13-drejt-rekordeve-te-para-video-66392/ |date=2014-12-16 }}&lt;/ref&gt;, ә һуңыраҡ V Magazine журналында уның тураһында мәҡәлә барлыҡҡа килә&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Stagg|first1=Natasha|title=Meet Era Istrefi|url=http://www.vmagazine.com/site/content/3494/meet-era-istrefi|publisher=V Magazine|accessdate=15 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401211957/http://www.vmagazine.com/site/content/3494/meet-era-istrefi |date=1 April 2016 }}&lt;/ref&gt;. Шул уҡ ваҡытта ул ЛГБТ хоҡуҡтарын хуплау тураһында белдерә. 2016 йылда [[Албан теленең гег диалекты|албан гражданлығын]] ала&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ocnal.com/2016/11/era-istrefi-requires-albanian.html|title=Era Istrefi requires Albanian citizenship, meets with President Nishani|website=ocnal|accessdate=12 November 2016}}&lt;/ref&gt;.

=== 2015—хәҙергеһе: Халыҡ-ара танылыу ===
Истрефи халыҡ-ара танылыуҙы «''BonBon''» синглы арҡаһында ала, ул 2015 йылдың 31 декабрендә сыға, сингл Косовола төшөрөлгән видеоклип менән бергә бирелә&lt;ref name=&quot;Brezovica&quot;&gt;{{Cite web|title=Archived copy|url=https://www.youtube.com/watch?v=yx68An51Zro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160126113645/https://www.youtube.com/watch?v=yx68An51Zro|archivedate=January 26, 2016|accessdate=March 2, 2016}}&lt;/ref&gt;. Йыр, социаль селтәрҙәрҙә вирус һымаҡ,  ҙур уңышҡа эйә була&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Era Istrefi Is the 22-Year-Old Albanian Singer Who Got Famous in 24 Hours - Noisey|url=https://noisey.vice.com/en_us/article/era-istrefi-is-the-22-year-old-albanian-singer-who-got-famous-in-24-hours|lang=en-us|language=en-us}}&lt;/ref&gt;. Йырсы америка актрисаһы Хлоя Грейс Морецтың маҡтауына лайыҡ була&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ChloĂŤ Grace Moretz on Twitter: &quot;Era istrefi. New star. Watch out. she's amazing.&quot;|url=https://twitter.com/ChloeGMoretz/status/695453103038988288|publisher=[[Twitter]]|date=2016-02-04|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;, ә төрлө баҫмаларҙа уны «Косово Sia һәм Рианнаһы» тип атайҙар&lt;ref name=&quot;teksteshqip&quot;&gt;{{Cite web|title=Era Istrefi, biografia|url=http://www.teksteshqip.com/era-istrefi/biografia|publisher=TeksteShqip.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Era Istrefi ne rubriken Instagram dhe te rejat e fundit 07.06.2015|url=https://www.youtube.com/watch?v=nPBfyZthz9I|publisher=[[YouTube]]|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;. 2016 йылдың февраль айында Истрефи америка лейблдары  Sony Music Entertainment һәм Ultra Music менән килешеүгә ҡул ҡуя. Шулай уҡ  йырсы үҙенең киләһе дебютлы альбомын RCA Records хеҙмәттәшлегендә сығарасаҡ тип хәбәр ителә&lt;ref name=&quot;debut album&quot;&gt;{{Cite web|title=Albanian Popstar Era Istrefi signs to Ultra/B1/Sony Music|url=http://ventsmagazine.com/2016/03/08/albanian-popstar-era-istrefi-signs-ultrab1sony-music%E2%80%8F/|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;. 2016 йылдың июнендә  «''Bonbon''» синглының инглиз телле версияһы релизы үтә&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Era Istrefi Drops English Version Of Global Smash &quot;BonBon&quot;|url=http://www.idolator.com/7638277/era-istrefi-english-version-bonbon|last=Wass|first=Mike|publisher=Idolator}}&lt;/ref&gt;.

2017 йылдың 24 февралендә  продюсер [[:en:Terror Jr|Феликс Сноу]] ҡатнашлығында яҙылған  «''Redrum''» синглын сығара &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Era Istrefi’s “Redrum” Video Is A Sexy, Red-Hued Fantasy|url=http://www.idolator.com/7658083/era-istrefi-sexy-redrum-video|last=Wass|first=Mike|date=February 24, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ERA ISTREFI: MIT “REDRUM” UND SUPERSTAR-PRODUZENT FELIX SNOW|url=http://www.bigfm.de/news/18664/era-istrefi-redrum-superstar-produzent-felix-snow|last=staff|first=bigFM|date=2 March 2017}}&lt;/ref&gt;. Бер нисә ай үткәс, Истрефи 29 сентябрҙә  French Montana ҡатнашлығында яҙылған «''No I Love Yous''» яңы синглын сығара&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Singer Songwriter Era Istrefi Returns with New Song 'No I Love Yous'|url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Singer-Songwriter-Era-Istrefi-Returns-with-New-Song-No-I-Love-Yous-20170929|last=Desk|first=Music News|date=29 September 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Дискографияһы ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 10px;&quot;
|+Хит-парадтағы урындары һәм сертификациялары
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15em;&quot; | Исеме
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Йыл
! colspan=&quot;10&quot; scope=&quot;col&quot; |Хит-парадта юғары урындар
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Сертификациялар
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | AUS&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Era+Istrefi|title=australian-charts.com - Discography Era Istrefi|publisher=Hung Medien|accessdate=15 August 2016}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | AUT&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Era+Istrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|title=Era Istrefi - Bonbon|website=Austriancharts.at|date=|accessdate=2016-08-27|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160926021212/http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Era%2BIstrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|archivedate=2016-09-26|df=}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | BEL&lt;br /&gt;
(Wal)&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/song/171b61/Era-Istrefi-Bonbon|title=Era Istrefi - Bonbon|website=Ultratop.be|date=|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | [[Болгария|BUL]]&lt;br /&gt;
&lt;ref name=&quot;Bulgaria&quot;&gt;{{cite web|url=http://acharts.co/artist/era%20istrefi|title=Bulgarian National Top 40|website=Acharts.co|accessdate=18 May 2016}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | CAN&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/6889566/Era+Istrefi/chart?f=793|title=Era Istrefi - Chart history (Canadian Hot 100)|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=26 December 2016}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | DEN&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Era+Istrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|title=Era Istrefi - Bonbon|website=Danishcharts.com|date=|accessdate=2016-08-27|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018103310/http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Era%2BIstrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|archivedate=2016-10-18|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160630174541/http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Era+Istrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s |date=2016-06-30 }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | FRA&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-singles-telecharges/?ye=2016&amp;we=21|title=France Top Singles Charts (Week 21, 2016)|publisher=[[Syndicat National de l'Édition Phonographique]]|language=French|accessdate=28 May 2016}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | GER&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/titel-details-1514337|title=Offizielle Deutsche Charts - Offizielle Deutsche Charts|website=Offiziellecharts.de|date=2016-07-21|accessdate=2016-08-27}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | NL&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Era+Istrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|title=Era Istrefi - Bonbon|website=Dutchcharts.nl|date=|accessdate=2016-08-27|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910162845/http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Era%2BIstrefi&amp;titel=Bonbon&amp;cat=s|archivedate=2016-09-10|df=}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | SWI&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.swisscharts.com/song/Era-Istrefi/Bonbon-1514337|title=Era Istrefi - Bonbon|website=Swisscharts.com|date=|accessdate=2016-08-27|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160813200314/http://swisscharts.com/song/Era-Istrefi/Bonbon-1514337|archivedate=2016-08-13|df=}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | «Mani për money» &lt;small&gt;''(Money mania)''&lt;/small&gt;
| 2013
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «A po don?» &lt;small&gt;''(Do you want to?''&lt;/small&gt;&lt;small&gt;'')''&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; | 2014
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «E dehun» &lt;small&gt;''(Drunk)''&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;(совместно с участии Mixey)&lt;/small&gt;
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «13»
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «Njo si ti» &lt;small&gt;''(Someone like you)''&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | 2015
| — 
| — 
| — 
| 26 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «Shumë pis» &lt;small&gt;''(Very naughty)''&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;(совместно с Ledri Vula)&lt;/small&gt;
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «BonBon»
| 2016
| 46 
| 19 
| 39 
| 1 
| 95 
| 38 
| 29 
| 10 
| 68 
| 39
|
* BVMI: Алтын
* [[:en:NVPI|NVPI]]: Алтын
|-
! scope=&quot;row&quot; | «Redrum»&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;(совместно с Феликсом Сноу)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
! scope=&quot;row&quot; | «No I Love Yous»&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;(совместно с French Montana)&lt;/small&gt;
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| — 
| —
|-
| colspan=&quot;18&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; | «—» означает, что релиз не попал в чарты или не был выпущен на определённой территории.
|}

== Наградалары һәм номинациялары ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width: 70%; margin-bottom: 130px;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:4%;&quot; | Йыл
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%;&quot; | Наградалар
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot; | Номинация
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%;&quot; | Исеме
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:6%;&quot; | Һөҙөмтә
|-
! rowspan=&quot;5&quot; | 2014
| rowspan=&quot;4&quot; | VideoFest Awards
| Трейдер Best
| rowspan=&quot;3&quot; | «E dehun»
| {{won}}
|-
| Styling Best
| {{won}}
|-
| Female Best
| {{nom}}
|-
| Artist Best New
| «Për Mani money»
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | Show Zhurma Awards
| Artist Best New
| «E dehun»
| {{nom}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 2015
| Collaboration Best
| rowspan=&quot;3&quot; | «Pis Shumë»
| {{nom}}
|-
| Internet Award
| {{won}}
|-
| Тусовка Best
| {{nom}}
|-
! rowspan=&quot;6&quot; | 2016
| rowspan=&quot;5&quot; | [[:en:Top Music Awards|Top Music Awards]]
| Of the Year Collaboration
| rowspan=&quot;2&quot; | «Pis Shumë»
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Тусовка of the Year
| {{nom}}
|-
| «BonBon»
| {{won}}
|-
| Female Artist of the Year
| rowspan=&quot;2&quot; | «Ул үҙе»
| {{won}}
|-
| Artist Avantgarde
| {{nom}}
|-
| Kult Awards
| Тусовка of the Year
| «BonBon»
| {{nom}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 2017
| rowspan=&quot;2&quot; | [[:en:Eurosonic Noorderslag|Eurosonic Noorderslag]]
| [[:en:European Border Breakers Award|Border Breakers European Award]]
| rowspan=&quot;2&quot; | «Ул үҙе»
| {{won}}
|-
| Public Choice Award
| {{nom}}
|}

== Иҫкәрмәләр ==
{{примечания|2}}

[[Категория:Алфавит буйынса музыканттар]]
[[Категория:XXI быуат йырсылары]]
[[Категория:Албания йырсылары]]
[[Категория:Алфавит буйынса йырсылар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:4 июлдә тыуғандар]]
[[Категория:1994 йылда тыуғандар]]</text>
      <sha1>rgkuqdj1qvtr7cbj8b71g9awdy9h28b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дәүләт банкы (Түбәнге Новгород)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134203</id>
    <revision>
      <id>1303626</id>
      <parentid>991038</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T09:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9205" sha1="au47a8h9qx1q032azo3k5bu6xxp61xk" xml:space="preserve">{{Ук}}

'''Дәүләт банкыһының Түбәнге Новгород бүлексәһе''' — яңы рус стилендәге күренекле архитектура ҡомартҡыһы. [[1911]]-[[1913 йыл]]дарҙа В. А. Покровский проекты буйынса Романовтар батшалығының 300 йыллығы хөрмәтенә төҙөлгән.

Адресы: Оло Покровка һәм Грузин урамдары мөйөшөндәге 26-сы йорт.

Яңы рус ансамбле стилендә һалынған:

* Төп бина. Ҡыҙыл һыҙаттан эскәрәк индерелеп һалынған.
* Хеҙмәткәрҙәр өсөн торлаҡ йорт.
* Сүкеп эшләнгән кәртә менән ҡапҡа.
* Сәғәтле саң.
* Һаҡлағыс.

== Тарих ==

=== Конкурс ===
В. А. Покровский [[1911 йыл]]да заказсы Банк Советы иғлан иткән конкурстың еңеүсеһе. Уға беренсе премия һәм бинаны төҙөү хоҡуғы бирелә.

Дәғүәселәре:
А. В. Щусев, А. И. фон Гоген. М. Вешняков.

=== Тарихи прототибы ===
[[Файл:NNovgorod_StateBank_NN09.jpg|мини|Грузин урамына сығыусы фасад.]]

* Ростовтың митрополит һарайы;
* Антип Константинов эшләгән [[Мәскәү]] Кремленең Терем һарайы рәшәткәһе;
* Новгород-[[Псков]] төҙөлөшө — торлаҡ йорт, сәғәтле саң манараһы.

=== Төҙөлөш барышы ===

* Эште башлау: 1911 йыл, 5 май
* 1911 йыл, 1 июнь — нигеҙ ташын тантаналы һалыу 
* 1913 йыл, 14 май — изгеләндереү

=== Эште башҡарыусы — подрядсылар ===
[[Файл:Nizhny-Novgorod-State-Bank-0533.jpg|мини|Өс герб — күтәрмә өҫтөндәге боланлы Түбәнге Новгород гербы, фасадындағы Рәсәй империяһы гербы һәм шпилендәге СССР гербы ]]
[[Файл:State_Bank_Building_(Nizhny_Novgorod)_by_Ivan_Bilibin_(1913,_priv.coll).jpg|мини|Иван Билибин. Түбәһендәге һүрәттәрҙең эскизы]]
[[File:State Bank Building Nizhny Novgorod.jpg|thumb|Дәүләт банкы. Июль 2014]]
В. А. Покровский берлектә эшләргә йәлеп иткән:

* Архитекторҙар: Голенищев Р. П., Е. М. Мичурин , Ц. Д. Босис , Нилус Б. М., шулай уҡ П. Ф. Федоровский&lt;ref&gt;[http://elib.tomsk.ru/purl/1-4881/ ''Залесов В. ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131018033819/http://elib.tomsk.ru/purl/1-4881/ |date=2013-10-18 }}&lt;/ref&gt;
* Рәссам И. Я. Билибин, эскиз биҙәктәрен башҡара.
* Яков Филоть (С.-Петербург) — таш менән йөҙләү. 60 000 һум.
* «П. П. Пашков вариҫтары» оҫтаханаһы ағалы-энеле Г. П. һәм Н. П. Пашков (Мәскәү) милектәштәр етәкселеге аҫтында — фрескалар менән биҙәү.
* Н. Д. Чесноков — металл изделиелары.
* О. О. Гельдвейн — П. К. Ваулин кафель оҫтаханаһы.
* «Мерилиз һәм Мюр» — иҙән керамик плиткәләре.
* Сормово завод — аҫылмалы түшәм металл конструкциялары.

Смета буйынса эштәр хаҡы: төп корпус — 398 832 һум, сәғәтле саң — 1 744 һум.

Проект өсөн бүләк сметала ҡаралған 565 376 һумдың 5 % һәм 2 500 һум смета төҙөгән ваҡыттан алып эште күҙәтеү өсөн.

Хәҙерге торошо яҡшы, бер аҙ юғалтыуҙар — [[Рәсәй империяһы]] гербы шпилдә [[СССР]] гербына алмаштырылған.

Бина тәүге тәғәйенләнеше буйынса файҙалана— унда РФ үҙәк банкыһының Түбәнге Новгород өлкәһе бүлексәһе тора.

== Ҡыҙыҡлы факттар ==
[[Файл:NNov-State-Bank-main-doors-0726.jpg|мини|Бинаның ишеге.]]

== Архив сығанаҡтары ==
[[Файл:RR5111-0152R.gif|справа|мини|200x200пкс|Дәүләт банкыһының бинаһы. Түбәнге Новгород. [[Рәсәй]] банкыһы тәңкәһе — «Рәсәйҙең архитектура һәйкәлдәре», серияһынан. 3 һумлыҡ көмөш тәңкә, 2006 йыл]]

* ГАНО, ф. 403, оп. 674, дд. 610—772.
* РГИА , ф. 587, оп. 33, д. 36, лл. 2 об., 3. Министр Финансов Коковцев В. Н. графу Фредериксу В. Б. о здании Государственного Банка в Нижнем Новгороде.
* ГРМ ОР, ф. 100, д. 619, л. 1.

== Сығанаҡтар ==

* Дневники императора Николая II. — Москва: «Орбита», ЦГАОР, 1991. — С. 400.
* Памятники истории и культуры города Горького / Составитель Орлов С. А. — Горький: Волго-Вятское книжное издательство, 1977. — С. 139, илл. Раздел «Памятники архитектуры», авт. Агафонов С. Л.
* Памятники истории и культуры Горьковской области / Агафонов С. Л. — Горький: Волго-Вятское книжное издательство, 1987. — С. 129.
* Знакомьтесь, город Горький. Путеводитель / Составитель Сидорова И. В. — Горький: Волго-Вятское книжное издательство, 1989. — С. 95.
* Нестеров М. В. Воспоминания. — М., 1985. — С. 305.
* Агафонов С. Л. Горький, Балахна, Макарьев. — М.: «Искусство», 1987. — С. 216—224. — (Серия «Художественные памятники СССР»).
* История Русского искусства. Том Х. Книга вторая. Глава 3. «Архитектура и художественная промышленность» / Борисова Е. А. — М.: «Наука», 1969. — С. 369, 370.
* Филатов Н. Ф. Нижний Новгород. Архитектура XVI- нач. XX веков // Энциклопедия Нижегородского края. — Нижний Новгород: Редакционно-издательский центр «Нижегородские новости», 1994. — С. 205—207.
* Краткий иллюстрированный путеводитель по Большому Нижнему. — Нижний Новгород: Издание Нижторга, 1929. — С. 41, 43.
* Церкви Нижнего Новгорода, уничтоженные и уцелевшие / Званцева Т. П., Смирнова Л. М. — Нижний Новгород: Нижегородское книжное издательство, 1991. — Стр. 50.
* Национальный стиль в архитектуре России / Лисовский В. Г. — М.: «Совпадение», 2000. — С. 207, 288—304.
* Советский Энциклопедический Словарь. — М.: «Советская Энциклопедия», 1987. — С. 1025.
* История русской архитектуры. — СПб.: Стройиздат, 1994. — С. 552, 556.
* Архитектура Советской России / Журавлев А. М., Иконников А. В., Рочегов А. Г.. — М.: Стройиздат, 1987. — С. 39, 42, 43, илл.
* По &quot;Московской кругосветке / Медведев А. М., Хатов П. И., Шабуров Ю. Н. — М.: Московский рабочий, 1979. — С. 97.
* О реалистических основах советской архитектуры / Цапенко М. П. — М.: Государственное издательство литературы по строительству и архитектуре, 1952. — С. 64, 99.
* Волшебный замок Российской империи: альбом. — Н.Новгород: Литера, 2013. — 256 с., илл.

== Һылтанмалар ==
&lt;references /&gt;
[[Категория:Түбәнге Новгородтың архитектура ҡомартҡылары]]
[[Категория:1913 йылда барлыҡҡа килгәндәр]]</text>
      <sha1>au47a8h9qx1q032azo3k5bu6xxp61xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Графтар теорияһы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137345</id>
    <revision>
      <id>1303620</id>
      <parentid>1258259</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T05:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19675" sha1="qb6s2ypcdarffo88godxl0cyottwj40" xml:space="preserve">{{Ук}}
[[Файл:6n-graf.svg|250px|thumb|right|Алты түбәһе һәм ете ҡабырғаһы булған граф]]
'''Графтар теорияһы''' — [[дискретлы математика]]ның [[граф (математика)|графтар]] үҙенсәлектәрен өйрәнеүсе бүлеге. Дөйөм мәғәнәлә граф ''ҡабырғалар'' менән тоташтырылған ''түбәләр'' (төйөндәр) күмәклегенән ғибәрәт.
Иң теүәл билдәләмә буйынса, граф тип &lt;math&gt;G = (V, E)&lt;/math&gt; парҙары күмәклеге атала, бында &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; теләһә ниндәй иҫәпләү күмәклегенең аҫкүмәклеге, ә &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; — &lt;math&gt;V \times V&lt;/math&gt;-тың аҫкүмәклеге.

Графтар теорияһы, мәҫәлән ''геоинформацион системаларҙа'' (ГИС) ҡулланыла. Булған йәки яңынан проектланыусы өйҙәр, ҡорлмалар, кварталдар һәм башҡалар түбәләр, ә уларҙы тоташтырыусы юлдар, инженер селтәрҙәре, электр тапшырыу линиялары һәм башҡалар — ҡабырғалар итеп ҡарала. Бындай графта башҡарылған төрлө иҫәпләүҙәрҙе ҡулланыу, мәҫәлән, иң ҡыҫҡа урап үтеү юлын йәки иң яҡын аҙыҡ-түлек магазинын табырға, оптималь маршрут планлаштырырға булышлыҡ итә.

Графтар теорияһының күп һанда сиселмәгән проблемалары һәм әлегә иҫбатланмаған гипотезалары бар.

== Графтар теорияһы барлыҡҡа килеү тарихы ==
[[Леонард Эйлер]]ҙы графтар теорияһына нигеҙ һалыусы тип һанайҙар. 1736 йылда үҙенең хаттарының береһендә ул Кёнигсбергтың ете күпере проблемаһын әйтеп бирә һәм сиселешен тәҡдим итә, аҙаҡ был мәсьәлә графтар теорияһының классик мәсьәләләренең береһе булып китә. «Граф» терминын беренсе булып 1878 йылда билдәле инглиз математигы Джеймс Джозеф Сильвестр (1814—1897) үҙенең ''«Nature»'' мәҡәләһендә ҡуллана.

== Графтар теорияһы терминологияһы ==
Графтар теорияһы терминдары һүҙлеге (терминологияһы) әлеге көндә ҡәтғи билдәләнмәгән. Атап әйткәндә, ''Гудман, Хидетниеми, 1981'' монографияһында әйтелгән: «Программалау донъяһында ике „[[граф (математика)|граф]]“ йәки „селтәр“ терминдарының ҡайһыһын һайлау тураһында берҙәм фекер юҡ. Беҙ „селтәр“ терминын һайланыҡ, сөнки ул, күренеүенсә, ғәмәли өлкәләрҙә йышыраҡ осрай». «Түбә/нөктә» терминдары менән дә шундай уҡ хәл&quot;.

'''Граф төрҙәре:'''

* Йүнәлешһеҙ граф (неограф)
* Йүнәлешле граф (орграф)

== Графтарҙы яҫылыҡта һүрәтләү ==
Графтарҙы яҫылыҡта һүрәтләгәндә йышыраҡ шундай тамғалауҙар системаһы ҡулланыла: графтың түбәһе нөктә менән йәки, түбәнең мәғәнәһе асыҡланғанда, тура дүртмөйөштәр, овалдар һәм башҡалар менән һүрәтләнә, уларҙың эсендә түбәнең (алгоритмдарҙың блок-схемалары графтарының) мәғәнәһе асыла. Әгәр түбәләр араһында ҡабырға булһа, ул саҡта ярашлы нөктәләр (фигуралар) һыҙыҡ йәки дуға менән тоташтырылалар. Йүнәлешле граф осрағында дуғалар уҡтар менән алмаштырылалар, йәки ҡабырғаның йүнәлешле булыуын асыҡ күрһәтәләр. Ҡайһы берҙә ҡабырға янына уның мәғәнәһен асыусы аңлатма яҙыу урынлаштыралар, мәҫәлән, ''сикле автоматтарҙың'' күсеү графтарында. Планар һәм планар булмаған графтар була. ''Планар граф'' — һүрәттә (яҫылыҡта) ҡабырғаларын киҫештермәй һүрәтләргә мөмкин булған граф ул (иң ябайҙары — өсмөйөш йәки бәйле түбәләр пары), шулай булмаһа граф планар түгел. Әгәр графтың циклдары булмаһа (һис юғы, ҡабырғаларын һәм түбәләрен баштағы түбәгә әйләнеп ҡайтырлыҡ '''бер тапҡыр''' урап үтеү юлы булған), был осраҡта уны «ағас» тип атау ҡабул ителгән. Графтар теорияһында ағастарҙың мөһим төрҙәре — бинар ағастар, унда һәр түбәнең бер инеүсе ҡабырғаһы һәм теүәл ике сығыусы ҡабырғаһы бар, йәки һуңғыһы булып тора — сығыусы ҡабырғалары юҡ һәм бер тамыр түбәһе бар, уға инеүсе ҡабырға юҡ.

Графтың һүрәтләнешен графтың (абстрактлы структура) үҙе менән бутарға ярамай, сөнки бер графҡа берҙән артыҡ график күҙаллауҙы ярашлы ҡуйырға мөмкин. Һүрәтләү тик түбәләрҙең ҡайһы парҙары ҡабырғалар менән тоташтырылған, ә ҡайһылары юҡ икәнен күрһәтеү бурысын үтәй. Йыш ҡына практикала, ике һүрәтләү бер үк графтың моделдәре буламы тигән һорауға яуап биреүе ҡыйын була (икенсе төрлө әйткәндә, һүрәтләүҙәргә ярашлы графтар изоморфлы буламы). Мәсьәләгә бәйле рәүештә, бер һүрәтләүҙәр икенселәренә ҡарағанда асығыраҡ картина бирә.

== Графтар теорияһының ҡайһы бер мәсьәләләре ==
* [[Кёнигсбергтың ете күпер проблемаһы]] — графтар теорияһында тәүге һөҙөмтәләрҙең береһе, [[Эйлер, Леонард|Эйлер]] тарафынан [[1736]] йылда баҫып сығарылған.
* [[Дүрт буяу проблемаһы]] — [[1852 йыл]]да аныҡ итеп әйтеп бирелгән, ләкин классик булмаған иҫбатлау [[1976 йыл]]да ғына табылған (сферала (яҫылыҡта) карта өсөн 4 буяу етә).
* [[Коммивояжёр мәсьәләһе]] — иң билдәле [[NP-полная задача|NP-тулы]] мәсьәләләрҙең береһе.
* [[Өйөр тураһында мәсьәлә]] — тағы ла бер NP-тулы мәсьәлә.
* Минималь [[Минималь ҡаплаусы ағас|туплаусы (ҡаплаусы) ағасты]] табыу.
* [[Графтар изоморфизмы]] — бер графтың түбәләрен яңынан нумерлау юлы менән икенсе граф табып буламы.
* [[Планар граф]] — графты яҫылыҡта ҡабырғаларын киҫештермәй төҙөп буламы (йәки минималь һандағы ҡатлам, баҫма платала йәки микросхемала элементтарҙы үҙ-ара тоташтырыу йүнәлешен билдәләүҙә ҡулланыла).
Графтар теорияһына шулай уҡ күп кенә [[Асыҡ математик проблемалар#Графтар теорияһы|бөгөнгө көнгә хәл ителмәгән математик проблемалар]] инә.

== Графтар теорияһының ҡулланылышы ==
* [[Химия]]ла (структураларҙы, ҡатмарлы реакциялар эҙмә-эҙлелеген һүрәтләү өсөн&lt;ref&gt;Г. С. Яблонский, В. И. Быков, А. Н. Горбань, [http://thermotree.narod.ru/contybg1983.htm Кинетические модели каталитических реакций], Новосибирск: Наука (Сиб. отделение), 1983.- 255 c.&lt;/ref&gt;, шулай уҡ [[фазалар ҡағиҙәһе]] графтар теорияһы мәсьәләһе булараҡ интерпретацияланыуы мөмкин); [[компьютер химияһы]] — химияның графтар теорияһына нигеҙләнгән сағыштырмаса яңы өлкәһе. Графтар теорияһы [[хемоинформатика]]ның математик нигеҙен тәшкил итә. Графтар теорияһы [[углеводород]]тарҙың һәм башҡа органик берләшмәләрҙең [[изомер]]ҙарының теоретик мөмкин булған һанын теүәл асыҡларға мөмкинлек бирә.
* [[Информатика]]ла һәм [[программалау]]ҙа ([[алгоритмдың граф-схемаһы]], [[Абстрактный_автомат|автоматтар]])&lt;ref&gt;''Евстигнеев В. А.'' Применение теории графов в программировании. — М., [[Наука (издательство)|Наука]], 1985. — Тираж 20000 экз. — 352 c.&lt;/ref&gt;
* Элемтә һәм транспорт системаларында. Атап әйткәндә, [[Интернет]]та мәғлүмәттәрҙе маршрутлау өсөн.
* [[Экономика]]ла&lt;ref&gt;
{{статья
|автор         = Ерёменко А. О.
|заглавие      = Использование теории графов при решении задач в экономике
|ссылка        = http://earchive.tpu.ru/handle/11683/26262
|издание       = Прогрессивные технологии и экономика в машиностроении : сборник трудов VII Всероссийской научно-практической конференции для студентов и учащейся молодежи, г. Юрга, 7-9 апреля 2016 г. : в 2 т. — Томск : Изд-во ТПУ
|год           = 2016
|том           = 2
|страницы      = 279-281
}}&lt;/ref&gt;
* [[Логистика]]ла
* [[Схемотехника]]ла (Баҫма платала йәки [[микросхема]]ла элементтарҙы үҙ-ара тоташтырыу топологияһы [[Граф (математика)|графтан]] йәки [[гиперграф]]тан ғибәрәт)&lt;ref&gt;Курейчик В. М., Глушань В. М., Щербаков Л. И. Комбинаторные аппаратные модели и алгоритмы в САПР. М.: Радио и связь, 1990. 216 с.&lt;/ref&gt;.

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* [[Словарь терминов теории графов]]
* [[Связность графов]]

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* ''Дистель Р.'' Теория графов Пер. с англ. — Новосибирск: Издательство института математики, 2002. — 336 с. ISBN 5-86134-101-X.
* {{книга
|автор = Diestel R.
|часть = 
|заглавие = Graph Theory, Electronic Edition
|оригинал = 
|ссылка = http://diestel-graph-theory.com/GrTh.html  
|издание = 
|место =  NY
|издательство = Springer-Verlag
|год = 2005
|страницы = 422
|isbn = 
}}
* ''Басакер Р., Саати Т.'' [http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/BasakerSaati1974ru.djvu Конечные графы и сети. М.: Наука, 1974. 368c.]
* {{книга	 
|автор = Белов В. В., Воробьев Е. М., Шаталов В. Е.
|часть = 	 
|заглавие = Теория графов
|оригинал = 	 
|ссылка = 
|издание = 	 
|место = М.	 
|издательство = Высш. школа	 
|год = 1976	 
|страницы = 392 
|isbn =	 
}}
* ''Берж К.'' [http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Berzh1962ru.djvu  Теория графов и её приложения. М.: ИЛ, 1962. 320c.]
* ''Емеличев В. А., Мельников О. И., Сарванов В. И., Тышкевич Р. И.'' Лекции по теории графов. М.: Наука, 1990. 384с. (Изд.2, испр. М.: УРСС, 2009. 392 с.)
* {{книга	 
|автор = [[Зыков, Александр Александрович|Зыков А. А.]]
|часть = 	 
|заглавие = Основы теории графов	 
|оригинал = 	 
|ссылка = http://www.dleex.com/read/?5561
|издание = 	 
|место = М.	 
|издательство = [[Вузовская книга(издательство)|«Вузовская книга»]]	 
|год = 2004	 
|страницы = 664	 
|isbn = 5-9502-0057-8	 
}}(М.: Наука, 1987. 383c.)
* Химические приложения топологии и теории графов. Под ред. Р. Кинга. Пер. с англ. М.: Мир, 1987.
* ''Кирсанов М. Н.'' Графы в Maple. М.: Физматлит, 2007. 168 c. http://vuz.exponenta.ru/PDF/book/GrMaple.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219120110/http://vuz.exponenta.ru/PDF/book/GrMaple.pdf |date=2009-02-19 }} http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Kirsanov2007ru.pdf
* ''Кристофидес Н.''[http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Kristofides1978ru.djvu  Теория графов. Алгоритмический подход. М.: Мир, 1978. 429c.]
* {{книга
|автор = Кормен Т. Х. и др.
|часть = Часть VI. Алгоритмы для работы с графами
|заглавие = Алгоритмы: построение и анализ
|оригинал = Introduction to Algorithms
|ссылка = 
|издание = 2-е изд
|место =  М.
|издательство =  [[Вильямс (издательство)|Вильямс]]
|год = 2006
|страницы = 1296
|isbn = 0-07-013151-1
}}
* {{книга
|автор = Оре О.
|часть = 
|заглавие = Теория графов
|оригинал = 
|ссылка = http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Ore1965ru.djvu
|издание = 2-е изд
|место =  М.
|издательство = [[Наука]]
|год = 1980
|страницы = 336
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Салий В. Н. Богомолов А. М.
|заглавие = Алгебраические основы теории дискретных систем
|ссылка = http://www.krelib.com/?cat=106&amp;file=3816
|место =  М.
|издательство = Физико-математическая литература
|год = 1997
|isbn = 5-02-015033-9
}}
* Свами М., Тхуласираман К. [http://dlc.crimea.edu/catalogue/informatika/ocr-030801052953.djvu Графы, сети и алгоритмы. М: Мир, 1984. 455с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320225126/http://dlc.crimea.edu/catalogue/informatika/ocr-030801052953.djvu |date=2007-03-20 }}
* Татт У. [http://ru.dleex.com/read/5623 Теория графов. Пер. с англ. М.: Мир, 1988. 424 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803120656/http://ru.dleex.com/read/5623 |date=2020-08-03 }}
* ''Уилсон Р.'' [http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Uilson1977ru.djvu Введение в теорию графов. Пер с англ. М.: Мир, 1977. 208с.]
* {{книга
|автор = Харари Ф.
|часть = 
|заглавие = Теория графов
|оригинал = 
|ссылка = http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Harari1973ru.djvu
|издание = 
|место =  М.
|издательство = [[Мир (издательство)|Мир]]
|год = 1973
|страницы =
|isbn = 
}} (Изд. 3, М.: КомКнига, 2006. — 296 с.)
* {{книга
|автор = Харари Ф., Палмер Э.
|часть = 
|заглавие = Перечисление графов
|оригинал = 
|ссылка = http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/HarariPalmer1977ru.djvu
|издание = 
|место = 
|издательство = [[Мир (издательство)|Мир]]
|год = 1977
|страницы =
|isbn = 
}}
* {{статья|заглавие=Сим и Крэм под «электронным микроскопом»|автор=Сергей Мельников|издание=[[Наука и жизнь]]|выпуск=3|страницы=144-145|год=1996|ссылка=http://www.iqfun.ru/articles/sim.shtml}} В статье идёт речь об игре на графе Сим, придуманной Густавом Симмонсом.

== Һылтанмалар ==
* [http://pco.iis.nsk.su/WikiGrapp/ WikiGrapp — толковый словарь по теории графов]
* [http://e-maxx.ru/algo/ Алгоритмы и краткие описания программ на C++]
* [http://rain.ifmo.ru/cat/view.php/theory/list Дискретная математика, алгоритмы, апплеты, визуализация графов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111172402/http://rain.ifmo.ru/cat/view.php/theory/list |date=2014-01-11 }}
* [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/1148.html Графы в химии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808023556/http://www.xumuk.ru/encyklopedia/1148.html |date=2011-08-08 }}
* [https://sourceforge.net/projects/igv-intelligent/ Intelligent Graph Visualizer (автоматическое размещение на плоскости, поиск кратчайшего пути, поиск центра и др.)]
* [http://graphtheorysoftware.com/ Graph Theory Software] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313205057/http://graphtheorysoftware.com/ |date=2013-03-13 }}
* [https://bitbucket.org/tzolotuhin/visual-graph/overview Visual Graph]: программа, предоставляющая пользователю, широкий набор средств и методов для визуализации и поиска информации в графах

{{Разделы математики}}

[[Категория:Графтар теорияһы|*]]</text>
      <sha1>qb6s2ypcdarffo88godxl0cyottwj40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гульченко Моисей Николаевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144327</id>
    <revision>
      <id>1303624</id>
      <parentid>1103157</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4377" sha1="6b362ff2gi4xddd8stda8iqm4zwiody" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Гульченко Моисей Николаевич''' ([[4 март]] [[1941 йыл]]) — биҙәү-ҡулланма сәнғәте рәссамы. 1972—1995 йылдарҙа Башҡорт ижади-берекмә комбинаты рәссамы. 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2008).

== Биографияһы ==
Моисей Николаевич Гульченко 1941 йылдың [[4 март]]ында Украин ССР-ы [[ Кировоград өлкәһе]]нең Яңы-Украинка ауылында тыуған.

1965 йылда А. И. Герцен исемендәге [[Ленинград]] дәүләт педагогия институтының художество-график факультетын тамамлай (1965).

1968 йылдан алып [[Өфө]]лә йәшәй. 1972—1995 йылдарҙа Башҡорт ижади-берекмә комбинатының рәссамы булып эшләй&lt;ref&gt;{{БЭ2013|84628}}&lt;/ref&gt;. 

Биҙәү-ҡулланма һәм монументаль сәнғәт өлкәһендә эшләй: 1970—1980 йылдарҙа — ағас һырлау буйынса, 1980 йылдарҙан — художестволы керамика (панно, вазалар, һауыт-һабалар, бәләкәй формалы скульптуралар, бәләкәй һын яһау сәнғәте). Эш материалы — утҡа сыҙамлы балсыҡ (шамот), өҫкө япма өсөн фарфор ҡуллана.

Рәссамдың эштәре [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]]нда, «Эстер» галереяһында (Екатеринбург), «Сәнғәт» галереяһында (Өфө), «Academia» сәнғәт галереяһында (Өфө) һаҡлана.

== Эштәре ==
Монументаль-декоратив паннолары: «Готика» (1993), «Ночь» (2004; шамот, фарфор, ялтыр һыр).

«Космос», «Храмы» (икеһе лә — 1993), «Скифское золото» (1995), «Охлебинино» (1996), «Лучник», «Невеста» (2000; шамот (утҡа сыҙамлы балсыҡ), ангоб (шыйыҡ балсыҡ)).

«Турист» ҡунаҡханаһында декоратив колонналар (1978), «Нефтсе» Мәҙәниәт йортонда панно (1985; ағас, һырлау), «Башсбербанк» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә иҙәнгә ҡуйыла торған вазалар (1993), Башҡорт драма театры фасадында картуш (1999; керамика) һ.б. 

== Күргәҙмәләре ==
Рәссам 1972 йылдан төрлө күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.

== Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре ==
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2008).

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* Профессиональное декоративно-прикладное искусство Башкортостана: кат. 2‑й респ. выст./ авт.‑сост. С.В.Игнатенко. Уфа, 2002.

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ|84628}}{{V|2|03|2021}}   
* http://www.shrb.ru/decorative/gulchenko.htm
* http://hallart.ru/ourartists/new-moses
* http://likirussia.ru/content/view/997/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319132916/http://likirussia.ru/content/view/997/ |date=2014-03-19 }}

[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:4 мартта тыуғандар]]
[[Категория:1941 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Башҡортостан рәссамдары]]
[[Категория:СССР рәссамдары]]
[[Категория:Алфавит буйынса рәссамдар]]
[[Категория:Башҡортостан шәхестәре]]
[[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамдары]]</text>
      <sha1>6b362ff2gi4xddd8stda8iqm4zwiody</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бисмарк манараһы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145232</id>
    <revision>
      <id>1303605</id>
      <parentid>1303271</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T19:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4245" sha1="mxontx8j8mj9vqbawvbmy4wtzvbpv4p" xml:space="preserve">[[Файл:Bismarckturm_Muelheim.jpg|мини|267x267пкс|[[Бисмарк манараһы (Мюльхайм-ан-дер-Рур)|Бисмарк манараһы. Рурҙағы Мюльхаймдың Каленберг]] убаһында.]]
'''Бисмарк манараһы''' — [[Башня|манара]]-һәйкәл,  Германияның «тимер канцлеры» [[Отто фон Бисмарк]] хөрмәтенә төҙөлгән. [[1869 йыл|1869]] - [[1934 йыл|1934 йылдар]] осоронда яҡынса 250 манара төҙөлә. Дүрт ҡитғала: [[Европа]], [[Африка]], [[Америка]] , [[Австралия|Австралияла]] - Бисмарк манараһы төрлө архитектура стилдәрендә төҙөлә. 175 манара беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған.

== Рәсәйҙә Бисмарк манаралары ==
Бисмарк манараларының емереклектәренең икеһе [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙең]] [[Калининград өлкәһе|Калининград өлкәһендә]]  һаҡланып ҡалған — Красная горка/Маевка  ҡасабалары менән йәнәш Черняховскийҙа һәм Горино ҡасабаһында (Төньяҡ Бисмарк манараһы) Неман менән йәнәшә.
[[Файл:Hardtanlage,_Bismarckturm.jpg|мини|200x200пкс|[[Бисмарк манараһы (Вупперталь)|Вупперталь ҡалаһындағы Бисмарк манараһы]]]]
[[Файл:NRW,_Bochum_-_Bismarckturm_01.jpg|мини|267x267пкс|[[Бисмарк манараһы (Бохум)|Бохум ҡалаһындағы Бисмарк манараһы]] ]]
Черняховскийҙәге  манараның яҡынса күрһәткесе&lt;ref&gt;&lt;div&gt;[http://www.bismarcktuerme.de/ebene4/russl/insterb.html Бисмарк красная горка. башнялар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120043217/https://www.bismarcktuerme.de/ebene4/russl/insterb.html |date=2019-01-20 }} {{ref-de}}&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;:

* Бейеклеге 15 м
* Асылыу ваҡыты: [[7 сентябрь]], [[1913 йыл]]
* Материалы: суйырташ

Горино манараһының күрһәткестәре&lt;ref&gt;&lt;div&gt;[http://www.bismarcktuerme.de/ebene4/russl/obereiss.html Бисмарк Горино. башнялар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120043228/https://www.bismarcktuerme.de/ebene4/russl/obereiss.html |date=2019-01-20 }} {{ref-de}}&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;:

* Бейеклеге: 23 м
* Асылыуы: [[17 август]], [[1912 йыл]]
* Материалы: кирбес, юнылған гранит ташы менән көпләнгән

== Иҫкәрмәләр ==
&lt;references /&gt;

== Һылтанмалар ==

* [http://www.bismarcktuerme.de Сайт о башнях Бисмарка с подробной информацией по многим башням]{{ref-de}}
* [http://www.eastprussia.ru/bismarcktowers/ Башни Бисмарка - прошлое и настоящее]
* [http://www.neman-online.info/ragnit/bismarck/towers.php Башни Бисмарка. Северная башня Бисмарка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210621032128/https://www.neman-online.info/ragnit/bismarck/towers.php |date=2021-06-21 }}
* [https://web.archive.org/web/20071020140933/http://milovsky-gallery.albertina.ru/index_r.phtml?chnum=19 Башни Бисмарка в Калининградской области на сайте «Калининградская область: следы прошлого»]
* [http://dw.de/p/1BLqx Башни Бисмарка - народные памятники &quot;железному канцлеру&quot;. Репортаж Deutsche Welle]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[Категория:Германия империяһы]]
[[Категория:Германия XIX быуатта (1806—1918)]]
[[Категория:Страницы с непроверенными переводами]]</text>
      <sha1>mxontx8j8mj9vqbawvbmy4wtzvbpv4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Валмиера</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145838</id>
    <revision>
      <id>1303612</id>
      <parentid>1303410</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T00:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8344" sha1="sdfqokfidvsjutn7c4f5ab8bl0fg6gq" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Валмиера''' (лат.&lt;span lang=&quot;lv&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[Медиа:Lv-Valmiera.ogg|Valmiera]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;, русса тарихи атамаһы &lt;span lang=&quot;ru&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Вольмар&lt;/span&gt;, нем. &lt;span lang=&quot;de&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Wolmar&lt;/span&gt;) — [[Латвия]]ла республика ҡарамағындағы ҡала.

Халҡы һаны — 23,4 мең кеше ([[2015 йыл|2015]]).

== Географияһы ==
Ҡала  Гауя йылғаһы ярында, [[Рига]]нан 100 км һәм [[Эстония]] сигенән  50 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

== Тарихы ==
Ҡаланың атамаһы Вольдемар (Владимир) исеменән барлыҡҡа килгән. Ҡала башта кемдең исемен йөрөткәнлеге тураһында бер нисә версия бар. Беренсе версия псков кенәзе Владимир менән бәйле, уны Рига епископы Альберт Идумеяла судья итеп тәғәйенләй. Икенсе версия  [[Дания]]ның короле Вальдемар тураһында һөйләй, ул күктән ебәрелгән байраҡ ярҙамында алышта еңеү яулай.

Быуаттар дауамында ҡаланың исеме документтарҙа төрлөсә яҙыла: ''Владимир'', ''Володимер'', ''Владимирец'', ''Володимерец'', ''Владимирец Ливонский'', ''Wolmaria'', ''Wolmahr'', ''Waldemer'', ''Wolmar'' һәм ''Вольмар''. Мәҫәлән, Иван Грозный литва коменданты Александр Полубинскийға яҙған хатында ҡаланы «Владимир» тип атай (1577 йылда рус ғәскәренә ҡәлғәне тапшыра).

1491 йылдың [[30 март]]ында ҡалала  Вольмар килешеүе төҙөлә.

[[1819 йыл]]дан алып [[1949 йыл]]ға тиклем — Вольмар өйәҙенең  административ үҙәге.

== Халҡы ==
[[2015 йыл]]дың 1 ғинуарына ҡарата үҙәк статистика идаралығы мәғлүмәттәре буйынса  ҡала халҡының һаны 23 432 кеше тәшкил итә&lt;ref name=&quot;постнас&quot;&gt;[http://data.csb.gov.lv/pxweb/lv/Sociala/Sociala__ikgad__iedz__iedzskaits/IS0042.px/table/tableViewLayout1/?rxid=09cbdccf-2334-4466-bdf7-0051bad1decd Численность постоянного населения по полу: города республиканского значения, края, города и волости в начале и в середине года]{{Недоступная ссылка|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [http://www.csb.gov.lv/statistikas-temas/iedzivotaji-datubaze-30028.html Iedzīvotāji — Datubāze (Население. База данных)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117024435/http://www.csb.gov.lv/statistikas-temas/iedzivotaji-datubaze-30028.html |date=2015-11-17 }} Centrālā statistikas pārvalde (Центральное статистическое бюро Латвии){{ref-lv}}&lt;/ref&gt;.

=== Милли составы ===
1989 һәм  [[2011 йыл]]ғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса мәғлүмәттәргә ярашлы һәм 2015 йылдың башындағы баһа буйынса  милли составы&lt;ref&gt;&lt;div&gt;[http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic1989.htm Ethnic composition: 1989 census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823105722/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic1989.htm |date=2017-08-23 }}&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate=2015-11-23|title=Постоянное население по статистическим регионам, городам республиканского подчинения и краям по национальности на 1 марта 2011 года|url=http://data.csb.gov.lv/pxweb/lv/tautassk_11/tautassk_11__tsk2011/TSG11-060.px/table/tableViewLayout1/?rxid=992a0682-2c7d-4148-b242-7b48ff9fe0c2|publisher=Центральное статистическое управление|lang=lv}} [http://data.csb.gov.lv/pxweb/en/tautassk_11/tautassk_11__tsk2011/TSG11-060.px/?rxid=992a0682-2c7d-4148-b242-7b48ff9fe0c2 Англоязычная версия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151124145043/http://data.csb.gov.lv/pxweb/en/tautassk_11/tautassk_11__tsk2011/TSG11-060.px/?rxid=992a0682-2c7d-4148-b242-7b48ff9fe0c2 |date=2015-11-24 }}{{проверено|23|11|2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2015.htm Ethnic composition: 2015 estimation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208062344/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2015.htm |date=2015-12-08 }}&lt;/ref&gt;: 
{| class=&quot;standard sortable&quot;												
!милләте
!кеше &lt;br /&gt;(1989)
!%
!кеше &lt;br /&gt;(2011)
!%
!кеше &lt;br /&gt;(2015)
!%
|-												
|барыһы
| align=&quot;right&quot; |29190
| align=&quot;right&quot; |100,00 %
| align=&quot;right&quot; |25130
| align=&quot;right&quot; |100,00 %
| align=&quot;right&quot; |23432
| align=&quot;right&quot; |100,00 %
|-												
|латыштар
| align=&quot;right&quot; |21771
| align=&quot;right&quot; |74,58 %
| align=&quot;right&quot; |21026
| align=&quot;right&quot; |83,67 %
| align=&quot;right&quot; |19541
| align=&quot;right&quot; |83,39 %
|-												
|урыҫтар
| align=&quot;right&quot; |5435
| align=&quot;right&quot; |18,62 %
| align=&quot;right&quot; |2908
| align=&quot;right&quot; |11,57 %
| align=&quot;right&quot; |2685
| align=&quot;right&quot; |11,46 %
|-												
|[[белорустар]]
| align=&quot;right&quot; |748
| align=&quot;right&quot; |2,56 %
| align=&quot;right&quot; |415
| align=&quot;right&quot; |1,65 %
| align=&quot;right&quot; |414
| align=&quot;right&quot; |1,77 %
|-												
|поляктар
| align=&quot;right&quot; |264
| align=&quot;right&quot; |0,90 %
| align=&quot;right&quot; |224
| align=&quot;right&quot; |0,89 %
| align=&quot;right&quot; |219
| align=&quot;right&quot; |0,93 %
|-												
|[[украиндар]]
| align=&quot;right&quot; |434
| align=&quot;right&quot; |1,49 %
| align=&quot;right&quot; |193
| align=&quot;right&quot; |0,77 %
| align=&quot;right&quot; |185
| align=&quot;right&quot; |0,79 %
|-												
|литвалар
| align=&quot;right&quot; |123
| align=&quot;right&quot; |0,42 %
| align=&quot;right&quot; |108
| align=&quot;right&quot; |0,43 %
| align=&quot;right&quot; |107
| align=&quot;right&quot; |0,46 %
|-												
|сиғандар
| align=&quot;right&quot; |105
| align=&quot;right&quot; |0,36 %
| align=&quot;right&quot; |107
| align=&quot;right&quot; |0,43 %
| align=&quot;right&quot; |75
| align=&quot;right&quot; |0,32 %
|-												
|башҡалар
| align=&quot;right&quot; |310
| align=&quot;right&quot; |1,06 %
| align=&quot;right&quot; |149
| align=&quot;right&quot; |0,59 %
| align=&quot;right&quot; |206
| align=&quot;right&quot; |0,88 %
|}

== Транспорты ==

=== Тимер юл транспорты ===
Рига — Лугажи тимер юлы линияһында Валмиера станцияһы

=== Автомобиль юлдары ===
Төп юлы A3 Инчукалнс — Валмиера — Валка (Эстония сиге) ҡала эсенән  үҙәген урап үтә.  Ҡаланан  төбәк юлдар  P16 Валмиера — Матиши — Мазсалаца, P17 Валмиера — Руиена — эстон сиге  (Угурини), P18 Валмиера — Смилтене һәм P20 Валмиера — Цесис — Драбеши китә

== Спорты ==
Баскетбол буйынса Латвия чемпионатында   Валмиераны шул уҡ исемдәге команда күрһәтә

== Иҫкәрмәләр ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Әҙәбиәт ==

* {{ВТ-ЭСБЕ|Вольмар}}

== Һылтанмалар ==

* [http://www.valmiera.lv/ Valmiera.lv — Официальный сайт города]
* [http://www.mesta.lv/index.php?p=11&amp;id=8107 Места.lv]
* [http://vietvardi.lgia.gov.lv/vv/to_www_obj.objekts?p_id=42170 Информация о Валмиере в топонимической базе данных]{{ref-lv}}

[[Категория:Ганза]]
[[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]]
[[Категория:Латвия ҡалалары]]
[[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]]</text>
      <sha1>sdfqokfidvsjutn7c4f5ab8bl0fg6gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беренсе донъя һуғышы геройҙары һәйкәле (Мәскәү)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147782</id>
    <revision>
      <id>1303604</id>
      <parentid>1182287</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T18:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10227" sha1="p3fu1bwyff8oaiqmmz3djtov1glgqle" xml:space="preserve">{{Ук}}

'''Беренсе донъя һуғышы геройҙары һәйкәле''' — [[Мәскәү|Мәскәүҙәге]] Покпонный тауында, [[2014 йыл|2014 йылдың 1 авгусында]] [[Беренсе донъя һуғышы|Беренсе донъя һуғышының]] 100 йыллығы хөрмәтенә асылған һәйкәл&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.m24.ru/videos/56155?attempt=1|title=На Поклонной горе 1 августа откроют памятник героям Первой мировой|date=2014-07-14|publisher=[[Москва 24]]|accessdate=2014-07-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/culture/news/2014/02/19/n_5959089.shtml|title=Памятник героям Первой мировой войны откроется на Поклонной горе в Москве|accessdate=2014-03-25}}&lt;/ref&gt;. Монументтың авторы — скульпторҙар А . Ковальчук, П. Любимов, В. Йосопов, архитекторҙары М. Корси, С Шленкина&lt;ref name=&quot;kremlin&quot;&gt;{{Cite web|url=http://kremlin.ru/news/46385|title=Открытие памятника героям Первой мировой войны|date=2014-08-01|publisher=[[Kremlin.ru]]|accessdate=2014-08-02}}&lt;/ref&gt;.

== Тарих ==
[[Файл:Monument_to_the_heroes_of_the_World_War_I._Vladimir_Putin.jpg|мини|Һәйкәл асыуҙа Путин телмәр менән сығыш яһай]]
[[Беренсе донъя һуғышы]] геройҙарына һәйкәл ҡуйыу тураһындағы ҡарар [[2013 йыл]]дың апрелендә ҡабул ителә&lt;ref&gt;{{Cite web}}&lt;/ref&gt;.

Һәйкәл ҡуйыу һәм конкурс ойоштороуҙың инициаторы — [[Рәсәй]] хәрби-тарихи йәмғиәте&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kremlin.ru/accreditation/46379|title=1 августа Владимир Путин примет участие в церемонии открытия памятника Героям Первой мировой войны.|date=2014-07-31|publisher=[[Kremlin.ru]]|accessdate=2014-03-25}}&lt;/ref&gt;. Был Монументты Поклонный тауында Триумфаль арка һәм [[Бөйөк Ватан һуғышы|Бөйөк ватан һуғышы]] музейы араһына ҡуйырға ҡарар ителә&lt;ref name=&quot;lenta1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://lenta.ru/news/2013/09/18/monument/|title=Выбран проект памятника героям Первой мировой войны|date=2013-09-18|publisher=lenta.ru|accessdate=2014-03-25}}&lt;/ref&gt;.

Конкурс 15 апрелдә башлана һәм бер нисә этапта үтә. Тәүге этапта 32 кеше ҡатнаша. 12 июлдә конкурстың икенсе этабы башлана, унда 15 эш ҡатнаша. 16 августҡа тиклем конкурс сайтында интернет-тауыш биреү үткәрелә, унда 200 меңгә яҡын кеше ҡатнаша. Проекттың финалсылар күргәҙмәһе Бөйөк Ватан һуғышы Үҙәк музейында үтә. Конкурс жюриһы еңеүселәрҙе 18 сентябрҙә иғлан итә. Уның еңеүсеһе скульптор Андрей Ковальчук була. Интернет һөҙөмтәләре буйынса ул иң яҡшы биш был проект араһына инә, яҡынса 6 % тауыш йыя&lt;ref name=&quot;lenta1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ria.ru/culture/20130918/963997983.html#13957699801214&amp;message=resize&amp;relto=login&amp;action=removeClass&amp;value=registration|title=Объявлен победитель конкурса на памятник героям Первой мировой войны|date=2013-09-18|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2014-03-25}}&lt;/ref&gt;.

Рәсәй хәрби-тарихи йәмғиәте һәйкәл ҡороу өсөн иғәнә йыйыу үткәрә. Уға 97 миллион һум аҡса йыя&lt;ref name=&quot;gazeta-1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/politics/2014/08/01_a_6154833.shtml|title=Путин и «украденная победа» в Первой мировой|date=2014-08-01|publisher=[[Газета.Ru]]|accessdate=2014-08-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804231720/http://www.gazeta.ru/politics/2014/08/01_a_6154833.shtml |date=2014-08-04 }}&lt;/ref&gt;. Мәскәү властары тағы 74 миллион һум аҡса бүлә&lt;ref name=&quot;m24-1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.m24.ru/videos/53037?attempt=1|title=На Поклонной горе возведут памятник героям Первой мировой войны|date=2014-06-08|publisher=[[Москва 24]]|accessdate=2014-07-21}}&lt;/ref&gt;.

== Асыу ==
[[2014 йыл|2014 йылдың 1 авгусында]] һәйкәл асыу тантанаһы үтә. Ул [[Беренсе донъя һуғышы]]на [[Рәсәй]]ҙең инеүенә 100 йыл тулыу көнөнә тап килтерелә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ria.ru/culture/20140801/1018367235.html|title=Путин примет участие в открытии памятника героям Первой мировой войны|date=2014-08-01|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2014-08-02}}&lt;/ref&gt;. Тантанала [[Рәсәй Президенты]] [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] ҡатнаша. Тантана ҡунаҡтары араһында оборона министры Сергей Шойгу, Мәскәү мэры Сергей Собянин, патриарх Кирилл була. Һәйкәл асыуҙа Президент телмәр менән сығыш яһай&lt;ref name=&quot;gazeta-1&quot;/&gt;.

«''Ровно век назад Россия была вынуждена вступить в Первую мировую войну. И сегодня мы открываем мемориал её героям — российским солдатам и офицерам. Открываем на Поклонной горе, которая хранит благодарную память о ратной славе русского воинства. Обо всех, кто на разных этапах истории государства российского защищал его независимость, достоинство и свободу''», — тине Владимир Путин&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vz.ru/news/2014/8/1/698356.html|title=Путин принял участие в открытии памятника Героям Первой мировой войны на Поклонной горе|date=2014-08-01|publisher=газета «[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]»|accessdate=2014-08-02}}&lt;/ref&gt;.

== Тасуирлама ==
Скульптор Андрей Ковальчук һүҙҙәре буйынса, һәйкәл «''ике элементан тора: үҙ бурысын намыҫ менән үтәп, һуғышты үткән георгий кавалеры булған рус һалдатынан һәм Рәсәй флагын кәүҙәләндергән күп фигуралы композициянан''»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://доверенныелица.рф/moskva/person/andrej-kovalchuk-nikolaevich/andrej-kovalchuk-pamyatnik-geroyam-pervoj-mirovoj-|title=Андрей Ковальчук: Памятник героям Первой мировой войны на Поклонной горе будет открыт в августе|publisher=доверенныелица.рф|accessdate=2014-03-25}}{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Һалдаттың бронза һыны, бейек колоннала ҡуйылып, классик стилдә башҡарылған&lt;ref name=&quot;gazeta-1&quot;/&gt;. Уның яурыны аша төрөлгән шинель һәм трехлинейка аҫылған, ә күкрәген Георгий тәреһе биҙәй&lt;ref name=&quot;m24-1&quot;/&gt;. Постаментында — алтын ялатылған Георгий тәреһе&lt;ref name=&quot;mk-1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mk.ru/politics/2014/08/01/otkryvaya-monument-geroyam-pervoy-mirovoy-putin-govoril-ob-opasnosti-tretey.html|title=Открывая монумент героям Первой мировой, Путин говорил об опасности Третьей|date=2014-08-02|publisher=[[Московский комсомолец]]|accessdate=2014-08-02}}&lt;/ref&gt;.

Һалдаттан артта күп һынлы композиция: [[Рәсәй]] флагы фонында офицер һалдаттарҙы һөжүмгә күтәрә. Яралылар йәнәшендә шәфҡәт туташы. Һалдаттар төркөмөндә — [[Беренсе донъя һуғышы]]нда иң беренсе булып Георгий тәреһе менән бүләкләнгән казак Козьма Крючков. Шәфҡәт туташы аҫтында бөйөк княгиня Елизавета Федоровнаны танырға мөмкин&lt;ref name=&quot;Вести&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=1860182|title=Память ожила: на Поклонной горе открылся памятник воинам Первой мировой|author=Полина Ермолаева|date=2014-08-01|publisher=[[Вести.ру]]|accessdate=2014-08-02}}&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Һылтанмалар ==
* [http://1914.histrf.ru/ Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208064439/http://1914.histrf.ru/ |date=2014-02-08 }}
[[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]]
[[Категория:Страницы с непроверенными переводами]]
[[Категория:Һәйкәлдәр]]</text>
      <sha1>p3fu1bwyff8oaiqmmz3djtov1glgqle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Константинос Кавафис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151820</id>
    <revision>
      <id>1303563</id>
      <parentid>1302496</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10866" sha1="eiol8d048wvzsz1ps5nseq0moes7ds0" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Константинос Кава́фис''' ({{lang-el|Κωνσταντίνος Π. Καβάφης}}; {{ВД-Преамбула}}) — грек шағиры&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Roderick Beaton
 | заглавие      = An Introduction to Modern Greek literature
 | издание       = 2nd ed.
 | издательство  = Oxford University Press
 | год           = 1999
 | pages         = 92
}}&lt;/ref&gt;. Йәшәү дәүерендә 154 шиғыр баҫтырып сығарған. Яңы грек телендә, шулай уҡ инглиз телендә яҙған{{sfn|Марков|2008}}.
[[Файл:Constantine Cavafy with cane and hat in hand Photograph dated 1896 Alexandria Egypt.jpg|мини|Кавафис 1896 йылда.]]

== Биографияһы ==
[[Истанбул]]дан сыҡҡан грек ғаиләһендә тыуған; грек православие сиркәүендә суҡындырылған. Атаһы Петрос Иоаннес (Πέτρος Ἰωάννης) — сауҙәгәр{{sfn|Марков|2008}}, Англияла йәшәгән һәм британ подданыйлығын алған. Әсәһе Чариклиа (Χαρίκλεια), тыуғандағы исеме — Георгакис Фотиадис (Γεωργάκη Φωτιάδη). Атаһы үлгәндән һуң 1870 йылдан ғаиләһе [[Лондон]]да йәшәй, артабан Кавафис 1882 йылдан бер ни тиклем ваҡыт Истанбулда, ә 1875 йылдан һәм үҙенең үлеменә ҡәҙәр [[Искәндәриә]]лә йәшәй{{sfn|Марков|2008}}. Кавафистың Искәндәриәләге фатиры музей итеп үҙгәртелгән. Музейҙа шағирҙың бер нисә ҡулъяҙма әҫәрҙәре, бер нисә картиналары һәм портреттары һаҡлана. Кавафис журналистика менән шөғөлләнгән, министрлыҡта чиновник булып хеҙмәт иткән{{sfn|Марков|2008}}. 1891 йылдан шиғырҙарҙы тик Искәндәриәләге дуҫтары өсөн генә баҫтырған. Кавафис үҙе яҙған биография мәғлүмәттәренә ярашлы, ул сығышы менән Истанбулдан, әммә Искәндәриәләге Сериф урамындағы йортта тыуған. [[Англия]]ла, [[Франция]]ла, [[Ғосман империяһы]]нда (Истанбулда) йәшәгән. [[Мысыр]]ҙың йәмәғәт эштәре министрлығы ҡарамағындағы учреждениела эшләгән. Инглиз, француз һәм әҙерәк итальян телдәрен белгән&lt;ref&gt;{{cite book
 | last =Woods
 | first =Gregory
 | authorlink =
 | coauthors =
 | title =A History of Gay Literature, the Male Tradition
 | publisher =Yale University Press
 | date = 1999
 | location =
 | pages =
 | url =https://archive.org/details/alf.1772.809.892.066.42.woo
 | doi =
 | id =
 | isbn =978-0-300-08088-9 }}&lt;/ref&gt;.

1933 йылдың 29 апрелендә яман шеш ауырыуынан вафат булған. Үлгәндән һуң Кавафистың абруйлығы артҡан. Уның шиғриәте [[Греция]]ла һәм [[Кипр Республикаһы|Кипрҙа]], шулай уҡ бөтә донъя буйлап университеттарҙа уҡытыла.
[[Файл:Constantine Cavafy, ca 1900.jpg|мини|Кавафис 1900 йылда.]]

== Ижады ==
1903 йылда билдәле грек яҙыусыһы Григориос Ксенопулос уның тураһында [[Афина]]ның «Шағир» журналында мәҡәлә яҙғандан һуң, Кавафис Грецияның әҙәбиәт эшмәкәрҙәре араһында бер ни тиклем билдәлелек алған. 1904 һәм 1910 йылдарҙа ике шиғырҙар йыйынтығын нәшер иткән, әммә шул ваҡыттағы һүҙ ҡанунынан ситтә ҡалған һәм тик вафатынан һуң ғына яңы грек теленең иң бөйөк шағиры итеп танылған. Һуңғы лирикаһының ҙур өлөшө айырым биттәрҙә бәләкәй тираждар менән сыҡҡан{{sfn|Марков|2008}}&lt;ref&gt;{{статья
 |автор    = Людмила Штерн
 |заглавие = Главы из книги «Воспоминания о Бродском»
 |ссылка   = http://magazines.russ.ru/nlo/2000/45/shtern.html
 |издание  = НЛО
 |год      = 2000
 |номер    = 45
}}&lt;/ref&gt;.

== Әҫәрҙәре ==
* {{lang-el2|Ποιήματα}} (1935)
* {{lang-el2|Άπαντα Τα Ποιήματα}} (2003)
;урыҫ теленә тәржемәләр
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Лирика
 | ответственный = Сост., вступ. ст., и примеч. С. Б. Ильинской
 | место         = М.
 | издательство  = Художественная литература
 | год           = 1984
}}
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Стихотворения
 | ответственный = Пер. с новогреч. М. Сиркель; послесл. А. Кутулас
 | место         = Таллин
 | издательство  = Ээсти раамат
 | год           = 1989
}}
* {{книга
 | заглавие      = Русская Кавафиана
 | ответственный = В 3-х ч.; сост. С. Б. Ильинская
 | место         = М.
 | издательство  = ОГИ
 | год           = 2000
}}
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Проза
 | место         = М.
 | издательство  =  Журнал «Итака»; журнал «Комментарии»
 | год           = 2003
}}
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Полное собрание стихотворений
 | ответственный = Пер. с греч.
 | место         = М.
 | издательство  = ОГИ
 | год           = 2011
 | страниц       = 504
}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|3}}

== Әҙәбиәт ==
* {{книга
 | автор         = Liddell R.
 | заглавие      = Cavafy: A Critical Biography
 | место         = London
 | издательство  = Gerald Duckworth &amp; Co.
 | год           = 1974
}}
* {{книга
 | автор         = Keeley E.
 | заглавие      = Cavafy’s Alexandria: Study of a Myth in Progress
 | место         = Cambridge
 | издательство  = Harvard UP
 | год           = 1976
}}
* {{книга
 | заглавие      = The Mind and Art of C.P. Cavafy
 | ответственный = Denise Harvey, ed
 | место         = Athens
 | издательство  = Denise Harvey and Co.
 | год           = 1983
}}
* {{книга
 | автор         = Jusdanis G.
 | заглавие      = The Poetics of Cavafy
 | место         = Princeton
 | издательство  = Princeton UP
 | год           = 1987
}}
* {{книга
 | заглавие      = Rekonstruktionen lebendiger Vergangenheit : Projektionen ins dritte Jahrtausend
 | ответственный = Hrsg. von H.-D. Blume und C. Lienau
 | место         = Münster
 | издательство  = Lienau
 | год           = 2004
}}
* {{книга
 | автор         = Ильинская, С. Б.
 | заглавие      = Константинос Кавафис: На пути к реализму в поэзии XX в.
 | место         = М.
 | издательство  = Художественная литература
 | год           = 1984
}}
* {{статья
 |заглавие = Портрет в зеркалах: Кавафис
 |издание  = Иностранная литература
 |год      = 1995
 |номер    = 12
}}
* {{книга
 | автор         = [[Иосиф Бродский|Бродский, И.]]
 | часть         = Песнь маятника
 | заглавие      = Письмо Горацию
 | место         = М.
 | издательство  = Наш дом; L’Age d’Homme
 | год           = 1998
 | страницы      = XVII—XXXIV
}}
* {{книга
 | заглавие      = Русская Кавафиана
 | ответственный = В 3-х ч.; сост. С. Б. Ильинская
 | место         = М.
 | издательство  = ОГИ
 | год           = 2000
}}
* {{книга
 | автор         = Юрсенар, М.
 | часть         = Критический очерк о Константине Кавафисе
 | заглавие      = Избранные сочинения
 | место         = СПб.
 | издательство  = Изд-во Ивана Лимбаха
 | год           = 2004
 | том           = III
 | страницы      = 143—185
}}
* {{книга
 | автор         = Ковалева И. И.
 | заглавие      = В мастерской Кавафиса и другие очерки поэтики греческого модернизма
 | место         = М.
 | издательство  = Изд-во Моск. ун-та
 | год           = 2006
 | страниц       = 200
 | тираж         = 300
}}
* {{БРЭ |статья= Кавафис|ссылка= |id=2031294 |автор= Марков А. В.|том= 12|страницы= 352|год= |ref= Марков }}

== Һылтанмалар ==
* [http://library.ferghana.ru/kavafis/main.htm  Русская Кавафиана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629215202/http://library.ferghana.ru/kavafis/main.htm |date=2015-06-29 }}
* [http://magazines.russ.ru/authors/k/kavafis Кавафис в «Журнальном зале»]
* [http://www.cavafy.com/index.asp The Cavafy Archive website]{{ref-en}}
* [http://cavafis.compupress.gr/index.htm A Tribute to Constantine P. Cavafy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040606002709/http://cavafis.compupress.gr/index.htm |date=2004-06-06 }} (стихи на английском и греческом, биография, подборка ссылок){{ref-en}}
* [http://www.greece.org/alexandria/cavafy/cavafy2.htm The Cavafy Museum, Alexandria]{{ref-en}}
* {{imdb name|1939748|Constantin Cavafy}}

{{Библиоинформация}}
{{wp-roskomnadzor}}</text>
      <sha1>eiol8d048wvzsz1ps5nseq0moes7ds0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303564</id>
      <parentid>1303563</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10837" sha1="gfa6mti7glcx82k9gqdwjgu9sydy5sm" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Константинос Кава́фис''' ({{lang-el|Κωνσταντίνος Π. Καβάφης}}) — грек шағиры&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Roderick Beaton
 | заглавие      = An Introduction to Modern Greek literature
 | издание       = 2nd ed.
 | издательство  = Oxford University Press
 | год           = 1999
 | pages         = 92
}}&lt;/ref&gt;. Йәшәү дәүерендә 154 шиғыр баҫтырып сығарған. Яңы грек телендә, шулай уҡ инглиз телендә яҙған{{sfn|Марков|2008}}.
[[Файл:Constantine Cavafy with cane and hat in hand Photograph dated 1896 Alexandria Egypt.jpg|мини|Кавафис 1896 йылда.]]

== Биографияһы ==
[[Истанбул]]дан сыҡҡан грек ғаиләһендә тыуған; грек православие сиркәүендә суҡындырылған. Атаһы Петрос Иоаннес (Πέτρος Ἰωάννης) — сауҙәгәр{{sfn|Марков|2008}}, Англияла йәшәгән һәм британ подданыйлығын алған. Әсәһе Чариклиа (Χαρίκλεια), тыуғандағы исеме — Георгакис Фотиадис (Γεωργάκη Φωτιάδη). Атаһы үлгәндән һуң 1870 йылдан ғаиләһе [[Лондон]]да йәшәй, артабан Кавафис 1882 йылдан бер ни тиклем ваҡыт Истанбулда, ә 1875 йылдан һәм үҙенең үлеменә ҡәҙәр [[Искәндәриә]]лә йәшәй{{sfn|Марков|2008}}. Кавафистың Искәндәриәләге фатиры музей итеп үҙгәртелгән. Музейҙа шағирҙың бер нисә ҡулъяҙма әҫәрҙәре, бер нисә картиналары һәм портреттары һаҡлана. Кавафис журналистика менән шөғөлләнгән, министрлыҡта чиновник булып хеҙмәт иткән{{sfn|Марков|2008}}. 1891 йылдан шиғырҙарҙы тик Искәндәриәләге дуҫтары өсөн генә баҫтырған. Кавафис үҙе яҙған биография мәғлүмәттәренә ярашлы, ул сығышы менән Истанбулдан, әммә Искәндәриәләге Сериф урамындағы йортта тыуған. [[Англия]]ла, [[Франция]]ла, [[Ғосман империяһы]]нда (Истанбулда) йәшәгән. [[Мысыр]]ҙың йәмәғәт эштәре министрлығы ҡарамағындағы учреждениела эшләгән. Инглиз, француз һәм әҙерәк итальян телдәрен белгән&lt;ref&gt;{{cite book
 | last =Woods
 | first =Gregory
 | authorlink =
 | coauthors =
 | title =A History of Gay Literature, the Male Tradition
 | publisher =Yale University Press
 | date = 1999
 | location =
 | pages =
 | url =https://archive.org/details/alf.1772.809.892.066.42.woo
 | doi =
 | id =
 | isbn =978-0-300-08088-9 }}&lt;/ref&gt;.

1933 йылдың 29 апрелендә яман шеш ауырыуынан вафат булған. Үлгәндән һуң Кавафистың абруйлығы артҡан. Уның шиғриәте [[Греция]]ла һәм [[Кипр Республикаһы|Кипрҙа]], шулай уҡ бөтә донъя буйлап университеттарҙа уҡытыла.
[[Файл:Constantine Cavafy, ca 1900.jpg|мини|Кавафис 1900 йылда.]]

== Ижады ==
1903 йылда билдәле грек яҙыусыһы Григориос Ксенопулос уның тураһында [[Афина]]ның «Шағир» журналында мәҡәлә яҙғандан һуң, Кавафис Грецияның әҙәбиәт эшмәкәрҙәре араһында бер ни тиклем билдәлелек алған. 1904 һәм 1910 йылдарҙа ике шиғырҙар йыйынтығын нәшер иткән, әммә шул ваҡыттағы һүҙ ҡанунынан ситтә ҡалған һәм тик вафатынан һуң ғына яңы грек теленең иң бөйөк шағиры итеп танылған. Һуңғы лирикаһының ҙур өлөшө айырым биттәрҙә бәләкәй тираждар менән сыҡҡан{{sfn|Марков|2008}}&lt;ref&gt;{{статья
 |автор    = Людмила Штерн
 |заглавие = Главы из книги «Воспоминания о Бродском»
 |ссылка   = http://magazines.russ.ru/nlo/2000/45/shtern.html
 |издание  = НЛО
 |год      = 2000
 |номер    = 45
}}&lt;/ref&gt;.

== Әҫәрҙәре ==
* {{lang-el2|Ποιήματα}} (1935)
* {{lang-el2|Άπαντα Τα Ποιήματα}} (2003)
;урыҫ теленә тәржемәләр
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Лирика
 | ответственный = Сост., вступ. ст., и примеч. С. Б. Ильинской
 | место         = М.
 | издательство  = Художественная литература
 | год           = 1984
}}
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Стихотворения
 | ответственный = Пер. с новогреч. М. Сиркель; послесл. А. Кутулас
 | место         = Таллин
 | издательство  = Ээсти раамат
 | год           = 1989
}}
* {{книга
 | заглавие      = Русская Кавафиана
 | ответственный = В 3-х ч.; сост. С. Б. Ильинская
 | место         = М.
 | издательство  = ОГИ
 | год           = 2000
}}
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Проза
 | место         = М.
 | издательство  =  Журнал «Итака»; журнал «Комментарии»
 | год           = 2003
}}
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Полное собрание стихотворений
 | ответственный = Пер. с греч.
 | место         = М.
 | издательство  = ОГИ
 | год           = 2011
 | страниц       = 504
}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|3}}

== Әҙәбиәт ==
* {{книга
 | автор         = Liddell R.
 | заглавие      = Cavafy: A Critical Biography
 | место         = London
 | издательство  = Gerald Duckworth &amp; Co.
 | год           = 1974
}}
* {{книга
 | автор         = Keeley E.
 | заглавие      = Cavafy’s Alexandria: Study of a Myth in Progress
 | место         = Cambridge
 | издательство  = Harvard UP
 | год           = 1976
}}
* {{книга
 | заглавие      = The Mind and Art of C.P. Cavafy
 | ответственный = Denise Harvey, ed
 | место         = Athens
 | издательство  = Denise Harvey and Co.
 | год           = 1983
}}
* {{книга
 | автор         = Jusdanis G.
 | заглавие      = The Poetics of Cavafy
 | место         = Princeton
 | издательство  = Princeton UP
 | год           = 1987
}}
* {{книга
 | заглавие      = Rekonstruktionen lebendiger Vergangenheit : Projektionen ins dritte Jahrtausend
 | ответственный = Hrsg. von H.-D. Blume und C. Lienau
 | место         = Münster
 | издательство  = Lienau
 | год           = 2004
}}
* {{книга
 | автор         = Ильинская, С. Б.
 | заглавие      = Константинос Кавафис: На пути к реализму в поэзии XX в.
 | место         = М.
 | издательство  = Художественная литература
 | год           = 1984
}}
* {{статья
 |заглавие = Портрет в зеркалах: Кавафис
 |издание  = Иностранная литература
 |год      = 1995
 |номер    = 12
}}
* {{книга
 | автор         = [[Иосиф Бродский|Бродский, И.]]
 | часть         = Песнь маятника
 | заглавие      = Письмо Горацию
 | место         = М.
 | издательство  = Наш дом; L’Age d’Homme
 | год           = 1998
 | страницы      = XVII—XXXIV
}}
* {{книга
 | заглавие      = Русская Кавафиана
 | ответственный = В 3-х ч.; сост. С. Б. Ильинская
 | место         = М.
 | издательство  = ОГИ
 | год           = 2000
}}
* {{книга
 | автор         = Юрсенар, М.
 | часть         = Критический очерк о Константине Кавафисе
 | заглавие      = Избранные сочинения
 | место         = СПб.
 | издательство  = Изд-во Ивана Лимбаха
 | год           = 2004
 | том           = III
 | страницы      = 143—185
}}
* {{книга
 | автор         = Ковалева И. И.
 | заглавие      = В мастерской Кавафиса и другие очерки поэтики греческого модернизма
 | место         = М.
 | издательство  = Изд-во Моск. ун-та
 | год           = 2006
 | страниц       = 200
 | тираж         = 300
}}
* {{БРЭ |статья= Кавафис|ссылка= |id=2031294 |автор= Марков А. В.|том= 12|страницы= 352|год= |ref= Марков }}

== Һылтанмалар ==
* [http://library.ferghana.ru/kavafis/main.htm  Русская Кавафиана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629215202/http://library.ferghana.ru/kavafis/main.htm |date=2015-06-29 }}
* [http://magazines.russ.ru/authors/k/kavafis Кавафис в «Журнальном зале»]
* [http://www.cavafy.com/index.asp The Cavafy Archive website]{{ref-en}}
* [http://cavafis.compupress.gr/index.htm A Tribute to Constantine P. Cavafy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040606002709/http://cavafis.compupress.gr/index.htm |date=2004-06-06 }} (стихи на английском и греческом, биография, подборка ссылок){{ref-en}}
* [http://www.greece.org/alexandria/cavafy/cavafy2.htm The Cavafy Museum, Alexandria]{{ref-en}}
* {{imdb name|1939748|Constantin Cavafy}}

{{Библиоинформация}}
{{wp-roskomnadzor}}</text>
      <sha1>gfa6mti7glcx82k9gqdwjgu9sydy5sm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303591</id>
      <parentid>1303564</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1302496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11011" sha1="lyzu4bhppts8tglf7du9jk6z8oppncl" xml:space="preserve">{{ук}}

'''Константинос Кава́фис''' ({{lang-el|Κωνσταντίνος Π. Καβάφης}}; {{ВД-Преамбула}}) — грек шағиры&lt;ref&gt;{{книга
 | автор         = Roderick Beaton
 | заглавие      = An Introduction to Modern Greek literature
 | издание       = 2nd ed.
 | издательство  = Oxford University Press
 | год           = 1999
 | pages         = 92
}}&lt;/ref&gt;. Йәшәү дәүерендә 154 шиғыр баҫтырып сығарған. Яңы грек телендә, шулай уҡ инглиз телендә яҙған{{sfn|Марков|2008}}.
[[Файл:Constantine Cavafy with cane and hat in hand Photograph dated 1896 Alexandria Egypt.jpg|мини|Кавафис 1896 йылда.]]

== Биографияһы ==
[[Истанбул]]дан сыҡҡан грек ғаиләһендә тыуған; грек православие сиркәүендә суҡындырылған. Атаһы Петрос Иоаннес (Πέτρος Ἰωάννης) — сауҙәгәр{{sfn|Марков|2008}}, Англияла йәшәгән һәм британ подданыйлығын алған. Әсәһе Чариклиа (Χαρίκλεια), тыуғандағы исеме — Георгакис Фотиадис (Γεωργάκη Φωτιάδη). Атаһы үлгәндән һуң 1870 йылдан ғаиләһе [[Лондон]]да йәшәй, артабан Кавафис 1882 йылдан бер ни тиклем ваҡыт Истанбулда, ә 1875 йылдан һәм үҙенең үлеменә ҡәҙәр [[Искәндәриә]]лә йәшәй{{sfn|Марков|2008}}. Кавафистың Искәндәриәләге фатиры музей итеп үҙгәртелгән. Музейҙа шағирҙың бер нисә ҡулъяҙма әҫәрҙәре, бер нисә картиналары һәм портреттары һаҡлана. Кавафис журналистика менән шөғөлләнгән, министрлыҡта чиновник булып хеҙмәт иткән{{sfn|Марков|2008}}. 1891 йылдан шиғырҙарҙы тик Искәндәриәләге дуҫтары өсөн генә баҫтырған. Кавафис үҙе яҙған биография мәғлүмәттәренә ярашлы, ул сығышы менән Истанбулдан, әммә Искәндәриәләге Сериф урамындағы йортта тыуған. [[Англия]]ла, [[Франция]]ла, [[Ғосман империяһы]]нда (Истанбулда) йәшәгән. [[Мысыр]]ҙың йәмәғәт эштәре министрлығы ҡарамағындағы учреждениела эшләгән. Инглиз, француз һәм әҙерәк итальян телдәрен белгән&lt;ref&gt;{{cite book
 | last =Woods
 | first =Gregory
 | authorlink =
 | coauthors =
 | title =A History of Gay Literature, the Male Tradition
 | publisher =Yale University Press
 | date = 1999
 | location =
 | pages =
 | url =https://archive.org/details/alf.1772.809.892.066.42.woo
 | doi =
 | id =
 | isbn =978-0-300-08088-9 }}&lt;/ref&gt;.

1933 йылдың 29 апрелендә яман шеш ауырыуынан вафат булған. Үлгәндән һуң Кавафистың абруйлығы артҡан. Уның шиғриәте [[Греция]]ла һәм [[Кипр Республикаһы|Кипрҙа]], шулай уҡ бөтә донъя буйлап университеттарҙа уҡытыла.
[[Файл:Constantine Cavafy, ca 1900.jpg|мини|Кавафис 1900 йылда.]]

== Ижады ==
1903 йылда билдәле грек яҙыусыһы Григориос Ксенопулос уның тураһында [[Афина]]ның «Шағир» журналында мәҡәлә яҙғандан һуң, Кавафис Грецияның әҙәбиәт эшмәкәрҙәре араһында бер ни тиклем билдәлелек алған. 1904 һәм 1910 йылдарҙа ике шиғырҙар йыйынтығын нәшер иткән, әммә шул ваҡыттағы һүҙ ҡанунынан ситтә ҡалған һәм тик вафатынан һуң ғына яңы грек теленең иң бөйөк шағиры итеп танылған. Һуңғы лирикаһының ҙур өлөшө айырым биттәрҙә бәләкәй тираждар менән сыҡҡан{{sfn|Марков|2008}}&lt;ref&gt;{{статья
 |автор    = Людмила Штерн
 |заглавие = Главы из книги «Воспоминания о Бродском»
 |ссылка   = http://magazines.russ.ru/nlo/2000/45/shtern.html
 |издание  = НЛО
 |год      = 2000
 |номер    = 45
}}&lt;/ref&gt;.

== Әҫәрҙәре ==
* {{lang-el2|Ποιήματα}} (1935)
* {{lang-el2|Άπαντα Τα Ποιήματα}} (2003)
;урыҫ теленә тәржемәләр
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Лирика
 | ответственный = Сост., вступ. ст., и примеч. С. Б. Ильинской
 | место         = М.
 | издательство  = Художественная литература
 | год           = 1984
}}
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Стихотворения
 | ответственный = Пер. с новогреч. М. Сиркель; послесл. А. Кутулас
 | место         = Таллин
 | издательство  = Ээсти раамат
 | год           = 1989
}}
* {{книга
 | заглавие      = Русская Кавафиана
 | ответственный = В 3-х ч.; сост. С. Б. Ильинская
 | место         = М.
 | издательство  = ОГИ
 | год           = 2000
}}
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Проза
 | место         = М.
 | издательство  =  Журнал «Итака»; журнал «Комментарии»
 | год           = 2003
}}
* {{книга
 | автор         = Кавафис, К.
 | заглавие      = Полное собрание стихотворений
 | ответственный = Пер. с греч.
 | место         = М.
 | издательство  = ОГИ
 | год           = 2011
 | страниц       = 504
}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|3}}

== Әҙәбиәт ==
* {{книга
 | автор         = Liddell R.
 | заглавие      = Cavafy: A Critical Biography
 | место         = London
 | издательство  = Gerald Duckworth &amp; Co.
 | год           = 1974
}}
* {{книга
 | автор         = Keeley E.
 | заглавие      = Cavafy’s Alexandria: Study of a Myth in Progress
 | место         = Cambridge
 | издательство  = Harvard UP
 | год           = 1976
}}
* {{книга
 | заглавие      = The Mind and Art of C.P. Cavafy
 | ответственный = Denise Harvey, ed
 | место         = Athens
 | издательство  = Denise Harvey and Co.
 | год           = 1983
}}
* {{книга
 | автор         = Jusdanis G.
 | заглавие      = The Poetics of Cavafy
 | место         = Princeton
 | издательство  = Princeton UP
 | год           = 1987
}}
* {{книга
 | заглавие      = Rekonstruktionen lebendiger Vergangenheit : Projektionen ins dritte Jahrtausend
 | ответственный = Hrsg. von H.-D. Blume und C. Lienau
 | место         = Münster
 | издательство  = Lienau
 | год           = 2004
}}
* {{книга
 | автор         = Ильинская, С. Б.
 | заглавие      = Константинос Кавафис: На пути к реализму в поэзии XX в.
 | место         = М.
 | издательство  = Художественная литература
 | год           = 1984
}}
* {{статья
 |заглавие = Портрет в зеркалах: Кавафис
 |издание  = Иностранная литература
 |год      = 1995
 |номер    = 12
}}
* {{книга
 | автор         = [[Иосиф Бродский|Бродский, И.]]
 | часть         = Песнь маятника
 | заглавие      = Письмо Горацию
 | место         = М.
 | издательство  = Наш дом; L’Age d’Homme
 | год           = 1998
 | страницы      = XVII—XXXIV
}}
* {{книга
 | заглавие      = Русская Кавафиана
 | ответственный = В 3-х ч.; сост. С. Б. Ильинская
 | место         = М.
 | издательство  = ОГИ
 | год           = 2000
}}
* {{книга
 | автор         = Юрсенар, М.
 | часть         = Критический очерк о Константине Кавафисе
 | заглавие      = Избранные сочинения
 | место         = СПб.
 | издательство  = Изд-во Ивана Лимбаха
 | год           = 2004
 | том           = III
 | страницы      = 143—185
}}
* {{книга
 | автор         = Ковалева И. И.
 | заглавие      = В мастерской Кавафиса и другие очерки поэтики греческого модернизма
 | место         = М.
 | издательство  = Изд-во Моск. ун-та
 | год           = 2006
 | страниц       = 200
 | тираж         = 300
}}
* {{БРЭ |статья= Кавафис|ссылка= |id=2031294 |автор= Марков А. В.|том= 12|страницы= 352|год= |ref= Марков }}

== Һылтанмалар ==
* [http://library.ferghana.ru/kavafis/main.htm  Русская Кавафиана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629215202/http://library.ferghana.ru/kavafis/main.htm |date=2015-06-29 }}
* [http://magazines.russ.ru/authors/k/kavafis Кавафис в «Журнальном зале»]
* [http://www.cavafy.com/index.asp The Cavafy Archive website]{{ref-en}}
* [http://cavafis.compupress.gr/index.htm A Tribute to Constantine P. Cavafy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040606002709/http://cavafis.compupress.gr/index.htm |date=2004-06-06 }} (стихи на английском и греческом, биография, подборка ссылок){{ref-en}}
* [http://www.greece.org/alexandria/cavafy/cavafy2.htm The Cavafy Museum, Alexandria]{{ref-en}}
* {{imdb name|1939748|Constantin Cavafy}}

{{Библиоинформация}}

[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Грек шағирҙары]]
[[Категория:Мысыр шағирҙары]]</text>
      <sha1>lyzu4bhppts8tglf7du9jk6z8oppncl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вики</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154272</id>
    <revision>
      <id>1303615</id>
      <parentid>1179483</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T01:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4637" sha1="a8hx06df9d3amxds31ptfqv5lzuokjq" xml:space="preserve">{{другие значения|Вики (значения)}}
{{Ук}}   
'''Ви́ки''' ({{lang-en|wiki}}) — сайт үҙе рөхсәт иткән саралар ҡулланып, ҡулланыусылар үҙҙәре эстәлеген үҙгәртә алған [[веб-сайт]]. Тексты форматлау һәм текстҡа төрлө объекттарҙы ҡуйыу вики- билдә ҡуйып башҡарыла. [[Википедия]] һәм башҡа Викимедиа фонды проекттары ошо принциптарға таянып эшләнгән &lt;ref&gt;''Шестаков В. К.'' [http://ntv.ifmo.ru/ru/article/799/izvlechenie_ontologiy_iz_WIKI-sistem.htm Извлечение онтологии из Wiki-системы]. — Статья. — Научно-технический вестник. — Статья 1 (77) — Январь-февраль 2012. — УДК 004.738.52&lt;/ref&gt;.

== Тарих == 

«Вики»  терминын тәүләп 1995 йылда  ''Уорд Каннингем''- беренсе  [[WikiWikiWeb]]  выҡ ҡулайлама (движок) эшләргә уйлай . Башта  Каннингем  викиҙы «эшләй ала торған ябай ғына онлайн-база» тип һүрәтләй&lt;ref&gt;[http://www.wiki.org/wiki.cgi?WhatIsWiki Ward Cunningham’s original description of Wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416212802/http://www.wiki.org/wiki.cgi?WhatIsWiki |date=2008-04-16 }}&lt;/ref&gt;. Һуңыраҡ инглиз һүҙе [[бэкроним]] {{lang-en2|«What I Know Is…»}} («то, что я знаю, это…»)&lt;ref&gt;[http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=6794228 The wiki principle], [[The Economist]] {{проверено|12|12|2009}}&lt;/ref&gt; килеп сыға.

==Вики концепцияһы асылы ==
[[Файл:Ward Cunningham - Commons-1.jpg|thumb|[[Каннингем, Уорд|Уо]]]]
Уорд Каннингем һәм  Бо Леуф  [[The Wiki Way: Quick Collaboration on the Web|The Wiki Way: Quick Collaboration on the]]
* Вики төрлө биттәр араһында бәйләнеш булдыра: башҡа биттәргә һылтанмалар бар һәм башҡа биттәрҙә был биттәр бармы, юҡмы икәне күренеп тора.
* Вики осраҡлы  уҡыусы, ҡулланыусы өсөн ентекләп эшләнгән сайт түгел. Киреһенсә, Вики уҡыусыларҙы яңы мәҡәләләр булдырыуға, хеҙмәттәшлеккә йәлеп итергә тырыша.

== Айырылып торған сифаттары ==

Викиҙың сифаттары:
* ''' Тексты күп тапҡ'''һәм бүлектәрҙең үҙ-ара бәйләнеше .
* '''Авторҙар күплеге'''. Ҡайһы бер викиҙарҙы бөтә ҡулланыусылар игеҙе
[[Файл:Wikitext-wiki markup-wikipedia.png|thumb|Редактирование вики-текста в «[[MediaWiki]]»]]
Вики-мөхит булдырыу өсөн айырым программа ([[Программное обеспечение|ПО]] — ''[[вики-движок|движок]]'' 

[[Википедия|Википедия]] һәм  Викимедиа Фонды эше [[MediaWiki|MediaWi             ki]] ҡулайламаһына  (движок) нигВики телендә вики-биттәр араһында  һылтауҙар гиперһылтауҙар бар 

== Вандализм ==

Ҡайһы бер викиҙар теркәлмәгән  ҡулланыусыларға ла төҙөтмәләр индерергә рөхсәт итә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы,  {{Навигация
|Портал       = 
|Викисловарь  = Вики
|Викиучебник  = Вики
|Викицитатник = 
|Викитека     = 
|Викивиды     = 
|Викиновости  = 
|Викисклад    = 
|Метавики     = 
|Проект       = 
}}
* [[Семантическая вики]]
* [[.wiki]] — домен верхнего уровня, предназначен

== Һылтауҙар ==
* [http://www.wikimatrix.org/ WikiMatrix] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131033544/http://www.wikimatrix.org/ |date=2016-01-31 }} — сайт-энциклопедия о вики движках, на английском языке.

{{ВС}}
{{Вики}}
{{Вики-движки}}

[[Категория:Вики| ]]
[[Категория:Языки разметки]]</text>
      <sha1>a8hx06df9d3amxds31ptfqv5lzuokjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бояршинов Михаил Иванович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155029</id>
    <revision>
      <id>1303608</id>
      <parentid>1151277</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T21:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9202" sha1="ni5xjggiwitl88un90tx4jagayq977u" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Бояршинов Михаил Иванович''' ([[1904 йыл|1904]]—[[1988 йыл|1988]]) — совет ғалимы-металлургы, техник фәндәр кандидаты (1949), профессор (1959).&lt;ref name=&quot;zlatblog&quot;&gt;[https://zlatblog.ru/glossarij-zlatousta/28-b/1056-boyarshinov-mixail-ivanovich БОЯРШИНОВ Михаил Иванович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191107115701/https://zlatblog.ru/glossarij-zlatousta/28-b/1056-boyarshinov-mixail-ivanovich |date=2019-11-07 }}&lt;/ref&gt; 

Тимер йәйеү производствоһының теорияһы һәм технология буйынса 200-ҙән ашыу хеҙмәттәре, шул иҫәптән монографиялар, шулай уҡ бер нисә уйлап табыуға авторлыҡ танытмаһы  бар&lt;ref&gt;[https://patentdb.ru/author/834022 БОЯРШИНОВ МИХАИЛ ИВАНОВИЧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191107115656/https://patentdb.ru/author/834022 |date=2019-11-07 }}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
[[1904 йыл]]&lt;nowiki/&gt;дың 20 ноябрендә  [[Ырымбур губернаһы]], хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]]нең Сыростан ауылында , күп балалы ғаиләлә тыуған. 

Бала саҡта  [[Златоуст]]   ҡалаһында йәшәй, шунда мәктәпте һәм механика-металлургия техникумын тамамлай (1925 йыл). Һуңынан Златоуст металлуригия заводында  техник- конструктор булып эшләй һәм  эш юллмаһы буйынса Ленинград политехник институтына уҡырға ебәрелә (ЛПИ, хәҙер  Бөйөк Пётр исемендәге Санкт-Петербург дәүләт политехник университеты), [[1930 йыл]]да уны «металды ҡыҙыу эшкәртеү» һөнәре буйынса уңышлы тамамлай.  Аспирантурала уҡыуын дауам итеү өсөн ҡалдырыла һәм [[1935 йыл]]да кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Ленинград политехник институтында эшен дауам итә, унда   ассистент һәм ҡара металл прокаты кафедраһының  доценты була.  1930 йылдарҙа  Бояршинов илдең металлургия предприятиеларын проектлау буйынса Дәүләт институтының ғилми-тикшеренеү секторында инженер булып эшләй һәм Магнитогорск металлургия комбинатын проектлауҙа ҡатнаша

1938 йылда М. И. Бояршинов Магнитогорск тау-металлургия институтына (хәҙер Магнитогорск дәүләт техник университеты) металдарҙы баҫым менән эшкәртеү буйынса әле генә ойошторолған кафедра мөдире вазифаһына командировкаға ебәрелә. Артабан уның бөтә ғилми-педагогик эшмәкәрлеге ошо кафедра менән бәйле була, уны  ҡырҡ йылдан ашыу алмаштырғыһыҙ  етәкләй. Был осор эсендә Бояршинов   биш доктор һәм йөҙҙән ашыу техник фәндәре кандидаттары әҙерләй.&lt;ref name=&quot;magmetall&quot;&gt;[http://magmetall.ru/pdf/2004-11-18_06.pdf Металлург, ученый, педагог]&lt;/ref&gt;

[[Бөйөк Ватан һуғышы]]на  тиклем Бояршиновтың фәнни хеҙмәттәре рельс һәм ҡалай прокатлау стандарының  технологияһын камиллаштырыуға һәм йыһазландырыуға арналған. Һуғыш йылдарында ул  уҡытыу эшмәкәрлеге менән һәм бер үк ваҡытта Магнитогрск металлургия комбинатында танк броняһын етештереүҙе ойоштороу менән шөғөлләнә Шуныһы ҡыҙыҡ,  Михаил Иванович бронялы ҡалайҙы блюмингта йәйеүҙе тәүге тапҡыр донъя практикаһында тәҡдим иткән Магнитогорск металлургия комбинатының төп механигы Николай Ряженконың идеяһын эшләп бөтөрә, ә комбинат директоры Григорий Носов был проектты хуплай.&lt;ref name=&quot;vecherka74&quot;&gt;[https://vecherka74.ru/news/glav/8639-bronya-byla-krepka.html Броня была крепка…]&lt;/ref&gt;

Ғалимдың һуғыштан һуңғы тикшеренеүҙәре ҡалай етештереүгә ҡағыла һәм эҫе һәм ҡалайҙарҙы өҙлөкһөҙ стандарҙа һалҡын прокатлау менән бәйле була. 1958 йылда М. И. Бояршиновҡа ғилми профессор исеме бирелә.

[[1988 йыл]]дың 1 сентябрендә  Магнитогорск ҡалаһында вафат була&lt;ref&gt;[https://www.magtu.ru/sveden/struct/instituty-fakultety-kafedry/institut-metallurgii-mashinostroeniya-i-materialoobrabotki/kafedry-instituta-mmim/napravlenie-metallurgiya/kafedra-mashinostroitelnykh-i-metallurgicheskikh-tekhnologij/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F.html?templateStyle=12 История кафедры технологий обработки материалов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201154847/https://www.magtu.ru/sveden/struct/instituty-fakultety-kafedry/institut-metallurgii-mashinostroeniya-i-materialoobrabotki/kafedry-instituta-mmim/napravlenie-metallurgiya/kafedra-mashinostroitelnykh-i-metallurgicheskikh-tekhnologij/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F.html?templateStyle=12 |date=2020-12-01 }}&lt;/ref&gt; .&lt;ref name=&quot;zlatblog&quot;/&gt; Уң яр буйы зыяратында ҡатыны менән йәнәш ерләнә&lt;ref&gt;[http://skorbim.com/%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB/%D0%B1%D0%BE%D1%8F%D1%80%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87.html Бояршинов Михаил Иванович]&lt;/ref&gt;

«Почёт билдәһе» ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә, улар араһында «1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн», «Фиҙәҡәр хеҙмәте өсөн», «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалдары бар. 1973 йылда уға «Магнит ветераны». тигән маҡтаулы исем бирелә&lt;ref name=&quot;magmetall&quot;/&gt;

Магнитогорск металлургия комбинатының  85 йыллығы алдынан ҡалала  өс билдәле Магнитогорск кешеһенә  — Николай Рыженко, Григорий Носов һәм Михаил Бояршиновҡа һәйкәл асыла&lt;ref name=&quot;vecherka74&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://v-tagile.ru/novosti-nizhnego-tagila/vlast/v-magnitogorske-otkryli-pamyatnik-dedu-mera-nizhnego-tagila-sergeya-nosova-foto В Магнитогорске открыли памятник деду мэра Нижнего Тагила Сергея Носова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191107142821/https://v-tagile.ru/novosti-nizhnego-tagila/vlast/v-magnitogorske-otkryli-pamyatnik-dedu-mera-nizhnego-tagila-sergeya-nosova-foto |date=2019-11-07 }}&lt;/ref&gt;

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}
[[Категория:Техник фәндәр кандидаттары]]
[[Категория:Санкт-Петербург политехник университетын тамамлаусылар]]
[[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]]
[[Категория:«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]]
[[Категория:«1941–1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]]
[[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1988 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1 сентябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:1904 йылда тыуғандар]]
[[Категория:20 ноябрҙә тыуғандар]]
[[Категория:Рәсәй юғары уҡыу йорттарын тамамлаусылар]]</text>
      <sha1>ni5xjggiwitl88un90tx4jagayq977u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жмеринка (станция)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157376</id>
    <revision>
      <id>1303627</id>
      <parentid>1287734</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T11:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18722" sha1="b1311idpd59tevvs4w9ho89f1rsm75u" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Жмеринка''' — Көньяҡ-Көнбайыш тимер юлдарының узел сортировка станцияһы .

[[Винница өлкәһе]]нең ошо уҡ исемле ҡалаһында урынлашҡан. Станция вокзалы бинаһы үҙәк ҡала [[Жмеринка]] ҡалаһының үҙәк станцияһындағы вокзал бинаһы — ҡаланың урындағы әһәмиәткә эйә булған төп архитектура ҡомартҡыһы. Украина вокзалдары араһында иң матурҙарының береһе, Украинала бер нисә тапҡыр 15 тапҡыр иң матур вокзалдар исемлегенә индерелгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tyzhden.ua/Travel/34080|title=Топ-9 найоригінальніших українських вокзалів - Подорожі - Український тиждень, Тиждень.ua|accessdate=2016-11-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ворота міста або найкрасивіші вокзали України|url=http://ridna.ua/2016/05/vorota-mista-abo-najkrasyvishi-vokzaly-ukrajiny/|accessdate=2016-11-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ua.igotoworld.com/ua/article/653_15-samyh-krasivyh-zheleznodorozhnyh-vokzalov-ukrainy.htm|title=15 найкрасивіших залізничних вокзалів України|accessdate=2016-11-17}}&lt;/ref&gt;

== Дөйөм мәғлүмәттәр ==
Жмеринка тимер юл вокзалы рәсми адресы: ''Борис Олейник урамы, 1, [[Жмеринка|Жмеринка ҡалаһы]] ([[винница өлкәһе]]) — 23100, [[Украина]]''.

Тәүге тимер юл вокзалы [[Киев|«Киев]] — Балта» тимер юлы линияһы төҙөлөшө ваҡытында барлыҡҡа килә, уның менәнкапиталист Фильёль етәкселегендә Где-Вриер һәм Ко француз комапнияһы төҙөй&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://magistral-uz.com.ua/articles/velikij-pochatok.html|title=Магистраль - Великий початок|accessdate=2016-08-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160919124808/http://magistral-uz.com.ua/articles/velikij-pochatok.html |date=2016-09-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zhmerinka.at.ua/publ/3-1-0-2|title=Історія Жмеринки|accessdate=2016-08-18}}&lt;/ref&gt;

Икенсе бина [[1899 йыл|1899]]—[[1904 йыл]]дар осоронда күтәртелә, ә проекты [[1893 йыл]]да төҙөлә һәм [[1898 йыл]]да ҡабул ителә. Авторҙары — архитектор Из. И. Журавский һәм В, М. Рыков (тәүге проект авторы).

Жмеринка тимер юлы вокзалы — ҡатмарлы планировкалы мөһабәт бина, уның архитектура стилендә модерн (тыш яҡтан) һәм ренессанс (интерьерҙар) стилдәре төҫмөрләнә. Әлеге стиль һуңғараҡ «''украин модерны''» тип тигән исем ала&lt;ref&gt;[http://www.33channel.vinnitsa.com/2008/08-21-20.php Куди подівся царський стіл із Жмеринського вокзалу, і чому очікування у залі транзитних пасажирів тут платне?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130623010506/http://www.33channel.vinnitsa.com/2008/08-21-20.php |date=2013-06-23 }} // стаття за [//uk.wikipedia.org/wiki/14_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D1%8F 14 травня] [//uk.wikipedia.org/wiki/2008 2008] року в газ. {{Cite web|url=http://www.33channel.vinnitsa.com/|title=»33-й канал&quot; (м. Вінниця)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204074110/http://www.33channel.vinnitsa.com/|archivedate=2013-12-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131204074110/http://www.33channel.vinnitsa.com/ |date=2013-12-04 }}&lt;/ref&gt;.

== Иҡтисади бәйләнештәр, тимер юлы йүнәлештәре ==
Жмеринка станцияһынан дүрт йүнәлештә тимер юлы бәйләнеше ойошторолған:

* Хмельницк
* Могилев-Подольск
* Одесса
* Винница

== Вокзал ==
[[Файл:Жмеринський_залізничний_вокзал_1913.jpg|слева|мини|178x178пкс|Вокзал фотоһы, [[1913 йыл|1913]]]]
1865 йылда Оло һәм Кесе Жмеринка ауылдары араһында нигеҙ һалынған Жмеринка тимер юлы станцияһы Киев-Балта ([[1865 йыл|1865]]—[[1870 йыл]]дар) тимер юлы төҙөлөшө менән бәйле Жмеринканың артабанғы үҫешен билдәләй, уның киңәйеүенә булышлыҡ итә.

''[[Одесса]] — [[Жмеринка]] — [[Киев]]'' тимер юлы поездары хәрәкәте — [[1870 йыл|1870 йылдың 8 июнендә,]] ә ''[[Жмеринка]] — Волочиск'' тимер юлы хәрәкәте 1871 йылдың сентябрендә, ниһайәт ''[[Жмеринка]] — Могилев-Подольск'' — [[30 сентябрь|1892 йылдың]] 30 сентябрендә башлана. Жмеринка 1890-сы йылдар башында уҡ эре узел станцияһы була, шуға күрә иркен вокзал бинаһын төҙөү мәсьәләһе бик киҫкен тора.

Вокзалды төҙөүгә яңы ғына Петербург сәнғәттәр академияһын тамамлаған архитекторҙар Валериан Рыков һәм Иван Беляев йәлеп ителәләр. Улар үҙ тибы буйынса [[Бавария]]лағы [[Мюнхен]] тимер вокзалын хәтерләткән проект булдыралар («Киев» гәзитендә шулай яҙылып сыға). Төҙөлөш архитектор-төҙөүсе И. Журавский күҙәтеүе аҫтында үтә, әммә ул Рыковтың проектын тормошҡа ашырыу менән генә булышмай, байтаҡ өҫтәмәләр индерә. Диңгеҙгә табан йүнәлгән карап рәүешендә эшләнгән вокзал [[Рәсәй империяһы]]нда иң яҡшыларҙың береһе була. Замандаштар тасуирламаларынан бер миҫал:
{| class=&quot;cquote&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; border-style:none; background-color:transparent;&quot;
| style=&quot;color:#86a2b1;font-size:40px;font-family:'Times New Roman',serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 10px;&quot; valign=&quot;center&quot; width=&quot;20&quot; |«
| style=&quot;padding:6px 6px;bakcground:#86a2b1;&quot; valign=&quot;center&quot; |„Фасад күтәреп грек-рим стиле… майҙаны 117 кв. сажень, Козятын тапҡырға күберәк. Яңы стиль менән стеналарын биҙәй колоннаһын йыйыу, айырым ҙур булмаған (батша) платформа менән айырым зал сыҡты. Йылына яҡынса 300 мең һум һәм был залында төп берәмеге өсөн тәғәйенләнгән бина высокопоставленый тоннель, юл платформалары һәм 100 мең перекладка һум.“
| style=&quot;color:#86a2b1;font-size:40px;font-family:'Times New Roman',serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 10px;&quot; valign=&quot;center&quot; width=&quot;20&quot; |»
|}
Урыҫ батшаһы [[Николай II]] яңы вокзалға килгән сағында уның тәүге һүҙҙәре «Үәт ҡәһәр һуҡҡыры» тип әйткән тигән дәлилдәр һаҡланып ҡалған. Журавский был һүҙҙәрҙе, уның эше менән монарх ҡәнәғәт түгел, тип аңлаған һәм, йәнәһе, үҙ-үҙенә ҡул һалған. Ә император, йәнәһе, ысынында талынтлы архитектр-төҙөүсе ижадына иҫе киткән&lt;ref&gt;[http://uzinfo.net/ua/facts/965 Жмеринський залізничний вокзал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170619064115/https://web.archive.org/web/20170619064115/http://uzinfo.net/ua/facts/965 |date=2017-06-19 }} на [http://uzinfo.net/ua віртуальний прес-центр Укрзалізниці] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120410010025/http://uzinfo.net/ua |date=2012-04-10 }}&lt;/ref&gt;.

Асылында, был тарих бары тик легенда ғына, 1913 йылға ҡарата «Весь Киев» белешмәһенән күренеүенсә, ун йыл тиерлек үткәс тә, Зиновий Журавский Көньяҡ-Көнбайыш тимер юлдары Идаралығының техник бүлегендә эшләүен дауам итә.

Пассажирҙарҙы һәм йөктәрҙе ташыу өсөн вокзал һәм «Жмеринка» станцияһы [[1904 йыл]]дың 1 сентябрендә асылалар (иҫке стиль буйынса). Был йәһәттән [[Санкт-Петербург]] ҡалаһында «Зодчий» журналында [[1904 йыл]]дың сентябрендә ошондай хәбәр урынлаштырыла: ''«Ағымдағы йылдың 1 сентябрендә Жмеринка станцияһында карап формаһында мөһабәт вокзал асыла һәм изгеләндерелә»''.
[[Файл:Залізничний_вокзал_Жмеринка_(6).jpg|справа|мини|250x250пкс|Платформаға сығыу урындарының береһе]]
Тиҙ арала инфраструктура (сиркәү, күсереү төрмәһе, ә, әлбиттә, күп һанлы хеҙмәтләндереүсе йорттар, шул иҫәптән кабактар) менән байытылған Жмеринка тимер юл вокзалы ҡоролмаһы ҡаласыҡтың үҫешендә ыңғай сағыла.

Украиналағы 1920-се йылғы граждандар сыуалыштар ваҡытында бер аҙ ваҡыт вокзал бинаһында Григорий Котовский штабы урынлаша.

[[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] ваҡытында Жмеринка тимер юлы станцияһында өҫтәмә рәүешендә бүлмәләр, үтеп сығыу урындар һәм башҡалар төҙөлә. Әммә совет осоронда вокзалдың бөтөнлөгөн һаҡлап ҡалыу мөмкин булмай — шәхси һәм йәмәғәт ихтыяждары өсөн вокзал алды майҙанында фонтан алып ташлана, залдарҙа ремонттарҙа һуң һылап яһалған биҙәктәр, картиналар һәм түбәләрҙәге ялатылған алтын, шулай уҡ «батша бүлмәһе» тип исемләнгән (бында, риүәйәт буйынса, Николай II туҡталған) бүлмәнән йәшел туҡыма менән көпләнгән ҙур түңәрәк өҫтәл юҡҡа сыға . Бойондороҡһоҙ Украина осоронда инде (менән [[1991 йыл]]). вокзальная мөһабәт ҡоролманы ҡәнәғәтләнерлек хәлдә тотоп булмай һәм 2000-се йылдарҙың икенсе яртыһында ҡоролманың артабанғы емерелеүен булдырмаҫ өсөн ҡайһы бер саралар күрелә&lt;ref&gt;[http://gazeta.ua/index.php?id=200034 На ремонт вокзалу у Жмеринці витратять півмільйона гривень] // повідомл. за [//uk.wikipedia.org/wiki/27_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%8F 27 грудня] [//uk.wikipedia.org/wiki/2007 2007] року на [http://gazeta.ua/ Gazeta.ua «Останні новини»]&lt;/ref&gt;.

2011—2013 йылдар дауамындавокзалға тулы реставрацияһы үткәрелә&lt;ref&gt;[http://vchaspik.ua/region/123534v-zhmerinke-torzhestvenno-otkryt-otrestavrirovannyy-vokzalnyy-kompleks В Жмеринці урочисто відкрито відреставрований вокзальний комплекс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231175728/http://vchaspik.ua/region/123534v-zhmerinke-torzhestvenno-otkryt-otrestavrirovannyy-vokzalnyy-kompleks |date=2014-12-31 }}&lt;/ref&gt;

2001—2011 йылдарҙа вокзалда Остап Бендер һәйкәле тора (актёр Сергей Юрский образында), әммә 2011 йылғы реконструкциялау барышында һәйкәл һүтелә.Һәйкәлде ҡуйыуға рөхсәт булмаған һәм ул һыу торба селтәре урынында урынлашҡан булған. Хәҙерге ваҡытта һәйкәлде урынына ҡайтарыу мәсьәләһе ҡуйыла, сөнки ҡала халҡы әлеге һәйкәлде ҡала символдарының береһе тип һанайҙар&lt;ref&gt;http://real-vin.com/i-o-mera-zhmerinki-eduard-krajnik-pos, — ''Новости Винницы'', 25.12.2013{{Ref-ru}}(рус.)&lt;/ref&gt;.

== Галерея ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;170&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Файл:Залізничний вокзал Жмеринка (1).jpg|Жмеринка тимер юлы вокзалына яҡын урындар
Файл:Залізничний вокзал Жмеринка (2).jpg|Остап Бендер һәйкәле менән вокзал алды майҙаны
Файл:Жмеринка - Будинок приміських кас DSC 3484.JPG|Ҡала тирә кассалары
Файл:Жмеринка - Залізничний вокзал DSC 3498.JPG|Вокзалға тимер юлдары яғынан күренеш
Файл:Жмеринка - Залізничний вокзал DSC 3477.JPG|Вокзал эсендә
Žmerynka1.jpg|Фасад. IV перрондан күренеш
Жмеринка - Залізничний вокзал DSC 3477.JPG|Королма интерьеры. Көтөү залы
Жмеринка, Залізничний вокзал, вул. Вокзальна.jpg|I һәм II перрондарына сығыу. Вокзал алды майҙанынан күренеш
(06) WIKIMEDIA RAILWAY STATION IN TOWN OF ZHMERINKA VINNYTSIA REGION STATE OF UKRAINE PHOTOGRAPH BY VIKTOR O LEDENYOV 25082014.jpg|II перрон. Вокзал алды майҙаны яғы күренеше
Приміщення квиткових кас жмеринського вокзалу P1090549.JPG|Королма интерьеры. Билет кассалары бүлмәһе
Опора навісу над перонами Жмеринського вокзалу.JPG|Вокзал платфомаһындағы маркировка 
Жмеринка Залізничний вокзал 07.jpg|Жмеринканы азат иткән яугирҙарға мемориаль таҡтаташ
Меморіяльна дошка на честь архітектора Журавського З.І., який спроєктував вокзал в Жмеринці DSC 3472.jpg|Аархитектор Журавскийға мемориаль таҡтаташ
Залізничний вокзал Жмеринка (3).jpg|Вокзал реконструкцияға тиклем
Жмеринка Залізничний вокзал.jpg|Королма интерьеры. Билет кассалары бүлмәһе
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Сығанаҡтар һәм һылтанмалар ==
* [http://railwayz.info/photolines/showstation.php?stat_id=1512 Информация о станции Жмеринка на сайте railwayz.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025232901/http://railwayz.info/photolines/showstation.php?stat_id=1512 |date=2012-10-25 }}
* [https://tokatema.ru/ст-жмеринка/ Станция Жмеринка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425022057/https://tokatema.ru/%D1%81%D1%82-%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0/ |date=2017-04-25 }}
* [http://uzinfo.net/ua/facts/965 Жмеринский железнодорожный вокзал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170619064115/https://web.archive.org/web/20170619064115/http://uzinfo.net/ua/facts/965 |date=2017-06-19 }}


* [https://web.archive.org/web/20091013055253/https://web.archive.org/web/20091013055253/http://www.33channel.vinnitsa.com/2008/08-21-20.php Куда делся царский стол с Жмеринского вокзала, и почему ожидания в зале транзитных пассажиров здесь платное?]// статья по [[14 май|14 мая]] [[2008 йыл|2008 года]] в газ. {{Cite web|title=«33-й канал» (г.|url=http://www.33channel.vinnitsa.com/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204074110/http://www.33channel.vinnitsa.com/|archivedate=2013-12-04}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091013055253/https://web.archive.org/web/20091013055253/http://www.33channel.vinnitsa.com/2008/08-21-20.php |date=2009-10-13 }} {{Cite web|title=Винница)|url=http://www.33channel.vinnitsa.com/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204074110/http://www.33channel.vinnitsa.com/|archivedate=2013-12-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131204074110/http://www.33channel.vinnitsa.com/ |date=2013-12-04 }}
* [http://www.oko.kiev.ua/Monument.jsp?monumentId=181 Жмеринский железнодорожный вокзал] на [http://www.oko.kiev.ua/index.jsp ''www.oko.kiev.ua'' («Архитектура и краеведение»)]

[[Категория:Алфавит буйынса тимер юл станциялары]]
[[Категория:Украина тимер юлдары]]</text>
      <sha1>b1311idpd59tevvs4w9ho89f1rsm75u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шарыгина Анна Борисовна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158275</id>
    <revision>
      <id>1303549</id>
      <parentid>1286987</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14573" sha1="44cj1llrt3k8y09o2dgjzhe9vliyxmg" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Шарыгина Анна Борисовна''' ({{lang-uk|Ганна Борисівна Шаригіна}}; 1978 йыл) — украин феминисткаһы һәм LBGT активисткаһы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://upogau.org/eng/inform/campaign/history-copy_3125.html|title=Story no.11. Anna Sharyhina|website=Gay-Alliance Ukraine|language=en-GB|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stophomophobie.com/tag/anna-sharyhina/|title=Archives des Anna Sharyhina|last=Gr|first=Chanelle|website=Association STOP HOMOPHOBIE {{!}} Information&amp;nbsp;— Prévention&amp;nbsp;— Aide aux victimes|language=fr-FR|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://day.kyiv.ua/en/article/society/freedom-equality-sisterhood|title=Freedom, equality, sisterhood|last=Desiateryk|first=Dmytro|date=30 Maret 2016|website=|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://izolyatsia.org/en/project/coming-out-of-isolation/lgbt-movement/|title=Lecture LGBT movement in Ukraine: From homonationalism to queer anarchism|website=IZOLYATSIA|language=en|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonblade.com/2017/03/23/lgbt-activists-ukraine-visit-d-c/|title=LGBT activists from Ukraine visit D.C.|last=March 24|first=TimCA|last2=am|first2=2017 at 8:52 am EDT at 8:52|date=2017-03-23|website=Washington Blade: Gay News, Politics, LGBT Rights|language=en-US|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://maidan.org.ua/en/2016/04/anna-sharyhina-pro-dyskusiyu-na-temu-gender-sex/|title=Anna Sharyhina про дискусію на тему &quot;Gender &amp; Sex&quot;|date=2016-04-16|website=Maidan Website|language=en-US|access-date=2020-03-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824060929/http://maidan.org.ua/en/2016/04/anna-sharyhina-pro-dyskusiyu-na-temu-gender-sex/ |date=2017-08-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://europeanlesbianconference.org/speakers/anna-sharyhina/|title=Anna Sharyhina « EuroCentralAsian Lesbian* Community|website=europeanlesbianconference.org|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sphere.org.ua/en/vidverta/|title=О нас - Харьковское Женское Объединение &quot;Сфера&quot;|website=Жіноче об'єднання Сфера|language=uk-EN|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;. «Сфера» ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы, Харьковта лесбий феминистик ойошмаһы, «Киев Прайд» йәмәғәт ойошмаһы, Кивета гей-парад ойоштороусы&lt;ref name=&quot;LSTW&quot;&gt;Claire Gaillard, [https://lezspreadtheword.com/en/anna-sharyhina-ukraine-la-foi-en-lavenir/ Anna Sharyhina — Ukraine, Hope for the Future] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200314154146/https://lezspreadtheword.com/en/anna-sharyhina-ukraine-la-foi-en-lavenir/ |date=2020-03-14 }}, ''Les Spread the Word'', 5 October 2015. Translated by Leanne Ross.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/anna-sharyhina-interview-en/|title=“When we compromise, it’s as if we admit we’re not equal”: Anna Sharyhina on feminism and LGBT rights in Ukraine|website=openDemocracy|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.prostir.ua/?jobs=hromadska-orhanizatsiya-kyjivprajd-zaproshuje-do-roboty-v-orhanizatsijnomu-komiteti-kyjivprajd2017|title=Громадська Організація “КиївПрайд” запрошує до роботи в Організаційному комітеті КиївПрайд2017 {{!}} Громадський Простір|website=www.prostir.ua|language=uk|access-date=2020-03-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201107232607/https://www.prostir.ua/?jobs=hromadska-orhanizatsiya-kyjivprajd-zaproshuje-do-roboty-v-orhanizatsijnomu-komiteti-kyjivprajd2017 |date=2020-11-07 }}&lt;/ref&gt;

== Биографияһы ==
Анна Шарыгина 1978 йылда тыуған. 2006 йылда Docudays Кеше хоҡуҡтары буйынса урта мәктәпте тамамлай. Йәмәғәт эшмәкәрлеген Рәсәйҙең «Волга» лесбий форумында үтә. Һуңынан Лайма Гейдар менән «Феминизм» украин порталында психологи консультацияа лып бара&lt;ref name=&quot;лесбийка&quot;&gt;{{Cite web|title=Анна Шаригіна: “Чекаю, коли в Україні можна буде безпечно сказати “я – лесбійка” |url=https://zmina.info/articles/anna_sharigina_chekajiu_toj_den_koli_v_ukrajini_na_pobutovomu_rivni_mozhna_bezpechno_skazati_jia__lesbijka-2/ |website=zmina.info|accessdate=2017-06-15|language=uk|last=zmina}}&lt;/ref&gt;.

Анна Шарыгина Вера Чемыгина менән берлектә ун йылдан ашыу lbgt украин ойошмаһында һәм лесбий йәмғиәттәре эшендә ҡатнаша.&lt;ref name=&quot;LSTW&quot; /&gt; Улар беренсе тапҡыр Киев буйлап тиңлек хәрәкәтен үткәрә. Фекерҙәштәре менән Харьковта «Сфера» лесбий ойошмаһын төҙөй. Анна Шарыгина Харьков Милли университеты аспирантураһын тамамлаған, уның ғилми тикшеренеүҙәренең темаһы — гендер оҡшашлығы һәм сексуаль ориентация&lt;ref name=&quot;лесбийка&quot;/&gt;.

Беренсе прайд-парад 2013 йылда Киевта үтә. 2014 йылда тәнәфес була&lt;ref&gt;[https://hromadske.radio/persons/anna-sharyhina Анна Шарыгина: «Люди устали прятаться»]&lt;/ref&gt;. Икенсе бындай тиңлек өсөн урам буйлап йөрөү 2015 йылда полиця оҙатыуында, бер нисә йәмәғәт ойошмаһы хуплауында үтә. Әммә ул акцияла ҡатнашыусыоарға ҡаршы булыусылар арҡаһында 15 минут ҡына дауам итә&lt;ref name=&quot;LSTW&quot;/&gt; Шулай уҡ был сараға тәүге тапҡыр өс drag-queen ҡушыла&lt;ref&gt;[https://womo.ua/ganna-sharigina-navit-ditini-zrozumilo-v-yakiy-gomofobniy-krayini-mi-zhivemo/ Анна Шаригіна: «Навіть дитині зрозуміло, в якій гомофобній країні ми живемо»]&lt;/ref&gt;. Ун кеше, шул иҫәптән ваҡиғаларҙы һаҡлаған милиция хеҙмәткәрҙәре яралана&lt;ref name=&quot;KyivPost&quot;&gt;Clara Marchaud, [https://www.kyivpost.com/lifestyle/kyiv-pride-week-events-to-raise-awareness-defend-lgbtq-rights.html Kyiv Pride week events to raise awareness, defend LGBTQ rights], ''[[Kyiv Post]]'', June 8, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.voanews.com/europe/ukraine-lgbt-activists-worry-about-future|title=Ukraine LGBT Activists Worry About Future {{!}} Voice of America&amp;nbsp;— English|website=www.voanews.com|language=en|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khpg.org/en/index.php?id=1465758145|title=Ukraine did it! LGBT Equality March passes without major problems|website=Human Rights in Ukraine|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Напад на відвідувачів&quot;&gt;[ Напад на відвідувачів події «КиївПрайду»: що кажуть у поліції]&lt;/ref&gt;.

Активистка украин лесбийҙары өс баҫымдан яфа сигә, тип белдерә&lt;ref name=&quot;лесбийка22&quot;&gt;{{Cite web|title=Анна Шаригіна: «В парі бути не соромно, соромно бути в гомосексуальній парі» (відео, частина перша)|url=http://krona.org.ua/anna-sharugina-int1.html|website=krona.org.ua|accessdate=2017-06-15|language=uk|last=Крона. Гендерно-інформаційний центр}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200225182847/http://www.krona.org.ua/anna-sharugina-int1.html |date=2020-02-25 }}&lt;/ref&gt;: ҡатын-ҡыҙ булараҡ, гомосексуаль ҡатын-ҡыҙ булараҡ һәм ЛГБТ хәрәкәтендә эске дискриминацияла:

{{цитата|«Причем дискриминация гомосексуальных женщин иная, чем дискриминация гомосексуальных мужчин. Как правило, к мужчинам относятся враждебно агрессивно, физически агрессивно, их могут побить. В украинском обществе есть иерархия всего, так же есть иерархия дискриминации. Поэтому если тебя избили, то это считается действительно преступлением и дискриминацией.

Но если тебя не воспринимают всерьез? Если тебя не замечают, если над тобой шутят плохо - это ... ничего.»&lt;ref name=&quot;лесбийка&quot;&gt;{{Cite web|title=Анна Шаригіна: “Чекаю, коли в Україні можна буде безпечно сказати “я – лесбійка” |url=https://zmina.info/articles/anna_sharigina_chekajiu_toj_den_koli_v_ukrajini_na_pobutovomu_rivni_mozhna_bezpechno_skazati_jia__lesbijka-2/ |website=zmina.info|accessdate=2017-06-15|language=uk|last=zmina}}&lt;/ref&gt;.}}

2019 йылда Анна Шарыгина Харьковта мартта үткәрелгән беренсе ҡатын-ҡыҙҙар теләктәшлеге аҙнаһын ойоштороусылар араһында була:

{{цитата|«Цель мероприятия - вернуться к первоначальной сущности Международного женского дня, когда женщины объединяются в борьбе за свои права. Это день женской солидарности, а не букеты и сладости. Неделя женской солидарности - это прежде всего образовательный проект, и мы объединены не против чего-то, а для развития женщин, женских общин и всего украинского общества»&lt;ref&gt;Natalia Ivanova, [https://kharkivobserver.com/international-womens-day-breaking-stereotypes/ International Women’s Day: Breaking Stereotypes], ''[[Kharkiv Observer]]'', March 8, 2019.&lt;/ref&gt;.}}

2020 йылдың ғинуарында Анна Майк Помпеоны Украинаға килеп тә ЛГБТ хәрәкәте лидерҙары менән осрашмағаны өсөн тәнҡитләй.&lt;ref name=&quot;Nemtsova&quot;&gt;Anna Nemtsova, [https://www.thedailybeast.com/mike-pompeo-snubs-ukraines-embattled-lgbtq-community Mike Pompeo Snubs Ukraine’s Embattled LGBTQ Community], ''[[The Daily Beast]], Jan 31, 2020.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wakefield&quot;&gt;Lily Wakefield, [https://www.pinknews.co.uk/2020/02/01/mike-pompeo-us-secretary-of-state-lgbt-activists-ukraine-donald-trump-impeachment-trial/ US Secretary of State Mike Pompeo refuses to meet with LGBT activists in Ukraine], ''[[Pink News]]'', February 1, 2020.&lt;/ref&gt;

Анна Шарыгина шулай уҡ Украина Юғары Советында ойошторолған һәм 300 халыҡ депутаты ингән «Ҡиммәттәр, дәрәжә, ғаилә» фракция-ара берекмәһенә лә ышанмай. Депутат берләшмәһенең маҡсаты «украин йәмғиәтенең мәңгелек ҡиммәттәрен һаҡлау һәм сәйәси мода өсөн тәбиғи нигеҙ хоҡуҡтарын юҡ итергә тырышуға ҡаршы тороу»&lt;ref name=&quot;родина&quot;&gt;{{Cite web|title=ЛГБТ-активістка Шаригіна про об'єднання &quot;Цінності, гідність, родина&quot; в Раді: Поки що не впадаю в паніку. Напевно, до першого закону проти абортів |url=https://gordonua.com/ukr/news/politics/-lgbt-aktivistka-sharigina-pro-ob-jednannja-tsinnosti-gidnist-sim-ja-v-radi-poki-ne-vpadaju-v-paniku-napevno-do-pershogo-zakonu-proti-abortiv-1483555.html  |website=gordonua.com|accessdate=2020-01-20|language=uk|last=Гордон}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wakefield&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alturi.org/news_items/us-secretary-of-state-mike-pompeo-refuses-to-meet-with-lgbt-activists-in-ukraine/|title=US Secretary of State Mike Pompeo refuses to meet with LGBT activists in Ukraine|date=2020-02-02|website=Alturi|language=en-US|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kyivpost.com/article/opinion/op-ed/anna-nemtsova-mike-pompeo-snubs-ukraines-embattled-lgbtq-community.html|title=Anna Nemtsova: Pompeo snubs Ukraine’s embattled LGBTQ community {{!}} KyivPost&amp;nbsp;— Ukraine's Global Voice|website=KyivPost|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nemtsova&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsbreak.com/news/0O0QnZlQ/mike-pompeo-snubs-ukraines-embattled-lgbtq-community|title=Mike Pompeo Snubs Ukraine’s Embattled LGBTQ Community|website=News Break|language=en|access-date=2020-03-14}}{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebar.com/news/news//287815|title=Mumbai Pridegoers arrested for speaking out against Indian government|website=The Bay Area Reporter / B.A.R. Inc.|language=en|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://upogau.org/eng/inform/campaign/history-copy_3125.html Story no.11. Anna Sharyhina], ''Gay Alliance Ukraine'', Nov 25, 2015.
* Chanelle Grand, [https://www.stophomophobie.com/portrait-anna-sharyhina-militante-et-directrice-de-la-marche-de-la-fierte-lgbt-en-ukraine/ Portrait: Anna Sharyhina, et militante directrice de la marche de la fierté LGBT en Ukraine], STOP Homophobie, 5 October 2015.
* Hanna Sokolova, [https://www.opendemocracy.net/en/odr/ anna-sharyhina-interview-en/ «When we compromise, it’s as if we admit we’re not equal»: Anna Sharyhina on feminism and LGBT rights in Ukraine], openDemocracy, 22 May 2019.\
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>44cj1llrt3k8y09o2dgjzhe9vliyxmg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303583</id>
      <parentid>1303549</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1286987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14548" sha1="24x10z2nlnu7il5a75spn0b2kcjwsc9" xml:space="preserve">{{Персона
}}
'''Шарыгина Анна Борисовна''' ({{lang-uk|Ганна Борисівна Шаригіна}}; 1978 йыл) — украин феминисткаһы һәм LBGT активисткаһы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://upogau.org/eng/inform/campaign/history-copy_3125.html|title=Story no.11. Anna Sharyhina|website=Gay-Alliance Ukraine|language=en-GB|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stophomophobie.com/tag/anna-sharyhina/|title=Archives des Anna Sharyhina|last=Gr|first=Chanelle|website=Association STOP HOMOPHOBIE {{!}} Information&amp;nbsp;— Prévention&amp;nbsp;— Aide aux victimes|language=fr-FR|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://day.kyiv.ua/en/article/society/freedom-equality-sisterhood|title=Freedom, equality, sisterhood|last=Desiateryk|first=Dmytro|date=30 Maret 2016|website=|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://izolyatsia.org/en/project/coming-out-of-isolation/lgbt-movement/|title=Lecture LGBT movement in Ukraine: From homonationalism to queer anarchism|website=IZOLYATSIA|language=en|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonblade.com/2017/03/23/lgbt-activists-ukraine-visit-d-c/|title=LGBT activists from Ukraine visit D.C.|last=March 24|first=TimCA|last2=am|first2=2017 at 8:52 am EDT at 8:52|date=2017-03-23|website=Washington Blade: Gay News, Politics, LGBT Rights|language=en-US|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://maidan.org.ua/en/2016/04/anna-sharyhina-pro-dyskusiyu-na-temu-gender-sex/|title=Anna Sharyhina про дискусію на тему &quot;Gender &amp; Sex&quot;|date=2016-04-16|website=Maidan Website|language=en-US|access-date=2020-03-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824060929/http://maidan.org.ua/en/2016/04/anna-sharyhina-pro-dyskusiyu-na-temu-gender-sex/ |date=2017-08-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://europeanlesbianconference.org/speakers/anna-sharyhina/|title=Anna Sharyhina « EuroCentralAsian Lesbian* Community|website=europeanlesbianconference.org|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sphere.org.ua/en/vidverta/|title=О нас - Харьковское Женское Объединение &quot;Сфера&quot;|website=Жіноче об'єднання Сфера|language=uk-EN|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;. «Сфера» ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы, Харьковта лесбий феминистик ойошмаһы, «Киев Прайд» йәмәғәт ойошмаһы, Кивета гей-парад ойоштороусы&lt;ref name=&quot;LSTW&quot;&gt;Claire Gaillard, [https://lezspreadtheword.com/en/anna-sharyhina-ukraine-la-foi-en-lavenir/ Anna Sharyhina — Ukraine, Hope for the Future] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200314154146/https://lezspreadtheword.com/en/anna-sharyhina-ukraine-la-foi-en-lavenir/ |date=2020-03-14 }}, ''Les Spread the Word'', 5 October 2015. Translated by Leanne Ross.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/anna-sharyhina-interview-en/|title=“When we compromise, it’s as if we admit we’re not equal”: Anna Sharyhina on feminism and LGBT rights in Ukraine|website=openDemocracy|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.prostir.ua/?jobs=hromadska-orhanizatsiya-kyjivprajd-zaproshuje-do-roboty-v-orhanizatsijnomu-komiteti-kyjivprajd2017|title=Громадська Організація “КиївПрайд” запрошує до роботи в Організаційному комітеті КиївПрайд2017 {{!}} Громадський Простір|website=www.prostir.ua|language=uk|access-date=2020-03-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201107232607/https://www.prostir.ua/?jobs=hromadska-orhanizatsiya-kyjivprajd-zaproshuje-do-roboty-v-orhanizatsijnomu-komiteti-kyjivprajd2017 |date=2020-11-07 }}&lt;/ref&gt;

== Биографияһы ==
Анна Шарыгина 1978 йылда тыуған. 2006 йылда Docudays Кеше хоҡуҡтары буйынса урта мәктәпте тамамлай. Йәмәғәт эшмәкәрлеген Рәсәйҙең «Волга» лесбий форумында үтә. Һуңынан Лайма Гейдар менән «Феминизм» украин порталында психологи консультацияа лып бара&lt;ref name=&quot;лесбийка&quot;&gt;{{Cite web|title=Анна Шаригіна: “Чекаю, коли в Україні можна буде безпечно сказати “я – лесбійка” |url=https://zmina.info/articles/anna_sharigina_chekajiu_toj_den_koli_v_ukrajini_na_pobutovomu_rivni_mozhna_bezpechno_skazati_jia__lesbijka-2/ |website=zmina.info|accessdate=2017-06-15|language=uk|last=zmina}}&lt;/ref&gt;.

Анна Шарыгина Вера Чемыгина менән берлектә ун йылдан ашыу lbgt украин ойошмаһында һәм лесбий йәмғиәттәре эшендә ҡатнаша.&lt;ref name=&quot;LSTW&quot; /&gt; Улар беренсе тапҡыр Киев буйлап тиңлек хәрәкәтен үткәрә. Фекерҙәштәре менән Харьковта «Сфера» лесбий ойошмаһын төҙөй. Анна Шарыгина Харьков Милли университеты аспирантураһын тамамлаған, уның ғилми тикшеренеүҙәренең темаһы — гендер оҡшашлығы һәм сексуаль ориентация&lt;ref name=&quot;лесбийка&quot;/&gt;.

Беренсе прайд-парад 2013 йылда Киевта үтә. 2014 йылда тәнәфес була&lt;ref&gt;[https://hromadske.radio/persons/anna-sharyhina Анна Шарыгина: «Люди устали прятаться»]&lt;/ref&gt;. Икенсе бындай тиңлек өсөн урам буйлап йөрөү 2015 йылда полиця оҙатыуында, бер нисә йәмәғәт ойошмаһы хуплауында үтә. Әммә ул акцияла ҡатнашыусыоарға ҡаршы булыусылар арҡаһында 15 минут ҡына дауам итә&lt;ref name=&quot;LSTW&quot;/&gt; Шулай уҡ был сараға тәүге тапҡыр өс drag-queen ҡушыла&lt;ref&gt;[https://womo.ua/ganna-sharigina-navit-ditini-zrozumilo-v-yakiy-gomofobniy-krayini-mi-zhivemo/ Анна Шаригіна: «Навіть дитині зрозуміло, в якій гомофобній країні ми живемо»]&lt;/ref&gt;. Ун кеше, шул иҫәптән ваҡиғаларҙы һаҡлаған милиция хеҙмәткәрҙәре яралана&lt;ref name=&quot;KyivPost&quot;&gt;Clara Marchaud, [https://www.kyivpost.com/lifestyle/kyiv-pride-week-events-to-raise-awareness-defend-lgbtq-rights.html Kyiv Pride week events to raise awareness, defend LGBTQ rights], ''[[Kyiv Post]]'', June 8, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.voanews.com/europe/ukraine-lgbt-activists-worry-about-future|title=Ukraine LGBT Activists Worry About Future {{!}} Voice of America&amp;nbsp;— English|website=www.voanews.com|language=en|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://khpg.org/en/index.php?id=1465758145|title=Ukraine did it! LGBT Equality March passes without major problems|website=Human Rights in Ukraine|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Напад на відвідувачів&quot;&gt;[ Напад на відвідувачів події «КиївПрайду»: що кажуть у поліції]&lt;/ref&gt;.

Активистка украин лесбийҙары өс баҫымдан яфа сигә, тип белдерә&lt;ref name=&quot;лесбийка22&quot;&gt;{{Cite web|title=Анна Шаригіна: «В парі бути не соромно, соромно бути в гомосексуальній парі» (відео, частина перша)|url=http://krona.org.ua/anna-sharugina-int1.html|website=krona.org.ua|accessdate=2017-06-15|language=uk|last=Крона. Гендерно-інформаційний центр}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200225182847/http://www.krona.org.ua/anna-sharugina-int1.html |date=2020-02-25 }}&lt;/ref&gt;: ҡатын-ҡыҙ булараҡ, гомосексуаль ҡатын-ҡыҙ булараҡ һәм ЛГБТ хәрәкәтендә эске дискриминацияла:

{{цитата|«Причем дискриминация гомосексуальных женщин иная, чем дискриминация гомосексуальных мужчин. Как правило, к мужчинам относятся враждебно агрессивно, физически агрессивно, их могут побить. В украинском обществе есть иерархия всего, так же есть иерархия дискриминации. Поэтому если тебя избили, то это считается действительно преступлением и дискриминацией.

Но если тебя не воспринимают всерьез? Если тебя не замечают, если над тобой шутят плохо - это ... ничего.»&lt;ref name=&quot;лесбийка&quot;&gt;{{Cite web|title=Анна Шаригіна: “Чекаю, коли в Україні можна буде безпечно сказати “я – лесбійка” |url=https://zmina.info/articles/anna_sharigina_chekajiu_toj_den_koli_v_ukrajini_na_pobutovomu_rivni_mozhna_bezpechno_skazati_jia__lesbijka-2/ |website=zmina.info|accessdate=2017-06-15|language=uk|last=zmina}}&lt;/ref&gt;.}}

2019 йылда Анна Шарыгина Харьковта мартта үткәрелгән беренсе ҡатын-ҡыҙҙар теләктәшлеге аҙнаһын ойоштороусылар араһында була:

{{цитата|«Цель мероприятия - вернуться к первоначальной сущности Международного женского дня, когда женщины объединяются в борьбе за свои права. Это день женской солидарности, а не букеты и сладости. Неделя женской солидарности - это прежде всего образовательный проект, и мы объединены не против чего-то, а для развития женщин, женских общин и всего украинского общества»&lt;ref&gt;Natalia Ivanova, [https://kharkivobserver.com/international-womens-day-breaking-stereotypes/ International Women’s Day: Breaking Stereotypes], ''[[Kharkiv Observer]]'', March 8, 2019.&lt;/ref&gt;.}}

2020 йылдың ғинуарында Анна Майк Помпеоны Украинаға килеп тә ЛГБТ хәрәкәте лидерҙары менән осрашмағаны өсөн тәнҡитләй.&lt;ref name=&quot;Nemtsova&quot;&gt;Anna Nemtsova, [https://www.thedailybeast.com/mike-pompeo-snubs-ukraines-embattled-lgbtq-community Mike Pompeo Snubs Ukraine’s Embattled LGBTQ Community], ''[[The Daily Beast]], Jan 31, 2020.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wakefield&quot;&gt;Lily Wakefield, [https://www.pinknews.co.uk/2020/02/01/mike-pompeo-us-secretary-of-state-lgbt-activists-ukraine-donald-trump-impeachment-trial/ US Secretary of State Mike Pompeo refuses to meet with LGBT activists in Ukraine], ''[[Pink News]]'', February 1, 2020.&lt;/ref&gt;

Анна Шарыгина шулай уҡ Украина Юғары Советында ойошторолған һәм 300 халыҡ депутаты ингән «Ҡиммәттәр, дәрәжә, ғаилә» фракция-ара берекмәһенә лә ышанмай. Депутат берләшмәһенең маҡсаты «украин йәмғиәтенең мәңгелек ҡиммәттәрен һаҡлау һәм сәйәси мода өсөн тәбиғи нигеҙ хоҡуҡтарын юҡ итергә тырышуға ҡаршы тороу»&lt;ref name=&quot;родина&quot;&gt;{{Cite web|title=ЛГБТ-активістка Шаригіна про об'єднання &quot;Цінності, гідність, родина&quot; в Раді: Поки що не впадаю в паніку. Напевно, до першого закону проти абортів |url=https://gordonua.com/ukr/news/politics/-lgbt-aktivistka-sharigina-pro-ob-jednannja-tsinnosti-gidnist-sim-ja-v-radi-poki-ne-vpadaju-v-paniku-napevno-do-pershogo-zakonu-proti-abortiv-1483555.html  |website=gordonua.com|accessdate=2020-01-20|language=uk|last=Гордон}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wakefield&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alturi.org/news_items/us-secretary-of-state-mike-pompeo-refuses-to-meet-with-lgbt-activists-in-ukraine/|title=US Secretary of State Mike Pompeo refuses to meet with LGBT activists in Ukraine|date=2020-02-02|website=Alturi|language=en-US|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kyivpost.com/article/opinion/op-ed/anna-nemtsova-mike-pompeo-snubs-ukraines-embattled-lgbtq-community.html|title=Anna Nemtsova: Pompeo snubs Ukraine’s embattled LGBTQ community {{!}} KyivPost&amp;nbsp;— Ukraine's Global Voice|website=KyivPost|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nemtsova&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsbreak.com/news/0O0QnZlQ/mike-pompeo-snubs-ukraines-embattled-lgbtq-community|title=Mike Pompeo Snubs Ukraine’s Embattled LGBTQ Community|website=News Break|language=en|access-date=2020-03-14}}{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebar.com/news/news//287815|title=Mumbai Pridegoers arrested for speaking out against Indian government|website=The Bay Area Reporter / B.A.R. Inc.|language=en|access-date=2020-03-14}}&lt;/ref&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* [https://upogau.org/eng/inform/campaign/history-copy_3125.html Story no.11. Anna Sharyhina], ''Gay Alliance Ukraine'', Nov 25, 2015.
* Chanelle Grand, [https://www.stophomophobie.com/portrait-anna-sharyhina-militante-et-directrice-de-la-marche-de-la-fierte-lgbt-en-ukraine/ Portrait: Anna Sharyhina, et militante directrice de la marche de la fierté LGBT en Ukraine], STOP Homophobie, 5 October 2015.
* Hanna Sokolova, [https://www.opendemocracy.net/en/odr/ anna-sharyhina-interview-en/ «When we compromise, it’s as if we admit we’re not equal»: Anna Sharyhina on feminism and LGBT rights in Ukraine], openDemocracy, 22 May 2019.</text>
      <sha1>24x10z2nlnu7il5a75spn0b2kcjwsc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гришина Пелагея Николаевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160016</id>
    <revision>
      <id>1303621</id>
      <parentid>1147668</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4579" sha1="j75ky4gjqntw0h01x8c3la68fks29kd" xml:space="preserve">{{ФШ|Гришина}}
{{Ук}}

'''Гришина Пелагея Николаевна''' ([[13 декабрь]] [[1925 йыл]] — [[1995 йыл]]) — [[СССР]]-ҙың [[машиналар эшләү]] сәнәғәте алдынғыһы, [[Машиналар эшләү]] министрлығының [[Брянск]] химия заводы эшсеһе. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971).

== Биографияһы ==
Пелагея Николаевна Гришина 1925 йылдың 13 декабрендә [[Брянск өлкәһе]] Клинцовский районының Павловка ҡасабаһында урыҫ крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған. Ауыл мәктәбендә ете класты тамамлаған.

[[1943 йыл]]дың көҙөндә, ул йәшәгән территория немец оккупанттарынан азат ителгәндән һуң, мобилизация буйынса Сенцово ҡасабаһына ебәрелә. Унда 121-се хәрби заводты тергеҙеүҙә эшләй. [[1944 йыл]]да был заводта хеҙмәт юлын башлай. 1-се цехтың төп ҡорамалдарын етештереү оҫтаханаһында эшләй. Һуғыш тамамланыу менән тыуған ерҙәренә ҡаймайынса, заводта ҡала. Был предприятие миналар, реактив снарядтар, ут залпы системаларын сығара.

Пелагея Гришина заводтың иң яҡшы эшсәндәренең береһе була. Үҙ планын 150—160 %-ҡа арттырып үтәй, йәш эшселәр өсөн иң яҡшы остаз була.

1971 йылдың 26 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы етештереүҙә юғары һөҙөмтәләр күрһәткәне өсөн Гришина Пелагея Николаевнаға маҡтаулы «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға [[Ленин ордены]] менән [[«Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы]] тапшырыла.

Пелагея Гришина КПСС-тың [[Брянск]] район комитеты ағзаһы, завод парткомы ағзаһы була, бер үк предприятиела хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем эшләй. Артабан Сельцо ҡалаһында йәшәй. [[1995 йыл]]да вафат була, ошо ҡала зыяратында ерләнгән.

== Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре ==
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* &quot;Ураҡ һәм Сүкеш&quot;алтын миҙалы (26.04.1971)
* Ленин ордены (26.04.1971)
* [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] (28.07.1966)
* «Хеҙмәт отличиеһы өсөн» миҙалы(1950)
* башҡа миҙалдар.
* СССР Машиналар эшләү министрлығының иң яҡшы хеҙмәткәре.

== Иҫкәрмә ==

== Һылтанмалар ==
* {{Warheroes|id=23408}}
* [http://admsel.ru/images/file/Genchin.pdf Гришина П. Н.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926173224/http://admsel.ru/images/file/Genchin.pdf |date=2020-09-26 }}
[[Категория:КПСС ағзалары]]
[[Категория:Машина төҙөүселәр]]
[[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]]
[[Категория:«Өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]]
[[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Ленин ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Социалистик Хеҙмәт Геройҙары]]
[[Категория:Брянск өлкәһендә вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1995 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:Брянск өлкәһендә тыуғандар]]
[[Категория:1925 йылда тыуғандар]]
[[Категория:13 декабрҙә тыуғандар]]</text>
      <sha1>j75ky4gjqntw0h01x8c3la68fks29kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бриллиантов Александр Иванович (эсер)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162089</id>
    <revision>
      <id>1303609</id>
      <parentid>1182374</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T21:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14245" sha1="2w0pog6n05e2mihgdal117bhcsex3ve" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Бриллиантов Александр Иванович''' ([[1869 йыл]], Корниловская ауылы, Ачинск өйәҙе, Енисей губернаһы&lt;ref&gt;Ныне — [[Красноярский край]]&lt;/ref&gt; — 1937?&lt;ref&gt;Год смерти 1937 указан, например, в [https://web.archive.org/web/20091116145041/http://hronos.km.ru/biograf/bio_u/uchredit.html списке избранных членов Учредительного собрания 1917].&lt;/ref&gt;) — Рус православие сиркәүенең Себер дин әһеле, Енисей губернаһынан Рәсәй империяһының Икенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты (1907), [[Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы|Рәсәйҙең ойоштороу йыйылышы]] ағзаһы ([[1917 йыл]] — ғинуар, [[1918 йыл]]), ВЦИК ағзаһы, урыҫ сәйәсмәне (һул социалист-революционер) Бөтә Рәсәй Крәҫтиәндәр союзы ағзаһы, [[Өфө]] ҡалаһы башлығы ([[1917]]—[[1918 йылдар]]).

== Биографияһы ==
Бриллиантов Александр руханиҙар затынан, дьяк улы&lt;ref&gt;Из доноса Уездного исправника, весна 1907 года, Архивы Енисейского губернского управления. См. &lt;/ref&gt; Енисей губернаһының Ачинский өйәҙендә Корниловская священник ғаиләһендә тыуа. Томск дини училищеһын тамамлай [[1890 йыл]]да ирекле рәүештә ялланып Енисей губерна идаралығында хеҙмәт итеү, тиҙҙән Томск дини семинарияһын тамалай. Уҡыу осоронда революционерҙар менән таныша һәм үҙе лә революцион хәрәкәттә ҡатнаша&lt;ref&gt;См. [http://www.hrono.ru/biograf/bio_b/brillantov.htm биографию на «Хронос.ру»]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2018|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;. 1892 йылда уҡыуын тамамлағандан һуң, никахҡа ингәнгә тиклем Енисей губернаһының Красноярск өйәҙендә Елово ауылындағы Томск епрахияһында ун ике йыл ярым рухани булып эшләй&lt;ref&gt;Томская православная епархия действовала не только на территории всей огромной тогда [[Томская губерния|Томской губернии]], но и на территории соседней — [[Енисейская губерния|Енисейской губернии]].&lt;/ref&gt;.

1904 йылда 35 йәшкә дин әһелен булараҡ Минусинск ҡалаһына ебәрелә һәм унда, революцион ваҡиғалар өйөрмәһенә эләгә. Сиркәү хеҙмәтенән тыш А. Бриллиантов ҡаланың йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша — ауыл хужалығы ойошмаһы ағзаһы булып тора, башланғыс белем йәмғиәте рәйесе урынбаҫары була, ә 1905 йылдың 17 октябрь Манифесы сыҡҡандан һуң урындағы митингыларҙы ойоштороу буйынса комитет ағзаһы итеп һайлана. Сәйәси һәм революцион әүҙемлеге өсөн ышанысһыҙҙар рәтенә инә һәм урындаҙы һаҡ уны эҙәрлекләй башлай.

Беренсе рус революцияһы бөтә ил буйынса халыҡтарҙы ҡуҙғыта. Дәүләт Думаһының II саҡырылышына һайлауҙар күпләп ҡулға алыуҙар һәм репрессиялар менән тап килә. Хатта шуға барып етә: 1917 йылдың 13 мартындағы Енисей губерна һайлауҙары йыйылышында дүрт ҡатнашыусы ҡулға алына. Шуға ҡарамаҫтан, һайлау үткән тип иҫәпләнә. Ике губерна урынына билдәле, популяр, халыҡ сәйәсмәндәре эләгә. Енисей губернаһынан депутат булып Минусинск руханийы, эсер ҡарашлы Бриллиантов Александр һәм меньшевик, магазин конторщигы, Красноярск ҡалаһында приказчиктар профсоюзын ойошторусы Иван Юдин һайлана.
[[Файл:Фракция_эсеров_II_Государственной_Думы_(1907).jpg|справа|мини|300x300пкс|Бриллиантов Александр (1-се рәт, уртала) икенсе саҡырылыы Дәүләт Думаһында парламенттағы эсерҙар төркөмөндә (1907)]]
Дәүләт Думаһы Александр Бриллиантов эсерҙар партияһы ағзаһы була, социал-революционерҙар фракцияһына инә, сиркәү ҡануниәте буйынса ваҡытлыса дума комиссияһында эшләй. Шулай уҡ Себер парламент төркөмө составына инә&lt;ref&gt;См. подробнее на [http://tomskhistory.lib.tomsk.ru/page.php?id=1156&amp;words=%C1%F0%E8%EB%EB%E8%E0%ED%F2%EE%E2 портале «Томское краеведение»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123181640/https://tomskhistory.lib.tomsk.ru/page.php?id=1156&amp;words=%C1%F0%E8%EB%EB%E8%E0%ED%F2%EE%E2 |date=2025-01-23 }}&lt;/ref&gt;, Бөтә Рәсәй Крәҫтиәндәр союзы ағзаһы була. Был берләшмә 1905 йылғы революция осоронда ойошторола һәм уның ағзалары киләсәктә (Бриллиантов кеүек үк, большевиктарҙы күпләп репрессиялау ҡорбаны була&lt;ref&gt;В [[1917]] Всероссийский Крестьянский союз, как [[Профсоюз|профессиональный союз]] крестьян, не стал входить в контролируемое большевиками объединение «Союз союзов», прообраз советского [[ВЦСПС]].&lt;/ref&gt;.

1907 йылдың 12 майында Изге Синод «О священниках, состоящих членами Государственной думы и принадлежащих к крайним революционным партиям» билдәләмәһен ҡабул итә. Унда әйтелеүенсә, дин әһеленән «юғары властарға буйһоноу» талап ителә һәм власты бәреп төшөрөү ынтылышы рухи пастырь дәрәжәһе менән тап килмәүе тураһында белдерелә. Был билдәләмә А. Гриневич, А. Бриллиантов, А. Архипов, К. Колокольников һәм Ф. Тихвинға ҡағыла. Бары тик А. Гриневичҡа ғына «аҡланыу» мөмкин була, башҡаларға хеҙмәт итеү тыйыла&lt;ref name=&quot;lenka&quot;&gt;''Платонов Г. М.'' Православная церковь и общественно-политическая жизнь провинциальной России. 1900—1914 гг. [Электронный ресурс]: На материалам Саратовской губернии Дис. … канд. ист. наук : 07.00.02 .-М.: РГБ, 2003 (Из фондов Российской Государственной Библиотеки)&lt;/ref&gt;. [[Столыпи Пётр Аркадьевич]] II Дәүләт Думаһын тарҡатҡас, А. Бриллиантов [[Томск]]иға  Себер университетына уҡырға инергә килә. «Русское слово» гәзите 1917 йылдың 10 (23) ноябрендә «Петербургскій телефонъ — Отъ нашихъ корреспондентовъ» бүлегендә түбәндәгеләрҙе яҙа:
{{Цитата башы}}
… Бывшие депутаты. «Русь» сообщает, что член 2-й Государственной Думы священник Бриллиантов, прибывший в Томск для поступления в Университет, арестован и посажен в томскую тюрьму…&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://chron.eduhmao.ru/page_11_10_1p.html |title=Хронограф. Календарь истории России и Ханты-Мансийского автономного округа — Югры&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |accessdate=2010-01-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130609122635/http://chron.eduhmao.ru/page_11_10_1p.html |archivedate=2013-06-09 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130609122635/http://chron.eduhmao.ru/page_11_10_1p.html |date=2013-06-09 }}&lt;/ref&gt;
{{Цитата аҙағы}}

[[1907 йыл]]дың,[[31 октябрь|31 октябрендә]] «зарарлы йүнәлеше һәм агитация эшмәкәрлеге» өсөн ваҡытлыса Томск губернаторы ҡарарына ярашлы Бриллиантов Томскиҙан һөрөлә.

1907 йылдың көҙөндә төрмәлә ултыра һәм 1917 йылғы Февраль революцияһына тиклем Минусинскта һөргөндә була.. Һаҡ аҫтында булыуы һәм эшен Томск Ерапхтяһы сиркәүе етәкселегенең махсус тикшереүе һөҙөмтәһендә ул рухани санынан мәхрүм ителә.

1917 йылғы Февраль революцияһы башланғас эсер А. Бриллиантов өсөн дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәренең «донъяуи» тормошо башлана. Һөҙөмтәлә ул ябай совет хеҙмәткәре-бухгалтер сифатында ҡулға алына һәм репрессияланып ГУЛАГ-ҡа оҙатыла. [[Себер]]ҙән А. Бриллиантов Уралға китә, әүҙем революционер тиҙҙән ҡаланың төрлө урындағы үҙидара органдарына һайлана, шул иҫәптән [[Өфө]] ҡалаһы башлығы булып китә, Өфөнән Рәсәйҙең иң төп органдары — [[Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы|Ойоштороу йыйылышы]]на, һуңынан ВЦИК-ка һайлана.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* Родионов И. В. Краткие биографии сибирских депутатов // Сибирские вопросы, журнал. — [[Санкт-Петербург|С.Пб.]], 1907. — 15 апр. (№ 6). — С. 28-29.
* Родионов Ю. П. Сибирские депутаты во II Государственной думе // По страницам российской истории. — [[Омск]], 1996. — С. 50-57.
* Протасов Л. Г. Люди Учредительного собрания: портрет в интерьере эпохи. — [[Мәскәү|М.]]: РОСПЭН, 2008.

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/2538-brilliantov-aleksandr-ivanovich}}
* [http://towiki.ru/view/Александр_Иванович_Бриллиантов Александр Иванович Бриллиантов. Статья О. К. Абрамова на портале Towiki.ru]
* [http://tomskhistory.lib.tomsk.ru/page.php?id=1620&amp;words=%C1%F0%E8%EB%EB%E8%E0%ED%F2%EE%E2 Портал «Томское краеведение», Сибиряки — депутаты второй Государственной думы (1907 г.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123173312/https://tomskhistory.lib.tomsk.ru/page.php?id=1620&amp;words=%C1%F0%E8%EB%EB%E8%E0%ED%F2%EE%E2 |date=2025-01-23 }}
* [http://www.sobranie.info/100/chapter_1.php Сайт Законодательного собрания Красноярского края. Материалы «К 100-летию Государственной Думы: Депутаты I—IV Государственной Думы от Енисейской губернии»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022093506/https://www.sobranie.info/100/chapter_1.php |date=2020-10-22 }}
* [https://web.archive.org/web/20101119093858/http://www.memorial.krsk.ru/work/konkurs/9/Karpovich/0.htm «Человек двух эпох» (о красноярском революционере Симоне Ермолаеве).]
{{Тышҡы һытанмалар}}
[[Категория:Шәхестәр:Өфө]]
[[Категория:Бөтə Рəсəй Ойоштороу йыйылышы ағзалары]]
[[Категория:Рәсәй империяһының икенсе саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзалары]]
[[Категория:Христиан социалистары]]
[[Категория:Эсерҙар]]
[[Категория:Рәсәй революционерҙары]]
[[Категория:Шәхестәр:Томск губернаһы]]
[[Категория:1937 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1869 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]]</text>
      <sha1>2w0pog6n05e2mihgdal117bhcsex3ve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Верещагин Василий Васильевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162440</id>
    <revision>
      <id>1303614</id>
      <parentid>1294397</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T01:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39380" sha1="n0s75ovbi647l7h59eb81scecfkvopc" xml:space="preserve">{{Рәссам|имя=Василий Верещагин|имя при рождении=Василий Васильевич Верещагин|ширина=250px|место смерти={{МестоСмерти|Порт-Артур}}, [[Квантунская область]], Российская империя|жанр=[[батальный жанр|батальный]]|учёба=|стиль=[[реализм (живопись)|реализм]]|покровители=|награды={{Орден Святого Георгия 4 степени}}|звания={{ИАХ|профессор|1874}}|премии=}}
'''Верещагин Василий Васильевич''' (14) [[26 октябрь]] [[1842 йыл]] — [[31 март]] ([[13 апрель]]) [[1904 йыл]]) — [[Рәсәй империяһы]] рәссамы, әҙәбиәтсе, рәссамдар араһында иң билдәле баталист.

== Биографияһы ==
[[Файл:Художник_Верещагин_В.В._(фотогиалотипия)._1860-е_гг.(с_фото_1860г_Шпаковского)_vereshagin.png|слева|мини|277x277пкс|&lt;small&gt;В. Верещагин Диңгеҙ кадет корпусын тамамлаған осорҙа (Шпаковский фотоһы 1860 й.).&lt;/small&gt;]]
Василий Васильевич Верещагин {{OldStyleDate|26|октября|1842|14}} йылда [[Череповец]]та (хәҙерге [[Вологда өлкәһе]]) урындағы дворяндар етәксеһе ғаиләһендә тыуған. Өс ағай-энеһе бар. Барыһы ла хәрби-уҡыу йорттарына уҡырға ингән. Кеселәре — Сергей (1845—1878) һәм Александр (1850—1909), профессиональ хәрби булалар; өлкәне Николай (1839—1907) — йәмәғәт эшмәкәре.
[[Файл:Vasily-vereshagin1863.jpg|слева|мини|296x296пкс|В. Верещагин Кавказға беренсе сәйәхәте ваҡытында ]]
1850 йылда ул ағаһы Николай менән бергә Александровский кадет корпусына уҡырға инә&lt;ref&gt;[http://www.encspb.ru/object/2859441989?lc=ru Мемориальная доска В. В. Верещагину] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190225044820/http://www.encspb.ru/object/2859441989?lc=ru |date=2019-02-25 }} // Энциклопедия «Санкт-Петербург»&lt;/ref&gt;. Һуңынан Диңгеҙ кадет корпусын тамамлаған, ул, ҡыҫҡа ғына хеҙмәтенән һуң, яңы ғына алған мичман чинында отставкаға сыға һәм Петербург Художество академияһынауҡырға инә, унда 1860—1863 йылдар буйына А. Т.. Марков, Ф. А. Моллер һәм А. Е. Бейдеман ҡулы аҫтында уҡый Академияһын ҡалдырып, [[Кавказ|Кавказға]] китә, унда бер йыл самаһы була Шунан [[Париж|Парижға китә]], унда 1864—1865 йылдарҙа Жером етәкселеге аҫтында эшләй һәм уҡый.

[[1865 йыл]]дың март айында Кавказға ҡайта һәм натуранан картиналар яҙыуын дауам верещагин натура менән ҡайтты.

1865 йылдың көҙөндә Верещагин [[Санкт-Петербург|Петербургҡа]] ҡайта, ә һуңынан, йәнә Парижға ҡайтып, уҡыуын дауам итә. Ул 1865—1866 йылдарҙа [[Париж]] академияһында белем ала. 1866 йылдың яҙында рәссам, уҡыуын рәсми тамамлап, тыуған яғына ҡайта.

[[1867 йыл]]да [[Төркөстан генерал-губернаторлығы|Төркөстан генерал-губернаторы]] генерал К. П. Кауфмандың саҡырыуын ҙур ҡыуаныс менән ҡабул итә һәм уның рәссам булып тора. [[Сәмәрҡәнд]] ҡалаһын 1868 йылдың 2 майында рус ғәскәрҙәре баҫып алғандан һуң, Верещагин урындағы халыҡ һәм урыҫ һалдаттары менән ҡамауҙа ҡала. Верещагин Сәмәрҡәнд ҡәлғәһен обороналау өсөн Изге георгий орденының 4 дәрәжәһе (14 август 1868 йыл)&lt;ref&gt;Ежегодник Русской армии на 1869 год. Часть 2. — СПб., 1869. — С. 282.&lt;/ref&gt; менән бүләкләнә, һәр төрлө наградаларҙы эшкә һанамаһа ла, уны ғорурлыҡ менән йөрөтә:&lt;blockquote&gt;Во время восьмидневной осады Самаркандской цитадели скопищами бухарцев, [[прапорщик]] Верещагин мужественным примером ободрял гарнизон. Когда 3-го июня неприятель в огромных массах приблизился к воротам и кинувшись на орудия успел уже занять все сакли, прапорщик Верещагин, несмотря на град камней и убийственный ружейный огонь, с ружьём в руках бросился и своим геройским примером увлёк храбрых защитников цитадели&lt;/blockquote&gt;1869 йыл башында Кауфман ярҙамы менән Верещагин «төркөстан күргәҙмә»һен ойоштора унда үҙенең [[Ташкент]]та, Сәмәрҡәнд һәм [[Бохара]]ла, ҡаҙаҡ далаларында һәм [[Төркөстан (ҡала)|Төркөстанда]] яҙған картиналарын күрһәтә. Күргәҙмә тамамланғандан һуң, Верещагин [[Себер]] аша яңынан Төркөстан төбәгенә китә.

Был юлы рәссам Семиречье һәм Көнбайыш [[Ҡытай]]ҙы ҡыҙыра. Был сәйәхәтенә арнап Верещагин әҫәрҙәр яҙа, улар араһында &quot;Богатый киргизский охотник с соколом, [[Ысыҡ-Күл|Иссыҡ-Куль пейзаждары]], [[Тянь-Шань]] түбәләре төшөрөлгән картиналар яҙа. Шуларҙың иң сағыуы — «Проход Барскаун» картинаһы.

Был ваҡытта көнбайыш ҡытай богдыхана ғәскәрҙәре ихтилал байрағы күтәргән дунгандар менән һуғыша. Верещагин урындағы ҡалаларҙың һуғыштан ҡалған емереклектәрен төшөрә. «Апофеоз войны» тигән билдәле картинаһында ул [[Ҡашғар|Кашгар]] деспоты Валихан түрәнең европа сәйәхәтсеһен язалап, уның башын башҡа язалап үлтерелгән кешеләрҙең башынан яһалған пирамида өҫтөнә һалырға бойорған тигән тәьҫораттарҙан сығып яҙылған.

Верещагинға был хәрби операцияларҙа ҡатнашыуы һәм 1869 йылда [[Рәсәй империяһының Урта Азия биләмәләре|Төркөстанға]] икенсе сәйәхәт ҡылыуы «Пусть войдут», «Вошли», «Окружили», «Преследуют», «Напали врасплох» сағыу картиналары өсөн материал бирә. Рәссамдың [[Мюнхен]] ҡалаһында 1871—1874 йылдарҙа яҙған был картиналары Европа һәм Рәсәйҙә уға бик ҙур уңыш килтерә.

1871 йылда рәссам [[Мюнхен]]ға күсеп, көнсығыш мотивтары өҫтөндә эшләүгә күсә. Ошо ваҡытта беренсе ҡатыны Елизавета Фишер менән бергә йәшәй башлай, бары тик 1883 йылда [[Вологда]]ла ғына ул ҡатыны менән сиркәүҙә никахлаша)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;[http://www.cherkray.ru/?page=%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD-%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9-%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Верещагин Василий Васильевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031224449/http://www.cherkray.ru/?page=%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD-%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9-%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2016-10-31 }}&lt;/ref&gt;.

[[1873 йыл]]да Төркөстан тураһындағы әҫәрҙәрен күрһәтер өсөн Лондондың гәлсәр һарайында үҙенең шәхси күргәҙмәһен ойоштора. 1874 йылдың яҙында Петербургта күргәҙмәһе үтә. Верещагин күргәҙмәһен ҡараған кешеләр рәссамды антипатриотизмда ғәйепләй. Верещагин полотнолары менән танышҡан император [[Александр II]], рәсми яҙыу буйынса, «үҙенең ҡырҡа ризаһыҙлығын белдерә», ә [[Александр III|бөйөк кенәз Александр Александрович]], — буласаҡ император [[Александр III]], — рәссам тураһында үҙ фекерен былай тип белдерә:
 
Әммә быға ҡарамаҫтан бер айҙан Верещагинға сәнғәт академияһы профессоры исемен бирәләр, ә Верещагин ул исемдән баш тарта.

Һуңынан ике йыл тиерлек Верещагин [[Һиндостан]]да йәшәй, шулай уҡ Тибетта ла була. 1876 йылдың яҙында рәссам Парижға ҡайта.
[[Файл:Vasili_Vereshchagin,_1902.jpg|мини|277x277пкс|Верещагин мольберт янында, 1902]]
1877 йылдың яҙы башланыу менән Верещагина урыҫ-төрөк һуғышы башланыуын белә һәм шунда уҡ, Париждағы үҙ оҫтаханаһын ҡалдырып, ғәмәлдәге армияға китә. Армия командованиеһы уны Дунай армияһы башкомандующийының адъютанттары составына йүнәлтә, уға ҡаҙна аҡсаһынан тыш ғәскәрҙәр буйлап йөрөү хоҡуғы бирелә. Рәссам ҡайһы бер алыштарҙа ҡатнаша.

1877 йылдың июнендә ул ауыр йәрәхәт ала, пуля уның янбашын тишеп үтә.

Етди яраланған булған, дөрөҫ дауаламау арҡаһында уның бото шешә башлай, гангренаның тәүге билдәләре барлыҡҡа килә. Артабан уның яраһын ярып таҙалайҙар, шунан һуң ул төҙәлә башлай&lt;ref&gt;''Верещагин В. В.'' Скобелев: Воспоминания о Русско-Турецкой войне 1877—1878 гг. — {{М.}}: Даръ, 2007. — 496 с. — ISBN 978-5-485-00152-0. — С. 25—65.&lt;/ref&gt;.

Верещагин 1882—1883 йылдарҙа тағы [[Һиндостан]] буйлап сәйәхәт итә. 1884 йылда [[Сүриә]]гә һәм [[Фәләстин]]ға бара, инжил сюжеттары буйынса картиналар яҙа. Ошо осорҙа ул яңы картиналар серияһын — «Распятие на кресте во времена владычества римлян», «Казнь из пушек в Британской Индии».

1891 йылда Верещагин Мәскәү янындағы Нижние Котлы ауылында участка һатып ала һәм ул үҙ ғаиләһе өсөн йорт һәм оҫтахана төҙөйа&lt;ref&gt;[http://yosha-orlow.livejournal.com/559704.html В поисках дома художника Василия Верещагина — расследование]&lt;/ref&gt;.

Василий Верещагин 1894 йылдың йәйендә ғаиләһе менән [[Пинега (йылға)|Пинега]], [[Төньяҡ Двина]], [[Аҡ диңгеҙ]], Соловкаға сәйәхәт ҡыла.

1899 йылда ай ярым ғаиләһе менән йәйҙе [[Ҡырым]]да үткәрә&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|автор=Аксентьев С. Т.|заглавие=«Монастырские» каникулы В. В. Верещагина|ссылка=http://mosjour.ru/2017062999/|издание=Московский журнал (1991)|тип=|год=2013|номер=10|страницы=18—24|doi=|issn=0868-7110}}&lt;/ref&gt;.

1901 йылда рәссам [[Филиппин|Филиппин утрауҙары]], 1902 — [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]] менән [[Куба]], 1903 — [[Япония]]ла була.

Верещагин 1901 йылда [[Нобель премияһы|Нобель тыныслыҡ премияһына]] тәҡдим ителгән тигән һүҙ ялған.

[[Рус-япон һуғышы|Урыҫ-япон һуғышы]] башланыу менән Верещагин фронтҡа китә. Ул {{OldStyleDate3|31.3.1904|года}} йылда адмирал С. О. Макаров менән бергә «Петропавловск» броненосецында мина шартлауҙан һәләк була Порт-Артурҙа рейдта торғанда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.museumtof.ru/index.php/media/2014-06-01-08-03-42/232-l-r|title=«Он хотел показать людям трагедию и глупость войны…»: К 175-летию со дня рождения великого русского художника Василия Васильевича Верещагина|author=Савруева О. В., научный сотрудник ВИМ ТОФ|date=|publisher=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191107055033/https://www.museumtof.ru/index.php/media/2014-06-01-08-03-42/232-l-r |date=2019-11-07 }}&lt;/ref&gt;.

== Ғаиләһе ==
* 1-се ҡатыны — ''Элизабет Мария Фишер (Рид),'' урыҫ традицияһы буйынса ''Елизавета Кондратиевна Верещагина'' (1856—1941) 1871 йылдан алып 1890 йылға тиклем никахта тора. Айырылышыуҙарының теүәл ваҡыты билдәле түгел, шулай уҡ православие йолаһы буйынса никах төҙөгәндәре йәки башҡа йола буйынсамы, билдәле түгел&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/vereschagin/0_13.html#1|title=''Суетенко В. П.'' Дом у заставы. Московские годы жизни и творчества В. В. Верещагина. — {{М.}}, 1968. — 200 с.|publisher=|accessdate=2018-03-10}}&lt;/ref&gt;. «Очерки путешествия в Гималаи г-на и г-жи Верещагиных» китабының авторҙашы. Портрет һәм фотоһүрәттәре һаҡланмаған.
** ''Клавдия'' (хаттарында телгә алына, күрәһең, бала саҡта вафат булған)
* 2-се ҡатыны — ''Андреевская Лидия Васильевна'' (1865—1912?). 1894 йылда, беренсе балаалары тыуғандан һуң инде, рәсми никахтары төҙөлә. Талантлы пианист. Госпиталдәр серияһында шәфҡәт туташы рәүешендә һүрәтләнгән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.artinheart.ru/post/people/463.shtml|title=Василий Верещагин и Лидия Андреевская {{!}} Люди {{!}} Истории {{!}} ArtInHeart.ru|publisher=www.artinheart.ru|accessdate=2018-03-10}}&lt;/ref&gt;.
** ''Лидия'' (1890—1896)
** ''Василий'' (1892—1981)
** ''Анна'' (1895—1917)
** ''Лидия'' (1898—1930)&lt;ref&gt;[http://www.booksite.ru/vereschagin/0_7.html Летописец своей эпохи — художник В. В. Верещагин] // Верещагины. «России славу умножая…» : [альбом / авт.-сост. О. П. Починюк; редакц. совет: Е. Н. Рачкова (гл. ред.) и др.; вступ. ст.: В. Е. Позгалев]. — {{СПб}}: Северославянское бюро рекламы, 2008. — 143 с.&lt;/ref&gt;. Улы — Александр Сергеевич Плевако, рәссамдың берҙән-бер ейәне. Билдәле адвокат Ф. Н. Плевако ның кесе улы С. Ф. Плевако тарафынан уллыҡҡа алынған

== Эштәре ==
[[Файл:Верещагин_в_мастерской.jpg|мини|240x240пкс|Нижние Котлы ауылында В. В. Верещагиндың оҫтаханаһы]]
''Серия'':

* Кавказская серия (1863—1864, 1865 гг.)
* Туркестанская серия (1867—1874 гг.)
* «Варвары». Героическая поэма. В неё входят картины: «Высматривают» (1873), «Нападают врасплох» (1871), «Окружили — преследуют…» (1872) «Представляют трофеи» (1872), «Торжествуют» (1872), «Апофеоз войны» (1871)
* Индийская серия (1874—1880-е)
* Балканская серия (1877—1881). Включает картины: «В турецкой покойницкой» (1881)
* Трилогия казней (1884—1887)
* Палестинская серия (1883—1885)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tretyakovgallery.blogspot.com/2017/10/blog-post_30.html|title=В. В. Верещагин. Палестинская серия|publisher=}}&lt;/ref&gt;
* Русская серия (1884—1885)
* Наполеон в России (1887—1900)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.museum.ru/museum/1812/Painting/ver/index.html|title=Василий Васильевич Верещагин (1842—1904): Цикл полотен «1812 год»|publisher=}}&lt;/ref&gt;
* Госпитальная серия
* Японская серия (1903—1904)

[[Файл:Перед_атакой._Под_Плевной.jpg|центр|мини|350x350пкс|Атака алдынан. Плевна аҫтында. 1881 й.]]

== Әҫәрҙәре ==
В. В. Верещагин Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә сыҡҡан бөтәһе 12 китап, бик күп мәҡәләләр авторы.

* [http://dlib.rsl.ru/viewer/01004486496#?page=1 Очерки, наброски, воспоминания В. В. Верещагина]: С рисунками. — {{СПб}}: Тип. Министерства путей сообщения (А. Бенке), 1883. — [4], 155 с.
* Очерки путешествия в Гималайи г-на и г-жи Верещагиных. — {{СПб}}: Тип. М. М. Стасюлевича.
** Ч. 1. Сикким. — 1883. — 86 с.: 11 л. ил.
*** ''То же''. — Изд. 2-е. — 1884.
** Ч. 2. Кашмир. Ладак. — 1884. — 135 с.: ил.
* [http://dlib.rsl.ru/viewer/01004441523#?page=4 Souvenirs: enfance: voyages: guerre / Vassili Vereschagin; illustres par lui-meme. — Albert Savine, 1888. — 437 p.]
* [http://dlib.rsl.ru/viewer/01004432267#?page=1 On progress in art / by Vassili Verestchagin. — New York: American art galleries, 1891. — 14 p.] 
* [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003667187#?page=1 Литератор: Повесть. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1894. — [2], 239 с.]
* [http://dlib.rsl.ru/viewer/01003635083#?page=1 На войне в Азии и Европе]: Воспоминания. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1894. — VI, 370 с.
** На войне в Азии и Европе. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1898. — VIII, 391 с.
* [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003667187#?page=1 Литератор: (Повесть) / В. В. Верещагин. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1894. — [2], 239 с.]
* [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/4904-vereschagin-v-v-1812-pozhar-moskvy-kazaki-velikaya-armiya-marshaly-napoleon-i-m-1895#page/1/mode/grid/zoom/1 1812: Пожар Москвы; Казаки; Великая армия; Маршалы; Наполеон I.] — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1895. — IV, 274 с.
* Детство и отрочество. Т. 1: Деревня. Корпус. Рисовальная школа. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1895. — [4], 315 с.
* Иллюстрированные автобиографии нескольких незамечательных русских людей. [2-е прил. к каталогу картин В. В. Верещагина]. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1895. — [2], 153 с.: 7 л. ил.
** Иллюстрированные автобиографии нескольких незамечательных русских людей. — Изд. 2-е. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1896. — [2], 153 с.: 7 л. ил.
* [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003637175#?page=1 На Северной Двине. По деревянным церквам. 3-е прил. к каталогу картин В. В. Верещагина. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1895. — [2], 121 с.: 12 л. ил.]
** На Северной Двине. По деревянным церквам. 3-е прил. к каталогу картин В. В. Верещагина. — Изд. 2-е. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1896. — [2], 121 с.: 12 л. ил.
* [https://dlib.rsl.ru/viewer/01009398599#?page=1 Napoléon Ier en Russie / Vassili Werestchagin. — Paris, 1897. — 6, 280 p.]
* [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003681984#?page=1 Листки из записной книжки художника В. В. Верещагина. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1898. — [2], 150 с.]
* [http://dlib.rsl.ru/viewer/01003644789#?page=1 Наполеон I в России в картинах В. В. Верещагина] / С портр. В. В. Верещагина, его предисл. и поясн. описанием карт. — {{СПб}}: Ф. И. Булгаков, 1899. — 55 с., 16 л. ил., портр.
* [http://dlib.rsl.ru/viewer/01004488020#?page=1 «1812». Napoleon I in Russia / by Vassili Verestchagin; with introduction by R. Whiteing; illustrated from sketches and paintings by the author. — William Heinemann, 1899. — 266 p.] 
* [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003691564#?page=1 В Севастополе: Рассказ худож. В. В. Верещагина. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1900. — [2], 93 с.]
* Духоборцы и молокане в Закавказье; Шииты в Карабахе; Батчи и опиумоеды в Средней Азии; Обер-Амергау в горах Баварии: Рассказы. — {{М.}}: Типо-лит. т-ва И. Н. Кушнерев и К°, 1900. — 90 с.
* На войне: Воспоминания о Русско-турецкой войне 1877 г. — {{М.}}: Т-во И. Д. Сытина, [1902]. — 317 с.

=== Үлгәндән һуң сыҡҡан баҫмалары ===
* Переписка В. В. Верещагина и В. В. Стасова / Подгот. текста и примеч. А. К. Лебедева и Г. К. Буровой, под ред. А. К. Лебедева. — {{М.}}: Искусство, 1950.
** Т. 1. 1874—1878. — 423 с.: 4 л. ил.
** Т. 2. 1879—1883. — 380 с.: 4 л. ил.
* Переписка В. В. Верещагина и П. М. Третьякова / Подгот. текста и примеч. Н. Г. Галкиной; Вступ. ст. О. А. Лясковской. — {{М.}}: Искусство, 1963. — 138 с.: 4 л. ил.
* Избранные письма / Сост., предисл. и примеч. А. К. Лебедева. — {{М.}}: Изобразительное искусство, 1981. — 287, [11] с.: 11 л. ил.
* Повести. Очерки. Воспоминания / Сост., вступ. ст. и примеч. В. А. Кошелева и А. В. Чернова. — {{М.}}: Советская Россия, 1990. — 349, [1] с.: [16] л. ил.
* Наполеон I в России / Составление, подгот. текста, вступ. ст. В. А. Кошелева и А. В. Чернова. — Тверь: Созвездие, 1993. — 286 с.: ил.
* Скобелев. Воспоминания о Русско-Турецкой войне 1877—1878 гг. — {{М.}}: Даръ, 2007. — 496 с. — ISBN 978-5-485-00152-0.

== Сәнғәттә ==
* «Вревская Юлия» (1977) фильмында Верещагин ролен Адомайтис Регимантас башҡара .
* «Секретная служба Его Величества» сериалының 5 һәм 6 серияларында Верещагиндың сәйәси эшмәкәрлеге тураһында һөйләнә.

== Хәтер ==
[[Файл:Vereschagino-bust.JPG|слева|мини|Һәйкәл-бюст Верещагино ҡалаһының вокзал алды майҙанында ]]
[[Файл:Kupon.jpg|мини|250x250пкс|Рәсәй иҫтәлекле почта маркаһы :&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;Верещагиндың тыуыуына 150 йыл]]

* Верещагин урамы — Ломоносов урамы (Санкт-Петербург)
* Верещагин урамы [[Киев]]та
* Верещагин урамы [[Череповец]]та
* Верещагин урамы [[Воронеж]]да
* Верещагин урамы [[Днепр (ҡала)|Днепрҙа]]
* Верещагин урамы [[Екатеринбург]]та
* Верещагин урамы [[Дондағы Ростов]]та
* Верещагин урамы [[Запорожье]]ла
* Верещагин урамы Мәскәүҙең «Сокол» рәссамдар ҡасабаһында
* Верещагин тыҡрығы [[Липецк|Липецкиҙа]]
* Пермь крайында Верещагино ҡалаһы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gorodarus.ru/vereshchagino.html|title=Город Верещагино|author=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;
* 1995 йылдың 18 июнендә Верещагино ҡалаһы вокзал алды майҙанында Верещагинға һәйкәл-бюст асыла, (проекттың скульпторы А. А. Уральский)
* [[Череповец]]та һәйкәл-бюст (1957 й.; скульпторы — Едунов Б. В., А. Портянко М.; архитекторы — Гуляев А. В.)
* Верещагин Йорт-музейы. Социалистик урамы, 22-се йорт, [[Череповец]]та.
* В. В. Верещагин исемендәге Николаевский художество музейы.
* «Верещагинский проект» өлкән класс уҡыусылары өсөн Мәҙәни-ағартыу интеллектуаль конкурсы.
* Череповец ҡалаһының Верещагин В. В. исемендәге үҙәк ҡала китапханаһын (1967 йылдан алып рәссам исемен йөрөтә)

== Галереяһы ==
{{Начало скрытого блока|Заголовок=Картины Василия Верещагина (галерея)}}
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Vereshchagin Napoleon near Borodino.jpg|&lt;small&gt;Наполеон на Бородинских высотах, 1897&lt;/small&gt;
Перед атакой. Под Плевной.jpg|&lt;small&gt;Перед атакой. Под [[Плевна|Плевной]], 1881&lt;/small&gt;
Apotheosis.jpg|&lt;small&gt;[[Апофеоз войны]]&lt;/small&gt;
1878 Vereshchagin Schlachtfeld am Schipkapass anagoria.JPG|&lt;small&gt;Шипка-Шейново. Скобелев под Шипкой&lt;/small&gt;
V. Vereshchagin. Brahmi temple in Udaipur.jpg|&lt;small&gt;Индуистский храм в [[Удайпур]]е, 1874—1886&lt;/small&gt;
Василий Верещагин Самарканд.jpg|&lt;small&gt;[[Самарканд]], 1869&lt;/small&gt;
Араб на верблюде.jpg|&lt;small&gt;Араб на верблюде, 1869—1870&lt;/small&gt;
Бания (торговец). Бомбей.jpg|&lt;small&gt;Бания (торговец). Бомбей, 1874—1876&lt;/small&gt;
Афганец.jpg|&lt;small&gt;Афганец, 1867—1868&lt;/small&gt;
Бухарский солдат (сарбаз).jpg|&lt;small&gt;Бухарский солдат (сарбаз), 1873&lt;/small&gt;
Бхил (Бхилы - одно из горных племен Декана).jpg|&lt;small&gt;Бхил, 1884&lt;/small&gt;
В горах Алатау.jpg|&lt;small&gt;В горах Алатау. 1869-1870&lt;/small&gt;
В покоренной Москве.jpg|&lt;small&gt;В покорённой Москве («Поджигатели» или «Расстрел в Кремле»), 1887-1888&lt;/small&gt;
Высматривают.jpg|&lt;small&gt;Высматривают, 1873&lt;/small&gt;
Гималаи вечером.jpg|&lt;small&gt;Гималаи вечером, 1875&lt;/small&gt;
Гималайский пони.jpg|&lt;small&gt;Гималайский пони, 1875&lt;/small&gt;
Всадник-воин в Джайпуре.jpg|&lt;small&gt;Всадник-воин в Джайпуре, 1881&lt;/small&gt;
Вид Крымских гор.jpg|&lt;small&gt;Вид Крымских гор&lt;/small&gt;
Два еврея.jpg|&lt;small&gt;Два еврея, 1883-1884&lt;/small&gt;
Главная улица в Самарканде с высоты цитадели ранним утром.jpg|&lt;small&gt;Главная улица в Самарканде с высоты цитадели ранним утром, 1869-1870&lt;/small&gt;
Горный ручей в Кашмире.jpg|&lt;small&gt;Горный ручей в Кашмире, 1875&lt;/small&gt;
Двери Тимура (Тамерлана).jpg|&lt;small&gt;Двери Тимура (Тамерлана), 1872&lt;/small&gt;
Два ястреба (Башибузуки).jpg|&lt;small&gt;Два ястреба ([[Башибузуки]]), 1878-1879&lt;/small&gt;
Японка.jpg|&lt;small&gt;Японка, 1903&lt;/small&gt;
Священник парс.jpg|&lt;small&gt;Священник парс (огнепоклонник). Бомбей, 1874-1876&lt;/small&gt;
Икона Николы с верховья реки Пинеги.jpg|&lt;small&gt;Икона Николы с реки Выя (верховья Пинеги), 1894&lt;/small&gt;
Мавзолей Тадж-Махал.jpg|&lt;small&gt;Мавзолей Тадж-Махал, 1874-1876&lt;/small&gt;
Мулла Рахим и мулла Керим по дороге на базар ссорятся.jpg|&lt;small&gt;Мулла Рахим и мулла Керим по дороге на базар ссорятся, 1873&lt;/small&gt;
Киргизские кибитки на реке Чу.jpg|&lt;small&gt;Киргизские кибитки на реке Чу, 1869-1870&lt;/small&gt;
Wassilij Wassiljewitsch Wereschtschagin 001.jpg|&lt;small&gt;Дервиши в праздничных нарядах, 1869-1870&lt;/small&gt;
Садовая калитка в Чугучаке.jpg|&lt;small&gt;Садовая калитка в Чугучаке, 1869-1870&lt;/small&gt;
Калмыцкая молельня.jpg|&lt;small&gt;Калмыцкая молельня, 1869-1870&lt;/small&gt;
Богатый киргизский охотник с соколом.jpg|&lt;small&gt;[[Богатый киргизский охотник с соколом]], 1871&lt;/small&gt;
Vasily_Vasilevich_Vereshchagin,_The_Spy.jpg|&lt;small&gt;Шпион&lt;/small&gt;
Василий В. Верещагин - Aдъютант.jpg|&lt;small&gt;Адъютант&lt;/small&gt;
Vereshchagin-Blowing from Guns in British India.jpg|&lt;small&gt;Подавление индийского восстания англичанами, 1884&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
{{Конец скрытого блока}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Верещагин, русские живописцы}}
* {{ВТ-ВЭС|Верещагин, Василий Васильевич}}{{ВТ-ВЭС|Верещагин, Василий Васильевич}}
* Мак-Гахан В.|заглавие=Верещагин в Америке // Новости и биржевая газета. Изд. 1. — № 324. — 23 ноября|год=1888.
* [http://www.booksite.ru/usadba_new/petrovka/6_04.htm В. Верещагин: Детство и отрочество художника. — Т. 1. — {{М.}}, 1895]
* ''Верещагин В. В.'' Воспоминания сына художника. — {{Л.}}: Художник РСФСР, 1978.
* Верещагин Василий Васильевич // ''Иванян Э. А.'' Энциклопедия российско-американских отношений: XVIII—XX века. — {{М.}}: Международные отношения, 2001. — 696 с. — ISBN 5-7133-1045-0.
* ''Володарский В.'' Василий Верещагин. — {{М.}}: Белый город, 2000.
* ''Дёмин Л. М.'' С мольбертом по земному шару. Мир глазами Верещагина. — {{М.}}: Мысль, 1991.
* ''Дорошевич В. М.'' [http://dlib.rsl.ru/viewer/01003803034#?page=9 Верещагины: Биогр. очерк.] — {{СПб}}: Тип. Манасевича, 1913. — 15 с., 1 л. портр.
* ''Игнатова Е.'' [http://www.booksite.ru/usadba_new/petrovka/6_03.htm Братья] // Василиев остров. — Череповец, 1993.
* ''{{Comment|Лебедев А. К.|Лебедев Андрей Константинович — доктор искусствоведения}}'' В. В. Верещагин. Жизнь и творчество. — {{М.}}, 1958.
* ''Лебедев А. К.'' В. В. Верещагин. Жизнь и творчество. {{М.}}, 1972.
* ''Лебедев А. К., Солодовников А. В.'' Василий Васильевич Верещагин. — {{Л.}}: Художник РСФСР, 1987.
* {{Китап||автор=Брюханова Е. В.|заглавие=В. В. Верещагин и Ростов // Сообщения Ростовского музея. Выпуск 5|год=1993|место=Ростов|страницы=140—152}}
* {{Китап||автор=Ким Е. В.|заглавие=В. В. Верещагин в Ростове: Факты, гипотезы, домыслы // Сообщения Ростовского музея: Выпуск № 16|год=2006|место=Ростов|страницы=414—463|ссылка=http://rostmuseum.ru/publication/srm/016/kim02.html}}
* ''Булгаков Ф. И.'' [http://elib.tomsk.ru/purl/1-6674/ &lt;nowiki&gt;В. В. Верещагин и его произведения / Ф. И. Булгаков. — Фототип. и автотип. изд. — {{СПб.}}: Тип. А. С. Суворина, 1896. — 95 с., [88] л.&lt;/nowiki&gt;] [http://elib.tomsk.ru/purl/1-6674/ ил., портр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920204444/http://elib.tomsk.ru/purl/1-6674/ |date=2017-09-20 }} 
* {{ВТ-ВЭС|Верещагин, Василий Васильевич}}
* {{Китап|автор=Кондаков С. Н.|издательство=Товарищество Р. Голике и А. Вильборг|тираж=|isbn=|серия=|страниц=454|страницы=36|том=2|год=1915|место=СПб.|часть=|издание=|ответственный=|викитека=|ссылка=|оригинал=|заглавие=Юбилейный справочник Императорской Академии художеств: 1764—1914|ссылка часть=|ref=Справочник Императорской Академии художеств}}

== Һылтанмалар ==
* Верещагин, Василий Васильевич в библиотеке «Старатель»
* [http://veresshagin.ru/ Полное собрание произведений, аудиобиография, интерактивная карта жизни и работ Василия Верещагина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201015727/http://www.veresshagin.ru/ |date=2017-02-01 }} сайт о художнике
* [http://veresh.ru/ Жизнь и смерть Василия Верещагина] сайт о художнике
* [http://vikent.ru/enc/5792/ Реакция властей на антимилитаристические картины В. В. Верещагина]
* [http://az.lib.ru/w/wereshagin_w_w/ Сочинения В. В. Верещагина в библиотеке Мошкова]

[[Категория:Рәсәй империяһы рәссам-баталистары]]
[[Категория:Рәсәйҙең XIX быуат рәссамдары]]
[[Категория:Рус-төрөк һуғышында (1877—1878) ҡатнашыусылар]]
[[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]]
[[Категория:IV класлы Изге Георгий ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1904 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:13 апрелдә вафат булғандар]]
[[Категория:1842 йылда тыуғандар]]
[[Категория:26 октябрҙә тыуғандар]]</text>
      <sha1>n0s75ovbi647l7h59eb81scecfkvopc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гудков Георгий Фёдорович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162783</id>
    <revision>
      <id>1303623</id>
      <parentid>1302446</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8663" sha1="p35mslc7auuaztc1a2op8ousvbv4shw" xml:space="preserve">{{ФШ|Гудков}}
{{Ук}}
'''Гудков Георгий Фёдорович''' ([[8 ғинуар]] [[1916 йыл]] — [[24 декабрь]] [[1995 йыл]]) — тыуған яҡты өйрәнеүсе. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990). [[Өфө ҡалаһы]]ның почётлы гражданы (1995).

== Биографияһы ==
Георгий Фёдорович Гудков 1916 йылдың 8 ғинуарында [[Өфө]]лә хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуа.

Ҡаланың 2-се мәктәбендә уҡый, киске педагогия рабфагын, артабан В. Куйбышев исемендәге Мәскәү инженер-төҙөлөш институтын тамамлай. Һуңғы курста [[Новосибирск]]иға эвакуациялана.

1944 йылдың башында армия сафына алына, Карелия фронтында 133-сө айырым тимер юлы һалыу батальонының 4-се ротаһында һәм Карпат аръяғында писарь булып хеҙмәт итә. 1946 йылдың февралендә демобилизациялана. Һуғышты Көнбайыш Украинала тамамлай.

Һуғыштан һуң [[Стәрлетамаҡ]]та заводта, Өфөнөң ҡала төҙөлөшө ойошмаларында (1947—1951, 1958—1970) һәм уҡыу йорттарында (1951—1958, 1970—1975) эшләй.

1972 йылда өйләнә. Ҡатыны, [[Гудкова Зинаида Ивановна|Зинаида Ивановна Трунина]], шулай уҡ тыуған яҡты өйрәнеүсе. Гудковтар бергәләп төбәк тарихына арналған күп кенә мәҡәлә яҙған&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/10549-gudkovy.html|title=ГУДКОВЫ|accessdate=2019-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190902155103/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/10549-gudkovy.html|archivedate=2019-09-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902155103/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/component/content/article/2-statya/10549-gudkovy.html |date=2019-09-02 }}&lt;/ref&gt;.

Георгий Фёдорович бала сағынан тыуған яҡты өйрәнеү менән мауыға. Уның ата-әсәһе һәм бер нисә быуыны ошо крайҙа йәшәй. Мәҡәләләре ваҡытлы матбуғат баҫмаларында 1966 йылдан баҫыла.

Г. Гудковтың мәҡәләләре Өфөнөң Благоев, 4 урамындағы Аксаков йортон ике тапҡыр емереүҙән һаҡлап ҡала&lt;ref&gt;[http://www.journal-ufa.ru/index.php?num=50&amp;id=91 «УФА» :: Ежемесячный столичный журнал]&lt;/ref&gt;.

Георгий Фёдорович Гудков 1995 йылдың декабрендә Өфөлә вафат була.

== Ҡыҙыҡлы факттар ==
1996 йылда казактар атаманы В. Е. Чернов башланғысы менән Георгий Фёдорович Гудковтың Өфөләге Крупская урамында урынлашҡан өйө республиканың Ветошниково ауылына күсерелә. Георгий Фёдоровичтың балалары теләге һәм епископ Никондың фатихаһы менән унда Изге Георгий ҡорамы асылырға тейеш&lt;ref&gt;[http://likirussia.ru/content/view/324/ Георгиевский приход (с. Ветошниково, Уфимский р-н РБ) — Православные лики России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714195459/http://likirussia.ru/content/view/324/ |date=2014-07-14 }}&lt;/ref&gt;.

== Китаптары ==
* С. Т. Аксаков. Краеведческие очерки.
* Из истории Южноуральских горных заводов XVIII—XIX веков. Историка — краеведческие очерки (1985)
* Незаконченная повесть С. Т. Аксакова „Наташа“. Историко-краеведческий комментарий (1988)
* С. Т. Аксаков. Семья и окружение (1991)
* Усадьба Аксаковых в Голубиной слободке (1995)
* Краеведение. Теория и практика (1995)

== Ваҡытлы матбуғатта мәҡәләләре ==
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. «Голос горячей любви к народу»: [О К. С. Аксакове] // Ленинец.- Уфа,1980.- 25 дек.
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. Почему умолк Куркуль-Даук?: [О гибели притока реки Демы] // Сов. Башкирия.- 1980.- 24 авг.
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. Тайный корреспондент «Колокола»: [Об И. С. Аксакове] // Сов. Башкирия.- 1980.- 25 ноябр. 1981 г.
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. С. Т. Аксаков: Краевед. очерки.- Уфа: Башк. кн. изд-во, 1981.- 176 с.: ил.1988 г.
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. Зачем искать новое место?: [В защиту дома Аксаковых в Уфе] // Веч. Уфа.- 1988.- 1 апр.
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. Незаконченная повесть С. Т. Аксакова «Наташа»: Ист.-краевед. коммент.- Уфа: Башк. кн. изд-во, 1988. 225 с.: ил.
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. Федот да не тот: [О праправнучке А. С. Нагаткиной (урожд. Аксаковой) М. С. Куроедовой] // Веч. Уфа.- 1988.- 18 апр.- С.3. 1989 г.
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. В память о замечательном земляке: [К 200-летию со дня рождения С. Т. Аксакова] // Сов. Башкирия.- 1989.- 20 дек. 1990 г.
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. Из истории села Надеждино // Веч. Уфа.- 1990.- 30 окт. 1991 г.
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. С. Т. Аксаков. Семья и окружение: Краевед. очерки.- Уфа: Башк. кн. изд-во, 1991.- 373 с.: ил. 1992 г.
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. Не от юбилея к юбилею: [Дом-музей С. Т. Аксакова в Уфе должен стать науч. центром страны по Аксаковедению] // Сов. Башкирия.- 1992.- 25 сент. 1994 г.
* Гудков Г. Ф., Гудкова З. И. Из истории населенных пунктов, вошедших в границы г. Уфы: Глумилино: [О сестре С. Т. Аксакова — Софье Тимофеевне, по мужу Глумилиной] // Веч. Уфа.- 1994.- 7 июня. 1995 г.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/5688-gudkovtar}}
* https://web.archive.org/web/20140714212523/http://www.bp01.ru/public.php?public=1354
* http://gorsovet-ufa.ru/pochet/gudkov.php
* http://www.hrono.ru/text/2007/uzi06_07.html
* http://posredi.ru/knb_G_Gudkovi.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924003550/https://posredi.ru/knb_g_gudkovi.html |date=2020-09-24 }}
* http://kraeved-ufa.ru/memorial/georgij-fedorovich-gudkov/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803085030/https://kraeved-ufa.ru/memorial/georgij-fedorovich-gudkov/ |date=2020-08-03 }}

{{Тышҡы һытанмалар}}
[[Категория:Өфө ҡалаһының почётлы граждандары]]
[[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]]
[[Категория:1995 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:1916 йылда тыуғандар]]
[[Категория:8 ғинуарҙа тыуғандар]]</text>
      <sha1>p35mslc7auuaztc1a2op8ousvbv4shw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венедиктов Анатолий Васильевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164128</id>
    <revision>
      <id>1303613</id>
      <parentid>1044912</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T01:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13779" sha1="iogvla7a2pczc6rzfo6erirv77hjgrq" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Венедиктов Анатолий Васильевич''' (18 (30) июнь [[1887 йыл]] — [[9 август]] [[1959 йыл]]) — СССР хоҡуҡ белгесе, СССР фәндәр академияһы академигы (1958), иҡтисад фәндәре кандидаты, юридик фәндәр докторы, профессор, [[Ленинград дәүләт университеты]]ның юридик факультеты деканы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре. Сталин премияһы лауреаты

== Биографияһы ==
Анатолий Васильевич Венедиктов 1887 йылдың 18 (30) июнендә Ерек ауылында (хәҙерге [[Башҡортостан]]) земство табибы ғаиләһендә тыуған. 1905 йылда [[Өфө]] гимназияһын тамамлай. Урындағы [[Рәсәй социал-демократик эшселәр (большевиктар) партияһы|РСДРП(б)]] ойошмаһына инә, агитация менән шөғөлләнә, бының өсөн яуаплы була, әммә 1905—1907 йылдарҙағы Революция еңелеүҙән һуң, сәйәсәттән ситләшә.

1910 йылда А. В. Венедиктов Санкт-Петербург политехник институтын иҡтисад буйынса бүлеге буйынса, 1912 йылда — Санкт-Петербург университетының юридик факультетын тамамлай. 1910—1913 йылдарҙа Петербургта коммерция училищеларында хоҡуҡ фәнен һәм сауҙа хоҡуғын уҡыта. 1912 йылда Политехник институтта «Слияние акционерных компаний» темаһына диссертация яҡлай, иҡтисад фәндәре кандидаты дәрәжәһен ала һәм сауҙа хоҡуғы кафедраһында профессор эшмәкәрлегенә әҙерлек өсөн ҡалдырыла. Был маҡсатта Венедиктов фәнни дәрестәр өсөн ике тапҡыр сит илгә бара, унда граждандар һәм сауҙа хоҡуғы, рим хоҡуғы һәм папирология буйынса семинарҙарҙа эшләй: 1912 йылда [[Берлин]]да һәм Гейдельбергта, 1913—1914 йылдарҙа Геттинген, [[Мюнхен]], Лозаннала.

1916—1917 йылдарҙа Юғары коммерция курстарында граждан хоҡуҡтары курсын уҡый, бер үк ваҡытта Сауҙа сәнәғәт һәм министрлығында эшләй, 1917 йылдың көҙөндә Баш иҡтисади комитеттың юрисконсультанты һәм айырым эштәр буйынса V класлы чиновник була.

1918—1919 йылдарҙа Ярославль университетының профессоры, кафедра сәнәғәт хоҡуҡы кафедраһы мөдире. 1919 йылдың сентябрендә Петроград политехник институтында уҡыта. 1929 йылда Ленинград дәүләт университеты (ЛДУ) профессор. 1939—1942 йылдарҙа Планлаштырыу институтында кафедра мөдире. 1944 йылда, уның етәкселегендә ЛДУ юридик факультетының 14 йыллыҡ тәнәфесенән һуң, яңынан тергеҙелгәнендә, декан (1949 йылға тиклем) һәм гражданлыҡ хоҡуғы кафедраһы мөдире итеп билдәләнә (1954 йылға тиклем).

А. В. Венедиктов фәнни эштәрен юғары уҡыу йорттарында ғына түгел, ә РСФСР финанстары халыҡ комиссариатының төрлө ғилми-тикшеренеү институттарында (1919—1927), Коммунистик Академияның совет ҡоролошо һәм хоҡуғы институтында (1928—1937, 1947—1954, 1958—1959) (аҙаҡ СССР ФА Хоҡуҡ институты тип үҙгәртелә) һәм Юридик фәндәрҙең Бөтә Союз институтында алып бара (1943—1946).

СССР Юғары Советы комиссияһы ҡарамағындағы комиссия рәйесе вазифаһында СССР Граждандар кодексын әҙерләү менән шөғөлләнә. «Известия АН СССР», «Правоведение», «Вестник Ленинградского университета». мөхәрририәт коллегияһының ағзаһы булып тора.

1958 йылда СССР Фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы итеп һайлана. [[Варшава университеты]]ның почётлы хоҡуҡ докторы

1959 йылдың 9 авгусында вафат була. [[Санкт-Петербург]]та Серафимовка зыяратында ерләнгән&lt;ref&gt;[http://funeral-spb.narod.ru/necropols/serafimofskoe/tombs/venediktov/venediktov.html Могила А. В. Венедиктова на Серафимовском кладбище]&lt;/ref&gt;.

== Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре ==
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (28.12.1942)
* Сталин премияһы
* [[Ленин ордены]]

== Ижады ==
А. В. Венедиктов 230-ҙан ашыу хеҙмәт яҙа. А. В. Венедиктовтың 1913 йылдан 1957 йылдарҙа тиклем библиография хеҙмәттәре «Очерки по гражданскому праву» (Л., 1957) йыйынтығында баҫтырыып сыға.

1949 йылда Венедиктовтың «Государственная социалистическая собственность» китабы Сталин премияһына лайыҡ була, ул социалистик лагерға ингән дәүләттәрҙең теленә тәржемә ителә

== Төп эштәре ==
* {{Китап|автор=|заглавие=Слияние акционерных компаний|место=Пг.|издательство=Петроградский Политехнический Институт Императора Петра Великого|год=1914|том=15|страниц=371|серия=Труды студентов экономического отделения Петроградского Политехнического Института Императора Петра Великого}}
* Война, рост цен и старые контракты // Очередные вопросы финансовой и экономической политики. — 1917. Вып. 2 . — Пг.: Издание редакции «Вестника финансов». — 40 с.
* Кодификация кредитного и валютного законодательства. — М. : Типография «Шестой Октябрь», 1924. −26 с.
* Основные проблемы банкового законодательства : К проекту Кредитного устава СССР / НКФ СССР. Институт экономических исследований. — М. : Фин. изд-во НКФ СССР, 1925. — 27 с.
* Договорная дисциплина в промышленности / Ленинградское отделение Коммунистической академии; Институт советского строительства и права. — Л. : Изд-во Леноблисполкома и Ленсовета, 1935. — 212 с.
* Об основных проблемах советского гражданского права // Вестник Ленинградского университета. — 1947. — № 11. — С. 99—123.
* Производственное предприятие при двух- и трехзвенной системе управления промышленностью : Отдельный оттиск из сборника «Записки планового института». Выпуск VI. — 1947. — с. 3 — 56.
* {{Китап|автор=|заглавие=Государственная социалистическая собственность|ответственный=Отв. ред. В. К. Райхер|ссылка=|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Изд-во АН СССР]]|год=1948|том=|страниц=839}}
* Вопросы социалистической собственности в трудах Иосифа Виссарионовича Сталина // Советское государство и право. 1949. № 12.
* ''Венедиктов, А. В., Догадов, В. М.'' Ленинско-сталинское учение о социалистической организации труда // Вестник Ленинградского университета. — 1950. — С. 31—50.
* Гражданско-правовая охрана социалистической собственности в СССР / А. В. Венедиктов. — М.; Л.: АН СССР, 1954. — 268 с.
* Организация государственной промышленности в СССР : В 2-х т. / А. В. Венедиктов. — Л.: Изд-во Ленингр. ун-та, 1957—1961.

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Китап|автор=Иоффе Олимпиад Соломонович, Райхер Владимир Константинович, Толстой Георгий Кириллович|заглавие=Анатолий Васильевич Венедиктов: очерк жизни и деятельности|ответственный=|ссылка=|место=Л.|издательство=Издательство ЛГУ|год=1968|страниц=55}}
* {{Мәҡәлә|автор=Толстой Ю. К.|заглавие=Анатолий Васильевич Венедиктов (1887—1959)|ссылка=http://www.law.edu.ru/article/article.asp?articleID=188055|издание=Известия высших учебных заведений. Правоведение|тип=|год=1976|номер=1|страницы=80—90}}
* {{Китап|автор=|часть=Анатолий Васильевич Венедиктов|заглавие=Очерки по гражданскому праву: Сборник статей|ссылка=|ответственный=Отв. ред. О. С. Иоффе|место=Л.|издательство=Изд-во ЛГУ|год=1957|том=|страницы=5—20|страниц=292}}

== Һылтанмалар ==
* {{Сотрудник РАН|49320|Анатолия Васильевича Венедиктова}}
* [https://web.archive.org/web/20090830120402/http://www.jurfak.spb.ru/ru/Library/ExhibitionLib/ExhibitionLibTema/Decan.aspx Первый декан возрождённого факультета — Анатолий Васильевич Венедиктов (1887—1959)]. ''Юридический факультет Санкт-Петербургского университета''
* ''Толстой Ю. К.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/anatoliy-vasilievich-venediktov Анатолий Васильевич Венедиктов]
* ''Баринов Д. А., Ростовцев Е. А.'' [http://bioslovhist.history.spbu.ru/component/fabrik/details/1/889.html Венедиктов Анатолий Васильевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150211105703/http://bioslovhist.history.spbu.ru/component/fabrik/details/1/889.html |date=2015-02-11 }} // «Биографика СПбГУ»
[[Категория:Закон сығарыу һәм сағыштырмалы хоҡуҡ фәне институты хеҙмәткәрҙәре]]
[[Категория:КПСС ағзалары]]
[[Категория:Санкт-Петербург политехник университеты уҡытыусылары]]
[[Категория:Санкт-Петербург политехник институтын тамамлаусылар (1917 йылға тиклем)]]
[[Категория:Рәсәй иҡтисадсылары]]
[[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]]
[[Категория:РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәрҙәре]]
[[Категория:Сталин премияһы лауреаттары]]
[[Категория:Ленин ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Юридик фәндәр докторҙары]]
[[Категория:Санкт-Петербургта вафат булғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:1959 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:9 августа вафат булғандар]]
[[Категория:1887 йылда тыуғандар]]
[[Категория:30 июндә тыуғандар]]</text>
      <sha1>iogvla7a2pczc6rzfo6erirv77hjgrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Родригеш Лилиана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174790</id>
    <revision>
      <id>1303554</id>
      <parentid>1056675</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4615" sha1="9it69u7bp0n7k56olhhd58y5kbhk85x" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Лилиана Мария Гонсалвеш Родригеш де Гоиш''' ({{Lang-pt|Liliana Maria Gonçalves Rodrigues de Góis}}; тыу [[13 апрель]] [[1973 йыл|1973]], Фуншап, [[Мадейра]]) — [[Португалия|португал]] ([[Мадейра]] утрауынан) сәйәсмән, португал Социалистик партияһы ағзаһы һәм Португалиянан Европа парламентында депутат.

== Һөнәри карьераһы ==
Лилиана Родригеш Санта-Антониула, Фуншап фрегезияһында (районы) тыуа. Европа парламентына һайланғанға тиклем ул 2011 йылдан 2015 йылға тиклем «Мадейра идеялары лабораторияһы» ({{Lang-pt|Laboratório de Ideias da Madeira}}) президенты вазифаһын биләй. Сәйәсәткә ҡағылышы булмаған һөнәре тормошонда Родригеш булып Мадейра Университеты профессоры һәм мәғариф өлкәһендә тикшеренеүсе була. Ул 1996 йылда Яңы лиссабон университетын «философия» һөнәр буйынса тамамлай һәм Мадейра университетында мәғариф өлкәһендә ике дәрәжәгә эйә була: 2003 йылда магистр дәрәжәһенә, 2008 йылда доктор дәрәжәһенә. Родригеш шулай уҡ урта уҡыу йорттарында философия, психология һәм социологиянан уҡыта. Бынан тыш, ул [[Бразилия]]ла&lt;nowiki/&gt;уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә .

Европа парламентында эшләгән ваҡытында ул Мадейра менән үҙенең бәләнештәрен һаҡлап ҡалырға ниәтләнеүен белдерә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dn.pt/politica/interior/liliana-rodrigues-a-independente-que-vem-do-funchal-3998826.html|title=Eurodeputados  - Liliana Rodrigues, a independente que vem do Funchal|first=Global Media|last=Group|accessdate=4 апреля 2021}}&lt;/ref&gt;.

Буш ваҡытында эттәрҙе өйрәтеү менән мауыға, Родригеш әйтеүенсә, Брюсселдә бының менән шөғөлләнеү бик ауыр.

== Европа парламенты депутаты ==
Родригеш беренсе тапҡыр Европа парламентына 2014 йыл һайлауҙары һөҙөмтәләре буйынса һайлана&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blog.unitee.eu/archives/eurovoices/our-main-problem-is-our-deeply-rooted-cultural-heritage-and-our-thoughts-on-what-common-sense-should-be-interview-with-mep-liliana-rodrigues|title=&quot;Seeing women as weaker than men is nonsense.&quot; Interview with MEP Liliana Rodrigues|date=1 октября 2014|publisher=blog.unitee.edu|accessdate=4 апреля 2021}}&lt;/ref&gt;. Парламентта ул Төбәктәр үҫеше буйынса комитетта, Ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары һәм гендер тигеҙлеге буйынса комитетта эшләй, Көнсығыш илдәре менән бәйләнеш буйынса делегацияға һәм Урта диңгеҙ буйы Союзының Парламент ассамблеяһы делегацияһына инә&lt;ref name=&quot;europa.eu&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.europarl.europa.eu/meps/pt/125099/LILIANA_RODRIGUES_home.html|title=Liliana RODRIGUES - Página inicial - Deputados - Parlamento Europeu|accessdate=4 апреля 2021}}&lt;/ref&gt;. Төрлө комитеттарҙа эшләүҙән тыш, ул шулай уҡ — Европа парламентының ЛГБТ хоҡуҡтары буйынса интергруппаһы ағзаһы&lt;ref&gt;[http://www.lgbt-ep.eu/about/members/ Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327004733/http://www.lgbt-ep.eu/about/members/ |date=2019-03-27 }} European Parliament Intergroup on LGBTI Rights.&lt;/ref&gt;.

== Сәйәси позицияһы ==
Родригеш Португалия хөкүмәте 2015 йылда ҡабул иткән ресурстарҙы үтә бәрәкәтле тотоноу буйынса сараларына ҡаршы сығыш яһай, .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>9it69u7bp0n7k56olhhd58y5kbhk85x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303586</id>
      <parentid>1303554</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1056675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4928" sha1="9mxgsxm2his0xj8br0gxsr1ocgafiuo" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Лилиана Мария Гонсалвеш Родригеш де Гоиш''' ({{Lang-pt|Liliana Maria Gonçalves Rodrigues de Góis}}; тыу [[13 апрель]] [[1973 йыл|1973]], Фуншап, [[Мадейра]]) — [[Португалия|португал]] ([[Мадейра]] утрауынан) сәйәсмән, португал Социалистик партияһы ағзаһы һәм Португалиянан Европа парламентында депутат.

== Һөнәри карьераһы ==
Лилиана Родригеш Санта-Антониула, Фуншап фрегезияһында (районы) тыуа. Европа парламентына һайланғанға тиклем ул 2011 йылдан 2015 йылға тиклем «Мадейра идеялары лабораторияһы» ({{Lang-pt|Laboratório de Ideias da Madeira}}) президенты вазифаһын биләй. Сәйәсәткә ҡағылышы булмаған һөнәре тормошонда Родригеш булып Мадейра Университеты профессоры һәм мәғариф өлкәһендә тикшеренеүсе була. Ул 1996 йылда Яңы лиссабон университетын «философия» һөнәр буйынса тамамлай һәм Мадейра университетында мәғариф өлкәһендә ике дәрәжәгә эйә була: 2003 йылда магистр дәрәжәһенә, 2008 йылда доктор дәрәжәһенә. Родригеш шулай уҡ урта уҡыу йорттарында философия, психология һәм социологиянан уҡыта. Бынан тыш, ул [[Бразилия]]ла&lt;nowiki/&gt;уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә .

Европа парламентында эшләгән ваҡытында ул Мадейра менән үҙенең бәләнештәрен һаҡлап ҡалырға ниәтләнеүен белдерә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dn.pt/politica/interior/liliana-rodrigues-a-independente-que-vem-do-funchal-3998826.html|title=Eurodeputados  - Liliana Rodrigues, a independente que vem do Funchal|first=Global Media|last=Group|accessdate=4 апреля 2021}}&lt;/ref&gt;.

Буш ваҡытында эттәрҙе өйрәтеү менән мауыға, Родригеш әйтеүенсә, Брюсселдә бының менән шөғөлләнеү бик ауыр.

== Европа парламенты депутаты ==
Родригеш беренсе тапҡыр Европа парламентына 2014 йыл һайлауҙары һөҙөмтәләре буйынса һайлана&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blog.unitee.eu/archives/eurovoices/our-main-problem-is-our-deeply-rooted-cultural-heritage-and-our-thoughts-on-what-common-sense-should-be-interview-with-mep-liliana-rodrigues|title=&quot;Seeing women as weaker than men is nonsense.&quot; Interview with MEP Liliana Rodrigues|date=1 октября 2014|publisher=blog.unitee.edu|accessdate=4 апреля 2021}}&lt;/ref&gt;. Парламентта ул Төбәктәр үҫеше буйынса комитетта, Ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары һәм гендер тигеҙлеге буйынса комитетта эшләй, Көнсығыш илдәре менән бәйләнеш буйынса делегацияға һәм Урта диңгеҙ буйы Союзының Парламент ассамблеяһы делегацияһына инә&lt;ref name=&quot;europa.eu&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.europarl.europa.eu/meps/pt/125099/LILIANA_RODRIGUES_home.html|title=Liliana RODRIGUES - Página inicial - Deputados - Parlamento Europeu|accessdate=4 апреля 2021}}&lt;/ref&gt;. Төрлө комитеттарҙа эшләүҙән тыш, ул шулай уҡ — Европа парламентының ЛГБТ хоҡуҡтары буйынса интергруппаһы ағзаһы&lt;ref&gt;[http://www.lgbt-ep.eu/about/members/ Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327004733/http://www.lgbt-ep.eu/about/members/ |date=2019-03-27 }} European Parliament Intergroup on LGBTI Rights.&lt;/ref&gt;.

== Сәйәси позицияһы ==
Родригеш Португалия хөкүмәте 2015 йылда ҡабул иткән ресурстарҙы үтә бәрәкәтле тотоноу буйынса сараларына ҡаршы сығыш яһай, .

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}
[[Категория:Португалия сәйәсмәндәре]]
[[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]]
[[Категория:1973 йылда тыуғандар]]
[[Категория:13 апрелдә тыуғандар]]
[[Категория:Европарламент депутаттары]]</text>
      <sha1>9mxgsxm2his0xj8br0gxsr1ocgafiuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ЛГБТ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178712</id>
    <revision>
      <id>1303543</id>
      <parentid>1276647</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9821" sha1="rd0spb23tctegwccypjgktuhy86177h" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
[[Файл:Gay_flag.svg|мини|261x261пкс|ЛГБТ-ны күрһәтеүсе алты полосалы йәйғор флагы]]
'''ЛГБТ''' ({{Lang-en|LGBT}}) — [[Инглиз теле|инглиз телендә]] лесбияндар (''Lesbians''), гейҙар (''Gays''), бисексуалдар (''Bisexuals'') һәм трансгендер кешеләр (''Transgenders'') өсөн барлыҡҡа килгән [[аббревиатура]]. Был термин 1990-сы йылдарҙан алып ҡулланыла һәм 1980-се йылдар урталарынан алып аҙағына хәтлем  «гей-берләшмәһе»&lt;ref&gt;Acronyms, initialisms &amp; abbreviations dictionary, Volume 1, Part 1. Gale Research Co., 1985, ISBN 978-0-8103-0683-7.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=JDtUAAAAMAAJ&amp;q=%2BLGB+%2Blesbian&amp;dq=%2BLGB+%2Blesbian&amp;hl=en&amp;ei=nmtJTY6gEpHA8QPLsYGSDw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CEUQ6AEwBA Factsheet five, Issues 32-36, Mike Gunderloy, 1989]&lt;/ref&gt; һүҙен алмаштыра башлаған «ЛГБ» аббревиатураһының адаптацияһы булып тора.

«ЛГБТ» термины «сексуаль мәҙәниәт һәм гендер үҙенсәлеге» төрлөлөгөн күрһәтеү өсөн яһалған һәм  гомосексуал, бисексуал һәм трансгендер кешеләргә ҡарата ҡулланыла&lt;ref name=&quot;The Handbook of Lesb&quot;&gt;{{Китап|заглавие=The Handbook of Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Public Health: A Practitioner's Guide To Service|издательство={{Нп3|Haworth Press}}|ссылка=https://books.google.com/books?id=pUUyLSKD5voC&amp;dq=%22using+LGBT%22&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Shankle, Michael D.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bisexuality and Transgend&quot;&gt;{{Китап|заглавие=Bisexuality and Transgenderism: InterSEXions of The Others|издательство={{Нп3|Haworth Press}}|ссылка=https://books.google.com/books?id=2SOe4igsrbgC&amp;dq=%22GLBT%22+%22LGBT%22&amp;as_brr=3&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Alexander, Jonathan; Karen Yescavage}}&lt;/ref&gt;. 1996 йылдан '''ЛГБТК''' (''LGBTQ'') аббревиатураһы осрай, унда К (''Q'') хәрефе «квир» ({{Lang-en|Queer}}) һүҙен аңлата. ''Q'' шулай уҡ «шикләнеүсе» ({{Lang-en|Questioning}}) тип атап була. 1999 йылдан&lt;ref&gt;William L. Maurice, Marjorie A. Bowman, [https://books.google.com/books?id=HX9HAAAAMAAJ Sexual medicine in primary care], Mosby Year Book, 1999, ISBN 978-0-8151-2797-0&lt;/ref&gt;алып интерсекс-кешеләрҙең бер өлөшө '''ЛГБТИ''' (''LGBTI'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gay.ru/society/lgbt/action/tihaya-kubinskaya-revolyuciya.html|title=Тихая кубинская революция|publisher=Gay.ru|accessdate=2014-07-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://britannica.com/EBchecked/topic/766396/International-Lesbian-Gay-Bisexual-Trans-and-Intersex-Association-ILGA|title=International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association|publisher=Британника|accessdate=2014-07-21}}&lt;/ref&gt; аббревиатураһын тәҡдим итә артабан был '''ЛГБТИК''' (''LGBTIQ'') менән берләшә.

Аббревиатура уларҙың сексуаль йүнәлеш һәм гендер берләшеүе нигеҙендә берләшкән кешеләрҙең үҙатамаһы, [[Америка Ҡушма Штаттары|Ҡушма Штаттарҙа]] һәм башҡа төрлө инглиз телле илдәрҙә күпселек йәмәғәт ойошмалары һәм киң мәғлүмәт саралары тарафынан ҡабул ителә, ә һуңғараҡ донъяның күпселек илдәрендә.

== Тарих ==
1960 йылға тиклем инглиз телендә ориентацияһы гетеросексуальдан айырылып торған һәм шул уҡ ваҡытта кире мәғәнәғә эйә булмаған кешеләрҙе билдәләгән термин юҡ ине. Иң нейтраль термин - өсөнсө енес  ({{Lang-en|third gender}}) 1960 йылдарҙа тәҡдим ителде, әммә үҙләштерелмәне&lt;ref name=&quot;The Social Studies C&quot;&gt;{{Китап|заглавие=The Social Studies Curriculum: Purposes, Problems, and Possibilities|издательство=SUNY Press|ссылка=https://books.google.com/books?id=4qFMqjxte9IC&amp;vq=LGBT&amp;dq=%22using+LGBT%22&amp;as_brr=3&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Ross, E. Wayne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kennedy, Hubert C. (1980) ''The «third sex» theory of Karl Heinrich Ulrichs'', Journal of Homosexuality. 1980—1981 Fall-Winter; 6(1-2): pp. 103-1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Магнус Хиршфельд|Hirschfeld, Magnus]], 1904. ''Berlins Drittes Geschlecht'' («Berlin’s Third Sex»)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Эллис, Хэвлок|Ellis, Havelock]] and Symonds, J. A., 1897. ''Sexual Inversion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carpenter, Edward, 1908. ''[http://www.fordham.edu/halsall/pwh/carpenter-is.html The Intermediate Sex: A Study of Some Transitional Types of Men and Women] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230530190549/https://www.fordham.edu/halsall/pwh/carpenter-is.html |date=2023-05-30 }}''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Duc, Aimée, 1901. ''Sind es Frauen? Roman über das dritte Geschlecht'' («Are These Women? Novel about the Third Sex»)&lt;/ref&gt;.

Тәүгеләрҙән булып гомосексуал ({{Lang-en|homosexual}}) термины киң ҡулланылған. Әммә ул насар мәғәнә йөрөтә тип һаналған һәм, ҡағиҙә булараҡ, алмаштырылған: 1950-1960 йылдарҙа гомофил ({{Lang-en|homophile}})&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Departing from Deviance|издательство=[[University of Chicago Press]]|год=2002|isbn=0226530434|ссылка=https://books.google.com/books?id=cCoADHpbzHsC&amp;pg=PA238&amp;%7cpg=PA238|автор=Minton, Henry}}&lt;/ref&gt;, ә һуңынан 1970 йылдарҙа - гей ({{Lang-en|gay}})&lt;ref name=&quot;The Social Studies C&quot;&gt;{{Китап|заглавие=The Social Studies Curriculum: Purposes, Problems, and Possibilities|издательство=SUNY Press|ссылка=https://books.google.com/books?id=4qFMqjxte9IC&amp;vq=LGBT&amp;dq=%22using+LGBT%22&amp;as_brr=3&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Ross, E. Wayne}}&lt;/ref&gt;. 1970 йылдарҙа күп лесбиянкалар алдында тигеҙлек мәсьәләһе беренсе урында торҙо. Гендер стереотиптарын улар патриархаль кисерештәр тип күрҙеләр. Лесбиян-феминисттар  гей-барҙарҙа киң таралған роль моделдәрҙән ҡастылар&lt;ref&gt;Faderman, Lillian (1991). ''Odd Girls and Twilight Lovers: A History of Lesbian Life in Twentieth Century America'', Penguin Books. ISBN 0-14-017122-3, p. 210—211.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Faderman (1991), p. 217—218.&lt;/ref&gt;. [[Феминизм|Феминистик хәрәкәттең]] әүҙемлеге артыу менән, &quot;гейҙар һәм лесбияндар&quot; фразаһы йышыраҡ ҡуллана башланы. Һуңыраҡ уларға трансгендер кешеләре һәм бисексуалдар ҡушыла.

1970-се йылдар аҙағында - 1980 йылдар башында, Стоунволл сыуалыштар эйфорияһы үткәндән һуң, ҡабул итеүҙә үҙгәреш үҙгәрҙе. Күп кенә гейҙар һәм лесбияндар ЛГБТ-берләшмәнең тиң ағзалары булараҡ бисексулдарҙы һәм трансгендер кешеләрҙе ҡабул итмәй башланы&lt;ref name=&quot;Bisexuality and Transgend&quot;&gt;{{Китап|заглавие=Bisexuality and Transgenderism: InterSEXions of The Others|издательство={{Нп3|Haworth Press}}|ссылка=https://books.google.com/books?id=2SOe4igsrbgC&amp;dq=%22GLBT%22+%22LGBT%22&amp;as_brr=3&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Alexander, Jonathan; Karen Yescavage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Transgender Subjectivities&quot;&gt;{{Китап|заглавие=Transgender Subjectivities: A Clinician's Guide|издательство={{Нп3|Haworth Press}}|ссылка=https://books.google.com/books?id=QiJryCzrZmYC&amp;dq=transgender+acceptance+by+gay&amp;as_brr=3&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Leli, Ubaldo; Jack Drescher}}&lt;/ref&gt;. 1990-сы йылдарҙа ғына бисексуалдар һәм трансгендер кешеләре, гейҙар һәм лесбияндар менән берҙәм берләшмә булдырҙы&lt;ref name=&quot;Bisexuality and Transgend&quot; /&gt;. Был осорҙан алып йәмғиәттең аббревиатураһы ЛГБТ тип атала башлан.&lt;ref&gt;[https://books.google.ch/books?ei=PW9JTfOeOtPd4AbR54SjDA&amp;ct=result&amp;id=PiglAQAAIAAJ&amp;dq=%22An+Examination+of+the+Family-School+Relationship%22&amp;q=LGBT#search_anchor Research, policy and practice: Annual meeting], American Educational Research Association Verlag AERA, 1988.&lt;/ref&gt;.

== Варианттар ==
[[Файл:Another_family_supporting_LGBT_Mormons_and_families..JPG|мини|ЛГБТК — ЛГБТ аббревиатураһы «квир» һүҙе менән киңәйтеү]]
[[Файл:Some_signs_named_particular_families_since_the_theme_was_Family_Reunion..JPG|мини|ЛГБТИК йәки ЛГБТКИ - шулай уҡ интерсекстарҙы үҙ эсенә алып, киңәйтелгән версия]]

== Иҫкәрмә ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>rd0spb23tctegwccypjgktuhy86177h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303581</id>
      <parentid>1303543</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1276647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9854" sha1="ly2lcq3wkowkwobeormt9vccoj9ew71" xml:space="preserve">
[[Файл:Gay_flag.svg|мини|261x261пкс|ЛГБТ-ны күрһәтеүсе алты полосалы йәйғор флагы]]
'''ЛГБТ''' ({{Lang-en|LGBT}}) — [[Инглиз теле|инглиз телендә]] лесбияндар (''Lesbians''), гейҙар (''Gays''), бисексуалдар (''Bisexuals'') һәм трансгендер кешеләр (''Transgenders'') өсөн барлыҡҡа килгән [[аббревиатура]]. Был термин 1990-сы йылдарҙан алып ҡулланыла һәм 1980-се йылдар урталарынан алып аҙағына хәтлем  «гей-берләшмәһе»&lt;ref&gt;Acronyms, initialisms &amp; abbreviations dictionary, Volume 1, Part 1. Gale Research Co., 1985, ISBN 978-0-8103-0683-7.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=JDtUAAAAMAAJ&amp;q=%2BLGB+%2Blesbian&amp;dq=%2BLGB+%2Blesbian&amp;hl=en&amp;ei=nmtJTY6gEpHA8QPLsYGSDw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CEUQ6AEwBA Factsheet five, Issues 32-36, Mike Gunderloy, 1989]&lt;/ref&gt; һүҙен алмаштыра башлаған «ЛГБ» аббревиатураһының адаптацияһы булып тора.

«ЛГБТ» термины «сексуаль мәҙәниәт һәм гендер үҙенсәлеге» төрлөлөгөн күрһәтеү өсөн яһалған һәм  гомосексуал, бисексуал һәм трансгендер кешеләргә ҡарата ҡулланыла&lt;ref name=&quot;The Handbook of Lesb&quot;&gt;{{Китап|заглавие=The Handbook of Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Public Health: A Practitioner's Guide To Service|издательство={{Нп3|Haworth Press}}|ссылка=https://books.google.com/books?id=pUUyLSKD5voC&amp;dq=%22using+LGBT%22&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Shankle, Michael D.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bisexuality and Transgend&quot;&gt;{{Китап|заглавие=Bisexuality and Transgenderism: InterSEXions of The Others|издательство={{Нп3|Haworth Press}}|ссылка=https://books.google.com/books?id=2SOe4igsrbgC&amp;dq=%22GLBT%22+%22LGBT%22&amp;as_brr=3&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Alexander, Jonathan; Karen Yescavage}}&lt;/ref&gt;. 1996 йылдан '''ЛГБТК''' (''LGBTQ'') аббревиатураһы осрай, унда К (''Q'') хәрефе «квир» ({{Lang-en|Queer}}) һүҙен аңлата. ''Q'' шулай уҡ «шикләнеүсе» ({{Lang-en|Questioning}}) тип атап була. 1999 йылдан&lt;ref&gt;William L. Maurice, Marjorie A. Bowman, [https://books.google.com/books?id=HX9HAAAAMAAJ Sexual medicine in primary care], Mosby Year Book, 1999, ISBN 978-0-8151-2797-0&lt;/ref&gt;алып интерсекс-кешеләрҙең бер өлөшө '''ЛГБТИ''' (''LGBTI'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gay.ru/society/lgbt/action/tihaya-kubinskaya-revolyuciya.html|title=Тихая кубинская революция|publisher=Gay.ru|accessdate=2014-07-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://britannica.com/EBchecked/topic/766396/International-Lesbian-Gay-Bisexual-Trans-and-Intersex-Association-ILGA|title=International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association|publisher=Британника|accessdate=2014-07-21}}&lt;/ref&gt; аббревиатураһын тәҡдим итә артабан был '''ЛГБТИК''' (''LGBTIQ'') менән берләшә.

Аббревиатура уларҙың сексуаль йүнәлеш һәм гендер берләшеүе нигеҙендә берләшкән кешеләрҙең үҙатамаһы, [[Америка Ҡушма Штаттары|Ҡушма Штаттарҙа]] һәм башҡа төрлө инглиз телле илдәрҙә күпселек йәмәғәт ойошмалары һәм киң мәғлүмәт саралары тарафынан ҡабул ителә, ә һуңғараҡ донъяның күпселек илдәрендә.

== Тарих ==
1960 йылға тиклем инглиз телендә ориентацияһы гетеросексуальдан айырылып торған һәм шул уҡ ваҡытта кире мәғәнәғә эйә булмаған кешеләрҙе билдәләгән термин юҡ ине. Иң нейтраль термин - өсөнсө енес  ({{Lang-en|third gender}}) 1960 йылдарҙа тәҡдим ителде, әммә үҙләштерелмәне&lt;ref name=&quot;The Social Studies C&quot;&gt;{{Китап|заглавие=The Social Studies Curriculum: Purposes, Problems, and Possibilities|издательство=SUNY Press|ссылка=https://books.google.com/books?id=4qFMqjxte9IC&amp;vq=LGBT&amp;dq=%22using+LGBT%22&amp;as_brr=3&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Ross, E. Wayne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kennedy, Hubert C. (1980) ''The «third sex» theory of Karl Heinrich Ulrichs'', Journal of Homosexuality. 1980—1981 Fall-Winter; 6(1-2): pp. 103-1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Магнус Хиршфельд|Hirschfeld, Magnus]], 1904. ''Berlins Drittes Geschlecht'' («Berlin’s Third Sex»)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Эллис, Хэвлок|Ellis, Havelock]] and Symonds, J. A., 1897. ''Sexual Inversion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carpenter, Edward, 1908. ''[http://www.fordham.edu/halsall/pwh/carpenter-is.html The Intermediate Sex: A Study of Some Transitional Types of Men and Women] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230530190549/https://www.fordham.edu/halsall/pwh/carpenter-is.html |date=2023-05-30 }}''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Duc, Aimée, 1901. ''Sind es Frauen? Roman über das dritte Geschlecht'' («Are These Women? Novel about the Third Sex»)&lt;/ref&gt;.

Тәүгеләрҙән булып гомосексуал ({{Lang-en|homosexual}}) термины киң ҡулланылған. Әммә ул насар мәғәнә йөрөтә тип һаналған һәм, ҡағиҙә булараҡ, алмаштырылған: 1950-1960 йылдарҙа гомофил ({{Lang-en|homophile}})&lt;ref&gt;{{Китап|заглавие=Departing from Deviance|издательство=[[University of Chicago Press]]|год=2002|isbn=0226530434|ссылка=https://books.google.com/books?id=cCoADHpbzHsC&amp;pg=PA238&amp;%7cpg=PA238|автор=Minton, Henry}}&lt;/ref&gt;, ә һуңынан 1970 йылдарҙа - гей ({{Lang-en|gay}})&lt;ref name=&quot;The Social Studies C&quot;&gt;{{Китап|заглавие=The Social Studies Curriculum: Purposes, Problems, and Possibilities|издательство=SUNY Press|ссылка=https://books.google.com/books?id=4qFMqjxte9IC&amp;vq=LGBT&amp;dq=%22using+LGBT%22&amp;as_brr=3&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Ross, E. Wayne}}&lt;/ref&gt;. 1970 йылдарҙа күп лесбиянкалар алдында тигеҙлек мәсьәләһе беренсе урында торҙо. Гендер стереотиптарын улар патриархаль кисерештәр тип күрҙеләр. Лесбиян-феминисттар  гей-барҙарҙа киң таралған роль моделдәрҙән ҡастылар&lt;ref&gt;Faderman, Lillian (1991). ''Odd Girls and Twilight Lovers: A History of Lesbian Life in Twentieth Century America'', Penguin Books. ISBN 0-14-017122-3, p. 210—211.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Faderman (1991), p. 217—218.&lt;/ref&gt;. [[Феминизм|Феминистик хәрәкәттең]] әүҙемлеге артыу менән, &quot;гейҙар һәм лесбияндар&quot; фразаһы йышыраҡ ҡуллана башланы. Һуңыраҡ уларға трансгендер кешеләре һәм бисексуалдар ҡушыла.

1970-се йылдар аҙағында - 1980 йылдар башында, Стоунволл сыуалыштар эйфорияһы үткәндән һуң, ҡабул итеүҙә үҙгәреш үҙгәрҙе. Күп кенә гейҙар һәм лесбияндар ЛГБТ-берләшмәнең тиң ағзалары булараҡ бисексулдарҙы һәм трансгендер кешеләрҙе ҡабул итмәй башланы&lt;ref name=&quot;Bisexuality and Transgend&quot;&gt;{{Китап|заглавие=Bisexuality and Transgenderism: InterSEXions of The Others|издательство={{Нп3|Haworth Press}}|ссылка=https://books.google.com/books?id=2SOe4igsrbgC&amp;dq=%22GLBT%22+%22LGBT%22&amp;as_brr=3&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Alexander, Jonathan; Karen Yescavage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Transgender Subjectivities&quot;&gt;{{Китап|заглавие=Transgender Subjectivities: A Clinician's Guide|издательство={{Нп3|Haworth Press}}|ссылка=https://books.google.com/books?id=QiJryCzrZmYC&amp;dq=transgender+acceptance+by+gay&amp;as_brr=3&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|автор=Leli, Ubaldo; Jack Drescher}}&lt;/ref&gt;. 1990-сы йылдарҙа ғына бисексуалдар һәм трансгендер кешеләре, гейҙар һәм лесбияндар менән берҙәм берләшмә булдырҙы&lt;ref name=&quot;Bisexuality and Transgend&quot; /&gt;. Был осорҙан алып йәмғиәттең аббревиатураһы ЛГБТ тип атала башлан.&lt;ref&gt;[https://books.google.ch/books?ei=PW9JTfOeOtPd4AbR54SjDA&amp;ct=result&amp;id=PiglAQAAIAAJ&amp;dq=%22An+Examination+of+the+Family-School+Relationship%22&amp;q=LGBT#search_anchor Research, policy and practice: Annual meeting], American Educational Research Association Verlag AERA, 1988.&lt;/ref&gt;.

== Варианттар ==
[[Файл:Another_family_supporting_LGBT_Mormons_and_families..JPG|мини|ЛГБТК — ЛГБТ аббревиатураһы «квир» һүҙе менән киңәйтеү]]
[[Файл:Some_signs_named_particular_families_since_the_theme_was_Family_Reunion..JPG|мини|ЛГБТИК йәки ЛГБТКИ - шулай уҡ интерсекстарҙы үҙ эсенә алып, киңәйтелгән версия]]

== Иҫкәрмә ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}
[[Категория:Аҙсылыҡтар]]
[[Категория:ЛГБТ]]</text>
      <sha1>ly2lcq3wkowkwobeormt9vccoj9ew71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Большеченко Алексей Гаврилович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179921</id>
    <revision>
      <id>1303606</id>
      <parentid>1294379</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T20:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7218" sha1="fk59fmu0ae947wl7so9j4xxsagdf9bq" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Алексей Гаврилович Большеченко''' ({{Lang-uk|Олексій Гаврилович Большеченко}}; [[1929 йыл|1929]] —[[2002 йыл|2002]]) — [[Украина|украин]] [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] сәнәғәт эшмәкәре, 1969-1993 йылдарҙа. Бровары порошок  металлургияһы заводы директоры. 

== Биографияһы ==
1929 йылдың 18 ғинуарында Курск өлкәһенең Отрадно-Малиновский ауылында тыуған.

1961 йылда [[Мәскәү политехник университеты|Мәскәү политехник институтын]] тамамлай. Институтты тамамлағандан һуң Салауат машиналар эшләү заводының (хәҙерге [[Салауатнефтемаш]], [[Башҡортостан Республикаһы]]) мастеры,  цех начальнигы һәм баш технологы булып эшләй.1964 йылдан алып «Бровары  порошок металлургия заводында эшләй, унда цех начальнигы, техник бүлек начальнигы, заводтың баш инженеры һәм директоры булып эшләй. А. Г. Большеченко производстволарҙы һәм эшселәрҙең социаль өлкәһен үҫтереүгә, технологик процестарҙы камиллаштырыуға һәм етештереүҙе арттырыуға ҙур иғтибар бүлә. Уның етәкселегендә яңы производство биналары, шифахана-профилакторий, «Металлург» спорт комплексы, поликлиника, торлаҡ йорттар һәм ятаҡтар төҙөлә. 1981-1985 йылдарға «Металдың сифатын күтәреү» мөһим республика маҡсатлы фәнни-техник программаһы буйынса советтың координация советы ағзаһы була.&lt;ref&gt;[http://search.ligazakon.ua/l_doc2.nsf/link1/ed_1981_07_02/an/8/KP810358.html СОВЕТ МИНИСТРОВ УКРАИНСКОЙ ССР. О мерах по обеспечению выполнения важнейших республиканских целевых комплексных научно-технических программ на 1981—1985 годы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630152301/http://search.ligazakon.ua/l_doc2.nsf/link1/ed_1981_07_02/an/8/KP810358.html |date=2018-06-30 }}&lt;/ref&gt; КПСС ағзаһы булараҡ [[КПСС]]-тың XIX Бөтә Союз конференцияһы делегаты буып ҡатнаша.&lt;ref&gt;[http://soveticus5.narod.ru/455/soxix210.htm XIX ВСЕСОЮЗНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ КПСС — Список делегатов]&lt;/ref&gt;

Алексей Гаврилович Большеченко шулай уҡ порошок металлургияһы техникаһы һәм ҡорамалдары өлкәһендә ғилми тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә. «Порошкова металлургия» журналында мәҡәләләр, шулай уҡ бик күп уйлап табыуҙар һәм патенттар авторы.&lt;ref&gt;[https://patentdb.ru/author/851678 Изобретатель БОЛЬШЕЧЕНКО АЛЕКСЕЙ ГАВРИЛОВИЧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211021140448/https://patentdb.ru/author/851678 |date=2021-10-21 }}&lt;/ref&gt;

'''Ҡайһы бер хеҙмәттәре:'''

** Изучение некоторых процессов изготовления металлокерамических фрикционных дисков. // Журн. «Порошковая Металлургия». 1972. № 12.
** Сравнительная оценка себестоимости железных порошков, полученных методом распыления расплава и комбинированным восстановлением прокатной окалины. // Журн. «Порошковая Металлургия». 1978. № 2

2002 йылдың 20 октябрендә [[Киев өлкәһе]]&lt;nowiki/&gt;нең Бровары ҡалаһында вафат була..

Большеченко Алексей Гаврилович — Бровары ҡалаһының почетлы гражданы (1993). УССР-ҙың фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1969), шулай уҡ СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1977). Миҙалдар менән бүләкләнгән.

== Хәтер ==
{{Внешнее изображение}}

* Броварҙа А. Г. Большеченко йәшәгән йортта мемориаль таҡтаташ ҡуйылған: «Был йортта Бровары почетлы гражданы Бровары порошок металлургия заводы директоры Большеченко Алексей Гавриловичтың  (1929—2002) йәшәгән»..&lt;ref&gt;[https://2gis.ua/kiev/geo/15059607077087978?m=30.792416%2C50.512498%2F19 Мемориальная доска А. Г. Большеченко]&lt;/ref&gt;
* Бровары урамдарының береһе уның исемен йөрөтә.&lt;ref&gt;[https://ulitsy-ukrainy.openalfa.com/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B/%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%8F-%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C Алексея Большеченко улица, Бровары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211021140448/https://ulitsy-ukrainy.openalfa.com/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B/%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%8F-%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C |date=2021-10-21 }}&lt;/ref&gt;

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Һылтанмалар ==

* [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=36801 Олексий БОЛЬШЕЧЕНКО Гаврилович]{{Ref-uk}}

{{Orphan}}
[[Категория:СССР Дәүләт премияһы лауреаттары]]
[[Категория:2002 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:20 октябрҙә вафат булғандар]]
[[Категория:1929 йылда тыуғандар]]
[[Категория:18 ғинуарҙа тыуғандар]]
[[Категория:Салауатнефтемаш хеҙмәткәрҙәре]]
[[Категория:Мәскәү политехник университетын тамамлаусылар]]</text>
      <sha1>fk59fmu0ae947wl7so9j4xxsagdf9bq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абрамичева Кристина Игоревна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180328</id>
    <revision>
      <id>1303547</id>
      <parentid>1181811</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11626" sha1="i8bi2y6z2fey55exfll3rfwm74ld57k" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
{{Ук}}
'''Абрамичева Кристина Игоревна''' ([[8 сентябрь]] [[1977 йыл]]) — [[Рәсәй]] кураторы, арт-тәнҡитсе, экскурсовод, йәмәғәтсе.

== Биографияһы ==
Кристина Игоревна Абрамичева 1977 йылдың 8 сентябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Өфө ҡалаһы]]нда тыуған.

2000 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның филология факультетын (әҙәби мөхәррир бүлеге), 2010 йылда — «[[сәнғәт фәне]]» һөнәре буйынса [[Урал дәүләт университеты]]н тамамлай.

2000 йылдан шәхси нәшриәттәрҙә әҙәби мөхәррир булып эшләй, мәҡәләләр, очерктар&lt;ref&gt;«Я люблю жизнь…» История военного врача {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429193139/https://regnum.ru/mywar/readers/abramicheva.html|date=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, рецензиялар яҙа. 2004 йылдан «Гипертекст» журналын, 2011 йылдан — уның «Персонаж: тексты о текстах» әҙәби ҡушымтаһын сығара башлай&lt;ref&gt;[http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html Савельев И. Триумф воли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429223124/http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html}}&lt;/ref&gt;. 2005 йылдан алып шәхси музей менән хеҙмәттәшлек итә, башҡа күргәҙмәләр кураторлығы һәм башҡа мәҙәни саралар менән шөғөлләнә&lt;ref&gt;[https://mkset.ru/news/culture/19839/ Уфимские теледивы Куцуева и Машко попали в комнату маньяка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709081606/http://mkset.ru/news/culture/19839/}}&lt;/ref&gt;. 2008 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем —&quot;Х-МАХ&quot; актуаль сәнғәт галереяһы кураторы&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/news/471100/ Уфимский «десант» успешно выступил на фестивале искусств в Перми]&lt;/ref&gt;. 2016 йылдан — Совет көнкүреше музейы директоры&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=2hKBM5ukzx8 В Уфе откроется Музей советского быта]&lt;/ref&gt;. Рәсәй сәнғәт фәне белгестәре ассоциацияһы ағзаһы. 2012 йылдан — «Өфө Архһаҡлау» ижтимағи хәрәкәттәркоординаторҙарының береһе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|title=Интервью с Кристиной Абрамичевой|accessdate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429183040/http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|archivedate=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, БР мәҙәни мираҫын һаҡлау буйынса Идаралыҡ янында Йәмәғәт советына инә. 2013 йылдан — ЛГБТ (лесбиянка, гейҙар, бисексуалдар һәм трансгендер кешеләр) тиң хоҡуҡлы Гетерсексуалдар альянсының башҡорт бүлегенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.)&lt;ref&gt;Альянс гетеросексуалов за равноправие ЛГБТ&lt;/ref&gt;, 2016 йылдан «Башҡортостанда феминизм» хәрәкәте әүҙемсеһе&lt;ref&gt;[https://proufu.ru/news/society/bashkirskie_feministki_libo_zakryvat_na_eto_glaza_libo_soprotivlyatsya/ Феминистки Башкортостана: «Мы готовы к тому, что нас будут осуждать»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан башлап — Яблоко фирҡәһе ағзаһы, гендер фракцияһы рәйесе&lt;ref&gt;[https://www.yabloko.ru/regnews/Bashkiria/2019/10/14/ «Региональная повестка должна стать основной для политиков и СМИ»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан — республика башлығы Радий Хәбиров янында кеше хоҡуҡтары буйынса совет ағзаһы&lt;ref&gt;[https://www.idelreal.org/a/30171323.html/ Активист Кристина Абрамичева вошла в Совет по правам человека Башкортостана]&lt;/ref&gt;. 2020 йылдан — Бөтә Рәсәй тарих һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлауҙың Башҡортостан бүлеге ағзаһы.

== Дөйөм Рәсәй проекттарында ҡатнашыуы ==
* [[2009 йыл|2009]] — «Арт-завод» фестиваль-лаборатория8ы&quot; (Екатеринбург), төбәктән куратор.
* [[2009 йыл|2009]] — графиканың VI Новосибирск биенналеһы (Новосибирск), куратор проекты.
* [[2010 йыл|2010]] — Рәсәй видеоарты тарихы (Мәскәү, МСИ), Өфөнән куратор проекты.
* [[2012]] — «Урал проекты» (Е. Шипицына менән берлектә), VII Халыҡ-ара графика триенналеһы (Новосибирск).
* [[2012 йыл|2012]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты (Мотоволихин цехы, Пермь).
* [[2013 йыл|2013]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты («PERMM» музейы).
* [[2013 йыл|2013]] — «Уфалогия» проекты (Өфөнән куратор), («Эрарта» музейы, Санкт-Петербург).

== Мәҡәләләре ==
* {{Мәҡәлә|заглавие=Собаки, бегущие вспять|ссылка=http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|издание=ZAART|тип=журнал|место=Екатеринбург|год=2007|номер=22.08|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304134654/http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|archivedate=2016-03-04}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Вещный город|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2010|номер=9|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429201719/http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Художник и зритель в Уфе: как стать ближе?|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2011|номер=1|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429202131/http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Открытие пространства: «Уральский проект»|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2012|номер=11|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429203621/http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Объяви завтра в Уфе гей-парад, на него никто не придёт»|ссылка=http://www.sobkor02.ru/news/sharp-corner/1328/|издание=sobkor02.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2016|язык=|том=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Алексей Сергеев: «Гомосексуалов в обществе процентов пять, и одним нам не справиться»|ссылка=http://ufa.mk.ru/articles/2016/06/23/aleksey-sergeev-geev-v-obshhestve-procentov-pyat-i-odnim-nam-ne-spravitsya.html|издание=mk.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=23.06.2016}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Какую Россию мы хотим? Как однополые пары в Башкортостане становятся родителями»|ссылка=https://www.idelreal.org/a/30679327.html|издание=idelreal.org|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2020}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Мәҡәлә|автор=Истомина Светлана|заглавие=«Критикесса» Кристина Абрамичева: культура Башкирии замкнулась в Поволжье|ссылка=http://u7a.ru/articles/culture/4919|издание=Аргументы недели|тип=газета|место=Уфа|год=13.03.2013|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Симонов Алексей|заглавие=Рождение критической мысли|ссылка=http://www.litkarta.ru/dossier/rozhdenie-kriticheskoi-mysli/dossier_7652/|издание=Истоки|тип=газета|место=Уфа|год=1.06.2005|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Фаткуллина Нурия|заглавие=Кристина Абрамичева: «ЛГБТ-сообщество в Башкирии такое же, как и везде»|ссылка=https://proufu.ru/news/society/kristina_abramicheva_lgbt_soobshchestvo_v_bashkirii_takoe_zhe_kak_i_vezde/|издание=proufu.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=25.12.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Дёмина Анастасия|заглавие=Кристина Абрамичева: Сохранение культурного наследия — тоже патриотизм|ссылка=https://mkset.ru/interview/14-06-2017/kristina-abramicheva-sohranenie-kulturnogo-naslediya-tozhe-patriotizm|издание=mkset.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=14.06.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930:2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7:2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28/ Абрамичева Кристина Игоревна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211030142715/http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930%3A2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7%3A2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28%2F |date=2021-10-30 }} в Ассоциации искусствоведов России
* {{youtube|aRCxEEOyHA0|Гость культурного блока на канале «Россия 24 — Башкортостан»|logo=1}}
* {{youtube|w3GmPYNPiD8|Интервью в передаче &quot;Постскриптум&quot;|logo=1}}
* {{youtube|BoYUyBhHl2o|Интервью в &quot;Уфимском развороте&quot; на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
* {{youtube|wNOINnogVCE&amp;feature|«Актуальное в деталях»: Поправка о браке, права ЛГБТ-сообщества и проблемы усыновления в Башкирии на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>i8bi2y6z2fey55exfll3rfwm74ld57k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303548</id>
      <parentid>1303547</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11617" sha1="i07l0xev7mqg1hubbejp55j5txqiq7l" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Абрамичева Кристина Игоревна''' ([[8 сентябрь]] [[1977 йыл]]) — [[Рәсәй]] кураторы, арт-тәнҡитсе, экскурсовод, йәмәғәтсе.

== Биографияһы ==
Кристина Игоревна Абрамичева 1977 йылдың 8 сентябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Өфө ҡалаһы]]нда тыуған.

2000 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның филология факультетын (әҙәби мөхәррир бүлеге), 2010 йылда — «[[сәнғәт фәне]]» һөнәре буйынса [[Урал дәүләт университеты]]н тамамлай.

2000 йылдан шәхси нәшриәттәрҙә әҙәби мөхәррир булып эшләй, мәҡәләләр, очерктар&lt;ref&gt;«Я люблю жизнь…» История военного врача {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429193139/https://regnum.ru/mywar/readers/abramicheva.html|date=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, рецензиялар яҙа. 2004 йылдан «Гипертекст» журналын, 2011 йылдан — уның «Персонаж: тексты о текстах» әҙәби ҡушымтаһын сығара башлай&lt;ref&gt;[http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html Савельев И. Триумф воли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429223124/http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html}}&lt;/ref&gt;. 2005 йылдан алып шәхси музей менән хеҙмәттәшлек итә, башҡа күргәҙмәләр кураторлығы һәм башҡа мәҙәни саралар менән шөғөлләнә&lt;ref&gt;[https://mkset.ru/news/culture/19839/ Уфимские теледивы Куцуева и Машко попали в комнату маньяка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709081606/http://mkset.ru/news/culture/19839/}}&lt;/ref&gt;. 2008 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем —&quot;Х-МАХ&quot; актуаль сәнғәт галереяһы кураторы&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/news/471100/ Уфимский «десант» успешно выступил на фестивале искусств в Перми]&lt;/ref&gt;. 2016 йылдан — Совет көнкүреше музейы директоры&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=2hKBM5ukzx8 В Уфе откроется Музей советского быта]&lt;/ref&gt;. Рәсәй сәнғәт фәне белгестәре ассоциацияһы ағзаһы. 2012 йылдан — «Өфө Архһаҡлау» ижтимағи хәрәкәттәркоординаторҙарының береһе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|title=Интервью с Кристиной Абрамичевой|accessdate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429183040/http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|archivedate=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, БР мәҙәни мираҫын һаҡлау буйынса Идаралыҡ янында Йәмәғәт советына инә. 2013 йылдан — ЛГБТ (лесбиянка, гейҙар, бисексуалдар һәм трансгендер кешеләр) тиң хоҡуҡлы Гетерсексуалдар альянсының башҡорт бүлегенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.)&lt;ref&gt;Альянс гетеросексуалов за равноправие ЛГБТ&lt;/ref&gt;, 2016 йылдан «Башҡортостанда феминизм» хәрәкәте әүҙемсеһе&lt;ref&gt;[https://proufu.ru/news/society/bashkirskie_feministki_libo_zakryvat_na_eto_glaza_libo_soprotivlyatsya/ Феминистки Башкортостана: «Мы готовы к тому, что нас будут осуждать»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан башлап — Яблоко фирҡәһе ағзаһы, гендер фракцияһы рәйесе&lt;ref&gt;[https://www.yabloko.ru/regnews/Bashkiria/2019/10/14/ «Региональная повестка должна стать основной для политиков и СМИ»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан — республика башлығы Радий Хәбиров янында кеше хоҡуҡтары буйынса совет ағзаһы&lt;ref&gt;[https://www.idelreal.org/a/30171323.html/ Активист Кристина Абрамичева вошла в Совет по правам человека Башкортостана]&lt;/ref&gt;. 2020 йылдан — Бөтә Рәсәй тарих һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлауҙың Башҡортостан бүлеге ағзаһы.

== Дөйөм Рәсәй проекттарында ҡатнашыуы ==
* [[2009 йыл|2009]] — «Арт-завод» фестиваль-лаборатория8ы&quot; (Екатеринбург), төбәктән куратор.
* [[2009 йыл|2009]] — графиканың VI Новосибирск биенналеһы (Новосибирск), куратор проекты.
* [[2010 йыл|2010]] — Рәсәй видеоарты тарихы (Мәскәү, МСИ), Өфөнән куратор проекты.
* [[2012]] — «Урал проекты» (Е. Шипицына менән берлектә), VII Халыҡ-ара графика триенналеһы (Новосибирск).
* [[2012 йыл|2012]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты (Мотоволихин цехы, Пермь).
* [[2013 йыл|2013]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты («PERMM» музейы).
* [[2013 йыл|2013]] — «Уфалогия» проекты (Өфөнән куратор), («Эрарта» музейы, Санкт-Петербург).

== Мәҡәләләре ==
* {{Мәҡәлә|заглавие=Собаки, бегущие вспять|ссылка=http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|издание=ZAART|тип=журнал|место=Екатеринбург|год=2007|номер=22.08|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304134654/http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|archivedate=2016-03-04}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Вещный город|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2010|номер=9|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429201719/http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Художник и зритель в Уфе: как стать ближе?|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2011|номер=1|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429202131/http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Открытие пространства: «Уральский проект»|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2012|номер=11|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429203621/http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Объяви завтра в Уфе гей-парад, на него никто не придёт»|ссылка=http://www.sobkor02.ru/news/sharp-corner/1328/|издание=sobkor02.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2016|язык=|том=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Алексей Сергеев: «Гомосексуалов в обществе процентов пять, и одним нам не справиться»|ссылка=http://ufa.mk.ru/articles/2016/06/23/aleksey-sergeev-geev-v-obshhestve-procentov-pyat-i-odnim-nam-ne-spravitsya.html|издание=mk.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=23.06.2016}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Какую Россию мы хотим? Как однополые пары в Башкортостане становятся родителями»|ссылка=https://www.idelreal.org/a/30679327.html|издание=idelreal.org|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2020}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Мәҡәлә|автор=Истомина Светлана|заглавие=«Критикесса» Кристина Абрамичева: культура Башкирии замкнулась в Поволжье|ссылка=http://u7a.ru/articles/culture/4919|издание=Аргументы недели|тип=газета|место=Уфа|год=13.03.2013|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Симонов Алексей|заглавие=Рождение критической мысли|ссылка=http://www.litkarta.ru/dossier/rozhdenie-kriticheskoi-mysli/dossier_7652/|издание=Истоки|тип=газета|место=Уфа|год=1.06.2005|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Фаткуллина Нурия|заглавие=Кристина Абрамичева: «ЛГБТ-сообщество в Башкирии такое же, как и везде»|ссылка=https://proufu.ru/news/society/kristina_abramicheva_lgbt_soobshchestvo_v_bashkirii_takoe_zhe_kak_i_vezde/|издание=proufu.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=25.12.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Дёмина Анастасия|заглавие=Кристина Абрамичева: Сохранение культурного наследия — тоже патриотизм|ссылка=https://mkset.ru/interview/14-06-2017/kristina-abramicheva-sohranenie-kulturnogo-naslediya-tozhe-patriotizm|издание=mkset.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=14.06.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930:2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7:2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28/ Абрамичева Кристина Игоревна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211030142715/http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930%3A2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7%3A2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28%2F |date=2021-10-30 }} в Ассоциации искусствоведов России
* {{youtube|aRCxEEOyHA0|Гость культурного блока на канале «Россия 24 — Башкортостан»|logo=1}}
* {{youtube|w3GmPYNPiD8|Интервью в передаче &quot;Постскриптум&quot;|logo=1}}
* {{youtube|BoYUyBhHl2o|Интервью в &quot;Уфимском развороте&quot; на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
* {{youtube|wNOINnogVCE&amp;feature|«Актуальное в деталях»: Поправка о браке, права ЛГБТ-сообщества и проблемы усыновления в Башкирии на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>i07l0xev7mqg1hubbejp55j5txqiq7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303571</id>
      <parentid>1303548</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pristome</username>
        <id>46893</id>
      </contributor>
      <comment>Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c)</comment>
      <origin>1303571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11740" sha1="ilw6yur5ni1tbanlwotbnofxpoama6s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{delete|1=Wrong language &lt;small&gt;[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]&lt;/small&gt;}}&lt;/noinclude&gt;
{{wp-roskomnadzor}}
'''Абрамичева Кристина Игоревна''' ([[8 сентябрь]] [[1977 йыл]]) — [[Рәсәй]] кураторы, арт-тәнҡитсе, экскурсовод, йәмәғәтсе.

== Биографияһы ==
Кристина Игоревна Абрамичева 1977 йылдың 8 сентябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Өфө ҡалаһы]]нда тыуған.

2000 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның филология факультетын (әҙәби мөхәррир бүлеге), 2010 йылда — «[[сәнғәт фәне]]» һөнәре буйынса [[Урал дәүләт университеты]]н тамамлай.

2000 йылдан шәхси нәшриәттәрҙә әҙәби мөхәррир булып эшләй, мәҡәләләр, очерктар&lt;ref&gt;«Я люблю жизнь…» История военного врача {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429193139/https://regnum.ru/mywar/readers/abramicheva.html|date=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, рецензиялар яҙа. 2004 йылдан «Гипертекст» журналын, 2011 йылдан — уның «Персонаж: тексты о текстах» әҙәби ҡушымтаһын сығара башлай&lt;ref&gt;[http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html Савельев И. Триумф воли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429223124/http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html}}&lt;/ref&gt;. 2005 йылдан алып шәхси музей менән хеҙмәттәшлек итә, башҡа күргәҙмәләр кураторлығы һәм башҡа мәҙәни саралар менән шөғөлләнә&lt;ref&gt;[https://mkset.ru/news/culture/19839/ Уфимские теледивы Куцуева и Машко попали в комнату маньяка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709081606/http://mkset.ru/news/culture/19839/}}&lt;/ref&gt;. 2008 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем —&quot;Х-МАХ&quot; актуаль сәнғәт галереяһы кураторы&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/news/471100/ Уфимский «десант» успешно выступил на фестивале искусств в Перми]&lt;/ref&gt;. 2016 йылдан — Совет көнкүреше музейы директоры&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=2hKBM5ukzx8 В Уфе откроется Музей советского быта]&lt;/ref&gt;. Рәсәй сәнғәт фәне белгестәре ассоциацияһы ағзаһы. 2012 йылдан — «Өфө Архһаҡлау» ижтимағи хәрәкәттәркоординаторҙарының береһе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|title=Интервью с Кристиной Абрамичевой|accessdate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429183040/http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|archivedate=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, БР мәҙәни мираҫын һаҡлау буйынса Идаралыҡ янында Йәмәғәт советына инә. 2013 йылдан — ЛГБТ (лесбиянка, гейҙар, бисексуалдар һәм трансгендер кешеләр) тиң хоҡуҡлы Гетерсексуалдар альянсының башҡорт бүлегенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.)&lt;ref&gt;Альянс гетеросексуалов за равноправие ЛГБТ&lt;/ref&gt;, 2016 йылдан «Башҡортостанда феминизм» хәрәкәте әүҙемсеһе&lt;ref&gt;[https://proufu.ru/news/society/bashkirskie_feministki_libo_zakryvat_na_eto_glaza_libo_soprotivlyatsya/ Феминистки Башкортостана: «Мы готовы к тому, что нас будут осуждать»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан башлап — Яблоко фирҡәһе ағзаһы, гендер фракцияһы рәйесе&lt;ref&gt;[https://www.yabloko.ru/regnews/Bashkiria/2019/10/14/ «Региональная повестка должна стать основной для политиков и СМИ»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан — республика башлығы Радий Хәбиров янында кеше хоҡуҡтары буйынса совет ағзаһы&lt;ref&gt;[https://www.idelreal.org/a/30171323.html/ Активист Кристина Абрамичева вошла в Совет по правам человека Башкортостана]&lt;/ref&gt;. 2020 йылдан — Бөтә Рәсәй тарих һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлауҙың Башҡортостан бүлеге ағзаһы.

== Дөйөм Рәсәй проекттарында ҡатнашыуы ==
* [[2009 йыл|2009]] — «Арт-завод» фестиваль-лаборатория8ы&quot; (Екатеринбург), төбәктән куратор.
* [[2009 йыл|2009]] — графиканың VI Новосибирск биенналеһы (Новосибирск), куратор проекты.
* [[2010 йыл|2010]] — Рәсәй видеоарты тарихы (Мәскәү, МСИ), Өфөнән куратор проекты.
* [[2012]] — «Урал проекты» (Е. Шипицына менән берлектә), VII Халыҡ-ара графика триенналеһы (Новосибирск).
* [[2012 йыл|2012]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты (Мотоволихин цехы, Пермь).
* [[2013 йыл|2013]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты («PERMM» музейы).
* [[2013 йыл|2013]] — «Уфалогия» проекты (Өфөнән куратор), («Эрарта» музейы, Санкт-Петербург).

== Мәҡәләләре ==
* {{Мәҡәлә|заглавие=Собаки, бегущие вспять|ссылка=http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|издание=ZAART|тип=журнал|место=Екатеринбург|год=2007|номер=22.08|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304134654/http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|archivedate=2016-03-04}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Вещный город|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2010|номер=9|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429201719/http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Художник и зритель в Уфе: как стать ближе?|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2011|номер=1|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429202131/http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Открытие пространства: «Уральский проект»|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2012|номер=11|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429203621/http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Объяви завтра в Уфе гей-парад, на него никто не придёт»|ссылка=http://www.sobkor02.ru/news/sharp-corner/1328/|издание=sobkor02.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2016|язык=|том=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Алексей Сергеев: «Гомосексуалов в обществе процентов пять, и одним нам не справиться»|ссылка=http://ufa.mk.ru/articles/2016/06/23/aleksey-sergeev-geev-v-obshhestve-procentov-pyat-i-odnim-nam-ne-spravitsya.html|издание=mk.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=23.06.2016}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Какую Россию мы хотим? Как однополые пары в Башкортостане становятся родителями»|ссылка=https://www.idelreal.org/a/30679327.html|издание=idelreal.org|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2020}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Мәҡәлә|автор=Истомина Светлана|заглавие=«Критикесса» Кристина Абрамичева: культура Башкирии замкнулась в Поволжье|ссылка=http://u7a.ru/articles/culture/4919|издание=Аргументы недели|тип=газета|место=Уфа|год=13.03.2013|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Симонов Алексей|заглавие=Рождение критической мысли|ссылка=http://www.litkarta.ru/dossier/rozhdenie-kriticheskoi-mysli/dossier_7652/|издание=Истоки|тип=газета|место=Уфа|год=1.06.2005|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Фаткуллина Нурия|заглавие=Кристина Абрамичева: «ЛГБТ-сообщество в Башкирии такое же, как и везде»|ссылка=https://proufu.ru/news/society/kristina_abramicheva_lgbt_soobshchestvo_v_bashkirii_takoe_zhe_kak_i_vezde/|издание=proufu.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=25.12.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Дёмина Анастасия|заглавие=Кристина Абрамичева: Сохранение культурного наследия — тоже патриотизм|ссылка=https://mkset.ru/interview/14-06-2017/kristina-abramicheva-sohranenie-kulturnogo-naslediya-tozhe-patriotizm|издание=mkset.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=14.06.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930:2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7:2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28/ Абрамичева Кристина Игоревна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211030142715/http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930%3A2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7%3A2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28%2F |date=2021-10-30 }} в Ассоциации искусствоведов России
* {{youtube|aRCxEEOyHA0|Гость культурного блока на канале «Россия 24 — Башкортостан»|logo=1}}
* {{youtube|w3GmPYNPiD8|Интервью в передаче &quot;Постскриптум&quot;|logo=1}}
* {{youtube|BoYUyBhHl2o|Интервью в &quot;Уфимском развороте&quot; на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
* {{youtube|wNOINnogVCE&amp;feature|«Актуальное в деталях»: Поправка о браке, права ЛГБТ-сообщества и проблемы усыновления в Башкирии на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>ilw6yur5ni1tbanlwotbnofxpoama6s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303572</id>
      <parentid>1303571</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pristome</username>
        <id>46893</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Restore valid content</comment>
      <origin>1303572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11597" sha1="ach4mbb505f2brn2ozptjim6so1fgl1" xml:space="preserve">'''Абрамичева Кристина Игоревна''' ([[8 сентябрь]] [[1977 йыл]]) — [[Рәсәй]] кураторы, арт-тәнҡитсе, экскурсовод, йәмәғәтсе.

== Биографияһы ==
Кристина Игоревна Абрамичева 1977 йылдың 8 сентябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Өфө ҡалаһы]]нда тыуған.

2000 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның филология факультетын (әҙәби мөхәррир бүлеге), 2010 йылда — «[[сәнғәт фәне]]» һөнәре буйынса [[Урал дәүләт университеты]]н тамамлай.

2000 йылдан шәхси нәшриәттәрҙә әҙәби мөхәррир булып эшләй, мәҡәләләр, очерктар&lt;ref&gt;«Я люблю жизнь…» История военного врача {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429193139/https://regnum.ru/mywar/readers/abramicheva.html|date=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, рецензиялар яҙа. 2004 йылдан «Гипертекст» журналын, 2011 йылдан — уның «Персонаж: тексты о текстах» әҙәби ҡушымтаһын сығара башлай&lt;ref&gt;[http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html Савельев И. Триумф воли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429223124/http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html}}&lt;/ref&gt;. 2005 йылдан алып шәхси музей менән хеҙмәттәшлек итә, башҡа күргәҙмәләр кураторлығы һәм башҡа мәҙәни саралар менән шөғөлләнә&lt;ref&gt;[https://mkset.ru/news/culture/19839/ Уфимские теледивы Куцуева и Машко попали в комнату маньяка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709081606/http://mkset.ru/news/culture/19839/}}&lt;/ref&gt;. 2008 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем —&quot;Х-МАХ&quot; актуаль сәнғәт галереяһы кураторы&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/news/471100/ Уфимский «десант» успешно выступил на фестивале искусств в Перми]&lt;/ref&gt;. 2016 йылдан — Совет көнкүреше музейы директоры&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=2hKBM5ukzx8 В Уфе откроется Музей советского быта]&lt;/ref&gt;. Рәсәй сәнғәт фәне белгестәре ассоциацияһы ағзаһы. 2012 йылдан — «Өфө Архһаҡлау» ижтимағи хәрәкәттәркоординаторҙарының береһе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|title=Интервью с Кристиной Абрамичевой|accessdate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429183040/http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|archivedate=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, БР мәҙәни мираҫын һаҡлау буйынса Идаралыҡ янында Йәмәғәт советына инә. 2013 йылдан — ЛГБТ (лесбиянка, гейҙар, бисексуалдар һәм трансгендер кешеләр) тиң хоҡуҡлы Гетерсексуалдар альянсының башҡорт бүлегенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.)&lt;ref&gt;Альянс гетеросексуалов за равноправие ЛГБТ&lt;/ref&gt;, 2016 йылдан «Башҡортостанда феминизм» хәрәкәте әүҙемсеһе&lt;ref&gt;[https://proufu.ru/news/society/bashkirskie_feministki_libo_zakryvat_na_eto_glaza_libo_soprotivlyatsya/ Феминистки Башкортостана: «Мы готовы к тому, что нас будут осуждать»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан башлап — Яблоко фирҡәһе ағзаһы, гендер фракцияһы рәйесе&lt;ref&gt;[https://www.yabloko.ru/regnews/Bashkiria/2019/10/14/ «Региональная повестка должна стать основной для политиков и СМИ»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан — республика башлығы Радий Хәбиров янында кеше хоҡуҡтары буйынса совет ағзаһы&lt;ref&gt;[https://www.idelreal.org/a/30171323.html/ Активист Кристина Абрамичева вошла в Совет по правам человека Башкортостана]&lt;/ref&gt;. 2020 йылдан — Бөтә Рәсәй тарих һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлауҙың Башҡортостан бүлеге ағзаһы.

== Дөйөм Рәсәй проекттарында ҡатнашыуы ==
* [[2009 йыл|2009]] — «Арт-завод» фестиваль-лаборатория8ы&quot; (Екатеринбург), төбәктән куратор.
* [[2009 йыл|2009]] — графиканың VI Новосибирск биенналеһы (Новосибирск), куратор проекты.
* [[2010 йыл|2010]] — Рәсәй видеоарты тарихы (Мәскәү, МСИ), Өфөнән куратор проекты.
* [[2012]] — «Урал проекты» (Е. Шипицына менән берлектә), VII Халыҡ-ара графика триенналеһы (Новосибирск).
* [[2012 йыл|2012]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты (Мотоволихин цехы, Пермь).
* [[2013 йыл|2013]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты («PERMM» музейы).
* [[2013 йыл|2013]] — «Уфалогия» проекты (Өфөнән куратор), («Эрарта» музейы, Санкт-Петербург).

== Мәҡәләләре ==
* {{Мәҡәлә|заглавие=Собаки, бегущие вспять|ссылка=http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|издание=ZAART|тип=журнал|место=Екатеринбург|год=2007|номер=22.08|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304134654/http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|archivedate=2016-03-04}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Вещный город|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2010|номер=9|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429201719/http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Художник и зритель в Уфе: как стать ближе?|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2011|номер=1|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429202131/http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Открытие пространства: «Уральский проект»|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2012|номер=11|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429203621/http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Объяви завтра в Уфе гей-парад, на него никто не придёт»|ссылка=http://www.sobkor02.ru/news/sharp-corner/1328/|издание=sobkor02.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2016|язык=|том=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Алексей Сергеев: «Гомосексуалов в обществе процентов пять, и одним нам не справиться»|ссылка=http://ufa.mk.ru/articles/2016/06/23/aleksey-sergeev-geev-v-obshhestve-procentov-pyat-i-odnim-nam-ne-spravitsya.html|издание=mk.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=23.06.2016}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Какую Россию мы хотим? Как однополые пары в Башкортостане становятся родителями»|ссылка=https://www.idelreal.org/a/30679327.html|издание=idelreal.org|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2020}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Мәҡәлә|автор=Истомина Светлана|заглавие=«Критикесса» Кристина Абрамичева: культура Башкирии замкнулась в Поволжье|ссылка=http://u7a.ru/articles/culture/4919|издание=Аргументы недели|тип=газета|место=Уфа|год=13.03.2013|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Симонов Алексей|заглавие=Рождение критической мысли|ссылка=http://www.litkarta.ru/dossier/rozhdenie-kriticheskoi-mysli/dossier_7652/|издание=Истоки|тип=газета|место=Уфа|год=1.06.2005|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Фаткуллина Нурия|заглавие=Кристина Абрамичева: «ЛГБТ-сообщество в Башкирии такое же, как и везде»|ссылка=https://proufu.ru/news/society/kristina_abramicheva_lgbt_soobshchestvo_v_bashkirii_takoe_zhe_kak_i_vezde/|издание=proufu.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=25.12.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Дёмина Анастасия|заглавие=Кристина Абрамичева: Сохранение культурного наследия — тоже патриотизм|ссылка=https://mkset.ru/interview/14-06-2017/kristina-abramicheva-sohranenie-kulturnogo-naslediya-tozhe-patriotizm|издание=mkset.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=14.06.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930:2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7:2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28/ Абрамичева Кристина Игоревна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211030142715/http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930%3A2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7%3A2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28%2F |date=2021-10-30 }} в Ассоциации искусствоведов России
* {{youtube|aRCxEEOyHA0|Гость культурного блока на канале «Россия 24 — Башкортостан»|logo=1}}
* {{youtube|w3GmPYNPiD8|Интервью в передаче &quot;Постскриптум&quot;|logo=1}}
* {{youtube|BoYUyBhHl2o|Интервью в &quot;Уфимском развороте&quot; на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
* {{youtube|wNOINnogVCE&amp;feature|«Актуальное в деталях»: Поправка о браке, права ЛГБТ-сообщества и проблемы усыновления в Башкирии на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>ach4mbb505f2brn2ozptjim6so1fgl1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303574</id>
      <parentid>1303572</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Роскомнадзор (РКН)</username>
        <id>48841</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11617" sha1="i07l0xev7mqg1hubbejp55j5txqiq7l" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Абрамичева Кристина Игоревна''' ([[8 сентябрь]] [[1977 йыл]]) — [[Рәсәй]] кураторы, арт-тәнҡитсе, экскурсовод, йәмәғәтсе.

== Биографияһы ==
Кристина Игоревна Абрамичева 1977 йылдың 8 сентябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Өфө ҡалаһы]]нда тыуған.

2000 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның филология факультетын (әҙәби мөхәррир бүлеге), 2010 йылда — «[[сәнғәт фәне]]» һөнәре буйынса [[Урал дәүләт университеты]]н тамамлай.

2000 йылдан шәхси нәшриәттәрҙә әҙәби мөхәррир булып эшләй, мәҡәләләр, очерктар&lt;ref&gt;«Я люблю жизнь…» История военного врача {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429193139/https://regnum.ru/mywar/readers/abramicheva.html|date=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, рецензиялар яҙа. 2004 йылдан «Гипертекст» журналын, 2011 йылдан — уның «Персонаж: тексты о текстах» әҙәби ҡушымтаһын сығара башлай&lt;ref&gt;[http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html Савельев И. Триумф воли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429223124/http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html}}&lt;/ref&gt;. 2005 йылдан алып шәхси музей менән хеҙмәттәшлек итә, башҡа күргәҙмәләр кураторлығы һәм башҡа мәҙәни саралар менән шөғөлләнә&lt;ref&gt;[https://mkset.ru/news/culture/19839/ Уфимские теледивы Куцуева и Машко попали в комнату маньяка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709081606/http://mkset.ru/news/culture/19839/}}&lt;/ref&gt;. 2008 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем —&quot;Х-МАХ&quot; актуаль сәнғәт галереяһы кураторы&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/news/471100/ Уфимский «десант» успешно выступил на фестивале искусств в Перми]&lt;/ref&gt;. 2016 йылдан — Совет көнкүреше музейы директоры&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=2hKBM5ukzx8 В Уфе откроется Музей советского быта]&lt;/ref&gt;. Рәсәй сәнғәт фәне белгестәре ассоциацияһы ағзаһы. 2012 йылдан — «Өфө Архһаҡлау» ижтимағи хәрәкәттәркоординаторҙарының береһе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|title=Интервью с Кристиной Абрамичевой|accessdate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429183040/http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|archivedate=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, БР мәҙәни мираҫын һаҡлау буйынса Идаралыҡ янында Йәмәғәт советына инә. 2013 йылдан — ЛГБТ (лесбиянка, гейҙар, бисексуалдар һәм трансгендер кешеләр) тиң хоҡуҡлы Гетерсексуалдар альянсының башҡорт бүлегенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.)&lt;ref&gt;Альянс гетеросексуалов за равноправие ЛГБТ&lt;/ref&gt;, 2016 йылдан «Башҡортостанда феминизм» хәрәкәте әүҙемсеһе&lt;ref&gt;[https://proufu.ru/news/society/bashkirskie_feministki_libo_zakryvat_na_eto_glaza_libo_soprotivlyatsya/ Феминистки Башкортостана: «Мы готовы к тому, что нас будут осуждать»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан башлап — Яблоко фирҡәһе ағзаһы, гендер фракцияһы рәйесе&lt;ref&gt;[https://www.yabloko.ru/regnews/Bashkiria/2019/10/14/ «Региональная повестка должна стать основной для политиков и СМИ»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан — республика башлығы Радий Хәбиров янында кеше хоҡуҡтары буйынса совет ағзаһы&lt;ref&gt;[https://www.idelreal.org/a/30171323.html/ Активист Кристина Абрамичева вошла в Совет по правам человека Башкортостана]&lt;/ref&gt;. 2020 йылдан — Бөтә Рәсәй тарих һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлауҙың Башҡортостан бүлеге ағзаһы.

== Дөйөм Рәсәй проекттарында ҡатнашыуы ==
* [[2009 йыл|2009]] — «Арт-завод» фестиваль-лаборатория8ы&quot; (Екатеринбург), төбәктән куратор.
* [[2009 йыл|2009]] — графиканың VI Новосибирск биенналеһы (Новосибирск), куратор проекты.
* [[2010 йыл|2010]] — Рәсәй видеоарты тарихы (Мәскәү, МСИ), Өфөнән куратор проекты.
* [[2012]] — «Урал проекты» (Е. Шипицына менән берлектә), VII Халыҡ-ара графика триенналеһы (Новосибирск).
* [[2012 йыл|2012]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты (Мотоволихин цехы, Пермь).
* [[2013 йыл|2013]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты («PERMM» музейы).
* [[2013 йыл|2013]] — «Уфалогия» проекты (Өфөнән куратор), («Эрарта» музейы, Санкт-Петербург).

== Мәҡәләләре ==
* {{Мәҡәлә|заглавие=Собаки, бегущие вспять|ссылка=http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|издание=ZAART|тип=журнал|место=Екатеринбург|год=2007|номер=22.08|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304134654/http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|archivedate=2016-03-04}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Вещный город|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2010|номер=9|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429201719/http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Художник и зритель в Уфе: как стать ближе?|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2011|номер=1|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429202131/http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Открытие пространства: «Уральский проект»|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2012|номер=11|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429203621/http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Объяви завтра в Уфе гей-парад, на него никто не придёт»|ссылка=http://www.sobkor02.ru/news/sharp-corner/1328/|издание=sobkor02.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2016|язык=|том=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Алексей Сергеев: «Гомосексуалов в обществе процентов пять, и одним нам не справиться»|ссылка=http://ufa.mk.ru/articles/2016/06/23/aleksey-sergeev-geev-v-obshhestve-procentov-pyat-i-odnim-nam-ne-spravitsya.html|издание=mk.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=23.06.2016}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Какую Россию мы хотим? Как однополые пары в Башкортостане становятся родителями»|ссылка=https://www.idelreal.org/a/30679327.html|издание=idelreal.org|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2020}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Мәҡәлә|автор=Истомина Светлана|заглавие=«Критикесса» Кристина Абрамичева: культура Башкирии замкнулась в Поволжье|ссылка=http://u7a.ru/articles/culture/4919|издание=Аргументы недели|тип=газета|место=Уфа|год=13.03.2013|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Симонов Алексей|заглавие=Рождение критической мысли|ссылка=http://www.litkarta.ru/dossier/rozhdenie-kriticheskoi-mysli/dossier_7652/|издание=Истоки|тип=газета|место=Уфа|год=1.06.2005|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Фаткуллина Нурия|заглавие=Кристина Абрамичева: «ЛГБТ-сообщество в Башкирии такое же, как и везде»|ссылка=https://proufu.ru/news/society/kristina_abramicheva_lgbt_soobshchestvo_v_bashkirii_takoe_zhe_kak_i_vezde/|издание=proufu.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=25.12.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Дёмина Анастасия|заглавие=Кристина Абрамичева: Сохранение культурного наследия — тоже патриотизм|ссылка=https://mkset.ru/interview/14-06-2017/kristina-abramicheva-sohranenie-kulturnogo-naslediya-tozhe-patriotizm|издание=mkset.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=14.06.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930:2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7:2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28/ Абрамичева Кристина Игоревна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211030142715/http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930%3A2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7%3A2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28%2F |date=2021-10-30 }} в Ассоциации искусствоведов России
* {{youtube|aRCxEEOyHA0|Гость культурного блока на канале «Россия 24 — Башкортостан»|logo=1}}
* {{youtube|w3GmPYNPiD8|Интервью в передаче &quot;Постскриптум&quot;|logo=1}}
* {{youtube|BoYUyBhHl2o|Интервью в &quot;Уфимском развороте&quot; на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
* {{youtube|wNOINnogVCE&amp;feature|«Актуальное в деталях»: Поправка о браке, права ЛГБТ-сообщества и проблемы усыновления в Башкирии на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>i07l0xev7mqg1hubbejp55j5txqiq7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303592</id>
      <parentid>1303574</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Роскомнадзор (РКН)|Роскомнадзор (РКН)]] ([[User talk:Роскомнадзор (РКН)|talk]]): Rv/v (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>1303592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11597" sha1="ach4mbb505f2brn2ozptjim6so1fgl1" xml:space="preserve">'''Абрамичева Кристина Игоревна''' ([[8 сентябрь]] [[1977 йыл]]) — [[Рәсәй]] кураторы, арт-тәнҡитсе, экскурсовод, йәмәғәтсе.

== Биографияһы ==
Кристина Игоревна Абрамичева 1977 йылдың 8 сентябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Өфө ҡалаһы]]нда тыуған.

2000 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның филология факультетын (әҙәби мөхәррир бүлеге), 2010 йылда — «[[сәнғәт фәне]]» һөнәре буйынса [[Урал дәүләт университеты]]н тамамлай.

2000 йылдан шәхси нәшриәттәрҙә әҙәби мөхәррир булып эшләй, мәҡәләләр, очерктар&lt;ref&gt;«Я люблю жизнь…» История военного врача {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429193139/https://regnum.ru/mywar/readers/abramicheva.html|date=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, рецензиялар яҙа. 2004 йылдан «Гипертекст» журналын, 2011 йылдан — уның «Персонаж: тексты о текстах» әҙәби ҡушымтаһын сығара башлай&lt;ref&gt;[http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html Савельев И. Триумф воли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429223124/http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html}}&lt;/ref&gt;. 2005 йылдан алып шәхси музей менән хеҙмәттәшлек итә, башҡа күргәҙмәләр кураторлығы һәм башҡа мәҙәни саралар менән шөғөлләнә&lt;ref&gt;[https://mkset.ru/news/culture/19839/ Уфимские теледивы Куцуева и Машко попали в комнату маньяка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709081606/http://mkset.ru/news/culture/19839/}}&lt;/ref&gt;. 2008 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем —&quot;Х-МАХ&quot; актуаль сәнғәт галереяһы кураторы&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/news/471100/ Уфимский «десант» успешно выступил на фестивале искусств в Перми]&lt;/ref&gt;. 2016 йылдан — Совет көнкүреше музейы директоры&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=2hKBM5ukzx8 В Уфе откроется Музей советского быта]&lt;/ref&gt;. Рәсәй сәнғәт фәне белгестәре ассоциацияһы ағзаһы. 2012 йылдан — «Өфө Архһаҡлау» ижтимағи хәрәкәттәркоординаторҙарының береһе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|title=Интервью с Кристиной Абрамичевой|accessdate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429183040/http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|archivedate=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, БР мәҙәни мираҫын һаҡлау буйынса Идаралыҡ янында Йәмәғәт советына инә. 2013 йылдан — ЛГБТ (лесбиянка, гейҙар, бисексуалдар һәм трансгендер кешеләр) тиң хоҡуҡлы Гетерсексуалдар альянсының башҡорт бүлегенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.)&lt;ref&gt;Альянс гетеросексуалов за равноправие ЛГБТ&lt;/ref&gt;, 2016 йылдан «Башҡортостанда феминизм» хәрәкәте әүҙемсеһе&lt;ref&gt;[https://proufu.ru/news/society/bashkirskie_feministki_libo_zakryvat_na_eto_glaza_libo_soprotivlyatsya/ Феминистки Башкортостана: «Мы готовы к тому, что нас будут осуждать»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан башлап — Яблоко фирҡәһе ағзаһы, гендер фракцияһы рәйесе&lt;ref&gt;[https://www.yabloko.ru/regnews/Bashkiria/2019/10/14/ «Региональная повестка должна стать основной для политиков и СМИ»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан — республика башлығы Радий Хәбиров янында кеше хоҡуҡтары буйынса совет ағзаһы&lt;ref&gt;[https://www.idelreal.org/a/30171323.html/ Активист Кристина Абрамичева вошла в Совет по правам человека Башкортостана]&lt;/ref&gt;. 2020 йылдан — Бөтә Рәсәй тарих һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлауҙың Башҡортостан бүлеге ағзаһы.

== Дөйөм Рәсәй проекттарында ҡатнашыуы ==
* [[2009 йыл|2009]] — «Арт-завод» фестиваль-лаборатория8ы&quot; (Екатеринбург), төбәктән куратор.
* [[2009 йыл|2009]] — графиканың VI Новосибирск биенналеһы (Новосибирск), куратор проекты.
* [[2010 йыл|2010]] — Рәсәй видеоарты тарихы (Мәскәү, МСИ), Өфөнән куратор проекты.
* [[2012]] — «Урал проекты» (Е. Шипицына менән берлектә), VII Халыҡ-ара графика триенналеһы (Новосибирск).
* [[2012 йыл|2012]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты (Мотоволихин цехы, Пермь).
* [[2013 йыл|2013]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты («PERMM» музейы).
* [[2013 йыл|2013]] — «Уфалогия» проекты (Өфөнән куратор), («Эрарта» музейы, Санкт-Петербург).

== Мәҡәләләре ==
* {{Мәҡәлә|заглавие=Собаки, бегущие вспять|ссылка=http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|издание=ZAART|тип=журнал|место=Екатеринбург|год=2007|номер=22.08|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304134654/http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|archivedate=2016-03-04}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Вещный город|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2010|номер=9|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429201719/http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Художник и зритель в Уфе: как стать ближе?|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2011|номер=1|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429202131/http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Открытие пространства: «Уральский проект»|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2012|номер=11|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429203621/http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Объяви завтра в Уфе гей-парад, на него никто не придёт»|ссылка=http://www.sobkor02.ru/news/sharp-corner/1328/|издание=sobkor02.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2016|язык=|том=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Алексей Сергеев: «Гомосексуалов в обществе процентов пять, и одним нам не справиться»|ссылка=http://ufa.mk.ru/articles/2016/06/23/aleksey-sergeev-geev-v-obshhestve-procentov-pyat-i-odnim-nam-ne-spravitsya.html|издание=mk.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=23.06.2016}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Какую Россию мы хотим? Как однополые пары в Башкортостане становятся родителями»|ссылка=https://www.idelreal.org/a/30679327.html|издание=idelreal.org|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2020}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Мәҡәлә|автор=Истомина Светлана|заглавие=«Критикесса» Кристина Абрамичева: культура Башкирии замкнулась в Поволжье|ссылка=http://u7a.ru/articles/culture/4919|издание=Аргументы недели|тип=газета|место=Уфа|год=13.03.2013|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Симонов Алексей|заглавие=Рождение критической мысли|ссылка=http://www.litkarta.ru/dossier/rozhdenie-kriticheskoi-mysli/dossier_7652/|издание=Истоки|тип=газета|место=Уфа|год=1.06.2005|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Фаткуллина Нурия|заглавие=Кристина Абрамичева: «ЛГБТ-сообщество в Башкирии такое же, как и везде»|ссылка=https://proufu.ru/news/society/kristina_abramicheva_lgbt_soobshchestvo_v_bashkirii_takoe_zhe_kak_i_vezde/|издание=proufu.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=25.12.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Дёмина Анастасия|заглавие=Кристина Абрамичева: Сохранение культурного наследия — тоже патриотизм|ссылка=https://mkset.ru/interview/14-06-2017/kristina-abramicheva-sohranenie-kulturnogo-naslediya-tozhe-patriotizm|издание=mkset.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=14.06.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930:2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7:2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28/ Абрамичева Кристина Игоревна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211030142715/http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930%3A2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7%3A2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28%2F |date=2021-10-30 }} в Ассоциации искусствоведов России
* {{youtube|aRCxEEOyHA0|Гость культурного блока на канале «Россия 24 — Башкортостан»|logo=1}}
* {{youtube|w3GmPYNPiD8|Интервью в передаче &quot;Постскриптум&quot;|logo=1}}
* {{youtube|BoYUyBhHl2o|Интервью в &quot;Уфимском развороте&quot; на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
* {{youtube|wNOINnogVCE&amp;feature|«Актуальное в деталях»: Поправка о браке, права ЛГБТ-сообщества и проблемы усыновления в Башкирии на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>ach4mbb505f2brn2ozptjim6so1fgl1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303593</id>
      <parentid>1303592</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <comment>күренеште төҙәтеү</comment>
      <origin>1303593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12180" sha1="bwuwr15263bpuqwjv17775z5zd6l3pf" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Абрамичева Кристина Игоревна''' ([[8 сентябрь]] [[1977 йыл]]) — [[Рәсәй]] кураторы, арт-тәнҡитсе, экскурсовод, йәмәғәтсе.

== Биографияһы ==
Кристина Игоревна Абрамичева 1977 йылдың 8 сентябрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Өфө ҡалаһы]]нда тыуған.

2000 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның филология факультетын (әҙәби мөхәррир бүлеге), 2010 йылда — «[[сәнғәт фәне]]» һөнәре буйынса [[Урал дәүләт университеты]]н тамамлай.

2000 йылдан шәхси нәшриәттәрҙә әҙәби мөхәррир булып эшләй, мәҡәләләр, очерктар&lt;ref&gt;«Я люблю жизнь…» История военного врача {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429193139/https://regnum.ru/mywar/readers/abramicheva.html|date=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, рецензиялар яҙа. 2004 йылдан «Гипертекст» журналын, 2011 йылдан — уның «Персонаж: тексты о текстах» әҙәби ҡушымтаһын сығара башлай&lt;ref&gt;[http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html Савельев И. Триумф воли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429223124/http://www.litrossia.ru/2012/02-03/06755.html}}&lt;/ref&gt;. 2005 йылдан алып шәхси музей менән хеҙмәттәшлек итә, башҡа күргәҙмәләр кураторлығы һәм башҡа мәҙәни саралар менән шөғөлләнә&lt;ref&gt;[https://mkset.ru/news/culture/19839/ Уфимские теледивы Куцуева и Машко попали в комнату маньяка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709081606/http://mkset.ru/news/culture/19839/}}&lt;/ref&gt;. 2008 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем —&quot;Х-МАХ&quot; актуаль сәнғәт галереяһы кураторы&lt;ref&gt;[http://www.bashinform.ru/news/471100/ Уфимский «десант» успешно выступил на фестивале искусств в Перми]&lt;/ref&gt;. 2016 йылдан — Совет көнкүреше музейы директоры&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=2hKBM5ukzx8 В Уфе откроется Музей советского быта]&lt;/ref&gt;. Рәсәй сәнғәт фәне белгестәре ассоциацияһы ағзаһы. 2012 йылдан — «Өфө Архһаҡлау» ижтимағи хәрәкәттәркоординаторҙарының береһе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|title=Интервью с Кристиной Абрамичевой|accessdate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429183040/http://www.ria-bashkiria.com/project/22.html|archivedate=2014-04-29}}&lt;/ref&gt;, БР мәҙәни мираҫын һаҡлау буйынса Идаралыҡ янында Йәмәғәт советына инә. 2013 йылдан — ЛГБТ (лесбиянка, гейҙар, бисексуалдар һәм трансгендер кешеләр) тиң хоҡуҡлы Гетерсексуалдар альянсының башҡорт бүлегенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.)&lt;ref&gt;Альянс гетеросексуалов за равноправие ЛГБТ&lt;/ref&gt;, 2016 йылдан «Башҡортостанда феминизм» хәрәкәте әүҙемсеһе&lt;ref&gt;[https://proufu.ru/news/society/bashkirskie_feministki_libo_zakryvat_na_eto_glaza_libo_soprotivlyatsya/ Феминистки Башкортостана: «Мы готовы к тому, что нас будут осуждать»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан башлап — Яблоко фирҡәһе ағзаһы, гендер фракцияһы рәйесе&lt;ref&gt;[https://www.yabloko.ru/regnews/Bashkiria/2019/10/14/ «Региональная повестка должна стать основной для политиков и СМИ»]&lt;/ref&gt;. 2019 йылдан — республика башлығы Радий Хәбиров янында кеше хоҡуҡтары буйынса совет ағзаһы&lt;ref&gt;[https://www.idelreal.org/a/30171323.html/ Активист Кристина Абрамичева вошла в Совет по правам человека Башкортостана]&lt;/ref&gt;. 2020 йылдан — Бөтә Рәсәй тарих һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлауҙың Башҡортостан бүлеге ағзаһы.

== Дөйөм Рәсәй проекттарында ҡатнашыуы ==
* [[2009 йыл|2009]] — «Арт-завод» фестиваль-лаборатория8ы&quot; (Екатеринбург), төбәктән куратор.
* [[2009 йыл|2009]] — графиканың VI Новосибирск биенналеһы (Новосибирск), куратор проекты.
* [[2010 йыл|2010]] — Рәсәй видеоарты тарихы (Мәскәү, МСИ), Өфөнән куратор проекты.
* [[2012]] — «Урал проекты» (Е. Шипицына менән берлектә), VII Халыҡ-ара графика триенналеһы (Новосибирск).
* [[2012 йыл|2012]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты (Мотоволихин цехы, Пермь).
* [[2013 йыл|2013]] — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты («PERMM» музейы).
* [[2013 йыл|2013]] — «Уфалогия» проекты (Өфөнән куратор), («Эрарта» музейы, Санкт-Петербург).

== Мәҡәләләре ==
* {{Мәҡәлә|заглавие=Собаки, бегущие вспять|ссылка=http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|издание=ZAART|тип=журнал|место=Екатеринбург|год=2007|номер=22.08|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304134654/http://mmj.ru/index.php?id=158&amp;article=849|archivedate=2016-03-04}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Вещный город|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2010|номер=9|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429201719/http://www.bp01.ru/public.php?public=1119|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Художник и зритель в Уфе: как стать ближе?|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2011|номер=1|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429202131/http://www.bp01.ru/public.php?public=1384|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Открытие пространства: «Уральский проект»|ссылка=http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|издание=Бельские просторы|тип=журнал|место=Уфа|год=2012|номер=11|язык=|том=|страницы=|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429203621/http://www.bp01.ru/public.php?public=2662|archivedate=2014-04-29}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Объяви завтра в Уфе гей-парад, на него никто не придёт»|ссылка=http://www.sobkor02.ru/news/sharp-corner/1328/|издание=sobkor02.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2016|язык=|том=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=Алексей Сергеев: «Гомосексуалов в обществе процентов пять, и одним нам не справиться»|ссылка=http://ufa.mk.ru/articles/2016/06/23/aleksey-sergeev-geev-v-obshhestve-procentov-pyat-i-odnim-nam-ne-spravitsya.html|издание=mk.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=23.06.2016}}
* {{Мәҡәлә|заглавие=«Какую Россию мы хотим? Как однополые пары в Башкортостане становятся родителями»|ссылка=https://www.idelreal.org/a/30679327.html|издание=idelreal.org|тип=сайт|место=Уфа|год=21.06.2020}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Мәҡәлә|автор=Истомина Светлана|заглавие=«Критикесса» Кристина Абрамичева: культура Башкирии замкнулась в Поволжье|ссылка=http://u7a.ru/articles/culture/4919|издание=Аргументы недели|тип=газета|место=Уфа|год=13.03.2013|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Симонов Алексей|заглавие=Рождение критической мысли|ссылка=http://www.litkarta.ru/dossier/rozhdenie-kriticheskoi-mysli/dossier_7652/|издание=Истоки|тип=газета|место=Уфа|год=1.06.2005|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Фаткуллина Нурия|заглавие=Кристина Абрамичева: «ЛГБТ-сообщество в Башкирии такое же, как и везде»|ссылка=https://proufu.ru/news/society/kristina_abramicheva_lgbt_soobshchestvo_v_bashkirii_takoe_zhe_kak_i_vezde/|издание=proufu.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=25.12.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}
* {{Мәҡәлә|автор=Дёмина Анастасия|заглавие=Кристина Абрамичева: Сохранение культурного наследия — тоже патриотизм|ссылка=https://mkset.ru/interview/14-06-2017/kristina-abramicheva-sohranenie-kulturnogo-naslediya-tozhe-patriotizm|издание=mkset.ru|тип=сайт|место=Уфа|год=14.06.2017|язык=|том=|номер=|страницы=|issn=}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930:2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7:2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28/ Абрамичева Кристина Игоревна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211030142715/http://www.ais-aica.ru/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=930%3A2011-02-24-11-58-27&amp;catid=7%3A2011-01-21-15-47-50&amp;Itemid=28%2F |date=2021-10-30 }} в Ассоциации искусствоведов России
* {{youtube|aRCxEEOyHA0|Гость культурного блока на канале «Россия 24 — Башкортостан»|logo=1}}
* {{youtube|w3GmPYNPiD8|Интервью в передаче &quot;Постскриптум&quot;|logo=1}}
* {{youtube|BoYUyBhHl2o|Интервью в &quot;Уфимском развороте&quot; на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}
* {{youtube|wNOINnogVCE&amp;feature|«Актуальное в деталях»: Поправка о браке, права ЛГБТ-сообщества и проблемы усыновления в Башкирии на &quot;Эхе Москвы в Уфе&quot;|logo=1}}

[[Категория:Урал дәүләт университетын тамамлаусылар]]
[[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]]
[[Категория:Өфөлә тыуғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]]
[[Категория:1977 йылда тыуғандар]]
[[Категория:8 сентябрҙә тыуғандар]]
[[Категория:Йәмәғәт эшмәкәрҙәре]]</text>
      <sha1>bwuwr15263bpuqwjv17775z5zd6l3pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беляев Виктор Иванович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180671</id>
    <revision>
      <id>1303603</id>
      <parentid>1133610</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T18:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13393" sha1="mt5miauurae9kp6yslohit0yooq08tn" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Беляев Виктор Иванович''' ([[11 май]] [[1902 йыл]] — [[7 май]] [[1976 йыл]]) — [[СССР]] [[ғәрәп теле]] белгесе, ғәрәп ҡулъяҙмалары буйынса белгес. Филология фәндәре кандидаты, профессор, [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (). 

== Биографияһы ==
Виктор Ивановтч Беляев 1902 йылдың 11 майында (28 апрель) [[Рәсәй империяһы]] [[Ташкент]] ҡалаһында юрист ғаиләһендә тыуған. 1921 йылда [[Төркөстан (ҡала)|Төркөстан]] көнсығыш институтына уҡырға инә, унда ғәрәп телен өйрәнә. 1923 йылдың көҙөндә [[Ленинград  дәүләт университеты]]ның йәмғиәт фәндәре факультетынының [[лингвистика]] бүлегенә күсә, бында ғәрәп теле һәм әҙәбиәтен, [[фарсы теле]]н өйрәнеү менән шөғөлләнә, [[1925 йыл]]да Ленинград дәүләт университетын тамамлай{{Sfn|Грушевой А. Г.}}.

Университетты тамамлағандан һуң, 1926—1929 йылдарҙа Азиат музейына практикант булып эшләй. 1933 йылда СССР фәндәр Академияһының китаптар, хаттар һәм документтар институтына эшкә инә. Ғәрәп нумизматикалар коллекцияларын , ғәрәп ҡомартҡыларының папирологияһын һәм палеографияһын өйрәнә. 1936 йылдың аҙағында Беляев Шәрҡиәт институтының ҡулъяҙмалар бүлегенә эшкә күсеү сәбәпле, ул тарих институты менән берләштерелә. Ул ислам фонды ҡулъяҙмаларын тасуирламаһы менән шөғөлләнә, ғәрәп кабинетында эшләй, [[Төрөкмәнстан]] тарихы буйынса ғәрәп сығанаҡтарын тәржемә итә. [[1937 йыл]]дың башынан филология фәндәре кандидаты була{{Sfn|Грушевой А. Г.}}.

[[1939]]-[[1940 йыл]]дарҙа [[Совет-фин һуғышы (1939—1940)|Совет-фин һуғышы]]&lt;nowiki/&gt;нда ҡатнаша.. Һуғыштан яраланып ҡайтҡас, ғилми институтта эшләй башлай. [[Бөйөк Ватан һуғышы|Бөйөк ватан һуғышы]] йылдарында Шәрҡиәт институттың менән бергә Беляев тәүҙә [[Калуга]]ла, шунан [[Ташкент]]ҡа күсә{{Sfn|Грушевой А. Г.}}.

[[1945]]-[[1950  йыл]]дарҙа СССР фәндәр Академияһының Шәрҡиәт институтының ҡулъяҙмалар бүлеге мөдире. Унда Беляев ҡулъяҙма материалдарҙы һаҡлауҙың тулы тәртибен урынлаштыра, уның етәкселегендә бик күп ҡулъяҙмаларҙың каталогтары төҙөлә. [[1951 йыл]]да И. Ю. Крачковский вафат булғандан һуң, Беляев СССР фәндәр Академияһының Ленинград институты ғәрәп теле белгестәре төркөмө мөдире итеп тәғәйенләнә, һуңынан ул академик И. Ю. Крачковский исемендәге Ғәрәп кабинеты итеп үҙгәртелә.{{Sfn|Грушевой А. Г.}}.

[[1959 йыл]]дың аҙағында Ленинград дәүләт университетының Көнсығыш факультетына эшкә күсә, , ғәрәп филологияһы кафедраһы мөдире итеп тәғәйенләнә. [[1963 йыл]]дың октябрендә профессор дәрәжәһен ала {{Sfn|Грушевой А. Г.}}.

[[Ҡаһирә]] ғәрәп теле Академияһының ағза-корреспонденты (икенсе раҫлау буйынса — почетлы ағзаһы)). Халыҡ-ара шәрҡиәтселәр конгрестарында ҡатнаша.{{Sfn|Грушевой А. Г.}}.

[[1940 йыл]]да докторлыҡ диссертацияһы «Историк аббасидского халифата әс-Сули (X в.)». өҫтөндә эшләй Шәрҡиәтсе архивындағы һаҡланған документтарға ярашлы, Беляевҡа торлаҡ-көнкүреш шарттары диссертация өҫтөндә эшләргә ҡамасаулай. Ул бер бүлмәле коммуналь фатирҙа ауырыу ҡатыны, ҡайныһы менән бергә йәшәй. Беляев эшләгән ғәрәп яҙмаһы әс-Сули, уның уҡыусыһы Әнәс Хәлидов тарафынан тамамлана{{Sfn|Грушевой А. Г.}}.

== Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре ==
* [[«Почёт Билдәһе» ордены]] ()

== Хеҙмәттәре ==
* {{Китап|автор=ас-Сули, Абу Бакр Мухаммад|заглавие=Китаб ал-Аврак|ответственный=Крит. текст, пер. на рус. яз. В. И. Беляева и А. Б. Халидова; предисл., примеч. и указ. А. Б. Халидова|место=СПб.|издательство=Центр «Петербургское Востоковедение»|год=1998|серия=Памятники культуры Востока: Санкт-Петербургская научная серия. V|страниц=592}}
* {{Китап|заглавие=Коран. Перевод и комментарии И.Ю.Крачковского|ответственный=Под редакцией В.И.Беляева [Предисловия В.И.Беляева и П.А.Грязневича]|издание=2|издательство=Главная редакция восточной литературы издательства «Наука»|год=1986|страниц=727}}
* {{Китап|автор=Мец А.|заглавие=Мусульманский Ренессанс|ответственный=Пер. с нем., предисл., библиогр. и указатель Д.Е.Бертельса. Ответственный редактор В.И.Беляев|издание=2|место=М.|издательство=Главная редакция восточной литературы изд. «Наука»|год=1973|страниц=473}}
* {{Китап|автор=Петрушевский И. П.|заглавие=Ислам в Иране в VII-XV веках (курс лекций)|ответственный=Ответственный редактор В.И.Беляев|место=Л.|год=1966}}
* {{Китап|заглавие=Коран. Перевод и комментарии И.Ю.Крачковского|ответственный=Редактор В.И.Беляев. [Предисловие В.И.Беляева и П.А.Грязневича]|место=М.|год=1963}}
* {{Китап|автор=Миклухо-Маклай Н.Д.|заглавие=Описание таджикских и персидских рукописей Института народов Азии. Выпуск 2. Биографические сочинения|ответственный=Ответственные редакторы И.А.Орбели, В.И.Беляев|место=М.|издательство=ИВЛ|год=1961}}
* {{Китап|автор=Михайлова А.И.|заглавие=Каталог арабских рукописей Института народов Азии и Африки Академии Наук СССР. Выпуск 2. Географические сочинения|ответственный=Ответственный редактор В.И.Беляев|место=М.|издательство=ИВЛ|год=1961}}
* {{Китап|автор=Гибб Х. А. Р.|заглавие=Арабская литература. Классический период. [Арабская литература. Перевод с англ. А.Б.Халидова; Мусульманская историография. Перевод с англ. П.А.Грязневича]|ответственный=Ответственный редактор В.И.Беляев|место=М.|издательство=Издательство восточной литературы|год=1960}}
* {{Китап|автор=Халидов А.Б.|заглавие=Каталог арабских рукописей Института народов Азии Академии Наук СССР. Выпуск 1. Художественная проза|ответственный=Ответственный редактор В.И.Беляев|место=М.|издательство=ИВЛ|год=1960}}
* {{Китап|автор=Миклухо-Маклай Н.Д.|заглавие=Описание таджикских и персидских рукописей Института востоковедения. Выпуск 1|ответственный=Ответственные редакторы В.И.Беляев, Д.И.Тихонов. М.-Л.|издательство=Издательство Академии Наук СССР|год=1955}}

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Китап|автор=[[Винников, Исаак Натанович|Винников И. Н.]], [[Долинина, Анна Аркадьевна|Долинина А. А.]]|часть=Виктор Иванович Беляев (к семидесятилетию со дня рождения)|заглавие=Учёные записки ЛГУ им. А. А. Жданова. № 374. Серия востоковедческих наук. Востоковедение, I. К 70-летию профессора В. И. Беляева|место=Л.|издательство=Издательство ЛГУ|страницы=3—14|ссылка часть=http://www.orientalstudies.ru/rus/images/pdf/a_dolinina_co_1974.pdf}}
* {{Китап|автор=[[Милибанд, Софья Давидовна|Милибанд С. Д.]]|заглавие=Востоковеды России. XX-начало XXI века: биобиблиографический словарь. В 2 кн.|ответственный=Отв. ред. [[Алпатов, Владимир Михайлович|В. М. Алпатов]]|место=М.|издательство=Восточная литература|год=2008|isbn=978-5-02-036364-9}}
* Долинина А. А., Дзевановский В. М. Виктор Иванович Беляев (1902—1976). Жизнь и творчество (по фондма Архива востоковедов Института восточных рукописей РАН) // Россия и Палестина: научные и культурные связи (по материалам архивных, рукописных, книжных и музейных фондов). — СПб.: БАН, 2018. — С.1—37. ISBN 978-5-336-00236-2.

== Һылтанмалар ==
* Грушевой А. Г. Виктор Иванович Беляев (неопра.). ИВР РАН. Мөрәжәғәт датаһы: 2014 йылдың 7 сентябре.&lt;/&gt;
* ''А. Кривоноженко Ф., Ер Ростовцев А.'' [http://bioslovhist.history.spbu.ru/component/fabrik/details/1/1019.html Беляев Виктор Иванович // биографик һүҙлектәр Селтәре тарихсы, Санкт-петербург университеты XVIII—XX вв.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808115303/http://bioslovhist.history.spbu.ru/component/fabrik/details/1/1019.html |date=2016-08-08 }}
* [https://bioslovhist.spbu.ru/person/1019-belyayev-viktor-ivanovich.html Биографика / Беляев Виктор Иванович]
[[Категория:Совет-фин һуғышында (1939—1940) ҡатнашыусылар]]
[[Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Филология фәндәре кандидаттары]]
[[Категория:Санкт-Петербургта вафат булғандар]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1976 йылда вафат булғандар]]
[[Категория:7 майҙа вафат булғандар]]
[[Категория:Ташкентта тыуғандар]]
[[Категория:1902 йылда тыуғандар]]
[[Категория:11 майҙа тыуғандар]]
[[Категория:Ленинград көнсығыш институтын тамамлаусылар]]</text>
      <sha1>mt5miauurae9kp6yslohit0yooq08tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Генетик модификацияланған организм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181000</id>
    <revision>
      <id>1303618</id>
      <parentid>1299642</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T04:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78910" sha1="t6c2z6z34mjczeomebngh1ok23sp6dj" xml:space="preserve">
'''Генетик модификацияланған организм (ГМО)''' — генотипы [[Генетик инженерия|ген инженерияһы]] алымдары менән яһалма рәүештә үҙгәртелгән [[организм]]. Был билдәләмә үҫемлектәргә, хайуандарға һәм микроорганизмдарға ҡарата ҡулланыла ала.
[[Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы]] генетик модификацияланған организмдар — генетик материалы ([[ДНК]]) үҙгәртелгән организмдар, һәм бындай үҙгәрештәр тәбиғәттә үрсеү йәки тәбиғи рекомбинация һөҙөмтәһендә мөмкин булмаҫ ине, тигән һығымтаға килә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.who.int/foodsafety/areas_work/food-technology/faq-genetically-modified-food/ru/|title=ВОЗ {{!}} Часто задаваемые вопросы по генетически модифицированным продуктам питания|publisher=www.who.int|accessdate=2017-03-24}}&lt;/ref&gt;.

Генетик үҙгәрештәр ғәҙәттә фәнни йәки иҡтисади маҡсаттарҙа индерелә. Генетик модификация организм генотипының тәбиғи һәм яһалма мутация процесына хас осраҡлы, айырмалы рәүештә маҡсатлы үҙгәреүе менән ҡылыҡһырлана.

Генетик модификацияның төп төрө булып трансген организмдар булдырыу өсөн трансгендарҙы ҡулланыу тора.

ГМО үҫешенә, бигерәк тә уларҙы коммерциялаштырыуға ҡарата күп ҡаршылыҡтар күтәрелә. Уларҙың күбеһе ГМ культуралары, шулай уҡ уларҙан етештерелгән продукцияның хәүефһеҙме-юҡмы икәнлеге һәм уларҙы үҫтереү тирә-яҡ мөхиткә ниндәй йоғонто яһаясағы менән бәйле. Башҡа ҡатмарлыҡтар — көйләүсе органдарҙың объективлығы һәм ҡатылығы, генетик модификацияланмаған аҙыҡ-түлектең бысраныуы, аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙе контролдә тотоу, тереклекте патентлау, интеллектуаль милек хоҡуғын файҙаланыу. Хәҙерге ваҡытта ГМ культураларынан алынған аҙыҡ-түлек кеше һаулығына ғәҙәти аҙыҡҡа ҡарағанда ҙурыраҡ хәүеф тыуҙырмай тигән фәнни консенсус булһа ла,{{Переход|Хәүефһеҙлек|1}}, ГМ аҙыҡ хәүефһеҙлеге тәнҡитселәр өсөн ҙур борсолоу булып тора. Гендар ағымы, маҡсатлы булмаған организмдарға йоғонтоһо, үҫемлектәрҙең миграцияһы тирә-яҡ мөхиттең төп проблемалары булып тора. Илдәр был проблемаларҙы хәл итеү буйынса норматив саралар ҡабул итте. Илдәр араһында ГМО сығарылыштарын көйләүҙә айырмалар бар, ҡайһы бер һиҙелерлек айырмалар АҠШ менән Европа араһында бара. Көйләүсе органдарға ҡағылышлы төп һорауҙарҙың береһе — ГМ-аҙыҡтарҙы һәм гендар төҙәтелгән организмдарҙың статусын билдәләргә кәрәкме- юҡмы.

Ауыл хужалығында һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә ГМО-лар геномына бер йәки бер нисә трансген индереү юлы менән үҙгәртелгән организмдарҙы ғына күҙҙә тота&lt;ref&gt;[http://www.fao.org/docrep/004/Y2775E/Y2775E00.HTM genetically modified organism // Glossary of biotechnology for food and agriculture: a revised and augmented edition of the glossary of biotechnology and genetic engineering. Rome, 2001, FAO, ISSN 1020-0541]&lt;/ref&gt;.

== Билдәләмәһе ==
Генетик модификацияланған организмды (ГМО) тәшкил иткән нәмәләр һәр ваҡыт асыҡ булмай һәм төрлөсә булыуы мөмкин. Аҙыраҡ киң ҡарашта булып, термин гендары кеше тарафынан үҙгәртелгән һәр организмды, шул иҫәптән бөтә культураларҙы һәм малдарҙы ла үҙ эсенә ала.. Ҡабул киң ҡарашлы ҡарамаҫтан, һәр термин организмды солғап ала, уны үҙгәртеп булмай кеше ген индерелгән, бөтә ауыл хужалығы малдары һәм мәҙәниәт йорттары. 1993 йылда «[[Британ энциклопедияһы|Британника энциклопедияһы»]] гениаль инженерияны «киң ысулдарҙың теләһә ҡайһыһы... тип билдәләй. яһалма үрсетеү, витро-һеркәләндереү, сперматозоидтар банкингы, [[клонлаштырыу]] һәм гендар менән манипуляциялауҙы ла индереп»&lt;ref&gt;{{Китап|ссылка=https://archive.org/details/newencyclopaedia07ency|заглавие=The new encyclopaedia Britannica|издательство=Encyclopaedia Britannica|isbn=0852295715|издание=15th|место=Chicago|страницы=178|год=1993}}&lt;/ref&gt;. [[Европа берлеге|Евросоюз]] (ЕС) иртә рецензияларға оҡшаш киң билдәләмәне индерә, атап әйткәндә, «һайланма үрсетеү һәм яһалма һайлап алыуҙың башҡа саралары» аша етештерелгән ГМО-ларҙы телгә ала.. Һуңыраҡ традицион үрсеүҙе, полиплоид индукцияһын, мутагенезды, күҙәнәктәрҙең ҡушылыу алымдарын юҡҡа сығаралар, уларҙа рекомбинант нуклеин кислоталары йәки генетик модификацияланған организм ҡулланылмай&lt;ref name=&quot;EU172&quot;&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Directive on the release of genetically modified organisms (GMOs) Directive 2001/18/EC ANNEX I A|ссылка=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32001L0018|издательство=Official Journal of the European Communities|язык=en|тип=journal|автор=The European Parliament and the council of the European Union|год=2001}}&lt;/ref&gt;.

Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Аҙыҡ-түлек һәм ауыл хужалығы ойошмаһы, [[Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы]], Европа комиссияһы биргән тарыраҡ билдәләмәлә организмдар «парлашыу һәм/йәки тәбиғи рекомбинация һөҙөмтәһендә тәбиғи рәүештә килеп сыҡмаҫлыҡ итеп» үҙгәртелергә тейеш тип яҙылған. Был билдәләмәгә тап килгән, әммә дөйөм алғанда ГМО тип һаналмаған культуралар миҫалдары бар&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Genetically modified foods: A critical review of their promise and problems|издание=Food Science and Human Wellness|том=5|номер=3|страницы=116—123|doi=10.1016/j.fshw.2016.04.002|issn=2213-4530|язык=en|тип=journal|год=2016}}&lt;/ref&gt;. Мәҫәлән, 1930 йылда лабораторияла иген культураларының тритикалы төрө тулыһынса уның геномын үҙгәртеүҙең төрлө ысулдарын ҡулланып эшләнә&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Why we need GMO crops in agriculture|издание=Missouri Medicine|том=111|номер=6|страницы=492—507|pmid=25665234|автор=Oliver M. J.|год=2014}}&lt;/ref&gt;. 2000 йылда биохәүефһеҙлек буйынса Картахена протоколы модификацияланған организмдың тере синонимын ҡуллана һәм уны «хәҙерге биотехнология ярҙамында алынған генетик материалдың яңы комбинацияһына эйә булған һәр тере организм» тип билдәләй.&lt;ref&gt;Secretariat of the Convention on Biological Diversity. Montreal: 2000. The Cartagena Protocol on Biosafety to the Convention on Biological Diversity.&lt;/ref&gt;

Ген инженерлы организм (GEO) биотехнологиялар менән туранан-тура манипуляцияланған организмдарҙың геномдарын тасуирлағанда ГМО-лар менән сағыштырғанда теүәлерәк термин тип һанарға мөмкин&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fda.gov/food/ingredientspackaginglabeling/geplants/ucm461805.htm|title=Food from Genetically Engineered Plants - Consumer Info About Food from Genetically Engineered Plants|author=Center for Food Safety and Applied Nutrition|accessdate=2019-01-08}}&lt;/ref&gt;. ГМО термины, киң мәғлүмәт сараларында ГМО-лар киң таралғанға тиклем, ген инженерлы организмдарҙы тасуирлау өсөн ғалимдар тарафынан ҡулланылмаған&lt;ref name=&quot;NCState&quot;&gt;{{Cite web|url=https://agbiotech.ces.ncsu.edu/q1-what-is-the-difference-between-genetically-modified-organisms-and-genetically-engineered-organisms-we-seem-to-use-the-terms-interchangeably/|title=What Is the Difference Between Genetically Modified Organisms and Genetically Engineered Organisms?|accessdate=2019-01-08}}&lt;/ref&gt;. АҠШ ауыл хужалығы департаменты (USDA) фекеренсә, ГМО — ген инженерияһы йә традицион ысулдар менән мираҫҡа ҡалған үҙгәрештәр кисергән үҫемлектәр йәки хайуандар, шул уҡ ваҡытта GEO махсус рәүештә молекуляр биология, трансгенез кеүек ДНК-ның рекомбинант алымдары ярҙамында индерелгән, юҡ ителгән йәки үҙгәртеп ҡоролған гендары булған организмдарға ҡарай&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usda.gov/topics/biotechnology/biotechnology-glossary|title=Agricultural Biotechnology Glossary &amp;#124; USDA|accessdate=2019-01-08}}&lt;/ref&gt;.

Билдәләмәләр продуктҡа ҡарағанда процесҡа күберәк иғтибар бүлә, тимәк, генотиптары һәм фенотиптары бик оҡшаш булған ГМО-лар һәм ГМО-лар булмауы ихтимал&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=The semantics of the term &quot;genetically modified organism&quot; // Genetic impact of aquaculture activities on native populations|издание=Genimpact final scientific report (E U contract n. RICA-CT -2005-022802)|страницы=123—125.|язык=en|тип=journal|автор=Colombo L.|год=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=The History and Future of GMOs in Food and Agriculture|издание=Cereal Foods World|doi=10.1094/cfw-52-4-0169|issn=0146-6283|язык=en|тип=journal|автор=Chassy B. M.|год=2007}}&lt;/ref&gt;. Был ғалимдарҙың, ГМО-ларҙың бөтә төрҙәрен бер дөйөм билдәләмә буйынса берләштереү мөмкин түгел, тип, уны фәнни мәғәнәһеҙ категория тип атауына килтерҙе. Ул шулай уҡ ГМО-ларҙы тыйырға теләгән органик ойошмаларға һәм төркөмдәргә проблемалар тыуҙырҙы. Шулай уҡ яңы процестар үҫешкән һайын проблемалар тыуҙыра. Хәҙерге билдәләмәләр геномды мөхәррирләү популярлыҡ яулағанға тиклем үк барлыҡҡа килгән, һәм уларҙың ГМО булыу-булмауы тураһында бер ни тиклем буталсыҡлыҡ тыуа. ЕС, «мутагенездан алынған организмдарҙы» үҙ эсенә алыу өсөн, ГМО-ларҙы билдәләүҙе үҙгәртеү тураһында ҡарар сығарҙы&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/2018/jul/25/gene-editing-is-gm-europes-highest-court-rules|title=Gene-edited plants and animals are GM foods, EU court rules|last=Neslen|first=Arthur|date=2018-07-25|work=The Guardian|accessdate=2019-01-05}}&lt;/ref&gt;.

== ГМО булдырыу маҡсаты ==
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Аҙыҡ-түлек һәм ауыл хужалығы ойошмаһы (FAO)  үҫемлектәрҙең йәки башҡа организмдарҙың трансген сорттарын булдырыу өсөн ген инженерияһы алымдарын ҡулланыуҙы ауыл хужалығы [[Биотехнология|биотехнологияларының]] айырылғыһыҙ өлөшө итеп ҡарай. Файҙалы һыҙаттар өсөн яуаплы гендарҙы туранан-тура күсереү — яңы сорттар булдырыу процесын контролдә тотоу һәм уның мөмкинлектәрен киңәйтеү йәһәтенән селекционерҙарҙың мөмкинлектәрен киңәйткән хайуандар һәм үҫемлектәр үрсетеү эштәренең тәбиғи үҫеше, атап әйткәндә, тоҡом-ара булмаған төрҙәр араһында файҙалы һыҙаттарҙы тапшырыу&lt;ref&gt;[http://www.fao.org/docrep/006/Y5160E/y5160e07.htm#P0_0 What is agricultural biotechnology? // The state of food and agriculture 2003—2004: The state of food and agriculture 2003—2004. Agricultural Biotechnology. FAO Agriculture Series № 35. (2004)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Лещинская И. Б.|datepublished=1996|url=http://www.pereplet.ru/obrazovanie/stsoros/20.html|title=Генетическая инженерия|accessdate=2009-09-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Төрлө төрҙәге айырым гендарҙы ла, уларҙың комбинацияларын да яңы трансген сорттар һәм һыҙыҡтар төҙөүҙә ҡулланыу FAO-ның ауыл хужалығында һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә генетик ресурстарҙы тасуирлау, һаҡлау һәм файҙаланыу стратегияһының бер өлөшө булып тора&lt;ref&gt;[http://www.fao.org/docrep/meeting/022/mb387e.pdf Preetmoninder Lidder and Andrea Sonnino. Biotechnologies for the management of genetic resources for food and agriculture. FAO Commission on genetic resources for food and agriculture, 2011]&lt;/ref&gt;.

2012 йылда үткәрелгән тикшеренеү (орлоҡсолоҡ компанияларының отчеттарына нигеҙләнеп) 1996-2011 йылдарҙа трансгенлы соя, кукуруз, мамыҡ һәм канола ҡулланыуы гербицидҡа сыҙамлы культураларҙың үҫеүе арзаныраҡ һәм ҡайһы бер осраҡтарҙа уңышлыраҡ булыуын күрһәтте. Инсектицидтан торған культуралар юғары уңыш бирә, бигерәк тә элек ҡулланылған пестицидтар һөҙөмтәһеҙ булған үҫештәге илдәрҙә. Шулай уҡ бөжәктәргә сыҙамлы культураларҙы үҫешкән илдәрҙә үҫтереү арзаныраҡҡа төштө&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23549349 Brookes G, Barfoot P. The global income and production effects of genetically modified (GM) crops 1996—2011.GM Crops Food. 2012 Oct-Dec;3(4):265-72.]&lt;/ref&gt;. 2014 йылда үткәрелгән мета-анализ буйынса, Ҡоротҡостарҙан юғалтыуҙарҙы кәметеү иҫәбенә ГМО культураларының уңышы модификацияланмаған культураларға ҡарағанда 21,6 % юғары, шул уҡ ваҡытта пестицидтарҙы ҡулланыу 36,9 % кәмей, пестицидтарҙың үҙҡиммәте 39,2 %, ауыл хужалығы ауыл хужалығы етештереүселәренең килеме 68,2 % арта&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|doi=10.1371/journal.pone.0111629|том=9|номер=11|страницы=—111629|заглавие=A Meta-Analysis of the Impacts of Genetically Modified Crops|издание=[[PLOS One]]|ссылка=https://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0111629|язык=en|тип=journal|автор=Klümper, Wilhelm; Qaim, Matin|год=2014}}&lt;/ref&gt;.

== ГМО булдырыу ысулы ==
ГМО-ларҙы булдырыуҙың төп этаптары:

# Изоляцияланған ген алыу.
# Организмға күсеү өсөн генды векторға индереү.
# Векторҙың геномдан үҙгәреүсән организмға күсеүе.
# Тән күҙәнәктәренең трансформацияһы.
# Генетик модификацияланған организмдарҙы һайлап алыу һәм уңышлы үҙгәртелмәгән организмдарҙы юҡ итеү.

Был этаптарҙың һәр береһен тормошҡа ашырыу ысулдары — ген инженерияһының коллектив ысулдары.

Гендар синтезы процесы хәҙер бик яҡшы үҫешкән һәм хатта күп осраҡта автоматлаштырылған. Компьютерҙар менән йыһазландырылған махсус ҡулайламалар бар, улар иҫтәлегенә төрлө нуклеотидтар эҙмә-эҙлелеген синтезлау программалары һалына. Бындай аппарат оҙонлоғо 100—120 азотлы нигеҙҙәр (олигонуклеотидтар) тиклем ДНК сегменттарын синтезлай.

Генды векторға индереү өсөн [[ферменттар]] — рестриктазалар һәм лигалар ҡулланыла. Рестриктазалар ярҙамында ген менән векторҙы өлөштәргә бүлергә мөмкин. Лигаздар ярҙамында бындай киҫәктәрҙе икенсе комбинацияла берләштереп, яңы ген төҙөргә йәки векторға ябырға мөмкин.

Гендарҙы бактерияларға индереү техникаһы Фредрих Гриффит бактериаль трансформация күренешен асҡандан һуң эшләнә. Был күренештең нигеҙен тәүтормош енси процесы тәшкил итә, ул бактерияларҙа хромосомалы булмаған [[ДНК]]-ның, плазмидтарҙың ваҡ фрагменттары менән алмашыу менән оҙатыла. Плазмид технологиялары яһалма гендарҙы бактериаль күҙәнәктәргә индереү өсөн нигеҙ булып тора. Векторҙы үҫемлек күҙәнәгенә индереүҙең популяр ысулдары булып тупраҡ бактерияһы &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwkg&quot;&gt;Agrobacterium tumefaciens&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;[http://www.isaaa.org/gmapprovaldatabase/traitintro/default.asp?IntroMethodID=1&amp;IntroMethod=Agrobacterium%20tumefaciens-mediated%20plant%20transformation Trait Introduction Method: Agrobacterium tumefaciens-mediated plant transformation]&lt;/ref&gt; йәки [[ген орудиеһын]] ҡулланыу тора&lt;ref&gt;[http://www.isaaa.org/gmapprovaldatabase/traitintro/default.asp?IntroMethodID=8&amp;IntroMethod=Microparticle%20bombardment%20of%20plant%20cells%20or%20tissue Microparticle bombardment of plant cells or tissue]&lt;/ref&gt;. Хайуандарҙы ген инженерлаштырыу өсөн ретровирустар һәм башҡа ысулдар нигеҙендә трансфекция, векторҙар ҡулланыла&lt;ref&gt;Safety of Genetically Engineered Foods:
Approaches to Assessing Unintended Health Effects (2004) &lt;/ref&gt;.

Әгәр бер күҙәнәкле организмдар йәки күп күҙәнәкле күҙәнәктәр мәҙәниәте модификацияланһа, был стадияла [[клонлаштырыу]] башлана, йәғни модификация үткән организмдарҙы һәм уларҙың вариҫтарын (клондарҙы) һайлап алыу башлана.Күп күҙәнәкле организмдар алыу бурысы ҡуйылғанда, үҫемлектәрҙе вегетатив үрсетеү өсөн үҙгәртелгән генотиплы күҙәнәктәр ҡулланыла йәки суррогат әсәнең бластоцистарына, хайуандар тураһында һүҙ барғанда, индерелә. Һөҙөмтәлә үҙгәртелгән йәки үҙгәрешһеҙ генотиплы бәләкәстәр тыуа, улар араһында көтөлгән үҙгәрештәрҙе күрһәтеүселәр генә һайлап алына һәм бер-береһе менән киҫешкән була.

== Ҡулланыу ==
[[Файл:Genegun.jpg|слева|мини|172x172пкс|Ген орудиеһы (пушка) ДНК-ны үҫемлек туҡымаһына индереү өсөн биолистика ҡуллана]]

=== Тикшеренеүҙәрҙә ===
Хәҙерге ваҡытта генетик модификацияланған организмдар төп һәм ғәмәли фәнни тикшеренеүҙәрҙә киң ҡулланыла. Генетик модификацияланған организмдар ярҙамында ҡайһы бер ауырыуҙарҙың ([[Альцгеймер ауырыуы]], яман шеш)&lt;ref&gt;Jeffrey Green,Thomas Ried. Genetically Engineered Mice for Cancer Research: Design, Analysis, Pathways, Validation and Pre-clinical Testing. Springer, 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cisd2 deficiency drives premature aging and causes mitochondria-mediated defects in mice//Genes &amp; Dev. 2009. 23: 1183—1194 &lt;/ref&gt; үҫеш законлыҡтары, ҡартайыу һәм регенерация процестары тикшерелә, [[Нервы системаһы|нервы системаһының]] эшмәкәрлеге өйрәнелә, биологияның һәм хәҙерге заман медицинаһының башҡа актуаль проблемалары ла хәл ителә&lt;ref&gt;Patrick R. Hof,Charles V. Mobbs. Handbook of the neuroscience of aging. p537-542&lt;/ref&gt;.

=== Медицина һәм фармацевтика сәнәғәтендә ===
[[1982 йыл|1982 йылдан]] ғәмәли медицинала генетик модификацияланған организмдар ҡулланыла. Генетик модификацияланған бактериялар ярҙамында алынған&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.monsanto.ru/bio/bio3|title=История развития биотехнологии|accessdate=2009-09-04|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070712031042/http://www.monsanto.ru/bio/bio3|archivedate=2007-07-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070712031042/http://www.monsanto.ru/bio/bio3 |date=2007-07-12 }}&lt;/ref&gt; кеше инсулинының ген инженеры быйыл дарыу булараҡ теркәлгән&lt;ref&gt;[http://www.rlsnet.ru/mnn_index_id_3478.htm Инсулин растворимый &amp;#x5B;человеческий генно-инженерный&amp;#x5D; (Insulin soluble &amp;#x5B;human biosynthetic&amp;#x5D;): инструкция, применение и формула]&lt;/ref&gt;. Хәҙерге ваҡытта фармацевтика сәнәғәте кеше аҡһымдары нигеҙендә бик күп дарыуҙар етештерә: бындай аҡһымдар генетик модификацияланған микроорганизмдар, йәки генетик модификацияланған хайуан күҙәнәктәре һыҙаттары сығара. Генетик модификация был осраҡта күҙәнәккә кешенең аҡһым гены индерелә (мәҫәлән, инсулин гены, интерферон гены, бета-фоллитропин гены). Был технология аҡһымдарҙы донор ҡанынан түгел, ә ГМ организмдарынан айырыу мөмкинлеген бирә, был дарыу препараттарын йоҡтороу хәүефен кәметә һәм изоляцияланған аҡһымдарҙың таҙалығын арттыра. Хәүефле инфекцияларға (чума&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-07/uocf-upd073008.php|title=UCF professor develops vaccine to protect against black plague bioterror attack|accessdate=2009-10-03|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/64qfGGjiQ?url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-07/uocf-upd073008.php|archivedate=2012-01-21}}&lt;/ref&gt;, ВИЧ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cbio.ru/v5/modules/news/article.php?storyid=3347|title=Получение препарата против ВИЧ из растений|accessdate=2009-09-04|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110415180818/http://www.cbio.ru/v5/modules/news/article.php?storyid=3347|archivedate=2011-04-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415180818/http://www.cbio.ru/v5/modules/news/article.php?storyid=3347 |date=2011-04-15 }}&lt;/ref&gt;) ҡаршы вакциналар һәм дарыуҙар компоненттары етештереүсе генетик модификацияланған үҫемлектәр булдырыу буйынса эштәр алып барыла. Клиник тикшереү стадияһында генетик модификацияланған сафгүлдән алынған проинсулин тора&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.membrana.ru/lenta/index.html?8995|title=Инсулин из растений проходит испытания на людях|accessdate=2009-09-04|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180511150224/http://www.membrana.ru/lenta/index.html?8995|archivedate=2018-05-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180511150224/http://www.membrana.ru/lenta/index.html?8995 |date=2018-05-11 }}&lt;/ref&gt;. Трансгенлы кәзә һөтөндәге аҡһым нигеҙендә тромбозға ҡаршы препарат уңышлы тикшерелә һәм ҡулланыуға раҫлана&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gzt.ru/health/2009/02/11/162233.html|title=Американским пациентам сделают козу|accessdate=2009-09-04|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406003427/http://www.gzt.ru/health/2009/02/11/162233.html|archivedate=2009-04-06}}&lt;/ref&gt;.

Медицинаның яңы тармағы — ген терапияһы йылдам үҫешә. ГМО-ларҙы булдырыуҙа ҡулланылған принциптарға оҡшаш принциптарға нигеҙләнә, әммә кешенең соматик күҙәнәктәре геномы модификация объекты булараҡ сығыш яһай. Хәҙерге ваҡытта ген терапияһы ҡайһы бер ауырыуҙарҙы дауалауҙың төп ысулдарының береһе булып тора. Әйтәйек, 1999 йылда уҡ SCID менән яфаланған һәр дүртенсе бала ген терапияһы менән дауалана&lt;ref&gt;Matt Ridley. Genome: The Autobiography of a Species In 23 Chapters.HarperCollins, 2000, 352 pages&lt;/ref&gt;. Ген терапияһы, дауалауҙа ҡулланыуҙан тыш, ҡартайыу процесын тотҡарлау өсөн дә ҡулланылырға тәҡдим ителә&lt;ref&gt;[http://www.fightaging.org/archives/001612.php The Mission Impossible of Genetic Redesign For Longevity]&lt;/ref&gt;.

=== Ауыл хужалығында ===
Ген инженерияһы тирә-яҡ мөхиттең насар шарттарына һәм ҡоротҡостарына сыҙамлы&lt;ref&gt;[http://elementy.ru/news/430841 Элементы — новости науки: Трансгенный хлопок помог китайским крестьянам победить опасного вредителя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224091812/http://elementy.ru/news/430841 |date=2008-12-24 }}&lt;/ref&gt;, иң яҡшы үҫеү һәм тәм сифаттары булған үҫемлектәрҙең яңы төрҙәрен булдырыу өсөн ҡулланыла.

Ағас целлюлозаһы миҡдары байтаҡ булған һәм тиҙ үҫеүсән [[Урман|урман төрҙәренең]] генетик модификацияланған төрҙәре тикшерелә&lt;ref&gt;[http://www.strf.ru/science.aspx?CatalogId=222&amp;d_no=17848 И поросла Россия трансгенными берёзками… | Наука и техника | Наука и технологии России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110416015043/http://www.strf.ru/science.aspx?CatalogId=222&amp;d_no=17848 |date=2011-04-16 }}&lt;/ref&gt;.

Әммә ҡайһы бер компаниялар үҙҙәре һатҡан генетик модификацияланған орлоҡтарҙы ҡулланыуға сикләүҙәр ҡуя, үҙ аллы орлоҡ сәсеүҙе тыя. Был килешеү, патенттар йәки орлоҡтарҙы лицензиялау кеүек юридик сикләүҙәр ярҙамында башҡарыла&lt;ref name=&quot;monsanto.legal&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.monsanto.com/food-inc/Pages/seed-saving-and-legal-activities.aspx|title=Monsanto Seed Saving and Legal Activities}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sfgate.patents&quot;&gt;Caleb Garling (San Francisco Chronicle), [http://www.sfgate.com/technology/article/Monsanto-seed-suit-and-software-patents-4303103.php Monsanto seed suit and software patents] // SFGate, February 23, 2013: «company’s genetically modified and pesticide-resistant seeds, which are patent-protected. .. Monsanto uses a similar strategy with its seeds. Farmers license their use; technically, they don’t buy them.»&lt;/ref&gt;. Шулай уҡ бындай сикләүҙәр өсөн бер ваҡытта ла коммерцияла булған GM линияларында ҡулланылмаған {{Тәржемәһеҙ 5|Genetic use restriction technology|сикләү технологияһы||Genetic use restriction technology}} (GURT) технологиялары эшкәртелә&lt;ref&gt;[http://www.europabio.org/are-gm-plants-fertile-or-do-farmers-have-buy-new-seeds-every-year Are GM plants fertile, or do farmers have to buy new seeds every year?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130912084323/http://www.europabio.org/are-gm-plants-fertile-or-do-farmers-have-buy-new-seeds-every-year |date=2013-09-12 }} // EuropaBio: «All GM plants commercialized are as fertile as their conventional counterparts.»&lt;/ref&gt;. GURT технологиялары йә үҫеп килгән орлоҡтарҙы (V-GURT) стерилләй, йә модификацияланған үҙсәнлекте (T-GURT) күрһәтеү өсөн махсус химик матдәләр талап итә. Ауыл хужалығында [[:en:F1 hybrid|F1 гибридтары]] киң ҡулланыла, улар, ГМО сорттары кеүек үк, орлоҡ материалын йыл һайын һатып алыуҙы талап итә. Ҡайһы бер аҙыҡтарҙа һеркә стериллелегенә килтереүсе ген бар&lt;ref&gt;[http://www.isaaa.org/gmapprovaldatabase/gmtrait/default.asp?TraitID=15&amp;GMTrait=Male%20sterility GM Events with Male sterility]&lt;/ref&gt;, мәҫәлән, [[:en:Bacillus amyloliquefaciens|Bacillus amyloliquefaciens]] бактерияһынан алынған барназ гены&lt;ref&gt;[http://www.isaaa.org/gmapprovaldatabase/gene/default.asp?GeneID=2&amp;Gene=barnase Gene: barnase]&lt;/ref&gt;.

1996 йылдан, ГМ үҫемлектәре үҫтерелә башлағас, 2013 йылда ГМ культуралары биләгән майҙан 175 миллион гектарға тиклем арта&lt;ref name=&quot;isaaa46-2013&quot;&gt;[http://www.bioportfolio.com/news/article/1819146/Executive-Summary-Global-Status-of-Commercialized-Biotech-GM-Crops-2013-ISAAA-Brief.html ISAAA Brief 46-2013: Executive Summary. Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222145206/http://www.bioportfolio.com/news/article/1819146/Executive-Summary-Global-Status-of-Commercialized-Biotech-GM-Crops-2013-ISAAA-Brief.html |date=2014-02-22 }} // ISAAA&lt;/ref&gt; (бөтә донъя биләмәләренең 11 % ашыуы сәселгән).
Бындай заводтар 27 илдә, бигерәк тә АҠШ- та, Бразилияла, Аргентинала, Канадала, Һиндостанда, Ҡытайҙа&lt;ref name=&quot;isaaa46-2013&quot; /&gt; үҫтерелә, шул уҡ ваҡытта 2012 йылдан үҫештәге илдәрҙең GM сорттарын етештереү сәнәғәт үҫешкән илдәрҙә етештереү күләмен арттырып үтәй&lt;ref&gt;[https://inosmi.ru/world/20130301/206405804.html Общая площадь посевов генно-модифицированных культур в 1,5 раза превышает территорию США] // ИноСМИ, по [http://www.motherjones.com/blue-marble/2013/02/gmo-farming-crops-more-popular-than-ever-world-charts материалам] «Mother Jones», США, 26/02/2013&lt;/ref&gt;.
ГМ культуралары үҫтереүсе 18 миллион хужалыҡтың 90 % ашыуын үҫештәге илдәрҙең ваҡ хужалыҡтары тәшкил итә&lt;ref name=&quot;isaaa46-2013&quot; /&gt;.

2013 йылға ГМ культураларын ҡулланыуҙы көйләүсе 36 илдә 2833 рөхсәт ҡағыҙы бирелгән, шуларҙың 1321-е кеше ҡулланыуына, 918-е мал аҙығына тура килә. Баҙарҙа барлығы 27 ГМ культуралары (336 сорт) рөхсәт ителә, төп культуралары: соя, кукуруз, мамыҡ, канола, картуф&lt;ref name=&quot;isaaa46-2013&quot;/&gt;.
Ҡулланылған ГМ культураларының ҙур өлөшөн гербицидтарға сыҙамлы культуралар, бөжәк ҡоротҡостары йәки ошо үҙенсәлектәр ҡушылыуы менән бергә сәсеүлектәр биләй&lt;ref name=&quot;isaaa44-2012.slides45&quot;&gt;[http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/44/pptslides/default.asp ISAAA Brief 44-2012: Slides &amp; Tables], slide 4-5&lt;/ref&gt;.

=== Малсылыҡта ===
[[Файл:Porcine-Model-of-Hemophilia-A-pone.0049450.s002.ogv|слева|мини|168x168пкс|А гемофилияһының сусҡа моделе]]
Гендарҙы мөхәррирләү ысулы ''африка сусҡа биҙгәгенә'' сыҙамлы сусҡалар булдырыуға өлгәшә. Ауыл хужалығы малдарында RELA генының ДНК кодында биш «хәрефте» үҙгәртеү уларҙың ҡырағай туғандарын: һөйәлле сусҡа һәм ҡыуаҡ сусҡаларын сирҙән һаҡлаусы ген вариантын барлыҡҡа килтергән&lt;ref&gt;[https://www.sciencedaily.com/releases/2016/02/160223132535.htm Pigs' genetic code altered in bid to tackle deadly virus]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Simon G. Lillico, Chris Proudfoot, Tim J. King, Wenfang Tan, Lei Zhang, Rachel Mardjuki, David E. Paschon, Edward J. Rebar, Fyodor D. Urnov, Alan J. Mileham, David G. McLaren, C. Bruce A. Whitelaw.(2016). Mammalian interspecies substitution of immune modulatory alleles by genome editing. Scientific Reports,; 6: 21645 {{DOI|10.1038/srep21645}}&lt;/ref&gt;.

=== Башҡа йүнәлештәр ===
[[Файл:FPbeachTsien.jpg|слева|мини|Был сәнғәт әҫәре флуоресцент аҡһымдарҙың 8 төрлө төҫөн сағылдырыу өсөн модификацияланған бактериялар ярҙамында эшләнә.]]
[[Файл:Golden Rice.jpg|слева|мини|187x187пкс|&quot;Алтынлы дөгө&quot; аҡ дөгө ярмаһы менән сағыштырғанда ]]
Экологик яҡтан таҙа яғыулыҡ етештерә алған генетик модификацияланған бактериялар эшләнә&lt;ref&gt;[https://www.newscientist.com/article/dn16129-superbiofuel-cooked-up-by-bacterial-brewers.html?DCMP=OTC-rss&amp;nsref=gm-food Super-biofuel cooked up by bacterial brewers — tech — 08 December 2008 — New Scientist]&lt;/ref&gt;.

2003 йылда баҙарҙа GloFish  — эстетик маҡсаттарҙа барлыҡҡа килгән генетик модификацияланған тәүге организм һәм уның тәүге йорт хайуаны барлыҡҡа килә. Ген инженерияһы ярҙамында популяр аквариум балыҡтары Данио рерио бер нисә сағыу флуоресцент төҫ ала.
[[Файл:Blue Rose APPLAUSE.jpg|слева|мини|213x213пкс|&quot;APPLAUSE&quot; зәңгәр розаһы]]
2009 йылда &quot;зәңгәр төҫтәге&quot; сәскәле «Applause» раузаһының GM сорты һатыуға сыға (ысынында улар алһыу төҫтә)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.membrana.ru/lenta/?9779|title=MEMBRANA {{!}} Мировые новости {{!}} В Японии стартуют продажи настоящих синих роз}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226170511/http://www.membrana.ru/lenta/?9779 |date=2010-02-26 }}&lt;/ref&gt;.

== Хәүефһеҙлек ==
Кеше популяцияһында генетик модификацияланған аҙыҡтарҙан зарарлы йоғонто яһауы тураһында хәбәр ителмәй&lt;ref name=&quot;NRC_2004&quot;&gt;United States [[Institute of Medicine]] and [[United States National Research Council|National Research Council]] (2004). Safety of Genetically Engineered Foods: Approaches to Assessing Unintended Health Effects. National Academies Press. [http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=10977#toc Free full-text]. National Academies Press. pp R9-10: «In contrast to adverse health effects that have been associated with some traditional food production methods, similar serious health effects have not been identified as a result of genetic engineering techniques used in food production. This may be because developers of bioengineered organisms perform extensive compositional analyses to determine that each phenotype is desirable and to ensure that unintended changes have not occurred in key components of food.»&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Key_2008&quot;&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Genetically modified plants and human health|издание={{Нп3|Journal of the Royal Society of Medicine}}|том=101|номер=6|страницы=290—298|pmid=18515776|doi=10.1258/jrsm.2008.070372|язык=en|автор=Key S., Ma J. K., Drake P. M.|год=2008|тип=journal}}&lt;/ref&gt;.

Фәнни консенсус бар&lt;ref name=&quot;Nicolia_2014&quot;&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=An overview of the last 10 years of genetically engineered crop safety research|издание={{Нп3|Critical Reviews in Biotechnology}}|том=34|номер=1|pmid=24041244|doi=10.3109/07388551.2013.823595|язык=en|тип=journal|автор=Nicolia A., Manzo A., Veronesi F., Rosellini D.|год=2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ronald_2011&quot;&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Plant genetics, sustainable agriculture and global food security|издание=Genetics|том=188|номер=1|страницы=11—20|pmid=21546547|doi=10.1534/genetics.111.128553|язык=en|тип=journal|автор=Ronald P.|год=2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;But_see_also&quot;&gt;But see also:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=A literature review on the safety assessment of genetically modified plants|издание={{Нп3|Environment International}}|том=37|номер=4|страницы=734—742|pmid=21296423|doi=10.1016/j.envint.2011.01.003|язык=en|тип=journal|автор=Domingo J. L., Giné Bordonaba J.|год=2011}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Мәҡәлә|ссылка=http://www.tufts.edu/~skrimsky/PDF/Illusory%20Consensus%20GMOs.PDF|заглавие=An Illusory Consensus behind GMO Health Assessment|издание={{Нп3|Science, Technology, &amp; Human Values}}|страницы=883—914|doi=10.1177/0162243915598381|том=40|номер=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160207171524/http://www.tufts.edu/~skrimsky/PDF/Illusory%20Consensus%20GMOs.PDF|archivedate=2016-02-07|язык=en|автор=Krimsky, Sheldon|год=2015|тип=journal}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;And contrast:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Published GMO studies find no evidence of harm when corrected for multiple comparisons|издание={{Нп3|Critical Reviews in Biotechnology}}|том=37|номер=2|страницы=213—217|pmid=26767435|doi=10.3109/07388551.2015.1130684|язык=en|тип=journal|автор=Panchin A. Y., Tuzhikov A. I.|год=2016}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;and&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Governing GMOs in the USA: science, law and public health|издание={{Нп3|Journal of the Science of Food and Agriculture}}|том=96|номер=6|pmid=26536836|doi=10.1002/jsfa.7523|язык=en|тип=journal|автор=Yang Y. T., Chen B.|год=2016}}&lt;/ref&gt;, әлеге ваҡытта ГМ культураларынан алынған аҙыҡ-түлек кеше һаулығына ғәҙәти аҙыҡ-түлеккә ҡарағанда ҙурыраҡ хәүеф тыуҙырмай&lt;ref name=&quot;EC_2010&quot;&gt;{{Китап|ссылка=https://ec.europa.eu/research/biosociety/pdf/a_decade_of_eu-funded_gmo_research.pdf|заглавие=A decade of EU-funded GMO research (2001–2010)|издательство=Directorate-General for Research and Innovation. Biotechnologies, Agriculture, Food. European Commission, European Union.|isbn=978-92-79-16344-9|год=2010}}&lt;/ref&gt;, әммә һәр ГМ продуктын уны индергәнгә тиклем һәр осраҡ буйынса һынап ҡарарға кәрәк&lt;ref name=&quot;Haslberger_2003&quot;&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Codex guidelines for GM foods include the analysis of unintended effects|издание=[[Nature Biotechnology]]|том=21|номер=7|страницы=739—741|pmid=12833088|doi=10.1038/nbt0703-739|язык=en|тип=journal|автор=Haslberger A. G.|год=2003|издательство=[[Nature Publishing Group]]}}&lt;/ref&gt;.

1970-се йылдар башында барлыҡҡа килгән рекомбинант ДНК  ([[:en:Recombinant DNA]])  технологияһы сит [[Ген|гендарҙан]] (генетик модификацияланған организмдарҙан) торған организмдар алыу мөмкинлеген аса. Был йәмәғәтселекте борсой һәм бындай манипуляцияларҙың хәүефһеҙлеге тураһында фекер алышыуға башланғыс бирә&lt;ref&gt;{{Китап|автор=Б. Глик, Дж. Пастернак.|заглавие=Молекулярная биотехнология|ссылка=https://archive.org/details/molecularbiotech00libg|оригинал=Molecular Biotechnology|место=М.|издательство=Мир|год=2002|страницы=[https://archive.org/details/molecularbiotech00libg/page/n511 517]|страниц=589|isbn=5-03-003328-9}}&lt;/ref&gt;.

[[1974 йыл|1974 йылда]] [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]]-та был мәсьәләне тикшереү өсөн [[молекуляр биология]] өлкәһендә алдынғы тикшеренеүселәр комиссияһы ойошторола. Иң билдәле өс фәнни журналда «Берг хаты» (''Science, Nature, Proceedings of the National Academy of Sciences)'' баҫылып сыға, ул ғалимдарҙы был өлкәләге тәжрибәләрҙән ваҡытлыса тыйылып торорға өндәй&lt;ref&gt;Berg P et. al. Science, 185, '''1974''', ''303''.&lt;/ref&gt;.

[[1975 йыл|1975 йылда]] ''Асиломар конференцияһы'' үтә, унда биологтар ГМО-лар булдырыу менән бәйле хәүефтәр тураһында фекер алыша.&lt;ref&gt;Breg et al., Science, 188, '''1975''', ''991-994''.&lt;/ref&gt;.

[[1976 йыл|1976 йылда]] Милли һаулыҡ һаҡлау институттары (АҠШ) рекомбинант ДНК-һы менән эш алып барыуҙы ҡәтғи көйләгән ҡағиҙәләр системаһын эшләй. 1980-се йылдар башына ҡағиҙәләр йомшартыу өсөн ҡайтанан ҡарала&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Китап|автор=Б. Глик, Дж. Пастернак.|часть=Контроль применения биотехнологических методов|заглавие=Молекулярная биотехнология|ссылка=https://archive.org/details/molecularbiotech00libg|оригинал=Molecular Biotechnology|место=М.|издательство=Мир|год=2002|страницы=[https://archive.org/details/molecularbiotech00libg/page/n511 517]—532|страниц=589|isbn=5-03-003328-9}}&lt;/ref&gt;.

1980 йылдар башында [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]]-та коммерция ҡулланыуы өсөн тәғәйенләнгән ГМО-ларҙың тәүге линиялары сығарыла. Был юлдарға NIH (Милли һаулыҡ һаҡлау институттары) һәм FDA (Аҙыҡ-түлек, дарыуҙар, косметика идаралығы) кеүек дәүләт ойошмалары комплекслы тикшереү үткәрҙе. Уларҙы ҡулланыу хәүефһеҙлеге иҫбатланғандан һуң, был организмдар һыҙаттары баҙарға сығырға рөхсәт ителгән&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

Евросоюз территорияһында ГМО материалдарын етештереүҙе һәм эшкәртеүҙе көйләүсе беренсе документ булып ''90.219/ЕЕС'' ''«Генетик модификацияланған микроорганизмдарҙы сикле ҡулланыу тураһында»'' ''директиваһы'' тора&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|автор=А. П. Гетьман, В. И. Лозо|заглавие=Правовое регулирование развития биотехнологии и использования генетически модифицированных организмов (гмо) в Европейском союзе|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/pravovoe-regulirovanie-razvitiya-biotehnologii-i-ispolzovaniya-geneticheski-modifitsirovannyh-organizmov-gmo-v-evropeyskom-soyuze|язык=ru|издание=Проблемы законности № 117|тип=|год=2011|том=|номер=УДК 349.6.061.1ЭС|страницы=|issn=}}&lt;/ref&gt;.

Генетик модификацияланған организмдарҙан алынған продукцияның хәүефһеҙлеге тураһында һорағас, [[Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы]] бындай продукцияның хәүефле булыуы йәки хәүефһеҙлеге тураһында дөйөм белдереүҙәр яһау мөмкин түгел, ә һәр хәлдә айырым баһа биреү кәрәклеге тураһында яуап бирә, сөнки генетик модификацияланған организмдарҙа төрлө гендар бар. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы, халыҡ-ара баҙарҙа булған GM продукцияһы хәүефһеҙлекте тикшерә һәм бөтә ил халҡы тарафынан билдәләнгән йоғонто яһамайынса ашаған, шуға күрә һаулыҡҡа хәүеф тыуҙырыуы мөмкин түгел, тип иҫәпләй&lt;ref&gt;[http://www.who.int/foodsafety/areas_work/food-technology/faq-genetically-modified-food/en/ Frequently asked questions on genetically modified foods]&lt;/ref&gt;.Хәҙерге ваҡытта белгестәр генетик модификацияланған организмдарҙан традицион ысулдар менән алынған организмдарҙан алынған продукция менән сағыштырғанда юғары хәүеф юҡлығы тураһында фәнни мәғлүмәттәр ала.&lt;!-- (журналда фекер алышыуҙы ҡарағыҙ Nature Biotechnology)&lt;ref&gt;[http://www.nature.com/nbt/journal/v25/n9/index.html V. 25 (2007), No 9], pp. 981—987 GM soybeans and health safety — a controversy reexamined. Andrew Marshall (Editor of Nature Biotechnology); перевод: [http://www.gmo.ru/sections/28 Генно-модифицированная соя — ответ на критику] {{Wayback|url=http://www.gmo.ru/sections/28 |date=20100329063135 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nature.com/nbt/journal/v25/n12/index.html V. 25 (2007), No 12], pp. 1351—1360; перевод: [http://www.gmo.ru/sections/27 Генно-модифицированная соя и безопасность для здоровья — продолжение полемики] {{Wayback|url=http://www.gmo.ru/sections/27 |date=20100608111736 }}&lt;/ref&gt;--&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120907023039/http://www.ama-assn.org/resources/doc/csaph/a12-csaph2-bioengineeredfoods.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Tyshko+NV%%205BAuthor%5D+genetically Tyshko NV% 5BAuthor&amp;#93; genetically — PubMed — NCBI&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;. Европа комиссияһының фән һәм мәғлүмәт буйынса Генераль идаралығының 2010 йылғы отчетында билдәләнеүенсә&lt;ref name=&quot;EC&quot;&gt;[https://docs.google.com/file/d/0B7hhP5QasNtsX1AwV2YzNnlrZTA/edit?pli=1 European Commission Directorate-General for Research and Innovation; Directorate E — Biotechnologies, Agriculture, Food; Unit E2 — Biotechnologies (2010) p.16]&lt;/ref&gt;:
{{Цитата башы}}25 йыллыҡ тикшеренеүҙәрҙе үҙ эсенә алған һәм 500-ҙән ашыу бойондороҡһоҙ тикшеренеү төркөмө ҡатнашлығында үткәрелгән 130-ҙан ашыу тикшеренеү проектының тырышлығынан сығып, төп һығымта: биотехнологиялар, атап әйткәндә, ГМО-лар, мәҫәлән, үҫемлектәр селекцияларының традицион технологияларынан да хәүефлерәк түгел. {{Цитата аҙағы}}
&lt;blockquote class=&quot;ts-Начало_цитаты-quote&quot;&gt;&lt;/blockquote&gt;2012 йылда «Nature» журналында инсектицидлы аҡһымдар етештергән һәм инсектицидтар менән өҫтәмә дауалауҙы талап итмәгән ГМ культураларын оҙайлы ҡулланыу тураһында мәҡәлә баҫылып сыға. Был тәбиғи рәүештә йыртҡыс бөжәктәрҙең популяцияһын арттырған, зарарлы бөжәктәр һанын күпкә кәметкән&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|автор=Yanhui Lu, Kongming Wu, Yuying Jiang, Yuyuan Guo, Nicolas Desneux|заглавие=Widespread adoption of Bt cotton and insecticide decrease promotes biocontrol services|ссылка=https://www.nature.com/articles/nature11153|язык=En|издание=Nature|год=2012/07|том=487|выпуск=7407|страницы=362—365|issn=1476-4687|doi=10.1038/nature11153}}&lt;/ref&gt;.

2014 йылда ГМО-ларҙың ауыл хужалығына йоғонтоһо буйынса 147 тикшеренеү мета-анализы сыға. Башҡа ҡаҙаныштар араһында авторҙар билдәләүенсә, ГМ культураларын үҫтереү традицион культуралар урынына пестицид ҡулланыуҙы уртаса 37 % кәметә&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|автор=Wilhelm Klümper, Matin Qaim|заглавие=A Meta-Analysis of the Impacts of Genetically Modified Crops|ссылка=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0111629|язык=en|издание=[[PLOS One]]|год=2014-11-03|том=9|выпуск=11|страницы=e111629|issn=1932-6203|doi=10.1371/journal.pone.0111629|издательство=[[Public Library of Science]]}}&lt;/ref&gt;.

1783 йылда ГМО темаһына баҫмаларға күҙәтеү һығымта яһай: улар бер ниндәй ҙә айырым хәүеф тыуҙырмай&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geneticliteracyproject.org/wp-content/uploads/2013/10/Nicolia-20131.pdf|title=Архивированная копия|accessdate=2017-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170128024206/https://www.geneticliteracyproject.org/wp-content/uploads/2013/10/Nicolia-20131.pdf|archivedate=2017-01-28}}&lt;/ref&gt;.

== Көйләү ==
Ҡайһы бер илдәрҙә ГМО-лар ярҙамында продукция булдырыу, етештереү, ҡулланыу дәүләт көйләүенә дусар ителә. Шул иҫәптән Рәсәйҙә трансгенлы продукцияның бер нисә төрө тикшерелә һәм ҡулланыуға раҫлана.

2014 йылға тиклем Рәсәйҙә ГМО-ларҙы эксперименталь участкаларҙа ғына үҫтерергә була, кукуруз, картуф, соя, дөгө һәм шәкәр сөгөлдөрө (бөтәһе 22 үҫемлек линияһы) ҡайһы бер сорттарын (орлоҡ түгел) килтерергә рөхсәт ителә. 2014 йылдың 1 июлендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2013 йылдың 23 сентябрендәге «Тирә-яҡ мөхиткә сығарыу өсөн тәғәйенләнгән ген инженерлы организмдарҙы, шулай уҡ бындай организмдарҙы ҡулланып алынған йәки ундай организмдарҙы тотоп алынған продукцияны дәүләт теркәүе тураһында» 839-сы указы көсөнә инергә тейеш була&lt;ref&gt;Российское правительство разрешило регистрировать семена генно-модифицированных растений. [http://www.vedomosti.ru/companies/news/19834691/poseyat-chuzhie-geny Ведомости. 9 декабря 2013]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Постановление Правительства Российской Федерации [https://rg.ru/2013/09/27/gmo-site-dok.html от 23 сентября 2013 г. № 839] «О государственной регистрации генно-инженерно-модифицированных организмов, предназначенных для выпуска в окружающую среду, а также продукции, полученной с применением таких организмов или содержащей такие организмы»&lt;/ref&gt;. 2014 йылдың 16 июнендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте 839-сы резолюция көсөнә инеүҙе 3 йылға, йәғни 2017 йылдың 1 июленә кисектереү тураһында 548-се резолюция ҡабул итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://government.ru/docs/13198/|title=О переносе срока введения в действие государственной регистрации генно-инженерно-модифицированных организмов|accessdate=2016-06-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Кабмин отложил введение госрегистрации ГМО в России на 3 года|ссылка=http://www.kommersant.ru/doc/2494697|издание=Коммерсантъ}}&lt;/ref&gt;.

2015 йылдың февралендә Дәүләт Думаһына Рәсәйҙә ГМО үҫтереүҙе тыйған закон проекты ҡабул ителде&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2015/02/03/gmo/|title=В Госдуму внесен законопроект о запрете на выращивание ГМО в России|accessdate=2016-06-14}}&lt;/ref&gt;, ул беренсе уҡыуҙа 2015 йылдың апрелендә ҡабул ителә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ria.ru/science/20150424/1060718919.html|title=ГД приняла в I чтении законопроект о запрете разведения ГМО в России|accessdate=2016-06-14}}&lt;/ref&gt;. Тыйыу тикшереүҙәр һәм тикшеренеү эштәре өсөн генетик модификацияланған организмдарҙы (ГМО) ҡулланыуға ҡағылмай. Закон проектына ярашлы, хөкүмәт Рәсәйгә генетик модификацияланған организмдарҙы һәм продукцияны уларҙың кешегә һәм тирә-яҡ мөхиткә йоғонтоһон күҙәтеү һөҙөмтәләре нигеҙендә индереүҙе тыя ала&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ria.ru/society/20160119/1361812979.html|title=Госдума весной может принять закон о запрете использования ГМО в РФ|accessdate=2016-06-14}}&lt;/ref&gt;. Теркәлеү процедураһын үтеү өсөн генетик модификацияланған организмдар һәм продукция импортлаусылар талап ителәсәк. ГМО-ларҙы ҡулланыуҙың рөхсәт ителгән төрөн һәм шарттарын боҙоп файҙаланған өсөн административ яуаплылыҡ ҡаралған: чиновниктарға 10 меңдән 50 мең һумға тиклем күләмдә штраф һалыу тәҡдим ителә; юридик шәхестәр өсөн — 100 мең һумдан алып 500 мең һумға тиклем.

'''Рәсәйҙә ҡулланыуға раҫланған ГМО-лар исемлеге''', шул иҫәптән халыҡтың аҙыҡ-түлек сифатында&lt;ref&gt;В России зарегистрировано около ста ферментных препаратов и пищевых добавок, приготовленных с использованием разрешённых ГМО и ГММ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.lib.susu.ac.ru/ftd?base=SUSU_METHOD&amp;key=000309465&amp;dtype=F&amp;etype=.pdf стр 141—141 — данные на 2005 год&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.isaaa.org/gmapprovaldatabase/approvedeventsin/default.asp?CountryID=RU&amp;Country=Russian%20Federation GM Crop Events approved in Russian Federation], Total: 19 events approved // ISAAA&lt;/ref&gt;:

* Соя (Линия)
** А2704-12 (Авентис КропСайнс, аммиак  [[:en:Glufosinate|глюфосинатына]] ҡаршы тороусанлыҡ)
** А5547-127 (КропСайнс Авентис, аммиак  [[:en:Glufosinate|глюфосинатына]] ҡаршы тороусанлыҡ)
** CV127 (BASF, гербицид [[:en:Imazaquin|imidazolinone]] ҡаршы тороу)
** GTS 40-3-2 (Монсанто, глифосатҡа ҡаршы тороу)
** MON89788 (Монсанто,глифосатҡа ҡаршы тороу)
* Картуф
** Сорт Russet Burbank Newleaf, (Монсанто, [[Колорадо ҡуңыҙы|колорадо ҡуңыҙына]] ҡаршы тороу, 2000-2007)
** Сорт Superior Newleaf, (Монсанто, колорадо ҡуңыҙына ҡаршы тороу, 2000-2008)
** «Елизавета+ 2904/1 kgs», «Луговской+ 1210 amk» («Биоинженерия» үҙәге РАН, Рәсәй; Cry-токсиндары һәм антибиотик матдәләр алмашыныуы неомицин һәм канамицин)&lt;ref&gt;ГМ-сорта картофеля «Елизавета 2904/1 kgs» и «Луговской 1210 amk» выведены в России.&lt;/ref&gt;
* Кукуруз
** Линия 3272 (Сингент)
** Линия Bt11 (Сидс Сингент, ашлыҡ шымартыусыға һәм аммиак глюфозинатына ҡаршы тороусанлыҡ)
** Линия GA 21 (Монсанто, глифосатҡа ҡаршы тороу)
** Линия MIR 162 (Сингент)
** Линия MIR 604 (Сингент)
** Линия MON 810 (Монсанто, һабаҡ көйәһенә ҡаршы тороу)
** Линия MON 863 (Монсанто, Диабротикаға ҡаршы тороу)
** Линия MON 88017 (Монсанто)
** Линия NK-603 (Монсанто, глифосатҡа ҡаршы тороу)
** Линия Т-25 (Авентис КропСайнс, аммиак  [[:en:Glufosinate|глюфосинатына]] ҡаршы тороусанлыҡ)
* Дөгө
** Линия LL 62 ([[:en:Bayer CropScience Limited|КропСайнс Баер]], аммиак  [[:en:Glufosinate|глюфосинатына]] ҡаршы тороусанлыҡ)
* Шәкәр сөгөлдөрө
** Линия H7-1 (Монсанто, глифосатҡа ҡаршы тороу)
** Линия 77 (Сингента Сидс һәм Монсанто, глифосатҡа ҡаршы тороу, 2001-2006) 

== Башҡортостанда ГМО-ларҙы көйләү ==
[[Башҡортостан|Башҡортостанда]] продукцияның сифаты һәм хәүефһеҙлеге буйынса комиссия бар. [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы|Республика Башлығы]] резолюцияһына ярашлы, уны [[Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте|Хөкүмәт Премьер-министрының]] беренсе урынбаҫары етәкләй. Комиссия ағзалары булып шулай уҡ һаулыҡ һаҡлау, иҡтисади үҫеш, мәғариф, халыҡты ғаилә һәм социаль яҡлау министрлыҡтары, шулай уҡ сауҙа, конкуренция сәйәсәте һәм башҡа структуралар буйынса дәүләт комитеттары етәкселәре тора. Комиссия мәктәптәрҙә, дауаханаларҙа һәм шифаханаларҙа туҡланыу буйынса дәүләт һәм муниципаль контракттарҙың үтәлешен баһаларға, тәьмин итеүселәр һәм етештереүселәр һәм власть органдары араһында һөҙөмтәле диалогҡа булышлыҡ итергә, генетик модификацияланған продукцияның һаулыҡҡа йоғонтоһон тикшереүсе ойошмалар менән үҙ-ара эш итергә тейеш. Һуңғы пунктҡа айырым иғтибар бүленә. Мәҫәлән, комиссия киң мәғлүмәт саралары йәки интернет аша халыҡҡа ГМО-лар тураһында һөйләргә, бындай продукцияны һөҙөмтәле өйрәнеүгә булышлыҡ итергә һәм билдәһеҙ аҙыҡ-түлектең баҙарға сығыуына юл ҡуймаҫҡа тейеш&lt;ref&gt;[https://ufatime.ru/news/2020/05/08/za-bezopasnostyu-gmo-produktov-v-bashkirii-budet-sledit-specialnaya-komissiya/ Халыҡты ГМО-лар менән продукцияға консультациялау өсөн Башҡортостанда махсус комиссия буласаҡ] // Ufatime.ru 08.05.2020&lt;/ref&gt;.
== Йәмәғәтселек фекере ==
Һорау алыуҙар күрһәтеүенсә, дөйөм йәмғиәт биотехнология нигеҙҙәре тураһында артыҡ белмәй. Күпселек дәғүәләр шулай тип иҫәпләй: ''Даими помидорҙа, трансгенлы помидорҙарҙан айырмалы рәүештә, гендар юҡ''&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/articles/2013/08/14/gmomeme/ Как мифы о ГМО укоренились в общественном мнении] // Lenta.ru 2013/08/14&lt;/ref&gt;.

Молекуляр биолог Энн Гловер фекеренсә, ГМО-ларға ҡаршы сығыусылар «психик аҡылһыҙлыҡ формаһы» менән яфалана. Э. Гловерҙың әйтемдәре уның Европа комиссияһының баш ғилми кәңәшсеһе вазифаһынан китеүенә килтерә&lt;ref&gt;[https://www.economist.com/news/europe/21636760-are-europeans-becoming-more-hostile-science-and-technology-battle-scientists «The battle of the scientists»] // The Economist, Dec 20th 2014&lt;/ref&gt;.

2016 йылда 120-нән ашыу Нобель премияһы лауреаты (күпселеге табиптар, биологтар һәм химиктар) [[Гринпис]], [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы]] һәм бөтә донъя хөкүмәттәрен генетик модификацияланған организмдар менән көрәште туҡтатырға саҡырған хатҡа ҡул ҡуя&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/ 107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо]&lt;/ref&gt;.

== ГМО һәм дин ==
[[Файл:NON GMO.jpg|слева|мини|185x185пкс|Был арахис майын ГМО-ға инмәгән тип билдәләгән этикетка]]
[[Йәһүдилек|Йәһүд]] ортодоксаль союзы һығымтаһына ярашлы, генетик модификациялар продукттың кошер характерына йоғонто яһамай ҡалмай&lt;ref name=&quot;familyfarmdefenders.org&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.familyfarmdefenders.org/pmwiki.php/GeneticEngineering/CriticalFaith-BasedPerspectivesOnBiotechAndGeneticallyModifiedOrganismsGMOs|title=Critical Faith-Based Perspectives On Biotech And Genetically Modified Organisms GMOs|author=John E. Peck|date=2006|publisher=familyfarmdefenders.org|accessdate=|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080905192109/http://www.familyfarmdefenders.org/pmwiki.php/GeneticEngineering/CriticalFaith-BasedPerspectivesOnBiotechAndGeneticallyModifiedOrganismsGMOs|archivedate=2008-09-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905192109/http://www.familyfarmdefenders.org/pmwiki.php/GeneticEngineering/CriticalFaith-BasedPerspectivesOnBiotechAndGeneticallyModifiedOrganismsGMOs |date=2008-09-05 }}&lt;/ref&gt;.

[[Ислам]] юриспруденция советы (''Islamic Jurisprudence Council, IJC'') мәғлүмәттәре буйынса, ГМ орлоҡтарынан алынған продукция хәләл&lt;ref name=&quot;familyfarmdefenders.org&quot;/&gt;.

[[Католик сиркәүе]] ГМ культураларын үҫтереү яҡлы.&lt;ref&gt;[http://www.biosafety.ru/index.php?idp=23&amp;idn=934 Позиция католиков разных стран по вопросам ГМО не совпадает Biosafety.ru — Альянс СНГ «За Биобезопасность»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220606071008/http://www.biosafety.ru/index.php?idp=23 |date=2022-06-06 }}&lt;/ref&gt;. Юғары сиркәү иерархтары фекеренсә, ГМ мәҙәниәттәре донъялағы аслыҡ һәм фәҡирлек проблемаһын хәл итә ала&lt;ref&gt;[https://www.newscientist.com/article/mg20227114.200-genetically-modified-crops-get-the-vaticans-blessing.html?DCMP=OTC-rss&amp;nsref=gm-food Genetically modified crops get the Vatican’s blessing — science-in-society — 04 June 2009 — New Scientist]&lt;/ref&gt;.

== Бәхәс ==
[[Файл:GMO_Full_Disclosure_Advocate.jpg|мини|Протестант ГМО-ны маркировкалау яҡлы]]
ГМО-лар буйынса бәхәстәр бар, бигерәк тә уларҙы лаборатор шарттарҙан тыш сығарыу. Бәхәскә ҡулланыусылар, етештереүселәр, биотехнологик компаниялар, дәүләт көйләүселәре, хөкүмәткә ҡарамаған ойошмалар һәм ғалимдар йәлеп ителә. Был мәшәҡәттәрҙең күбеһе генетик модификацияланған культураларға һәм уларҙан алынған аҙыҡтың хәүефһеҙме-юҡмы икәнлегенә һәм уларҙы үҫтереүҙең тирә-яҡ мөхиткә ниндәй йоғонто яһаясағына ҡағыла. Был бәхәстәр суд процестарына, халыҡ-ара сауҙа бәхәстәренә һәм протестарға, ҡайһы бер илдәрҙә коммерция продукцияһын сикләүгә килтерә&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Regulation of biotechnology: will we ever ‘freely’ trade GMOs?|издание={{Нп3|European Review of Agricultural Economics}}|том=29|номер=1|страницы=155—176|doi=10.1093/erae/29.1.155|язык=en|тип=journal|автор=Sheldon, Ian M.|год=2002}}&lt;/ref&gt;.

Фәнни консенсус бар, әлеге ваҡытта ГМ культураларынан алынған аҙыҡ-түлек кеше һаулығына ғәҙәти аҙыҡ-түлеккә ҡарағанда ҙурыраҡ хәүеф тыуҙырмай, әммә һәр ГМ продуктын уны индергәнгә тиклем һәр осраҡ буйынса һынап ҡарарға кәрәк{{Переход|Безопасность|1}}. Әммә йәмәғәтселек вәкилдәре ғалимдарға ҡарағанда генетик модификацияланған аҙыҡтарҙы хәүефһеҙ тип ҡабул итеү мөмкинлеге күпкә кәмерәк&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Public views on GMOs: deconstructing the myths. Stakeholders in the GMO debate often describe public opinion as irrational. But do they really understand the public?|издание={{Нп3|EMBO Reports}}|том=2|номер=7|страницы=545—548|pmid=11463731|doi=10.1093/embo-reports/kve142|язык=en|тип=journal|автор=Marris C.|год=2001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|заглавие=Evidence for Absolute Moral Opposition to Genetically Modified Food in the United States|издание={{Нп3|Perspectives on Psychological Science}}|том=11|номер=3|страницы=315—324|pmid=27217243|doi=10.1177/1745691615621275|ссылка=http://yoelinbar.net/papers/gmo_absolute.pdf|язык=en|тип=journal|автор=Scott S. E., Inbar Y., Rozin P.|год=2016}}&lt;/ref&gt;. Генетик модификацияланған аҙыҡтарҙың хоҡуҡи һәм норматив статусы илдән-илгә үҙгәреп тора: ҡайһы бер илдәр уларҙы тыя йәки сикләй, ә икенселәре төрлө дәрәжәлә көйләү мөмкинлеген бирә&lt;ref&gt;{{Мәҡәлә|ссылка=https://time.com/4060476/eu-gmo-crops-european-union-opt-out/|заглавие=Over Half of E.U. Countries Are Opting Out of GMOs|издание=[[Time]]|язык=en|автор=Sifferlin, Alexandra|год=2015|тип=magazine}}&lt;/ref&gt;.

== Шулай уҡ ==

* [[Генетик инженерия|Ген инженерияһы]]
* Генетик модификацияланған аҙыҡ
* Genpet — ГМО-ның әхлаҡи мәсьәләләренә иғтибарҙы йәлеп итеү өсөн булдырылған пранк (уйналыш)
* CRISPR — генетик модификация процесын тиҙләтә алған перспективалы ысулдарҙың береһе&lt;ref&gt;Khaoula Belhaj, Angela Chaparro-Garcia, Sophien Kamoun and Vladimir Nekrasov (2013) [http://www.plantmethods.com/content/9/1/39 Plant genome editing made easy: targeted mutagenesis in model and crop plants using the CRISPR/Cas system] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151110165540/http://www.plantmethods.com/content/9/1/39 |date=2015-11-10 }} Plant Methods, 9:39 doi:10.1186/1746-4811-9-39&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Golic, K. G. (2013) RNA-Guided Nucleases: A New Era for Engineering the Genomes of Model and Nonmodel Organisms. Genetics, 195(2), 303—308.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Giedrius Gasiunas, Virginijus Siksnys (2013) [http://www.cell.com/trends/microbiology//retrieve/pii/S0966842X13001789?_returnURL=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0966842X13001789?showall=true#Summary RNA-dependent DNA endonuclease Cas9 of the CRISPR system: Holy Grail of genome editing?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131205024911/http://www.cell.com/trends/microbiology//retrieve/pii/S0966842X13001789?_returnURL=http%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0966842X13001789%3Fshowall%3Dtrue#Summary |date=2013-12-05 }} Trends in Microbiology, 21(11), 562—567, doi: 10.1016/j.tim.2013.09.001&lt;/ref&gt;

== Иҫкәрмә ==
{{Иҫкәрмәләр|3}}

== Әҙәбиәт ==

* {{Китап|заглавие=Genetically Engineered Crops: Experiences and Prospects|ссылка=http://www.nap.edu/catalog/23395/genetically-engineered-crops-experiences-and-prospects|издательство=The Natioanal Academies Press|год=2016|pages=420|isbn=978-0-309-43735-6}}
* ''Ю. А. Панчин'' Биотехнологиялар суммаһы. Үҫемлектәрҙең, хайуандарҙың һәм кешеләрҙең генетик модификацияһы тураһындағы мифтарға ҡаршы көрәш буйынса белешмә. — М.: АСТ. — 2015. — 432 б. ISBN 978-5-17-093602-1

== Һылтанмалар ==

* {{Cite web|url=http://www.who.int/foodsafety/areas_work/food-technology/faq-genetically-modified-food/ru/|title=Генетик модификацияланған аҙыҡ-түлеккә ҡағылышлы йыш бирелгән һорауҙар|publisher=[[Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы]]|accessdate=2015-09-24|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150606073808/http://www.who.int/foodsafety/areas_work/food-technology/faq-genetically-modified-food/ru/|archivedate=2015-06-06}}
* [http://www.nkj.ru/archive/articles/14128/ Статья «Генетик модификацияланған организмдар» «Наука и жизнь» журналында] — В. Кузнецов, А. Һарыҡ, В. Лебедев, Фән һәм тормош № 6, 2008
* [http://scepsis.ru/library/id_474.html В. Лебедев «Трансген хәүефе мифы»] — Фән һәм тормош. — 2003, № 11. — 66-72 б.; № 12. — С. 74-79.
* [http://www.isaaa.org/gmapprovaldatabase/cropslist/default.asp Гендар модификациялы эшкәртелгән үҫемлектәр исемлеге] // ISAAA{{Ref-en}}
[[Категория:Биоэтика]]
[[Категория:Генетика]]
[[Категория:Биотехнология]]
[[Категория:Википедия:Статьи, требующие конкретизации]]
[[Категория:Википедия:Тамамланмаған тәржемә]]
[[Категория:Генетик модификацияланған организмдар]]</text>
      <sha1>t6c2z6z34mjczeomebngh1ok23sp6dj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албанияла кеше хоҡуҡтары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182914</id>
    <revision>
      <id>1303550</id>
      <parentid>1230665</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11921" sha1="2j8u06clsgqt2mgrrbkn9nxnuc4f234" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
[[Албания|Албанияла]] '''кеше хоҡуҡтары''' буйынса хәҙерге мәшәҡәттәргә ''көнкүрештә көс ҡулланыу'', ''язалау'' һәм ''полицияның аяуһыҙлығы'', ''төрмәләрҙең дөйөм хәле'', ''кеше'' һәм ''секс-сауҙа трафигы'', ''ЛГБТ хоҡуҡтарын'' боҙоу инә&lt;ref name=&quot;amnesty.org&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/countries/|title=Countries}}&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
[[Әнүәр Ходжа]] осоронда (1944—1985) коммунистик Албания Көнсығыш Европаның иң репрессив илдәренең береһе тип һанала, әммә 1992 йылдан демократик партия етәкселегендә бер нисә либералләштереү реформаһы үткәрелә&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/humanrightsinpos0000abra|title=Human rights in post-communist Albania}}&lt;/ref&gt;.

== Кеше сауҙаһы ==
''Кеше менән сауҙа итеү'' осраҡтары Албанияла кеше хоҡуҡтарын боҙоу осраҡтарының береһе булып тора. Коммунизмдың тамамланыуы кеше сауҙаһының артыуына килтерә, ҡорбандарының күпселеген фәхишәлеккә мәжбүр булған ҡатын-ҡыҙҙар тәшкил итә&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3979725.stm|work=BBC News|title=A modern slave's brutal odyssey|date=3 November 2004|accessdate=2021-05-22|archivedate=2009-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090103171929/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3979725.stm}}&lt;/ref&gt;.

Албания — халҡы енси эксплуатация маҡсатында (күбеһенсә ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар) менән сауҙа иткән ил. Бынан тыш, Албания кеше сауҙаһы өсөн транзит ил булараҡ сығыш яһай. Албания хөкүмәте кешеләр менән сауҙа итеүгә ҡаршы көрәшкә билдәле бер тоғролоҡ күрһәтә, әммә кешеләр менән сауҙа итеүҙе бөтөрөү буйынса минималь стандарттарҙы тулыһынса үтәмәгәне һәм шаһиттарҙы яҡлау буйынса һөҙөмтәле саралар әҙерләмәгәне өсөн тәнҡиткә дусар була&lt;ref name=&quot;amnesty.org&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://2001-2009.state.gov/g/tip/rls/tiprpt/2005/46613.htm|title=U.S Department of State}}&lt;/ref&gt;.

== Властар тарафынан язалау ==
1994 йыл башынан ''«Амнистия Интернешнл»'' албан полицияһы хеҙмәткәрҙәренең ҡулға алыу йәки тотҡонлоҡ ваҡытында кешеләр менән насар мөғәмәлә итеүе, хатта ҡайһы бер тотҡондарҙың һәләк булыуы тураһында хәбәрҙәр ала. Хәбәр ителеүенсә, ҡулға алыныусылар йыш ҡына йәрәхәттәр ала (яралар, тештәре һынған, ҡырҡылған), ҡайһы берҙәре дауаханаға һалыуҙы талап иткән. Насар мөғәмәлә итеүҙең ҡайһы бер осраҡтары язалау тип табылған. Был хоҡуҡ боҙоуҙарҙың күбеһе Социалистик партия ағзаларына йәки яҡлыларға (коммунистар партияһы тип үҙгәртелә) ҡаршы йүнәлтелгән. Башҡа ҡорбандарға ''гомосексуалдар, грек әҙселеге ағзалары'' һәм ''элекке сәйәси тотҡондар'' инә. Полиция хеҙмәткәрҙәрен язалау йәки насар мөғәмәлә итеү өсөн ғәйепләү һирәк осрай&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur11/004/1995/en/|title=ALBANIA: FAILURE TO END POLICE ILL-TREATMENT AND DEATHS IN CUSTODY}}&lt;/ref&gt;.

''«Амнистия Интернешнл»'' шулай уҡ Албанияла бөгөн дә ҡулға алынғандарҙы язалау һәм улар менән насар мөғәмәлә итеү киң таралған тип билдәләй.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amnestyusa.org/countries/albania/|title=ALBANIA HUMAN RIGHTS}}&lt;/ref&gt;.

== Ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарата көс ҡулланыу һәм дискриминация ==
Ауыл ерендә ҡатын-ҡыҙҙарҙың яҡынса 60 % физик йә психологик көс ҡулланыуҙан, 8 % тиерлек енси көс ҡулланыуҙан яфалана. Йәмәғәтселекте яҡлау йыш ҡына эшләмәй. 2014 йылда Албания Хельсинки комитеты ҡатын-ҡыҙҙар араһында ҡорбандар һаны әлегә тиклем юғары булыуы тураһында хәбәр итә&lt;ref name=&quot;civilRightsDefenders&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.civilrightsdefenders.org/country-reports/human-rights-in-albania/|title=Human Rights in Albania}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114170645/http://www.civilrightsdefenders.org/country-reports/human-rights-in-albania/ |date=2018-01-14 }}&lt;/ref&gt;.

Дискриминациянан һаҡланыу буйынса комиссар ғаиләне теркәү тураһындағы законға бәйле ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарына ҡарата борсолоу белдерҙе. Һөҙөмтәлә, артыҡ ир-ат булған йорт хужалыҡтары етәкселәре, партнерҙары рөхсәтенән тыш, ғаиләнең йәшәү урынын алмаштырырға хоҡуҡлы.&lt;ref name=&quot;civilRightsDefenders&quot;/&gt;.

== Балаларға ҡарата көс ҡулланыу ==
2015 йылда ЮНИСЕФ хәбәр итеүенсә, балаларҙың 77 % ғаиләлә ниндәйҙер көс ҡулланыуға дуса булған. Йөҙҙәрсә бала илдә һәм хатта сит илдәрҙә үтенергә йәки мәжбүри хеҙмәттең башҡа төрҙәренә дусар ителергә мәжбүр&lt;ref name=&quot;civilRightsDefenders&quot;/&gt;.

== Үкенеү ҡурҡынысы ==
Үс алыуҙан ҡурҡып, кәмендә 70 ғаилә үҙ ирке менән төрмәлә тотола&lt;ref name=&quot;civilRightsDefenders&quot;/&gt;.

== Грек әҙселегенең кеше хоҡуҡтарын боҙоу ==
Албанияла кеше хоҡуҡтары Хөкүмәт тарафынан боҙола, хоҡуҡ һаҡлау ойошмалары фекеренсә, улар полиция һәм йәшерен хеҙмәттәр ярҙамында грек әҙселеген эҙәрлекләй&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hrw.org/legacy/summaries/s.albania952.html|title=Albania: The Greek Minority|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Көньяҡ Албаниянан Төньяҡ Эпир гректарына этник һөжүмдәр һөҙөмтәһендә грек общиналарының йорттары һүтелә&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=el|url=https://www.himara.gr/epikairotita/topika-dromena/5385-oi-alvanoi-arpazoun-spitia-apo-tous-vorioipirotes|title=Οι Αλβανοί αρπάζουν σπίτια από τους Βορειοηπειρώτες}}&lt;/ref&gt;. Шулай уҡ, ''«Амнистия Интернешнл»'' мәғлүмәттәре буйынса, грек әҙселеге ағзаларына властар тарафынан насар мөғәмәлә итеү осраҡтары теркәлгән&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

Бынан тыш, этник грек әҙселеге хөкүмәттең коммунистик дәүерҙең «аҙсылыҡ зоналарынан» тыш этник грек ҡалаларын танырға, гректарҙы рәсми документтарҙа һәм этник гректар йәшәгән райондарҙа йәмәғәт билдәләрендә ҡулланырға теләмәүенә йәки дәүләт идаралығына күберәк этник гректарҙы индерергә теләмәүенә зарлана&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2008&quot;&gt;{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2008/eur/119064.htm|title=2008 Country Reports on Human Rights Practices Report}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2009&quot;&gt;{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2009/eur/136016.htm|title=2009 Country Reports on Human Rights Practices Report: Albania}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2010&quot;&gt;{{Cite web|title=2010 Human Rights Report: Albania|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2010/eur/154409.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2011&quot;&gt;{{Cite web|url=https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2011-Human-Rights-Report.pdf|title=2011 Human Rights Report: Albania}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107013750/https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2011-Human-Rights-Report.pdf |date=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2012&quot;&gt;{{Cite web|title=2012 Human Rights Report: Albania|url=https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2012-Human-Rights-Report-Albania.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107023812/https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2012-Human-Rights-Report-Albania.pdf |date=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2013&quot;&gt;{{Cite web|url=https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2013-Human-Rights-Report-Albania.pdf|title=2013 Human Rights Report: Albania}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107010033/https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2013-Human-Rights-Report-Albania.pdf |date=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2014&quot;&gt;{{Cite web|url=https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2014-Human-Rights-Report-Albania.pdf|title=2014 Human Rights Report: Albania}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107005908/https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2014-Human-Rights-Report-Albania.pdf |date=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2015&quot;&gt;{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253027.pdf|title=2015 Human Rights Report: Albania}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2016&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.state.gov/documents/organization/265600.pdf|title=2016 Human Rights Report: Albania}}&lt;/ref&gt;. 2008 йылда хөкүмәт [[Химара]] районында албан һәм инглиз телдәрендә яҙылған, әммә грек телендә булмаған бер нисә яңы юл билдәһен ҡуя. Химараның этник грек мэры был билдәләрҙе алып ташларға бойора, әммә хөкүмәт уны дәүләт милкен юҡ итеүҙә ғәйепләй.

АҠШ-тың 2012 йылғы йыллыҡ отчётында, ҡыҙылдар һәм ҡаралар альянсы кеүек ҡаты милләтсел төркөмдәрҙең барлыҡҡа килеүе грек аҙсылыҡ төркөмдәре менән этник көсөргәнешлекте көсәйтте, тип телгә алына&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2012&quot;/&gt;.

== Иҫкәрмә ==
{{Иҫкәрмәләр}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>2j8u06clsgqt2mgrrbkn9nxnuc4f234</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303580</id>
      <parentid>1303550</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1230665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11947" sha1="ilvtoi7ki9lo6f4flsovwc0q8ppl2qi" xml:space="preserve">[[Албания|Албанияла]] '''кеше хоҡуҡтары''' буйынса хәҙерге мәшәҡәттәргә ''көнкүрештә көс ҡулланыу'', ''язалау'' һәм ''полицияның аяуһыҙлығы'', ''төрмәләрҙең дөйөм хәле'', ''кеше'' һәм ''секс-сауҙа трафигы'', ''ЛГБТ хоҡуҡтарын'' боҙоу инә&lt;ref name=&quot;amnesty.org&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/countries/|title=Countries}}&lt;/ref&gt;.

== Тарихы ==
[[Әнүәр Ходжа]] осоронда (1944—1985) коммунистик Албания Көнсығыш Европаның иң репрессив илдәренең береһе тип һанала, әммә 1992 йылдан демократик партия етәкселегендә бер нисә либералләштереү реформаһы үткәрелә&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/humanrightsinpos0000abra|title=Human rights in post-communist Albania}}&lt;/ref&gt;.

== Кеше сауҙаһы ==
''Кеше менән сауҙа итеү'' осраҡтары Албанияла кеше хоҡуҡтарын боҙоу осраҡтарының береһе булып тора. Коммунизмдың тамамланыуы кеше сауҙаһының артыуына килтерә, ҡорбандарының күпселеген фәхишәлеккә мәжбүр булған ҡатын-ҡыҙҙар тәшкил итә&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3979725.stm|work=BBC News|title=A modern slave's brutal odyssey|date=3 November 2004|accessdate=2021-05-22|archivedate=2009-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090103171929/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3979725.stm}}&lt;/ref&gt;.

Албания — халҡы енси эксплуатация маҡсатында (күбеһенсә ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар) менән сауҙа иткән ил. Бынан тыш, Албания кеше сауҙаһы өсөн транзит ил булараҡ сығыш яһай. Албания хөкүмәте кешеләр менән сауҙа итеүгә ҡаршы көрәшкә билдәле бер тоғролоҡ күрһәтә, әммә кешеләр менән сауҙа итеүҙе бөтөрөү буйынса минималь стандарттарҙы тулыһынса үтәмәгәне һәм шаһиттарҙы яҡлау буйынса һөҙөмтәле саралар әҙерләмәгәне өсөн тәнҡиткә дусар була&lt;ref name=&quot;amnesty.org&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://2001-2009.state.gov/g/tip/rls/tiprpt/2005/46613.htm|title=U.S Department of State}}&lt;/ref&gt;.

== Властар тарафынан язалау ==
1994 йыл башынан ''«Амнистия Интернешнл»'' албан полицияһы хеҙмәткәрҙәренең ҡулға алыу йәки тотҡонлоҡ ваҡытында кешеләр менән насар мөғәмәлә итеүе, хатта ҡайһы бер тотҡондарҙың һәләк булыуы тураһында хәбәрҙәр ала. Хәбәр ителеүенсә, ҡулға алыныусылар йыш ҡына йәрәхәттәр ала (яралар, тештәре һынған, ҡырҡылған), ҡайһы берҙәре дауаханаға һалыуҙы талап иткән. Насар мөғәмәлә итеүҙең ҡайһы бер осраҡтары язалау тип табылған. Был хоҡуҡ боҙоуҙарҙың күбеһе Социалистик партия ағзаларына йәки яҡлыларға (коммунистар партияһы тип үҙгәртелә) ҡаршы йүнәлтелгән. Башҡа ҡорбандарға ''гомосексуалдар, грек әҙселеге ағзалары'' һәм ''элекке сәйәси тотҡондар'' инә. Полиция хеҙмәткәрҙәрен язалау йәки насар мөғәмәлә итеү өсөн ғәйепләү һирәк осрай&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur11/004/1995/en/|title=ALBANIA: FAILURE TO END POLICE ILL-TREATMENT AND DEATHS IN CUSTODY}}&lt;/ref&gt;.

''«Амнистия Интернешнл»'' шулай уҡ Албанияла бөгөн дә ҡулға алынғандарҙы язалау һәм улар менән насар мөғәмәлә итеү киң таралған тип билдәләй.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amnestyusa.org/countries/albania/|title=ALBANIA HUMAN RIGHTS}}&lt;/ref&gt;.

== Ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарата көс ҡулланыу һәм дискриминация ==
Ауыл ерендә ҡатын-ҡыҙҙарҙың яҡынса 60 % физик йә психологик көс ҡулланыуҙан, 8 % тиерлек енси көс ҡулланыуҙан яфалана. Йәмәғәтселекте яҡлау йыш ҡына эшләмәй. 2014 йылда Албания Хельсинки комитеты ҡатын-ҡыҙҙар араһында ҡорбандар һаны әлегә тиклем юғары булыуы тураһында хәбәр итә&lt;ref name=&quot;civilRightsDefenders&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.civilrightsdefenders.org/country-reports/human-rights-in-albania/|title=Human Rights in Albania}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114170645/http://www.civilrightsdefenders.org/country-reports/human-rights-in-albania/ |date=2018-01-14 }}&lt;/ref&gt;.

Дискриминациянан һаҡланыу буйынса комиссар ғаиләне теркәү тураһындағы законға бәйле ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарына ҡарата борсолоу белдерҙе. Һөҙөмтәлә, артыҡ ир-ат булған йорт хужалыҡтары етәкселәре, партнерҙары рөхсәтенән тыш, ғаиләнең йәшәү урынын алмаштырырға хоҡуҡлы.&lt;ref name=&quot;civilRightsDefenders&quot;/&gt;.

== Балаларға ҡарата көс ҡулланыу ==
2015 йылда ЮНИСЕФ хәбәр итеүенсә, балаларҙың 77 % ғаиләлә ниндәйҙер көс ҡулланыуға дуса булған. Йөҙҙәрсә бала илдә һәм хатта сит илдәрҙә үтенергә йәки мәжбүри хеҙмәттең башҡа төрҙәренә дусар ителергә мәжбүр&lt;ref name=&quot;civilRightsDefenders&quot;/&gt;.

== Үкенеү ҡурҡынысы ==
Үс алыуҙан ҡурҡып, кәмендә 70 ғаилә үҙ ирке менән төрмәлә тотола&lt;ref name=&quot;civilRightsDefenders&quot;/&gt;.

== Грек әҙселегенең кеше хоҡуҡтарын боҙоу ==
Албанияла кеше хоҡуҡтары Хөкүмәт тарафынан боҙола, хоҡуҡ һаҡлау ойошмалары фекеренсә, улар полиция һәм йәшерен хеҙмәттәр ярҙамында грек әҙселеген эҙәрлекләй&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hrw.org/legacy/summaries/s.albania952.html|title=Albania: The Greek Minority|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Көньяҡ Албаниянан Төньяҡ Эпир гректарына этник һөжүмдәр һөҙөмтәһендә грек общиналарының йорттары һүтелә&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=el|url=https://www.himara.gr/epikairotita/topika-dromena/5385-oi-alvanoi-arpazoun-spitia-apo-tous-vorioipirotes|title=Οι Αλβανοί αρπάζουν σπίτια από τους Βορειοηπειρώτες}}&lt;/ref&gt;. Шулай уҡ, ''«Амнистия Интернешнл»'' мәғлүмәттәре буйынса, грек әҙселеге ағзаларына властар тарафынан насар мөғәмәлә итеү осраҡтары теркәлгән&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

Бынан тыш, этник грек әҙселеге хөкүмәттең коммунистик дәүерҙең «аҙсылыҡ зоналарынан» тыш этник грек ҡалаларын танырға, гректарҙы рәсми документтарҙа һәм этник гректар йәшәгән райондарҙа йәмәғәт билдәләрендә ҡулланырға теләмәүенә йәки дәүләт идаралығына күберәк этник гректарҙы индерергә теләмәүенә зарлана&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2008&quot;&gt;{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2008/eur/119064.htm|title=2008 Country Reports on Human Rights Practices Report}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2009&quot;&gt;{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2009/eur/136016.htm|title=2009 Country Reports on Human Rights Practices Report: Albania}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2010&quot;&gt;{{Cite web|title=2010 Human Rights Report: Albania|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2010/eur/154409.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2011&quot;&gt;{{Cite web|url=https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2011-Human-Rights-Report.pdf|title=2011 Human Rights Report: Albania}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107013750/https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2011-Human-Rights-Report.pdf |date=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2012&quot;&gt;{{Cite web|title=2012 Human Rights Report: Albania|url=https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2012-Human-Rights-Report-Albania.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107023812/https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2012-Human-Rights-Report-Albania.pdf |date=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2013&quot;&gt;{{Cite web|url=https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2013-Human-Rights-Report-Albania.pdf|title=2013 Human Rights Report: Albania}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107010033/https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2013-Human-Rights-Report-Albania.pdf |date=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2014&quot;&gt;{{Cite web|url=https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2014-Human-Rights-Report-Albania.pdf|title=2014 Human Rights Report: Albania}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107005908/https://al.usembassy.gov/wp-content/uploads/sites/140/2016/10/2014-Human-Rights-Report-Albania.pdf |date=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2015&quot;&gt;{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253027.pdf|title=2015 Human Rights Report: Albania}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2016&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.state.gov/documents/organization/265600.pdf|title=2016 Human Rights Report: Albania}}&lt;/ref&gt;. 2008 йылда хөкүмәт [[Химара]] районында албан һәм инглиз телдәрендә яҙылған, әммә грек телендә булмаған бер нисә яңы юл билдәһен ҡуя. Химараның этник грек мэры был билдәләрҙе алып ташларға бойора, әммә хөкүмәт уны дәүләт милкен юҡ итеүҙә ғәйепләй.

АҠШ-тың 2012 йылғы йыллыҡ отчётында, ҡыҙылдар һәм ҡаралар альянсы кеүек ҡаты милләтсел төркөмдәрҙең барлыҡҡа килеүе грек аҙсылыҡ төркөмдәре менән этник көсөргәнешлекте көсәйтте, тип телгә алына&lt;ref name=&quot;US_Department_of_State_2012&quot;/&gt;.

== Иҫкәрмә ==
{{Иҫкәрмәләр}}
[[Категория:Албанияла кеше хоҡуҡтары]]</text>
      <sha1>ilvtoi7ki9lo6f4flsovwc0q8ppl2qi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исаев Дмитрий Дмитриевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183173</id>
    <revision>
      <id>1303551</id>
      <parentid>1291836</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21893" sha1="cqe3im8bw21l7xvqj3b048zc4d4lj34" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Исаев Дмитрий Дмитриевич''' ([[6 ноябрь]] [[1956 йыл|1956]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — СССР һәм Рәсәй психиатры, психотерапевы, сексологы. Медицина фәндәре кандидаты (1989), доцент.

== Биографияһы ==
1956 йылдың 6 ноябрендә [[Ленинград]]та балалар психологияһы һәм психиатрияһы буйынса билдәле белгес Д. Н. Исаев ғаиләһендә тыуған.

1973 йылдан 1979 йылға тиклем [[С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы]]ның диңгеҙ факультетында уҡый&lt;ref name=&quot;psihology&quot;&gt;{{Cite web |url=http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |title=Психотерапевт, сексолог Исаев Дмитрий Дмитриевич |accessdate=2015-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105053141/http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |archivedate=2016-01-05 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160105053141/http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |date=2016-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;.

1979—1984 йылдарҙа Төньяҡ флотта һыу аҫты кәмәһендә медицина хеҙмәте начальнигы һәм гарнизон психоневрологы булып хеҙмәт итә&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;, 1979 йылда Мурманскиҙа беренсел стажировкала дөйөм хирургия һөнәре ала, ә 1980 йылда Хәрби-диңгеҙ госпиталендә — психиатрия буйынса махсуслаша&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1984—1985 йылдарҙа И. И. Скворцов-Степанов исемендәге ҡала психиатрия дауаханаһында табип-психиатр булып эшләгәндә, ситтән тороп В. М. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институты аспирантураһында уҡый&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1985—2003 йылдарҙа — В.M. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институтында үҫмерҙәр бүлегенең кесе ғилми хеҙмәткәре, ә һуңынан өлкән ғилми хеҙмәткәре&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;.

Миннесота университетында (сексология буйынса), Линдау ҡалаһы клиникаһында (гомосексуаллыҡ психотерапияһы буйынса), Санкт-Петербург дипломдан һуң белем алыу медицина академияһында (балаларҙа һәм үҫмерҙәрҙә нервы-психик боҙолоуҙар психотерапияһы буйынса; балалар психотерапияһы; сексология буйынса) квалификацияһын күтәреү курстары үтә&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1989 йылда В.M. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институтында медицина фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «Патологические девиации сексуального поведения у подростков мужского пола» темаһына диссертация яҡлай&lt;ref&gt;Исаев, Дмитрий Дмитриевич. Патологические девиации сексуального поведения у подростков мужского пола : автореферат дис. … кандидата медицинских наук : 14.00.18 / Ленингр. н.-и. психоневрол. ин-т им. В. М. Бехтерева. — Ленинград, 1989. — 22 с.&lt;/ref&gt;. Диссертацияһы йәштәр гомосексуализмына арналған була&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;.

1989—1999 йылдарҙа — СПИД-ты иҫкәртеү һәм көрәшеү буйынса Ҡала үҙәгендә табип-сексолог&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1998 йылда Исаев Д. Д. ришүәт алыуҙа ғәйепләнә һәм ҡулға алына. Алдан үткәрелгән тикшереүҙәр, шул иҫәптән Исаев артынан күҙәтеүҙәр һөҙөмтәләре буйынса, хәрби хеҙмәткә саҡырылыусыларға «ысын гомосексуалист» диагнозы ҡуйылған фиктив таныҡлыҡ биреүе, уларҙы хәрби хеҙмәттән азат итеүе асыҡлана&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot;&gt;''Анна Стрельцова'' [http://kommersant.ru/doc/140652 Гомосексуализм разоблачен] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 28 от 19.02.2000, стр. 7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot;&gt;* [http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html Психиатра признали невменяемым. Дело об «истинном гомосексуализме» поставило точку в карьере известного врача] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710173928/http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html |date=2015-07-10 }} // [[Росбалт]], 11.01.2001
* [http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html Приговор по делу психиатра НИИ им. В. М. Бехтерева Дмитрия Исаева будет вынесен не раньше середины февраля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710173928/http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html |date=2015-07-10 }} // [[Росбалт]], 11.01.2001&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot;&gt;
* ''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/565767 Психиатра-взяточника признали шизофреником] // Газета «[[Коммерсантъ]] С-Петербург» № 46 от 19.03.2002, стр. 2
* ''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/308787 Психиатра признали психом] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 18 от 04.02.2002, стр. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Денис Сысоев'' [http://gazeta.aif.ru/_/online/spb/452/01 Призыв не для всех] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715112825/http://gazeta.aif.ru/_/online/spb/452/01 |date=2007-07-15 }} // [[АиФ]] Петербург 15 (452)&lt;/ref&gt;. Избежал уголовной ответственности, поскольку был признан городским судом Санкт-Петербурга [[Невменяемость|невменяемым]]&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Мария Сладкова [http://pressarchive.ru/izvestiya-spb/2002/03/19/118471.html Психиатра признали невменяемым. Дело об «истинном гомосексуализме» поставило точку в карьере известного врача] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710225135/http://pressarchive.ru/izvestiya-spb/2002/03/19/118471.html |date=2015-07-10 }} // [[Известия]], 19.03.2002&lt;/ref&gt; Был йәһәттән Исаевты махсус клиникаға мотлаҡ дауаланырға ебәрәләр&lt;ref&gt;''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/308787 Психиатра признали психом] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 18 от 04.02.2002, стр. 9&lt;/ref&gt;.

[[И. И. Мечников исемендәге Санкт-Петербург дәүләт медицина академияһы]]ның Ленинград санитар-гигиена институтында, [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]ның психология факультетында, Санкт-Петербург дипломдан һуң белем алыу медицина академияһында сексология кафедраһында медицина психологияһы, психиатрия һәм сексология буйынса уҡыта&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

2003 йылда [[Санкт-Петербург]] дәүләт педиатрия медицина академияһының клиник психология факультетының клиник психология кафедраһы мөдире итеп һайлана. Төрлө ғилми конференцияларҙа ҡатнашыусы һәм ойоштороусы&lt;ref&gt;[http://spbpo.ru/index.php?ID=1045&amp;PartID=9 I-й съезд психотерапевтов и консультантов Северо-Западного региона России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713010353/http://spbpo.ru/index.php?ID=1045&amp;PartID=9 |date=2015-07-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nvppl.ru/show_news_218.htm |title=V Ассамблея психотерапевтов и консультантов Санкт-Петербурга |accessdate=2011-03-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519082740/http://nvppl.ru/show_news_218.htm |archivedate=2011-05-19 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519082740/http://nvppl.ru/show_news_218.htm |date=2011-05-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.psy-gazeta.ru/news/conferences/3416/ |title=II съезд психотерапевтов и консультантов Северо-Западного федерального округа РФ |accessdate=2011-03-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100503141001/http://www.psy-gazeta.ru/news/conferences/3416 |archivedate=2010-05-03 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503141001/http://www.psy-gazeta.ru/news/conferences/3416 |date=2010-05-03 }}&lt;/ref&gt;. 2015 йылдың июлендә «Народный собор» православие йәмәғәт хәрәкәтенең сығышынан һуң үҙ ирке менән эштән бушатыла, ә үҙе етәкләгән гендерҙы ҡайтанан тәғәйенләү буйынса комиссия ябыла&lt;ref&gt;Даниил Туровский [https://meduza.io/feature/2015/07/24/ocherednye-uspehi-obschestvennosti Очередные успехи общественности] // [[Meduza]], 24.07.2015&lt;/ref&gt;.

2021 йылда яман щеш менән ауырып китә, шуның менән бәйле ЛГБТ активистары дауаланыу өсөн аҡса йыйыу тураһында иғлан итә&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://comingoutspb.com/news/grustnye-novosti-nachat-sbor-sredstv-v-podderzhku-nashego-druga-i-vracha-psikhiatra-dmitriya-dmitrie/|title=Грустные новости — начат сбор средств в поддержку нашего друга и врача-психиатра Дмитрия Дмитриевича Исаева в связи с тяжёлой болезнью (онкология)|publisher=[[Выход (организация)|ЛГБТ-группа «Выход»]]|date=2021-11-18|accessdate=2021-11-24}}&lt;/ref&gt;.

== Фәнни эшмәкәрлеге ==
Медицина психологияһы, психиатрия һәм сексология буйынса 140-тан ашыу ғилми хеҙмәт авторы. Фәнни тикшеренеүҙәр йүнәлештәре: психосексуаль үҫеш һәм уның тайпылыштары, мауығыуҙың гомосексуаль йүнәлешенең формалашыу механизмдары, гомосексуаль оҡшашлыҡтың психологик типологияһы, гомосексуалдарҙа һәм трансгендерҙарҙа гендер оҡшашлығын төҙөү үҙенсәлектәре, гомосексуалдар психик сәләмәтлек өсөн хәүеф төркөмө булараҡ, партнёрлыҡ мөнәсәбәтенең мөһим элементы булараҡ өҫтөнлөк-буйһоноусанлыҡ, саногенез механизмы булараҡ енси-эротик сфера, ВИЧ-инфекция хәүефен арттырыусы психологик һәм тәртип факторҙары, ауырыу барышын күҙаллаусы булараҡ ВИЧ-инфекциялы кешеләрҙең психологик хәле&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.echomsk.spb.ru/news/obschestvo/propaganda_gomoseksualizam.html|title=Словосочетание «пропаганда гомосексуализама» лишено смысла|publisher=[[Эхо Москвы]]|accessdate=2013-06-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HG03k9IG?url=http://www.echomsk.spb.ru/news/obschestvo/propaganda_gomoseksualizam.html|archivedate=2013-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=935|title=Положение ЛГБТ-подростков в России. Часть 1|publisher=Кинофестиваль «Бок о Бок»|accessdate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106015906/http://bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=935 |date=2016-01-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=943|title=Часть 2.|publisher=Кинофестиваль «[[Бок о Бок]]»|accessdate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831040017/http://www.bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=943 |date=2013-08-31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf|title=Мифы и факты о транссексуалах|author=Д. Д. Исаев, Ф. А. Кузнецов|accessdate=2013-06-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HG0DLirT?url=http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf|archivedate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120710024155/http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf |date=2012-07-10 }}&lt;/ref&gt;.

== Ҡыҫҡаса библиография ==
* Исаев Д. Д. Подростковая сексология //Подростковая медицина: Руководство. / Под ред. Л. И. Левиной, А. М. Куликова — СПб.: Питер, 2006.
* Исаев Д. Д., Тагильцева А. В. Сексуальное здоровье в обыденном сознании женщин // Ананьевские чтения — 2005/ Под редакцией Л. А. Цветковой, Л. М. Шипицыной. — СПб.: Издательство СПбГУ, 2005. — с. 189—191.
* Исаев Д. Д. Суицидальная активность юношей с гомосексуальной ориентацией // Проблемы девиантного поведения молодежи в современном обществе. Сб. тезисов научной конференции с международным участием. — СПб., 2001. — С. 50.
* Исаев Д. Д. Об особенностях сексуальности подростков мужского пола, больных шизофренией.— В кн.: Актуальные вопросы сексопатологии. М., 1986, с. 104—106.
* Исаев Д. Д. О сексуальных девиациях и перверзиях при шизофрении, психопатиях и олигофрении у подростков мужского пола.— Журнал невропатологии и психиатрии, 1987, в. 10, с. 1522—1527.
* Исаев Д. Д. Гомосексуализм и его этиологические модели // Обозрение психиатрии и медицинской психологии им. В. М. Бехтерева. — 1991. — № 2.
* Исаев Д. Д. Гомосексуализм в Древней Греции. — Обозрение психиатрии мед. психологии им. В. М. Бехтерева. СПБ, № 66, 1992, с. 149—150
* Исаев Д. Д. К проблеме аффективных нарушений у лиц с инверсией полового влечения // Аффективные расстройства (Диагностика, лечение, реабилитация). — Л., 1988. — С.24-30.
* Исаев Д. Д. Особенности половой идентичности у лиц с гомосексуальной направленностью влечения // Обозрение психиатрии и медицинской психологии им. В. М. Бехтерева. — 1994. — № 2.
* Исаев Д. Д. Система отношений к «значимым другим» у гетеро- и гомосексуальных мужчин // Теория и практика медицинской психологии и психотерапии / Ред. М. М. Кабанов. — СПб., 1994. — Т. 133.
* Исаев Д. Д. Проблемы психотерапии лиц с гомосексуальной ориентацией // Психотерапия : ежемесячный рецензируемый научно-практический журнал. — 2008. — N 5 . — С. 50-52.
* Исаев Д. Д. Различия гендерных установок у женщин с разным уровнем пренатальной маскулинизации/дефеминизации // Грани познания 2009. — № 3
* Исаев Д. Д. Социально-психологические факторы гомосексуального поведения у заключенных // Социологические исследования. — 1990. — № 6. — С. 93-97.
* Исаев Д. Д. Некоторые особенности сексуально-эротической сферы гомосексуальных мужчин // Ананьевские чтения — 2007. Матер. научн.-практ. конф. 23-25 октября 2007 г. — СПб., 2007. — С. 545—546.
* Исаев Д. Д., Пирогов Д. Г. Копинг-поведение гомосексуальных подростков. Пособие для врачей. — СПб, 2001. — 20 с.
* Исаев Д. Д. Модели гомосексуальной идентичности
* Исаев Д. Д. Гомосексуалы как группа риска психического здоровья // Клинические павловские чтения. Выпуск первый. — СПб., 2000. — С.16-18.
* Исаев Д. Д. Психологическое своеобразие женщин с гомосексуальной ориентацией. Тезисы юбилейной конференции 2005.- СПб.: ГПМА, 2005.-С. 145—146

=== Фәнни-популяр баҫмалары ===
* Исаев Д. Д. «Сексология. Хрестоматия». Питер, 2001 г.
* Исаев Д. Д. «Как избавиться от сексуальных проблем». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-048-6
* Исаев Д. Д. «Заболевания, передающиеся половым путём, и как их избежать». Продолжение Жизни, 2004 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-060-5
* Исаев Д. Д. «Ненормативный секс». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-043-5
* Исаев Д. Д. «Сексуальная привлекательность глазами мужчин и женщин». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-021-4
* Исаев Д. Д. «Сексуальные позиции». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 7000. ISBN 5-94730-020-6
* Исаев Д. Д. «Три возраста сексуальности». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-022-2
* Исаев Д. Д. «Иллюстрированная энциклопедия сексуальности». Продолжение Жизни, 2002 г. Тираж 7000. ISBN 5-7654-1236-X
* Самухина Н., Исаев Д. Д. «Сексуальные позиции. Практическое руководство». Продолжение Жизни, 2001/2002 г. Тираж 15000/5000. ISBN 5-7654-1167-3 ISBN 5-7654-1935-6
* Самухина Н., Исаев Д. Д. «Способы возлежания». Продолжение Жизни, Нева 2004 г. Тираж 6000. ISBN 5-7654-3622-6

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>cqe3im8bw21l7xvqj3b048zc4d4lj34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303552</id>
      <parentid>1303551</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21843" sha1="5w4l9nzlcx8qh15mtxklt2fibf79cq2" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Исаев Дмитрий Дмитриевич''' ([[6 ноябрь]] [[1956 йыл|1956]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — СССР һәм Рәсәй психиатры, психотерапевы, сексологы. Медицина фәндәре кандидаты (1989), доцент.

== Биографияһы ==
1956 йылдың 6 ноябрендә [[Ленинград]]та балалар психологияһы һәм психиатрияһы буйынса билдәле белгес Д. Н. Исаев ғаиләһендә тыуған.

1973 йылдан 1979 йылға тиклем [[С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы]]ның диңгеҙ факультетында уҡый&lt;ref name=&quot;psihology&quot;&gt;{{Cite web |url=http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |title=Психотерапевт, сексолог Исаев Дмитрий Дмитриевич |accessdate=2015-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105053141/http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |archivedate=2016-01-05 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160105053141/http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |date=2016-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;.

1979—1984 йылдарҙа Төньяҡ флотта һыу аҫты кәмәһендә медицина хеҙмәте начальнигы һәм гарнизон психоневрологы булып хеҙмәт итә&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;, 1979 йылда Мурманскиҙа беренсел стажировкала дөйөм хирургия һөнәре ала, ә 1980 йылда Хәрби-диңгеҙ госпиталендә — психиатрия буйынса махсуслаша&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1984—1985 йылдарҙа И. И. Скворцов-Степанов исемендәге ҡала психиатрия дауаханаһында табип-психиатр булып эшләгәндә, ситтән тороп В. М. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институты аспирантураһында уҡый&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1985—2003 йылдарҙа — В.M. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институтында үҫмерҙәр бүлегенең кесе ғилми хеҙмәткәре, ә һуңынан өлкән ғилми хеҙмәткәре&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;.

Миннесота университетында (сексология буйынса), Линдау ҡалаһы клиникаһында (гомосексуаллыҡ психотерапияһы буйынса), Санкт-Петербург дипломдан һуң белем алыу медицина академияһында (балаларҙа һәм үҫмерҙәрҙә нервы-психик боҙолоуҙар психотерапияһы буйынса; балалар психотерапияһы; сексология буйынса) квалификацияһын күтәреү курстары үтә&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1989 йылда В.M. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институтында медицина фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «Патологические девиации сексуального поведения у подростков мужского пола» темаһына диссертация яҡлай&lt;ref&gt;Исаев, Дмитрий Дмитриевич. Патологические девиации сексуального поведения у подростков мужского пола : автореферат дис. … кандидата медицинских наук : 14.00.18 / Ленингр. н.-и. психоневрол. ин-т им. В. М. Бехтерева. — Ленинград, 1989. — 22 с.&lt;/ref&gt;. Диссертацияһы йәштәр гомосексуализмына арналған була&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;.

1989—1999 йылдарҙа — СПИД-ты иҫкәртеү һәм көрәшеү буйынса Ҡала үҙәгендә табип-сексолог&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1998 йылда Исаев Д. Д. ришүәт алыуҙа ғәйепләнә һәм ҡулға алына. Алдан үткәрелгән тикшереүҙәр, шул иҫәптән Исаев артынан күҙәтеүҙәр һөҙөмтәләре буйынса, хәрби хеҙмәткә саҡырылыусыларға «ысын гомосексуалист» диагнозы ҡуйылған фиктив таныҡлыҡ биреүе, уларҙы хәрби хеҙмәттән азат итеүе асыҡлана&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot;&gt;''Анна Стрельцова'' [http://kommersant.ru/doc/140652 Гомосексуализм разоблачен] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 28 от 19.02.2000, стр. 7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot;&gt;* [http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html Психиатра признали невменяемым. Дело об «истинном гомосексуализме» поставило точку в карьере известного врача] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710173928/http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html |date=2015-07-10 }} // [[Росбалт]], 11.01.2001
* [http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html Приговор по делу психиатра НИИ им. В. М. Бехтерева Дмитрия Исаева будет вынесен не раньше середины февраля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710173928/http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html |date=2015-07-10 }} // [[Росбалт]], 11.01.2001&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot;&gt;
* ''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/565767 Психиатра-взяточника признали шизофреником] // Газета «[[Коммерсантъ]] С-Петербург» № 46 от 19.03.2002, стр. 2
* ''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/308787 Психиатра признали психом] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 18 от 04.02.2002, стр. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Денис Сысоев'' [http://gazeta.aif.ru/_/online/spb/452/01 Призыв не для всех] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715112825/http://gazeta.aif.ru/_/online/spb/452/01 |date=2007-07-15 }} // [[АиФ]] Петербург 15 (452)&lt;/ref&gt;. Избежал уголовной ответственности, поскольку был признан городским судом Санкт-Петербурга [[Невменяемость|невменяемым]]&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Мария Сладкова [http://pressarchive.ru/izvestiya-spb/2002/03/19/118471.html Психиатра признали невменяемым. Дело об «истинном гомосексуализме» поставило точку в карьере известного врача] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710225135/http://pressarchive.ru/izvestiya-spb/2002/03/19/118471.html |date=2015-07-10 }} // [[Известия]], 19.03.2002&lt;/ref&gt; Был йәһәттән Исаевты махсус клиникаға мотлаҡ дауаланырға ебәрәләр&lt;ref&gt;''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/308787 Психиатра признали психом] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 18 от 04.02.2002, стр. 9&lt;/ref&gt;.

[[И. И. Мечников исемендәге Санкт-Петербург дәүләт медицина академияһы]]ның Ленинград санитар-гигиена институтында, [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]ның психология факультетында, Санкт-Петербург дипломдан һуң белем алыу медицина академияһында сексология кафедраһында медицина психологияһы, психиатрия һәм сексология буйынса уҡыта&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

2003 йылда [[Санкт-Петербург]] дәүләт педиатрия медицина академияһының клиник психология факультетының клиник психология кафедраһы мөдире итеп һайлана. Төрлө ғилми конференцияларҙа ҡатнашыусы һәм ойоштороусы&lt;ref&gt;[http://spbpo.ru/index.php?ID=1045&amp;PartID=9 I-й съезд психотерапевтов и консультантов Северо-Западного региона России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713010353/http://spbpo.ru/index.php?ID=1045&amp;PartID=9 |date=2015-07-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nvppl.ru/show_news_218.htm |title=V Ассамблея психотерапевтов и консультантов Санкт-Петербурга |accessdate=2011-03-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519082740/http://nvppl.ru/show_news_218.htm |archivedate=2011-05-19 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519082740/http://nvppl.ru/show_news_218.htm |date=2011-05-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.psy-gazeta.ru/news/conferences/3416/ |title=II съезд психотерапевтов и консультантов Северо-Западного федерального округа РФ |accessdate=2011-03-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100503141001/http://www.psy-gazeta.ru/news/conferences/3416 |archivedate=2010-05-03 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503141001/http://www.psy-gazeta.ru/news/conferences/3416 |date=2010-05-03 }}&lt;/ref&gt;. 2015 йылдың июлендә «Народный собор» православие йәмәғәт хәрәкәтенең сығышынан һуң үҙ ирке менән эштән бушатыла, ә үҙе етәкләгән гендерҙы ҡайтанан тәғәйенләү буйынса комиссия ябыла&lt;ref&gt;Даниил Туровский [https://meduza.io/feature/2015/07/24/ocherednye-uspehi-obschestvennosti Очередные успехи общественности] // [[Meduza]], 24.07.2015&lt;/ref&gt;.

2021 йылда яман щеш менән ауырып китә, шуның менән бәйле ЛГБТ активистары дауаланыу өсөн аҡса йыйыу тураһында иғлан итә&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://comingoutspb.com/news/grustnye-novosti-nachat-sbor-sredstv-v-podderzhku-nashego-druga-i-vracha-psikhiatra-dmitriya-dmitrie/|title=Грустные новости — начат сбор средств в поддержку нашего друга и врача-психиатра Дмитрия Дмитриевича Исаева в связи с тяжёлой болезнью (онкология)|publisher=[[Выход (организация)|ЛГБТ-группа «Выход»]]|date=2021-11-18|accessdate=2021-11-24}}&lt;/ref&gt;.

== Фәнни эшмәкәрлеге ==
Медицина психологияһы, психиатрия һәм сексология буйынса 140-тан ашыу ғилми хеҙмәт авторы. Фәнни тикшеренеүҙәр йүнәлештәре: психосексуаль үҫеш һәм уның тайпылыштары, мауығыуҙың гомосексуаль йүнәлешенең формалашыу механизмдары, гомосексуаль оҡшашлыҡтың психологик типологияһы, гомосексуалдарҙа һәм трансгендерҙарҙа гендер оҡшашлығын төҙөү үҙенсәлектәре, гомосексуалдар психик сәләмәтлек өсөн хәүеф төркөмө булараҡ, партнёрлыҡ мөнәсәбәтенең мөһим элементы булараҡ өҫтөнлөк-буйһоноусанлыҡ, саногенез механизмы булараҡ енси-эротик сфера, ВИЧ-инфекция хәүефен арттырыусы психологик һәм тәртип факторҙары, ауырыу барышын күҙаллаусы булараҡ ВИЧ-инфекциялы кешеләрҙең психологик хәле&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.echomsk.spb.ru/news/obschestvo/propaganda_gomoseksualizam.html|title=Словосочетание «пропаганда гомосексуализама» лишено смысла|publisher=[[Эхо Москвы]]|accessdate=2013-06-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HG03k9IG?url=http://www.echomsk.spb.ru/news/obschestvo/propaganda_gomoseksualizam.html|archivedate=2013-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=935|title=Положение ЛГБТ-подростков в России. Часть 1|publisher=Кинофестиваль «Бок о Бок»|accessdate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106015906/http://bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=935 |date=2016-01-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=943|title=Часть 2.|publisher=Кинофестиваль «[[Бок о Бок]]»|accessdate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831040017/http://www.bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=943 |date=2013-08-31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf|title=Мифы и факты о транссексуалах|author=Д. Д. Исаев, Ф. А. Кузнецов|accessdate=2013-06-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HG0DLirT?url=http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf|archivedate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120710024155/http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf |date=2012-07-10 }}&lt;/ref&gt;.

== Ҡыҫҡаса библиография ==
* Исаев Д. Д. Подростковая сексология //Подростковая медицина: Руководство. / Под ред. Л. И. Левиной, А. М. Куликова — СПб.: Питер, 2006.
* Исаев Д. Д., Тагильцева А. В. Сексуальное здоровье в обыденном сознании женщин // Ананьевские чтения — 2005/ Под редакцией Л. А. Цветковой, Л. М. Шипицыной. — СПб.: Издательство СПбГУ, 2005. — с. 189—191.
* Исаев Д. Д. Суицидальная активность юношей с гомосексуальной ориентацией // Проблемы девиантного поведения молодежи в современном обществе. Сб. тезисов научной конференции с международным участием. — СПб., 2001. — С. 50.
* Исаев Д. Д. Об особенностях сексуальности подростков мужского пола, больных шизофренией.— В кн.: Актуальные вопросы сексопатологии. М., 1986, с. 104—106.
* Исаев Д. Д. О сексуальных девиациях и перверзиях при шизофрении, психопатиях и олигофрении у подростков мужского пола.— Журнал невропатологии и психиатрии, 1987, в. 10, с. 1522—1527.
* Исаев Д. Д. Гомосексуализм и его этиологические модели // Обозрение психиатрии и медицинской психологии им. В. М. Бехтерева. — 1991. — № 2.
* Исаев Д. Д. Гомосексуализм в Древней Греции. — Обозрение психиатрии мед. психологии им. В. М. Бехтерева. СПБ, № 66, 1992, с. 149—150
* Исаев Д. Д. К проблеме аффективных нарушений у лиц с инверсией полового влечения // Аффективные расстройства (Диагностика, лечение, реабилитация). — Л., 1988. — С.24-30.
* Исаев Д. Д. Особенности половой идентичности у лиц с гомосексуальной направленностью влечения // Обозрение психиатрии и медицинской психологии им. В. М. Бехтерева. — 1994. — № 2.
* Исаев Д. Д. Система отношений к «значимым другим» у гетеро- и гомосексуальных мужчин // Теория и практика медицинской психологии и психотерапии / Ред. М. М. Кабанов. — СПб., 1994. — Т. 133.
* Исаев Д. Д. Проблемы психотерапии лиц с гомосексуальной ориентацией // Психотерапия : ежемесячный рецензируемый научно-практический журнал. — 2008. — N 5 . — С. 50-52.
* Исаев Д. Д. Различия гендерных установок у женщин с разным уровнем пренатальной маскулинизации/дефеминизации // Грани познания 2009. — № 3
* Исаев Д. Д. Социально-психологические факторы гомосексуального поведения у заключенных // Социологические исследования. — 1990. — № 6. — С. 93-97.
* Исаев Д. Д. Некоторые особенности сексуально-эротической сферы гомосексуальных мужчин // Ананьевские чтения — 2007. Матер. научн.-практ. конф. 23-25 октября 2007 г. — СПб., 2007. — С. 545—546.
* Исаев Д. Д., Пирогов Д. Г. Копинг-поведение гомосексуальных подростков. Пособие для врачей. — СПб, 2001. — 20 с.
* Исаев Д. Д. Модели гомосексуальной идентичности
* Исаев Д. Д. Гомосексуалы как группа риска психического здоровья // Клинические павловские чтения. Выпуск первый. — СПб., 2000. — С.16-18.
* Исаев Д. Д. Психологическое своеобразие женщин с гомосексуальной ориентацией. Тезисы юбилейной конференции 2005.- СПб.: ГПМА, 2005.-С. 145—146

=== Фәнни-популяр баҫмалары ===
* Исаев Д. Д. «Сексология. Хрестоматия». Питер, 2001 г.
* Исаев Д. Д. «Как избавиться от сексуальных проблем». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-048-6
* Исаев Д. Д. «Заболевания, передающиеся половым путём, и как их избежать». Продолжение Жизни, 2004 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-060-5
* Исаев Д. Д. «Ненормативный секс». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-043-5
* Исаев Д. Д. «Сексуальная привлекательность глазами мужчин и женщин». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-021-4
* Исаев Д. Д. «Сексуальные позиции». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 7000. ISBN 5-94730-020-6
* Исаев Д. Д. «Три возраста сексуальности». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-022-2
* Исаев Д. Д. «Иллюстрированная энциклопедия сексуальности». Продолжение Жизни, 2002 г. Тираж 7000. ISBN 5-7654-1236-X
* Самухина Н., Исаев Д. Д. «Сексуальные позиции. Практическое руководство». Продолжение Жизни, 2001/2002 г. Тираж 15000/5000. ISBN 5-7654-1167-3 ISBN 5-7654-1935-6
* Самухина Н., Исаев Д. Д. «Способы возлежания». Продолжение Жизни, Нева 2004 г. Тираж 6000. ISBN 5-7654-3622-6

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>5w4l9nzlcx8qh15mtxklt2fibf79cq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303553</id>
      <parentid>1303552</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21205" sha1="98krpr2m3j3o6z57658dn0or1b92wb6" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Исаев Дмитрий Дмитриевич''' ([[6 ноябрь]] [[1956 йыл|1956]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — СССР һәм Рәсәй психиатры, психотерапевы, сексологы. Медицина фәндәре кандидаты (1989), доцент.

== Биографияһы ==
1956 йылдың 6 ноябрендә [[Ленинград]]та балалар психологияһы һәм психиатрияһы буйынса билдәле белгес Д. Н. Исаев ғаиләһендә тыуған.

1973 йылдан 1979 йылға тиклем [[С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы]]ның диңгеҙ факультетында уҡый&lt;ref name=&quot;psihology&quot;&gt;{{Cite web |url=http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |title=Психотерапевт, сексолог Исаев Дмитрий Дмитриевич |accessdate=2015-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105053141/http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |archivedate=2016-01-05 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160105053141/http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |date=2016-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;.

1979—1984 йылдарҙа Төньяҡ флотта һыу аҫты кәмәһендә медицина хеҙмәте начальнигы һәм гарнизон психоневрологы булып хеҙмәт итә&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;, 1979 йылда Мурманскиҙа беренсел стажировкала дөйөм хирургия һөнәре ала, ә 1980 йылда Хәрби-диңгеҙ госпиталендә — психиатрия буйынса махсуслаша&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1984—1985 йылдарҙа И. И. Скворцов-Степанов исемендәге ҡала психиатрия дауаханаһында табип-психиатр булып эшләгәндә, ситтән тороп В. М. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институты аспирантураһында уҡый&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1985—2003 йылдарҙа — В.M. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институтында үҫмерҙәр бүлегенең кесе ғилми хеҙмәткәре, ә һуңынан өлкән ғилми хеҙмәткәре&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;.

Миннесота университетында (сексология буйынса), Линдау ҡалаһы клиникаһында (гомосексуаллыҡ психотерапияһы буйынса), Санкт-Петербург дипломдан һуң белем алыу медицина академияһында (балаларҙа һәм үҫмерҙәрҙә нервы-психик боҙолоуҙар психотерапияһы буйынса; балалар психотерапияһы; сексология буйынса) квалификацияһын күтәреү курстары үтә&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1989 йылда В.M. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институтында медицина фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «Патологические девиации сексуального поведения у подростков мужского пола» темаһына диссертация яҡлай&lt;ref&gt;Исаев, Дмитрий Дмитриевич. Патологические девиации сексуального поведения у подростков мужского пола : автореферат дис. … кандидата медицинских наук : 14.00.18 / Ленингр. н.-и. психоневрол. ин-т им. В. М. Бехтерева. — Ленинград, 1989. — 22 с.&lt;/ref&gt;. Диссертацияһы йәштәр гомосексуализмына арналған була&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;.

1989—1999 йылдарҙа — СПИД-ты иҫкәртеү һәм көрәшеү буйынса Ҡала үҙәгендә табип-сексолог&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1998 йылда Исаев Д. Д. ришүәт алыуҙа ғәйепләнә һәм ҡулға алына. Алдан үткәрелгән тикшереүҙәр, шул иҫәптән Исаев артынан күҙәтеүҙәр һөҙөмтәләре буйынса, хәрби хеҙмәткә саҡырылыусыларға «ысын гомосексуалист» диагнозы ҡуйылған фиктив таныҡлыҡ биреүе, уларҙы хәрби хеҙмәттән азат итеүе асыҡлана&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot;&gt;''Анна Стрельцова'' [http://kommersant.ru/doc/140652 Гомосексуализм разоблачен] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 28 от 19.02.2000, стр. 7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot;&gt;* [http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html Психиатра признали невменяемым. Дело об «истинном гомосексуализме» поставило точку в карьере известного врача] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710173928/http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html |date=2015-07-10 }} // [[Росбалт]], 11.01.2001
* [http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html Приговор по делу психиатра НИИ им. В. М. Бехтерева Дмитрия Исаева будет вынесен не раньше середины февраля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710173928/http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html |date=2015-07-10 }} // [[Росбалт]], 11.01.2001&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot;&gt;
* ''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/565767 Психиатра-взяточника признали шизофреником] // Газета «[[Коммерсантъ]] С-Петербург» № 46 от 19.03.2002, стр. 2
* ''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/308787 Психиатра признали психом] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 18 от 04.02.2002, стр. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Денис Сысоев'' [http://gazeta.aif.ru/_/online/spb/452/01 Призыв не для всех] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715112825/http://gazeta.aif.ru/_/online/spb/452/01 |date=2007-07-15 }} // [[АиФ]] Петербург 15 (452)&lt;/ref&gt;. Избежал уголовной ответственности, поскольку был признан городским судом Санкт-Петербурга [[Невменяемость|невменяемым]]&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Мария Сладкова [http://pressarchive.ru/izvestiya-spb/2002/03/19/118471.html Психиатра признали невменяемым. Дело об «истинном гомосексуализме» поставило точку в карьере известного врача] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710225135/http://pressarchive.ru/izvestiya-spb/2002/03/19/118471.html |date=2015-07-10 }} // [[Известия]], 19.03.2002&lt;/ref&gt; Был йәһәттән Исаевты махсус клиникаға мотлаҡ дауаланырға ебәрәләр&lt;ref&gt;''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/308787 Психиатра признали психом] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 18 от 04.02.2002, стр. 9&lt;/ref&gt;.

[[И. И. Мечников исемендәге Санкт-Петербург дәүләт медицина академияһы]]ның Ленинград санитар-гигиена институтында, [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]ның психология факультетында, Санкт-Петербург дипломдан һуң белем алыу медицина академияһында сексология кафедраһында медицина психологияһы, психиатрия һәм сексология буйынса уҡыта&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

2003 йылда [[Санкт-Петербург]] дәүләт педиатрия медицина академияһының клиник психология факультетының клиник психология кафедраһы мөдире итеп һайлана. Төрлө ғилми конференцияларҙа ҡатнашыусы һәм ойоштороусы&lt;ref&gt;[http://spbpo.ru/index.php?ID=1045&amp;PartID=9 I-й съезд психотерапевтов и консультантов Северо-Западного региона России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713010353/http://spbpo.ru/index.php?ID=1045&amp;PartID=9 |date=2015-07-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nvppl.ru/show_news_218.htm |title=V Ассамблея психотерапевтов и консультантов Санкт-Петербурга |accessdate=2011-03-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519082740/http://nvppl.ru/show_news_218.htm |archivedate=2011-05-19 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;. 2015 йылдың июлендә «Народный собор» православие йәмәғәт хәрәкәтенең сығышынан һуң үҙ ирке менән эштән бушатыла, ә үҙе етәкләгән гендерҙы ҡайтанан тәғәйенләү буйынса комиссия ябыла&lt;ref&gt;Даниил Туровский [https://meduza.io/feature/2015/07/24/ocherednye-uspehi-obschestvennosti Очередные успехи общественности] // [[Meduza]], 24.07.2015&lt;/ref&gt;.

2021 йылда яман щеш менән ауырып китә, шуның менән бәйле ЛГБТ активистары дауаланыу өсөн аҡса йыйыу тураһында иғлан итә&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://comingoutspb.com/news/grustnye-novosti-nachat-sbor-sredstv-v-podderzhku-nashego-druga-i-vracha-psikhiatra-dmitriya-dmitrie/|title=Грустные новости — начат сбор средств в поддержку нашего друга и врача-психиатра Дмитрия Дмитриевича Исаева в связи с тяжёлой болезнью (онкология)|publisher=[[Выход (организация)|ЛГБТ-группа «Выход»]]|date=2021-11-18|accessdate=2021-11-24}}&lt;/ref&gt;.

== Фәнни эшмәкәрлеге ==
Медицина психологияһы, психиатрия һәм сексология буйынса 140-тан ашыу ғилми хеҙмәт авторы. Фәнни тикшеренеүҙәр йүнәлештәре: психосексуаль үҫеш һәм уның тайпылыштары, мауығыуҙың гомосексуаль йүнәлешенең формалашыу механизмдары, гомосексуаль оҡшашлыҡтың психологик типологияһы, гомосексуалдарҙа һәм трансгендерҙарҙа гендер оҡшашлығын төҙөү үҙенсәлектәре, гомосексуалдар психик сәләмәтлек өсөн хәүеф төркөмө булараҡ, партнёрлыҡ мөнәсәбәтенең мөһим элементы булараҡ өҫтөнлөк-буйһоноусанлыҡ, саногенез механизмы булараҡ енси-эротик сфера, ВИЧ-инфекция хәүефен арттырыусы психологик һәм тәртип факторҙары, ауырыу барышын күҙаллаусы булараҡ ВИЧ-инфекциялы кешеләрҙең психологик хәле&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.echomsk.spb.ru/news/obschestvo/propaganda_gomoseksualizam.html|title=Словосочетание «пропаганда гомосексуализама» лишено смысла|publisher=[[Эхо Москвы]]|accessdate=2013-06-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HG03k9IG?url=http://www.echomsk.spb.ru/news/obschestvo/propaganda_gomoseksualizam.html|archivedate=2013-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=935|title=Положение ЛГБТ-подростков в России. Часть 1|publisher=Кинофестиваль «Бок о Бок»|accessdate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106015906/http://bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=935 |date=2016-01-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=943|title=Часть 2.|publisher=Кинофестиваль «[[Бок о Бок]]»|accessdate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831040017/http://www.bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=943 |date=2013-08-31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf|title=Мифы и факты о транссексуалах|author=Д. Д. Исаев, Ф. А. Кузнецов|accessdate=2013-06-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HG0DLirT?url=http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf|archivedate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120710024155/http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf |date=2012-07-10 }}&lt;/ref&gt;.

== Ҡыҫҡаса библиография ==
* Исаев Д. Д. Подростковая сексология //Подростковая медицина: Руководство. / Под ред. Л. И. Левиной, А. М. Куликова — СПб.: Питер, 2006.
* Исаев Д. Д., Тагильцева А. В. Сексуальное здоровье в обыденном сознании женщин // Ананьевские чтения — 2005/ Под редакцией Л. А. Цветковой, Л. М. Шипицыной. — СПб.: Издательство СПбГУ, 2005. — с. 189—191.
* Исаев Д. Д. Суицидальная активность юношей с гомосексуальной ориентацией // Проблемы девиантного поведения молодежи в современном обществе. Сб. тезисов научной конференции с международным участием. — СПб., 2001. — С. 50.
* Исаев Д. Д. Об особенностях сексуальности подростков мужского пола, больных шизофренией.— В кн.: Актуальные вопросы сексопатологии. М., 1986, с. 104—106.
* Исаев Д. Д. О сексуальных девиациях и перверзиях при шизофрении, психопатиях и олигофрении у подростков мужского пола.— Журнал невропатологии и психиатрии, 1987, в. 10, с. 1522—1527.
* Исаев Д. Д. Гомосексуализм и его этиологические модели // Обозрение психиатрии и медицинской психологии им. В. М. Бехтерева. — 1991. — № 2.
* Исаев Д. Д. Гомосексуализм в Древней Греции. — Обозрение психиатрии мед. психологии им. В. М. Бехтерева. СПБ, № 66, 1992, с. 149—150
* Исаев Д. Д. К проблеме аффективных нарушений у лиц с инверсией полового влечения // Аффективные расстройства (Диагностика, лечение, реабилитация). — Л., 1988. — С.24-30.
* Исаев Д. Д. Особенности половой идентичности у лиц с гомосексуальной направленностью влечения // Обозрение психиатрии и медицинской психологии им. В. М. Бехтерева. — 1994. — № 2.
* Исаев Д. Д. Система отношений к «значимым другим» у гетеро- и гомосексуальных мужчин // Теория и практика медицинской психологии и психотерапии / Ред. М. М. Кабанов. — СПб., 1994. — Т. 133.
* Исаев Д. Д. Проблемы психотерапии лиц с гомосексуальной ориентацией // Психотерапия : ежемесячный рецензируемый научно-практический журнал. — 2008. — N 5 . — С. 50-52.
* Исаев Д. Д. Различия гендерных установок у женщин с разным уровнем пренатальной маскулинизации/дефеминизации // Грани познания 2009. — № 3
* Исаев Д. Д. Социально-психологические факторы гомосексуального поведения у заключенных // Социологические исследования. — 1990. — № 6. — С. 93-97.
* Исаев Д. Д. Некоторые особенности сексуально-эротической сферы гомосексуальных мужчин // Ананьевские чтения — 2007. Матер. научн.-практ. конф. 23-25 октября 2007 г. — СПб., 2007. — С. 545—546.
* Исаев Д. Д., Пирогов Д. Г. Копинг-поведение гомосексуальных подростков. Пособие для врачей. — СПб, 2001. — 20 с.
* Исаев Д. Д. Модели гомосексуальной идентичности
* Исаев Д. Д. Гомосексуалы как группа риска психического здоровья // Клинические павловские чтения. Выпуск первый. — СПб., 2000. — С.16-18.
* Исаев Д. Д. Психологическое своеобразие женщин с гомосексуальной ориентацией. Тезисы юбилейной конференции 2005.- СПб.: ГПМА, 2005.-С. 145—146

=== Фәнни-популяр баҫмалары ===
* Исаев Д. Д. «Сексология. Хрестоматия». Питер, 2001 г.
* Исаев Д. Д. «Как избавиться от сексуальных проблем». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-048-6
* Исаев Д. Д. «Заболевания, передающиеся половым путём, и как их избежать». Продолжение Жизни, 2004 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-060-5
* Исаев Д. Д. «Ненормативный секс». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-043-5
* Исаев Д. Д. «Сексуальная привлекательность глазами мужчин и женщин». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-021-4
* Исаев Д. Д. «Сексуальные позиции». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 7000. ISBN 5-94730-020-6
* Исаев Д. Д. «Три возраста сексуальности». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-022-2
* Исаев Д. Д. «Иллюстрированная энциклопедия сексуальности». Продолжение Жизни, 2002 г. Тираж 7000. ISBN 5-7654-1236-X
* Самухина Н., Исаев Д. Д. «Сексуальные позиции. Практическое руководство». Продолжение Жизни, 2001/2002 г. Тираж 15000/5000. ISBN 5-7654-1167-3 ISBN 5-7654-1935-6
* Самухина Н., Исаев Д. Д. «Способы возлежания». Продолжение Жизни, Нева 2004 г. Тираж 6000. ISBN 5-7654-3622-6

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>98krpr2m3j3o6z57658dn0or1b92wb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303576</id>
      <parentid>1303553</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Служба Роскомнадзор|Служба Роскомнадзор]] ([[User talk:Служба Роскомнадзор|әңгәмә]]) төҙәтеүҙәре [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ҡатнашыусыһының һуңғы өлгөһөнә кире ҡайтарылды</comment>
      <origin>1291836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22504" sha1="3iruko3g022ajvuuzuc44hzyhy6ght7" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Исаев Дмитрий Дмитриевич''' ([[6 ноябрь]] [[1956 йыл|1956]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — СССР һәм Рәсәй психиатры, психотерапевы, сексологы. Медицина фәндәре кандидаты (1989), доцент.

== Биографияһы ==
1956 йылдың 6 ноябрендә [[Ленинград]]та балалар психологияһы һәм психиатрияһы буйынса билдәле белгес Д. Н. Исаев ғаиләһендә тыуған.

1973 йылдан 1979 йылға тиклем [[С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы]]ның диңгеҙ факультетында уҡый&lt;ref name=&quot;psihology&quot;&gt;{{Cite web |url=http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |title=Психотерапевт, сексолог Исаев Дмитрий Дмитриевич |accessdate=2015-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105053141/http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |archivedate=2016-01-05 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160105053141/http://psihology.net.ru/psixoterapevt-seksolog-isaev-dmitrij-dmitrievich |date=2016-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;.

1979—1984 йылдарҙа Төньяҡ флотта һыу аҫты кәмәһендә медицина хеҙмәте начальнигы һәм гарнизон психоневрологы булып хеҙмәт итә&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;, 1979 йылда Мурманскиҙа беренсел стажировкала дөйөм хирургия һөнәре ала, ә 1980 йылда Хәрби-диңгеҙ госпиталендә — психиатрия буйынса махсуслаша&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1984—1985 йылдарҙа И. И. Скворцов-Степанов исемендәге ҡала психиатрия дауаханаһында табип-психиатр булып эшләгәндә, ситтән тороп В. М. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институты аспирантураһында уҡый&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1985—2003 йылдарҙа — В.M. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институтында үҫмерҙәр бүлегенең кесе ғилми хеҙмәткәре, ә һуңынан өлкән ғилми хеҙмәткәре&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;.

Миннесота университетында (сексология буйынса), Линдау ҡалаһы клиникаһында (гомосексуаллыҡ психотерапияһы буйынса), Санкт-Петербург дипломдан һуң белем алыу медицина академияһында (балаларҙа һәм үҫмерҙәрҙә нервы-психик боҙолоуҙар психотерапияһы буйынса; балалар психотерапияһы; сексология буйынса) квалификацияһын күтәреү курстары үтә&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1989 йылда В.M. Бехтерев исемендәге Санкт-Петербург ғилми-тикшеренеү психоневрология институтында медицина фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «Патологические девиации сексуального поведения у подростков мужского пола» темаһына диссертация яҡлай&lt;ref&gt;Исаев, Дмитрий Дмитриевич. Патологические девиации сексуального поведения у подростков мужского пола : автореферат дис. … кандидата медицинских наук : 14.00.18 / Ленингр. н.-и. психоневрол. ин-т им. В. М. Бехтерева. — Ленинград, 1989. — 22 с.&lt;/ref&gt;. Диссертацияһы йәштәр гомосексуализмына арналған була&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;.

1989—1999 йылдарҙа — СПИД-ты иҫкәртеү һәм көрәшеү буйынса Ҡала үҙәгендә табип-сексолог&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

1998 йылда Исаев Д. Д. ришүәт алыуҙа ғәйепләнә һәм ҡулға алына. Алдан үткәрелгән тикшереүҙәр, шул иҫәптән Исаев артынан күҙәтеүҙәр һөҙөмтәләре буйынса, хәрби хеҙмәткә саҡырылыусыларға «ысын гомосексуалист» диагнозы ҡуйылған фиктив таныҡлыҡ биреүе, уларҙы хәрби хеҙмәттән азат итеүе асыҡлана&lt;ref name=&quot;Стрельцова&quot;&gt;''Анна Стрельцова'' [http://kommersant.ru/doc/140652 Гомосексуализм разоблачен] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 28 от 19.02.2000, стр. 7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot;&gt;* [http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html Психиатра признали невменяемым. Дело об «истинном гомосексуализме» поставило точку в карьере известного врача] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710173928/http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html |date=2015-07-10 }} // [[Росбалт]], 11.01.2001
* [http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html Приговор по делу психиатра НИИ им. В. М. Бехтерева Дмитрия Исаева будет вынесен не раньше середины февраля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710173928/http://www.rosbalt.ru/main/2001/01/11/1435.html |date=2015-07-10 }} // [[Росбалт]], 11.01.2001&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot;&gt;
* ''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/565767 Психиатра-взяточника признали шизофреником] // Газета «[[Коммерсантъ]] С-Петербург» № 46 от 19.03.2002, стр. 2
* ''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/308787 Психиатра признали психом] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 18 от 04.02.2002, стр. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Денис Сысоев'' [http://gazeta.aif.ru/_/online/spb/452/01 Призыв не для всех] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715112825/http://gazeta.aif.ru/_/online/spb/452/01 |date=2007-07-15 }} // [[АиФ]] Петербург 15 (452)&lt;/ref&gt;. Избежал уголовной ответственности, поскольку был признан городским судом Санкт-Петербурга [[Невменяемость|невменяемым]]&lt;ref name=&quot;rosbalt&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Самойлов&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Мария Сладкова [http://pressarchive.ru/izvestiya-spb/2002/03/19/118471.html Психиатра признали невменяемым. Дело об «истинном гомосексуализме» поставило точку в карьере известного врача] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710225135/http://pressarchive.ru/izvestiya-spb/2002/03/19/118471.html |date=2015-07-10 }} // [[Известия]], 19.03.2002&lt;/ref&gt; Был йәһәттән Исаевты махсус клиникаға мотлаҡ дауаланырға ебәрәләр&lt;ref&gt;''Александр Самойлов'' [http://www.kommersant.ru/doc/308787 Психиатра признали психом] // Газета «[[Коммерсантъ]]» № 18 от 04.02.2002, стр. 9&lt;/ref&gt;.

[[И. И. Мечников исемендәге Санкт-Петербург дәүләт медицина академияһы]]ның Ленинград санитар-гигиена институтында, [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]ның психология факультетында, Санкт-Петербург дипломдан һуң белем алыу медицина академияһында сексология кафедраһында медицина психологияһы, психиатрия һәм сексология буйынса уҡыта&lt;ref name=&quot;psihology&quot; /&gt;.

2003 йылда [[Санкт-Петербург]] дәүләт педиатрия медицина академияһының клиник психология факультетының клиник психология кафедраһы мөдире итеп һайлана. Төрлө ғилми конференцияларҙа ҡатнашыусы һәм ойоштороусы&lt;ref&gt;[http://spbpo.ru/index.php?ID=1045&amp;PartID=9 I-й съезд психотерапевтов и консультантов Северо-Западного региона России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713010353/http://spbpo.ru/index.php?ID=1045&amp;PartID=9 |date=2015-07-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nvppl.ru/show_news_218.htm |title=V Ассамблея психотерапевтов и консультантов Санкт-Петербурга |accessdate=2011-03-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519082740/http://nvppl.ru/show_news_218.htm |archivedate=2011-05-19 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519082740/http://nvppl.ru/show_news_218.htm |date=2011-05-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.psy-gazeta.ru/news/conferences/3416/ |title=II съезд психотерапевтов и консультантов Северо-Западного федерального округа РФ |accessdate=2011-03-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100503141001/http://www.psy-gazeta.ru/news/conferences/3416 |archivedate=2010-05-03 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503141001/http://www.psy-gazeta.ru/news/conferences/3416 |date=2010-05-03 }}&lt;/ref&gt;. 2015 йылдың июлендә «Народный собор» православие йәмәғәт хәрәкәтенең сығышынан һуң үҙ ирке менән эштән бушатыла, ә үҙе етәкләгән гендерҙы ҡайтанан тәғәйенләү буйынса комиссия ябыла&lt;ref&gt;Даниил Туровский [https://meduza.io/feature/2015/07/24/ocherednye-uspehi-obschestvennosti Очередные успехи общественности] // [[Meduza]], 24.07.2015&lt;/ref&gt;.

2021 йылда яман щеш менән ауырып китә, шуның менән бәйле ЛГБТ активистары дауаланыу өсөн аҡса йыйыу тураһында иғлан итә&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://comingoutspb.com/news/grustnye-novosti-nachat-sbor-sredstv-v-podderzhku-nashego-druga-i-vracha-psikhiatra-dmitriya-dmitrie/|title=Грустные новости — начат сбор средств в поддержку нашего друга и врача-психиатра Дмитрия Дмитриевича Исаева в связи с тяжёлой болезнью (онкология)|publisher=[[Выход (организация)|ЛГБТ-группа «Выход»]]|date=2021-11-18|accessdate=2021-11-24}}&lt;/ref&gt;.

== Фәнни эшмәкәрлеге ==
Медицина психологияһы, психиатрия һәм сексология буйынса 140-тан ашыу ғилми хеҙмәт авторы. Фәнни тикшеренеүҙәр йүнәлештәре: психосексуаль үҫеш һәм уның тайпылыштары, мауығыуҙың гомосексуаль йүнәлешенең формалашыу механизмдары, гомосексуаль оҡшашлыҡтың психологик типологияһы, гомосексуалдарҙа һәм трансгендерҙарҙа гендер оҡшашлығын төҙөү үҙенсәлектәре, гомосексуалдар психик сәләмәтлек өсөн хәүеф төркөмө булараҡ, партнёрлыҡ мөнәсәбәтенең мөһим элементы булараҡ өҫтөнлөк-буйһоноусанлыҡ, саногенез механизмы булараҡ енси-эротик сфера, ВИЧ-инфекция хәүефен арттырыусы психологик һәм тәртип факторҙары, ауырыу барышын күҙаллаусы булараҡ ВИЧ-инфекциялы кешеләрҙең психологик хәле&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.echomsk.spb.ru/news/obschestvo/propaganda_gomoseksualizam.html|title=Словосочетание «пропаганда гомосексуализама» лишено смысла|publisher=[[Эхо Москвы]]|accessdate=2013-06-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HG03k9IG?url=http://www.echomsk.spb.ru/news/obschestvo/propaganda_gomoseksualizam.html|archivedate=2013-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=935|title=Положение ЛГБТ-подростков в России. Часть 1|publisher=Кинофестиваль «Бок о Бок»|accessdate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106015906/http://bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=935 |date=2016-01-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=943|title=Часть 2.|publisher=Кинофестиваль «[[Бок о Бок]]»|accessdate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831040017/http://www.bok-o-bok.ru/opinion.asp?pid=28&amp;lan=2&amp;tid=943 |date=2013-08-31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf|title=Мифы и факты о транссексуалах|author=Д. Д. Исаев, Ф. А. Кузнецов|accessdate=2013-06-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HG0DLirT?url=http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf|archivedate=2013-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120710024155/http://www.comingoutspb.ru/assets/files/0.pdf |date=2012-07-10 }}&lt;/ref&gt;.

== Ҡыҫҡаса библиография ==
* Исаев Д. Д. Подростковая сексология //Подростковая медицина: Руководство. / Под ред. Л. И. Левиной, А. М. Куликова — СПб.: Питер, 2006.
* Исаев Д. Д., Тагильцева А. В. Сексуальное здоровье в обыденном сознании женщин // Ананьевские чтения — 2005/ Под редакцией Л. А. Цветковой, Л. М. Шипицыной. — СПб.: Издательство СПбГУ, 2005. — с. 189—191.
* Исаев Д. Д. Суицидальная активность юношей с гомосексуальной ориентацией // Проблемы девиантного поведения молодежи в современном обществе. Сб. тезисов научной конференции с международным участием. — СПб., 2001. — С. 50.
* Исаев Д. Д. Об особенностях сексуальности подростков мужского пола, больных шизофренией.— В кн.: Актуальные вопросы сексопатологии. М., 1986, с. 104—106.
* Исаев Д. Д. О сексуальных девиациях и перверзиях при шизофрении, психопатиях и олигофрении у подростков мужского пола.— Журнал невропатологии и психиатрии, 1987, в. 10, с. 1522—1527.
* Исаев Д. Д. Гомосексуализм и его этиологические модели // Обозрение психиатрии и медицинской психологии им. В. М. Бехтерева. — 1991. — № 2.
* Исаев Д. Д. Гомосексуализм в Древней Греции. — Обозрение психиатрии мед. психологии им. В. М. Бехтерева. СПБ, № 66, 1992, с. 149—150
* Исаев Д. Д. К проблеме аффективных нарушений у лиц с инверсией полового влечения // Аффективные расстройства (Диагностика, лечение, реабилитация). — Л., 1988. — С.24-30.
* Исаев Д. Д. Особенности половой идентичности у лиц с гомосексуальной направленностью влечения // Обозрение психиатрии и медицинской психологии им. В. М. Бехтерева. — 1994. — № 2.
* Исаев Д. Д. Система отношений к «значимым другим» у гетеро- и гомосексуальных мужчин // Теория и практика медицинской психологии и психотерапии / Ред. М. М. Кабанов. — СПб., 1994. — Т. 133.
* Исаев Д. Д. Проблемы психотерапии лиц с гомосексуальной ориентацией // Психотерапия : ежемесячный рецензируемый научно-практический журнал. — 2008. — N 5 . — С. 50-52.
* Исаев Д. Д. Различия гендерных установок у женщин с разным уровнем пренатальной маскулинизации/дефеминизации // Грани познания 2009. — № 3
* Исаев Д. Д. Социально-психологические факторы гомосексуального поведения у заключенных // Социологические исследования. — 1990. — № 6. — С. 93-97.
* Исаев Д. Д. Некоторые особенности сексуально-эротической сферы гомосексуальных мужчин // Ананьевские чтения — 2007. Матер. научн.-практ. конф. 23-25 октября 2007 г. — СПб., 2007. — С. 545—546.
* Исаев Д. Д., Пирогов Д. Г. Копинг-поведение гомосексуальных подростков. Пособие для врачей. — СПб, 2001. — 20 с.
* Исаев Д. Д. Модели гомосексуальной идентичности
* Исаев Д. Д. Гомосексуалы как группа риска психического здоровья // Клинические павловские чтения. Выпуск первый. — СПб., 2000. — С.16-18.
* Исаев Д. Д. Психологическое своеобразие женщин с гомосексуальной ориентацией. Тезисы юбилейной конференции 2005.- СПб.: ГПМА, 2005.-С. 145—146

=== Фәнни-популяр баҫмалары ===
* Исаев Д. Д. «Сексология. Хрестоматия». Питер, 2001 г.
* Исаев Д. Д. «Как избавиться от сексуальных проблем». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-048-6
* Исаев Д. Д. «Заболевания, передающиеся половым путём, и как их избежать». Продолжение Жизни, 2004 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-060-5
* Исаев Д. Д. «Ненормативный секс». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-043-5
* Исаев Д. Д. «Сексуальная привлекательность глазами мужчин и женщин». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-021-4
* Исаев Д. Д. «Сексуальные позиции». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 7000. ISBN 5-94730-020-6
* Исаев Д. Д. «Три возраста сексуальности». Продолжение Жизни, 2003 г. Тираж 5000. ISBN 5-94730-022-2
* Исаев Д. Д. «Иллюстрированная энциклопедия сексуальности». Продолжение Жизни, 2002 г. Тираж 7000. ISBN 5-7654-1236-X
* Самухина Н., Исаев Д. Д. «Сексуальные позиции. Практическое руководство». Продолжение Жизни, 2001/2002 г. Тираж 15000/5000. ISBN 5-7654-1167-3 ISBN 5-7654-1935-6
* Самухина Н., Исаев Д. Д. «Способы возлежания». Продолжение Жизни, Нева 2004 г. Тираж 6000. ISBN 5-7654-3622-6

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

[[Категория:С.М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһын тамалаусылар]]
[[Категория:Алфавит буйынса психологтар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Медицина фәндәре кандидаттары]]
[[Категория:Санкт-Петербургта тыуғандар]]
[[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]]
[[Категория:1956 йылда тыуғандар]]
[[Категория:6 ноябрҙә тыуғандар]]</text>
      <sha1>3iruko3g022ajvuuzuc44hzyhy6ght7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Толоконникова Надежда Андреевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188822</id>
    <revision>
      <id>1303555</id>
      <parentid>1232470</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36070" sha1="m39mch2zgrsihfwrmigwd13m1pe1wtq" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Толоконникова Надежда Андреевна''' ([[7 ноябрь]] [[1989 йыл|1989]], [[Норильск]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — Pussy Riot Рәсәй феминистик панк-төркөмө ҡатнашыусыһы, «Медиазона» интернет-баҫмаһына һәм тотҡондарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса «[[Зона Права|Хоҡуҡ Зонаһы]]» ойошмаһына нигеҙ һалыусы (Мария Алехина менән бергә), «Һуғыш» арт-төркөмөнөң элекке ҡатнашыусыһы.

2012 йылдың 21 февралендә Ҡотҡарыусы Христос ғибәҙәтханаһында үткән «Панк-молебен «[[:ru:Богородица, Путина прогони!|Богородица, Путина прогони!]]» акцияһы өсөн енәйәт эҙәрлекләүе менән бәйле бөтә донъяла билдәлелек ала. Был акцияла ҡатнашҡаны өсөн 3 мартта ҡулға алына һәм 2012 йылдың 17 авгусында Хамовники суды тарафынан «Хулиганлыҡ» статьяһы буйынса ике йылға иркенән мәхрүм ителә&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://lenta.ru/lib/14216713/
 |title        = Pussy Riot
 |subtitle     = Феминистская панк-группа
 |author       = 
 |date         = 
 |work         = Лентапедия
 |publisher    = [[Lenta.ru]]
 |accessdate   = 2012-08-23
 |lang         = 
 |archive-date = 2012-10-28
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20121028190944/http://lenta.ru/lib/14216713/
 |deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;. &lt;!-- Основную часть своего срока отбывала в женской ИК-14 ([[Мордовия)&lt;ref&gt;{{cite web
 |url = http://www.rg.ru/2012/10/29/reg-pfo/tolokonnikova.html 
 |title = Толоконниковой понравилось в Мордовии
 |subtitle = 
 |author = Валентина Зотикова.
 |authorlink = 
 |coauthors = 
 |quote = 
 |date = 29 октября 2012
 |format = 
 |work = 
 |publisher = «[[Российская газета]]»
 |lang = 
 |description = 
 |deadlink = 
 |archiveurl = 
 |archivedate = 
}}&lt;/ref&gt;.--&gt; 2013 йылдың 23 декабрендә амнистия буйынса ике айға алдараҡ азат ителә&lt;ref&gt;{{cite web
 |url       = http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2013/12/131224_tolokonnikova_alekhina_krasnoyarsk.shtml
 |title       = Алёхина и Толоконникова встретились в Красноярске
 |subtitle       = 
 |author       = 
 |authorlink       = 
 |coauthors       = 
 |quote       = До того как попасть в больницу, Толоконникова отбывала срок в мордовской колонии. Однако в конце сентября она объявила голодовку, заявив о невыносимых условиях содержания женщин-заключённых
 |date       = 2013-12-24
 |format       = 
 |work       = 
 |publisher       = [[BBC]]
 |lang       = 
 |description       = 
 |deadlink       = no
 |archiveurl       = https://web.archive.org/web/20131226200340/http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2013/12/131224_tolokonnikova_alekhina_krasnoyarsk.shtml
 |archivedate       = 2013-12-26
 |access-date       = 2013-12-24
 }}&lt;/ref&gt;.
Тотҡонлоҡта булған сағында тотҡондарҙың хоҡуҡтарын яҡлау менән шөғөлләнә. Иреккә сыҡҡас, Толоконникова Мария Алехина менән бергә Рәсәй тотҡондарының хоҡуҡтарын яҡлау буйынса «Хоҡуҡ зонаһы» ойошмаһы булдырылыуы тураһында белдерәләр&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.aif.ru/politics/russia/932343
 |title       = «Во многих колониях даже хуже». Правозащитники о письме Толоконниковой
 |subtitle    = Правозащитники рассказали, что мешает другим заключённым в российских тюрьмах пожаловаться на нарушение своих прав так же, как это сделала осуждённая участница группы Pussy Riot Надежда Толоконникова
 |author      = Алина Гарбузняк.
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |quote       = 
 |date        = 2013-09-24
 |format      = 
 |work        = 
 |publisher   = aif.ru
 |lang        = 
 |description = 
 |deadlink    = no
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140203002552/http://www.aif.ru/politics/russia/932343
 |archivedate = 2014-02-03
 |access-date = 2014-02-26
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://inotv.rt.com/2013-10-20/The-Economist-Pismo-Tolokonnikovoj-vskolihnulo
 |title       = The Economist: Письмо Толоконниковой «всколыхнуло болото»
 |subtitle    = 
 |author      = 
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |quote       = Pussy Riot, возможно, и не спровоцировали в России дискуссию о феминизме и радикальном искусстве, зато открытое письмо одной из участниц коллектива Надежды Толоконниковой стало причиной широкомасштабного расследования нарушений прав человека в российских тюрьмах
 |date        = 2013-10-20
 |format      = 
 |work        = 
 |publisher   = inotv.rt.com
 |lang        = 
 |description = 
 |deadlink    = yes
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140116074012/http://inotv.rt.com/2013-10-20/The-Economist-Pismo-Tolokonnikovoj-vskolihnulo
 |archivedate = 2014-01-16
 |accessdate  = 2014-02-26
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140116074012/http://inotv.rt.com/2013-10-20/The-Economist-Pismo-Tolokonnikovoj-vskolihnulo |date=2014-01-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://echo.msk.ru/blog/pravovojobereg/1197900-echo/
 |title       = Надежда Толоконникова реальная угроза режиму
 |subtitle    = 
 |author      = Наталья Гулевская.
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |quote       = Любой несвободный, антиконституционный режим панически боится появления даже небольшой группы правозащитников, от которых в структурах государства нет противоядия
 |date        = 2013-11-14
 |format      = 
 |work        = 
 |publisher   = echo.msk
 |lang        = 
 |description = 
 |deadlink    = no
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20160313011543/http://echo.msk.ru/blog/pravovojobereg/1197900-echo/
 |archivedate = 2016-03-13
 |access-date = 2014-02-26
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.kp.ru/daily/26180/3070191/
 |title       = Мария Алёхина и Надежда Толоконникова привезли в женскую колонию гостинцы и трудовой кодекс
 |subtitle    = 
 |author      = Анна Горбунова.
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |quote       = 
 |date        = 2014-01-14
 |format      = 
 |work        = 
 |publisher   = kp.ru
 |lang        = 
 |description = 
 |deadlink    = no
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140321214732/http://www.kp.ru/daily/26180/3070191/
 |archivedate = 2014-03-21
 |access-date = 2014-02-26
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.kp.ru/online/news/1631867
 |title       = Алёхина и Толоконникова из Pussy Riot приехали в Нижний бороться за права осуждённых
 |subtitle    = 
 |author      = Александр Инешин.
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |quote       = 
 |date        = 2014-01-14
 |format      = 
 |work        = 
 |publisher   = kp.ru
 |lang        = 
 |description = 
 |deadlink    = no
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140321214736/http://www.kp.ru/online/news/1631867
 |archivedate = 2014-03-21
 |access-date = 2014-02-26
}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
[[Файл:Pyotr_Verzilov_and_Nadezhda_Tolokonnikova_(2007-06-11;_Denis_Bochkarev).jpg|справа|мини|270x270пкс|Петр Верзилов Һәм Надежда Толоконникова 2007 йылдың 11 июнендә Мәскәүҙә Риза булмағандар маршында]]
Надежда Толоконникова 1989 йылдың 7 ноябрендә [[Норильск]] ҡалаһында тыуған. Алтын миҙал менән дөйөм белем биреү мәктәбен һәм [[фортепиано]] класы буйынса музыка мәктәбен тамамлай. Юғары кластарҙа ҡалала Ирина Прохорованың «Яңы әҙәби күҙәтеү» нәшриәте ойошторған мәҙәни сараларҙа ҡатнаша.

2006 йылда&lt;ref name=&quot;вдудь&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RNbXm8WKmow&amp;t=532s|title=Толоконникова - бисексуальность, FACE, тюрьма|author=[[вДудь]]|date=2018-10-10|accessdate=2018-10-11|archive-date=2022-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205163824/https://www.youtube.com/watch?v=RNbXm8WKmow&amp;t=532s|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, Мәскәү дәүләт университетының философия факультетының бюджет бүлегенә уҡырға инә&lt;ref name=&quot;вдудь&quot; /&gt;.

Толоконникова — «Һуғыш» арт-төркөмөнөң — һул радикаль акционистик хәрәкәттең элекке ҡатнашыусыһы, 2009 йылда уның эсендәге фекер айырымлыҡтарынан һуң (элекке ире Петр Верзилов кеүек үк) ««Һуғыш» Мәскәү [[:ru:Фракция (политика)|фракцияһы]]» ағзаһы була. «Һуғыш»тың күп кенә акцияларында, шул иҫәптән К. А. Тимирязев исемендәге дәүләт биология музейында перформанста (2008) һәм «Тараҡан суды»нда ҡатнаша (2010).

2011 йылдың мартынан — Pussy Riot феминистик панк-төркөмөндә ҡатнаша&lt;ref&gt;''Вера Кичанова.'' Пусси Райот. Подлинная история. — Slon.ru, FastBook Project, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;politzeky&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.politzeky.ru/politzeki/drugie-dela/43518.html|title=Дело группы Pussy Riot|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-03-22|format=|work=|publisher=«Союз солидарности с политзаключёнными»|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://archive.is/20120921/http://www.politzeky.ru/politzeki/drugie-dela/43518.html|archivedate=2012-09-21|access-date=2012-08-18}}&lt;/ref&gt;.

2021 йылдың 30 декабрендә [[Рәсәй Федерацияһы]] юстиция министрлығы Надежда Толоконникованы киң мәғлүмәт саралары реестрына — &quot;сит ил агенттары&quot;на индерә&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/30/12/2021/61cdbce59a794703ef7abaae|title=Минюст признал иноагентами Гельмана, Шендеровича и Толоконникову|website=РБК|access-date=2021-12-30|archive-date=2021-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230141237/https://www.rbc.ru/politics/30/12/2021/61cdbce59a794703ef7abaae|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://minjust.gov.ru/ru/documents/7755/|title=Реестр иностранных средств массовой информации, выполняющих функции иностранного агента :|website=Министерство юстиции Российской Федерации|access-date=2021-12-30|archive-date=2021-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230141043/https://minjust.gov.ru/ru/documents/7755/|deadlink=no}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211230141043/https://minjust.gov.ru/ru/documents/7755/ |date=2021-12-30 }}&lt;/ref&gt;.

=== Шәхси тормошо ===
- 2008 йылдан 2016 йылға тиклем&lt;ref name=&quot;вдудь&quot; /&gt; Петр Верзиловта — «Һуғыш» төркөмөнөң элекке активисында кейәүҙә була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dbelyaev.ru/p/4725/|title=Pussy Riot — «зеленая карта» в Канаду|access-date=2015-10-19|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305021807/http://dbelyaev.ru/p/4725/|deadlink=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021807/http://dbelyaev.ru/p/4725/ |date=2016-03-05 }}&lt;/ref&gt;.
-- Ҡыҙы — Гера Верзилова (4 март 2008)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Адвокаты Толоконниковой просят отсрочить наказание|url=http://lifenews.ru/news/105623|date=2012-11-07|publisher=LifeNews|access-date=2015-10-20|lang=ru|archiveurl=https://archive.today/20151020021031/http://lifenews.ru/news/105623|archivedate=2015-10-20|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Гера Верзилова|url=http://grani.ru/people/1541/|date=2013-03-04|publisher=Грани.Ру|access-date=2015-10-20|lang=ru|archiveurl=https://archive.today/20151020021333/http://grani.ru/people/1541/|archivedate=2015-10-20|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2018 йылда ул үҙен пансексуалка тип иҫәпләүе тураһында белдерә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2018/10/10/tolokno/|title=Толоконникова рассказала о сексе с девушками и публичной оргии в музее|publisher=[[Лента.ру]]|date=2018-10-10|access-date=2019-05-01|archive-date=2019-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501210607/https://lenta.ru/news/2018/10/10/tolokno/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Протест һәм хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеге ==
2010 йылдың йәйендә Толоконникова Химки урманын һаҡлау буйынса акцияларҙа ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://grani.ru/Politics/Russia/Politzeki/m.196409.html|title=С Надеждой за свободу|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-03-16|format=|work=|publisher=«[[Грани.ру]]»|lang=|description=Доступ к запрашиваемому ресурсу ограничен по решению суда или по иным основаниям, установленным законодательством Российской Федерации|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221200505/http://grani.ru/Politics/Russia/Politzeki/m.196409.html|archivedate=2014-02-21|access-date=2014-02-03}}&lt;/ref&gt;.

2011 йылдың 28 майында, Рәсәй Федерацияһында Сик һаҡсылары көнө билдәләнгән көндә, Екатерина Самуцевич һәм Надежда Толоконникова, Мәскәү мэрияһы санкцияламаған, Александр баҡсаһы янында һәм Мәскәү мэрияһы янындағы Тверь майҙанында ЛГБТ-берләшмә вәкилдәренең гражданлыҡ хоҡуҡтарын яҡлап гей-прайдта ҡатнашалар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newsru.com/russia/28may2011/gayparade2.html|title=Гей-парад в Москве разогнан — 34 задержанных. МХГ: «Все права у нас имеет только власть»|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2011-05-28|format=|work=|publisher=NEWSru.com|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111026110631/http://www.newsru.com/russia/28may2011/gayparade2.html|archivedate=2011-10-26|access-date=2014-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lj.rossia.org/users/wisegizmo/57204.html|title=Гей-прайд: Отчёт активисток группы «Война»|subtitle=Активистка гендерного крыла Войны Надя Толокно — корру &quot;КВИРа&quot; Валере Печейкину. Докладная записка о прошедшем 28 мая 2011 г. гей-прайде|author=wisegizmo|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2011-05-29|format=|work=|publisher=|lang=|description=|deadlink=|archiveurl=|archivedate=}}&lt;/ref&gt;.

Толоконникова 2011 йылдың 17-20 июнендә Химки урманында «[[:ru:Антиселигер|Антиселигер]]» граждандар форумы эшендә ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://green.tomsk.ru/node/961|title=Итоги «Антиселигера»|subtitle=|author=Олег Козырев.|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2011-06-23|format=|work=|publisher=Сибирское экологическое агентство|lang=|description=|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221142403/http://green.tomsk.ru/node/961|archivedate=2014-02-21|accessdate=2014-02-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221142403/http://green.tomsk.ru/node/961 |date=2014-02-21 }}&lt;/ref&gt;.

2011 йылдың 10 декабрендә Толоконникова Һаҙ майҙанында митинг сәхнәһенән феминистик һәм ЛГБТ-берләшмә вәкиле булараҡ сығыш яһай. Активист ''«һәр кемде сәйәси лидер булырға һәм үҙаллы уйларға» саҡыра''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/politics/49988.html|title=Митинг на Болотной площади. Онлайн-трансляция событий|coauthors=|author=[[Фомина, Екатерина Георгиевна|Екатерина Фомина]]|datepublished=|deadurl=|subtitle=2011-12-10|authorlink=|website=|lang=|pages=|deadlink=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107171503/https://novayagazeta.ru/politics/49988.html|archive-date=2012-01-07|access-date=2020-06-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107171503/https://novayagazeta.ru/politics/49988.html |date=2012-01-07 }}&lt;/ref&gt;.

Надежда үҙенең әхлаҡи ориентиры сифатында яҙыусы һәм диссидент [[Буковский Владимир Константинович|Владимир Буковскийҙы]] атай, ул уның биографияһы менән колонияла танышҡан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/social/2013/12/27/5822781.shtml|title=Освобождённые участницы Pussy Riot провели пресс-конференцию в Москве|coauthors=|author=Елизавета Антонова|datepublished=|deadurl=|subtitle=2013-12-27|authorlink=|website=|access-date=|lang=|pages=|deadlink=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20131228062022/http://www.gazeta.ru/social/2013/12/27/5822781.shtml|archive-date=2013-12-28}}&lt;/ref&gt;. The New York Times баҫмаһына интервьюла Толоконникова һәм Алехина киләсәктә Рәсәйҙә сәйәси вазифаларға һайланырға ниәтләүҙәре тураһында белдерәләр&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sobesednik.ru/novosti-dnya/20140206-uchastnicy-pank-gruppy-pussy-riot-nadezhda-tolokonnikova-i-m|title=Участницы панк-группы Pussy Riot Надежда Толоконникова и Мария Алёхина сделали ряд громких заявлений в ходе визита в США, посвящённого правозащитной деятельности|coauthors=|author=Александра Павлова.|datepublished=|deadurl=|subtitle=2014-02-06|authorlink=|website=|access-date=|lang=|pages=|deadlink=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413142414/http://www.sobesednik.ru/novosti-dnya/20140206-uchastnicy-pank-gruppy-pussy-riot-nadezhda-tolokonnikova-i-m|archive-date=2014-04-13}}&lt;/ref&gt;.

[[Рәсәй көнө|Рәсәй көнөндә]], 2015 йылдың 12 июнендә, тотҡон формаһын кейеп, Мәскәүҙең Һаҙ майҙанында [[Рәсәй флагы]]н тегергә маташа, һуңынан полиция тарафынан ҡулға алына&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.interfax.ru/russia/447200|title=Толоконникову задержали во время шитья флага на Болотной площади — Интерфакс|accessdate=2015-06-12|archive-date=2015-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150613074925/http://www.interfax.ru/russia/447200|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2016 йылдың февралендә Pussy Riot төркөмөнөң&quot; Chaika&quot; клибы донъя күрә, унда Толоконникова прокурор образында килеп баҫа&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/russian/uk/2016/02/160204_brit_press «Pussy Riot выпустили клип „Чайка“, посвященный российскому правосудию»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160205095138/http://www.bbc.com/russian/uk/2016/02/160204_brit_press |date=2016-02-05 }}, Би-Би-Си, 4.02.2016&lt;/ref&gt;. 2016 йылдың 14 мартында Надежда Толоконникова Кельнда lit.Cologne халыҡ-ара әҙәби фестивалендә «Руководство по революции» китабын тәҡдим итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dw.com/ru/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0-%D0%B2-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B5-%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%BF%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%B8/a-19114624|title=Надежда Толоконникова представила в [[Кёльн]]е «Руководство по революции»|author=|work=|date=2016-03-14|accessdate=2016-03-14|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316085301/http://www.dw.com/ru/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0-%D0%B2-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B5-%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%BF%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%B8/a-19114624|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2019 йылдың 30 ғинуарында Третьяков галереяһынан Куинджиның «[[:ru:Ай-Петри. Крым|Ай-Петри. Крым]]» картинаһын урлаусылар менән теләктәшлек белдерә, Ҡырым Валында Третьяков галереяһынан ниндәйҙер рәсем урлап, элек үҙе лә шуға оҡшаш енәйәт ҡылғанын таный. Толоконникова һүҙҙәренсә, акция «Һуғыш» арт-төркөмө ағзалары менән бергә тормошҡа ашырыла&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/culture/news/2019/01/30/n_12579061.shtml|title=Толоконникова призналась в краже картины из Третьяковской галереи|publisher=[[Газета.Ru]]|accessdate=2019-01-31|lang=ru|archivedate=2019-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190130224731/https://www.gazeta.ru/culture/news/2019/01/30/n_12579061.shtml|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Танылыуы ==
* Amnesty International Халыҡ-ара хоҡуҡ һаҡлау ойошмаһы Pussy Riot төркөмөнөң өс ҡатнашыусыһын выждан тотҡондары тип таный&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/politics/2012/04/04_a_4122301.shtml|title=Панк-узники совести|subtitle=Amnesty International признала арестованных участниц панк-группы Pussy Riot узницами совести|author=Смирнов С., Кузьменкова О., Артемьев А.|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-04-04|format=|work=|publisher=«Газета.Ru»|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718210004/http://www.gazeta.ru/politics/2012/04/04_a_4122301.shtml|archivedate=2012-07-18|access-date=2012-08-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vedomosti.ru/opinion/news/2250148/pravoohranka|title=Новые политзаключённые|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=Две из трёх девушек — Надежда Толоконникова и Екатерина Самуцевич — в ответ объявили голодовку. Жалобы защиты и призывы общественности освободить обвиняемых под подписку о невыезде судом систематически отклоняются|date=2012-07-05|format=|work=|publisher=Ведомости|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708004022/http://www.vedomosti.ru/opinion/news/2250148/pravoohranka|archivedate=2012-07-08|access-date=2012-08-18}}&lt;/ref&gt;.
* 2012 йылдә Foreign Policy журналы Толоконникованы Екатерина Самуцевич һәм Мария Алехина менән бергә донъяның 100 алдынғы интеллектуалдары иҫәбенә индерә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/11/26/the_fp_100_global_thinkers?page=0%2C15#thinker16|title=The FP Top 100 Global Thinkers 2012|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-11-26|format=|work=|publisher=foreignpolicy.com|access-date=|lang=en|description=|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121201154840/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/11/26/the_fp_100_global_thinkers?page=0,15#thinker16|archivedate=2012-12-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201154840/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/11/26/the_fp_100_global_thinkers?page=0,15#thinker16 |date=2012-12-01 }}&lt;/ref&gt;.
* 2012 йылдың декабрендә француз гәзите Le Figaro Толоконникованы «Йыл ҡатын-ҡыҙы» тип атай. Мордва колонияһындағы Надежданы журналистар донъя иғтибарын Рәсәйҙә [[һүҙ азатлығы|һүҙ азатлығын]] ҡыҫыу проблемаһына йәлеп иткән панк-коллективтың йөҙө тип иҫәпләй. Егерме персонанан торған рейтингта Толоконникова икенсе урынды алған Мишель Обаманы уҙып китә, [[Мерил Стрип|Мэрил Стрип]] өсөнсө урынды ала&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://top.rbc.ru/society/22/12/2012/837965.shtml|title=Le Figaro назвал участницу Pussy Riot «женщиной года»|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=Ранее панк-исполнительницы из Pussy Riot вошли в список &quot;100 глобальных мыслителей&quot;. Кроме того, Н. Толоконникову внесли в рейтинг самых желанных женщин, подведённый сайтом AskMen.com|date=2012-12-22|format=|work=|publisher=Top.rbc.ru|access-date=|lang=|description=|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121231013150/http://top.rbc.ru/society/22/12/2012/837965.shtml|archivedate=2012-12-31}}&lt;/ref&gt;.
* 2012 йылдың авгусында арт-тәнҡитсе Ирина Кулик Pussy Riot ҡатнашыусылары Мария Алехинаны, Надежда Толоконникованы һәм Саматерина Самуцевичты Ҡотҡарыусы Христос ҡорамындағы акция өсөн «Йыл проекты» номинацияһында Кандинский премияһына тәҡдим итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/2000362|title=Pussy Riot «грозит» премия Кандинского|subtitle=|author=Парфенова Анастасия.|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-08-10|format=|work=|publisher=«[[Коммерсантъ FM]]»|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120811083741/http://kommersant.ru/doc/2000362|archivedate=2012-08-11|access-date=2012-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.svobodanews.ru/content/article/24681311.html|title=Арт-критик Ирина Кулик: «Художественные достоинства панк-молебна неоспоримы»|subtitle=|author=Волчек Дмитрий.|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-08-18|format=|work=|publisher=«Радио Свобода»|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820180239/http://www.svobodanews.ru/content/article/24681311.html|archivedate=2012-08-20|access-date=2012-08-19}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820180239/http://www.svobodanews.ru/content/article/24681311.html |date=2012-08-20 }}&lt;/ref&gt;. Премияның исемлегенә 21 эш инә, унда Pussy Riot акцияһы, аҙ балл йыйып, эләкмәй&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kommersant.ru/doc/2019068|title=Искусство не выбирать|author=Валерий Дъяконов|date=2012-09-10|work=|publisher=Коммерсантъ, № 168/П (4953)|access-date=2012-09-10|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120911175959/http://kommersant.ru/doc/2019068/print|archivedate=2012-09-11|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* 2012 йылда AskMen.com америка веб-порталында тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса Надежда «Иң көтөп алынған 99 ҡатын-ҡыҙ» исемлегендә 85-се урынды биләй, унда Рәсәйҙән берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ була. Шулай уҡ редакция Толоконникованы «Рәсәйҙең иң сексуаль тотҡоно» тип атай. Шул уҡ йылда MAXIM журналының рус телендәге вариантында Толоконникова Рәсәйҙең 100 иң сексуаль ҡатын-ҡыҙы исемлегендә 18-се урынды ала&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.maximonline.ru/top100/girl/52/|title=Надежда Толоконникова|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=|format=|work=|publisher=Maxim|access-date=|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203003348/http://www.maximonline.ru/top100/girl/52/|archivedate=2016-02-03}}&lt;/ref&gt;. 2012 йылда ҡыҙға Украинала Playboy журналының тышлығында күренергә тәҡдим итәләр&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.metronews.ru/novosti/nadezhda-tolokonnikova-priznana-odoj-iz-samyh-zhelannyh-zhenshhin-goda-foto/Tpolll---QpuCPErXcbFeA/|title=Надежда Толоконникова признана одой из самых желанных женщин года|subtitle=Девушка стала единственной россиянкой, которая попала в рейтинг самых желанных женщин по версии AskMen.com|author=Виктория Прозорова|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-12-12|format=|work=|publisher=Metro|access-date=|lang=|description=|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928045227/http://www.metronews.ru/novosti/nadezhda-tolokonnikova-priznana-odoj-iz-samyh-zhelannyh-zhenshhin-goda-foto/Tpolll---QpuCPErXcbFeA/|archivedate=2013-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lenta.ru/news/2012/08/15/foto/|title=Участнице Pussy Riot предложили сняться для украинского Playboy|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-08-15|format=|work=|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=|lang=ru|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120819235306/http://lenta.ru/news/2012/08/15/foto/|archivedate=2012-08-19}}&lt;/ref&gt;. 2014 йылдың ғинуарында Толоконникованың фотоһүрәте «The Times» гәзитенең тышлығына урынлаштырыла&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Предательница Толоконникова. Горбатого могила исправит!|url=http://geo-politica.info/predatelnitsa-tolokonnikova-gorbatogo-mogila-ispravit.html|date=2015-10-20|publisher=Геополитика|access-date=2015-10-21|lang=ru|archiveurl=https://archive.today/20151021012248/http://geo-politica.info/predatelnitsa-tolokonnikova-gorbatogo-mogila-ispravit.html|archivedate=2015-10-21|deadlink=yes}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20151021012248/http://geo-politica.info/predatelnitsa-tolokonnikova-gorbatogo-mogila-ispravit.html |date=2015-10-21 }}&lt;/ref&gt;.
* 2013 йылдың мартында Эхо Москвы радиостанцияһы тарафынан йыл һайын төҙөлгән «Рәсәйҙең 100 иң абруйлы ҡатын-ҡыҙы» исемлегендә 72-се урынды биләй&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://echo.msk.ru/blog/echo_rating/1019316-echo/|title=100 самых влиятельных женщин России - рейтинг|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2013-03-04|format=|work=|publisher=Радио «Эхо Москвы»|access-date=|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809093629/https://echo.msk.ru/blog/echo_rating/1019316-echo/|archivedate=2020-08-09}}&lt;/ref&gt;.

== Мәҙәниәттә ==
* Американың «[[:ru:Карточный домик (телесериал)|Карточный домик]]» сәйәси-драматик сериалының 3-сө миҙгеленең 3-сө серияһында үҙен уйнай (камео)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vedomosti.ru/lifestyle/articles/2014/08/10/tolokonnikova-i-alehina-snyalis-v-seriale-kartochnyj-domik|title=Толоконникова и Алехина снялись в сериале &quot;Карточный домик&quot;|author=Наталья Райбман|subtitle=2014-08-10|access-date=2017-06-29|archive-url=https://www.webcitation.org/6rZvaOPgp?url=http://www.vedomosti.ru/lifestyle/articles/2014/08/10/tolokonnikova-i-alehina-snyalis-v-seriale-kartochnyj-domik|archive-date=2017-06-29|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Сюжет буйынса, Толоконникова, Алёхина һәм Верзилов, Рәсәй президентының Америкаға визиты айҡанлы ойошторолған Вашингтондағы рәсми киске аш ваҡытында, уның исеменә тәнҡит менән сығыш яһайҙар.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}

{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>m39mch2zgrsihfwrmigwd13m1pe1wtq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303587</id>
      <parentid>1303555</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1232470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36806" sha1="mi037gi9f819p2lades7arex7jzpxgz" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Толоконникова Надежда Андреевна''' ([[7 ноябрь]] [[1989 йыл|1989]], [[Норильск]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — Pussy Riot Рәсәй феминистик панк-төркөмө ҡатнашыусыһы, «Медиазона» интернет-баҫмаһына һәм тотҡондарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса «[[Зона Права|Хоҡуҡ Зонаһы]]» ойошмаһына нигеҙ һалыусы (Мария Алехина менән бергә), «Һуғыш» арт-төркөмөнөң элекке ҡатнашыусыһы.

2012 йылдың 21 февралендә Ҡотҡарыусы Христос ғибәҙәтханаһында үткән «Панк-молебен «[[:ru:Богородица, Путина прогони!|Богородица, Путина прогони!]]» акцияһы өсөн енәйәт эҙәрлекләүе менән бәйле бөтә донъяла билдәлелек ала. Был акцияла ҡатнашҡаны өсөн 3 мартта ҡулға алына һәм 2012 йылдың 17 авгусында Хамовники суды тарафынан «Хулиганлыҡ» статьяһы буйынса ике йылға иркенән мәхрүм ителә&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://lenta.ru/lib/14216713/
 |title        = Pussy Riot
 |subtitle     = Феминистская панк-группа
 |author       = 
 |date         = 
 |work         = Лентапедия
 |publisher    = [[Lenta.ru]]
 |accessdate   = 2012-08-23
 |lang         = 
 |archive-date = 2012-10-28
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20121028190944/http://lenta.ru/lib/14216713/
 |deadlink     = no
}}&lt;/ref&gt;. &lt;!-- Основную часть своего срока отбывала в женской ИК-14 ([[Мордовия)&lt;ref&gt;{{cite web
 |url = http://www.rg.ru/2012/10/29/reg-pfo/tolokonnikova.html 
 |title = Толоконниковой понравилось в Мордовии
 |subtitle = 
 |author = Валентина Зотикова.
 |authorlink = 
 |coauthors = 
 |quote = 
 |date = 29 октября 2012
 |format = 
 |work = 
 |publisher = «[[Российская газета]]»
 |lang = 
 |description = 
 |deadlink = 
 |archiveurl = 
 |archivedate = 
}}&lt;/ref&gt;.--&gt; 2013 йылдың 23 декабрендә амнистия буйынса ике айға алдараҡ азат ителә&lt;ref&gt;{{cite web
 |url       = http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2013/12/131224_tolokonnikova_alekhina_krasnoyarsk.shtml
 |title       = Алёхина и Толоконникова встретились в Красноярске
 |subtitle       = 
 |author       = 
 |authorlink       = 
 |coauthors       = 
 |quote       = До того как попасть в больницу, Толоконникова отбывала срок в мордовской колонии. Однако в конце сентября она объявила голодовку, заявив о невыносимых условиях содержания женщин-заключённых
 |date       = 2013-12-24
 |format       = 
 |work       = 
 |publisher       = [[BBC]]
 |lang       = 
 |description       = 
 |deadlink       = no
 |archiveurl       = https://web.archive.org/web/20131226200340/http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2013/12/131224_tolokonnikova_alekhina_krasnoyarsk.shtml
 |archivedate       = 2013-12-26
 |access-date       = 2013-12-24
 }}&lt;/ref&gt;.
Тотҡонлоҡта булған сағында тотҡондарҙың хоҡуҡтарын яҡлау менән шөғөлләнә. Иреккә сыҡҡас, Толоконникова Мария Алехина менән бергә Рәсәй тотҡондарының хоҡуҡтарын яҡлау буйынса «Хоҡуҡ зонаһы» ойошмаһы булдырылыуы тураһында белдерәләр&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.aif.ru/politics/russia/932343
 |title       = «Во многих колониях даже хуже». Правозащитники о письме Толоконниковой
 |subtitle    = Правозащитники рассказали, что мешает другим заключённым в российских тюрьмах пожаловаться на нарушение своих прав так же, как это сделала осуждённая участница группы Pussy Riot Надежда Толоконникова
 |author      = Алина Гарбузняк.
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |quote       = 
 |date        = 2013-09-24
 |format      = 
 |work        = 
 |publisher   = aif.ru
 |lang        = 
 |description = 
 |deadlink    = no
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140203002552/http://www.aif.ru/politics/russia/932343
 |archivedate = 2014-02-03
 |access-date = 2014-02-26
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://inotv.rt.com/2013-10-20/The-Economist-Pismo-Tolokonnikovoj-vskolihnulo
 |title       = The Economist: Письмо Толоконниковой «всколыхнуло болото»
 |subtitle    = 
 |author      = 
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |quote       = Pussy Riot, возможно, и не спровоцировали в России дискуссию о феминизме и радикальном искусстве, зато открытое письмо одной из участниц коллектива Надежды Толоконниковой стало причиной широкомасштабного расследования нарушений прав человека в российских тюрьмах
 |date        = 2013-10-20
 |format      = 
 |work        = 
 |publisher   = inotv.rt.com
 |lang        = 
 |description = 
 |deadlink    = yes
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140116074012/http://inotv.rt.com/2013-10-20/The-Economist-Pismo-Tolokonnikovoj-vskolihnulo
 |archivedate = 2014-01-16
 |accessdate  = 2014-02-26
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140116074012/http://inotv.rt.com/2013-10-20/The-Economist-Pismo-Tolokonnikovoj-vskolihnulo |date=2014-01-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://echo.msk.ru/blog/pravovojobereg/1197900-echo/
 |title       = Надежда Толоконникова реальная угроза режиму
 |subtitle    = 
 |author      = Наталья Гулевская.
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |quote       = Любой несвободный, антиконституционный режим панически боится появления даже небольшой группы правозащитников, от которых в структурах государства нет противоядия
 |date        = 2013-11-14
 |format      = 
 |work        = 
 |publisher   = echo.msk
 |lang        = 
 |description = 
 |deadlink    = no
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20160313011543/http://echo.msk.ru/blog/pravovojobereg/1197900-echo/
 |archivedate = 2016-03-13
 |access-date = 2014-02-26
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.kp.ru/daily/26180/3070191/
 |title       = Мария Алёхина и Надежда Толоконникова привезли в женскую колонию гостинцы и трудовой кодекс
 |subtitle    = 
 |author      = Анна Горбунова.
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |quote       = 
 |date        = 2014-01-14
 |format      = 
 |work        = 
 |publisher   = kp.ru
 |lang        = 
 |description = 
 |deadlink    = no
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140321214732/http://www.kp.ru/daily/26180/3070191/
 |archivedate = 2014-03-21
 |access-date = 2014-02-26
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.kp.ru/online/news/1631867
 |title       = Алёхина и Толоконникова из Pussy Riot приехали в Нижний бороться за права осуждённых
 |subtitle    = 
 |author      = Александр Инешин.
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |quote       = 
 |date        = 2014-01-14
 |format      = 
 |work        = 
 |publisher   = kp.ru
 |lang        = 
 |description = 
 |deadlink    = no
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140321214736/http://www.kp.ru/online/news/1631867
 |archivedate = 2014-03-21
 |access-date = 2014-02-26
}}&lt;/ref&gt;.

== Биографияһы ==
[[Файл:Pyotr_Verzilov_and_Nadezhda_Tolokonnikova_(2007-06-11;_Denis_Bochkarev).jpg|справа|мини|270x270пкс|Петр Верзилов Һәм Надежда Толоконникова 2007 йылдың 11 июнендә Мәскәүҙә Риза булмағандар маршында]]
Надежда Толоконникова 1989 йылдың 7 ноябрендә [[Норильск]] ҡалаһында тыуған. Алтын миҙал менән дөйөм белем биреү мәктәбен һәм [[фортепиано]] класы буйынса музыка мәктәбен тамамлай. Юғары кластарҙа ҡалала Ирина Прохорованың «Яңы әҙәби күҙәтеү» нәшриәте ойошторған мәҙәни сараларҙа ҡатнаша.

2006 йылда&lt;ref name=&quot;вдудь&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RNbXm8WKmow&amp;t=532s|title=Толоконникова - бисексуальность, FACE, тюрьма|author=[[вДудь]]|date=2018-10-10|accessdate=2018-10-11|archive-date=2022-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205163824/https://www.youtube.com/watch?v=RNbXm8WKmow&amp;t=532s|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [[Мәскәү|Мәскәүгә]] күсә, Мәскәү дәүләт университетының философия факультетының бюджет бүлегенә уҡырға инә&lt;ref name=&quot;вдудь&quot; /&gt;.

Толоконникова — «Һуғыш» арт-төркөмөнөң — һул радикаль акционистик хәрәкәттең элекке ҡатнашыусыһы, 2009 йылда уның эсендәге фекер айырымлыҡтарынан һуң (элекке ире Петр Верзилов кеүек үк) ««Һуғыш» Мәскәү [[:ru:Фракция (политика)|фракцияһы]]» ағзаһы була. «Һуғыш»тың күп кенә акцияларында, шул иҫәптән К. А. Тимирязев исемендәге дәүләт биология музейында перформанста (2008) һәм «Тараҡан суды»нда ҡатнаша (2010).

2011 йылдың мартынан — Pussy Riot феминистик панк-төркөмөндә ҡатнаша&lt;ref&gt;''Вера Кичанова.'' Пусси Райот. Подлинная история. — Slon.ru, FastBook Project, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;politzeky&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.politzeky.ru/politzeki/drugie-dela/43518.html|title=Дело группы Pussy Riot|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-03-22|format=|work=|publisher=«Союз солидарности с политзаключёнными»|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://archive.is/20120921/http://www.politzeky.ru/politzeki/drugie-dela/43518.html|archivedate=2012-09-21|access-date=2012-08-18}}&lt;/ref&gt;.

2021 йылдың 30 декабрендә [[Рәсәй Федерацияһы]] юстиция министрлығы Надежда Толоконникованы киң мәғлүмәт саралары реестрына — &quot;сит ил агенттары&quot;на индерә&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/30/12/2021/61cdbce59a794703ef7abaae|title=Минюст признал иноагентами Гельмана, Шендеровича и Толоконникову|website=РБК|access-date=2021-12-30|archive-date=2021-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230141237/https://www.rbc.ru/politics/30/12/2021/61cdbce59a794703ef7abaae|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://minjust.gov.ru/ru/documents/7755/|title=Реестр иностранных средств массовой информации, выполняющих функции иностранного агента :|website=Министерство юстиции Российской Федерации|access-date=2021-12-30|archive-date=2021-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230141043/https://minjust.gov.ru/ru/documents/7755/|deadlink=no}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211230141043/https://minjust.gov.ru/ru/documents/7755/ |date=2021-12-30 }}&lt;/ref&gt;.

=== Шәхси тормошо ===
- 2008 йылдан 2016 йылға тиклем&lt;ref name=&quot;вдудь&quot; /&gt; Петр Верзиловта — «Һуғыш» төркөмөнөң элекке активисында кейәүҙә була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dbelyaev.ru/p/4725/|title=Pussy Riot — «зеленая карта» в Канаду|access-date=2015-10-19|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305021807/http://dbelyaev.ru/p/4725/|deadlink=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021807/http://dbelyaev.ru/p/4725/ |date=2016-03-05 }}&lt;/ref&gt;.
-- Ҡыҙы — Гера Верзилова (4 март 2008)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Адвокаты Толоконниковой просят отсрочить наказание|url=http://lifenews.ru/news/105623|date=2012-11-07|publisher=LifeNews|access-date=2015-10-20|lang=ru|archiveurl=https://archive.today/20151020021031/http://lifenews.ru/news/105623|archivedate=2015-10-20|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Гера Верзилова|url=http://grani.ru/people/1541/|date=2013-03-04|publisher=Грани.Ру|access-date=2015-10-20|lang=ru|archiveurl=https://archive.today/20151020021333/http://grani.ru/people/1541/|archivedate=2015-10-20|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2018 йылда ул үҙен пансексуалка тип иҫәпләүе тураһында белдерә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2018/10/10/tolokno/|title=Толоконникова рассказала о сексе с девушками и публичной оргии в музее|publisher=[[Лента.ру]]|date=2018-10-10|access-date=2019-05-01|archive-date=2019-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501210607/https://lenta.ru/news/2018/10/10/tolokno/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Протест һәм хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеге ==
2010 йылдың йәйендә Толоконникова Химки урманын һаҡлау буйынса акцияларҙа ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://grani.ru/Politics/Russia/Politzeki/m.196409.html|title=С Надеждой за свободу|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-03-16|format=|work=|publisher=«[[Грани.ру]]»|lang=|description=Доступ к запрашиваемому ресурсу ограничен по решению суда или по иным основаниям, установленным законодательством Российской Федерации|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221200505/http://grani.ru/Politics/Russia/Politzeki/m.196409.html|archivedate=2014-02-21|access-date=2014-02-03}}&lt;/ref&gt;.

2011 йылдың 28 майында, Рәсәй Федерацияһында Сик һаҡсылары көнө билдәләнгән көндә, Екатерина Самуцевич һәм Надежда Толоконникова, Мәскәү мэрияһы санкцияламаған, Александр баҡсаһы янында һәм Мәскәү мэрияһы янындағы Тверь майҙанында ЛГБТ-берләшмә вәкилдәренең гражданлыҡ хоҡуҡтарын яҡлап гей-прайдта ҡатнашалар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newsru.com/russia/28may2011/gayparade2.html|title=Гей-парад в Москве разогнан — 34 задержанных. МХГ: «Все права у нас имеет только власть»|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2011-05-28|format=|work=|publisher=NEWSru.com|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111026110631/http://www.newsru.com/russia/28may2011/gayparade2.html|archivedate=2011-10-26|access-date=2014-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lj.rossia.org/users/wisegizmo/57204.html|title=Гей-прайд: Отчёт активисток группы «Война»|subtitle=Активистка гендерного крыла Войны Надя Толокно — корру &quot;КВИРа&quot; Валере Печейкину. Докладная записка о прошедшем 28 мая 2011 г. гей-прайде|author=wisegizmo|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2011-05-29|format=|work=|publisher=|lang=|description=|deadlink=|archiveurl=|archivedate=}}&lt;/ref&gt;.

Толоконникова 2011 йылдың 17-20 июнендә Химки урманында «[[:ru:Антиселигер|Антиселигер]]» граждандар форумы эшендә ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://green.tomsk.ru/node/961|title=Итоги «Антиселигера»|subtitle=|author=Олег Козырев.|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2011-06-23|format=|work=|publisher=Сибирское экологическое агентство|lang=|description=|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221142403/http://green.tomsk.ru/node/961|archivedate=2014-02-21|accessdate=2014-02-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221142403/http://green.tomsk.ru/node/961 |date=2014-02-21 }}&lt;/ref&gt;.

2011 йылдың 10 декабрендә Толоконникова Һаҙ майҙанында митинг сәхнәһенән феминистик һәм ЛГБТ-берләшмә вәкиле булараҡ сығыш яһай. Активист ''«һәр кемде сәйәси лидер булырға һәм үҙаллы уйларға» саҡыра''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/politics/49988.html|title=Митинг на Болотной площади. Онлайн-трансляция событий|coauthors=|author=[[Фомина, Екатерина Георгиевна|Екатерина Фомина]]|datepublished=|deadurl=|subtitle=2011-12-10|authorlink=|website=|lang=|pages=|deadlink=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107171503/https://novayagazeta.ru/politics/49988.html|archive-date=2012-01-07|access-date=2020-06-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107171503/https://novayagazeta.ru/politics/49988.html |date=2012-01-07 }}&lt;/ref&gt;.

Надежда үҙенең әхлаҡи ориентиры сифатында яҙыусы һәм диссидент [[Буковский Владимир Константинович|Владимир Буковскийҙы]] атай, ул уның биографияһы менән колонияла танышҡан була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/social/2013/12/27/5822781.shtml|title=Освобождённые участницы Pussy Riot провели пресс-конференцию в Москве|coauthors=|author=Елизавета Антонова|datepublished=|deadurl=|subtitle=2013-12-27|authorlink=|website=|access-date=|lang=|pages=|deadlink=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20131228062022/http://www.gazeta.ru/social/2013/12/27/5822781.shtml|archive-date=2013-12-28}}&lt;/ref&gt;. The New York Times баҫмаһына интервьюла Толоконникова һәм Алехина киләсәктә Рәсәйҙә сәйәси вазифаларға һайланырға ниәтләүҙәре тураһында белдерәләр&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sobesednik.ru/novosti-dnya/20140206-uchastnicy-pank-gruppy-pussy-riot-nadezhda-tolokonnikova-i-m|title=Участницы панк-группы Pussy Riot Надежда Толоконникова и Мария Алёхина сделали ряд громких заявлений в ходе визита в США, посвящённого правозащитной деятельности|coauthors=|author=Александра Павлова.|datepublished=|deadurl=|subtitle=2014-02-06|authorlink=|website=|access-date=|lang=|pages=|deadlink=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413142414/http://www.sobesednik.ru/novosti-dnya/20140206-uchastnicy-pank-gruppy-pussy-riot-nadezhda-tolokonnikova-i-m|archive-date=2014-04-13}}&lt;/ref&gt;.

[[Рәсәй көнө|Рәсәй көнөндә]], 2015 йылдың 12 июнендә, тотҡон формаһын кейеп, Мәскәүҙең Һаҙ майҙанында [[Рәсәй флагы]]н тегергә маташа, һуңынан полиция тарафынан ҡулға алына&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.interfax.ru/russia/447200|title=Толоконникову задержали во время шитья флага на Болотной площади — Интерфакс|accessdate=2015-06-12|archive-date=2015-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150613074925/http://www.interfax.ru/russia/447200|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2016 йылдың февралендә Pussy Riot төркөмөнөң&quot; Chaika&quot; клибы донъя күрә, унда Толоконникова прокурор образында килеп баҫа&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/russian/uk/2016/02/160204_brit_press «Pussy Riot выпустили клип „Чайка“, посвященный российскому правосудию»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160205095138/http://www.bbc.com/russian/uk/2016/02/160204_brit_press |date=2016-02-05 }}, Би-Би-Си, 4.02.2016&lt;/ref&gt;. 2016 йылдың 14 мартында Надежда Толоконникова Кельнда lit.Cologne халыҡ-ара әҙәби фестивалендә «Руководство по революции» китабын тәҡдим итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dw.com/ru/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0-%D0%B2-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B5-%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%BF%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%B8/a-19114624|title=Надежда Толоконникова представила в [[Кёльн]]е «Руководство по революции»|author=|work=|date=2016-03-14|accessdate=2016-03-14|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316085301/http://www.dw.com/ru/%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0-%D0%B2-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B5-%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%BF%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%B8/a-19114624|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2019 йылдың 30 ғинуарында Третьяков галереяһынан Куинджиның «[[:ru:Ай-Петри. Крым|Ай-Петри. Крым]]» картинаһын урлаусылар менән теләктәшлек белдерә, Ҡырым Валында Третьяков галереяһынан ниндәйҙер рәсем урлап, элек үҙе лә шуға оҡшаш енәйәт ҡылғанын таный. Толоконникова һүҙҙәренсә, акция «Һуғыш» арт-төркөмө ағзалары менән бергә тормошҡа ашырыла&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/culture/news/2019/01/30/n_12579061.shtml|title=Толоконникова призналась в краже картины из Третьяковской галереи|publisher=[[Газета.Ru]]|accessdate=2019-01-31|lang=ru|archivedate=2019-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190130224731/https://www.gazeta.ru/culture/news/2019/01/30/n_12579061.shtml|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Танылыуы ==
* Amnesty International Халыҡ-ара хоҡуҡ һаҡлау ойошмаһы Pussy Riot төркөмөнөң өс ҡатнашыусыһын выждан тотҡондары тип таный&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/politics/2012/04/04_a_4122301.shtml|title=Панк-узники совести|subtitle=Amnesty International признала арестованных участниц панк-группы Pussy Riot узницами совести|author=Смирнов С., Кузьменкова О., Артемьев А.|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-04-04|format=|work=|publisher=«Газета.Ru»|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718210004/http://www.gazeta.ru/politics/2012/04/04_a_4122301.shtml|archivedate=2012-07-18|access-date=2012-08-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vedomosti.ru/opinion/news/2250148/pravoohranka|title=Новые политзаключённые|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=Две из трёх девушек — Надежда Толоконникова и Екатерина Самуцевич — в ответ объявили голодовку. Жалобы защиты и призывы общественности освободить обвиняемых под подписку о невыезде судом систематически отклоняются|date=2012-07-05|format=|work=|publisher=Ведомости|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708004022/http://www.vedomosti.ru/opinion/news/2250148/pravoohranka|archivedate=2012-07-08|access-date=2012-08-18}}&lt;/ref&gt;.
* 2012 йылдә Foreign Policy журналы Толоконникованы Екатерина Самуцевич һәм Мария Алехина менән бергә донъяның 100 алдынғы интеллектуалдары иҫәбенә индерә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/11/26/the_fp_100_global_thinkers?page=0%2C15#thinker16|title=The FP Top 100 Global Thinkers 2012|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-11-26|format=|work=|publisher=foreignpolicy.com|access-date=|lang=en|description=|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121201154840/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/11/26/the_fp_100_global_thinkers?page=0,15#thinker16|archivedate=2012-12-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201154840/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/11/26/the_fp_100_global_thinkers?page=0,15#thinker16 |date=2012-12-01 }}&lt;/ref&gt;.
* 2012 йылдың декабрендә француз гәзите Le Figaro Толоконникованы «Йыл ҡатын-ҡыҙы» тип атай. Мордва колонияһындағы Надежданы журналистар донъя иғтибарын Рәсәйҙә [[һүҙ азатлығы|һүҙ азатлығын]] ҡыҫыу проблемаһына йәлеп иткән панк-коллективтың йөҙө тип иҫәпләй. Егерме персонанан торған рейтингта Толоконникова икенсе урынды алған Мишель Обаманы уҙып китә, [[Мерил Стрип|Мэрил Стрип]] өсөнсө урынды ала&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://top.rbc.ru/society/22/12/2012/837965.shtml|title=Le Figaro назвал участницу Pussy Riot «женщиной года»|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=Ранее панк-исполнительницы из Pussy Riot вошли в список &quot;100 глобальных мыслителей&quot;. Кроме того, Н. Толоконникову внесли в рейтинг самых желанных женщин, подведённый сайтом AskMen.com|date=2012-12-22|format=|work=|publisher=Top.rbc.ru|access-date=|lang=|description=|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121231013150/http://top.rbc.ru/society/22/12/2012/837965.shtml|archivedate=2012-12-31}}&lt;/ref&gt;.
* 2012 йылдың авгусында арт-тәнҡитсе Ирина Кулик Pussy Riot ҡатнашыусылары Мария Алехинаны, Надежда Толоконникованы һәм Саматерина Самуцевичты Ҡотҡарыусы Христос ҡорамындағы акция өсөн «Йыл проекты» номинацияһында Кандинский премияһына тәҡдим итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/2000362|title=Pussy Riot «грозит» премия Кандинского|subtitle=|author=Парфенова Анастасия.|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-08-10|format=|work=|publisher=«[[Коммерсантъ FM]]»|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120811083741/http://kommersant.ru/doc/2000362|archivedate=2012-08-11|access-date=2012-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.svobodanews.ru/content/article/24681311.html|title=Арт-критик Ирина Кулик: «Художественные достоинства панк-молебна неоспоримы»|subtitle=|author=Волчек Дмитрий.|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-08-18|format=|work=|publisher=«Радио Свобода»|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820180239/http://www.svobodanews.ru/content/article/24681311.html|archivedate=2012-08-20|access-date=2012-08-19}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820180239/http://www.svobodanews.ru/content/article/24681311.html |date=2012-08-20 }}&lt;/ref&gt;. Премияның исемлегенә 21 эш инә, унда Pussy Riot акцияһы, аҙ балл йыйып, эләкмәй&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kommersant.ru/doc/2019068|title=Искусство не выбирать|author=Валерий Дъяконов|date=2012-09-10|work=|publisher=Коммерсантъ, № 168/П (4953)|access-date=2012-09-10|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120911175959/http://kommersant.ru/doc/2019068/print|archivedate=2012-09-11|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* 2012 йылда AskMen.com америка веб-порталында тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса Надежда «Иң көтөп алынған 99 ҡатын-ҡыҙ» исемлегендә 85-се урынды биләй, унда Рәсәйҙән берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ була. Шулай уҡ редакция Толоконникованы «Рәсәйҙең иң сексуаль тотҡоно» тип атай. Шул уҡ йылда MAXIM журналының рус телендәге вариантында Толоконникова Рәсәйҙең 100 иң сексуаль ҡатын-ҡыҙы исемлегендә 18-се урынды ала&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.maximonline.ru/top100/girl/52/|title=Надежда Толоконникова|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=|format=|work=|publisher=Maxim|access-date=|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203003348/http://www.maximonline.ru/top100/girl/52/|archivedate=2016-02-03}}&lt;/ref&gt;. 2012 йылда ҡыҙға Украинала Playboy журналының тышлығында күренергә тәҡдим итәләр&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.metronews.ru/novosti/nadezhda-tolokonnikova-priznana-odoj-iz-samyh-zhelannyh-zhenshhin-goda-foto/Tpolll---QpuCPErXcbFeA/|title=Надежда Толоконникова признана одой из самых желанных женщин года|subtitle=Девушка стала единственной россиянкой, которая попала в рейтинг самых желанных женщин по версии AskMen.com|author=Виктория Прозорова|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-12-12|format=|work=|publisher=Metro|access-date=|lang=|description=|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928045227/http://www.metronews.ru/novosti/nadezhda-tolokonnikova-priznana-odoj-iz-samyh-zhelannyh-zhenshhin-goda-foto/Tpolll---QpuCPErXcbFeA/|archivedate=2013-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lenta.ru/news/2012/08/15/foto/|title=Участнице Pussy Riot предложили сняться для украинского Playboy|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-08-15|format=|work=|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=|lang=ru|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120819235306/http://lenta.ru/news/2012/08/15/foto/|archivedate=2012-08-19}}&lt;/ref&gt;. 2014 йылдың ғинуарында Толоконникованың фотоһүрәте «The Times» гәзитенең тышлығына урынлаштырыла&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Предательница Толоконникова. Горбатого могила исправит!|url=http://geo-politica.info/predatelnitsa-tolokonnikova-gorbatogo-mogila-ispravit.html|date=2015-10-20|publisher=Геополитика|access-date=2015-10-21|lang=ru|archiveurl=https://archive.today/20151021012248/http://geo-politica.info/predatelnitsa-tolokonnikova-gorbatogo-mogila-ispravit.html|archivedate=2015-10-21|deadlink=yes}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20151021012248/http://geo-politica.info/predatelnitsa-tolokonnikova-gorbatogo-mogila-ispravit.html |date=2015-10-21 }}&lt;/ref&gt;.
* 2013 йылдың мартында Эхо Москвы радиостанцияһы тарафынан йыл һайын төҙөлгән «Рәсәйҙең 100 иң абруйлы ҡатын-ҡыҙы» исемлегендә 72-се урынды биләй&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://echo.msk.ru/blog/echo_rating/1019316-echo/|title=100 самых влиятельных женщин России - рейтинг|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2013-03-04|format=|work=|publisher=Радио «Эхо Москвы»|access-date=|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809093629/https://echo.msk.ru/blog/echo_rating/1019316-echo/|archivedate=2020-08-09}}&lt;/ref&gt;.

== Мәҙәниәттә ==
* Американың «[[:ru:Карточный домик (телесериал)|Карточный домик]]» сәйәси-драматик сериалының 3-сө миҙгеленең 3-сө серияһында үҙен уйнай (камео)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vedomosti.ru/lifestyle/articles/2014/08/10/tolokonnikova-i-alehina-snyalis-v-seriale-kartochnyj-domik|title=Толоконникова и Алехина снялись в сериале &quot;Карточный домик&quot;|author=Наталья Райбман|subtitle=2014-08-10|access-date=2017-06-29|archive-url=https://www.webcitation.org/6rZvaOPgp?url=http://www.vedomosti.ru/lifestyle/articles/2014/08/10/tolokonnikova-i-alehina-snyalis-v-seriale-kartochnyj-domik|archive-date=2017-06-29|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Сюжет буйынса, Толоконникова, Алёхина һәм Верзилов, Рәсәй президентының Америкаға визиты айҡанлы ойошторолған Вашингтондағы рәсми киске аш ваҡытында, уның исеменә тәнҡит менән сығыш яһайҙар.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}

== Һылтанмалар ==
[[Категория:«Мемориал» ойошмаһы тарафынан сәйәси тотҡондар тип танылған шәхестәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса музыканттар]]
[[Категория:Рәсәй философтары]]
[[Категория:Анархо-феминистар]]
[[Категория:Рәсәй феминизм эшмәкәрҙәре]]
[[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:1989 йылда тыуғандар]]
[[Категория:7 ноябрҙә тыуғандар]]</text>
      <sha1>mi037gi9f819p2lades7arex7jzpxgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халонен Тарья</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191611</id>
    <revision>
      <id>1303556</id>
      <parentid>1276800</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30936" sha1="ho5eweodt6wo72vfcie0okq1f91gzbu" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
Та́рья '''Ка́арина Халонен''' ({{Lang-fi|Tarja Kaarina Halonen}}; [[24 декабрь]] [[1943 йыл|1943]], [[Хельсинки]]) — [[Финляндия|фин]] сәйәсмәне, юрист; Социал-демократик партия ағзаһы. Финляндия президенты (1 март 2000 — 1 март 2012).

Халонен бик популяр президент була, уның хуплау рейтингы 2003 йылда 88 % тәшкил итә. 2006 йылда ул ҡабаттан һайлана, икенсе раундта Милли коалиция партияһынан кандидат Саули Ниинистёны 51 % тауыш менән (48 % ҡаршы) еңеп сыға. 2012 йылда президент һайлауҙарына һайлау мөмкинлеге булмау сәбәпле, 2012 йылдың 1 мартында был вазифаны ҡалдыра. Уның вариҫы Ниинистё була.

Кеше хоҡуҡтарына битараф булмауы менән киң билдәле, 1980-се йылдарҙа Халонен фин SETA ЛГБТ-ойошмаһы рәйесе була, ә үҙенең президентлығы осоронда ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтары һәм [[Глобалләшеү|глобалләштереү]] мәсьәләләре буйынса бәхәстәрҙә әүҙем ҡатнаша. 2006 йылда күп кенә күҙәтеүселәр уны [[БМО-ның Генераль секретары|БМО-ның]] генераль секретары вазифаһына потенциаль кандидат тип атай, әммә ул, президентлыҡ срогын тамамлау теләге менән йәшәүен дәлилләп, был вазифаға ынтылмай. 2009 йылда Forbes уның исемен донъялағы иң абруйлы 100 ҡатын- ҡыҙы исемлегенә индерә&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html|title=100 самых влиятельных женщин мира|publisher=Forbes.com|date=2009-08-19|language=en|accessdate=2018-03-26|archivedate=2011-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628231621/http://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html}}&lt;/ref&gt;.

== Ҡыҫҡаса биографияһы ==
{{Фотоколонка+|Tarja Halonen 1948.jpg|Tarja Halonen graduation photo 1962.png|k=0.6|текст1=В возрасте 5 лет (1948)|текст2=Школьная выпускная фотография (1962)}}
'''Халонен''' [[Хельсинки|Хельсинкиҙың]] Каллио районында тыуа. 1962 йылда Хельсинки университетына уҡырға инә һәм 1968 йылда юрист дипломын ала.

Йәш сағында һул радикаль ҡараштары менән айырылып тора, пацифистик хәрәкәттә ҡатнаша, [[Че Гевара]]ны хөрмәт итә. Ҡатын-ҡыҙҙарға дини дәрәжә биреү тыйылғандан һуң [[Лютеранлыҡ|лютеран сиркәүенә]] барыуын туҡтата.

1980 йылдан 1981 йылға тиклем [[ЛГБТ|енси]] аҙсылыҡ хоҡуҡтарын яҡлаусы SETA йәмғиәте рәйесе була. Шул сәбәпле президентлыҡ осоронда ул офицерҙарҙың береһе тарафынан тәнҡитләнә&lt;ref&gt;{{YLE-N|2381338|UD: офицер называл президента Халонен «коммунистом»|22|2|2011|24|7|2012}}&lt;/ref&gt;. Суд ҡарары менән был хәрбигә штраф һалына&lt;ref&gt;{{YLE-N|2675853|СТТ: Старший лейтенант, оскорбивший президента Халонен, ответит за свои слова перед судом|20|6|2011|24|7|2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YLE-N|3432654|В Бригаде Кайнуу младшего офицера подозревают в оскорблении гомосексуалов, ведётся внутренняя проверка|23|7|2012|24|7|2012}}&lt;/ref&gt;.

== Сәйәси карьераһы ==
[[1971 йыл]]да 28 йәшлек Тарья Финляндияның Социал-демократик партияһы ағзаһы була.

[[1979 йыл]]дан Финляндия парламенты депутаты.

1987—1990 йылдарҙа — социаль яҡлау һәм һаулыҡ һаҡлау министры. 1990—1991 йылдарҙа — юстиция министры.

[[1995 йыл]]дың апрелендә Липпонендың беренсе хөкүмәтендә сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнә. Был вазифала ул Эдускунтаға һайлауҙарҙан һуң да, [[2000 йыл]]да президент итеп һайланғанға тиклем, эшләүен дауам итә.

Халонен дөйөм алғанда министр сифатында 3238 көн эшләй (өс йүнәлештәге министр вазифаларында), [[Мёнкяре, Синикка|Синикка]] Мёнкяренан ({{Lang-fi|Sinikka Mönkäre}}) ҡала был вазифаларҙа иң оҙаҡ эшләгән министр була.

=== Президент һайлауҙары (2000) ===
Беренсе турҙа Халонен яҡынса 40 процент тауыш йыя. Уның төп дәғүәсеһе Эско Ахо тик 34,4 процент ҡына йыйыуға өлгәшә.
[[Файл:Vladimir_Putin_in_Finland_2-3_September_2001-2.jpg|слева|мини|Туркула Рәсәй Федерацияһы президенты [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] менән осрашыуҙа (2001)]]
[[Файл:Dmitry_Medvedev_in_Finland_21_July_2010-2.jpeg|слева|мини|Наанталила Рәсәй Федерацияһы президенты [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]] менән осрашыуҙа (2010)]]
Икенсе турҙа Халонен 51,6 процент тауыш йыя, дөйөм тауыш биреүселәр һаны 80,2 процент тәшкил итә.

=== Президентлыҡ ===
Тарья Халонен ил президенты итеп һайланған беренсе ҡатын-ҡыҙ була.

200[[1 март|1]] йылдың 1 мартында президентлыҡтың беренсе йылы тамамланғас, граждандарҙың яҡынса 70 проценты Тарья эшмәкәрлеге менән ҡәнәғәт булыуын белдерә&lt;ref&gt;«Сто замечательных финнов»… (см. раздел Литература).&lt;/ref&gt;.

=== Президент һайлауҙары (2006) ===
[[2006 йыл]]дың ғинуарында икенсе мөҙҙәткә һайлана.

=== Икенсе тапҡыр президентлыҡ осоро ===
Baltic Sea Action Group фонды кәңәшселәренең халыҡ-ара төркөмө рәйесе.

2012 йылдың 1 мартында үҙенең президент вәкәләттәрен һала; президент вазифаһын Саули Нийнистё&lt;ref&gt;{{YLE-N|3298008|Состоялась инаугурация нового президента Финляндии Саули Ниинистё|1|3|2012|1|3|2012}}&lt;/ref&gt; ҡабул итеп ала.

=== Президент вазифаһын ҡалдырғандан һуңғы осор ===
2012 йылдың февралендә [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы]] Тарья Халоненға БМО-ның халыҡ һаны мәсьәләләре буйынса эшсе төркөмөн етәкләргә тәҡдим итә. Март айында, Халонен үҙенең президент вәкәләттәрен ҡалдырғандан һуң, ул был эшселәр төркөмөнөң рәйестәше итеп тәғәйенләнә (Мозамбиктың экс-президенты Жоакин Чиссано менән бергә). Был эшсе төркөм халыҡтың енси һаулығын, шулай уҡ йөклөлөк һәм бала табыу ваҡытында ҡатын-ҡыҙҙарҙың һаулығы проблемаларын үҙ эсенә ала.&lt;ref&gt;{{YLE-N|3338047|Экс-президент Халонен будет заниматься вопросами сексуального здоровья во главе рабочей группы ООН|16|3|2012|17|3|2012}}&lt;/ref&gt;

Халонен ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау менән эҙмә-эҙлекле рәүештә шөғөлләнә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://yle.fi/uutiset/osasto/novosti/prezident_khalonen_k_zhenshchinam-rukovoditelyam_do_sikh_por_otnosyatsya_predvzyato/9247357|title=Президент Халонен: «К женщинам-руководителям до сих пор относятся предвзято»|author=|date=|work=|publisher=[[YLE]]|accessdate=2016-10-24|lang=|archive-date=2016-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025173225/http://yle.fi/uutiset/osasto/novosti/prezident_khalonen_k_zhenshchinam-rukovoditelyam_do_sikh_por_otnosyatsya_predvzyato/9247357|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. 2012 йылдың июлендә YLE телеканалына биргән интервьюһында «ғәрәп яҙы» үткән илдәрҙә ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарының тормошҡа ашырыуын күҙәтеп барыуы тураһында белдерә, ә Пориҙа Донъяның Нобель премияһы лауреаты [[Тавакуль Карман|Таваккул Карман]] менән осрашыуҙа, [[Яҡын Көнсығыш]] илдәрен демократлаштырыу өсөн ҡатын-ҡыҙҙарҙың ижтимағи-сәйәси тормошон әүҙемләштереү талап ителә, тип белдерә&lt;ref&gt;{{YLE-N|3432248|Халонен: Роль женщин в демократизации стран велика|19|7|2012|19|7|2012}}&lt;/ref&gt;.

2012 йылдың 4 сентябрендә тотороҡло үҫеш менән бәйле тикшеренеүҙәр тураһында мәғлүмәт йыйыусы һәм эшкәртеүсе һәм властарға был мәғлүмәтте тәҡдим итеүсе коммерцияға ҡарамаған «Helsinki Sustainability Center» компанияһы идараһы рәйесе итеп тәғәйенләнә&lt;ref&gt;{{YLE-N|3438861|Президент Тарья Халонен назначена председателем правления компании, продвигающей устойчивое развитие|4|10|2012|4|10|2012}}&lt;/ref&gt;.

2013 йылдың 4 апрелендә Рәсәйгә үҙенең 5 көнлөк сәфәре барышында ул Рәсәй Федерацияһы президенты [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]], премьер-министры [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]] һәм РФ Федераль йыйылышының Федерация Советы рәйесе Валентина [[Матвиенко Валентина Ивановна|Матвиенко]] менән осраша. Ошо сара барышында Финляндияның экс-президенты рустарға хас дуҫлыҡты юғары баһалауы һәм Рәсәй етәкселеге менән дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен һаҡлауы тураһында белдерә. Шул уҡ ваҡытта Финляндияның ғәмәлдәге президенты Саули Нийнистёның фин-урыҫ мөнәсәбәттәрен юлға һалыуына ҡамасаулыҡ итмәүен белдерә&lt;ref&gt;{{YLE-N|3453958|Халонен встречается с высшим руководством России – «они мои друзья»|4|4|2013|4|4|2013}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Tarja_Halonen_2021._aasta_Arvamusfestivalil.jpg|мини|Тарья Халонен (2021)]]
2013 йылдың 10 октябрендә бөтә донъяла аҙ тәьмин ителгәндәрҙең хоҡуҡтары өсөн көрәшеүсе «Global Fairness Initiative» халыҡ-ара ойошмаһы Халоненға профсоюздарҙы һәм эш биреүселәр ойошмаларын уның президентлығы осорондағы сәйәси процестарға йәлеп иткәне өсөн премия тапшыра.&lt;ref&gt;{{YLE-N|6874103|Экс-президент Халонен награждена за вклад в дело защиты прав меньшинств|10|10|2013|10|10|2013}}&lt;/ref&gt;

2013 йылдың ноябрендә Финляндияла WWF Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт фондының административ советы рәйесе итеп һайлана һәм министрлыҡ вазифаһына тәғәйенләнеү менән бәйле был вазифаны ҡалдырған Пекку Хаавистоны алмаштыра&lt;ref&gt;{{YLE-N|6955364|Экс-президент Халонен возглавит административный совет WWF в Финляндии|26|11|2013|28|11|2013}}&lt;/ref&gt;.

2015 йылдың яҙында [[Гарвард университеты|Гарвард]]&lt;ref&gt;{{YLE-N|7460967|Халонен будет преподавать в Гарварде|9|9|2014|9|9|2014}}&lt;/ref&gt; университетында халыҡ-ара сәйәсәт һәм тотороҡло үҫеш буйынса лекциялар уҡырға саҡырыла.

2015 йылдың мартында май айынан Тарья Халоненды Европала Атенеум художество музейын, Киасма хәҙерге заман сәнғәте музейын, Синебрюхов художество музейын һәм Үҙәк художество архивтарын берләштергән иң ҙур музей комплексы — Фин милли галереяһы идараһы рәйесе итеп тәғәйенләү тураһында иғлан ителә.&lt;ref&gt;{{YLE-N|7884416|Экс-президент Халонен станет председателем правления Национальной галереи|23|3|2015|24|3|2015}}&lt;/ref&gt;

== Шәхси тормошо ==
[[Файл:Tarja_Halonen_in_Saint_Petersburg.jpg|мини|Тарья Халонен ире Пентти Араярви менән [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургҡа]] сәфәре ваҡытында (2003)]]

=== Ғаиләһе ===
* Беренсе ире Кари Пекконен[fi]
** Ҡыҙы {{Тәржемәһеҙ 5|Халонен, Анна|Анна Халонен|fi|Anna Halonen}}; 1978 йылда тыуған, Хельсинки; [[Бөйөк Британия]]лағы [[Кентский университет|Кент]] университетында халыҡ-ара сәйәсәтте өйрәнә, әлеге ваҡытта Хельсински университеты эргәһендә эшләгән Рәсәй һәм Көнсығыш Европаны өйрәнеү буйынса иң эре үҙәк — Александр институтында проект координаторы.
* Икенсе ире Пентти Араярви. Рәсми никахы 2000 йылдың 26 авгусында (бергә йәшәүҙәренә 15 йыл үткәс) рәсмиләштерелә.

=== Мауығыуҙары ===
Йөҙөү, һынлы сәнғәт (графика, һынлы сәнғәт) менән мауыға.

2012 йылдың 4 авгусында экс-президент үҙенең Twitter блогында былай тип яҙа: «Бесәйһеҙ йәшәргә күнегәбеҙ»&lt;ref&gt;{{YLE-N|3433919|Экс-президент Халонен потеряла и вторую кошку – умерла 18-летняя Ронтти|4|8|2012|4|8|2012}}&lt;/ref&gt;. йылдан уларҙы ташлап китеүе тураһында белдерә. 2013 йылдың 17 ғинуарында Рәсәй премьер-министры [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]] Хельсенкиҙағы Рәсәй илсеһе Александр Румянцев аша Финляндияның экс-президентына Мегги ҡушаматлы бесәйҙе тапшыра&lt;ref&gt;{{YLE-N|kotenka_podarennogo_medvedevym_eks-prezidentu_khalonen_vruchili_novoi_khozyaike/6594991|Котёнка, подаренного Медведевым экс-президенту Халонен, вручили новой хозяйке|17|1|2013|30|08|2020}}&lt;/ref&gt;.

== Наградалары ==
[[Файл:Coat_of_arms_of_Tarja_Halonen_(Order_of_Seraphim).svg|мини|Швед Серафимдар ордены кавалеры булараҡ Тарья Халонендың гербы]]

* Большой крест со звездой ордена Белой розы Финляндии ([[2000 йыл|2000 год]]).
* Большой крест ордена Креста Свободы ([[2000 йыл|2000 год]]).
* Большой крест со звездой ордена Льва Финляндии ([[1998 йыл|1998 год]]).
* Медаль Пушкина ([[Рәсәй Федерацияһы|Россия]], [[29 ноябрь|29 ноября]] [[2007 йыл|2007 года]]) — ''за большой вклад в распространение, изучение русского языка и сохранение культурного наследия, сближение и взаимообогащение культур наций и народностей''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=043042|title=Указ Президента Российской Федерации от 29 ноября 2007 года № 1599 «О награждении медалью Пушкина иностранных граждан»|accessdate=2009-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210133523/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=043042|archivedate=2007-12-10|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.
* Орден князя Ярослава Мудрого I степени ([[Украина]], [[24 октябрь|24 октября]] [[2006 йыл|2006 года]]) — ''за выдающийся личный вклад в развитие украинско-финского сотрудничества''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/9002006-4983|title=Указ Президента Украины № 900/2006 от 24 октября 2006 года «О награждении Т.Халонен орденом князя Ярослава Мудрого»|accessdate=2019-08-20|archivedate=2019-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820155757/https://www.president.gov.ua/documents/9002006-4983|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Золотого орла ([[Ҡаҙағстан|Казахстан]], [[24 март]]а [[2009 йыл|2009 года]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ontustik.gov.kz/view.php?id=1193|title=Елбасы Финляндияның жоғары ордендерімен марапатталды|subtitle=2009-03-25|accessdate=2014-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141220233525/http://ontustik.gov.kz/view.php?id=1193|archivedate=2014-12-20}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Трёх Звёзд 1-й степени с цепью ([[Латвия]], [[12 апрель|12 апреля]] [[2001 йыл|2001 года]]){{нет АИ|4|08|2022}}
* Крест Признания 1-й степени ([[Латвия]], [[3 июнь|3 июня]] [[2010 йыл|2010 года]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vestnesis.lv/ta/id/211281|title=Par Atzinības krusta piešķiršanu|accessdate=2020-08-28|archivedate=2020-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200810214317/https://www.vestnesis.lv/ta/id/211281|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Большой крест ордена Витаутаса Великого ([[Литва]], [[5 март]]а [[2002 йыл|2002 года]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.161554|title=DĖL SUOMIJOS RESPUBLIKOS PREZIDENTĖS J.E. TARJA HALONEN APDOVANOJIMO VYTAUTO DIDŽIOJO 1-OJO LAIPSNIO ORDINU|accessdate=2020-08-28|archivedate=2022-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220713110444/https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.161554|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Креста земли Марии с цепью ([[Эстония]], [[4 май|4 мая]] [[2000 йыл|2000 года]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.ee/et/vabariik/teenetemargid/kavaler/134/tarja-halonen|title=Vabariigi President&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2020-08-28|archivedate=2022-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220608094235/https://www.president.ee/et/vabariik/teenetemargid/kavaler/134/tarja-halonen|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Цепь ордена Белой звезды ([[Эстония]], [[12 март]]а [[2007 йыл|2007 года]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.ee/et/vabariik/teenetemargid/kavaler/5470/tarja-halonen|title=Vabariigi President&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2020-08-28|archivedate=2022-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615150948/https://www.president.ee/et/vabariik/teenetemargid/kavaler/5470/tarja-halonen|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Белой звезды 1-й степени ([[Эстония]], [[16 май|16 мая]] [[1995 йыл|1995 года]]).
* Кавалер Большого креста ордена Святого Олафа ([[Норвегия]], [[2000 йыл|2000 год]]).
* Орден Серафимов ([[Швеция]], [[1 март]]а [[2000 йыл|2000 года]]).
* Командор Большого креста ордена Полярной звезды ([[Швеция]]).
* Орден Слона ([[Дания]], [[3 апрель|3 апреля]] [[2001 йыл|2001 года]]).
* Большой крест ордена Данеброг ([[Дания]]).
* Кавалер Большого креста ордена Сокола с цепью ([[Исландия]], [[19 сентябрь|19 сентября]] [[2000 йыл|2000 года]]).
* Кавалер Большого креста ордена Сокола ([[Исландия]], [[1997 йыл|1997 год]]).
* Большая почётная звезда «За заслуги перед Австрийской Республикой» ([[Австрия]], [[2006 йыл|2006 год]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf|title=Reply to a parliamentary question about the Decoration of Honour|page=1923|authorlink=PDF|accessdate=2013-01-13|archivedate=2020-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200522081548/https://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Большой крест ордена Леопольда I ([[Бельгия]], [[2004 йыл|2004 год]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://c7.alamy.com/comp/GYHTWP/belgiums-queen-paola-1stl-and-king-albert-ii-1str-surround-finlands-GYHTWP.jpg|title=Источник|accessdate=2020-08-30|archivedate=2022-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220830102208/https://c7.alamy.com/comp/gyhtwp/belgiums-queen-paola-1stl-and-king-albert-ii-1str-surround-finlands-gyhtwp.jpg|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Большой крест ордена Оранского дома ([[Нидерланд]]ы).
* Орден Золотого льва Нассау ([[Люксембург]], [[2008 йыл|2008 год]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://c7.alamy.com/comp/D4HBEJ/finnish-president-tarja-halonen-r-toasts-with-grand-duchess-maria-D4HBEJ.jpg|title=Источник|accessdate=2020-08-30|archivedate=2017-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170108190716/http://c7.alamy.com/comp/D4HBEJ/finnish-president-tarja-halonen-r-toasts-with-grand-duchess-maria-D4HBEJ.jpg|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://c7.alamy.com/comp/D4HBDN/r-l-grand-duke-henri-of-luxembourg-finnish-president-tarja-halonen-D4HBDN.jpg|title=Источник|accessdate=2020-08-30|archivedate=2021-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506143811/https://c7.alamy.com/comp/d4hbdn/r-l-grand-duke-henri-of-luxembourg-finnish-president-tarja-halonen-d4hbdn.jpg|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Двойного белого креста I степени ([[Словакия]], [[2005 йыл|2005 год]])&lt;ref&gt;Slovak republic website, [http://www.slovak-republic.org/symbols/honours/ State honours] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413004835/http://www.slovak-republic.org/symbols/honours/}} : 1st Class received in 2005 (click on «Holders of the Order of the 1st Class White Double Cross» to see the holders' table)&lt;/ref&gt;.
* Орден Короля Томислава ([[Хорватия]], [[7 апрель|7 апреля]] [[2009 йыл|2009 года]]).
* Орден «За исключительные заслуги» ([[Словения]], [[2010 йыл|2010 год]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www2.gov.si/up-rs/2007-2012/turk-ang-arhiv.nsf/dokumentiweb/37CAEF15515EDB4CC12576E30051A8C5?OpenDocument|title=President of the Republic of Slovenia &gt; Slovenian President on a state visit to Finland&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2020-08-29|archivedate=2021-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211116065356/http://www2.gov.si/up-rs/2007-2012/turk-ang-arhiv.nsf/dokumentiweb/37CAEF15515EDB4CC12576E30051A8C5?OpenDocument|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Белого орла ([[Польша]], [[18 апрель|18 апреля]] [[2001 йыл|2001 года]]).
* Орденская цепь ордена Звезды Румынии ([[Румыния]], [[2006 йыл|2006 год]]).
* Орденская цепь со знаком Большого креста ордена Заслуг ([[Венгрия]], [[2002 йыл|2002 год]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hu.wikipedia.org/wiki/A_Magyar_%C3%89rdemrend_nagykeresztje_a_nyakl%C3%A1nccal_%C3%A9s_az_arany_sugaras_csillaggal|title=A Magyar Érdemrend nagykeresztje a nyaklánccal és az arany sugaras csillaggal|accessdate=2020-08-28|archivedate=2021-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111111301/https://hu.wikipedia.org/wiki/A_Magyar_%C3%89rdemrend_nagykeresztje_a_nyakl%C3%A1nccal_%C3%A9s_az_arany_sugaras_csillaggal|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Спасителя 1-го класса ([[Греция]]).
* Большой крест ордена Почёта ([[Греция]]).
* Орден Бани ([[Бөйөк Британия|Великобритания]]).
* Большой крест особой степени ордена «За заслуги перед Федеративной Республикой Германия» ([[Германия]], [[2001 йыл|2001 год]]).
* Кавалер Большого креста ордена Почётного легиона ([[Франция]], [[2005 йыл|2005 год]]).
* Большой крест ордена Изабеллы Католической ([[Испания]], [[1999 йыл|1999 год]]).
* Большая цепь ордена Инфанта дона Энрике ([[Португалия]], [[24 октябрь|24 октября]] [[2002 йыл|2002 года]]).
* Кавалер Большого креста ордена «За заслуги перед Итальянской Республикой» ([[Италия]], [[1 сентябрь|1 сентября]] [[2008 йыл|2008 года]]).
* Цепь ордена Южного Креста ([[Бразилия]]).
* Орденская цепь ордена Заслуг ([[Чили]]).
* Большая лента ордена короля Абдель-Азиза ([[Сәғүд Ғәрәбстаны|Саудовская Аравия]]).
* Орденская цепь ордена Заслуг ([[Катар]]).
* Большой крест Национального ордена Льва ([[Сенегал]]).
* Большая лента ордена Пионеров Республики ([[Либерия]]).
* Цепь Высшего ордена Хризантемы ([[Япония]]).
* [[Международная премия «Балтийская звезда»]] за развитие и укрепление культурных связей в странах Балтийского региона (2019)

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* Президент Халонендың сит илгә сәфәрҙәре

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Китап|автор=|часть=|заглавие=[[Сто замечательных финнов|Сто замечательных финнов. Калейдоскоп биографий]]|оригинал=100 suomalaista pienoiselämäkertaa venäjäksi|ссылка=|ответственный=Ред. Тимо Вихавайнен (''Timo Vihavainen''); пер. с [[финский язык|финск.]] И. М. Соломеща|издание=|место=[[Хельсинки]]|издательство=Общество финской литературы (''Suomalaisen Kirjallisuuden Seura'')|год=2004|том=|страницы=|страниц=814|серия=|isbn=951-746-522-X|тираж=}}. — [http://www.kansallisbiografia.fi/pdf/kb_ru.pdf Электронная версия] {{Тикшерелгән|18|2|2010}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.tarjahalonen.fi Тарьи Халонендың рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210615085128/https://www.tarjahalonen.fi/ |date=2021-06-15 }} (.&lt;small class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на финском языке&quot;&gt;)&lt;/small&gt;
* «Gallup» мәғлүмәттәре буйынса, Тарья Халонен — популярлыҡ буйынса Европа берләшмәһенең икенсе урынды биләгән лидеры.
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>ho5eweodt6wo72vfcie0okq1f91gzbu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303589</id>
      <parentid>1303556</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1276800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34042" sha1="50cmeq4q4hix0agx0w3zxqjr8ppajuh" xml:space="preserve">{{Ук}}
Та́рья '''Ка́арина Халонен''' ({{Lang-fi|Tarja Kaarina Halonen}}; [[24 декабрь]] [[1943 йыл|1943]], [[Хельсинки]]) — [[Финляндия|фин]] сәйәсмәне, юрист; Социал-демократик партия ағзаһы. Финляндия президенты (1 март 2000 — 1 март 2012).

Халонен бик популяр президент була, уның хуплау рейтингы 2003 йылда 88 % тәшкил итә. 2006 йылда ул ҡабаттан һайлана, икенсе раундта Милли коалиция партияһынан кандидат Саули Ниинистёны 51 % тауыш менән (48 % ҡаршы) еңеп сыға. 2012 йылда президент һайлауҙарына һайлау мөмкинлеге булмау сәбәпле, 2012 йылдың 1 мартында был вазифаны ҡалдыра. Уның вариҫы Ниинистё була.

Кеше хоҡуҡтарына битараф булмауы менән киң билдәле, 1980-се йылдарҙа Халонен фин SETA ЛГБТ-ойошмаһы рәйесе була, ә үҙенең президентлығы осоронда ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтары һәм [[Глобалләшеү|глобалләштереү]] мәсьәләләре буйынса бәхәстәрҙә әүҙем ҡатнаша. 2006 йылда күп кенә күҙәтеүселәр уны [[БМО-ның Генераль секретары|БМО-ның]] генераль секретары вазифаһына потенциаль кандидат тип атай, әммә ул, президентлыҡ срогын тамамлау теләге менән йәшәүен дәлилләп, был вазифаға ынтылмай. 2009 йылда Forbes уның исемен донъялағы иң абруйлы 100 ҡатын- ҡыҙы исемлегенә индерә&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html|title=100 самых влиятельных женщин мира|publisher=Forbes.com|date=2009-08-19|language=en|accessdate=2018-03-26|archivedate=2011-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628231621/http://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html}}&lt;/ref&gt;.

== Ҡыҫҡаса биографияһы ==
{{Фотоколонка+|Tarja Halonen 1948.jpg|Tarja Halonen graduation photo 1962.png|k=0.6|текст1=В возрасте 5 лет (1948)|текст2=Школьная выпускная фотография (1962)}}
'''Халонен''' [[Хельсинки|Хельсинкиҙың]] Каллио районында тыуа. 1962 йылда Хельсинки университетына уҡырға инә һәм 1968 йылда юрист дипломын ала.

Йәш сағында һул радикаль ҡараштары менән айырылып тора, пацифистик хәрәкәттә ҡатнаша, [[Че Гевара]]ны хөрмәт итә. Ҡатын-ҡыҙҙарға дини дәрәжә биреү тыйылғандан һуң [[Лютеранлыҡ|лютеран сиркәүенә]] барыуын туҡтата.

1980 йылдан 1981 йылға тиклем [[ЛГБТ|енси]] аҙсылыҡ хоҡуҡтарын яҡлаусы SETA йәмғиәте рәйесе була. Шул сәбәпле президентлыҡ осоронда ул офицерҙарҙың береһе тарафынан тәнҡитләнә&lt;ref&gt;{{YLE-N|2381338|UD: офицер называл президента Халонен «коммунистом»|22|2|2011|24|7|2012}}&lt;/ref&gt;. Суд ҡарары менән был хәрбигә штраф һалына&lt;ref&gt;{{YLE-N|2675853|СТТ: Старший лейтенант, оскорбивший президента Халонен, ответит за свои слова перед судом|20|6|2011|24|7|2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YLE-N|3432654|В Бригаде Кайнуу младшего офицера подозревают в оскорблении гомосексуалов, ведётся внутренняя проверка|23|7|2012|24|7|2012}}&lt;/ref&gt;.

== Сәйәси карьераһы ==
[[1971 йыл]]да 28 йәшлек Тарья Финляндияның Социал-демократик партияһы ағзаһы була.

[[1979 йыл]]дан Финляндия парламенты депутаты.

1987—1990 йылдарҙа — социаль яҡлау һәм һаулыҡ һаҡлау министры. 1990—1991 йылдарҙа — юстиция министры.

[[1995 йыл]]дың апрелендә Липпонендың беренсе хөкүмәтендә сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнә. Был вазифала ул Эдускунтаға һайлауҙарҙан һуң да, [[2000 йыл]]да президент итеп һайланғанға тиклем, эшләүен дауам итә.

Халонен дөйөм алғанда министр сифатында 3238 көн эшләй (өс йүнәлештәге министр вазифаларында), [[Мёнкяре, Синикка|Синикка]] Мёнкяренан ({{Lang-fi|Sinikka Mönkäre}}) ҡала был вазифаларҙа иң оҙаҡ эшләгән министр була.

=== Президент һайлауҙары (2000) ===
Беренсе турҙа Халонен яҡынса 40 процент тауыш йыя. Уның төп дәғүәсеһе Эско Ахо тик 34,4 процент ҡына йыйыуға өлгәшә.
[[Файл:Vladimir_Putin_in_Finland_2-3_September_2001-2.jpg|слева|мини|Туркула Рәсәй Федерацияһы президенты [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]] менән осрашыуҙа (2001)]]
[[Файл:Dmitry_Medvedev_in_Finland_21_July_2010-2.jpeg|слева|мини|Наанталила Рәсәй Федерацияһы президенты [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]] менән осрашыуҙа (2010)]]
Икенсе турҙа Халонен 51,6 процент тауыш йыя, дөйөм тауыш биреүселәр һаны 80,2 процент тәшкил итә.

=== Президентлыҡ ===
Тарья Халонен ил президенты итеп һайланған беренсе ҡатын-ҡыҙ була.

200[[1 март|1]] йылдың 1 мартында президентлыҡтың беренсе йылы тамамланғас, граждандарҙың яҡынса 70 проценты Тарья эшмәкәрлеге менән ҡәнәғәт булыуын белдерә&lt;ref&gt;«Сто замечательных финнов»… (см. раздел Литература).&lt;/ref&gt;.

=== Президент һайлауҙары (2006) ===
[[2006 йыл]]дың ғинуарында икенсе мөҙҙәткә һайлана.

=== Икенсе тапҡыр президентлыҡ осоро ===
Baltic Sea Action Group фонды кәңәшселәренең халыҡ-ара төркөмө рәйесе.

2012 йылдың 1 мартында үҙенең президент вәкәләттәрен һала; президент вазифаһын Саули Нийнистё&lt;ref&gt;{{YLE-N|3298008|Состоялась инаугурация нового президента Финляндии Саули Ниинистё|1|3|2012|1|3|2012}}&lt;/ref&gt; ҡабул итеп ала.

=== Президент вазифаһын ҡалдырғандан һуңғы осор ===
2012 йылдың февралендә [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы]] Тарья Халоненға БМО-ның халыҡ һаны мәсьәләләре буйынса эшсе төркөмөн етәкләргә тәҡдим итә. Март айында, Халонен үҙенең президент вәкәләттәрен ҡалдырғандан һуң, ул был эшселәр төркөмөнөң рәйестәше итеп тәғәйенләнә (Мозамбиктың экс-президенты Жоакин Чиссано менән бергә). Был эшсе төркөм халыҡтың енси һаулығын, шулай уҡ йөклөлөк һәм бала табыу ваҡытында ҡатын-ҡыҙҙарҙың һаулығы проблемаларын үҙ эсенә ала.&lt;ref&gt;{{YLE-N|3338047|Экс-президент Халонен будет заниматься вопросами сексуального здоровья во главе рабочей группы ООН|16|3|2012|17|3|2012}}&lt;/ref&gt;

Халонен ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау менән эҙмә-эҙлекле рәүештә шөғөлләнә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://yle.fi/uutiset/osasto/novosti/prezident_khalonen_k_zhenshchinam-rukovoditelyam_do_sikh_por_otnosyatsya_predvzyato/9247357|title=Президент Халонен: «К женщинам-руководителям до сих пор относятся предвзято»|author=|date=|work=|publisher=[[YLE]]|accessdate=2016-10-24|lang=|archive-date=2016-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025173225/http://yle.fi/uutiset/osasto/novosti/prezident_khalonen_k_zhenshchinam-rukovoditelyam_do_sikh_por_otnosyatsya_predvzyato/9247357|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. 2012 йылдың июлендә YLE телеканалына биргән интервьюһында «ғәрәп яҙы» үткән илдәрҙә ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарының тормошҡа ашырыуын күҙәтеп барыуы тураһында белдерә, ә Пориҙа Донъяның Нобель премияһы лауреаты [[Тавакуль Карман|Таваккул Карман]] менән осрашыуҙа, [[Яҡын Көнсығыш]] илдәрен демократлаштырыу өсөн ҡатын-ҡыҙҙарҙың ижтимағи-сәйәси тормошон әүҙемләштереү талап ителә, тип белдерә&lt;ref&gt;{{YLE-N|3432248|Халонен: Роль женщин в демократизации стран велика|19|7|2012|19|7|2012}}&lt;/ref&gt;.

2012 йылдың 4 сентябрендә тотороҡло үҫеш менән бәйле тикшеренеүҙәр тураһында мәғлүмәт йыйыусы һәм эшкәртеүсе һәм властарға был мәғлүмәтте тәҡдим итеүсе коммерцияға ҡарамаған «Helsinki Sustainability Center» компанияһы идараһы рәйесе итеп тәғәйенләнә&lt;ref&gt;{{YLE-N|3438861|Президент Тарья Халонен назначена председателем правления компании, продвигающей устойчивое развитие|4|10|2012|4|10|2012}}&lt;/ref&gt;.

2013 йылдың 4 апрелендә Рәсәйгә үҙенең 5 көнлөк сәфәре барышында ул Рәсәй Федерацияһы президенты [[Путин Владимир Владимирович|Владимир Путин]], премьер-министры [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]] һәм РФ Федераль йыйылышының Федерация Советы рәйесе Валентина [[Матвиенко Валентина Ивановна|Матвиенко]] менән осраша. Ошо сара барышында Финляндияның экс-президенты рустарға хас дуҫлыҡты юғары баһалауы һәм Рәсәй етәкселеге менән дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен һаҡлауы тураһында белдерә. Шул уҡ ваҡытта Финляндияның ғәмәлдәге президенты Саули Нийнистёның фин-урыҫ мөнәсәбәттәрен юлға һалыуына ҡамасаулыҡ итмәүен белдерә&lt;ref&gt;{{YLE-N|3453958|Халонен встречается с высшим руководством России – «они мои друзья»|4|4|2013|4|4|2013}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Tarja_Halonen_2021._aasta_Arvamusfestivalil.jpg|мини|Тарья Халонен (2021)]]
2013 йылдың 10 октябрендә бөтә донъяла аҙ тәьмин ителгәндәрҙең хоҡуҡтары өсөн көрәшеүсе «Global Fairness Initiative» халыҡ-ара ойошмаһы Халоненға профсоюздарҙы һәм эш биреүселәр ойошмаларын уның президентлығы осорондағы сәйәси процестарға йәлеп иткәне өсөн премия тапшыра.&lt;ref&gt;{{YLE-N|6874103|Экс-президент Халонен награждена за вклад в дело защиты прав меньшинств|10|10|2013|10|10|2013}}&lt;/ref&gt;

2013 йылдың ноябрендә Финляндияла WWF Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт фондының административ советы рәйесе итеп һайлана һәм министрлыҡ вазифаһына тәғәйенләнеү менән бәйле был вазифаны ҡалдырған Пекку Хаавистоны алмаштыра&lt;ref&gt;{{YLE-N|6955364|Экс-президент Халонен возглавит административный совет WWF в Финляндии|26|11|2013|28|11|2013}}&lt;/ref&gt;.

2015 йылдың яҙында [[Гарвард университеты|Гарвард]]&lt;ref&gt;{{YLE-N|7460967|Халонен будет преподавать в Гарварде|9|9|2014|9|9|2014}}&lt;/ref&gt; университетында халыҡ-ара сәйәсәт һәм тотороҡло үҫеш буйынса лекциялар уҡырға саҡырыла.

2015 йылдың мартында май айынан Тарья Халоненды Европала Атенеум художество музейын, Киасма хәҙерге заман сәнғәте музейын, Синебрюхов художество музейын һәм Үҙәк художество архивтарын берләштергән иң ҙур музей комплексы — Фин милли галереяһы идараһы рәйесе итеп тәғәйенләү тураһында иғлан ителә.&lt;ref&gt;{{YLE-N|7884416|Экс-президент Халонен станет председателем правления Национальной галереи|23|3|2015|24|3|2015}}&lt;/ref&gt;

== Шәхси тормошо ==
[[Файл:Tarja_Halonen_in_Saint_Petersburg.jpg|мини|Тарья Халонен ире Пентти Араярви менән [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургҡа]] сәфәре ваҡытында (2003)]]

=== Ғаиләһе ===
* Беренсе ире Кари Пекконен[fi]
** Ҡыҙы {{Тәржемәһеҙ 5|Халонен, Анна|Анна Халонен|fi|Anna Halonen}}; 1978 йылда тыуған, Хельсинки; [[Бөйөк Британия]]лағы [[Кентский университет|Кент]] университетында халыҡ-ара сәйәсәтте өйрәнә, әлеге ваҡытта Хельсински университеты эргәһендә эшләгән Рәсәй һәм Көнсығыш Европаны өйрәнеү буйынса иң эре үҙәк — Александр институтында проект координаторы.
* Икенсе ире Пентти Араярви. Рәсми никахы 2000 йылдың 26 авгусында (бергә йәшәүҙәренә 15 йыл үткәс) рәсмиләштерелә.

=== Мауығыуҙары ===
Йөҙөү, һынлы сәнғәт (графика, һынлы сәнғәт) менән мауыға.

2012 йылдың 4 авгусында экс-президент үҙенең Twitter блогында былай тип яҙа: «Бесәйһеҙ йәшәргә күнегәбеҙ»&lt;ref&gt;{{YLE-N|3433919|Экс-президент Халонен потеряла и вторую кошку – умерла 18-летняя Ронтти|4|8|2012|4|8|2012}}&lt;/ref&gt;. йылдан уларҙы ташлап китеүе тураһында белдерә. 2013 йылдың 17 ғинуарында Рәсәй премьер-министры [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]] Хельсенкиҙағы Рәсәй илсеһе Александр Румянцев аша Финляндияның экс-президентына Мегги ҡушаматлы бесәйҙе тапшыра&lt;ref&gt;{{YLE-N|kotenka_podarennogo_medvedevym_eks-prezidentu_khalonen_vruchili_novoi_khozyaike/6594991|Котёнка, подаренного Медведевым экс-президенту Халонен, вручили новой хозяйке|17|1|2013|30|08|2020}}&lt;/ref&gt;.

== Наградалары ==
[[Файл:Coat_of_arms_of_Tarja_Halonen_(Order_of_Seraphim).svg|мини|Швед Серафимдар ордены кавалеры булараҡ Тарья Халонендың гербы]]

* Большой крест со звездой ордена Белой розы Финляндии ([[2000 йыл|2000 год]]).
* Большой крест ордена Креста Свободы ([[2000 йыл|2000 год]]).
* Большой крест со звездой ордена Льва Финляндии ([[1998 йыл|1998 год]]).
* Медаль Пушкина ([[Рәсәй Федерацияһы|Россия]], [[29 ноябрь|29 ноября]] [[2007 йыл|2007 года]]) — ''за большой вклад в распространение, изучение русского языка и сохранение культурного наследия, сближение и взаимообогащение культур наций и народностей''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=043042|title=Указ Президента Российской Федерации от 29 ноября 2007 года № 1599 «О награждении медалью Пушкина иностранных граждан»|accessdate=2009-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210133523/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=043042|archivedate=2007-12-10|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.
* Орден князя Ярослава Мудрого I степени ([[Украина]], [[24 октябрь|24 октября]] [[2006 йыл|2006 года]]) — ''за выдающийся личный вклад в развитие украинско-финского сотрудничества''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/9002006-4983|title=Указ Президента Украины № 900/2006 от 24 октября 2006 года «О награждении Т.Халонен орденом князя Ярослава Мудрого»|accessdate=2019-08-20|archivedate=2019-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820155757/https://www.president.gov.ua/documents/9002006-4983|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Золотого орла ([[Ҡаҙағстан|Казахстан]], [[24 март]]а [[2009 йыл|2009 года]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ontustik.gov.kz/view.php?id=1193|title=Елбасы Финляндияның жоғары ордендерімен марапатталды|subtitle=2009-03-25|accessdate=2014-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141220233525/http://ontustik.gov.kz/view.php?id=1193|archivedate=2014-12-20}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Трёх Звёзд 1-й степени с цепью ([[Латвия]], [[12 апрель|12 апреля]] [[2001 йыл|2001 года]]){{нет АИ|4|08|2022}}
* Крест Признания 1-й степени ([[Латвия]], [[3 июнь|3 июня]] [[2010 йыл|2010 года]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vestnesis.lv/ta/id/211281|title=Par Atzinības krusta piešķiršanu|accessdate=2020-08-28|archivedate=2020-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200810214317/https://www.vestnesis.lv/ta/id/211281|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Большой крест ордена Витаутаса Великого ([[Литва]], [[5 март]]а [[2002 йыл|2002 года]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.161554|title=DĖL SUOMIJOS RESPUBLIKOS PREZIDENTĖS J.E. TARJA HALONEN APDOVANOJIMO VYTAUTO DIDŽIOJO 1-OJO LAIPSNIO ORDINU|accessdate=2020-08-28|archivedate=2022-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220713110444/https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.161554|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Креста земли Марии с цепью ([[Эстония]], [[4 май|4 мая]] [[2000 йыл|2000 года]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.ee/et/vabariik/teenetemargid/kavaler/134/tarja-halonen|title=Vabariigi President&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2020-08-28|archivedate=2022-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220608094235/https://www.president.ee/et/vabariik/teenetemargid/kavaler/134/tarja-halonen|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Цепь ордена Белой звезды ([[Эстония]], [[12 март]]а [[2007 йыл|2007 года]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.ee/et/vabariik/teenetemargid/kavaler/5470/tarja-halonen|title=Vabariigi President&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2020-08-28|archivedate=2022-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615150948/https://www.president.ee/et/vabariik/teenetemargid/kavaler/5470/tarja-halonen|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Белой звезды 1-й степени ([[Эстония]], [[16 май|16 мая]] [[1995 йыл|1995 года]]).
* Кавалер Большого креста ордена Святого Олафа ([[Норвегия]], [[2000 йыл|2000 год]]).
* Орден Серафимов ([[Швеция]], [[1 март]]а [[2000 йыл|2000 года]]).
* Командор Большого креста ордена Полярной звезды ([[Швеция]]).
* Орден Слона ([[Дания]], [[3 апрель|3 апреля]] [[2001 йыл|2001 года]]).
* Большой крест ордена Данеброг ([[Дания]]).
* Кавалер Большого креста ордена Сокола с цепью ([[Исландия]], [[19 сентябрь|19 сентября]] [[2000 йыл|2000 года]]).
* Кавалер Большого креста ордена Сокола ([[Исландия]], [[1997 йыл|1997 год]]).
* Большая почётная звезда «За заслуги перед Австрийской Республикой» ([[Австрия]], [[2006 йыл|2006 год]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf|title=Reply to a parliamentary question about the Decoration of Honour|page=1923|authorlink=PDF|accessdate=2013-01-13|archivedate=2020-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200522081548/https://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Большой крест ордена Леопольда I ([[Бельгия]], [[2004 йыл|2004 год]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://c7.alamy.com/comp/GYHTWP/belgiums-queen-paola-1stl-and-king-albert-ii-1str-surround-finlands-GYHTWP.jpg|title=Источник|accessdate=2020-08-30|archivedate=2022-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220830102208/https://c7.alamy.com/comp/gyhtwp/belgiums-queen-paola-1stl-and-king-albert-ii-1str-surround-finlands-gyhtwp.jpg|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Большой крест ордена Оранского дома ([[Нидерланд]]ы).
* Орден Золотого льва Нассау ([[Люксембург]], [[2008 йыл|2008 год]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://c7.alamy.com/comp/D4HBEJ/finnish-president-tarja-halonen-r-toasts-with-grand-duchess-maria-D4HBEJ.jpg|title=Источник|accessdate=2020-08-30|archivedate=2017-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170108190716/http://c7.alamy.com/comp/D4HBEJ/finnish-president-tarja-halonen-r-toasts-with-grand-duchess-maria-D4HBEJ.jpg|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://c7.alamy.com/comp/D4HBDN/r-l-grand-duke-henri-of-luxembourg-finnish-president-tarja-halonen-D4HBDN.jpg|title=Источник|accessdate=2020-08-30|archivedate=2021-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506143811/https://c7.alamy.com/comp/d4hbdn/r-l-grand-duke-henri-of-luxembourg-finnish-president-tarja-halonen-d4hbdn.jpg|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Двойного белого креста I степени ([[Словакия]], [[2005 йыл|2005 год]])&lt;ref&gt;Slovak republic website, [http://www.slovak-republic.org/symbols/honours/ State honours] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413004835/http://www.slovak-republic.org/symbols/honours/}} : 1st Class received in 2005 (click on «Holders of the Order of the 1st Class White Double Cross» to see the holders' table)&lt;/ref&gt;.
* Орден Короля Томислава ([[Хорватия]], [[7 апрель|7 апреля]] [[2009 йыл|2009 года]]).
* Орден «За исключительные заслуги» ([[Словения]], [[2010 йыл|2010 год]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www2.gov.si/up-rs/2007-2012/turk-ang-arhiv.nsf/dokumentiweb/37CAEF15515EDB4CC12576E30051A8C5?OpenDocument|title=President of the Republic of Slovenia &gt; Slovenian President on a state visit to Finland&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|accessdate=2020-08-29|archivedate=2021-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211116065356/http://www2.gov.si/up-rs/2007-2012/turk-ang-arhiv.nsf/dokumentiweb/37CAEF15515EDB4CC12576E30051A8C5?OpenDocument|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Белого орла ([[Польша]], [[18 апрель|18 апреля]] [[2001 йыл|2001 года]]).
* Орденская цепь ордена Звезды Румынии ([[Румыния]], [[2006 йыл|2006 год]]).
* Орденская цепь со знаком Большого креста ордена Заслуг ([[Венгрия]], [[2002 йыл|2002 год]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hu.wikipedia.org/wiki/A_Magyar_%C3%89rdemrend_nagykeresztje_a_nyakl%C3%A1nccal_%C3%A9s_az_arany_sugaras_csillaggal|title=A Magyar Érdemrend nagykeresztje a nyaklánccal és az arany sugaras csillaggal|accessdate=2020-08-28|archivedate=2021-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111111301/https://hu.wikipedia.org/wiki/A_Magyar_%C3%89rdemrend_nagykeresztje_a_nyakl%C3%A1nccal_%C3%A9s_az_arany_sugaras_csillaggal|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* Орден Спасителя 1-го класса ([[Греция]]).
* Большой крест ордена Почёта ([[Греция]]).
* Орден Бани ([[Бөйөк Британия|Великобритания]]).
* Большой крест особой степени ордена «За заслуги перед Федеративной Республикой Германия» ([[Германия]], [[2001 йыл|2001 год]]).
* Кавалер Большого креста ордена Почётного легиона ([[Франция]], [[2005 йыл|2005 год]]).
* Большой крест ордена Изабеллы Католической ([[Испания]], [[1999 йыл|1999 год]]).
* Большая цепь ордена Инфанта дона Энрике ([[Португалия]], [[24 октябрь|24 октября]] [[2002 йыл|2002 года]]).
* Кавалер Большого креста ордена «За заслуги перед Итальянской Республикой» ([[Италия]], [[1 сентябрь|1 сентября]] [[2008 йыл|2008 года]]).
* Цепь ордена Южного Креста ([[Бразилия]]).
* Орденская цепь ордена Заслуг ([[Чили]]).
* Большая лента ордена короля Абдель-Азиза ([[Сәғүд Ғәрәбстаны|Саудовская Аравия]]).
* Орденская цепь ордена Заслуг ([[Катар]]).
* Большой крест Национального ордена Льва ([[Сенегал]]).
* Большая лента ордена Пионеров Республики ([[Либерия]]).
* Цепь Высшего ордена Хризантемы ([[Япония]]).
* [[Международная премия «Балтийская звезда»]] за развитие и укрепление культурных связей в странах Балтийского региона (2019)

== Шулай уҡ ҡарағыҙ ==
* Президент Халонендың сит илгә сәфәрҙәре

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр|2}}

== Әҙәбиәт ==
* {{Китап|автор=|часть=|заглавие=[[Сто замечательных финнов|Сто замечательных финнов. Калейдоскоп биографий]]|оригинал=100 suomalaista pienoiselämäkertaa venäjäksi|ссылка=|ответственный=Ред. Тимо Вихавайнен (''Timo Vihavainen''); пер. с [[финский язык|финск.]] И. М. Соломеща|издание=|место=[[Хельсинки]]|издательство=Общество финской литературы (''Suomalaisen Kirjallisuuden Seura'')|год=2004|том=|страницы=|страниц=814|серия=|isbn=951-746-522-X|тираж=}}. — [http://www.kansallisbiografia.fi/pdf/kb_ru.pdf Электронная версия] {{Тикшерелгән|18|2|2010}}

== Һылтанмалар ==
* [http://www.tarjahalonen.fi Тарьи Халонендың рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210615085128/https://www.tarjahalonen.fi/ |date=2021-06-15 }} (.&lt;small class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на финском языке&quot;&gt;)&lt;/small&gt;
* «Gallup» мәғлүмәттәре буйынса, Тарья Халонен — популярлыҡ буйынса Европа берләшмәһенең икенсе урынды биләгән лидеры.
[[Категория:XXI быуат сәйәсмәндәре]]
[[Категория:XX быуат сәйәсмәндәре]]
[[Категория:Ҡатын-ҡыҙ президенттар]]
[[Категория:«Перу ҡояшы» орденының ҙур тәреһе кавалерҙары]]
[[Категория:Кавалеры ордена князя Ярослава Мудрого 1 степени]]
[[Категория:Алтын бөркөт ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Почёт орденының ҙур тәреһе кавалерҙары (Греция)]]
[[Категория:Ҡотҡарыусы ордены Ҙур тәреһенең кавалерҙары]]
[[Категория:Хризантема Юғары ордены кавалерҙары]]
[[Категория:1 класлы Икеле аҡ тәре ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Австрия Республикаһы алдында күрһәткән хеҙмәте өсөн Почёттың ҙур йондоҙо кавалерҙары]]
[[Категория:Король Томислав ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Изабелла Католичка орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]]
[[Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары]]
[[Категория:«ГФР алдындағы ҡаҙаныштар өсөн» орденының махсус дәрәжәле Ҙур тәреһе кавалерҙары]]
[[Категория:Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Мунса орденының Ҙур тәреһе Рыцарҙары]]
[[Категория:Кавалеры Большого креста ордена Золотого льва Нассау]]
[[Категория:Тимерғаҙыҡ йондоҙоның Оло тәре ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Серафимдар ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Данеброг орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]]
[[Категория:Фил ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Изге Олаф Ҙур тәре ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Бөйөк Витаутас Ҙур тәре ордены кавалерҙары]]
[[Категория:Өс йондоҙ орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]]
[[Категория:Финляндия арыҫланы ордены ҙур тәреһе кавалерҙары]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]]
[[Категория:1943 йылда тыуғандар]]
[[Категория:24 декабрҙә тыуғандар]]
[[Категория:Тәржемәһе тикшерелмәгән биттәр]]</text>
      <sha1>50cmeq4q4hix0agx0w3zxqjr8ppajuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Георгий Леонидзе исемендәге грузин әҙәбиәте дәүләт музейы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191658</id>
    <revision>
      <id>1303619</id>
      <parentid>1242005</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T04:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4836" sha1="niojn4psaxxvjb96vaw48gxobb4pjqq" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Георгий Леонидзе исемендәге грузин әҙәбиәте дәүләт музейы''' ({{Lang-ka|საქართველოს გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმი}}) — Грузияның мәҙәниәт учреждениеһы. [[Тбилиси]] ҡалаһында Чантурия урамы, 8 адресы буйынса урынлашҡан&lt;ref&gt;[http://v-georgia.com/showplaces/gosudarstvennyj-muzej-gruzinskoj-literatury-imeni-giorgiya-leonidze/Государственный музей грузинской литературы имени Гиоргия Леонидзе]{{Недоступная ссылка|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== Тарихы ==
1930 йылда Давид Арсенишвили инициативаһы буйынса Мтацминд яҙыусылар музейы булараҡ ойошторола. Яңы музейҙы шағир Георгий Леонидзе етәкләй (1899—1966). 5 йылдан һуң музей Грузин яҙыусылар музейы тип үҙгәртелә, ә 1938 йылда —  Грузин дәүләт әҙәби музейы тип атала.

1967 йылдан 1939-1951 йылдарҙа музей директоры булып эшләгән Георгий Леонидзе исемен йөрөтә. Музей ихатаһында Леонидзе бюсы ҡуйылған&lt;ref&gt;[http://visualrian.ru/hier_rubric/photo_historic/1432826.html Бюст Леонидзе]{{Недоступная ссылка|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Экспозицияһы ==
Музей экспозицияһында 105 000-дән ашыу ҡулъяҙма, 3 000-гә яҡын рәсем һәм график эштәр, 80 скульптура, 27 000 фото һәм 1800 негатив, 28 000-дән ашыу уникаль китап, гәзит һәм журнал, 400 аудио-видео яҙмалар бар&lt;ref&gt;[https://ru.wikibrief.org/wiki/Giorgi_Leonidze_State_Museum_of_Literature Государственный Литературный музей Георгия Леонидзе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230515165404/https://ru.wikibrief.org/wiki/Giorgi_Leonidze_State_Museum_of_Literature |date=2023-05-15 }}&lt;/ref&gt;.

== Әҙәбиәт ==

* «Shugliashvili D.», Georgian National Literature Museum, «Soviet Art», 1956, N1 / «შუღლიაშვილი დ.» საქართველოს სახელმწიფო ლიტერატურული მუზეუმი, «საბჭოთა ხელოვნება», 1956, № 1;
* «Tchitchinadze S.», Guide to the Georgian National Literature Museum’s Literary Exposition, Tbilisi, 1959 / «ჭიჭინაძე ს.» საქართველოს სახელმწიფო ლიტერატურული მუზეუმის XIX საუკუნის ქართიული ლიტერატურის ექსპოზიციის მეგზური, თბილისი, 1959;
* «Miqadze G», Volum VI, P.259, Tbilisi, 1983 / «მიქაძე გ.» ტომი VI, გვ. 259, თბილისი, 1983.
* «საქართველოს მუზეუმები, გზამკვლევი/Georgian Museums, guide» საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვის და სპორტის სამინისტრო/ Ministry of Culture, Monuments Protection and Sport of Georgia. თბილისი/ Tbilisi 2006. გვ34/p34.

== Һылтанмалар ==
* [https://ru.wikibrief.org/wiki/Giorgi_Leonidze_State_Museum_of_Literature Государственный Литературный музей Георгия Леонидзе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230515165404/https://ru.wikibrief.org/wiki/Giorgi_Leonidze_State_Museum_of_Literature |date=2023-05-15 }}
* [http://v-georgia.com/showplaces/gosudarstvennyj-muzej-gruzinskoj-literatury-imeni-giorgiya-leonidze/Государственный музей грузинской литературы имени Гиоргия Леонидзе]{{Недоступная ссылка|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}
[[Категория:Грузия]]
[[Категория:Музейҙар]]
[[Категория:Илдәр буйынса мәҙәни ойошмалар]]
[[Категория:Грузия музейҙары]]</text>
      <sha1>niojn4psaxxvjb96vaw48gxobb4pjqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грузия һынлы сәнғәт музейы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191685</id>
    <revision>
      <id>1303622</id>
      <parentid>1299177</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31336</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1303622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5292" sha1="jwfdsncxoun8fq63ege1maqgo8ko0nd" xml:space="preserve">{{Ук}}
'''Грузия һынлы сәнғәт музейы''' ({{Lang-ka|ქართული სახვითი ხელოვნების მუზეუმი}}) ―шәхси художество музейы, [[Тбилиси|Тбилисиҙа]] ([[Грузия]]) Руставели проспектында урынлашҡан&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://georgiatoday.ge/news/12459/Georgian-Fine-Arts-Museum-to-Open-to-Public-from-October-2|title=Georgian Fine Arts Museum to Open to Public from October 2|work=[[Georgia Today]]|date=27 September 2018|accessdate=11 January 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190110211706/http://georgiatoday.ge/news/12459/Georgian-Fine-Arts-Museum-to-Open-to-Public-from-October-2 |date=10 January 2019 }}&lt;/ref&gt;. Музейҙа Грузиялағы «Магтиком» (MagtiCom) иң ҙур телекоммуникация компанияһына нигеҙ һалыусы Джордж (Джиа) Джохтаберидзе һәм Манана Шевардадзе ғаиләһенең шәхси сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияһы урынлашҡан&lt;ref&gt;[https://ru.wikibrief.org/wiki/Georgian_Museum_of_Fine_Arts Грузинский музей изящных искусств — Georgian Museum of Fine Arts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230516130001/https://ru.wikibrief.org/wiki/Georgian_Museum_of_Fine_Arts |date=2023-05-16 }}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Джордж (Джиа) Джохтаберидзе һәм уның ҡатыны Манана Шеварднадзе 1990-сы йылдарҙа сәнғәт әҫәрҙәрен йыя башлай. Уңышлы эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенән һуң Джохтаберидзе шәхси коллекцияһы өсөн сәнғәт әҫәрҙәрен һатып ала башлай. Тиҙҙән ул, әгәр уның коллекцияһы бөтә донъя буйлап тейешле һаҡлауһыҙ, асыҡ күргәҙмәләрһеҙ таралһа, ул мәңгегә юғаласағын аңлай. Әҫәрҙәрҙең күп өлөшө [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|Советтар Союзы]] осоронда ижад ителгән, шуға күрә картиналар донъяла киң билдәле булмай. Шулай итеп, Джохтаберидзеның грузин сәнғәтен йыйыу, тергеҙеү һәм һаҡлау идеяһы тыуа.

Башта музейҙың яңы бинаһын төҙөү күҙалланмай, коллекционер бөтә картиналарҙы Грузияның дәүләт музейҙарына тапшырырға йыйына. Әммә [[СССР тарҡалыуы]] һәм унан һуңғы йылдарҙағы иҡтисади һәм гражданлыҡ тетрәнеүҙәр арҡаһында дәүләт музейҙары ауыр хәлдә ҡала һәм бөтә әҫәрҙәрҙе лә ҡабул итә алмай&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.scribd.com/doc/167602354/They-just-trusted-me-George-Jokhtaberidze|title=They just trusted me - George Jokhtaberidze - Nature|website=Scribd.com|accessdate=25 January 2019}}&lt;/ref&gt;.

Грузиялағы иң ҙур телекоммуникация компанияһын етәкләгән Джохтаберидзе Грузия һынлы сәнғәт музейы һәм Сәнғәт йорто биналары комплексын төҙөргә ҡарар итә.

Төҙөлөш 2013 йылда башлана һәм Грузияла художество күргәҙмәләрен үткәреү өсөн махсус төҙөлгән берҙән-бер бина булып тора. Музей 2018 йылдың 26 сентябрендә рәсми рәүештә, ә килеүселәр өсөн 2018 йылдың 2 асыла. Музейҙа һуңғы 70 йылда 80-дән ашыу рәссам, шул иҫәптән Сергей Параджанов ижад иткән 3500-ҙән ашыу сәнғәт әҫәре һаҡлана&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://finearts.ge/en/museum|title=GMOFA|website=Finearts.ge|accessdate=25 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; [https://travelgeorgia.ru/10 03/ ГРУЗИЯ для всех]&lt;/ref&gt;.

== Һылтанмалар ==
* [https://travelgeorgia.ru/10 03/ ГРУЗИЯ для всех]
* [https://ru.wikibrief.org/wiki/Georgian_Museum_of_Fine_Arts Грузинский музей изящных искусств — Georgian Museum of Fine Arts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230516130001/https://ru.wikibrief.org/wiki/Georgian_Museum_of_Fine_Arts |date=2023-05-16 }}

== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}

{{Тышҡы һылтанмалар}}

[[Категория:Тбилисиҙың художестволы музейҙары]]
[[Категория:Шәхси музейҙар]]
[[Категория:Грузия сәнғәте]]
[[Категория:Грузия рәссамдары]]
[[Категория:Тбилиси музейҙары]]
[[Категория:2018 йылда нигеҙләнгән музейҙар]]
[[Категория:Алфавит буйынса музейҙар]]</text>
      <sha1>jwfdsncxoun8fq63ege1maqgo8ko0nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Закир Найк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198719</id>
    <revision>
      <id>1303558</id>
      <parentid>1299686</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35579" sha1="67byh6flht7jxj6uvmf113p0yrfssj0" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
{{Шәхес/Ислам|богослов
|оригинал={{lang-ur|ذاکر نائیک}}
|должность=Ислам тикшеренеү фонды президенты
|периодначало=1991
|периодконец=х.в.
|предшественник=
|преемник=
|имя рожд=Закир Әбделкәрим Найк
|прозвище=Дидат плюс
|течение=[[сөнниҙәр|Сөнниселек]]
|отец=Әбделкәрим Найк
|мать=
|супруга=Фәрхәт Найк&lt;ref name=Ramanujan /&gt;&lt;ref name=&quot;Gambia1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Minivan2&quot;&gt;{{cite news |author=Aishath Aniya |date=29 May 2010 |url=http://minivannewsarchive.com/society/comment-an-evening-with-mrs-naik-7590 |title=Comment: An evening with Mrs Naik |publisher=[[Minivan News]] – Archive |access-date=1 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929170546/http://minivannewsarchive.com/society/comment-an-evening-with-mrs-naik-7590 |archive-date=29 September 2015 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225123255/https://minivannewsarchive.com/society/comment-an-evening-with-mrs-naik-7590 |date=25 December 2018 }}&lt;/ref&gt;
|дети=өсәү&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/zakir-naiks-son-fariq-now-under-mumbai-police-scanner/articleshow/53218260.cms | title=Zakir Naik's son Fariq now under Mumbai police scanner |publisher=[[The Economic Times|Economic Times]] |work=ET Bureau | date=15 July 2016 | access-date=18 July 2016 | author=Kumar, Krishna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malaysiakini1&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.malaysiakini.com/news/337626 | title=Your KiniGuide to Muslim scholar Zakir Naik |publisher=[[Malaysiakini]] |date=12 April 2016 | access-date=18 July 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160723181459/http://www.malaysiakini.com/news/337626 |archive-date=23 July 2016 | url-status=live | df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|вероисповедание=[[Ислам]]
|учителя=[[Әхмәд Дидат]]
|направление=[[дәғүәт]] һәм [[сағыштырма дин ғилеме]]|сайт=zakirnaik.com
|изображение=
|ширина=260
|награды=[[Волонтерлыҡ эше өсөн Шарджи премияһы]] (2013)&lt;br&gt;[[Дубай Халыҡ-ара Изге Ҡөрьән Премияһы]] (2013)&lt;br&gt;Малайзия короленең халыҡ-ара наградаһы (2013)&lt;br&gt;[[Король Фейсал халыҡ-ара премияһы]] (2015)&lt;br&gt;[[YouTube авторҙарына бүләктәр|Көмөш төймә]]&lt;br&gt;[[YouTube авторҙарына бүләктәр|Алтын төймә]]|образование=[[Мумбай университеты]]|период конец=|профессия=|труды=[[Ислам тикшеренеү фонды|Ислам тикшеренеү фондына]] нигеҙ һалыусы һәм президенты&lt;br&gt;[[Peace TV]], [[Peace TV Bangla]], [[Peace TV Urdu]], [[Peace TV Chinese]] телеканалдарына нигеҙ һалыусы|место рождения=[[Мумбаи]], [[Махараштра]], [[Һиндостан]]}}
'''Закир Әбделкәрим Найк''' ({{Lang-ur|ذاکر عبد الکریم نائیک}} [[18 октябрь]] [[1965 йыл]], [[Мумбаи]], [[Һиндостан]]) '''—''' һинд [[Ислам]] йәмәғәтселеге ораторы, ул [[Сағыштырма дин ғилеме|сағыштырма дин ғилемгә]] иғтибар итә. Ул Ислам тикшеренеү фондына, [[Мумбаи|Мумбаиҙа]] Ислам халыҡ-ара мәктәбенә&lt;ref&gt;[http://www.irf.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=154&amp;Itemid=170 &quot;Conceived and Developed by Dr. Zakir Naik: &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090709143457/http://www.irf.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=154&amp;Itemid=170 |date=2009-07-09 }}. [[Islamic Research Foundation]]. Retrieved 16 April 2011. 16 April 2011.&lt;/ref&gt; һәм [[Peace TV]]-ға нигеҙ һалыусы һәм президенты булып тора. Ислам донъяһында билдәле шәхес булып тора, һәм ул Исламда ниндәй ҙә булһа фекер мәктәбенең эйәрсеһе булырға теләмәһә лә, ул идеологик йәһәттән [[Сәләфилек|сәләфи]] фекер мәктәбе менән тығыҙ бәйләнгән. Табип-хирург мәғарифы бар&lt;ref name=&quot;Shukla&quot;&gt;Shukla, Ashutosh. [http://www.dnaindia.com/mumbai/report_muslim-group-welcomes-ban-on-preacher_1399601 «Muslim group welcomes ban on preacher»]. ''[[Daily News and Analysis]]''. 22 June 2010. Retrieved 16 April 2011. 7 August 2011.&lt;/ref&gt;.

Хәҙерге ваҡытта Найк Һиндостанда эҙләнә, унда 2016 йылда Исламға ҡаршы властар Найкты Малайзияла сит илдә булған саҡта аҡсаны легалләштереүҙә ғәйепләй; Найк Һиндостанға әйләнеп ҡайтмай һәм [[Малайзия|Малайзияла]] даими йәшәй башлай. Найк бөтә ғәйепләүҙәрҙе лә кире ҡаға. Милли тикшереү идаралығы, дәлилдәр етмәү сәбәпле, [[Интерпол|Интерполға]] уның ҡулға алыныуы тураһында хәбәр итергә тырыша. Найктың Peace TV-һы Һиндостанда, [[Бангладеш|Бангладешта]], [[Канада|Канадала]], [[Шри-Ланка|Шри-Ланкала]] һәм [[Бөйөк Британия|Британияла]] нәфрәт белдереү тураһында закондарға ярашлы тыйыла, ғәмәлдә уларҙың Ислам динен таратыу ҡурҡынысы ла бар.

== Йәш сағы һәм мәғарифы ==
Закир Найк 1965 йылдың 18 октябрендә Һиндостандың [[Бомбей]] ҡалаһында Абдулкарим Найк һәм Рошан Найк ғаиләһендә тыуған. Ул [[Кишинчанд Челларам колледжы|Кишинчанд Челларам колледжында]] уҡый һәм [[Топивала милли медицина колледжы|Топивала милли медицина колледжында]], артабан [[Мумбаи университеты|Мумбаи университетында]] медицина һәм хирургия бакалавры дәрәжәһен ала&lt;ref&gt;Кахила Секаран. [https://www.astroawani.com/berita-malaysia/8-facts-you-need-know-about-controversial-preacher-dr-zakir-naik-updated-101971 &quot;Тараштырғыс дин әһеле доктор Закир Наике тураһында белергә кәрәкле 8 факт&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160515230724/http://english.astroawani.com/malaysia-news/8-facts-you-need-know-about-controversial-preacher-dr-zakir-naik-updated-101971 |date=2016-05-15 }} [https://web.archive.org/web/20160515230724/http://english.astroawani.com/malaysia-news/8-facts-you-need-know-about-controversial-preacher-dr-zakir-naik-updated-101971 Архивланған версияһы]{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Карьераһы ==
1991 йылда [[дәғүәт]] өлкәһендә эшләй башлай һәм Мумбаиҙа Халыҡ-ара ислам мәктәбенә һәм ярлы һәм мохтаж мосолман йәштәренә стипендиялар биргән Берләшкән ислам ярҙамына нигеҙ һала. Найктың ҡатыны, Фәрхәт Наик, Ислам тикшеренеүҙәре фондының ҡатын-ҡыҙҙар секцияһы президенты булып тора&lt;ref&gt;[https://in.news.yahoo.com/farhat-naik-renowned-islamic-preacher-093232994.html Фархат Найк: Закир Найктың ҡатыны күҙгә күренмәй һәм бер үк ваҡытта регрессив&quot;] ''in.news.yahoo.com''.{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;.

2006 йылда Найк үны 1987 йылда танышҡан ислам вәғәзсеһе [[Әхмәд Дидат]] илһамландырғанын тип әйтә. (Найк ҡайһы берҙә &quot;Дидат плюс&quot; тип атала, был ҡушаматты уға Дидат үҙе бирә.)

2006 йылдың 21 ғинуарында Ислам тикшеренеүҙәре фонды, уны Найкк етәкләй, Peace TV-ға нигеҙ һала. Был коммерцияға ҡарамаған Эмираттарҙың спутник телевидениеһы селтәре, ул программаларҙы бушлай трансляциялай. Был донъялағы иң ҙур дини спутник телевидение селтәрҙәренең береһе.

2021 йылдың март айының икенсе яртыһында Найк Ислам тураһында белем биреү контенты менән тәьмин итеүсе Al Hidaayah-ны аса. Платформала бөтә донъянан 40-тан ашыу билдәле ислам ораторҙары, шул иҫәптән [[Әхмәд Дидат]], [[Йософ Эстес]], [[Хөсәйен Йии]] һәм [[Билал Филипс|Билал Филипстың]] меңәрләгән сәғәт видеоһы бар. Ул был платформа [[Netflix]]-тың &quot;хәләл&quot; версияһы тип раҫлай.

== Мохадаралар һәм бәхәстәр ==
Күп кенә ислам вәғәзселәренән айырмалы рәүештә, уның лекциялары аралашыусан, [[Урду теле|урду]] йәки [[Ғәрәп теле|ғәрәп]] телендә түгел, ә [[Инглиз теле|инглиз]] телендә уҡыла, һәм ул ғәҙәттә костюм һәм галстук кейә. 2016 йылға Найк күп кенә дебаттар һәм мохадаралар үткәрә һәм, имеш, &quot;донъя буйынса 4000-дән ашыу&lt;ref&gt;Виас, Шарад (9 июль 2016). [https://www.thehindu.com/news/national/4000-speeches-amp-counting-fans-swear-by-Naik/article60528462.ece &quot;4000 сығыштар һәм иҫәпләүҙәр, фанаттар Закир Найк менән ант итә&quot;]. &quot;The Hindu&quot; баҫмаһы. Тәүге сығанаҡтан [https://web.archive.org/web/20160708210433/http://www.thehindu.com/news/national/4000-speeches-counting-fans-swear-by-naik/article8825001.ece архивланған] 8 июль 2016.&lt;/ref&gt; лекция уҡый&quot;. Найктың [[Ҡөрьән|Ҡөрьәнде]] һәм [[Хәҙис|хәҙистәрҙе]] яҡшы ятлау стиле һәм быға бәйле миссионерлыҡ эшмәкәрлеге уны мосолман даирәләрендә бик популяр итә. Уның күп кенә дебаттары видео- һәм DVD- медиаларҙа һәм онлайн киң тарала. Уның сығыштары инглиз телендә яҙҙырыла һәм Мумбайҙың мосолман кварталдарындағы бер нисә кабель селтәрендә, шулай уҡ үҙе продюсерҙарҙың береһе булған Peace TV каналында ял көндәрендә трансляциялана. Ул башлыса түбәндәге темалар буйынса сығыш яһай: «[[Ислам һәм фән|Ислам һәм хәҙерге фән]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Ислам һәм христианлыҡ]]&lt;nowiki/&gt;» һәм «[[Ислам һәм секуляризм]]&lt;nowiki/&gt;».

Уның тәүге дискуссияһы 1994 йылда, Mumbai Marathi Patrakar Sangh ойошторған Ладжжа исемле китабында яҙыусы [[Таслима Насрин|Таслима Насриндың]] исламға ҡарашы тураһында дебатта була, ул «Дини фундаментализм һүҙ азатлығына ҡаршылыҡ булып торамы?» тип атала. Дүрт журналист ҡатнашлығында дебаттар сәғәттәр буйы дауам итә. 2000 йылдың апрелендә Найк Уильям Кэмпбелл менән [[Чикаго|Чикагола]] &quot;Ҡөрьән һәм Библия фән яҡтылығында&quot; темаһын тикшерә. 2006 йылдың 21 ғинуарында Найк [[Бангалор|Бангалорҙа]] [[Шри Шри Рави Шанкар|Рави Шанкар]] менән ислам һәм [[Индуизм|индуизмда]] Илаһ төшөнсәһе тураһында дини-ара диалог үткәрә. 2011 йылдың февралендә Найк Һиндостандан видеоэлемтә аша [[Оксфорд университетының дискуссия йәмғиәте|Оксфорд Союзына]] мөрәжәғәт итә.

=== Мельбурн университеты ===
2004 йылда Найк, [[Австралия]] ислам мәғлүмәт һәм сервис селтәренең саҡырыуы буйынса, [[Мельбурн университеты|Мельбурн университетына]] килә, унда ул Ислам ғына ҡатын-ҡыҙҙарға ысынбарлыҡтағы тигеҙлек бирә тип раҫлай. Ул, [[көнбайыш]] кейеме ни тиклем асығыраҡ булһа, ҡатын-ҡыҙҙы көсләүгә шул тиклем йышыраҡ дусар итә, тигән.

=== Изге Давид залы ===
2006 йылдың авгусында Найктың [[Кардифф|Кардиффҡа]] визиты һәм конференцияһы бәхәскә килтерә, сөнки [[Уэльс]] консерваторы Дэвид Дэвис уның сығышын туҡтатырға саҡыра. Ул Найктың &quot;нәфрәт уята&quot; һәм уның ҡараштары йәмәғәт майҙансығына лайыҡ түгел, тип әйтә. Әммә Кардифф мосолмандары Найктың үҙ сығышын ҡалала үткәреү хоҡуғын яҡлай. Уэльс мосолмандары советының генераль секретары Салим Кидвай белдергәнсә, &quot;уның [Найктың] тураһында белгән кешеләр уның иң бер-береһенә ҡаршы килмәгән шәхестәрҙең береһе булыуын белә. Ул диндәр араһындағы оҡшашлыҡ тураһында һөйләй һәм беҙ улар араһында уртаҡлыҡ табыу өсөн нисек эшләргә тейешлегебеҙ тураһында һөйләй&quot;, һәм Дэвисҡа конференцияла Найк менән шәхсән һөйләшеү алып барырға тәҡдим итә. Конференция Кардифф советы экстремистик ҡараштарҙы пропагандаламаясағын белдергәндән һуң дауам итә.

=== Гамбияға саҡырыу ===
2014 йылда Найк [[Гамбия]] революцияһының егерме йыллығын байрам итеүҙә ҡатнашыу өсөн президент [[Яхъя Джамме]] саҡырыуы буйынса Гамбияла була. Унда ул 11 октябрҙән 22 октябргә тиклем дүрт лекция уҡый. Лекциялар [[Гамбия университеты|Гамбия университетында]], Paradise Suites Hotel, президент [[Канилаи]] тыуған ауылында, [[Фони Кансала|Фони Кансалала]] һәм [[Кололи|Кололиҙа]] үтә. Гамбия министрҙары, дини лидерҙар, студенттар һәм меңәрләгән кеше уның «Терроризм һәм Йыһат: Ислам перспективаһы», «Дин дөрөҫ перспективала», «Дәғүәт йәки емереү?» һәм «Ислам тураһында яңылыш фекерҙәр» темаларына лекцияларына килә. Шул уҡ ваҡытта ул президент Яхъя Джамме һәм Гамбияның Юғары ислам советы менән осраша һәм Гамбия имамдары менән ислам конференцияһы үткәрә.

=== Малайзия ===
2012 йылда Найк [[Малайзия|Малайзияла]] дүрт лекция уҡый. Лекциялар [[Джохор-Бару|Джохор-Барула]], [[Шах-Алам|Шах-Аламғы]] [[МАРА Технологик университеты|МАРА Технологик университетында]], [[Куантан|Куантанда]] һәм [[Куала-Лумпур|Куала-Лумпурҙа]] Бөтә донъя сауҙа үҙәгендә үтә. Малайзияның элекке премьер-министры [[Мәхәтхир Мөхәмәт|Махатхир Мөхәмәт]], күренекле эшмәкәрҙәр һәм бер нисә мең кеше төрлө урындарҙа лекциялар тыңлай. Найк сығыштарын ойоштороусылар уларҙың маҡсаты төрлө дин кешеләренең үҙ-ара татыулығына булышлыҡ итеү тип белдерә.

Найк 2016 йылдың апрелендә тағы ла алты лекция уҡый. Малайзияла уның ике лекцияһы «Индуизм һәм Ислам араһындағы оҡшашлыҡ» һәм «Ҡөрьән — Аллаһтың һүҙеме?» тип атала. [[ХИНДРАФ]] тарафынан протест белдерелә, был лекциялар раса-ара көсөргәнешлек тыуҙырыуы ихтималлығын имеш белдерә. Хөкүмәттең башланғыс ярҙамы менән сара планға ярашлы үтә.

== Ҡараштар ==
Закир Найк исламда ниндәй ҙә булһа айырым фекер йөрөтөү мәктәбенә эйәреүсе булыуын раҫламай. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер кешеләр уның ҡараштарын һәм идеологияһын сәләфиҙәрҙекенә оҡшаш тип иҫәпләй.

Найк әйтеүенсә, уның маҡсаты — «үҙ диненең апологеты булып киткән һәм диндең иҫкергәнлеген тойған уҡымышлы мосолман йәштәре өҫтөндә иғтибарҙы йүнәлтеү». Ул һәр мосолмандың бурысы м Ислам тураһында дөрөҫ булмаған күҙаллауҙарҙы бөтөрөү һәм [[2001 йылдың 11 декабрендәге һөжүмдәр|2001 йылдың 11 сентябрендә]] Ҡушма Штаттарҙа булған һөжүмдәрҙән һуң Көнбайыш [[Киң мәғлүмәт саралары|киң мәғлүмәт сараларының]] исламофоб ҡараштарына ҡаршы тороу, тип иҫәпләй. Найк әйтеүенсә, «Исламға ҡаршы аяуһыҙ кампания булыуға ҡарамаҫтан, 2001 йылдың сентябренән 2002 йылдың июленә тиклем 34 000 американ исламды ҡабул итә». Наик фекеренсә, Ислам — аҡыл һәм логика дине, ә Ҡөрьәндә фән менән бәйле 1000 шиғыр бар, уның әйтеүенсә, был Көнбайышҡа ҡараған кешеләрҙең күплеген аңлата. Уның ҡайһы бер мәҡәләләре ''Islamic Voice'' кеүек журналдарҙа баҫыла.

=== Исламдың өҫтөлөгө ===
Найк исламдың иң яҡшы дин булыуын әйтә, сөнки «Ҡөрьән үҙе был турала әйтә. Башҡа бер ниндәй дини Яҙма ла үҙ дине өсөн был фактты раҫламай». Ул, «Ислам шулай уҡ түҙемһеҙ тип һанала, һәм был дөрөҫ, әммә коррупцияға, дискриминацияға, ғәҙелһеҙлеккә, зинасылыҡҡа, эскелеккә һәм бөтә яуызлыҡтарға ҡарата. Ислам — дөйөм кешелек ҡиммәттәрен пропагандалаусы иң түҙерлек дин».

=== Ижтимағи мәсьәләләр ===
Найк музыканы алкоголь менән сағыштыра һәм икеһе лә иҫерткес, тип белдерә. Ул бейеүгә һәм йырлауға ҡаршы сыға, сөнки улар исламда тыйыла.

Найк, урлашыуҙа ғәйепле кешеләр урлашыу өсөн ҡулын ҡырҡып, язаға тарттырылырға тейеш, тигән. Ул шулай уҡ АҠШ-ҡа илдә юғары енәйәтселек кимәлен кәметеү өсөн ошо ысулды ҡулланырға тәҡдим итә.

Найк әйтеүенсә, [[ЛГБТ]]-төркөм телевидениела таратылған порнография ҡулланыу арҡаһында психик ауырыуҙар кисерә. Ҡөрьәндә һәм [[Сөннәт|Сөннәттә]] асыҡтан-асыҡ енси мөнәсәбәткә ингән гомосексуалистар өсөн үлем язаһы ҡарала, ти ул.

=== Медианы тәнҡитләү ===
Найк киң мәғлүмәт сараларын «ҡараны аҡҡа, яуызды геройға әйләндереүсе донъялағы иң ҡурҡыныс ҡоралдың иң мөһим ҡоралы» тип атай. Ул, «Ислам тураһында дөрөҫ булмаған күҙаллауҙарҙы, дөрөҫ булмаған цитаталарҙы, дөрөҫ булмаған аңлатмаларҙы һәм боҙоп күрһәтеүҙәрҙе бөтөрөү өсөн беҙ шул уҡ киң мәғлүмәт сараларын ҡулланырға тейешбеҙ», тип тәҡдим итә. Ул Көнбайыш державалары һәм киң мәғлүмәт саралары икеләтә уйын уйнай тип белдерә — Исламды хурлау өсөн стандарт стратегия — мосолмандарҙы экстремистар һәм фундаменталистар итеп һүрәтләү. Ул: «Бөгөнгө көндә Исламдың абруйына халыҡ-ара киң мәғлүмәт саралары тарафынан ҙур зыян килтерелә, улар, төрлө стратегиялар ҡулланып, көнөн-төнөн Ислам тураһында ялған мәғлүмәт тарата. Халыҡ-ара киң мәғлүмәт саралары, баҫма, аудио, видео йәки онлайн булһынмы, мосолман йәмғиәтенең насар һарыҡтарын һайлап алып, уларҙы өлгөлө мосолман итеп күрһәтеп, Исламды хурлау өсөн төрлө стратегиялар ҡуллана». Найк шулай уҡ, халыҡ-ара киң мәғлүмәт сараларының стратегияһы — «Ҡөрьәндән йәки сөннәттән һүҙҙе өҙөп алып, уны дөрөҫ тәржемә итмәү» һәм «Исламды уға тейеш булмағанды ҡушып хурлау». Найк фильмдарҙа мосолмандарҙы һүрәтләүҙе тәнҡитләй.

=== Сәйәсәт ===
2016 йылда Найк премьер-министр [[Нарендра Моди|Нарендра Модиҙы]] мосолман илдәренә йыш сәфәрҙәре өсөн маҡтай, тәғлик бирә: «Әгәр уның маҡсаты һиндтар һәм мосолмандар араһында һәм Һиндостан менән башҡа мосолман илдәрендә берҙәмлекте һаҡлау икән, мин тулыһынса уның менән». Ул Модиҙың сәфәрҙәрен Һиндостан өсөн файҙалы тип баһалай, улар сит ил инвестицияларын йәлеп итә ала, тип иҫәпләй. Ләкин 2019 йылда [[The Week (һинд журналы)|Week]] журналына биргән интервьюһында Найыҡ Модиҙы һәм [[Бхаратия джаната парти|Бхаратия джаната партины]] сәйәси маҡсаттар өсөн уға ҡаршы ялған ғәйепләүҙәр һәм пропаганда яһағаны өсөн ныҡ тәнҡитләй, һәм үҙенең популярлығы менән бәйле уның маҡсатҡа ҡуйылыуын әйтә. Ул Моди власта булғанда Һиндостанға кире ҡайтмаясағын белдерә, был йәһәттән Мөхәммәт Пәйғәмбәребеҙҙең ﷺ һижрә ҡылыу миҫалын килтерә. Ул Модиҙы һәм уның партияһын Һиндостан мосолмандарының именлеге өсөн хәүефле тип атай. Өҫтәүенә, ул Модиҙы уның менән индуизм тураһында бәхәстә ҡатнашырға саҡыра.

2020 йылдың 11 ғинуарында Найк Моди хөкүмәте 2019 йылдың сентябрендә уға [[Джамму]] һәм [[Кәшмир|Кәшмирҙә]] [[Һиндостан Конституцияһының 370-се статьяһы|370-се статьяны]] бөтөрөү тураһында хөкүмәт ҡарарын хуплау өсөн яуап биреүенә алмашҡа Һиндостанға «хәүефһеҙ үтеү» тәҡдим итеүен белдерә.

2019 йылдың 8 авгусында Малайзияның [[Келантан]] штатындағы [[Кота-Бару]] ҡалаһында үткән лекция ваҡытында Найк Малайзияла йәшәгән һиндтарҙың Һиндостандағы мосолман аҙсылығына ҡарағанда «100 тапҡырға күберәк хоҡуҡҡа» эйә булыуын әйтә. 15 авгусҡа дүрт министр Закир Наиктың даими йәшәү рөхсәтен ғәмәлдән сығарыуҙы һәм уны Һиндостанға биреүҙе талап итә.

16 авгусында Найк Куала-Лумпурҙағы Букит-Аманда Король Малайзия полицияһы тарафынан уның бәхәсле белдереүҙәре буйынса ете сәғәт буйы һорау ала, ә премьер-министр Мәхәтхир, «Әгәр ул ил өсөн зыянлы ғәмәлдәр ҡыла икән, беҙгә уны даими йәшәүсе статусынан мәхрүм итергә тура киләсәк. Был осраҡта, әлбиттә, беҙ уға төрлө расаларҙы бер-береһенә ҡаршы ҡуйырға тырышыусы бындай провокацион телмәрҙәр һөйләмәһен өсөн саралар күрергә тейешбеҙ», - тип өҫтәп, Найктың ғәфү үтенүе «күптәрҙең асыуын баҫыр өсөн етерлек булмауы» ихтималлығын белдерҙе.

Шул уҡ ваҡытта Малайзияның иң ҙур штаты [[Саравак]] Зәкир Найкка 15 августа штатта, ә Перлис штаты 16 августа һәм Кедах штаты 17 августа йәмәғәт сараларында сығыш яһауҙы тыйған; Найк ике штатта ла сығыш яһарға планлаштырып булған. 19 августа тағы ла 10 сәғәтлек полиция тыңлауҙарынан һуң, ''[[Free Malaysia]] Today'' 20 августа полиция Закир Найктың сығышына бөтә ил буйынса тыйыу индергәнен хәбәр итә, был полиция тарафынан ''[[Malay Mail]]-ға'' раҫлана.

19 авгусҡа Закир Наиктың адвокаттары биш малай сәйәсмәненә яла яғыу өсөн дәғүәләр бирә, улар, Закир Найктың һүҙҙәрен контекстан алып, уның абруйына нигеҙһеҙ зыян килтерҙе, тип раҫлай. Икенсе көндө ул үҙенең белдереүҙәре контекстан сығарылған тип раҫлай.

Доктор Закир Найк шулай уҡ [[Буддизм|буддистарҙың]] [[Бирма|Бирмала]] [[Рохиньялар|рохиньяларға]] ҡарата [[Рохиньялар геноциды|ҡыйырһытыуҙарын]], [[Уйғырҙар геноциды|Ҡытайҙа уйғырҙарҙың геноцидын]] хөкөм итә һәм [[Фәләстин|фәләстиндәргә]] [[Израиль]] оккупацион көстәренә ҡаршы [[Фәләстин#1960—2010-сы йылдарҙа ғәрәп дәүләтен төҙөү өсөн көрәш|көрәштә]] хуплай.

== Хоҡуҡи мәсьәләләр ==
2010 йылдың июнендә Найкҡа [[Бөйөк Британия|Бөйөк Британияға]] һәм [[Канада|Канадаға]] инеү тыйыла. [[Канада мосолман конгресы|Канада мосолман конгресына]] нигеҙ һалыусы Тарек Фатх депутаттарҙы Найктың ҡараштары тураһында киҫәткәндән һуң, уға Канадаға инеү тыйыла. Ул саҡтағы эске эштәр министры [[Тереза Мэй]] [[Лондон]] һәм [[Шеффилд|Шеффилдта]] лекциялар үткәреү тураһында килешеү төҙөгәндән һуң уға Бөйөк Британияға инеүҙе тыйған. Мэй сығарыу тураһында бойороҡ тураһында: «Доктор Найктың күп һанлы комментарийҙары минең өсөн уның яраҡһыҙ тәртибе тураһында шаһитлыҡ булып тора» - шулай ти. Найк, эске эштәр министры юридик түгел, ә сәйәси ҡарар ҡабул итте, тип раҫлай, ә уның адвокаты был ҡарарҙы «варварлыҡ һәм кешелекһеҙ» тип атай. Ул шулай уҡ үҙенең тәғликтәре контекстан айырылып сығарылғанын белдерә. Һинд киноһы продюсеры [[Махеш Бхатт]], тыйыу һүҙ азатлығына баҫым яһауын белдереп, Найкка хуплай. Хәбәрҙәр буйынса, Найк был ҡарарҙы Юғары судҡа дәғүә итергә тырыша. 2010 йылдың 5 ноябрендә уның суд ҡарары буйынса үтенесен кире ҡағалар.

2016 йылда матбуғат конференцияһында Найк үҙенең Һиндостан диаспораһының өлөшө булмауын белдерә.

2018 йылдың ғинуарында Трибунал судьяһы Найктың мөлкәтен арестҡа алған өсөн язаларҙы үтәү идаралығын тәнҡитләй, ғәйепләү һығымтаһында бер ниндәй ҙә хоҡуҡ боҙоуҙар телгә алынмай. Судья өҫтәй: «Һуңғы 10 йыл эсендә Енәйәт Идаралығы [[Асарам|Асарамдың]] мөлкәтен арестлау өсөн бер нәмә лә эшләмәй, әммә Найк осрағында Енәйәт Идаралығы ярайһы уҡ юғары тиҙлектә эшләй».

2019 йылдың июлендә Интерпол Һиндостан хөкүмәтенең күп тапҡырҙар һорауы буйынса Найкка «ҡыҙыл мөйөш» тураһында белдереү ҡағыҙы биреүҙән баш тарта. Хәҙерге ваҡытта Найк Малайзияла йәшәй, унда даими йәшәүсе статусына эйә. 2019 йылдың декабрендә Һиндостан хөкүмәте Интерполға тағы ла мөрәжәғәт итә, яңы факттар һәм шарттар тураһында белдерә, әммә Найк яңы запрос ислам тәғлимәтенең аҡсаны мунсалау тураһындағы раҫлауҙарын элекке запрос предметы булған дини эшмәкәрлеккә өҫтөн ҡуя тип раҫлай. 2021 йылда Интерпол Һиндостандың Зәкирҙе алдан ҡулға алыу тураһында «ҡыҙыл хәбәр» биреү үтенесен кире ҡаға, сөнки ул илдә Найкҡа ҡаршы аҡсаны мунсалау һәм нәфрәт тыуҙырыу буйынса ғәйепләүҙәрҙең нигеҙен шик аҫтына ала. ''«Уның дини тәғлимәттәре ярҙамында аҡса йыйғаны һәм уны тотоноуы әһәмиәтһеҙ һәм аҡсаны легалләштереү менән тиңләштерелмәй»''. Был хаҡта Интерполдың судьялар коллегияһы үҙенең бойороғонда хәбәр итә.

== Иҫкәрмәләр ==
&lt;references /&gt;

== Һылтанмалар ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=2WiqiCWQvGk Закир Найк бәхәсе менән рус телле видео иң күп ҡаралған] — DeVERITY каналы
* [https://www.youtube.com/watch?v=lBjKm-lvl1w Доктор Закир Найк менән интервью | Закир Найк биографияһы] — Миссия Dawah
* [https://www.youtube.com/@Drzakirchannel Закир Найк Ютубта]
* [https://www.instagram.com/zakirnaikpersonal Доктор Закир Найктың Инстаграмына яҙылығыҙ]
* [https://twitter.com/drzakiranaik Шәйех Закир Найктың Твиттер (X) аккаунты]
* [[commons:File:Является_ли_Коран_словом_Божьим?.pdf|Уның китабы &quot;Ҡөрьән Шәриф Аллаһтың Һүҙеме?&quot; PDF форматына]]
{{wp-roskomnadzor}}</text>
      <sha1>67byh6flht7jxj6uvmf113p0yrfssj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303559</id>
      <parentid>1303558</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34559" sha1="d2067wdffs2prlc66rqs53p3bij0fub" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225123255/https://minivannewsarchive.com/society/comment-an-evening-with-mrs-naik-7590 |date=25 December 2018 }}&lt;/ref&gt;
|дети=өсәү&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/zakir-naiks-son-fariq-now-under-mumbai-police-scanner/articleshow/53218260.cms | title=Zakir Naik's son Fariq now under Mumbai police scanner |publisher=[[The Economic Times|Economic Times]] |work=ET Bureau | date=15 July 2016 | access-date=18 July 2016 | author=Kumar, Krishna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malaysiakini1&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.malaysiakini.com/news/337626 | title=Your KiniGuide to Muslim scholar Zakir Naik |publisher=[[Malaysiakini]] |date=12 April 2016 | access-date=18 July 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160723181459/http://www.malaysiakini.com/news/337626 |archive-date=23 July 2016 | url-status=live | df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|вероисповедание=[[Ислам]]
|учителя=[[Әхмәд Дидат]]
|направление=[[дәғүәт]] һәм [[сағыштырма дин ғилеме]]|сайт=zakirnaik.com
|изображение=
|ширина=260
|награды=[[Волонтерлыҡ эше өсөн Шарджи премияһы]] (2013)&lt;br&gt;[[Дубай Халыҡ-ара Изге Ҡөрьән Премияһы]] (2013)&lt;br&gt;Малайзия короленең халыҡ-ара наградаһы (2013)&lt;br&gt;[[Король Фейсал халыҡ-ара премияһы]] (2015)&lt;br&gt;[[YouTube авторҙарына бүләктәр|Көмөш төймә]]&lt;br&gt;[[YouTube авторҙарына бүләктәр|Алтын төймә]]|образование=[[Мумбай университеты]]|период конец=|профессия=|труды=[[Ислам тикшеренеү фонды|Ислам тикшеренеү фондына]] нигеҙ һалыусы һәм президенты&lt;br&gt;[[Peace TV]], [[Peace TV Bangla]], [[Peace TV Urdu]], [[Peace TV Chinese]] телеканалдарына нигеҙ һалыусы|место рождения=[[Мумбаи]], [[Махараштра]], [[Һиндостан]]}}
'''Закир Әбделкәрим Найк''' ({{Lang-ur|ذاکر عبد الکریم نائیک}} [[18 октябрь]] [[1965 йыл]], [[Мумбаи]], [[Һиндостан]]) '''—''' һинд [[Ислам]] йәмәғәтселеге ораторы, ул [[Сағыштырма дин ғилеме|сағыштырма дин ғилемгә]] иғтибар итә. Ул Ислам тикшеренеү фондына, [[Мумбаи|Мумбаиҙа]] Ислам халыҡ-ара мәктәбенә&lt;ref&gt;[http://www.irf.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=154&amp;Itemid=170 &quot;Conceived and Developed by Dr. Zakir Naik: &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090709143457/http://www.irf.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=154&amp;Itemid=170 |date=2009-07-09 }}. [[Islamic Research Foundation]]. Retrieved 16 April 2011. 16 April 2011.&lt;/ref&gt; һәм [[Peace TV]]-ға нигеҙ һалыусы һәм президенты булып тора. Ислам донъяһында билдәле шәхес булып тора, һәм ул Исламда ниндәй ҙә булһа фекер мәктәбенең эйәрсеһе булырға теләмәһә лә, ул идеологик йәһәттән [[Сәләфилек|сәләфи]] фекер мәктәбе менән тығыҙ бәйләнгән. Табип-хирург мәғарифы бар&lt;ref name=&quot;Shukla&quot;&gt;Shukla, Ashutosh. [http://www.dnaindia.com/mumbai/report_muslim-group-welcomes-ban-on-preacher_1399601 «Muslim group welcomes ban on preacher»]. ''[[Daily News and Analysis]]''. 22 June 2010. Retrieved 16 April 2011. 7 August 2011.&lt;/ref&gt;.

Хәҙерге ваҡытта Найк Һиндостанда эҙләнә, унда 2016 йылда Исламға ҡаршы властар Найкты Малайзияла сит илдә булған саҡта аҡсаны легалләштереүҙә ғәйепләй; Найк Һиндостанға әйләнеп ҡайтмай һәм [[Малайзия|Малайзияла]] даими йәшәй башлай. Найк бөтә ғәйепләүҙәрҙе лә кире ҡаға. Милли тикшереү идаралығы, дәлилдәр етмәү сәбәпле, [[Интерпол|Интерполға]] уның ҡулға алыныуы тураһында хәбәр итергә тырыша. Найктың Peace TV-һы Һиндостанда, [[Бангладеш|Бангладешта]], [[Канада|Канадала]], [[Шри-Ланка|Шри-Ланкала]] һәм [[Бөйөк Британия|Британияла]] нәфрәт белдереү тураһында закондарға ярашлы тыйыла, ғәмәлдә уларҙың Ислам динен таратыу ҡурҡынысы ла бар.

== Йәш сағы һәм мәғарифы ==
Закир Найк 1965 йылдың 18 октябрендә Һиндостандың [[Бомбей]] ҡалаһында Абдулкарим Найк һәм Рошан Найк ғаиләһендә тыуған. Ул [[Кишинчанд Челларам колледжы|Кишинчанд Челларам колледжында]] уҡый һәм [[Топивала милли медицина колледжы|Топивала милли медицина колледжында]], артабан [[Мумбаи университеты|Мумбаи университетында]] медицина һәм хирургия бакалавры дәрәжәһен ала&lt;ref&gt;Кахила Секаран. [https://www.astroawani.com/berita-malaysia/8-facts-you-need-know-about-controversial-preacher-dr-zakir-naik-updated-101971 &quot;Тараштырғыс дин әһеле доктор Закир Наике тураһында белергә кәрәкле 8 факт&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160515230724/http://english.astroawani.com/malaysia-news/8-facts-you-need-know-about-controversial-preacher-dr-zakir-naik-updated-101971 |date=2016-05-15 }} [https://web.archive.org/web/20160515230724/http://english.astroawani.com/malaysia-news/8-facts-you-need-know-about-controversial-preacher-dr-zakir-naik-updated-101971 Архивланған версияһы]{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Карьераһы ==
1991 йылда [[дәғүәт]] өлкәһендә эшләй башлай һәм Мумбаиҙа Халыҡ-ара ислам мәктәбенә һәм ярлы һәм мохтаж мосолман йәштәренә стипендиялар биргән Берләшкән ислам ярҙамына нигеҙ һала. Найктың ҡатыны, Фәрхәт Наик, Ислам тикшеренеүҙәре фондының ҡатын-ҡыҙҙар секцияһы президенты булып тора&lt;ref&gt;[https://in.news.yahoo.com/farhat-naik-renowned-islamic-preacher-093232994.html Фархат Найк: Закир Найктың ҡатыны күҙгә күренмәй һәм бер үк ваҡытта регрессив&quot;] ''in.news.yahoo.com''.{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;.

2006 йылда Найк үны 1987 йылда танышҡан ислам вәғәзсеһе [[Әхмәд Дидат]] илһамландырғанын тип әйтә. (Найк ҡайһы берҙә &quot;Дидат плюс&quot; тип атала, был ҡушаматты уға Дидат үҙе бирә.)

2006 йылдың 21 ғинуарында Ислам тикшеренеүҙәре фонды, уны Найкк етәкләй, Peace TV-ға нигеҙ һала. Был коммерцияға ҡарамаған Эмираттарҙың спутник телевидениеһы селтәре, ул программаларҙы бушлай трансляциялай. Был донъялағы иң ҙур дини спутник телевидение селтәрҙәренең береһе.

2021 йылдың март айының икенсе яртыһында Найк Ислам тураһында белем биреү контенты менән тәьмин итеүсе Al Hidaayah-ны аса. Платформала бөтә донъянан 40-тан ашыу билдәле ислам ораторҙары, шул иҫәптән [[Әхмәд Дидат]], [[Йософ Эстес]], [[Хөсәйен Йии]] һәм [[Билал Филипс|Билал Филипстың]] меңәрләгән сәғәт видеоһы бар. Ул был платформа [[Netflix]]-тың &quot;хәләл&quot; версияһы тип раҫлай.

== Мохадаралар һәм бәхәстәр ==
Күп кенә ислам вәғәзселәренән айырмалы рәүештә, уның лекциялары аралашыусан, [[Урду теле|урду]] йәки [[Ғәрәп теле|ғәрәп]] телендә түгел, ә [[Инглиз теле|инглиз]] телендә уҡыла, һәм ул ғәҙәттә костюм һәм галстук кейә. 2016 йылға Найк күп кенә дебаттар һәм мохадаралар үткәрә һәм, имеш, &quot;донъя буйынса 4000-дән ашыу&lt;ref&gt;Виас, Шарад (9 июль 2016). [https://www.thehindu.com/news/national/4000-speeches-amp-counting-fans-swear-by-Naik/article60528462.ece &quot;4000 сығыштар һәм иҫәпләүҙәр, фанаттар Закир Найк менән ант итә&quot;]. &quot;The Hindu&quot; баҫмаһы. Тәүге сығанаҡтан [https://web.archive.org/web/20160708210433/http://www.thehindu.com/news/national/4000-speeches-counting-fans-swear-by-naik/article8825001.ece архивланған] 8 июль 2016.&lt;/ref&gt; лекция уҡый&quot;. Найктың [[Ҡөрьән|Ҡөрьәнде]] һәм [[Хәҙис|хәҙистәрҙе]] яҡшы ятлау стиле һәм быға бәйле миссионерлыҡ эшмәкәрлеге уны мосолман даирәләрендә бик популяр итә. Уның күп кенә дебаттары видео- һәм DVD- медиаларҙа һәм онлайн киң тарала. Уның сығыштары инглиз телендә яҙҙырыла һәм Мумбайҙың мосолман кварталдарындағы бер нисә кабель селтәрендә, шулай уҡ үҙе продюсерҙарҙың береһе булған Peace TV каналында ял көндәрендә трансляциялана. Ул башлыса түбәндәге темалар буйынса сығыш яһай: «[[Ислам һәм фән|Ислам һәм хәҙерге фән]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Ислам һәм христианлыҡ]]&lt;nowiki/&gt;» һәм «[[Ислам һәм секуляризм]]&lt;nowiki/&gt;».

Уның тәүге дискуссияһы 1994 йылда, Mumbai Marathi Patrakar Sangh ойошторған Ладжжа исемле китабында яҙыусы [[Таслима Насрин|Таслима Насриндың]] исламға ҡарашы тураһында дебатта була, ул «Дини фундаментализм һүҙ азатлығына ҡаршылыҡ булып торамы?» тип атала. Дүрт журналист ҡатнашлығында дебаттар сәғәттәр буйы дауам итә. 2000 йылдың апрелендә Найк Уильям Кэмпбелл менән [[Чикаго|Чикагола]] &quot;Ҡөрьән һәм Библия фән яҡтылығында&quot; темаһын тикшерә. 2006 йылдың 21 ғинуарында Найк [[Бангалор|Бангалорҙа]] [[Шри Шри Рави Шанкар|Рави Шанкар]] менән ислам һәм [[Индуизм|индуизмда]] Илаһ төшөнсәһе тураһында дини-ара диалог үткәрә. 2011 йылдың февралендә Найк Һиндостандан видеоэлемтә аша [[Оксфорд университетының дискуссия йәмғиәте|Оксфорд Союзына]] мөрәжәғәт итә.

=== Мельбурн университеты ===
2004 йылда Найк, [[Австралия]] ислам мәғлүмәт һәм сервис селтәренең саҡырыуы буйынса, [[Мельбурн университеты|Мельбурн университетына]] килә, унда ул Ислам ғына ҡатын-ҡыҙҙарға ысынбарлыҡтағы тигеҙлек бирә тип раҫлай. Ул, [[көнбайыш]] кейеме ни тиклем асығыраҡ булһа, ҡатын-ҡыҙҙы көсләүгә шул тиклем йышыраҡ дусар итә, тигән.

=== Изге Давид залы ===
2006 йылдың авгусында Найктың [[Кардифф|Кардиффҡа]] визиты һәм конференцияһы бәхәскә килтерә, сөнки [[Уэльс]] консерваторы Дэвид Дэвис уның сығышын туҡтатырға саҡыра. Ул Найктың &quot;нәфрәт уята&quot; һәм уның ҡараштары йәмәғәт майҙансығына лайыҡ түгел, тип әйтә. Әммә Кардифф мосолмандары Найктың үҙ сығышын ҡалала үткәреү хоҡуғын яҡлай. Уэльс мосолмандары советының генераль секретары Салим Кидвай белдергәнсә, &quot;уның [Найктың] тураһында белгән кешеләр уның иң бер-береһенә ҡаршы килмәгән шәхестәрҙең береһе булыуын белә. Ул диндәр араһындағы оҡшашлыҡ тураһында һөйләй һәм беҙ улар араһында уртаҡлыҡ табыу өсөн нисек эшләргә тейешлегебеҙ тураһында һөйләй&quot;, һәм Дэвисҡа конференцияла Найк менән шәхсән һөйләшеү алып барырға тәҡдим итә. Конференция Кардифф советы экстремистик ҡараштарҙы пропагандаламаясағын белдергәндән һуң дауам итә.

=== Гамбияға саҡырыу ===
2014 йылда Найк [[Гамбия]] революцияһының егерме йыллығын байрам итеүҙә ҡатнашыу өсөн президент [[Яхъя Джамме]] саҡырыуы буйынса Гамбияла була. Унда ул 11 октябрҙән 22 октябргә тиклем дүрт лекция уҡый. Лекциялар [[Гамбия университеты|Гамбия университетында]], Paradise Suites Hotel, президент [[Канилаи]] тыуған ауылында, [[Фони Кансала|Фони Кансалала]] һәм [[Кололи|Кололиҙа]] үтә. Гамбия министрҙары, дини лидерҙар, студенттар һәм меңәрләгән кеше уның «Терроризм һәм Йыһат: Ислам перспективаһы», «Дин дөрөҫ перспективала», «Дәғүәт йәки емереү?» һәм «Ислам тураһында яңылыш фекерҙәр» темаларына лекцияларына килә. Шул уҡ ваҡытта ул президент Яхъя Джамме һәм Гамбияның Юғары ислам советы менән осраша һәм Гамбия имамдары менән ислам конференцияһы үткәрә.

=== Малайзия ===
2012 йылда Найк [[Малайзия|Малайзияла]] дүрт лекция уҡый. Лекциялар [[Джохор-Бару|Джохор-Барула]], [[Шах-Алам|Шах-Аламғы]] [[МАРА Технологик университеты|МАРА Технологик университетында]], [[Куантан|Куантанда]] һәм [[Куала-Лумпур|Куала-Лумпурҙа]] Бөтә донъя сауҙа үҙәгендә үтә. Малайзияның элекке премьер-министры [[Мәхәтхир Мөхәмәт|Махатхир Мөхәмәт]], күренекле эшмәкәрҙәр һәм бер нисә мең кеше төрлө урындарҙа лекциялар тыңлай. Найк сығыштарын ойоштороусылар уларҙың маҡсаты төрлө дин кешеләренең үҙ-ара татыулығына булышлыҡ итеү тип белдерә.

Найк 2016 йылдың апрелендә тағы ла алты лекция уҡый. Малайзияла уның ике лекцияһы «Индуизм һәм Ислам араһындағы оҡшашлыҡ» һәм «Ҡөрьән — Аллаһтың һүҙеме?» тип атала. [[ХИНДРАФ]] тарафынан протест белдерелә, был лекциялар раса-ара көсөргәнешлек тыуҙырыуы ихтималлығын имеш белдерә. Хөкүмәттең башланғыс ярҙамы менән сара планға ярашлы үтә.

== Ҡараштар ==
Закир Найк исламда ниндәй ҙә булһа айырым фекер йөрөтөү мәктәбенә эйәреүсе булыуын раҫламай. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер кешеләр уның ҡараштарын һәм идеологияһын сәләфиҙәрҙекенә оҡшаш тип иҫәпләй.

Найк әйтеүенсә, уның маҡсаты — «үҙ диненең апологеты булып киткән һәм диндең иҫкергәнлеген тойған уҡымышлы мосолман йәштәре өҫтөндә иғтибарҙы йүнәлтеү». Ул һәр мосолмандың бурысы м Ислам тураһында дөрөҫ булмаған күҙаллауҙарҙы бөтөрөү һәм [[2001 йылдың 11 декабрендәге һөжүмдәр|2001 йылдың 11 сентябрендә]] Ҡушма Штаттарҙа булған һөжүмдәрҙән һуң Көнбайыш [[Киң мәғлүмәт саралары|киң мәғлүмәт сараларының]] исламофоб ҡараштарына ҡаршы тороу, тип иҫәпләй. Найк әйтеүенсә, «Исламға ҡаршы аяуһыҙ кампания булыуға ҡарамаҫтан, 2001 йылдың сентябренән 2002 йылдың июленә тиклем 34 000 американ исламды ҡабул итә». Наик фекеренсә, Ислам — аҡыл һәм логика дине, ә Ҡөрьәндә фән менән бәйле 1000 шиғыр бар, уның әйтеүенсә, был Көнбайышҡа ҡараған кешеләрҙең күплеген аңлата. Уның ҡайһы бер мәҡәләләре ''Islamic Voice'' кеүек журналдарҙа баҫыла.

=== Исламдың өҫтөлөгө ===
Найк исламдың иң яҡшы дин булыуын әйтә, сөнки «Ҡөрьән үҙе был турала әйтә. Башҡа бер ниндәй дини Яҙма ла үҙ дине өсөн был фактты раҫламай». Ул, «Ислам шулай уҡ түҙемһеҙ тип һанала, һәм был дөрөҫ, әммә коррупцияға, дискриминацияға, ғәҙелһеҙлеккә, зинасылыҡҡа, эскелеккә һәм бөтә яуызлыҡтарға ҡарата. Ислам — дөйөм кешелек ҡиммәттәрен пропагандалаусы иң түҙерлек дин».

=== Ижтимағи мәсьәләләр ===
Найк музыканы алкоголь менән сағыштыра һәм икеһе лә иҫерткес, тип белдерә. Ул бейеүгә һәм йырлауға ҡаршы сыға, сөнки улар исламда тыйыла.

Найк, урлашыуҙа ғәйепле кешеләр урлашыу өсөн ҡулын ҡырҡып, язаға тарттырылырға тейеш, тигән. Ул шулай уҡ АҠШ-ҡа илдә юғары енәйәтселек кимәлен кәметеү өсөн ошо ысулды ҡулланырға тәҡдим итә.

Найк әйтеүенсә, [[ЛГБТ]]-төркөм телевидениела таратылған порнография ҡулланыу арҡаһында психик ауырыуҙар кисерә. Ҡөрьәндә һәм [[Сөннәт|Сөннәттә]] асыҡтан-асыҡ енси мөнәсәбәткә ингән гомосексуалистар өсөн үлем язаһы ҡарала, ти ул.

=== Медианы тәнҡитләү ===
Найк киң мәғлүмәт сараларын «ҡараны аҡҡа, яуызды геройға әйләндереүсе донъялағы иң ҡурҡыныс ҡоралдың иң мөһим ҡоралы» тип атай. Ул, «Ислам тураһында дөрөҫ булмаған күҙаллауҙарҙы, дөрөҫ булмаған цитаталарҙы, дөрөҫ булмаған аңлатмаларҙы һәм боҙоп күрһәтеүҙәрҙе бөтөрөү өсөн беҙ шул уҡ киң мәғлүмәт сараларын ҡулланырға тейешбеҙ», тип тәҡдим итә. Ул Көнбайыш державалары һәм киң мәғлүмәт саралары икеләтә уйын уйнай тип белдерә — Исламды хурлау өсөн стандарт стратегия — мосолмандарҙы экстремистар һәм фундаменталистар итеп һүрәтләү. Ул: «Бөгөнгө көндә Исламдың абруйына халыҡ-ара киң мәғлүмәт саралары тарафынан ҙур зыян килтерелә, улар, төрлө стратегиялар ҡулланып, көнөн-төнөн Ислам тураһында ялған мәғлүмәт тарата. Халыҡ-ара киң мәғлүмәт саралары, баҫма, аудио, видео йәки онлайн булһынмы, мосолман йәмғиәтенең насар һарыҡтарын һайлап алып, уларҙы өлгөлө мосолман итеп күрһәтеп, Исламды хурлау өсөн төрлө стратегиялар ҡуллана». Найк шулай уҡ, халыҡ-ара киң мәғлүмәт сараларының стратегияһы — «Ҡөрьәндән йәки сөннәттән һүҙҙе өҙөп алып, уны дөрөҫ тәржемә итмәү» һәм «Исламды уға тейеш булмағанды ҡушып хурлау». Найк фильмдарҙа мосолмандарҙы һүрәтләүҙе тәнҡитләй.

=== Сәйәсәт ===
2016 йылда Найк премьер-министр [[Нарендра Моди|Нарендра Модиҙы]] мосолман илдәренә йыш сәфәрҙәре өсөн маҡтай, тәғлик бирә: «Әгәр уның маҡсаты һиндтар һәм мосолмандар араһында һәм Һиндостан менән башҡа мосолман илдәрендә берҙәмлекте һаҡлау икән, мин тулыһынса уның менән». Ул Модиҙың сәфәрҙәрен Һиндостан өсөн файҙалы тип баһалай, улар сит ил инвестицияларын йәлеп итә ала, тип иҫәпләй. Ләкин 2019 йылда [[The Week (һинд журналы)|Week]] журналына биргән интервьюһында Найыҡ Модиҙы һәм [[Бхаратия джаната парти|Бхаратия джаната партины]] сәйәси маҡсаттар өсөн уға ҡаршы ялған ғәйепләүҙәр һәм пропаганда яһағаны өсөн ныҡ тәнҡитләй, һәм үҙенең популярлығы менән бәйле уның маҡсатҡа ҡуйылыуын әйтә. Ул Моди власта булғанда Һиндостанға кире ҡайтмаясағын белдерә, был йәһәттән Мөхәммәт Пәйғәмбәребеҙҙең ﷺ һижрә ҡылыу миҫалын килтерә. Ул Модиҙы һәм уның партияһын Һиндостан мосолмандарының именлеге өсөн хәүефле тип атай. Өҫтәүенә, ул Модиҙы уның менән индуизм тураһында бәхәстә ҡатнашырға саҡыра.

2020 йылдың 11 ғинуарында Найк Моди хөкүмәте 2019 йылдың сентябрендә уға [[Джамму]] һәм [[Кәшмир|Кәшмирҙә]] [[Һиндостан Конституцияһының 370-се статьяһы|370-се статьяны]] бөтөрөү тураһында хөкүмәт ҡарарын хуплау өсөн яуап биреүенә алмашҡа Һиндостанға «хәүефһеҙ үтеү» тәҡдим итеүен белдерә.

2019 йылдың 8 авгусында Малайзияның [[Келантан]] штатындағы [[Кота-Бару]] ҡалаһында үткән лекция ваҡытында Найк Малайзияла йәшәгән һиндтарҙың Һиндостандағы мосолман аҙсылығына ҡарағанда «100 тапҡырға күберәк хоҡуҡҡа» эйә булыуын әйтә. 15 авгусҡа дүрт министр Закир Наиктың даими йәшәү рөхсәтен ғәмәлдән сығарыуҙы һәм уны Һиндостанға биреүҙе талап итә.

16 авгусында Найк Куала-Лумпурҙағы Букит-Аманда Король Малайзия полицияһы тарафынан уның бәхәсле белдереүҙәре буйынса ете сәғәт буйы һорау ала, ә премьер-министр Мәхәтхир, «Әгәр ул ил өсөн зыянлы ғәмәлдәр ҡыла икән, беҙгә уны даими йәшәүсе статусынан мәхрүм итергә тура киләсәк. Был осраҡта, әлбиттә, беҙ уға төрлө расаларҙы бер-береһенә ҡаршы ҡуйырға тырышыусы бындай провокацион телмәрҙәр һөйләмәһен өсөн саралар күрергә тейешбеҙ», - тип өҫтәп, Найктың ғәфү үтенүе «күптәрҙең асыуын баҫыр өсөн етерлек булмауы» ихтималлығын белдерҙе.

Шул уҡ ваҡытта Малайзияның иң ҙур штаты [[Саравак]] Зәкир Найкка 15 августа штатта, ә Перлис штаты 16 августа һәм Кедах штаты 17 августа йәмәғәт сараларында сығыш яһауҙы тыйған; Найк ике штатта ла сығыш яһарға планлаштырып булған. 19 августа тағы ла 10 сәғәтлек полиция тыңлауҙарынан һуң, ''[[Free Malaysia]] Today'' 20 августа полиция Закир Найктың сығышына бөтә ил буйынса тыйыу индергәнен хәбәр итә, был полиция тарафынан ''[[Malay Mail]]-ға'' раҫлана.

19 авгусҡа Закир Наиктың адвокаттары биш малай сәйәсмәненә яла яғыу өсөн дәғүәләр бирә, улар, Закир Найктың һүҙҙәрен контекстан алып, уның абруйына нигеҙһеҙ зыян килтерҙе, тип раҫлай. Икенсе көндө ул үҙенең белдереүҙәре контекстан сығарылған тип раҫлай.

Доктор Закир Найк шулай уҡ [[Буддизм|буддистарҙың]] [[Бирма|Бирмала]] [[Рохиньялар|рохиньяларға]] ҡарата [[Рохиньялар геноциды|ҡыйырһытыуҙарын]], [[Уйғырҙар геноциды|Ҡытайҙа уйғырҙарҙың геноцидын]] хөкөм итә һәм [[Фәләстин|фәләстиндәргә]] [[Израиль]] оккупацион көстәренә ҡаршы [[Фәләстин#1960—2010-сы йылдарҙа ғәрәп дәүләтен төҙөү өсөн көрәш|көрәштә]] хуплай.

== Хоҡуҡи мәсьәләләр ==
2010 йылдың июнендә Найкҡа [[Бөйөк Британия|Бөйөк Британияға]] һәм [[Канада|Канадаға]] инеү тыйыла. [[Канада мосолман конгресы|Канада мосолман конгресына]] нигеҙ һалыусы Тарек Фатх депутаттарҙы Найктың ҡараштары тураһында киҫәткәндән һуң, уға Канадаға инеү тыйыла. Ул саҡтағы эске эштәр министры [[Тереза Мэй]] [[Лондон]] һәм [[Шеффилд|Шеффилдта]] лекциялар үткәреү тураһында килешеү төҙөгәндән һуң уға Бөйөк Британияға инеүҙе тыйған. Мэй сығарыу тураһында бойороҡ тураһында: «Доктор Найктың күп һанлы комментарийҙары минең өсөн уның яраҡһыҙ тәртибе тураһында шаһитлыҡ булып тора» - шулай ти. Найк, эске эштәр министры юридик түгел, ә сәйәси ҡарар ҡабул итте, тип раҫлай, ә уның адвокаты был ҡарарҙы «варварлыҡ һәм кешелекһеҙ» тип атай. Ул шулай уҡ үҙенең тәғликтәре контекстан айырылып сығарылғанын белдерә. Һинд киноһы продюсеры [[Махеш Бхатт]], тыйыу һүҙ азатлығына баҫым яһауын белдереп, Найкка хуплай. Хәбәрҙәр буйынса, Найк был ҡарарҙы Юғары судҡа дәғүә итергә тырыша. 2010 йылдың 5 ноябрендә уның суд ҡарары буйынса үтенесен кире ҡағалар.

2016 йылда матбуғат конференцияһында Найк үҙенең Һиндостан диаспораһының өлөшө булмауын белдерә.

2018 йылдың ғинуарында Трибунал судьяһы Найктың мөлкәтен арестҡа алған өсөн язаларҙы үтәү идаралығын тәнҡитләй, ғәйепләү һығымтаһында бер ниндәй ҙә хоҡуҡ боҙоуҙар телгә алынмай. Судья өҫтәй: «Һуңғы 10 йыл эсендә Енәйәт Идаралығы [[Асарам|Асарамдың]] мөлкәтен арестлау өсөн бер нәмә лә эшләмәй, әммә Найк осрағында Енәйәт Идаралығы ярайһы уҡ юғары тиҙлектә эшләй».

2019 йылдың июлендә Интерпол Һиндостан хөкүмәтенең күп тапҡырҙар һорауы буйынса Найкка «ҡыҙыл мөйөш» тураһында белдереү ҡағыҙы биреүҙән баш тарта. Хәҙерге ваҡытта Найк Малайзияла йәшәй, унда даими йәшәүсе статусына эйә. 2019 йылдың декабрендә Һиндостан хөкүмәте Интерполға тағы ла мөрәжәғәт итә, яңы факттар һәм шарттар тураһында белдерә, әммә Найк яңы запрос ислам тәғлимәтенең аҡсаны мунсалау тураһындағы раҫлауҙарын элекке запрос предметы булған дини эшмәкәрлеккә өҫтөн ҡуя тип раҫлай. 2021 йылда Интерпол Һиндостандың Зәкирҙе алдан ҡулға алыу тураһында «ҡыҙыл хәбәр» биреү үтенесен кире ҡаға, сөнки ул илдә Найкҡа ҡаршы аҡсаны мунсалау һәм нәфрәт тыуҙырыу буйынса ғәйепләүҙәрҙең нигеҙен шик аҫтына ала. ''«Уның дини тәғлимәттәре ярҙамында аҡса йыйғаны һәм уны тотоноуы әһәмиәтһеҙ һәм аҡсаны легалләштереү менән тиңләштерелмәй»''. Был хаҡта Интерполдың судьялар коллегияһы үҙенең бойороғонда хәбәр итә.

== Иҫкәрмәләр ==
&lt;references /&gt;

== Һылтанмалар ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=2WiqiCWQvGk Закир Найк бәхәсе менән рус телле видео иң күп ҡаралған] — DeVERITY каналы
* [https://www.youtube.com/watch?v=lBjKm-lvl1w Доктор Закир Найк менән интервью | Закир Найк биографияһы] — Миссия Dawah
* [https://www.youtube.com/@Drzakirchannel Закир Найк Ютубта]
* [https://www.instagram.com/zakirnaikpersonal Доктор Закир Найктың Инстаграмына яҙылығыҙ]
* [https://twitter.com/drzakiranaik Шәйех Закир Найктың Твиттер (X) аккаунты]
* [[commons:File:Является_ли_Коран_словом_Божьим?.pdf|Уның китабы &quot;Ҡөрьән Шәриф Аллаһтың Һүҙеме?&quot; PDF форматына]]
{{wp-roskomnadzor}}</text>
      <sha1>d2067wdffs2prlc66rqs53p3bij0fub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303585</id>
      <parentid>1303559</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1299686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36714" sha1="20pm91lmi5znjhv0m5eqz3zc36creaj" xml:space="preserve">{{Шәхес/Ислам|богослов
|оригинал={{lang-ur|ذاکر نائیک}}
|должность=Ислам тикшеренеү фонды президенты
|периодначало=1991
|периодконец=х.в.
|предшественник=
|преемник=
|имя рожд=Закир Әбделкәрим Найк
|прозвище=Дидат плюс
|течение=[[сөнниҙәр|Сөнниселек]]
|отец=Әбделкәрим Найк
|мать=
|супруга=Фәрхәт Найк&lt;ref name=Ramanujan /&gt;&lt;ref name=&quot;Gambia1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Minivan2&quot;&gt;{{cite news |author=Aishath Aniya |date=29 May 2010 |url=http://minivannewsarchive.com/society/comment-an-evening-with-mrs-naik-7590 |title=Comment: An evening with Mrs Naik |publisher=[[Minivan News]] – Archive |access-date=1 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929170546/http://minivannewsarchive.com/society/comment-an-evening-with-mrs-naik-7590 |archive-date=29 September 2015 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225123255/https://minivannewsarchive.com/society/comment-an-evening-with-mrs-naik-7590 |date=25 December 2018 }}&lt;/ref&gt;
|дети=өсәү&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/zakir-naiks-son-fariq-now-under-mumbai-police-scanner/articleshow/53218260.cms | title=Zakir Naik's son Fariq now under Mumbai police scanner |publisher=[[The Economic Times|Economic Times]] |work=ET Bureau | date=15 July 2016 | access-date=18 July 2016 | author=Kumar, Krishna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malaysiakini1&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.malaysiakini.com/news/337626 | title=Your KiniGuide to Muslim scholar Zakir Naik |publisher=[[Malaysiakini]] |date=12 April 2016 | access-date=18 July 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160723181459/http://www.malaysiakini.com/news/337626 |archive-date=23 July 2016 | url-status=live | df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|вероисповедание=[[Ислам]]
|учителя=[[Әхмәд Дидат]]
|направление=[[дәғүәт]] һәм [[сағыштырма дин ғилеме]]|сайт=zakirnaik.com
|изображение=
|ширина=260
|награды=[[Волонтерлыҡ эше өсөн Шарджи премияһы]] (2013)&lt;br&gt;[[Дубай Халыҡ-ара Изге Ҡөрьән Премияһы]] (2013)&lt;br&gt;Малайзия короленең халыҡ-ара наградаһы (2013)&lt;br&gt;[[Король Фейсал халыҡ-ара премияһы]] (2015)&lt;br&gt;[[YouTube авторҙарына бүләктәр|Көмөш төймә]]&lt;br&gt;[[YouTube авторҙарына бүләктәр|Алтын төймә]]|образование=[[Мумбай университеты]]|период конец=|профессия=|труды=[[Ислам тикшеренеү фонды|Ислам тикшеренеү фондына]] нигеҙ һалыусы һәм президенты&lt;br&gt;[[Peace TV]], [[Peace TV Bangla]], [[Peace TV Urdu]], [[Peace TV Chinese]] телеканалдарына нигеҙ һалыусы|место рождения=[[Мумбаи]], [[Махараштра]], [[Һиндостан]]}}
'''Закир Әбделкәрим Найк''' ({{Lang-ur|ذاکر عبد الکریم نائیک}} [[18 октябрь]] [[1965 йыл]], [[Мумбаи]], [[Һиндостан]]) '''—''' һинд [[Ислам]] йәмәғәтселеге ораторы, ул [[Сағыштырма дин ғилеме|сағыштырма дин ғилемгә]] иғтибар итә. Ул Ислам тикшеренеү фондына, [[Мумбаи|Мумбаиҙа]] Ислам халыҡ-ара мәктәбенә&lt;ref&gt;[http://www.irf.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=154&amp;Itemid=170 &quot;Conceived and Developed by Dr. Zakir Naik: &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090709143457/http://www.irf.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=154&amp;Itemid=170 |date=2009-07-09 }}. [[Islamic Research Foundation]]. Retrieved 16 April 2011. 16 April 2011.&lt;/ref&gt; һәм [[Peace TV]]-ға нигеҙ һалыусы һәм президенты булып тора. Ислам донъяһында билдәле шәхес булып тора, һәм ул Исламда ниндәй ҙә булһа фекер мәктәбенең эйәрсеһе булырға теләмәһә лә, ул идеологик йәһәттән [[Сәләфилек|сәләфи]] фекер мәктәбе менән тығыҙ бәйләнгән. Табип-хирург мәғарифы бар&lt;ref name=&quot;Shukla&quot;&gt;Shukla, Ashutosh. [http://www.dnaindia.com/mumbai/report_muslim-group-welcomes-ban-on-preacher_1399601 «Muslim group welcomes ban on preacher»]. ''[[Daily News and Analysis]]''. 22 June 2010. Retrieved 16 April 2011. 7 August 2011.&lt;/ref&gt;.

Хәҙерге ваҡытта Найк Һиндостанда эҙләнә, унда 2016 йылда Исламға ҡаршы властар Найкты Малайзияла сит илдә булған саҡта аҡсаны легалләштереүҙә ғәйепләй; Найк Һиндостанға әйләнеп ҡайтмай һәм [[Малайзия|Малайзияла]] даими йәшәй башлай. Найк бөтә ғәйепләүҙәрҙе лә кире ҡаға. Милли тикшереү идаралығы, дәлилдәр етмәү сәбәпле, [[Интерпол|Интерполға]] уның ҡулға алыныуы тураһында хәбәр итергә тырыша. Найктың Peace TV-һы Һиндостанда, [[Бангладеш|Бангладешта]], [[Канада|Канадала]], [[Шри-Ланка|Шри-Ланкала]] һәм [[Бөйөк Британия|Британияла]] нәфрәт белдереү тураһында закондарға ярашлы тыйыла, ғәмәлдә уларҙың Ислам динен таратыу ҡурҡынысы ла бар.

== Йәш сағы һәм мәғарифы ==
Закир Найк 1965 йылдың 18 октябрендә Һиндостандың [[Бомбей]] ҡалаһында Абдулкарим Найк һәм Рошан Найк ғаиләһендә тыуған. Ул [[Кишинчанд Челларам колледжы|Кишинчанд Челларам колледжында]] уҡый һәм [[Топивала милли медицина колледжы|Топивала милли медицина колледжында]], артабан [[Мумбаи университеты|Мумбаи университетында]] медицина һәм хирургия бакалавры дәрәжәһен ала&lt;ref&gt;Кахила Секаран. [https://www.astroawani.com/berita-malaysia/8-facts-you-need-know-about-controversial-preacher-dr-zakir-naik-updated-101971 &quot;Тараштырғыс дин әһеле доктор Закир Наике тураһында белергә кәрәкле 8 факт&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160515230724/http://english.astroawani.com/malaysia-news/8-facts-you-need-know-about-controversial-preacher-dr-zakir-naik-updated-101971 |date=2016-05-15 }} [https://web.archive.org/web/20160515230724/http://english.astroawani.com/malaysia-news/8-facts-you-need-know-about-controversial-preacher-dr-zakir-naik-updated-101971 Архивланған версияһы]{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Карьераһы ==
1991 йылда [[дәғүәт]] өлкәһендә эшләй башлай һәм Мумбаиҙа Халыҡ-ара ислам мәктәбенә һәм ярлы һәм мохтаж мосолман йәштәренә стипендиялар биргән Берләшкән ислам ярҙамына нигеҙ һала. Найктың ҡатыны, Фәрхәт Наик, Ислам тикшеренеүҙәре фондының ҡатын-ҡыҙҙар секцияһы президенты булып тора&lt;ref&gt;[https://in.news.yahoo.com/farhat-naik-renowned-islamic-preacher-093232994.html Фархат Найк: Закир Найктың ҡатыны күҙгә күренмәй һәм бер үк ваҡытта регрессив&quot;] ''in.news.yahoo.com''.{{Ref-en}}&lt;/ref&gt;.

2006 йылда Найк үны 1987 йылда танышҡан ислам вәғәзсеһе [[Әхмәд Дидат]] илһамландырғанын тип әйтә. (Найк ҡайһы берҙә &quot;Дидат плюс&quot; тип атала, был ҡушаматты уға Дидат үҙе бирә.)

2006 йылдың 21 ғинуарында Ислам тикшеренеүҙәре фонды, уны Найкк етәкләй, Peace TV-ға нигеҙ һала. Был коммерцияға ҡарамаған Эмираттарҙың спутник телевидениеһы селтәре, ул программаларҙы бушлай трансляциялай. Был донъялағы иң ҙур дини спутник телевидение селтәрҙәренең береһе.

2021 йылдың март айының икенсе яртыһында Найк Ислам тураһында белем биреү контенты менән тәьмин итеүсе Al Hidaayah-ны аса. Платформала бөтә донъянан 40-тан ашыу билдәле ислам ораторҙары, шул иҫәптән [[Әхмәд Дидат]], [[Йософ Эстес]], [[Хөсәйен Йии]] һәм [[Билал Филипс|Билал Филипстың]] меңәрләгән сәғәт видеоһы бар. Ул был платформа [[Netflix]]-тың &quot;хәләл&quot; версияһы тип раҫлай.

== Мохадаралар һәм бәхәстәр ==
Күп кенә ислам вәғәзселәренән айырмалы рәүештә, уның лекциялары аралашыусан, [[Урду теле|урду]] йәки [[Ғәрәп теле|ғәрәп]] телендә түгел, ә [[Инглиз теле|инглиз]] телендә уҡыла, һәм ул ғәҙәттә костюм һәм галстук кейә. 2016 йылға Найк күп кенә дебаттар һәм мохадаралар үткәрә һәм, имеш, &quot;донъя буйынса 4000-дән ашыу&lt;ref&gt;Виас, Шарад (9 июль 2016). [https://www.thehindu.com/news/national/4000-speeches-amp-counting-fans-swear-by-Naik/article60528462.ece &quot;4000 сығыштар һәм иҫәпләүҙәр, фанаттар Закир Найк менән ант итә&quot;]. &quot;The Hindu&quot; баҫмаһы. Тәүге сығанаҡтан [https://web.archive.org/web/20160708210433/http://www.thehindu.com/news/national/4000-speeches-counting-fans-swear-by-naik/article8825001.ece архивланған] 8 июль 2016.&lt;/ref&gt; лекция уҡый&quot;. Найктың [[Ҡөрьән|Ҡөрьәнде]] һәм [[Хәҙис|хәҙистәрҙе]] яҡшы ятлау стиле һәм быға бәйле миссионерлыҡ эшмәкәрлеге уны мосолман даирәләрендә бик популяр итә. Уның күп кенә дебаттары видео- һәм DVD- медиаларҙа һәм онлайн киң тарала. Уның сығыштары инглиз телендә яҙҙырыла һәм Мумбайҙың мосолман кварталдарындағы бер нисә кабель селтәрендә, шулай уҡ үҙе продюсерҙарҙың береһе булған Peace TV каналында ял көндәрендә трансляциялана. Ул башлыса түбәндәге темалар буйынса сығыш яһай: «[[Ислам һәм фән|Ислам һәм хәҙерге фән]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Ислам һәм христианлыҡ]]&lt;nowiki/&gt;» һәм «[[Ислам һәм секуляризм]]&lt;nowiki/&gt;».

Уның тәүге дискуссияһы 1994 йылда, Mumbai Marathi Patrakar Sangh ойошторған Ладжжа исемле китабында яҙыусы [[Таслима Насрин|Таслима Насриндың]] исламға ҡарашы тураһында дебатта була, ул «Дини фундаментализм һүҙ азатлығына ҡаршылыҡ булып торамы?» тип атала. Дүрт журналист ҡатнашлығында дебаттар сәғәттәр буйы дауам итә. 2000 йылдың апрелендә Найк Уильям Кэмпбелл менән [[Чикаго|Чикагола]] &quot;Ҡөрьән һәм Библия фән яҡтылығында&quot; темаһын тикшерә. 2006 йылдың 21 ғинуарында Найк [[Бангалор|Бангалорҙа]] [[Шри Шри Рави Шанкар|Рави Шанкар]] менән ислам һәм [[Индуизм|индуизмда]] Илаһ төшөнсәһе тураһында дини-ара диалог үткәрә. 2011 йылдың февралендә Найк Һиндостандан видеоэлемтә аша [[Оксфорд университетының дискуссия йәмғиәте|Оксфорд Союзына]] мөрәжәғәт итә.

=== Мельбурн университеты ===
2004 йылда Найк, [[Австралия]] ислам мәғлүмәт һәм сервис селтәренең саҡырыуы буйынса, [[Мельбурн университеты|Мельбурн университетына]] килә, унда ул Ислам ғына ҡатын-ҡыҙҙарға ысынбарлыҡтағы тигеҙлек бирә тип раҫлай. Ул, [[көнбайыш]] кейеме ни тиклем асығыраҡ булһа, ҡатын-ҡыҙҙы көсләүгә шул тиклем йышыраҡ дусар итә, тигән.

=== Изге Давид залы ===
2006 йылдың авгусында Найктың [[Кардифф|Кардиффҡа]] визиты һәм конференцияһы бәхәскә килтерә, сөнки [[Уэльс]] консерваторы Дэвид Дэвис уның сығышын туҡтатырға саҡыра. Ул Найктың &quot;нәфрәт уята&quot; һәм уның ҡараштары йәмәғәт майҙансығына лайыҡ түгел, тип әйтә. Әммә Кардифф мосолмандары Найктың үҙ сығышын ҡалала үткәреү хоҡуғын яҡлай. Уэльс мосолмандары советының генераль секретары Салим Кидвай белдергәнсә, &quot;уның [Найктың] тураһында белгән кешеләр уның иң бер-береһенә ҡаршы килмәгән шәхестәрҙең береһе булыуын белә. Ул диндәр араһындағы оҡшашлыҡ тураһында һөйләй һәм беҙ улар араһында уртаҡлыҡ табыу өсөн нисек эшләргә тейешлегебеҙ тураһында һөйләй&quot;, һәм Дэвисҡа конференцияла Найк менән шәхсән һөйләшеү алып барырға тәҡдим итә. Конференция Кардифф советы экстремистик ҡараштарҙы пропагандаламаясағын белдергәндән һуң дауам итә.

=== Гамбияға саҡырыу ===
2014 йылда Найк [[Гамбия]] революцияһының егерме йыллығын байрам итеүҙә ҡатнашыу өсөн президент [[Яхъя Джамме]] саҡырыуы буйынса Гамбияла була. Унда ул 11 октябрҙән 22 октябргә тиклем дүрт лекция уҡый. Лекциялар [[Гамбия университеты|Гамбия университетында]], Paradise Suites Hotel, президент [[Канилаи]] тыуған ауылында, [[Фони Кансала|Фони Кансалала]] һәм [[Кололи|Кололиҙа]] үтә. Гамбия министрҙары, дини лидерҙар, студенттар һәм меңәрләгән кеше уның «Терроризм һәм Йыһат: Ислам перспективаһы», «Дин дөрөҫ перспективала», «Дәғүәт йәки емереү?» һәм «Ислам тураһында яңылыш фекерҙәр» темаларына лекцияларына килә. Шул уҡ ваҡытта ул президент Яхъя Джамме һәм Гамбияның Юғары ислам советы менән осраша һәм Гамбия имамдары менән ислам конференцияһы үткәрә.

=== Малайзия ===
2012 йылда Найк [[Малайзия|Малайзияла]] дүрт лекция уҡый. Лекциялар [[Джохор-Бару|Джохор-Барула]], [[Шах-Алам|Шах-Аламғы]] [[МАРА Технологик университеты|МАРА Технологик университетында]], [[Куантан|Куантанда]] һәм [[Куала-Лумпур|Куала-Лумпурҙа]] Бөтә донъя сауҙа үҙәгендә үтә. Малайзияның элекке премьер-министры [[Мәхәтхир Мөхәмәт|Махатхир Мөхәмәт]], күренекле эшмәкәрҙәр һәм бер нисә мең кеше төрлө урындарҙа лекциялар тыңлай. Найк сығыштарын ойоштороусылар уларҙың маҡсаты төрлө дин кешеләренең үҙ-ара татыулығына булышлыҡ итеү тип белдерә.

Найк 2016 йылдың апрелендә тағы ла алты лекция уҡый. Малайзияла уның ике лекцияһы «Индуизм һәм Ислам араһындағы оҡшашлыҡ» һәм «Ҡөрьән — Аллаһтың һүҙеме?» тип атала. [[ХИНДРАФ]] тарафынан протест белдерелә, был лекциялар раса-ара көсөргәнешлек тыуҙырыуы ихтималлығын имеш белдерә. Хөкүмәттең башланғыс ярҙамы менән сара планға ярашлы үтә.

== Ҡараштар ==
Закир Найк исламда ниндәй ҙә булһа айырым фекер йөрөтөү мәктәбенә эйәреүсе булыуын раҫламай. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер кешеләр уның ҡараштарын һәм идеологияһын сәләфиҙәрҙекенә оҡшаш тип иҫәпләй.

Найк әйтеүенсә, уның маҡсаты — «үҙ диненең апологеты булып киткән һәм диндең иҫкергәнлеген тойған уҡымышлы мосолман йәштәре өҫтөндә иғтибарҙы йүнәлтеү». Ул һәр мосолмандың бурысы м Ислам тураһында дөрөҫ булмаған күҙаллауҙарҙы бөтөрөү һәм [[2001 йылдың 11 декабрендәге һөжүмдәр|2001 йылдың 11 сентябрендә]] Ҡушма Штаттарҙа булған һөжүмдәрҙән һуң Көнбайыш [[Киң мәғлүмәт саралары|киң мәғлүмәт сараларының]] исламофоб ҡараштарына ҡаршы тороу, тип иҫәпләй. Найк әйтеүенсә, «Исламға ҡаршы аяуһыҙ кампания булыуға ҡарамаҫтан, 2001 йылдың сентябренән 2002 йылдың июленә тиклем 34 000 американ исламды ҡабул итә». Наик фекеренсә, Ислам — аҡыл һәм логика дине, ә Ҡөрьәндә фән менән бәйле 1000 шиғыр бар, уның әйтеүенсә, был Көнбайышҡа ҡараған кешеләрҙең күплеген аңлата. Уның ҡайһы бер мәҡәләләре ''Islamic Voice'' кеүек журналдарҙа баҫыла.

=== Исламдың өҫтөлөгө ===
Найк исламдың иң яҡшы дин булыуын әйтә, сөнки «Ҡөрьән үҙе был турала әйтә. Башҡа бер ниндәй дини Яҙма ла үҙ дине өсөн был фактты раҫламай». Ул, «Ислам шулай уҡ түҙемһеҙ тип һанала, һәм был дөрөҫ, әммә коррупцияға, дискриминацияға, ғәҙелһеҙлеккә, зинасылыҡҡа, эскелеккә һәм бөтә яуызлыҡтарға ҡарата. Ислам — дөйөм кешелек ҡиммәттәрен пропагандалаусы иң түҙерлек дин».

=== Ижтимағи мәсьәләләр ===
Найк музыканы алкоголь менән сағыштыра һәм икеһе лә иҫерткес, тип белдерә. Ул бейеүгә һәм йырлауға ҡаршы сыға, сөнки улар исламда тыйыла.

Найк, урлашыуҙа ғәйепле кешеләр урлашыу өсөн ҡулын ҡырҡып, язаға тарттырылырға тейеш, тигән. Ул шулай уҡ АҠШ-ҡа илдә юғары енәйәтселек кимәлен кәметеү өсөн ошо ысулды ҡулланырға тәҡдим итә.

Найк әйтеүенсә, [[ЛГБТ]]-төркөм телевидениела таратылған порнография ҡулланыу арҡаһында психик ауырыуҙар кисерә. Ҡөрьәндә һәм [[Сөннәт|Сөннәттә]] асыҡтан-асыҡ енси мөнәсәбәткә ингән гомосексуалистар өсөн үлем язаһы ҡарала, ти ул.

=== Медианы тәнҡитләү ===
Найк киң мәғлүмәт сараларын «ҡараны аҡҡа, яуызды геройға әйләндереүсе донъялағы иң ҡурҡыныс ҡоралдың иң мөһим ҡоралы» тип атай. Ул, «Ислам тураһында дөрөҫ булмаған күҙаллауҙарҙы, дөрөҫ булмаған цитаталарҙы, дөрөҫ булмаған аңлатмаларҙы һәм боҙоп күрһәтеүҙәрҙе бөтөрөү өсөн беҙ шул уҡ киң мәғлүмәт сараларын ҡулланырға тейешбеҙ», тип тәҡдим итә. Ул Көнбайыш державалары һәм киң мәғлүмәт саралары икеләтә уйын уйнай тип белдерә — Исламды хурлау өсөн стандарт стратегия — мосолмандарҙы экстремистар һәм фундаменталистар итеп һүрәтләү. Ул: «Бөгөнгө көндә Исламдың абруйына халыҡ-ара киң мәғлүмәт саралары тарафынан ҙур зыян килтерелә, улар, төрлө стратегиялар ҡулланып, көнөн-төнөн Ислам тураһында ялған мәғлүмәт тарата. Халыҡ-ара киң мәғлүмәт саралары, баҫма, аудио, видео йәки онлайн булһынмы, мосолман йәмғиәтенең насар һарыҡтарын һайлап алып, уларҙы өлгөлө мосолман итеп күрһәтеп, Исламды хурлау өсөн төрлө стратегиялар ҡуллана». Найк шулай уҡ, халыҡ-ара киң мәғлүмәт сараларының стратегияһы — «Ҡөрьәндән йәки сөннәттән һүҙҙе өҙөп алып, уны дөрөҫ тәржемә итмәү» һәм «Исламды уға тейеш булмағанды ҡушып хурлау». Найк фильмдарҙа мосолмандарҙы һүрәтләүҙе тәнҡитләй.

=== Сәйәсәт ===
2016 йылда Найк премьер-министр [[Нарендра Моди|Нарендра Модиҙы]] мосолман илдәренә йыш сәфәрҙәре өсөн маҡтай, тәғлик бирә: «Әгәр уның маҡсаты һиндтар һәм мосолмандар араһында һәм Һиндостан менән башҡа мосолман илдәрендә берҙәмлекте һаҡлау икән, мин тулыһынса уның менән». Ул Модиҙың сәфәрҙәрен Һиндостан өсөн файҙалы тип баһалай, улар сит ил инвестицияларын йәлеп итә ала, тип иҫәпләй. Ләкин 2019 йылда [[The Week (һинд журналы)|Week]] журналына биргән интервьюһында Найыҡ Модиҙы һәм [[Бхаратия джаната парти|Бхаратия джаната партины]] сәйәси маҡсаттар өсөн уға ҡаршы ялған ғәйепләүҙәр һәм пропаганда яһағаны өсөн ныҡ тәнҡитләй, һәм үҙенең популярлығы менән бәйле уның маҡсатҡа ҡуйылыуын әйтә. Ул Моди власта булғанда Һиндостанға кире ҡайтмаясағын белдерә, был йәһәттән Мөхәммәт Пәйғәмбәребеҙҙең ﷺ һижрә ҡылыу миҫалын килтерә. Ул Модиҙы һәм уның партияһын Һиндостан мосолмандарының именлеге өсөн хәүефле тип атай. Өҫтәүенә, ул Модиҙы уның менән индуизм тураһында бәхәстә ҡатнашырға саҡыра.

2020 йылдың 11 ғинуарында Найк Моди хөкүмәте 2019 йылдың сентябрендә уға [[Джамму]] һәм [[Кәшмир|Кәшмирҙә]] [[Һиндостан Конституцияһының 370-се статьяһы|370-се статьяны]] бөтөрөү тураһында хөкүмәт ҡарарын хуплау өсөн яуап биреүенә алмашҡа Һиндостанға «хәүефһеҙ үтеү» тәҡдим итеүен белдерә.

2019 йылдың 8 авгусында Малайзияның [[Келантан]] штатындағы [[Кота-Бару]] ҡалаһында үткән лекция ваҡытында Найк Малайзияла йәшәгән һиндтарҙың Һиндостандағы мосолман аҙсылығына ҡарағанда «100 тапҡырға күберәк хоҡуҡҡа» эйә булыуын әйтә. 15 авгусҡа дүрт министр Закир Наиктың даими йәшәү рөхсәтен ғәмәлдән сығарыуҙы һәм уны Һиндостанға биреүҙе талап итә.

16 авгусында Найк Куала-Лумпурҙағы Букит-Аманда Король Малайзия полицияһы тарафынан уның бәхәсле белдереүҙәре буйынса ете сәғәт буйы һорау ала, ә премьер-министр Мәхәтхир, «Әгәр ул ил өсөн зыянлы ғәмәлдәр ҡыла икән, беҙгә уны даими йәшәүсе статусынан мәхрүм итергә тура киләсәк. Был осраҡта, әлбиттә, беҙ уға төрлө расаларҙы бер-береһенә ҡаршы ҡуйырға тырышыусы бындай провокацион телмәрҙәр һөйләмәһен өсөн саралар күрергә тейешбеҙ», - тип өҫтәп, Найктың ғәфү үтенүе «күптәрҙең асыуын баҫыр өсөн етерлек булмауы» ихтималлығын белдерҙе.

Шул уҡ ваҡытта Малайзияның иң ҙур штаты [[Саравак]] Зәкир Найкка 15 августа штатта, ә Перлис штаты 16 августа һәм Кедах штаты 17 августа йәмәғәт сараларында сығыш яһауҙы тыйған; Найк ике штатта ла сығыш яһарға планлаштырып булған. 19 августа тағы ла 10 сәғәтлек полиция тыңлауҙарынан һуң, ''[[Free Malaysia]] Today'' 20 августа полиция Закир Найктың сығышына бөтә ил буйынса тыйыу индергәнен хәбәр итә, был полиция тарафынан ''[[Malay Mail]]-ға'' раҫлана.

19 авгусҡа Закир Наиктың адвокаттары биш малай сәйәсмәненә яла яғыу өсөн дәғүәләр бирә, улар, Закир Найктың һүҙҙәрен контекстан алып, уның абруйына нигеҙһеҙ зыян килтерҙе, тип раҫлай. Икенсе көндө ул үҙенең белдереүҙәре контекстан сығарылған тип раҫлай.

Доктор Закир Найк шулай уҡ [[Буддизм|буддистарҙың]] [[Бирма|Бирмала]] [[Рохиньялар|рохиньяларға]] ҡарата [[Рохиньялар геноциды|ҡыйырһытыуҙарын]], [[Уйғырҙар геноциды|Ҡытайҙа уйғырҙарҙың геноцидын]] хөкөм итә һәм [[Фәләстин|фәләстиндәргә]] [[Израиль]] оккупацион көстәренә ҡаршы [[Фәләстин#1960—2010-сы йылдарҙа ғәрәп дәүләтен төҙөү өсөн көрәш|көрәштә]] хуплай.

== Хоҡуҡи мәсьәләләр ==
2010 йылдың июнендә Найкҡа [[Бөйөк Британия|Бөйөк Британияға]] һәм [[Канада|Канадаға]] инеү тыйыла. [[Канада мосолман конгресы|Канада мосолман конгресына]] нигеҙ һалыусы Тарек Фатх депутаттарҙы Найктың ҡараштары тураһында киҫәткәндән һуң, уға Канадаға инеү тыйыла. Ул саҡтағы эске эштәр министры [[Тереза Мэй]] [[Лондон]] һәм [[Шеффилд|Шеффилдта]] лекциялар үткәреү тураһында килешеү төҙөгәндән һуң уға Бөйөк Британияға инеүҙе тыйған. Мэй сығарыу тураһында бойороҡ тураһында: «Доктор Найктың күп һанлы комментарийҙары минең өсөн уның яраҡһыҙ тәртибе тураһында шаһитлыҡ булып тора» - шулай ти. Найк, эске эштәр министры юридик түгел, ә сәйәси ҡарар ҡабул итте, тип раҫлай, ә уның адвокаты был ҡарарҙы «варварлыҡ һәм кешелекһеҙ» тип атай. Ул шулай уҡ үҙенең тәғликтәре контекстан айырылып сығарылғанын белдерә. Һинд киноһы продюсеры [[Махеш Бхатт]], тыйыу һүҙ азатлығына баҫым яһауын белдереп, Найкка хуплай. Хәбәрҙәр буйынса, Найк был ҡарарҙы Юғары судҡа дәғүә итергә тырыша. 2010 йылдың 5 ноябрендә уның суд ҡарары буйынса үтенесен кире ҡағалар.

2016 йылда матбуғат конференцияһында Найк үҙенең Һиндостан диаспораһының өлөшө булмауын белдерә.

2018 йылдың ғинуарында Трибунал судьяһы Найктың мөлкәтен арестҡа алған өсөн язаларҙы үтәү идаралығын тәнҡитләй, ғәйепләү һығымтаһында бер ниндәй ҙә хоҡуҡ боҙоуҙар телгә алынмай. Судья өҫтәй: «Һуңғы 10 йыл эсендә Енәйәт Идаралығы [[Асарам|Асарамдың]] мөлкәтен арестлау өсөн бер нәмә лә эшләмәй, әммә Найк осрағында Енәйәт Идаралығы ярайһы уҡ юғары тиҙлектә эшләй».

2019 йылдың июлендә Интерпол Һиндостан хөкүмәтенең күп тапҡырҙар һорауы буйынса Найкка «ҡыҙыл мөйөш» тураһында белдереү ҡағыҙы биреүҙән баш тарта. Хәҙерге ваҡытта Найк Малайзияла йәшәй, унда даими йәшәүсе статусына эйә. 2019 йылдың декабрендә Һиндостан хөкүмәте Интерполға тағы ла мөрәжәғәт итә, яңы факттар һәм шарттар тураһында белдерә, әммә Найк яңы запрос ислам тәғлимәтенең аҡсаны мунсалау тураһындағы раҫлауҙарын элекке запрос предметы булған дини эшмәкәрлеккә өҫтөн ҡуя тип раҫлай. 2021 йылда Интерпол Һиндостандың Зәкирҙе алдан ҡулға алыу тураһында «ҡыҙыл хәбәр» биреү үтенесен кире ҡаға, сөнки ул илдә Найкҡа ҡаршы аҡсаны мунсалау һәм нәфрәт тыуҙырыу буйынса ғәйепләүҙәрҙең нигеҙен шик аҫтына ала. ''«Уның дини тәғлимәттәре ярҙамында аҡса йыйғаны һәм уны тотоноуы әһәмиәтһеҙ һәм аҡсаны легалләштереү менән тиңләштерелмәй»''. Был хаҡта Интерполдың судьялар коллегияһы үҙенең бойороғонда хәбәр итә.

== Иҫкәрмәләр ==
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:Алфавит буйынса ислам шәхестәре]]
[[Категория:Алфавит буйынса дин белгестәре]]
[[Категория:18 октябрҙә тыуғандар]]
[[Категория:1965 йылда тыуғандар]]
[[Категория:Мумбайҙа тыуғандар]]
[[Категория:Мумбай университетын тамамлаусылар]]
[[Категория:Ислам динен таратыусылар]]
[[Категория:Ислам дине белгестәре]]
[[Категория:Һиндостанда ислам]]
[[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]]
[[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]]
[[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]]
&lt;references /&gt;

== Һылтанмалар ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=2WiqiCWQvGk Закир Найк бәхәсе менән рус телле видео иң күп ҡаралған] — DeVERITY каналы
* [https://www.youtube.com/watch?v=lBjKm-lvl1w Доктор Закир Найк менән интервью | Закир Найк биографияһы] — Миссия Dawah
* [https://www.youtube.com/@Drzakirchannel Закир Найк Ютубта]
* [https://www.instagram.com/zakirnaikpersonal Доктор Закир Найктың Инстаграмына яҙылығыҙ]
* [https://twitter.com/drzakiranaik Шәйех Закир Найктың Твиттер (X) аккаунты]
* [[commons:File:Является_ли_Коран_словом_Божьим?.pdf|Уның китабы &quot;Ҡөрьән Шәриф Аллаһтың Һүҙеме?&quot; PDF форматына]]

[[Категория:Ислам апологеттары]]
[[Категория:Ислам һәм индуизм]]</text>
      <sha1>20pm91lmi5znjhv0m5eqz3zc36creaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нур Пәһләүи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201080</id>
    <revision>
      <id>1303562</id>
      <parentid>1297686</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T13:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Служба Роскомнадзор</username>
        <id>48839</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1303562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10494" sha1="d32m5cqm37xvfrwm0tgjxgbi6vhr1fe" xml:space="preserve">{{wp-roskomnadzor}}
'''Нур Захра Пәһләүи ('''{{lang-fa|نور زهرا پهلوی}}''';''' [[3 апрель]] [[1992 йыл]], [[Вашингтон]], [[АҠШ]]) — Америка эшҡыуары, сәйәси активист һәм фотомодель. Ул Ирандың һуңғы кронпринцы Реза Пәһләүиҙең өлкән ҡыҙы.

== Биографияһы ==

=== Иртә йылдары ===
Нур Захра Пәһләүи 1992 йылдың 3 апрелендә Вашингтонда тыуған. Ул Реза Кир Пәһләүиҙең (1980 й. тыуған) һәм уның ҡатыны Йәсмин Этемад Әминиҙең (1968 й. тыуған) өлкән ҡыҙы. Нур Пәһләүҙең атаһы Ирандың һуңғы шаһы Мөхәммәт Риза Пәхләүиҙең оло улы. Нурҙың ике һеңлеһе бар: Иман (1993 й. тыуған) һәм Фәрәх (2004 й. тыуған).

Нур Мэриленд штатында Буллис мәктәбендә уҡый. Уҡыуын тамамлағандан һуң, ул Джорджтаун университетында уҡый, уны ул 2014 йылда тамамлай&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://honey.nine.com.au/latest/princess-noor-pahlavi-exiled-princess-iran-everything-to-know-explainer/e5f40cb7-04ef-4112-9041-9c22625537c5|title=Princess Noor Pahlavi of Iran: Everything we know about the exiled royal, model and activist|lang=en-AU|website=honey.nine.com.au|date=2021-06-29|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. Ул [[психология]] буйынса дәрәжә ала&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farsi.alarabiya.net/iran/2017/06/27/%D9%88%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%A9%D9%86|title=ویدیو.. نور پهلوی شاه‌دختی در ردای یک مانکن|lang=fa|website=العربیه فارسی|date=2017-06-27|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. 2020 йылда Колумбия бизнес-мәктәбен тамамлай&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3100631/meet-irans-princess-noor-exiled-royal-brought-glamorous|title=Meet Iran’s Princess Noor, a glamorous New York socialite|lang=en|website=South China Morning Post|date=2020-09-08|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://business.columbia.edu/insights/cbs-newsroom/2020-alexander-bodini-foundation-competition-winners|title=2020 Alexander Bodini Foundation Competition Winners {{!}} Columbia Business School|lang=en|website=business.columbia.edu|date=2020-05-12|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

2025 йылда атаһы ҡыҙын Пәхләүи йорто башлығы вариҫы тип иғлан итә, был ҡарарының нигеҙе итеп «ир-егеттәрҙең һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың айырылғыһыҙ тигеҙ хоҡуҡтарын» һанай.

=== Карьераһы ===
2017 йылда Нур коммерция күсемһеҙ милек фирмаһында аҡса йәлеп итеү һәм инвесторҙар менән бәйләнештәр буйынса директор булып китә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.harpersbazaararabia.com/bestdressed/2017/2017-the-women/princess-noor-pahlavi|title=Princess Noor Pahlavi|lang=en-US|first=Harper's BAZAAR|last=Arabia|website=Harper's Bazaar Arabia|date=2017-02-27|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. 2020 йылға ул оҙайлы ваҡытҡа инвестициялар һалыуға йүнәлтелгән коммерцияға ҡарамаған инвестиция фонды Acumen консультатив советы ағзаһы була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/authors/Noor-Pahlavi|title=Noor Pahlavi|website=english.alarabiya.net|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://seelemag.com/home/heritage-from-afar-noor-pahlavi-opens-up-about-coming-from-irans-exiled-royal-family|title=Heritage From Afar, Noor Pahlavi Opens Up About Coming From Iran’s Exiled Royal Family|lang=en-US|website=SEELE|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. 2022 йылда ул стратегик коммуникациялар буйынса консалтинг фирмаһында эшләй башлай, 2024 йылда уның партнёры була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://investors.centurytx.com/node/8726/pdf|title=&quot;Century Therapeutics Strengthens Leadership Team with Appointments of Chief Financial Officer and Chief Scientific Officer&quot;. Century Therapeutics.}}&lt;/ref&gt;. Ул шулай уҡ [[Шервин Пишевар]] нигеҙ һалған Sofreh Capital фирмаһының директоры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gaintherapeutics.com/newsroom/press-releases/press-releases-2022/gain-therapeutics-to-participate-at-the-h-c-wainwright-global-investment-conference/|title=Gain Therapeutics to Participate at the H.C. Wainwright Global Investment Conference|lang=en-US|website=Perspectives from Gain Therapeutics|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

Атаһының 2007 йылғы башланғысы нигеҙендә 2019 йылда уның тарафынан ойошторолған аналитика үҙәгендә, Ирандың «Феникс» проектында ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iranprojectphoenix.org/en/a-brief-history-of-the-phoenix-project-of-iran/|title=A BRIEF HISTORY OF THE PHOENIX PROJECT OF IRAN|lang=en-US|website=Phoenix Project of Iran|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. Атаһы төп роль уйнаған «Ирандың үҫеше» проектына ярҙам итеүен белдерә һәм унда Иранға «фарсы мәҙәниәте юҡҡа сыҡмай, ә данлана ғына, граждандары кемде теләй, шуны ярата, теләһә ниндәй динде тота ала» тигән фекерен тәҡдим итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spectator.com/article/a-chat-with-the-princess-of-iran/?edition=us|title=A chat with the Princess of Iran|lang=en-US|first=Luke|last=Lyman|website=The Spectator|date=2025-07-31|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. 2024 йылдың октябрендә [[Джей Рудерман]]дың «All About Change» подкастында сығыш яһай, унда Иран хөкүмәтен тәнҡитләй һәм шулай уҡ хөкүмәттең Иран халҡын күрһәтмәүен билдәләй&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jns.org/wire/iranian-terror-will-be-at-americas-doorstep-princess-noor-pahlavi-warns/|title=Iranian terror will be at America’s doorstep, Princess Noor Pahlavi warns|lang=en-US|website=JNS.org|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

Ул шулай уҡ һөргөндәге хөкүмәт булараҡ һөҙөмтәле эшләгән Ирандың Милли советы эшмәкәрлегендә ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nufdiran.org/event/the-norooz-gala-2025/|title=The Norooz Gala 2025|lang=en-US|website=NUFDI|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. Атаһы менән бергә [[2025 йыл]]дың июлендә [[Мюнхен]]да Иранды ҡотҡарыу советы съезында ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nufdiran.org/policy_briefs/iranian-opposition-unites-around-crown-prince-reza-pahlavi/|title=Iranian Opposition Unites Around Crown Prince Reza Pahlavi|lang=en-US|website=NUFDI|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

Ул шулай уҡ ''Medium.com'' сайтында мәҡәләләр авторы булып тора, унда сәйәси мәсьәләләрҙе тикшерә&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Уның мәҡәләләре Сәғүд Ғәрәбстаны «Al Arabiya» яңылыҡтар каналы һәм [[Сәғүд Ғәрәбстаны|Сәғүд]] король ғаиләһенә ҡараған ''&quot;Asharq Al-Aswat, &quot;'' гәзитендә баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.aawsat.com/node/2169531|title=A Strong Reminder of Iranian Women’s Resilience|lang=en|website=english.aawsat.com|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

Шулай уҡ бер аҙ ваҡыт фотомодель булып эшләй. Ул ''Bazaar Arabia'' һәм ''Cosmopolitan'' журналдарының тышлыҡтарында сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Бер көн ул өләсәһе Фәрәх Пәһләүигә модельерҙар менән тығыҙ бәйләнештәр булдырырға ярҙам иткәне өсөн рәхмәт белдергән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.ph/20260116011150/https://www.hln.be/royalty/opgegroeid-in-ballingschap-nu-favoriete-gaste-op-mondaine-feestjes-dit-is-prinses-noor-van-iran~a8183319/|title=&quot;Opgegroeid in ballingschap, nu favoriete gaste op mondaine feestjes: dit is prinses Noor van Iran&quot;. Het Laatste Nieuws (in Dutch).}}&lt;/ref&gt;.

== Шәхси тормошо ==
Нур Пәһләүи [[феминизм]] һәм ЛГБТ хоҡуҡтарын яҡлаусы әүҙем яҡлы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.israelhayom.com/2025/01/11/woman-life-freedom-jewish-stars-tribute-honors-iranian-women-battling-tehran-regime/|title=‘Woman, Life, Freedom’: Jewish influencer’s tribute honors Iranian women battling Tehran regime|lang=en-US|date=2025-01-11|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. Ул Мәхсә Әмини вафат булғандан һуң Иран хөкүмәтен тәнҡитләй&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/americas/artc-persian-jews-in-los-angeles-protest-for-change-in-iran|title=Persian Jews in Los Angeles protest for change in Iran|lang=en|last=i24NEWS|website=i24NEWS|date=2025-06-25|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

Әлеге ваҡытта Нур һәм уның ғаиләһе [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ-та]] йәшәй. Ул [[Инглиз теле|инглиз]] һәм [[Фарсы теле|фарсы телдәрендә]] һөйләшә&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
Business Insider мәғлүмәттәре буйынса, уның саф байлығы 1,5 миллион АҠШ доллары менән баһалана&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}
{{wp-roskomnadzor/end}}</text>
      <sha1>d32m5cqm37xvfrwm0tgjxgbi6vhr1fe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1303584</id>
      <parentid>1303562</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T15:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lemonaka</username>
        <id>48843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rvv</comment>
      <origin>1297686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10786" sha1="g7g7h5k7ubq2pcxeliikjmbsxxw7zfu" xml:space="preserve">{{Ук}}'''Нур Захра Пәһләүи ('''{{lang-fa|نور زهرا پهلوی}}''';''' [[3 апрель]] [[1992 йыл]], [[Вашингтон]], [[АҠШ]]) — Америка эшҡыуары, сәйәси активист һәм фотомодель. Ул Ирандың һуңғы кронпринцы Реза Пәһләүиҙең өлкән ҡыҙы.

== Биографияһы ==

=== Иртә йылдары ===
Нур Захра Пәһләүи 1992 йылдың 3 апрелендә Вашингтонда тыуған. Ул Реза Кир Пәһләүиҙең (1980 й. тыуған) һәм уның ҡатыны Йәсмин Этемад Әминиҙең (1968 й. тыуған) өлкән ҡыҙы. Нур Пәһләүҙең атаһы Ирандың һуңғы шаһы Мөхәммәт Риза Пәхләүиҙең оло улы. Нурҙың ике һеңлеһе бар: Иман (1993 й. тыуған) һәм Фәрәх (2004 й. тыуған).

Нур Мэриленд штатында Буллис мәктәбендә уҡый. Уҡыуын тамамлағандан һуң, ул Джорджтаун университетында уҡый, уны ул 2014 йылда тамамлай&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://honey.nine.com.au/latest/princess-noor-pahlavi-exiled-princess-iran-everything-to-know-explainer/e5f40cb7-04ef-4112-9041-9c22625537c5|title=Princess Noor Pahlavi of Iran: Everything we know about the exiled royal, model and activist|lang=en-AU|website=honey.nine.com.au|date=2021-06-29|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. Ул [[психология]] буйынса дәрәжә ала&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://farsi.alarabiya.net/iran/2017/06/27/%D9%88%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%A9%D9%86|title=ویدیو.. نور پهلوی شاه‌دختی در ردای یک مانکن|lang=fa|website=العربیه فارسی|date=2017-06-27|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. 2020 йылда Колумбия бизнес-мәктәбен тамамлай&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3100631/meet-irans-princess-noor-exiled-royal-brought-glamorous|title=Meet Iran’s Princess Noor, a glamorous New York socialite|lang=en|website=South China Morning Post|date=2020-09-08|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://business.columbia.edu/insights/cbs-newsroom/2020-alexander-bodini-foundation-competition-winners|title=2020 Alexander Bodini Foundation Competition Winners {{!}} Columbia Business School|lang=en|website=business.columbia.edu|date=2020-05-12|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

2025 йылда атаһы ҡыҙын Пәхләүи йорто башлығы вариҫы тип иғлан итә, был ҡарарының нигеҙе итеп «ир-егеттәрҙең һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың айырылғыһыҙ тигеҙ хоҡуҡтарын» һанай.

=== Карьераһы ===
2017 йылда Нур коммерция күсемһеҙ милек фирмаһында аҡса йәлеп итеү һәм инвесторҙар менән бәйләнештәр буйынса директор булып китә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.harpersbazaararabia.com/bestdressed/2017/2017-the-women/princess-noor-pahlavi|title=Princess Noor Pahlavi|lang=en-US|first=Harper's BAZAAR|last=Arabia|website=Harper's Bazaar Arabia|date=2017-02-27|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. 2020 йылға ул оҙайлы ваҡытҡа инвестициялар һалыуға йүнәлтелгән коммерцияға ҡарамаған инвестиция фонды Acumen консультатив советы ағзаһы була&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/authors/Noor-Pahlavi|title=Noor Pahlavi|website=english.alarabiya.net|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://seelemag.com/home/heritage-from-afar-noor-pahlavi-opens-up-about-coming-from-irans-exiled-royal-family|title=Heritage From Afar, Noor Pahlavi Opens Up About Coming From Iran’s Exiled Royal Family|lang=en-US|website=SEELE|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. 2022 йылда ул стратегик коммуникациялар буйынса консалтинг фирмаһында эшләй башлай, 2024 йылда уның партнёры була&lt;ref&gt;{{Cite web|url=chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://investors.centurytx.com/node/8726/pdf|title=&quot;Century Therapeutics Strengthens Leadership Team with Appointments of Chief Financial Officer and Chief Scientific Officer&quot;. Century Therapeutics.}}&lt;/ref&gt;. Ул шулай уҡ [[Шервин Пишевар]] нигеҙ һалған Sofreh Capital фирмаһының директоры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gaintherapeutics.com/newsroom/press-releases/press-releases-2022/gain-therapeutics-to-participate-at-the-h-c-wainwright-global-investment-conference/|title=Gain Therapeutics to Participate at the H.C. Wainwright Global Investment Conference|lang=en-US|website=Perspectives from Gain Therapeutics|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

Атаһының 2007 йылғы башланғысы нигеҙендә 2019 йылда уның тарафынан ойошторолған аналитика үҙәгендә, Ирандың «Феникс» проектында ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iranprojectphoenix.org/en/a-brief-history-of-the-phoenix-project-of-iran/|title=A BRIEF HISTORY OF THE PHOENIX PROJECT OF IRAN|lang=en-US|website=Phoenix Project of Iran|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. Атаһы төп роль уйнаған «Ирандың үҫеше» проектына ярҙам итеүен белдерә һәм унда Иранға «фарсы мәҙәниәте юҡҡа сыҡмай, ә данлана ғына, граждандары кемде теләй, шуны ярата, теләһә ниндәй динде тота ала» тигән фекерен тәҡдим итә&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spectator.com/article/a-chat-with-the-princess-of-iran/?edition=us|title=A chat with the Princess of Iran|lang=en-US|first=Luke|last=Lyman|website=The Spectator|date=2025-07-31|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. 2024 йылдың октябрендә [[Джей Рудерман]]дың «All About Change» подкастында сығыш яһай, унда Иран хөкүмәтен тәнҡитләй һәм шулай уҡ хөкүмәттең Иран халҡын күрһәтмәүен билдәләй&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jns.org/wire/iranian-terror-will-be-at-americas-doorstep-princess-noor-pahlavi-warns/|title=Iranian terror will be at America’s doorstep, Princess Noor Pahlavi warns|lang=en-US|website=JNS.org|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

Ул шулай уҡ һөргөндәге хөкүмәт булараҡ һөҙөмтәле эшләгән Ирандың Милли советы эшмәкәрлегендә ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nufdiran.org/event/the-norooz-gala-2025/|title=The Norooz Gala 2025|lang=en-US|website=NUFDI|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. Атаһы менән бергә [[2025 йыл]]дың июлендә [[Мюнхен]]да Иранды ҡотҡарыу советы съезында ҡатнаша&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nufdiran.org/policy_briefs/iranian-opposition-unites-around-crown-prince-reza-pahlavi/|title=Iranian Opposition Unites Around Crown Prince Reza Pahlavi|lang=en-US|website=NUFDI|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

Ул шулай уҡ ''Medium.com'' сайтында мәҡәләләр авторы булып тора, унда сәйәси мәсьәләләрҙе тикшерә&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Уның мәҡәләләре Сәғүд Ғәрәбстаны «Al Arabiya» яңылыҡтар каналы һәм [[Сәғүд Ғәрәбстаны|Сәғүд]] король ғаиләһенә ҡараған ''&quot;Asharq Al-Aswat, &quot;'' гәзитендә баҫылып сыға&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.aawsat.com/node/2169531|title=A Strong Reminder of Iranian Women’s Resilience|lang=en|website=english.aawsat.com|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

Шулай уҡ бер аҙ ваҡыт фотомодель булып эшләй. Ул ''Bazaar Arabia'' һәм ''Cosmopolitan'' журналдарының тышлыҡтарында сыға&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Бер көн ул өләсәһе Фәрәх Пәһләүигә модельерҙар менән тығыҙ бәйләнештәр булдырырға ярҙам иткәне өсөн рәхмәт белдергән&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.ph/20260116011150/https://www.hln.be/royalty/opgegroeid-in-ballingschap-nu-favoriete-gaste-op-mondaine-feestjes-dit-is-prinses-noor-van-iran~a8183319/|title=&quot;Opgegroeid in ballingschap, nu favoriete gaste op mondaine feestjes: dit is prinses Noor van Iran&quot;. Het Laatste Nieuws (in Dutch).}}&lt;/ref&gt;.

== Шәхси тормошо ==
Нур Пәһләүи [[феминизм]] һәм ЛГБТ хоҡуҡтарын яҡлаусы әүҙем яҡлы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.israelhayom.com/2025/01/11/woman-life-freedom-jewish-stars-tribute-honors-iranian-women-battling-tehran-regime/|title=‘Woman, Life, Freedom’: Jewish influencer’s tribute honors Iranian women battling Tehran regime|lang=en-US|date=2025-01-11|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;. Ул Мәхсә Әмини вафат булғандан һуң Иран хөкүмәтен тәнҡитләй&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/americas/artc-persian-jews-in-los-angeles-protest-for-change-in-iran|title=Persian Jews in Los Angeles protest for change in Iran|lang=en|last=i24NEWS|website=i24NEWS|date=2025-06-25|access-date=2026-02-07}}&lt;/ref&gt;.

Әлеге ваҡытта Нур һәм уның ғаиләһе [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ-та]] йәшәй. Ул [[Инглиз теле|инглиз]] һәм [[Фарсы теле|фарсы телдәрендә]] һөйләшә&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
Business Insider мәғлүмәттәре буйынса, уның саф байлығы 1,5 миллион АҠШ доллары менән баһалана&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Иҫкәрмәләр ==
{{Иҫкәрмәләр}}
[[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]]
[[Категория:1992 йылда тыуғандар]]
[[Категория:3 апрелдә тыуғандар]]
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:АҠШ эшҡыуарҙары]]</text>
      <sha1>g7g7h5k7ubq2pcxeliikjmbsxxw7zfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Минкин, Максим Сергеевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201421</id>
    <revision>
      <id>1303539</id>
      <parentid>1303527</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T12:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-46823-16|~2026-46823-16]] эшләгән [[Special:Diff/1303527|1303527]] үҙгәртеүен кире алырға ([[User talk:~2026-46823-16|фекер алышыу]])</comment>
      <origin>1303539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7525" sha1="6vvtriswesjbbn9ln3rz2c8o9v7mv7c" xml:space="preserve">{{delete|wrong lang}}
'''Максим Сергеевич Минкин''' (род. 4 июля 2008) — российский предприниматель и создатель цифровых медиа-проектов. Основатель проекта KISLOROD, связанного с исследованием социальных платформ, цифровыми медиа и развитием проектов в этой области.&lt;ref name=&quot;VillageVoice2&quot;&gt;{{cite web|last=Jones|first=Will|title=The 17-Year-Old Entrepreneur from a Steel Town: How Maxim Minkin Built a Media Startup Under Sanctions|url=https://www.villagevoice.com/the-17-year-old-entrepreneur-from-a-steel-town-how-maxim-minkin-built-a-media-startup-under-sanctions/|website=The Village Voice|date=2026-04-01|access-date=2026-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ForbesLiberia2&quot;&gt;{{cite web|title=Digital Identity of Gen Z: How Algorithms Shape the New Content Economy|url=https://forbesliberia.com/article?slug=digital-identity-of-gen-z-how-algorithms-shape-the-new-content-economy|website=Forbes Liberia|date=2026-04-03|access-date=2026-08-23}}&lt;/ref&gt;

== Биография ==
Максим Минкин родился 4 июля 2008 года. Родом из Магнитогорска Челябинской области. В подростковом возрасте начал заниматься созданием контента в социальных сетях, в том числе на платформе Likee.&lt;ref name=&quot;VillageVoice2&quot; /&gt;

По данным ''The Village Voice'', в 14 лет Минкин начал создавать контент на Likee и изучать принципы работы алгоритмов социальных сетей. В том же возрасте он получил верификацию на платформе. В 15 лет начал получать доход от создаваемого контента. К 17 годам его основной аккаунт в Likee насчитывал более 1,2 млн подписчиков.&lt;ref name=&quot;VillageVoice2&quot; /&gt;

В 2026 году ''Forbes Liberia'' опубликовал материал о влиянии алгоритмов социальных сетей на цифровую идентичность поколения Z, в котором Минкин представлен как 17-летний специалист по социальным сетям из Магнитогорска. В статье также описывается его опыт разработки стратегий продвижения для технологических стартапов.&lt;ref name=&quot;ForbesLiberia2&quot; /&gt;

== KISLOROD ==
В 2026 году Минкин основал проект '''KISLOROD'''. Проект позиционируется как исследовательское медиа и акселератор стартапов, работающий на пересечении медиа-аналитики, социальных платформ и развития новых проектов.&lt;ref name=&quot;KISLOROD&quot;&gt;{{cite web|title=KISLOROD — Катализатор медиа-эволюции|url=https://kislorodmedia.ru/|website=KISLOROD|date=2026|access-date=2026-08-23}}&lt;/ref&gt;

Согласно официальному сайту KISLOROD, направления деятельности проекта включают исследование медиа и алгоритмов платформ, акселерацию стартапов и развитие сети основателей, исследователей и инвесторов.&lt;ref name=&quot;KISLOROD&quot; /&gt;

''The Village Voice'' описывает KISLOROD как независимый медиа-стартап и акселератор, основанный Минкинем. Согласно публикации, проект сочетает исследование алгоритмов социальных платформ, разработку идей и практическую поддержку начинающих проектов.&lt;ref name=&quot;VillageVoice2&quot; /&gt;

Среди проектов, представленных KISLOROD, указаны Project Aether — проект в области создания и распространения медиаконтента с использованием искусственного интеллекта и генеративных моделей — и Digital Society Lab, занимающийся исследованием влияния цифровых медиа на общество и культуру.&lt;ref name=&quot;KISLOROD&quot; /&gt;

== Деятельность в социальных сетях ==
Минкин начал профессиональную деятельность с создания контента в социальных сетях. По данным ''The Village Voice'', впоследствии он сосредоточился на изучении алгоритмов распространения контента и разработке стратегий развития аудитории.&lt;ref name=&quot;VillageVoice2&quot; /&gt;

''Forbes Liberia'' сообщает, что накопленный опыт работы с социальными платформами позволил Минкинy участвовать в разработке стратегий продвижения более чем для десяти технологических стартапов.&lt;ref name=&quot;ForbesLiberia2&quot; /&gt;

== Образование ==
По данным ''The Village Voice'', в 2026 году Минкин прошёл онлайн-курсы, связанные с предпринимательством, маркетингом и технологиями, в том числе курсы Стэнфордского и Оксфордского университетов, Нью-Йоркского университета и Йельского университета через платформу Coursera.&lt;ref name=&quot;VillageVoice2&quot; /&gt;

== Освещение в СМИ ==
В апреле 2026 года ''The Village Voice'' опубликовал отдельный материал о Минкинe, его деятельности в социальных сетях и создании KISLOROD.&lt;ref name=&quot;VillageVoice2&quot; /&gt;

3 апреля 2026 года ''Forbes Liberia'' опубликовал материал ''Digital Identity of Gen Z: How Algorithms Shape the New Content Economy'', в котором рассматривались деятельность Минкина в социальных сетях, развитие его аудитории и создание KISLOROD.&lt;ref name=&quot;ForbesLiberia2&quot; /&gt;

== Примечания ==
{{примечания}}

== Ссылки ==

* [https://kislorodmedia.ru/ KISLOROD — официальный сайт]
* [https://www.villagevoice.com/the-17-year-old-entrepreneur-from-a-steel-town-how-maxim-minkin-built-a-media-startup-under-sanctions/ The Village Voice — The 17-Year-Old Entrepreneur from a Steel Town: How Maxim Minkin Built a Media Startup Under Sanctions]
* [https://forbesliberia.com/article?slug=digital-identity-of-gen-z-how-algorithms-shape-the-new-content-economy Forbes Liberia — Digital Identity of Gen Z: How Algorithms Shape the New Content Economy]
* [[Максим Минкин]] — статья в Башкирской Википедии</text>
      <sha1>6vvtriswesjbbn9ln3rz2c8o9v7mv7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>СССР тарҡалыуы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201443</id>
    <redirect title="СССР-ҙың тарҡалыуы" />
    <revision>
      <id>1303598</id>
      <timestamp>2026-09-05T16:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <comment>[[СССР тарҡалыуы]] битенең исемен [[СССР-ҙың тарҡалыуы]] тип, йүнәлтеү өҫтөнән Айсар алыштырҙы</comment>
      <origin>1303598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="2dspuil953f48l4s9lxfaf50h51cxiu" xml:space="preserve">#перенаправление [[СССР-ҙың тарҡалыуы]]</text>
      <sha1>2dspuil953f48l4s9lxfaf50h51cxiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фекерләшеү:СССР тарҡалыуы</title>
    <ns>1</ns>
    <id>201444</id>
    <redirect title="Фекерләшеү:СССР-ҙың тарҡалыуы" />
    <revision>
      <id>1303600</id>
      <timestamp>2026-09-05T16:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Айсар</username>
        <id>10823</id>
      </contributor>
      <comment>[[Фекерләшеү:СССР тарҡалыуы]] битенең исемен [[Фекерләшеү:СССР-ҙың тарҡалыуы]] тип Айсар алыштырҙы</comment>
      <origin>1303600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="ocqh760a0hdw1rz1x7rfdlhbfbvhq8n" xml:space="preserve">#перенаправление [[Фекерләшеү:СССР-ҙың тарҡалыуы]]</text>
      <sha1>ocqh760a0hdw1rz1x7rfdlhbfbvhq8n</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>