Википедия bawiki https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Медиа Махсус Фекерләшеү Ҡатнашыусы Ҡатнашыусы менән һөйләшеү Википедия Википедия буйынса фекерләшеү Файл Файл буйынса фекерләшеү MediaWiki MediaWiki буйынса фекерләшеү Ҡалып Ҡалып буйынса фекерләшеү Белешмә Белешмә буйынса фекерләшеү Категория Категория буйынса фекерләшеү Портал Портал буйынса фекерләшеү Проект Проект буйынса фекерләшеү TimedText TimedText talk Модуль Модуль буйынса фекерләшеү Event Event talk 3 4504 1306443 1305639 2026-09-26T20:45:30Z MediaWiki message delivery 9284 /* Уведомление о переводе: Event:Wiki Loves Peace */ яңы бүлек 1306443 wikitext text/x-wiki {{Ҡатнашыусы:Comp1089/FlexiShort}} '''Welcome to my talk page!<br /> '''Фекерләшеү битемә рәхим итегеҙ!'''<br /> '''Добро пожаловать на мою страницу обсуждения!''' {| class="wikitable" border="1" |+ Башҡа телдәрҙәге дискуссиялар<br /><br />Discussions in different languages<br /><br />Diverslingvaj diskutoj ! [[Файл:Bash flag gerb.png|50px|center]] !! [[Файл:US-UK-blend.png|50px|center]] !! [[Файл:Nuvola Esperanto flag.svg|50px|center]] !![[Файл:Flag of Poland.svg{{!}}border|50px|center]] |- | [[User:231013-a/Башҡортса алышыуҙары|Чтобы просмотреть или добавить обсуждение на башкирском, нажмите здесь]] || [[User:231013-a/Discussions in English|Please click here to add topic to or look through my English-language discussions]]||[[User:231013-a/Esperantlingvaj diskutoj|Por rigardi kaj aldoni la diskutojn, klaku ĉi tie]] || [[User talk:231013-a/Dyskusje po polsku|Kliknij tutaj aby rozpocząć dyskusję po polsku]] |- | [[User:231013-a/Запросы на перевод с русского|Добавляйте запросы на перевод с русского сюда]] || [[User:231013-a/English to Bashkir text translation requests|Please add your English-Bashkir text translation requests here]] || [[User:231013-a/Tradukpetoj|Bonvolu aldoni viajn EO-baŝkirajn tradukpetojn ĉi tien]] || [[User:231013-a/Teksty do tłumaczenia|Proszę dodawać teksty do tłumaczenia na język baszkirski tutaj]] |} {{Архив|2016. yıldıñ alağarayına tiklem}} == Näśelsänlek == * Вячеслав, сәләм! Ярҙам кәрәк: удали статью [[Нәҫелсәнлек]] после исправления названия, автор не поймет сразу, начнет заново ставить. У меня нет прав. --[[Ҡатнашыусы:Айсар|Айсар]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Айсар|әңгәмә]]) 14:09, 5 апрель 2016 (UTC) @Айсар: {{Эшләнде}} --<span style="font-family:'Book Antiqua'; font-size:150%; font-style:italic; color:blue">[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Вячеслав]]</span>_{шулай уҡ [[Ярҙамсы:Contributions/Comp1089|Comp1089]]} <sup><span style="font-family:'Book Antiqua, Arial Unicode MS'; font-size:150%; font-style:italic; color:green">[[User talk:Comp1089|aralaşayıq!]]</span></sub> 14:17, 5 апрель 2016 (UTC) * Күрәм. Рәхмәт! 4039624@mail.ru --[[Ҡатнашыусы:Айсар|Айсар]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Айсар|әңгәмә]]) 14:20, 5 апрель 2016 (UTC) == Уведомление о переводе: Wikimedia Highlights, March 2016 == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[Wikimedia Highlights, March 2016]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2016&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2016&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+March+2016&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from March, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 19:21, 13 апрель 2016 (UTC)</div> == Уведомление о переводе: Wikimedia Highlights, April 2016 == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[Wikimedia Highlights, April 2016]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2016&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2016&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Highlights%2C+April+2016&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please consider helping non-English-language Wikimedia communities to stay updated about the Wikimedia blog's most notable posts from April, covering Wikimedia Foundation activities and other important events from across the Wikimedia movement. Completed translations will be announced on social media, project village pumps and (for some languages) mailing lists.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:45, 17 май 2016 (UTC)</div> == Уведомление о переводе: Template:Usurpation requested == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Usurpation requested|Template:Usurpation requested]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 22:27, 5 сентябрь 2016 (UTC)</div> == Уведомление о переводе: Template:Usurpation requested == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Usurpation requested|Template:Usurpation requested]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUsurpation+requested&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 22:29, 5 сентябрь 2016 (UTC)</div> == {{subst:#switch:ba|es=CEE Primavera 2016 Encuesta|#default= CEE Spring 2016 Survey|hu=CEE Tavasz 2016 kérdőív|sq=Anketa e CEE Spring 2016|et=Kesk- ja Ida-Euroopa kevad (CEE Spring) 2016 küsitlus|tr=Orta ve Doğu Avrupa (CEE) Baha… == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] "Вики-яҙ 2016" конкурсында ҡатнашыусыларға сәләм! Халыҡ-ара конкурсты ойоштороусылар һорау алыуҙа ҡатнашырға саҡыра. Ул бик ҡыҫҡа. Был беҙгә статистиканы күрһәтә һәм киләһе конкурсты яҡшыраҡ ойошторорға ярҙам итә. Түбәндәге һылтанмаға күсеп һорау алыу үтегеҙ:https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 Иң изге теләктәр менән, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 13:28, 10 сентябрь 2016 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Base@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-participants&oldid=15897871 --> == Уведомление о переводе: Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role|Strategy/Wikimedia movement/2017/Toolkit/Discussion Coordinator Role]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FToolkit%2FDiscussion+Coordinator+Role&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FToolkit%2FDiscussion+Coordinator+Role&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FToolkit%2FDiscussion+Coordinator+Role&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 23:33, 9 март 2017 (UTC)</div> == Статус бюрократа == [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]], вы несколько лет не выполняете обязанности админа и бюрократа, возможно на это есть причины. Вы просто числитесь бюрократом и админом и это отражается в статистических показателях, которые вычисляет Фархад. Вам бы следовало добровольно снять с себя эти полномочия. Будем только рады, если задумаете вернуться в проект и несложно будет все восстановить.--[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|әңгәмә]]) 04:45, 10 март 2017 (UTC) * Һаумы [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]]. Әүҙемлек булмағанда Бей статусын тотоу килешмәй, ивет. Үҙеңдең әйткәнең иҫтәлер бит. --[[Ҡатнашыусы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Рөстәм Нурыев|әңгәмә]]) 10:38, 19 март 2017 (UTC) : Hawmıhığıđ! Isınlap ta, şäxsi säbäptär menän (belgegeđ kilhä, bıl xaqta e-mail'da yađa alam) Başqort Wikipediyahında qatnaşa almağaynım. Xäđer ihä yaylap äwđemläşermen, tip ömöt itäm. Kilähe 1.5-2.5 ay esendä äwđemlegem artmaha, bey wazifahınan waqıtlısa baş tartırğa uylayım (Ğäfü itegeđ, älege waqıtta kiril xäreftäre menän yađa almayım, şuğa transliteraciya menän yađırğa tura kilä). İ.m., --<span style="font-family:'Book Antiqua'; font-size:150%; font-style:italic; color:blue">[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Вячеслав]]</span>_{шулай уҡ [[Ярҙамсы:Contributions/Comp1089|Comp1089]]} <sup><span style="font-family:'Book Antiqua, Arial Unicode MS'; font-size:150%; font-style:italic; color:green">[[User talk:Comp1089|aralaşayıq!]]</span></sub> 11:00, 19 март 2017 (UTC) :: Шәхси сәбәптәрең тураһында беҙ төҫмәрләйбеҙ һәм хәлеңде аңлайбыҙ. Әммә, ул сәбәптәрҙең вазифа тотоуға ни ҡыҫылышы бар? Әүҙемләк булмауға бар, ә вазифанан баш тартыу өсөн бер кәртә лә юҡ ине. Күпме ваҡыт инде шундай аңлатма менән генә сикләнәһең. Бер мин генә әйтмәйем бит һиңә был турала. --[[Ҡатнашыусы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Рөстәм Нурыев|әңгәмә]]) 11:10, 19 март 2017 (UTC) == Уведомление о переводе: Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, беларуская (тарашкевіца)‎ һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing|Strategy/Wikimedia movement/2017/Process/Briefing]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FProcess%2FBriefing&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FProcess%2FBriefing&language=be-x-old&action=page перевести на беларуская (тарашкевіца)‎] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy%2FWikimedia+movement%2F2017%2FProcess%2FBriefing&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 22:19, 10 март 2017 (UTC)</div> == Translation request == Dear Comp, please translate the article about Belarusian writer [[:en:Uladzimir Karatkievich]]/ [[:de:Uladsimir Karatkewitsch]]. Thank you in advance. --[[Ҡатнашыусы:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Rymchonak|әңгәмә]]) 09:09, 3 апрель 2017 (UTC) : @Rymchonak: Dziakuj za zapyt, ale možna było b i pa-biełarusku pisać, ja zusim nia suprać. Pierakładu najbližejšym časam. --<span style="font-family:'Book Antiqua'; font-size:150%; font-style:italic; color:blue">[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Вячеслав]]</span>_{шулай уҡ [[Ярҙамсы:Contributions/Comp1089|Comp1089]]} <sup><span style="font-family:'Book Antiqua, Arial Unicode MS'; font-size:150%; font-style:italic; color:green">[[User talk:Comp1089|aralaşayıq!]]</span></sub> 10:23, 3 апрель 2017 (UTC) == Bashkir Wikibooks namespaces == Sorry for the cross-wiki note, but it would be great if you could weigh in on the choice of namespaces for the to-be-reopened Bashkir Wikibooks being discussed at [[m:Requests for new languages/Wikibooks Bashkir#Namespace names]]. (It seems I have done a very good job confusing everyone about the choices<nowiki></sarcasm></nowiki>, so it would be a good idea to get another "independent" viewpoint on what the names should be. Please be explicit in your choices, as a lot of the confusion has been over exactly which names each user is actually suggesting / agreeing to.) - [[Ҡатнашыусы:Dcljr|dcljr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Dcljr|әңгәмә]]) 23:19, 14 август 2017 (UTC) : Regarding being "explicit": If you still can't type in Cyrillic, you could either copy-and-paste the current listed choices to form your own list of suggestions, or just indicate "agree with ZUFAr" or "use name at Bashkir Wikipedia", etc., for each namespace (assuming you can simply select from among the names that have already been suggested). - [[Ҡатнашыусы:Dcljr|dcljr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Dcljr|әңгәмә]]) 23:33, 14 август 2017 (UTC) == Ҡултамғаң хаталы == Сәләм. Һинең "ҡабартмалы" ҡултамғаң хата бирә - отсутствующий закрывающий тег sup. Төҙәт әле. --[[Ҡатнашыусы:Рөстәм Нурыев|Рөстәм Нурыев]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Рөстәм Нурыев|әңгәмә]]) 06:16, 29 октябрь 2017 (UTC) == Уведомление о переводе: Meta:Babylon/Translators newsletter == <div lang="ba" class="mw-content-ltr">Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Babylon/Translators newsletter|Meta:Babylon/Translators newsletter]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon%2FTranslators+newsletter&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page explains a new service: to keep translators posted about messages that need a particular effort, we have created a new newsletter. that newsletter is distributed on wiki as a notification and does not requires an email to subscribe. This message is both to kindly suggest you to translate the page explaining that new process, and also to invote you to subscribe to that newsletter. :)</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 18:15, 21 ноябрь 2017 (UTC)</div> == Тауыш биреү һөҙөмтәләре == *Башвикила бер нисә тауыш биреү үткәрҙек. Бына ҡайһы берҙәре: [[Википедия:Ҡоролтай#Башҡорт Википедияһында бер айҙан артыҡ бер ниндәй ҙә әүҙемлек күрһәтмәгән осраҡта админдың хоҡуғы автоматик рәүештә үҙ көсөн юғалта (юҡҡа сыға)|Әүҙем булмаған админдарҙан ҡотолоу]], [[Википедия:Ҡоролтай#Soul Train админ хоҡуғын сикләү|Soul Train админ хоҡуғын сикләү]], [[Википедия буйынса фекерләшеү:Ҡағиҙә һәм күрһәтмәләр|Конкурстар тураһында]]. Ошо тауыш биреүҙәргә ҡаршы булһағыҙ ҙа, законлы көсөнә инде тип ҡарар сығарып ҡуйырға тейешһегеҙ —[[Ҡатнашыусы:Тутыйғош|Тутыйғош]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Тутыйғош|әңгәмә]]) 11:00, 10 июнь 2020 (UTC) : Oşo tawış birewđärđeñ ikehe tamamlandı, ularđı [[Википедия:Тауыш биреүҙәр|oşonda]] küsergäynem. Berehe ihä (konkurstar xaqındağıhı) 2 genä kön buyı bara ine, 10 köngä ođayttım. Kötöp qalayıq. --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|әңгәмә]]) 13:39, 10 июнь 2020 (UTC) == Уведомление о переводе: VisualEditor/Newsletter/2020/July == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — the end of this week. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:26, 6 июль 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Whatamidoing (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tech/News/2020/32 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:27, 31 июль 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Path slopu@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tech/Server switch 2020 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:03, 15 август 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Path slopu@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia CH == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia CH|Wikimedia CH]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 07:43, 17 декабрь 2020 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Eihel@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Project wiki representatives == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Project wiki representatives|Project wiki representatives]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-02-14. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The five year old strategy process has resulted in recommendations. After Global Conversations the number one priority is to establish an Interim Global Council, who will draft a Movement Charter, which will lead to the formation of a Global Council. Please help in translating the concise page "Project wiki representatives" which asks contributor to select for each project wiki a representative, who will help in implementing the first strategic priority.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:09, 6 февраль 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Ad Huikeshoven@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Hello, 20th anniversary of the Catalan Wikipedia == Hello, I hope that you are doing fine. Thanks again for your support so long ago! Sorry to write in English, I still can't speak nor write your language, unfortunately. I write you this message because we'll be celebrating our Catalan Viquipèdia 20th birthday soon and I would really appreciate having at least one user of your wikipedia saying a few words in your language in a short video, filmed horizontally, congratulating the Catalan Wikipedia. The time would be around 15 seconds and you are free to say what you want (if the background can be something beautiful of your country (building, monument) it would be just great..) though you would have to finish in Catalan saying "Bon aniversari" and/or "per molts anys". I really hope you will participate! The video has to be sent to viquipedia@wikimedia.cat if possible before February 28th. I hope to hear from you soon! Take real care and have a great week! Claudi/[[Ҡатнашыусы:Capsot|Capsot]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Capsot|әңгәмә]]) 21:36, 25 февраль 2021 (UTC) == Уведомление о переводе: VisualEditor/Newsletter/2021/June == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2021/June|VisualEditor/Newsletter/2021/June]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-06-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short newsletter is good news about posting comments on wiki. You can try out the "Discussion tools" in the Beta Features here at Meta-Wiki, too: [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]]. Thank you! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 00:16, 16 июнь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Whatamidoing (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:InternetArchiveBot header == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:InternetArchiveBot header|Template:InternetArchiveBot header]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">The InternetArchiveBot team has come up with a new header for its documentation and user pages designed to make important links as easy to find as possible. We use this header on the bot's global user page, and we have it set up to show the labels in your interface language, meaning that the labels will appear in Russian on Russian Wikipedia (unless you override the interface language). In order for this feature to work, we need translations of those labels. There are only six labels: * About the Bot * Report Problem * Contact Us * Documentation * Configure * Disable Bot If you know how to say those things in another language, you can help! And your work will make it easier for non-English speakers to use InternetArchiveBot. </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 16:20, 29 июнь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Harej@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: InternetArchiveBot/Problem == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:InternetArchiveBot/Problem|InternetArchiveBot/Problem]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you to everyone who translated "Template:InternetArchiveBot header". The template is now available in 64 languages (including variants)! Now when people visit the bot's user page on those language wikis, they will be greeted with navigation options in their language. (We have since added one more link to the header – "Translate" – translations are appreciated!) This page I am requesting translations for is the "report problem" page for InternetArchiveBot, directing the user to different places depending on the kind of problem they are having. There are a total of 17 terms to translate, consisting of short phrases and sentences. This page is directly linked from the header on InternetArchiveBot's global user page, so your work will likely be seen.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 23:14, 12 июль 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Harej@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2021/Voting == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/Voting|Wikimedia Foundation elections/2021/Voting]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:21, 2 август 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:KCVelaga (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Hack4OpenGLAM == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM|Hack4OpenGLAM]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Welcome to translate the messages of the Hack4OpenGLAM hackathon, taking place at the Creative Commons Summit 20–24 September! Your work is appreciated!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:25, 10 август 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Susannaanas@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short|Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-09-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short text (125 words) is meant to announce the results of the board elections on September, 7 to as much communities and volunteers as possible on such short notice in their native tongue. Please help us to make that happen! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 19:04, 6 сентябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Lingua Libre == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Lingua Libre|Lingua Libre]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-11-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:33, 18 сентябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Drafting Committee/Election translation == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Election translation|Movement Charter/Drafting Committee/Election translation]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-10-08. <div lang="en" class="mw-content-ltr">2 sentences, 21 words! Movement Charter Drafting Committee Elections are coming. Translating the voting tool SecurePoll in as many native tongues is crucial for this. But: there are two sentences we need to be translated for this. Please support the effort to make this a global experience. Thank you for helping out!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 14:04, 6 октябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message|Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-10-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi everbody! The [[Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance team]] is announcing a Movement Strategy Implementation Grants program to the communities. We want to reach out to as many communities as possible, calling out volunteers globally. Please support us and help translating the announcement in all the languages you speak, '''it is only 50 words'''. We will send it out as a mass message later. Beyond this: if you would like to, please check out the program and spread the word. We would appreciate your help in sharing this news in social media channels of your community. We are grateful for all your support, you are awesome!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 14:24, 21 октябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement|Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2021-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The announcement of the members of the Movement Charter Drafting Committee is coming close. We would like to announce the results in as many languages as possible and kindly ask for your support. It is '''less than 100 words''', we would appreciate your help a lot and it is just a few minutes. Thank you for your continuous support! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:31, 29 октябрь 2021 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == [[Википедия:Хакимдар һайлау/ZUFAr]] == {{u|Comp1089}}, хәйерле көн. Ошо тауыш биреүгә йомғаҡ яһарға кәрәк. --[[Ҡатнашыусы:Ryanag|Ryanag]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Ryanag|әңгәмә]]) 12:30, 20 декабрь 2021 (UTC) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:10, 4 ғинуар 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Johan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-01-10. <div lang="en" class="mw-content-ltr">''This year four seats of the WMF Board of Trustees are to be newly filled and there will be a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022.'' ''The [[Movement Strategy and Governance]] team is supporting this Call for Feedback. For widest outreach across the Wikiverse we kindly ask you to support this by helping us out with additional translations.'' '''Postscriptum: During the last year many of you have helped us a lot to reach out to many different communities by translating in dozens of languages. We are utterly grateful for this - thanks to all of you for your ongoing support! You are the best!''' </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 17:24, 7 ғинуар 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Education/News/Contents == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Education/News/Contents|Template:Education/News/Contents]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:47, 22 ғинуар 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:ZI Jony@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement|Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-02-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Good day to you from [[Movement Strategy and Governance]]! The coming weeks see a Call for Feedback concerning the creation of a movementwide [[Leadership_Development_Task_Force]]. We are announcing it by a short message of '''only 60 words''' to be distributed globally on Tuesday. Global distribution asks for native language support, so we kindly ask for your help to have as many translations as possible available. It should be a few minutes of work only. Thank you very much for your help, [[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|әңгәмә]]) 10:13, 4 февраль 2022 (UTC)</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:13, 4 февраль 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: ContribuLing 2022 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:ContribuLing 2022|ContribuLing 2022]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:04, 12 февраль 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 15:18, 22 февраль 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Ericliu1912@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Stefania Turkewich == Hello Comp1089, When you have time, could you take a look at this article: [[en: Stefania Turkewich]]? Stefania was the first woman composer of classical music in Ukraine. If the article interests you, could you give it a start in the Bashkir language Wikipedia, with an opening paragraph, for the Украинаның мәҙәни дипломатияһы айлығы 2022 project? [[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Nicola Mitchell|әңгәмә]]) 20:26, 26 февраль 2022 (UTC) : Hi, @[[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]]. I think, I can do that in a short while. Thanks a lot. --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|әңгәмә]]) 00:11, 1 март 2022 (UTC) ::Thanks so much! [[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Nicola Mitchell|әңгәмә]]) 02:09, 1 март 2022 (UTC) : @[[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]]: {{done|Ready}}, see [[Стефания Туркевич-Лукиянович|here]]. --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|әңгәмә]]) 12:27, 5 март 2022 (UTC) :::It looks great! Thank you so much for this! [[Ҡатнашыусы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Nicola Mitchell|әңгәмә]]) 12:46, 5 март 2022 (UTC) == Уведомление о переводе: Ukraine's Cultural Diplomacy Month == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Ukraine's Cultural Diplomacy Month|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 01:50, 2 март 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Juan90264@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: ContribuLing 2022/Program == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:ContribuLing 2022/Program|ContribuLing 2022/Program]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 15:49, 26 март 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: GLAM School/Questions == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">GLAM School is a project by AvoinGLAM to chart out, uncover, and support practices that help GLAM professionals, GLAM-Wiki volunteers, Open GLAM advocates and others to be more empowered to contribute to Wikimedia and other open projects. In 2022 we are conducting surveys, chats, and interviews across organizations and networks involved in providing Open Access to cultural heritage. This page lists the questions that are used in the survey and the interviews.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:52, 26 апрель 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Susannaanas@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: GLAM School == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:GLAM School|GLAM School]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The GLAM School main page is ready for translation. I hope the syntax still remained correct after I changed the page a lot. Thank you for your amazing help!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 18:19, 4 май 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник: Susannaanas@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Тәҡдим == * Хөрмәтле [[Comp1089(Х,Б)]], Wikimedia Summit 2022 йыйынында ҡатнашырға бараһығыҙ бит инде? Шунда минең яҙған ҡатмарлы мәсьәләләр буйынса хәл итерлек тәҡдимдәр индерерһегеҙ тигән өмөт менән яҙам. «РСФСР мәғарифы отличнигы билдәһе булғандарҙы яҙырға мөмкин, Башҡортостандың хеҙмәт ветераны инмәй» тигәнерәк кәмләүҙе күңелем ҡабул итмәй. [[Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы]] мәҡәләһен уҡығыҙ әле. Зәйтүнә яҙа: рувикиның критерийҙары бик ҡәтғи, алып ташларға ҡушыуҙары бар тип. Шундайыраҡ яуап яҙҙым: "Хеҙмәт ветеранына инмәйһең тип әйтеү 47 йыл буйы, ярамһаҡланмай, дуҫ-иш аша ғына үрләмәй, намыҫлы эшләп тә, юғары бүләктәрҙән мәхрүм ителгәндәрҙең йөҙөн йыртыу түгелме? Башҡортостан Республикаһының хеҙмәт ветераны тигән кенәгәм? Ҡыҙыҡ был донъя?!.. Кешенең РФ-фәләне юҡ икән, был бер ҙә уның бүтәндәрҙән насар эшләгәнен күрһәтмәй. Киреһенсә икәнен тормош тәжрибәһенән сығып беләм. Йомортҡа һалғанмын, бауырым бәпкә баҫҡан — был дәрәжә түгелме? Исмаһам 2016 йылдан бирле Википедия ирекмәне булған өсөн генә, исемем Википедия битендә торорға тейеш. Ғәҙеллек һағында торабыҙ тиһәк, барса маҡтаулы исем һәм бүләктәр тиң ҡаралырға тейеш. Ирекле энциклопедияла «кәм»—«өҫтөн» һымаҡ «каста»ға бүлеү аҙымдары булырға тейеш түгел тип аңлайым". [[Ҡатнашыусы:Akkashka|Akkashka]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Akkashka|әңгәмә]]) 18:47, 30 июнь 2022 (UTC) == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email|Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all! The community vote of this year's Board Elections are close. As always voter mails will be sent out. To invite as many community members as possible in their native tongue your help is very much appreciated. While there are already plenty of translations we would appreciate you to check for languages still missing and to contribute translations for these. The mails are short, just a bit about two times '''200 words''', a few minutes of work. Your support is very important as it helps communities to learn about the election and to cast their vote. Best, Denis Barthel (WMF) (Movement Strategy and Governance)</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:51, 9 август 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Admin activity review/Notice to communities == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующий язык: башҡортса. Страница [[:metawikipedia:Admin activity review/Notice to communities|Admin activity review/Notice to communities]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Admin+activity+review%2FNotice+to+communities&language=ba&action=page перевести на башҡортса] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Localisation of notice template needed for yearly AAR. Check and translate [[Admin activity review/Notice to inactive right holders]] if needed as well.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:56, 15 сентябрь 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close|Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 02:17, 13 октябрь 2022 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tests == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tests|Tests]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 17:39, 13 ғинуар 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:APatro (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: ContribuLing 2023 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:ContribuLing 2023|ContribuLing 2023]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">ContribuLing is a Wikimedia event focusing on collaborative tools and minority languages. Please consider translating the page and - why not - proposing a presentation or a workshop! Thank you very much, on behalf of the organizing committee</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:18, 2 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:WikiLucas00@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-02-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Legal Department is starting a feedback cycle to discuss updating the Wikimedia Terms of Use on February, 21. We would like to hear from communities all over the world. Your help in translating a banner is very much appreciated. It is just 19 words in two sentences. Due to technical reasons the link above leads to a landing page. To translate the banner directly, please click https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-wmftou2023&amp;language=abc Thank you for your help! </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:09, 20 февраль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DBarthel (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: $1 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:$1|$1]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. Please help us with this group page.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:42, 22 март 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DNdubane (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimédiens du Burkina Faso == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translating this page</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:44, 22 март 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:DNdubane (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: WWC2023/Scholarship == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 21:41, 26 июнь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Sandra Hanbo@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Massive changes to the pages. Would require a review to keep information updated as per the English version.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:45, 23 июль 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated page. Kindly assist to update.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 11:50, 2 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Community Consultation == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Community Consultation|Movement Charter/Community Consultation]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated. Requires review and translation.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:18, 10 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:MovedToFoundationGovWiki == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:MovedToFoundationGovWiki|Template:MovedToFoundationGovWiki]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovedToFoundationGovWiki&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovedToFoundationGovWiki&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovedToFoundationGovWiki&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template used to indicate content that is moved to foundation wiki and translations should be made there instead.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:46, 19 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Universal Code of Conduct/Navbox == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Universal Code of Conduct/Navbox|Template:Universal Code of Conduct/Navbox]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUniversal+Code+of+Conduct%2FNavbox&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUniversal+Code+of+Conduct%2FNavbox&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUniversal+Code+of+Conduct%2FNavbox&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template that requires translation to your language.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:48, 19 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter/Content/Preamble == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter/Content/Preamble|Movement Charter/Content/Preamble]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FPreamble&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FPreamble&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FPreamble&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Content changed. Please assist to translate.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 07:08, 20 август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:FormerAffiliate == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:FormerAffiliate|Template:FormerAffiliate]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template indicating former affiliates. Please assist to translate into your language.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:01, 26 Август 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikiquote == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikiquote|Wikiquote]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly assist to check and translate the page. Also, proceed to [https://translatewiki.net/ translatewiki] to translate the remaining interface languages for [[Template:Int]] used on this page.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:52, 7 сентябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr">I have made the image translatable because there is a Japanese version of the image at [[:File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 ja.gif]]. You can use the image that you think is best for your language. It is possible that one short sentence will be added to this message, but no other changes are expected. This message will be sent to most wikis next week.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 21:39, 15 сентябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Whatamidoing (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: WikiWomenCamp 2023 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=kv&action=page перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 11:14, 6 октябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Asaf (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 06:21, 16 октябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Хазарҙар == Hello Vyacheslav, did you eat your rice today? I'm Gia from Israel. we met at Turkic WikiCon 2023. User from the Hebrew wikipedia asking: How the [[Хазарҙар]] people called to themselves. Some info about that as well could be perfect. You can answer in [https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A9%D7%99%D7%97%D7%AA_%D7%9E%D7%A9%D7%AA%D7%9E%D7%A9:Geagea#%D7%98%D7%95%D7%A8%D7%A7%D7%99%D7%AA_%D7%9E%D7%A7%D7%95%D7%A8%D7%99%D7%AA my talk page] if you wish (chance to improve your סמיכות). [[Ҡатнашыусы:Geagea|Geagea]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Geagea|фекер алышыу]]) 13:13, 24 октябрь 2023 (UTC) == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 01:06, 25 октябрь 2023 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:RamzyM (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Флаг администратора == Минән администратор хоҡуҡтарын алыуығыҙҙы һорайым.--[[Ҡатнашыусы:ZUFAr|ZUFAr]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:ZUFAr|фекер алышыу]]) 10:05, 19 декабрь 2023 (UTC) : {{Done}}. Күп йыл буйы хакимлыҡ ҡылғанығыҙ өсөн оло рәхмәт! --[[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 20:07, 19 декабрь 2023 (UTC) == Уведомление о переводе: Meta:Policies and guidelines == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:45, 13 ғинуар 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Ombuds commission == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:50, 21 ғинуар 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Threats of harm == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Threats of harm|Threats of harm]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 07:21, 4 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Help:Two-factor authentication == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:49, 12 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Help:Signature == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Signature|Help:Signature]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 02:21, 21 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Global bans == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 08:40, 29 февраль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Small Wiki Monitoring Team == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Small Wiki Monitoring Team|Small Wiki Monitoring Team]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Вы можете [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup поменять настройки оповещений]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 13:51, 16 март 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Special global permissions/Seealso == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Special global permissions/Seealso|Template:Special global permissions/Seealso]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:24, 1 апрель 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page contains outdated information. Please assist in updating the page to prevent confusion.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 04:48, 19 апрель 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:15, 27 май 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Movement Charter == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 05:31, 12 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia LGBT+/Portal == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 10:03, 30 июнь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Strategy == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Strategy|Strategy]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=kv&action=page перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 14:27, 7 июль 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MrBenjo@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 20:35, 8 август 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MrBenjo@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Meta:Administrators/Removal (inactivity) == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Administrators/Removal (inactivity)|Meta:Administrators/Removal (inactivity)]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=ba&action=page перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=be-x-old&action=page перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=kv&action=page перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 06:37, 18 август 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == NowCommons and GFDL == Hello! I have created [[Ҡалып:NowCommons]] to be able to mark files that is also on Commons. I hope you will help translate if needed. Also I would like to complete the [[:en:Wikipedia:Image license migration]] so it will help if files on Commons are deleted (and if unused files on [[Махсус:Ҡулланылмаған_файлдар]] that are no longer needed). I noticed that [[:mw:Help:Extension:FileImporter]] has not been set up for this wiki. Do you know if there is a reason for that? [[Ҡатнашыусы:MGA73|MGA73]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MGA73|фекер алышыу]]) 18:46, 5 сентябрь 2024 (UTC) :Hello, I'll translate that ASAP. There's no particular reason for this extension not to have been set up here so far. I'll have to find out what the community thinks of introducing it here. [[Ҡатнашыусы:Comp1089|Comp1089]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Comp1089|фекер алышыу]]) 20:02, 5 сентябрь 2024 (UTC) :: Thank you. If you need help with FileImporter just let me know. It usually do not take very long time to set up. And if the files licensed GFDL is moved to Commons then you do not have to worry about the license migration. --[[Ҡатнашыусы:MGA73|MGA73]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MGA73|фекер алышыу]]) 20:12, 5 сентябрь 2024 (UTC) :::I have now checked the files and none of the files that can't be deleted because they are also on Commons were eligible for a relicense so there is no need for creating templates etc. I added a "migration=not-eligible" and it will not work here. But if file is ever moved to Commons it will tell that file is not eligible to relicense. --[[Ҡатнашыусы:MGA73|MGA73]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MGA73|фекер алышыу]]) 11:26, 7 сентябрь 2024 (UTC) == Уведомление о переводе: Steward requests/Global/block-header == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, Belarusian (Taraškievica orthography) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на Belarusian (Taraškievica orthography)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»&lrm;, 12:49, 25 сентябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Changing username == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 10:49, 27 октябрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wiktionary == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 11:52, 13 декабрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure|Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 12:29, 22 декабрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:MdsShakil@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Policy-cross-project == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Policy-cross-project|Template:Policy-cross-project]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 09:12, 30 декабрь 2024 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 08:07, 26 ғинуар 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Training/footer == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующий язык: башҡортса. Страница [[:metawikipedia:Template:Training/footer|Template:Training/footer]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ATraining%2Ffooter&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 10:50, 16 март 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Bot flag removal request for Purbo T == Hi, the account [[Special:CentralAuth/Purbo T|Purbo T]] is globally locked, and the owner is confirmed to be deceased. Since it still has the bot flag on this wiki, I suggest the flag be removed. You can check its rights here: [[Special:ListUsers/bot|List of bots]] / [[Special:UserRights/Purbo T|User rights for Purbo T]]. Thanks. [[Ҡатнашыусы:MdsShakil|MdsShakil]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MdsShakil|фекер алышыу]]) 16:54, 1 апрель 2025 (UTC) == Уведомление о переводе: Help:Two-factor authentication == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 23:50, 3 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Tech/News == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Tech/News|Tech/News]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 01:30, 13 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Крайний срок для перевода этой страницы — 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 15:30, 23 апрель 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Xeno (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2025-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I'm sorry for the short notice, details for the election came together at the last minute.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 18:53, 14 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 11:17, 29 май 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|фекер алышыу]]) 12:28, 16 июль 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Уведомление о переводе: Incident Reporting System == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta»‎, 03:53, 2 август 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Affiliate recognition pause notice 2025 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Affiliate recognition pause notice 2025|Template:Affiliate recognition pause notice 2025]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 15:33, 30 август 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Meta:Deletion policy == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 07:07, 15 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wikimedia Foundation website == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation website|Wikimedia Foundation website]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 05:46, 29 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:AffCom == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 04:55, 30 октябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Template:Cat main == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Template:Cat main|Template:Cat main]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 06:12, 6 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Ҡатнашыусы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:MediaWiki message delivery|фекер алышыу]]) 13:44, 19 ноябрь 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Сообщение отправил Участник:TRistovski-CEEhub@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Уведомление о переводе: Help:Two-factor authentication == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 03:09, 6 декабрь 2025 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 22:30, 14 ғинуар 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — низкий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 11:02, 15 февраль 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Julius 12345@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Mission == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Mission|Mission]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 02:15, 28 февраль 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026 == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026|Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-03-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi translators, The EduWiki Hub is seeking your support to help translate the Meta page for the EduWiki Knowledge Showcase (March 2026) into Portuguese, Spanish, French, Hindi, and Arabic The event will take place on 24 March 2026, and translations will help make it accessible to more communities. Thank you for your support. Kind regards, Barakat, for the EduWiki Hub.</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 12:56, 17 март 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:BAdegboye (EdWH)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 00:28, 15 май 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Keegan (WMF)@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Global locks == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Global locks|Global locks]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 01:45, 7 июнь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Minorax@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Help == Hello, can you help me to translate [[en:Gaza genocide|this]] article to your language, Thank you! [[Ҡатнашыусы:جودت|جودت]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:جودت|фекер алышыу]]) 11:48, 23 июнь 2026 (UTC) == Уведомление о переводе: Event:Open Heritage-Wikidata Contest == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Event:Open Heritage-Wikidata Contest|Event:Open Heritage-Wikidata Contest]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-08-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, We are looking forward to translating this page. We highly appreciate your support Best</div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 18:54, 10 август 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:SanBonne@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya|Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 21:53, 31 август 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Borhan@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Bengali Wikipedia == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Bengali Wikipedia|Bengali Wikipedia]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bengali+Wikipedia&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bengali+Wikipedia&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bengali+Wikipedia&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — средний. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 11:15, 17 сентябрь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Borhan@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Уведомление о переводе: Event:Wiki Loves Peace == Здравствуйте, Comp1089! Вы получили это письмо, так как зарегистрировались на сайте «Meta-Wiki» в качестве переводчика на следующие языки: башҡортса, белорусский (тарашкевица) һәм коми. Страница [[:metawikipedia:Event:Wiki Loves Peace|Event:Wiki Loves Peace]] доступна для перевода. Вы можете перевести её здесь: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWiki+Loves+Peace&language=ba&action=page&action_source=translation_notification перевести на башҡортса] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWiki+Loves+Peace&language=be-x-old&action=page&action_source=translation_notification перевести на белорусский (тарашкевица)] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWiki+Loves+Peace&language=kv&action=page&action_source=translation_notification перевести на коми] Приоритет этой страницы — высокий. Крайний срок для перевода этой страницы — 2026-10-01. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Dear Wikimedia Translators, I hope this message finds you well. My name is Raydann, and I'm the Wikimedian-in-Residence at the United Nations Office for Disarmament Affairs (UNODA), and the organizer of Wiki Loves Peace. I recently submitted a CentralNotice banner request for Wiki Loves Peace, and the banner text is now ready for translation. The content consists of only two short sentences, so completing a translation should require just a few minutes of your time. I would be very grateful if you could help translate the page into as many languages as possible. Your support will help make the campaign accessible to communities around the world and encourage more participation. Please use this link to start translating: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-Wiki_Loves_Peace The text to be translated is: "Wiki Loves Peace 2026", "Share the world's stories of peace. Upload your pictures now!" Thank you very much for your time &amp; effort. Best regards, Raydann </div> Мы были бы очень признательны за вашу помощь. Такие переводчики, как вы, помогают сделать сайт «Meta-Wiki» подлинно многоязычным сообществом. Чтобы отказаться от подписки или изменить настройки оповещений о переводах, пожалуйста, посетите [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup служебную страницу регистрации переводчика — Special:TranslatorSignup]. Спасибо! Координаторы переводов сайта «Meta-Wiki»‎, 20:45, 26 сентябрь 2026 (UTC) <!-- Сообщение отправил Участник:Raydann@metawiki, используя список на странице https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> fbedeplwdltjht1yettd4243tlqp2h8 0 10342 1306426 1305833 2026-09-26T14:56:30Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306426 wikitext text/x-wiki {{НП+Россия | статус = ауыл | русское название = Баҡалы | оригинальное название = {{lang-ba|Баҡалы}} | герб = | флаг = | lat_deg = 55.176353 | lon_deg = 53.802647 | CoordAddon = type:city_region:RU-BA | CoordScale = | регион = Башҡортостан | регион в таблице = Башҡортостан | вид района = муниципаль район | район = Баҡалы районы | район в таблице = Бакалинский район{{!}}Бакалинский | вид поселения = ауыл биләмәһе | поселение = Баҡалы ауыл советы | поселение в таблице = Бакалинский сельсовет (Бакалинский район){{!}}Бакалинский сельсовет | C в регион = нет | внутреннее деление = | глава = Андреев Александр Георгиевич | дата основания = | первое упоминание = XVIII быуат | прежние имена = | статус с = 1924 йыл | площадь = | высота центра НП = | население = {{ Население | Бакалы (Бакалинский район) | тс }} | год переписи = {{ Население | Бакалы (Бакалинский район) | г }} | плотность = | агломерация = | национальный состав =[[башҡорттар]], [[татарҙар]], [[урыҫтар]], [[керәшендәр]] | конфессиональный состав =мосолман-сөнниҙәр, православтар | этнохороним = бакалинец, бакалинцы <ref name="этнохороним">{{Книга:Русские названия жителей: Словарь-справочник|39}}</ref> | почтовый индекс = 452650 | телефонный код = 34742 | цифровой идентификатор = 80207807001 | категория в Commons = | сайт = }} '''Баҡалы''' ({{lang-ru|Бакалы}}) — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Баҡалы районы]]ндағы ауыл. Баҡалы районының һәм ауыл советының административ үҙәге. [[2010 йыл]]дың [[14 октябрь|14 октябр]]енә халыҡ һаны 9568 кеше булған<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 452650, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80207807001. == Географик урыны һәм инфраструктураһы == Баҡалы ауылы — [[1930 йыл|(1930]]—[[1963 йыл]]дар һәм [[1964 йыл]]дан) [[Баҡалы районы]] һәм [[Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)|Баҡалы ауыл Советы]] үҙәге. [[Өфө]]нән төньяҡ-көнбайышҡа 175 километрҙа, [[Туймазы]] тимер юл станцияһынан төньяҡҡа 75 километрҙа, [[Бәләбәй]]-[[Николаевка (Борай районы)|Николаевка]]-[[Туймазы]]-Баҡалы һәм [[Кушнаренко]]—[[Саҡмағош]]—Баҡалы, Баҡалы—[[Үрге Йәркәй]] автомобиль юлында, [[Сөн]] йылғаһы буйында урынлашҡан. [[2002 йыл]]ғы мәғлүмәттәр буйынса, [[башҡорттар]], [[урыҫтар]], [[татарҙар]] йәшәй. Баҡалыла ике урта [[мәктәп]], шул иҫәптән 1-се һанлы Баҡалы урта мәктәбе, насар ишетеүсе балалар өсөн коррекцион мәктәп-интернаты бар, балалар сәнғәт мәктәбе, профессиональ лицей, 3 [[балалар баҡсаһы]], балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе (ДЮСШ), балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приют, үҙәк район дауаханаһы, 2 Мәҙәниәт йорто (4 художество үҙешмәкәр халыҡ коллективы), «Керәшен» милли-мәҙәни үҙәге, үҙәк һәм балалар китапханалары, музей, сиркәү, [[мәсет]] бар. == Тарихы == [[XVII быуат]]та [[Ҡырғыҙ]], [[Биләр]] һ. б. улустарҙың [[Аҫабалыҡ|аҫаба]] [[башҡорттар]]ы үҙ ерҙәрендә йәшәгән. Аҫаба башҡорттар [[игенселек]], [[малсылыҡ]] менән шөғөлләнгән. [[XVIII быуат]] башында, [[1736 йыл]]дан яңы суҡындырылған татар-керәшендәр күсеп килгән. [[1730 йыл|1730]]-сы йылдар — төбәккә Кама аръяғы нығытмаларын төҙөү менән бәйле, урыҫтар килә. Аҫаба башҡорттар ерендә [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] һәм [[Нуғайбәк]] ҡәлғәләре һәм ҡатнаш милләтле ауылдар барлыҡҡа килә. Шул осорҙан урыҫ мәҙәниәте — крайҙағы рухи тормоштоң айырылғыһыҙ өлөшө. Бер үк ваҡытта Ырымбур сик һыҙығында хәрби хеҙмәт үтеүсе татар-керәшендәр урындағы мәҙәниәт үҫешендә мөһим роль уйай. Нуғайбәк-казактар һуңыраҡ, 1842 йылда, Силәбе өлкәһе территорияһына күсерелгән. [[1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы|Крәҫтиәндәр һуғышы]] осоронда төбәктә В. И. Торнов һәм И. И. Ульянов етәкләгән баш күтәреүселәр менән генерал А. Л. Ларионов командалығындағы хөкүмәт ғәскәрҙәре араһында ҡаты һуғыштар барған. Баҡалы һәм [[Нуғайбәк]] ҡәлғәләре [[Башҡортостан]]дың көнбайышында мөһим стратегик пункт булған, шуның өсөн уларҙың һәр ваҡыт ҡаршы яҡтарҙың иғтибар үҙәгендә булыуы осраҡлы түгел. [[1834 йыл]]да бында дәүләт һәм биләмә крәҫтиәндәре, [[Ырымбур казак ғәскәре]] [[казактар]]ы теркәлгән. [[1865 йыл]]да 166 хужалыҡта 1001 кеше йәшәгән. [[Игенселек]], [[малсылыҡ]], [[умартасылыҡ]], тимерселек менән шөғөлләнгәндәр. [[XVIII быуат|XVIII]] һәм [[XIX быуат]]тың беренсе яртыһында крайҙа [[баҡыр]] [[мәғдән]]е табылған, һәм ул Г. И. Осокиндың [[Үрге Троицкий (Баҡалы районы)|Үрге Троицк заводы]]н тәьмин иткән. Ул заманда край территорияһының 80%-н тәшкил иткән урманды (бигерәк тә поташный заводтарына сеймал сифатында) сәнәғәттә файҙаланыу ҙур ҡолас алған. [[XIX быуат]]тан уҡ [[Баҡалы (Баҡалы районы)|Баҡалы]] төбәктең төп мәҙәни һәм сауҙа-сәнәғәт үҙәге булған [[XIX быуат]]тың уртаһынан [[Ҡазан]], [[Минзәлә]], [[Бәләбәй]] һәм [[Алабуға (ҡала)|Алабуға]] сауҙагәрҙәре эре сауҙа килешеүҙәре төҙөгән. == Ауылдың XX быуаттағы үҫеше == [[1917 йыл]]ға тиклем Баҡалыла улус идаралығы, 2 училище, земство дауаханаһы, дарыухана, 20-нән ашыу кибет булған, баҙар һәм йәрминкәләр ойошторолған. [[1906 йыл]]да 2 сиркәү, земство мәктәбе, сиркәү-мәхәллә мәктәбе, дарыуханаһы булған земство дауаханаһы, һыу тирмәне, 6 тимерлек, слесарь һәм ауырлыҡ үлсәү оҫтаханалары, 8 бакалея, 7 мануфактура, 2 тимерҙән эшләнгән әйберҙәр, 2 башлыҡ, һыра һәм 2 шарап кибете, икмәк запасы һаҡлау мөгәзәйе булған. [[1918 йыл]]дың февралендә район сираттағы крәҫтиән һуғышы үҙәге була, Баҡалы ауылында «Ҡарағош» штабы урынлашҡан. [[1917 йыл]]ғы [[Октябрь революцияһы]]на тиклем район [[Өфө губернаһы]]ның [[Бәләбәй өйәҙе]] составындағы улус була. [[1918 йыл|1918]]—[[1924 йыл]]дарҙа [[Баҡалы районы]] биләмәһенә 9 улус, шул иҫәптән [[Илеш]], [[Шаран]] улустары, ингән. Һуңынан [[1930 йыл]]ға тиклем Баҡалы биләмәһе [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|Башҡорт АССР-]]ның [[Бәләбәй кантоны]] Баҡалы улусы тип аталған. [[Баҡалы районы]] [[1930 йыл |1930 йыл]]дың [[20 август|20 авгус]]ында [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] Бөтә Союз Үҙәк башҡарма комитеты Президиумы ҡарары менән ойошторола. [[1930 йыл|1930]]-сы йылдарҙа ҡул хеҙмәте күп була әле. Халыҡ тракторҙарға, полуторка машиналарға ғәжәпләнеп ҡараны, ләкин кешеләр, көстәрен йәлләмәй, хеҙмәт итте. Тәүге клубтар, балалар баҡсалары һәм яслиҙар төҙөлә, [[радио]] барлыҡҡа килә. [[1933 йыл]]да ауыл хужалығы өсөн кадрҙар әҙерләй башлайҙар. [[1923 йыл]]да [[Баҡалы районы]]нда тәүге коллектив хужалыҡ өлгөләре барлыҡҡа килә. Шул йылда Буғабаш ауыл советы биләмәһендә «Аң» һәм Кольцов исемендәге ике бәләкәй коммуна барлыҡҡа килә. [[1925 йыл]]да, берләшеп, «Фордзон» тракторын һатып алалар, ул МТС ойошторолғанға тиклем районда берҙән-бер трактор була. [[1930 йыл]]да 15 колхоз булған. [[1932 йыл]]дың яҙында МТС ойошторола. Ул сәсеү майҙаны 20 мең гектарҙан ашыу булған 30 колхозды берләштергән. [[1933 йыл]]да районда ударник-колхозсыларҙың I слёты була. [[1941 йыл|1941]]—[[1945 йыл]]дарҙағы [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда баҡалылар әүҙем ҡатнаша. [[Баҡалы районы]] 16,5 мең самаһы улын фронтҡа оҙата, һәм 6 мең самаһы ир-егет яу яланында ятып ҡала. Уларҙың батырлығын наградалары дәлилләй. Тылда башлыса [[ҡатын-ҡыҙҙар]] һәм ҡарттар эшләгән. Баҡалы ере алты Советтар Союзы Геройы бирҙе: [[Әһлетдинов Фәйзулла Хажи улы]], [[Карманов Афанасий Георгиевич]], [[Нурҡаев Талип Латип улы]], [[Петров Михаил Петрович]], [[Соколов Михаил Анисимович]], [[Утин Василий Ильич]]. [[Костин Яков Дмитриевич]], [[Туснолобов Степан Сергеевич]], [[Варфоломеев Василий Михайлович]], [[Зотов Виктор Никифорович]] [[Дан ордены]]ның тулы кавалерҙары булып ҡайта. [[Икенсе донъя һуғышы]] йылдарында партизандар хәрәкәтен ойоштороусы һәм етәкләүсе, [[Чехословакия]] Геройы [[Мурзин Даян Баян улы |Даян Баян улы Мурзин]], [[Польша]]ның милли геройы Александр Васильевич Кузнецов кеүек кешкләр Баҡалы районын данланы. Хәрби традицияларҙы йәштәр дауам итә. 300-ҙән ашыу яҡташыбыҙ [[Афғанстан]]да һәм [[Чечен Республикаһы]]нда хәрби бурысын үтәне. 11 егет башын һалды. [[XX быуат]]тың 50-се йылдарында электр уты тоҡандырыла. Баҡалынан 5 саҡрым алыҫлыҡта [[Сөн]] йылғаһында һигеҙ колхоз көсө менән 105 КВт ҡеүәтле гидроэлектростанция төҙөлгән. Йорттарҙа ут барлыҡҡа килгән, шунан [[электр]]ҙы [[колхоз]] производствоһында файҙалана башлағандар. [[1962 йыл]]да территория үҙгәртеп ҡорола, территория [[Туймазы районы]] составына инә. [[1964 йыл]]да [[Баҡалы районы]] ҡайтанан тергеҙелә, [[1967 йыл]]да [[Баҡалы районы]]нан [[Шаран районы]] бүленеп сыға. [[1960 йыл|1960]]-сы йылдарҙа төҙөлөш комплексы әүҙем үҫешә башлай. Район үҙәгендә генә түгел, башҡа [[ауыл]]дарҙа ла типовой [[мәктәп]]тәр, балалар баҡсалары, төҙөкләндерелгән айырым [[йорт]]тар барлыҡҡа килгән. [[1970 йыл|1970]]-се йылдарҙа бер биш йыллыҡта ике биш йыллыҡ йөкләмәләре үтәлгән. Мәҫәлән, И. А. Селиванов етәкселегендәге «Совет» колхозы ҡошсолары В. Бикбов, Р. Саватеев, Е. Исавлина, Т. Измайлова әҙерләү пунктына план буйынса 1 450 000 урынына 2 млн 910 мең йомортҡа тапшырған. Иң лайыҡлы хеҙмәтсәндәр [[республика |республика]], [[район]] исеменән съездарҙа сығыш яһаны, [[Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе]] (ВДНХ) наградалары алды. [[1970 йыл]]дың [[Август|авгус]]ында Баҡалыла [[Сөн]] йылғаһы аша күпер төҙөлә. Һуңғы егерме биш йылда районда ҙур темптар менән төҙөлөш алып барылған. Район үҙәгендә ике ҡатлы йорттар һәм биналар төҙөлдө. Мәҙәниәт һарайы асылды. Районда газ үткәрелә, юлдарға асфальт түшәлә, киң ҡоласлы шәхси торлаҡ төҙөлөшө йәйелдерелә. Билдәле игенселәр, малсылар, оҫталар һаны йылдан-йыл арта барған<ref> {{БЭ2013|80626}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.travellers.ru/city-bakaly-(bakalinskijj-rajjon)|title=Бакалы (Бакалинский район), население, экономика, история|publisher=www.travellers.ru|accessdate=2017-11-09}}</ref>. == Халыҡ һаны == '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' |- | 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)|||||| |- | 1906 ||1200|||| |- | 1920 йыл 26 август||2400|||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар||4439||2120||2319 |- | 1959 йыл 15 ғинуар||5079||2505||2574 |- | 1970 йыл 15 ғинуар||6150||3080||3070 |- | 1979 йыл 17 ғинуар||7903||4288||3615 |- | 1989 йыл 12 ғинуар||8057||3771||4286 |- | 2002 йыл 9 октябрь||9514||4491||5023 |- | 2010 йыл 14 октябрь||9568||4541||5027 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} == Бөйөк Ватан һуғышы батырҙары == ;Алты Советтар Союзы Геройы: * [[Әһлетдинов Фәйзулла Хажи улы]] * [[Карманов Афанасий Георгиевич]] * [[Нурҡаев Талип Латип улы]] * [[Петров Михаил Петрович]] * [[Соколов Михаил Анисимович]] * [[Утин Василий Ильич]] ;Дан орденының тулы кавалерҙары: * [[Костин Яков Дмитриевич]] * [[Туснолобов Степан Сергеевич]] * [[Варфоломеев Василий Михайлович]] * [[Зотов Виктор Никифорович]] * [[Мурзин Даян Баян улы]] — '''Чехословакия геройы''', Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Чехословакияла партизан хәрәкәте ойоштороусыһы һәм етәксеһе булған. * [[Кузнецов Александр Васильевич]] — '''Польшаның милли геройы'''<ref>[http://chel-portal.ru/encyclopedia/Kuznecov/t/9336 Национальный герой Польши Кузнецов Александр Васильевич]</ref>. == Билдәле кешеләре == * [[Антонова Нина Васильевна]] (2.12.1935) — [[украиндар|украин]] [[СССР|совет]] киноактёры, [[Киев]]тың А. Довженко исемендәге киностудияһында күп йылдар төрлө тематикалағы ике тиҫтә ярымға яҡын, шул иҫәптән ире режиссёр Анатолий Буковский ҡуйған фильмдарҙа уйнай. [[Украина ССР-ы]]ның атҡаҙанған артисы (1980). * [[Ғәлләмов Флүр Фәнәүи улы]] (1.12.1968), иҡтисадсы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының 4-се һәм 5-се саҡырылыш [[Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]] депутаты, Башҡортостан Республикаһының Кредит һәм финанс ойошмалары ассоциацияһы Советы рәйесе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2011). * [[Дьяков Владимир Анатольевич]] (14.06.1919—16.11.1995), ғалим-тарихсы. 1960—1995 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Славяноведение һәм балканистика институты ғилми хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (1966). [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/5846-dyakov-vladimir-anatolevich Башҡорт энциклопедияһы — Дьяков Владимир Анатольевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421203446/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5846-dyakov-vladimir-anatolevich |date=2016-04-21 }}</ref>. * [[Зотов Виктор Никифорович]] (25.05.1925—16.07.1996), педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, гвардия майоры (1953). Уҡсылар дивизияһының айырым миномёт полкы миномётсыһы. Дан ордендарының тулы кавалеры. [[Башҡорт АССР-ы]] мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975). * [[Костин Яков Дмитриевич]] (20.10.1917—20.09.1993) — Дан орденының тулы кавалеры. Ил һаҡсыһы булараҡ, 1938 йылда Хәсән күле янындағы совет-япон ҡораллы бәрелешендә һәм [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, миномётсы, кесе сержант<ref>[http://www.xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6885-kostin-yakov-dmitrievich Башҡорт энциклопедияһы — Костин Яков Дмитриевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421154100/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6885-kostin-yakov-dmitrievich |date=2016-04-21 }}{{V|08|10|2017}}</ref>. * [[Маҡулов Айрат Һәүбән улы]] (27.10.1934—28.07.2017), ғалим-иҡтисадсы. 1973 йылдан [[Өфө авиация институты]] һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, 1991—2002 йылдарҙа — эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (1990), профессор (1992). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1992)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/9747-ma-ulov-ajrat-b-n-uly Башҡорт энциклопедияһы — Маҡулов Айрат Һәүбән улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191010182947/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/9747-ma-ulov-ajrat-b-n-uly</ref><ref> {{БЭ2013|80626}}</ref>. * [[Сәйетов Илдар Ширҡәт улы]] ([[25 ғинуар]] [[1957 йыл]] — [[14 октябрь]] [[2020 йыл]]) — театр һәм кино актёры. 1983—2020 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған (2008) һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның халыҡ (2002) артисы. [[Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)|Халыҡтар дуҫлығы ордены]] кавалеры (2019). == Хәтер == Биш меңдән ашыу кеше орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән. Бөгөн яугирҙәр иҫтәлегенә Баҡалының иң матур урамдары уларҙың исемдәре менән атала. Тыуған ил азатлығы һәм бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыштарҙа һәләк булған баҡалылар хөрмәтенә район үҙәге Баҡалыла һәм башҡа ауылдарҙа обелисктар һәм һәйкәлдәр ҡалҡып сыҡты. == Иҫтәлекле урындары == Баҡалы ауылы эргәһендәге Маты йылғаһы тамағындағы Ҡарағай урмандары — тәбиғәт һәйкәле. == Рәүиз мәғлүмәттәре == === 1917 йылғы ауыл хужалығын иҫәпкә алыу карточкалары === * [https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ Материалы поземельной переписи 1917 года по: д. Бакалы, Белебеевский уезд, Бакалинская волость; фонд , опись , дело] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127001959/https://basharchive.ru/census/1917/10980/ |date=2022-01-27 }} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Баҡалы районы]] == Әҙәбиәт == * Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} * Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4{{ref-ru}} * Бакалинская земля: история и люди. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2010. — 320 с.: ил.(урыҫ.) == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|80626}} * {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/1832-ba-aly-auyl-ba-aly-r-ny-ge|автор=Ғафаров Ғ. Ә.}} {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} {{Bakal-stub}} {{Баҡалы районы ауылдары}} [[Категория:Баҡалы районы ауылдары]] [[Категория:Башҡортостан район үҙәктәре]] [[Категория:Сөн буйындағы тораҡ пункттар]] h13yzsr0s2z5nebpnk4zd5p56o3jpon 0 14836 1306427 1066207 2026-09-26T15:03:23Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306427 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Баҫыу көйгәнәге | image file = Blauwe Kiekendief.jpg | image descr = Өлкән ҡош | regnum = Хайуандар | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Ҡоштар]] | ordo = [[Ыласын һымаҡтар]] | familia = [[Ҡарсығалар]] | subfamilia = [[Көйгәнәктәр]] | genus = [[Көйгәнәк]] | species = '''Баҫыу көйгәнәге''' | latin = {{btname|Circus cyaneus|([[Linnaeus]], [[1766 год|1766]])}} | wikispecies = Circus cyaneus | commons = Category:Circus cyaneus | itis = 175430 | ncbi = 43466 | range map = Circus cyaneus distribution map.png | range legend = {{легенда|#00FF00|Оялау урыны}} {{легенда|#007500|Йыл буйы йәшәйҙәр}} {{легенда|#0075FF|Ҡышҡы миграция}} | section name = Синонимдары | section text = * ''Circus hudsonius'' }} {{Международная Красная книга|LC|106003407}} '''Баҫыу көйгәнәге''' ({{lang-ru|полевой, или обыкновенный лунь}}, {{lang-lat|Circus cyaneus}})— ҡарсығалар ғаиләһенән ҙур булмаған йыртҡыс ҡош. == Ҡылыҡһырлама == Ҙурлығы ҡарғалай. Ҡанаттары һәм ҡойроғо оҙон булғанға, байтаҡ ҙур күренә. Төҫтәре бер төрлө түгел, һырты аҡһыл һоронан алып ҡара-көрәнгә тиклем. Ҡорһаҡтары һәм ҡойроҡ төптәре аҡ. Ҡайһы берҙәренең аҫ яғы сыбар. Ҡанаттарының остары ҡара. Башҡа көйгәнәктәрҙән ҡойроҡ төбө аҡ булыуы менән айырыла. == Тауышы == Яңғырауыҡлы сырылдай: «сырр-сырр». [[Рәсем:Circus cyaneus, Ballaugh Curragh, Isle of Man 1.jpg|right|250px|thumb|left|Баҫыу көйгәнәге ауҙа]] == Йәшәү рәүеше == Яланда, баҫыуҙарҙа йәшәй. Ваҡ кимереүселәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә, үлән араларында оялай. 4—5 бөртөк йәш¬келт аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә. [[File:Circus cyaneus MHNT.ZOO.2010.11.83.1.jpg|thumb| ''Circus cyaneus'']] == Әҙәбиәт == * Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ № 3478 28.693.35 И 90 * Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Арнадия, 1996. — ISBN 5-88666-011-9 == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20070903064404/http://ecoclub.nsu.ru/raptors/species/circus_cya.shtm Клуб исследователей русских пернатых хищников — Лунь полевой (Circus cyaneus)] * [http://www.ecosystema.ru/08nature/birds/034.php Экологический центр «Экосистема» — Полевой лунь] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Circus_cyaneus.html Animal Diversity Web — Circus cyaneus] {{ref-en}} * [http://www.fs.fed.us/database/feis/animals/bird/cicy/all.html U.S. Department of Agriculture, Forest Service — Circus cyaneus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227185734/http://www.fs.fed.us/database/feis/animals/bird/cicy/all.html |date=2014-12-27 }} {{ref-en}} [[Категория:Көйгәнәктәр]] [[Категория:Ҡоштар]] [[Категория:Башҡортостан ҡоштары]] [[Категория:Төньяҡ Америка ҡоштары]] [[Категория:Евразия ҡоштары]] 6lu17s3v01djyju39h8nc49qn2erf46 0 25153 1306459 1179860 2026-09-27T04:50:35Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306459 wikitext text/x-wiki {{Rq|stub|wikify|check|cleanup}} {{Тәржемә кәрәк}} {{Персона | имя = Деми Ловато | изображение = Demi Lovato, Future Now 2016 (Cropped).jpg | описание = | дата рождения = 20.8.1992 | место рождения = {{тәржемәһеҙ 3|Даллас|Далласта|en|Dallas}}, {{МестоРождения|Техас}}, [[АҠШ]] | дата смерти = | место смерти = | гражданство = {{флагификация|Соединённые Штаты Америки}} | подданство = | религия = | отец = | мать = | супруга = | дети = | сайт = [http://demilovato.com/ Рәсми сайт] }} '''Деметрия Девонн «Деми» Ловато''' ({{lang-en|Demetria Devonne «Demi» Lovato}}; 20.8.1992) — американ [[актриса]]һы, [[йырсы]]. «[[Walt Disney Pictures|Дисней]]» компанияһының «[[Йәйге лагерҙа рок]]» һәм «[[Йәйге лагерҙа рок 2]]» фильмдарындағы Митчи Торрес ролен башҡаруы менән таныла. Шулай уҡ ул [[Disney Channel|Дисней каналының]] «Санниға өмөт бирегеҙ» сериалында ҡатнаша. 2009 йылда Деми «Принцессаларны һаҡлау программаһы» фильмында төп ролдәрне башҡара. Тағын ул «Барни һәм дуҫтар» сериалында кескенә генә роль башҡара<ref name=TheStar>{{cite news |url=http://www.thestar.com/entertainment/music/article/852284--just-your-average-teen-except-for-the-fame-part |title=Just your average teen, except for the fame part - thestar.com |publisher=www.thestar.com |accessdate=2010-08-27|date= 2010-08-27|author= Richard Ouzounian | location=Toronto}}</ref>. Йырсы буларак, Деми үзенең альбомын ''[[Don’t Forget]]'' [[2008 йыл]]дың [[23 сентябрь|23 сентябрендә]] сынара<ref>{{cite web |author=Daniel Kreps |date=October 1, 2008 |url=http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/10/01/on-the-charts-demi-lovato-kings-of-leon-debut-high-metallica-rule/ |title=On the Charts: Demi Lovato & Kings of Leon Debut High, Metallica Rule |work=[[Rolling Stone]] |accessdate=2008-12-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004053422/http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/10/01/on-the-charts-demi-lovato-kings-of-leon-debut-high-metallica-rule/ |date=2008-10-04 }}</ref>. Ул Billboard 200 рейтингында икенсе урын ала<ref name="trust201002">Gary Trust (February 5, 2010). [http://www.billboard.com/column/chartbeat/ask-billboard-miley-s-new-movie-music-1004065563.story#/column/chartbeat/ask-billboard-miley-s-new-movie-music-1004065563.story Ask Billboard: Miley’s New Movie Music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416012729/http://www.billboard.com/column/chartbeat/ask-billboard-miley-s-new-movie-music-1004065563.story#/column/chartbeat/ask-billboard-miley-s-new-movie-music-1004065563.story |date=2010-04-16 }} ''Billboard''. Retrieved 2010-09-02.</ref>. Беренсе атнада 89 000 күсерелмә сатыла. Аннан соң 473 000 пластинка. Үзенең интервьюһында Ловато альбомны 10 көн өсендә ясаулары турында әйтә<ref name="popeater1">[http://www.popeater.com/2009/04/15/demi-lovato-opens-up-about-new-album-past-heartbreak/ Demi Lovato Opens Up About New Album, Past Heartbreak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101003123539/http://www.popeater.com/2009/04/15/demi-lovato-opens-up-about-new-album-past-heartbreak/ |date=2010-10-03 }}</ref>. [[2009 йыл]]дың 21 июлендә<ref name="HereWeGoAgain">{{cite web |url=http://twitter.com/ddlovato/status/1957085257 |title=Demi Lovato First Single Announcement |publisher=Demi Lovato |accessdate=2009-05-29}}</ref> икенсе альбом ''[[Here We Go Again (Деми Ловато альбомы)|Here We Go Again]]'' сыға. Беренсе атнада 108 000 күсерелмә һатыла, был альбом исә [[Billboard 200]] исемлегендә беренсе урын ала<ref>[http://www.billboard.com/#/news/demi-lovato-debuts-at-no-1-on-billboard-1003998139.story Demi Lovato Debuts At No. 1 On Billboard 200, But Michael Jackson Still Reigns] Billboard.com. Retrieved on 2009-07-29.</ref>. == Биографияһы == Деметрия Девонн Ловато [[1992 йыл]]дың [[20 август]]ыңда [[АҠШ]]-тың [[Техас]] штатындағы [[Даллас]] ҡалаһында тыуа. Атаһы — Патрик Ловато, әсәһе — Дианна Харт де ла Гарца. == Награды и номинации == ''Төп мәҡәлә: Список наград и номинаций Деми Ловато^[en]''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_awards_and_nominations_received_by_Demi_Lovato</ref> {| class="wikitable" |+Фильмография (рус.) !Год ! !Русское название !Оригинальное название !Роль |- |2002—2004 |<small>с</small> |Барни и друзья |''Barney & Friends'' |<abbr>Анжела</abbr> |- |2006 |<small>с</small> |Побег |''Prison Break'' |<abbr>Даниелла Картин</abbr> |- |2007 |<small>с</small> |Просто Джордан (англ.) |''Just Jordan'' |<abbr>Николь</abbr> |- |2007—2008 |<small>с</small> |Звон колокольчиков (англ.) |''As the Bell Rings'' |<abbr>Шарлотта Адамс</abbr> |- |2008 |<small>тф</small> |Camp Rock: Музыкальные каникулы |''Camp Rock'' |Митчи Торрес |- |2009 |<small>тф</small> |Программа защиты принцесс |''Princess Protection Program'' |принцесса Розалинда / Рози |- |2010 |<small>с</small> |Анатомия страсти |''Grey's Anatomy'' |<abbr>Хейли Мэй</abbr> |- |2010 |<small>тф</small> |Camp Rock 2: Отчётный концерт |''Camp Rock 2: The Final Jam'' |Митчи Торрес |- |2009—2011 |<small>с</small> |Дайте Санни шанс |''Sonny with a Chance'' |Санни Монро |- |2013—2014 |<small>с</small> |Хор |''Glee'' |<abbr>Дэни</abbr> |- |2014 |<small>с</small> |Матадор |''Matador'' |<abbr>гостья на вечеринке</abbr> |- |2015 |<small>с</small> |От заката до рассвета |''From Dusk till Dawn'' |Майа |- |2016 |<small>тф</small> |Чарминг (англ.) |''Charming'' |Ленор (голос) |- |2017 |<small>тф</small> |Смурфики: Затерянная деревня |''Sumrfs: The Lost Village'' |Смурфетта (голос) |- |2020 |<small>ф</small> |Евровидение: История огненной саги |''Eurovision Song Contest: The Story of Fire Saga'' |Катьяна |} == Дискография == ''Төп мәҡәлә: Demi Lovato discography''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Demi_Lovato_discography </ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == {{commons|Category:Demi Lovato}} * [http://www.demilovato.com/ Рәсми сайт] {{stub}} ee3f9c6vnaxmb8485mwrxxokm7iistf 0 26552 1306444 1237040 2026-09-26T20:59:59Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306444 wikitext text/x-wiki {{coord|display=title|45|0|0|N|84|0|0|W|type:waterbody_region:CA}} [[Рәсем:Great Lakes 1.PNG|thumb]] [[Рәсем:Great Lakes 2.PNG|thumb|Бөйөк күлдәрҙә һыу кимәле]] [[Рәсем:Lake Superior North Shore(v2).jpg|thumb|Үрге күле күренеше (Миннесота штаты)]] '''Бөйөк күлдәр''' — [[Төньяҡ Америка]]лағы, [[АҠШ]] һәм [[Канада]] биләмәһендәге сөсө һыулы күлдәр системаһы. [[Йылға]] һәм ҡултыҡтар менән ҡушылған эре һәм ваҡ һыу ятҡылыҡтарын берләштерә. Майҙаны яҡынса 245,2 мең км², һыу күләме 22,7 мең км³. Бөйөк күлдәр тип биш күлде атайҙар: [[Үрге күл|Үрге]], [[Гурон]], [[Мичиган (күл)|Мичиган]], [[Эри (күл)|Эри]] һәм [[Онтарио (күл)|Онтарио]]. Улар менән бер нисә урта күл тоташҡан. Улар араһында иң мөһимдәре: Сент-Мэрис, Сент-Клэр, Нипигон. Күлдәр [[Атлантик океан]] бассейнына ҡарай. [[Изге Лаврентий йылғаһы]] буйлап аҡҡан һыу күлдәрҙең нигеҙ соҡорон формалауға тектоник процесстар ҙур йоғонто яһаған. Боҙлоҡ массаһы Ер ҡабығына бата, ә һуңынан, боҙлоҡ ирегәс, кире процесс башланған — һыу массаһы барлыҡҡа килгән. Бөйөк күлдәрҙең төньяҡ яр буйында һыу көньяҡҡа ҡарағанда тиҙерәк күтәрелә, был «ауҙарыу» процесы көньяҡты һыу аҫтында ҡалдыра. Бында суднолар йөрөшө һәм балыҡсылыҡ үҫешкән. 3000 км оҙонлоғонда суднолар йөрөү өсөн каналдар яһалған. Бөйөк күлдәр Гудзон йылғаһы һәм [[Миссисипи]] йылғаһы бассейны менән каналдар менән тоташҡан. Төп порттары: [[Чикаго]], Милуоки, [[Детройт]], Кливленд, Буффало, [[Торонто]]. == Географияһы == === Дөйөм мәғлүмәт === Бөйөк күлдәр, барыһын бергә ҡушһаң да, [[Байкал]] күленән ҡалышыусы Ерҙәге иң ҙүр сөсө һыу тупланмаһы булып тора. Улар бер-береһе менән йылғалар һәм каналдар менән тоташҡан, шуға һыу бер күлдән икенсе күлгә аға. Үрге күл — Ер планетаһында майҙаны буйынса иң ҙур күл, ә биш күлдең иң бәләкәйе — Онтарио — [[Европа]]ның иң ҙур күле [[Ладога]]нан ҙурырыҡ. Уртаса тәрәнлеге, бик ҙур булмаһа ла, [[Балтик диңгеҙе|Балтик]] һәм [[Төньяҡ диңгеҙ|Төньяҡ]] диңгеҙҙәренән тәрәненрәк. Яр буйы һыҙатының оҙонлоғо (утрауҙары менән) — яҡынса 18 мең км. Дөйөм майҙаны — 244 106 км², һыу йыйыу бассейнының майҙаны — 768 мең км² (был иҫәпкә күлдәрҙең майҙаны ла инә), дөйөм күләме — 22 671 км² ([[Байкал]] күленә ҡарағанда саҡ ҡына кәмерәк), дүрт күлдең тәрәнлеге 200 метрҙан ашыу, тик [[Эри (күл)|Эри]] күле генә 64 м тәрәнлеккә эйә, ә Сент-Клэрҙың тәрәнлеге ни бары 8 метр. Бөйөк күлдәрҙең иң ҙуры һәм иң тәрәне — [[Үрге күл]], иң бәләкәйе — Сент-Клэр күле. Бөйөк күлдәргә бер нисә йөҙ бәләкәй йылға ҡоя, күлдәрҙән һыу, [[Онтарио (күл)|Онтарио]] күленән ағып сыҡҡан һәм [[Атлантик океан]]ға ҡойған [[Изге Лаврентий йылғаһы]] буйлап аға; уның уртаса һыу сығымы — 6637 м²/с. {| class="wikitable" style="text-align:center" cellpadding="5px" |- ! Күл ![[Эри (күл)|Эри]] ![[Гурон]] ![[Мичиган (күл)|Мичиган]] ![[Онтарио (күл)|Онтарио]] ![[Үрге күл|Үрге]] |- ! Һыу өҫтө майҙаны | 25 700 км² | 59 600 км² | 58 000 км² | 19 500 км² | 82 400 км² |- ! Күләме | 480 км³ | 3540 км³ | 4900 км³ | 1640 км³ | 12 000 км³ |- ! Диңгеҙ кимәленән бейеклеге | 174 м | 176 м | 176 м | 75 м | 186 м |- ! Уртаса тәрәнлеге | 19 м | 59 м | 85 м | 86 м | 147 м |- ! Максималь тәрәнлек | 64 м | 230 м | 281 м | 246 м | 406 м |- ! Төнгө ҡунаҡханалар | Буффало, Нью-Йорк<br />Кливленд, Огайо<br />Эри, Пенсильвания<br />Толидо, Огайо | Сарния, Онтарио<br />Порт-Гурон, Мичиган<br />Бей-Сити, Мичиган | Чикаго, Иллинойс<br />Гэри, Индиана<br />Грин-Бей, Висконсин<br />Милуоки, Висконсин | Гамильтон, Онтарио<br />Кингстон, Онтарио<br />Ошава, Онтарио<br />Рочестер, Нью-Йорк<br />Торонто, Онтарио<br />Миссисауга, Онтарио | Дулут, Миннесота<br />Су-Сент-Мари, Онтарио<br />Тандер-Бей, Онтарио<br />Маркетт, Мичиган |} Род-Айленд университеты геологы Джон Кинг фекере буйынса, һыу кимәле [[климат]]тың үҙгәреүенә һиҙгер һәм XXI быуатта ныҡ үҙгәреүе ихтимал<ref>{{cite web |author = |url = https://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090113101122.htm |deadlink = no |title = Great Lakes Water Levels Sensitive To Climate Change |access-date = 2010-04-14 |date = 2009-01-14 |publisher = Science Daily |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6GWIZevXh?url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090113101122.htm |archive-date = 2013-05-10}}</ref>. 2013 йылдың ғинуарында [[Гурон]] һәм [[Мичиган (күл)|Мичиган]] күлдәренең кимәле рекордлы (даими күҙәтеүҙәр башланғандан алып, 1918 йыл) түбән һыу кимәлен яңырта (быға тиклем минимум 1964 йылдың мартында теркәлгән), максималь кимәлдән яҡынса 2 метр түбән (октябрь 1986 йыл) була. Бының бер нисә сәбәбе бар: һыу төбөн тәрәнәйтеү эштәре, файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу, тупраҡ эрозияһы<ref>{{cite web |author = |url = https://www.jsonline.com/news/wisconsin/lakes-michigan-huron-hit-record-low-level-dq8loc2-189903561.html |title = Lakes Michigan, Huron hit record low water level |lang = en |website = www.jsonline.com |date = |access-date = 2021-03-06 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }}</ref>. === Утрауҙары === Бөйөк күлдәр буйлап яҡынса 35 000 утрау таралған<ref> {{книга |автор = Tom Bennett |часть = |язык = en |заглавие = State of the Great Lakes: 1997 Annual Report |ссылка = https://books.google.com/books?id=uN2nhumNsiAC&pg=PA1991-IA7 |место = |издательство = DIANE Publishing |год = 1999 |страницы = |isbn = 978-0-7881-4358-8}}</ref>. Улар араһында иң ҙуры — Гурон күлендәге Манитулин утрауы (сөсө күлдә урынлашҡан (майҙаны [[Люксембург]] майҙанынан ҙурыраҡ) донъяла иң ҙур утрау). Ул утрау эсендә Маниту күле бар, уның эсендә шулай уҡ бер нисә күл бар<ref> {{книга |автор = Gary A. Dunn |часть = |язык = en |заглавие = Insects of the Great Lakes Region |ссылка = https://books.google.com/books?id=HWHXdlPF-7cC&pg=PA3 |место = |издательство = University of Michigan Press |год = 1996 |страницы = |isbn = 978-0-472-06515-8}}</ref>. Тағы бер эре утрау — Үрге күлендәге Айр-Ройал. === Күлдәр === [[Файл:Lake-Superior-red.png|200px|мини|Үрге күл]] [[Файл:Mackinac Bridge from the air4.jpg|200px|мини|[[Макино (пролив)|Макино]] боғаҙы аша күпер]] ==== Үрге күл ==== [[Үрге күл]]е ({{lang-en|Lake Superior}}, [[оджибве (язык)|оджибве]] ''Gichigami'' — ''ҙур һыу'') бөтәһенән дә төньяҡтараҡ һәм диңгеҙ кимәленән иң бейеге урынлашҡан. Был күл Бөйөк күлдәр системаһында иң ҙуры һәм тәрәне, шулай уҡ донъялағы иң ҙур сөсө һыулы күл (82,7 мең км²)<ref name="geo">{{ССГН|Верхнее озеро}}</ref> — унан тик [[Каспий диңгеҙе]] генә ҙурыраҡ. Күл [[Канада]] һәм [[АҠШ]]сигендә урынлашҡан — төньяҡтағында— [[Канада]]ның [[Онтарио провинцияһы]], көнбайышта һәм көньяҡта — [[АҠШ]]-тың [[Миннесота]], [[Висконсин]] һәм [[Мичиган (штат)|Мичиган]] штаттары. [[Үрге күл]] диңгеҙ кимәленән 183 м бейеклектә, канада ҡалҡанының боронғо кристалл тоҡомдарында боҙлоҡ барлыҡҡа килтергән соҡорҙа урынлашҡан. Иң ҙур тәрәнлеге — 406 м, һыу күләме — 11,6 мең км². Бассейн майҙаны күл майҙаны менән бергә 207,2 мең км² тәшкил итә. Күлдең эре ҡушылдыҡтары юҡ. Яр буйы һыҙаты йырғыланған, ҙур ҡултыҡтар — Кивино, Уайтфиш бар. Иң ҙур утрауҙары — Айл-Ройал, Сент-Игнас, Мишипикотен һәм Апостл утрауҙары. Төньяҡта ярҙары бейек (400 метрға тиклем) һәм ҡаялы, ә көньяҡта — күбеһенсә уйһыу һәм ҡомло. Һыуҙары 112 км оҙонлоғонда Сент-Мэрис йылғаһы аша [[Гурон]] күленә тиклем ағып төшәләр. Күлдәге һыу һыуыҡ һәм үтә күренмәле. Йәй көндәрендә лә күлдең үҙәк өлөшөнөң температураһы 4 °C-тан артмай, ҡышын дауылдар арҡаһында туңмай. Яр буйы зонаһы уртаса декабрь башынан апрель аҙағына тиклем боҙ менән ҡапланған була<ref name="BSE-Superior">{{БСЭ3|заглавие=Верхнее озеро}}</ref>. Күл балыҡҡа: алабалыҡ, бағыр, бикре һәм башҡа төрҙәргә бай, шулай уҡ навигация һәм гидроэлектростанцияны тәьмин итеү маҡсатында хужалыҡ эшмәкәрлеге өсөн ҡулланыла. Үрге күле — Бөйөк күлдәр аша үткән һыу юлының мөһим звеноһы. Төп порттары: Дулут, Сьюпириор, Ашленд (АҠШ), Тандер-бей(Канада)<ref name="BSE-Superior"/>. ==== Гурон ==== [[Файл:Great_Lakes_Lake_Huron.png|справа|200px|мини|[[Гурон]] күле]] [[Гурон]] күле ({{lang-en|Lake Huron}}) — ҙурлығы буйынса Бөйөк күлдәр системаһында икенсе һәм майҙаны буйынса донъяла өсөнсө сөсө һыулы күл, яҡынса 59 600 км² биләй<ref>{{cite web |author = |lang = en |url = http://www.epa.gov/glnpo/physfacts.html |deadlink = yes |title = Great Lakes: Basic Information: Physical Facts |access-date = 2011-11-09 |last = |first = |date = 2011-05-25 |website = |publisher = U.S. Government |quote = |archive-url = https://www.webcitation.org/684ITKGSc?url=http://www.epa.gov/glnpo/physfacts.html |archive-date = 2012-05-31}}</ref>. Ҡыҫҡа Макино боғаҙы (оҙонлоғо яҡынса 3 км) менән [[Мичиган (күл)|Мичиган]] күле һәм Детройт йылғаһы (оҙонлоғо 51 км) менән [[Эри (күл)|Эри]] күле менән тоташа. Мичиган күленән көнсығыштараҡ урынлашҡан. Гидрография тураһындағы рәсми фән күҙлегенән ҡарағанда Мичиган һәм Хурон берҙәм система барлыҡҡа килтерә, әммә географик яҡтан улар айырым күл тип һанала. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге яҡынса 176 м (Мичигандыҡы кеүек), тәрәнлеге 229 метрға тиклем етә. Күлдең яр һыҙаты [[Мичиган (штат)|Мичиган]] штаты ([[АҠШ]]) һәм [[Канада]]ның Онтарио провинцияһы араһында бүленгән. Гурондың төп порттары — Сагино, Бей-Сити, Алпина (АҠШ) һәм Сарния (Канада). Гуронда урынлашҡан Манитулин — сөсө һыулы күлдә урынлашҡан утрауҙар араһында донъялағы иң ҙур утрау. Француздар тарафынан көндәлек тормошҡа индерелгән күл атамаһы гурон индеецтар ҡәбиләһе исеменән килеп сыҡҡан. ==== Мичиган ==== [[Файл:Great_Lakes_Lake_Michigan.png|справа|200px|мини|Мичиган күле]] [[Мичиган (күл)|Мичиган]] күле — ҙурлығы буйынса донъяла дүртенсе сөсө һыулы күл — 58 000 км². Суднолар йөрөй алған канал аша [[Миссисипи]] системаһы менән тоташа. Бөйөк күлдәрҙең берҙән-бер тулыһынса [[АҠШ]] территорияһында урынлашҡан күл. Үрге күленән көньяҡтараҡ, Макино боғаҙы менән Гурон күле менән тоташҡан, ә Миссисипи йылғаһы системаһы менән [[Чикаго]] — Локпорт каналы аша. Мичигандың майҙаны яҡынса 57 750 км² тәшкил итә (ҙурлығы буйынса Бөйөк күлдәр араһында өсөнсө урында тора), оҙонлоғо — яҡынса 500 км, киңлеге — яҡынса 190 км. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 177 м (Гурондыҡы кеүек), тәрәнлеге 281 м тиклем. Йылына яҡынса дүрт ай боҙ менән ҡапланған була. Утрауҙар — Бивер, Төньяҡ Маниту, Көньяҡ Маниту. Яр буйы һыҙаты Мичиган, Индиана, Иллинойс һәм Висконсин штаттары араһында бүленгән. Мичиган күленең эре ҡалалары иҫәбенә [[Чикаго]], Эванстон һәм Хайланд-Парк (Иллинойс), Милуоки һәм Грин-Бей (Висконсин), Гэри һәм Хаммонд (Индиана) инә. ==== Сент-Клэр ==== Сент-Клэр — Бөйөк күлдәр системаһындағы иң бәләкәй күл, Гурон һәм Эри күлдәре араһында урынлашҡан. Сент-Клэр Гурон менән шул уҡ исемле йылға, ә Эри менән Детройт йылғаһы аша тоташҡан. ==== Эри ==== [[Файл:Great_Lakes_Lake_Erie.png|справа|200px|мини|Эри күле]] {{основная статья|Эри (озеро)}} ''Э́ри'' ({{lang-en|Erie}} {{IPA|[ˈɪri]}}, {{lang-fr|Érié}}) — ҙурлығы буйынса донъяла унынсы урынды биләгән сөсө һыулы күл, ә Бөйөк күлдәр системаһында — дүртенсе. Майҙаны 25700 км² булған Эри был күрһәткес буйынса донъя күлдәре араһында (Каспий һәм [[Арал диңгеҙ]]ҙәрен иҫәпкә алғанда) 13-сө урынды биләй. Күл көнбайыш-көньяҡ-көнбайыштан көнсығыш-төньяҡ-көнсығышҡа табан 388 км-ға һуҙылған, киңлеге 92 км-ға етә. Күл [[АҠШ]]-тың Мичиган, Огайо, Пенсильвания һәм Нью-Йорк штаттарының ярҙарын һәм Канаданың Онтарио провинцияһын йыуа. Уртаса тәрәнлеге — 19 м, максимумы — 64 м: Бөйөк күлдәрҙең иң һай күле. Һыу көҙгөһөнөң абсолют билдәһе — +173,8 м. Күлдең көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә күп һанлы утрауҙар бар. Һыу температураһы ҡышын 0-2 °C-тан йәй 24 °C тиклем үҙгәрә. Яр буйы өлөшө декабрҙән март-апрелгә тиклем туңа. Ниагара йылғаһы ағып сыға, ҡушылдыҡтары: Детройт, Гранд, Рейзин, Гурон, Моми, Сандаски, Куяхога. Онтарио күле менән Ниагара (оҙонлоғо 56 км) һәм Велленд-Эри каналы, ә Гудзон йылғаһы менән суднолар йөрөй торған канал аша тоташҡан. Күл ярында Буффало, Эри, Толидо, Порт-Стенли, Монро, Кливленд ҡалалары бар. Эри топонимы эриелхонан ҡәбиләһе исеменән килеп сыҡҡан. ==== Онтарио ==== [[Файл:Great Lakes Lake Ontario.png|справа|200px|мини|Онтарио күле]] ''Онта́рио'' ({{lang-en|Ontario}}) — Бөйөк күлдәр системаһындағы иң аҫҡы һәм ҙурлығы буйынса иң бәләкәй (Сент-Клэр күлен шутламайынса) күл. Майҙаны — 19,5 тысяч км². Күлдең максималь тәрәнлеге 244 метрға етә, уртаса — 86 м. Күл күләме буйынса донъяла 14-се урынды биләй. Күлгә Ниагара йылғаһы ҡоя. Суднолар йөрөй торған каналдар Онтарионы Эри күле һәм Гудзон йылғаһы менән бәйләй. [[Изге Лаврентий йылғаһы]] аша [[Атлантик океан]] менән тоташҡан. Онтарио суднолар йөрөшө үҫешкән. Күл ярындағы эре порттар — [[Торонто]], Гамильтон, Кингстон (Канада) һәм Рочестер (АҠШ). == Геологияһы == [[Файл:Glacial lakes.jpg|справа|200px|мини|Бөйөк күлдәрҙең барлыҡҡа килеүе: 14 000, 9 000, 7000 һәм 4000 йыл элек]] Бөйөк күлдәрҙе формалаштырған төп тектоник процестар 1,1 — 1,2 миллиард йыл элек үткән, ҡасан элек тоташҡан ике тектоник плита бер-береһенән айырылып, урта континенталь рифт барлыҡҡа килтергән<ref>{{книга |год = 2007 |заглавие = The Great Lakes: the natural history of a changing region |ссылка = https://books.google.ca/books?id=bnvZ1XrRTGIC&lpg=PP1&dq=Great%20Lakes&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |место = Vancouver |издательство = Greystone Books and David Suzuki Foundation |страницы = 42—43 |isbn = 978-1-55365-197-0 |язык = en |автор = Grady, Wayne; Bruce M Littel john; Emily S Damstra}}</ref><ref>{{cite web |author = |last = Van Schmus |first = W. R. |coauthors = Hinze, W. J. |title = The Midcontinent Rift System |publisher = Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume = 13 |issue = 1 |pages = 345–383 |date = 1985-05 |url = https://kuscholarworks.ku.edu/dspace/bitstream/1808/104/1/fac6cit13.pdf |deadlink = no |archive-url = |archive-date = |access-date = 2013-05-07 |lang = en }}</ref>. Бөйөк күлдәр һуңғы боҙлоҡ дәүере аҙағында (яҡынса 10 000 йыл элек), Лаврентий боҙ ҡатламы сигенгәс, барлыҡҡа килгән тип фаразлана. Боҙлоҡтарҙың сигенеүе, улар ҡалдырған соҡорҙарҙы тултырған ҙур күләмдә ирегән һыу ҡалдыра. Боҙлоҡ сигенгән ваҡытта боҙҙан беренсе булып Мичиган һәм Эри күлдәре асыла. Улар урынында бер-бер артлы [[Миссисипи (йылға)|Миссисипи]] йылғаһы бассейнына дөйөм ағымы булған Чикаго, Моми, Уитлси күлдәре барлыҡҡа килә. Онтарио һәм Гурон күлдәре боҙҙан асылғас та, улар урынына Эри күленә ағымы булған Альгонкин күле барлыҡҡа килә. Иң ҙур үҫеш осоронда Альгонкин күленең майҙаны 250 мең км² етә. Боҙлоҡ кәмегәс, Онтарио күле айырым һыу объекты булараҡ барлыҡҡа килә — Ирокез күле. Боҙлоҡтоң артабанғы сигенеүе [[Изге Лаврентий йылғаһы]] аша һыу ағымын аса{{sfn|Гусаков, Петрова|1987|с=8}}. == Климат == Бөйөк күлдәрҙең климаты — дымлы, уртаса типтағы, урта Балтик буйы климатына оҡшаш. Бөйөк күлдәр өлкәһенә һауа шарттарының ҡырҡа үҙгәреүе хас. Был төньяҡта һалҡын [[Гудзон ҡултығы]] һәм көньяҡта бик йылы [[Мексика ҡултығы]] кеүек төрлө райондарҙың яҡын булыуы менән бәйле. Иң үҙгәреүсән миҙгел — ҡарлы, циклондарҙың әүҙемлеге күҙәтелгән ҡыш. Циклондар менән был ваҡытта арктик һауаның йыш үтеп инеүе бәйле, был ҡапыл һыуытыуға килтерә, ә ҡайһы берҙә бер нисә сәғәт эсендә караптар йөрөү өсөн мөһим булған участкалары боҙ ҡыҫырыҡлап та ала. Ҡышын боҙ тәүҙә Үрге күлен, һуңынан Гурон һәм Мичиганды, ә иң һуңғыһы Эри күлен ҡаплай. Күлдәр тулыһынса боҙ менән ҡапланмай, әммә декабрҙән апрелгә тиклем навигация туҡтай. Яҙ оҙайлы, йыш ҡырауҙар була. Йәй һалҡын, ҡыш кеүек үҙгәреүсән, ямғырҙар һәм көслө елдәр йыш була. Көҙгә аяҙ һәм ҡоро һауа торошо менән «индеецтар йәйе» тип аталған ике аҙнаға тиклемге осор була. Көҙ Бөйөк күлдәр төбәгендә иң яҡшы миҙгел тип һанала{{sfn|Гусаков, Петрова|1987|с=28—30}}. == Транспорт == Бөйөк күлдәрҙә суднолар йөрөшө үҫешкән. Йөк ташыу өсөн махсус конструкциялы суднолар — «күл йөк машиналары» йәки «озёрники» ҡулланыла, уларҙың оҙонлоғо 300 метрға етә һәм донъяла диңгеҙгә ҡарамаған иң ҙур суднолар булып тора. Бындай ҙур оҙонлоҡ судноларға шлюзды үткәндә индерелгән киңлек сикләүҙәре менән бәйле. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Африканың Бөйөк күлдәре]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{Cite book |last = Grady |first =Wayne |coauthors=Bruce M Littel john; Emily S Damstra |year =2007 |title =The Great Lakes: the natural history of a changing region |url =http://books.google.ca/books?id=bnvZ1XrRTGIC&lpg=PP1&dq=Great%20Lakes&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher=David Suzuki Foundation. |isbn=9781553651970}} * Anin, Peter. (2006) ''[http://books.google.ca/books?id=VzMeZHaLP_gC&amp;lpg=PP1&amp;dq=inauthor%3A%22Peter%20Annin%22&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true The Great Lakes Water Wars]'' Island Press ISBN 1-55963-087-6 * Beltran, R. et al. ''[https://web.archive.org/web/20130202002550/http://www.epa.gov/glnpo/atlas/glat-ch2.html The Great Lakes: An Environmental Atlas and Resource Book]'' . (United States Environmental Protection Agency and Government of Canada, 1995, ISBN 0-662-23441-3). * Coon, W.F. and R.A. Sheets. ''[http://pubs.usgs.gov/sir/2006/5180/ Estimate of Ground Water in Storage in the Great Lakes Basin]'' [Scientific Investigations Report 2006-5180]. Department of the Interior, U.S. Geological Survey, 2006. * Боли А., Северная Америка, [пер. с франц.], М., 1948. * Канада. Географические районы, пер. с англ., М., 1955. == Һылтанмалар == * {{Из|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/Махфуз,%20Нагиб/БСЭ/Великие%20озёра/|заглавие=Великие озёра|издание=3-е|автор=О. А. Спенглер}} * [http://www.vancouversun.com/entertainment/Movie+review+Waterlife+depicts+Great+Lakes+peril/1802124/story.html Документальный фильм о Великих озёрах, рецензия (англ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805135225/http://www.vancouversun.com/entertainment/Movie+review+Waterlife+depicts+Great+Lakes+peril/1802124/story.html |date=2020-08-05 }} {{Бөйөк күлдәр}} [[Категория:Алфавит буйынса күлдәр төркөмө]] [[Категория:Бөйөк күлдәр]] q74lh13jpeikely02a2s7nma26rbnbw 0 27891 1306471 1285600 2026-09-27T09:08:50Z Аюлы река 48953 /* */ между предложениями нужен пробел. хронология с датами должна быть последовательная: сначала 1816, потом 1859, 1886, 1889, 1940 год. иначе получается перепрыгивание с одного века на другой. в каком-то смысле приводится истрия д. Старое Юлбарсово, не относящийся к данной странице. в тоже время как объяснение связи про события этой местности можно оставить такие сведения. 1306471 wikitext text/x-wiki {{ТП-Рәсәй|Юлбарыҫ |статус = ауыл |башҡортса исеме = Юлбарыҫ |төп исеме = |ил = |герб = |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_deg = 52 |lat_min = 3 |lat_sec = 53 |lon_deg = 57 |lon_min = 59 |lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = төбәк |регион = Башҡортостан |теҙмәләге регион = |район төрө = район |район = Хәйбулла районы |теҙмәләге район = |урынлашыу төрө = ауыл советы |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = |башлыҡ төрө = |башлыҡ = |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = Аҡҡужа, Иҫке Юлбарыҫ |статус (башлап) = |майҙан = |ТП үҙәгенең бейеклеге = |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = {{ Население | Юлбарсово | тс }} |иҫәп алыу йылы = {{ Население | Юлбарсово | г }} |тығыҙлыҡ = |агломерация = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +5 |DST = |почта индексы = 453816 |почта индекстары = |телефон коды =34758 |автомобиль коды = 02, 102 |танымлаусы төрө = |һансал танымлаусы = 80255835005 |Commons-тағы категория = Yulbarsovo |сайт = |сайт теле = }} '''Юлбарыҫ''' ({{lang-ru|Юлбарсово}}), Иҫке Юлбарыҫ {{lang-ru|Старое Юлбарсово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Хәйбулла районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 326 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 453816, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80255835005. == Халыҡ һаны == '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)''' |- | 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)|||||||||| |- | 1920 йыл 26 август|||||||||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1959 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1970 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1979 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1989 йыл 12 ғинуар|||||||||| |- | 2002 йыл 9 октябрь|||||||||| |- | 2010 йыл 14 октябрь||326||169||157||51,8||48,2 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} [[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса — күпселек [[башҡорттар]] (100 %) йәшәй<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009'. Excel форматында ҡушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }} {{ref-ru}}</ref>. == Географик урыны == [[Ерәнағас]] йылғаһы буйынса урынлашҡан. * Район үҙәгенә тиклем ([[Аҡъяр (Хәйбулла районы)|Аҡъяр]]): 15 км * Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 87 км == Ауыл тарихы == [[1816 йыл]]да [[Һабыр (Йылайыр районы)|Һабыр ауылында]] йәшәүсе Күсәрбай Байғужин Туғалы, Ишәле, Нәрәле улдары; 1750 йылғы, йорт старшинаһы зауряд йөҙбашы Юлбарыҫ Күсәрбай улы Таймаҫов, Башҡорт ғәскәренең баш командующийының 1853 йылдың 14 июнендәге 4871-се бойороғо нигеҙендә Иҫке Юлбарыҫ ауылына нигеҙ һалғандар. [[1859 йыл]]ғы ревизия материалдары буйынса ауылда 26 йорт иҫәпләнгән һәм 172 кеше йәшәгән. Улар араһында үрҙә һанап кителгәндәре менән, ауылда Ғәбделвәлит Нурғәли улы Байғужин (1801 йылғы), уның улы Әбделғәфәр, 1828 йылғылар, урядник; Ямалетдин Байғужин; Ғәлиәхмәт Таймаҫов; Юлбаристың улдары - Ғәбделлатиф, Шәрәфетдин, Ғәбделғафар. «Списки населенных мест. Оренбургская губерния. 1866» тигән китапта 179 биттә киләһе яҙма бар: Орск өйәҙе, 2-се стан, N°777 Юлбарыҫ ауылы. Иҫке һыҙат трактының уң яғы менән Орск ҡалаһынан алып Верхнеурал ҡалаһына тиклем һул почта юлы араһында Ерәнағас йылғаһы буйында урынлашҡан. Өйәҙ ҡалаһынан алыҫлығы 115 саҡрым, стан фатирынан 65 саҡрым, ихаталар һаны 28, халыҡ һаны: ирҙәр 91, ҡатын-ҡыҙҙар 79. Бөтәһе 170 кеше. Мәсет барлығы билдәләнмәгән. [[1889 йыл]]да ауылда 41 йортта 264 кеше, 1919 йылда 66 йортта 371 кеше иҫәпләнгән, 1940 йылда Иҫке һәм Яңы Юлбарыҫ ауылдарында 30-ҙан ашыу ихата булған һәм 240 самаһы кеше иҫәпләнгән. Иҫке Юлбарыҫ ауылы [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нан һуң юҡҡа сыҡҡан. 1950 йылдан алып бер генә [https://bashenc.online/ru/articles/107894/?ysclid=mujl2522iq494196100 Юлбарыҫ ауылы] барлығы теркәлгән. 1989 йылда Юлбарыҫ ауылында 74 йорт һәм 269 кеше иҫәпләнгән.<ref>[http://magzdb.org/num/2152439 Рахимов. Р. История башкирских деревень Хайбуллинского района.// Ватандаш, 1998 г., №9. Стр. 18-42.]{{Недоступная ссылка|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Урамдар == * Ә. Вәхитов урамы, (рус. улица А.Вахитова) * Ерәнағас урамы, (рус. улица Еранагас) * З. Вәлиди урамы, (рус. улица З.Валиди) * Ю. Иҫәнбаев урамы, (рус. улица Ю.Исянбаева)<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/048/000032.html коды ОКАТО - ОКТМО]</ref> == Рәсемдәр == <gallery> |Юлбарыҫҡа юл барыш |Ерәнағас йылғаһында үрге һыуһаҡлағыс |Әхмәт Зәки Вәлиди урамына күренеш |Ә Вәхитов урамына күренеш |Юлбарыҫ ауылана күренеш |Юлбарыҫ ауылы янында күп йыллыҡ ҡарағас </gallery> == Һылтанмалар == * Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} * Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978–5–295–04683–4{{ref-ru}} == Сығанаҡтар == <references/> {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} {{Хәйбулла районы ауылдары}} kk1tmoin5zyxj9luy2z5jmknjjusuyq 1306472 1306471 2026-09-27T09:11:49Z Аюлы река 48953 /* Ауыл тарихы */ добавление ссылки. 1306472 wikitext text/x-wiki {{ТП-Рәсәй|Юлбарыҫ |статус = ауыл |башҡортса исеме = Юлбарыҫ |төп исеме = |ил = |герб = |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_deg = 52 |lat_min = 3 |lat_sec = 53 |lon_deg = 57 |lon_min = 59 |lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = төбәк |регион = Башҡортостан |теҙмәләге регион = |район төрө = район |район = Хәйбулла районы |теҙмәләге район = |урынлашыу төрө = ауыл советы |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = |башлыҡ төрө = |башлыҡ = |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = Аҡҡужа, Иҫке Юлбарыҫ |статус (башлап) = |майҙан = |ТП үҙәгенең бейеклеге = |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = {{ Население | Юлбарсово | тс }} |иҫәп алыу йылы = {{ Население | Юлбарсово | г }} |тығыҙлыҡ = |агломерация = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +5 |DST = |почта индексы = 453816 |почта индекстары = |телефон коды =34758 |автомобиль коды = 02, 102 |танымлаусы төрө = |һансал танымлаусы = 80255835005 |Commons-тағы категория = Yulbarsovo |сайт = |сайт теле = }} '''Юлбарыҫ''' ({{lang-ru|Юлбарсово}}), Иҫке Юлбарыҫ {{lang-ru|Старое Юлбарсово}}) — [[Башҡортостан]]дың [[Хәйбулла районы]]ндағы ауыл. [[2010]] йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 326 кеше<ref>{{2010. Башҡортостан ауылдары}}</ref>. Почта индексы — 453816, [[ОКАТО|ОКАТО коды]] — 80255835005. == Халыҡ һаны == '''Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)''' {| class="wikitable " style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;"|'''Иҫәп алыу йылы һәм көнө''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Бөтә халыҡ''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ир-егеттәр өлөшө (%)''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)''' |- | 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)|||||||||| |- | 1920 йыл 26 август|||||||||| |- | 1926 йыл 17 декабрь|||||||||| |- | 1939 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1959 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1970 йыл 15 ғинуар|||||||||| |- | 1979 йыл 17 ғинуар|||||||||| |- | 1989 йыл 12 ғинуар|||||||||| |- | 2002 йыл 9 октябрь|||||||||| |- | 2010 йыл 14 октябрь||326||169||157||51,8||48,2 |- |} {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}} [[Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002)]] мәғлүмәте буйынса — күпселек [[башҡорттар]] (100 %) йәшәй<ref name="справочник">Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009'. Excel форматында ҡушымта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }} {{ref-ru}}</ref>. == Географик урыны == [[Ерәнағас]] йылғаһы буйынса урынлашҡан. * Район үҙәгенә тиклем ([[Аҡъяр (Хәйбулла районы)|Аҡъяр]]): 15 км * Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 87 км == Ауыл тарихы == [[1816 йыл]]да [[Һабыр (Йылайыр районы)|Һабыр ауылында]] йәшәүсе Күсәрбай Байғужин Туғалы, Ишәле, Нәрәле улдары; 1750 йылғы, йорт старшинаһы зауряд йөҙбашы Юлбарыҫ Күсәрбай улы Таймаҫов, Башҡорт ғәскәренең баш командующийының 1853 йылдың 14 июнендәге 4871-се бойороғо нигеҙендә Иҫке Юлбарыҫ ауылына нигеҙ һалғандар. [[1859 йыл]]ғы ревизия материалдары буйынса ауылда 26 йорт иҫәпләнгән һәм 172 кеше йәшәгән. Улар араһында үрҙә һанап кителгәндәре менән, ауылда Ғәбделвәлит Нурғәли улы Байғужин (1801 йылғы), уның улы Әбделғәфәр, 1828 йылғылар, урядник; Ямалетдин Байғужин; Ғәлиәхмәт Таймаҫов; Юлбаристың улдары - Ғәбделлатиф, Шәрәфетдин, Ғәбделғафар. [https://docviewer.yandex.ru/view/1513791816/?page=1&*=qP065f2dikrKvdzOX%2BbfJDQY%2B%2F17InVybCI6Imh0dHA6Ly9vcmVua3JhZXZlZC5ydS9pbWFnZXMvYmlibGlvdGVrYS9pc3Rvcml5YV9pX2tyYWV2ZWRlbmllL3NwaXNva19uYXNfbWVzdF9paV8xODY2L3NwaXNva19uYXNfbWVzdF9paV8xODY2LnBkZiIsInRpdGxlIjoic3Bpc29rX25hc19tZXN0X2lpXzE4NjYucGRmIiwibm9pZnJhbWUiOnRydWUsInVpZCI6IjE1MTM3OTE4MTYiLCJ0cyI6MTc5MDQ5NjgwODgwMCwieXUiOiI0NTE2NTQ2MzcxNzQ0MTE5ODYyIiwic2VycFBhcmFtcyI6InRtPTE3OTA0OTY4MDMmdGxkPXJ1Jm5hbWU9c3Bpc29rX25hc19tZXN0X2lpXzE4NjYucGRmJnRleHQ9JUQxJTgxJUQwJUJGJUQwJUI4JUQxJTgxJUQwJUJFJUQwJUJBKyVEMCVCRCVEMCVCMCVEMSU4MSVEMCVCNSVEMCVCQiVEMSU5MSVEMCVCRCVEMCVCRCVEMSU4QiVEMSU4NSslRDAlQkMlRDAlQjUlRDElODElRDElODIrJUQwJUJFJUQxJTgwJUQwJUI1JUQwJUJEJUQwJUIxJUQxJTgzJUQxJTgwJUQwJUIzJUQxJTgxJUQwJUJBJUQwJUJFJUQwJUI5KyVEMCVCMyVEMSU4MyVEMCVCMSVEMCVCNSVEMSU4MCVEMCVCRCVEMCVCOCVEMCVCOCsxODY2JnVybD1odHRwJTNBLy9vcmVua3JhZXZlZC5ydS9pbWFnZXMvYmlibGlvdGVrYS9pc3Rvcml5YV9pX2tyYWV2ZWRlbmllL3NwaXNva19uYXNfbWVzdF9paV8xODY2L3NwaXNva19uYXNfbWVzdF9paV8xODY2LnBkZiZscj0yMDcxNiZtaW1lPXBkZiZsMTBuPXJ1JnR5cGU9dG91Y2gmc2lnbj1hYzBiN2ViZmQ4ZDA2ZGIxMzE2OTMxOTA2MGExMDBmZCZrZXlubz0wIn0%3D Список населенных мест Оренбургской губернии. 1866] тигән китапта 179 биттә киләһе яҙма бар: Орск өйәҙе, 2-се стан, N°777 Юлбарыҫ ауылы. Иҫке һыҙат трактының уң яғы менән Орск ҡалаһынан алып Верхнеурал ҡалаһына тиклем һул почта юлы араһында Ерәнағас йылғаһы буйында урынлашҡан. Өйәҙ ҡалаһынан алыҫлығы 115 саҡрым, стан фатирынан 65 саҡрым, ихаталар һаны 28, халыҡ һаны: ирҙәр 91, ҡатын-ҡыҙҙар 79. Бөтәһе 170 кеше. Мәсет барлығы билдәләнмәгән. [[1889 йыл]]да ауылда 41 йортта 264 кеше, 1919 йылда 66 йортта 371 кеше иҫәпләнгән, 1940 йылда Иҫке һәм Яңы Юлбарыҫ ауылдарында 30-ҙан ашыу ихата булған һәм 240 самаһы кеше иҫәпләнгән. Иҫке Юлбарыҫ ауылы [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нан һуң юҡҡа сыҡҡан. 1950 йылдан алып бер генә [https://bashenc.online/ru/articles/107894/?ysclid=mujl2522iq494196100 Юлбарыҫ ауылы] барлығы теркәлгән. 1989 йылда Юлбарыҫ ауылында 74 йорт һәм 269 кеше иҫәпләнгән.<ref>[http://magzdb.org/num/2152439 Рахимов. Р. История башкирских деревень Хайбуллинского района.// Ватандаш, 1998 г., №9. Стр. 18-42.]{{Недоступная ссылка|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Урамдар == * Ә. Вәхитов урамы, (рус. улица А.Вахитова) * Ерәнағас урамы, (рус. улица Еранагас) * З. Вәлиди урамы, (рус. улица З.Валиди) * Ю. Иҫәнбаев урамы, (рус. улица Ю.Исянбаева)<ref>[https://www.gosspravka.ru/02/048/000032.html коды ОКАТО - ОКТМО]</ref> == Рәсемдәр == <gallery> |Юлбарыҫҡа юл барыш |Ерәнағас йылғаһында үрге һыуһаҡлағыс |Әхмәт Зәки Вәлиди урамына күренеш |Ә Вәхитов урамына күренеш |Юлбарыҫ ауылана күренеш |Юлбарыҫ ауылы янында күп йыллыҡ ҡарағас </gallery> == Һылтанмалар == * Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}} * Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978–5–295–04683–4{{ref-ru}} == Сығанаҡтар == <references/> {{Навигация1 |Портал = Башҡортостан ауылдары |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) |Викивиды = |Викиновости = |Викисклад = |Метавики = |Проект = Башҡортостан ауылдары }} {{Хәйбулла районы ауылдары}} 7zuw15t4mgq79jy3z1tzsr3or75vk7y 1 56743 1306431 1305901 2026-09-26T17:18:58Z Аюлы река 48953 /* Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. */ Оло урынына Ҙур һүҙе яҡшыраҡ тап килә. 1306431 wikitext text/x-wiki {{Проект — Башҡортостан ауылдары}} == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ йылғаһы. Быҙаулыҡ йылғаһының тарихи атамаһы Таналыҡ йылғаһының уң ҡушылдығы Айыулы йылғаһы (оҙонлоғо 49 км) булған. Шул уҡ ваҡытта Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы һәм оҙонлоғо 9,5 км) Айыулы йылғаһының (хәҙер Быҙаулыҡ йылғаһы) уң ҡушылдығы булған. 1798-1802 йылдарҙағы Ырымбур өйәҙе ерҙәре бүленеше мәғлүмәттәре буйынса В. Р. Байгилдиндың «Иҫәнғол ауылына ҡасан һәм кем нигеҙ һалған?»[https://vk.ru/wall251101603_1525] тигән ғилми-тикшеренеү баҫмаһында килтерелгән. Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән. Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай. Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 15 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Ҙур Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 25 км) уң ҡушылдығы. [[Ҡатнашыусы:Аюлы река|Аюлы река]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Аюлы река|фекер алышыу]]) 14:34, 22 сентябрь 2026 (UTC) hj70iw1f4rmxqz1p9wsqogwmjo60xsa 1306463 1306431 2026-09-27T05:58:21Z Аюлы река 48953 /* Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. */ оҙонлоғо 9 км. тулы һан. сөнки 9,5 км тиеүҙән бер нәмә лә ул тиклем үҙгәрмәй. 1306463 wikitext text/x-wiki {{Проект — Башҡортостан ауылдары}} == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ йылғаһы. Быҙаулыҡ йылғаһының тарихи атамаһы Таналыҡ йылғаһының уң ҡушылдығы Айыулы йылғаһы (оҙонлоғо 49 км) булған. Шул уҡ ваҡытта Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы һәм оҙонлоғо 9 км) Айыулы йылғаһының (хәҙер Быҙаулыҡ йылғаһы) уң ҡушылдығы булған. 1798-1802 йылдарҙағы Ырымбур өйәҙе ерҙәре бүленеше мәғлүмәттәре буйынса В. Р. Байгилдиндың «Иҫәнғол ауылына ҡасан һәм кем нигеҙ һалған?»[https://vk.ru/wall251101603_1525] тигән ғилми-тикшеренеү баҫмаһында килтерелгән. Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән. Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай. Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 15 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Ҙур Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 25 км) уң ҡушылдығы. [[Ҡатнашыусы:Аюлы река|Аюлы река]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Аюлы река|фекер алышыу]]) 14:34, 22 сентябрь 2026 (UTC) jwxx8rmqxlu35evl1s8pu9vaus390ff 0 60181 1306457 1271968 2026-09-27T04:10:05Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306457 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Имя = Густав Малер |Изображение = Gustav Mahler 1909.jpg |Ширина = 250px |Описание изображения = Густав Малер (1909) |Фон = non_performing_personnel |Полное имя = {{lang-de|Gustav Mahler}} |Дата рождения = 7.7.1860 |Место рождения = [[Калиште (Чехия)|Калиште]], Богемия, [[Австро-Венгрия]] |Дата смерти = 18.5.1911 |Место смерти = {{МестоСмерти|Вена|Венала}} |Годы активности = 1880 – 1911 |Страна = {{Флагификация|Австро-Венгрия}} |Профессии = {{композитор|Австрия|XIX быуат|XX быуат}}, {{дирижёр|Австрия|XIX быуат|XX быуат}} |Жанры = |Коллективы = [[Венская государственная опера|Венская опера]]<br />[[Метрополитен Опера]]<br />[[Нью-Йоркский филармонический оркестр]] |Викисклад = |Сайт = http://www.mahler2007.narod.ru/ }} '''Густав Малер''' ({{lang-de|Gustav Mahler}}, [[7 июль]] [[1860 йыл]], Калиште, Богемия, Австро-Венгрия<ref>Хәҙерге — Крае Высочина, Чехия</ref> — [[18 май]] [[1911 йыл]], Вена) — Австрия композиторы һәм дирижёры. XIX—XX быуат башының танылған композитор-симфонисы һәм дирижёрҙарҙың береһе. Малерҙың әҫәрҙәре бик күп түгел, улар йырҙар һәм симфонияларҙан тора. Үҙе үлгәндән һуң ғына танылыу ала. Композиторҙың ижади мираҫын өйрәнеү өсөн [[1955 йыл]]да Халыҡ-ара Густав Малер йәмғиәте төҙөлә<ref>[http://www.gustav-mahler.org/english/ Международного общества Густава Малера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120814202909/http://www.gustav-mahler.org/english/ |date=2012-08-14 }} {{ref-en}}</ref> . == Биографияһы == === Бала сағы === [[Файл:Gustav mahler as child.jpg|thumb|Густав Малер 6 йәшендә]] Густав Малер Богемиялағы Калиште (хәҙерге Край Высочина, [[Чехия]]) ауылында урта хәлле [[йәһүд]] ғаиләһендә тыуған{{sfn|Барсова. Густав Малер|1968|с=13|name=bars}}. Атаһы Бернхард Малер (1827—1889) (сығышы менән Липница-над-Сазавонан) трактир тотҡан, ваҡ сауҙа менән шөғөлләнгән, атаһы яғынан олатаһы ла трактирщик булған {{sfn|Danuser|1987|с=683|name=danu}}. Әсәһе Мария Германн (1837,Ледеч-над-Сазавоу —1888)- һабын эшләүсе ваҡ фабрикант ҡыҙы<ref name="danu" />. Натали Бауэр-Лехнер әйтеүенсә, Малерҙар бер-береһенә бөтөнләй тап килмәй: «Ул (ире) — тиҫкәрелек, ҡатыны — тыйнаҡлылыҡ»<ref>Цит. по: {{sfn0|Барсова. Густав Малер|1968|с=13|name=}}</ref>. Уларҙың 14 балаһының (Густав икенсе булған) һигеҙе үлгән<ref name="danu" />. Ғаилә музыка менән бөтөнләй ҡыҙыҡһынмай, ләкин Густав тыуғандан һуң ғаилә Йиглаваға күсенә. Был Моравия ҡалаһында XIX быуаттың икенсе яртыһында башлыса немецтар йәшәй. Бында драма театрында ҡайһы ваҡыт опера спектаклдәре ҡуйыла, йәрминкәләр ойошторола һәм хәрби тынлы оркестр уйнай{{sfn|Барсова. Густав Малер|1968|с=14|name=}}{{sfn|Franklin|1997|с=9, 20|name=}}. Дүрт йәшлек Густав Малер халыҡ йырҙарын, марштарҙы ауыҙ гармоникаһында уйнай башлай. Был жанрҙар композитор ижадында киләсәктә мөһим урын аласаҡ{{sfn|Барсова. Густав Малер|1968|с=14|name=}}{{sfn|Franklin|1997|с=11—12|name=}}. 6 йәштән Малерҙы [[фортепиано]]ла уйнарға өйрәтә башлайҙар, 10 йәштә, 1870 йылдың көҙөндә Йиглавала ул тәүге тапҡыр концертта ҡатнаша, был ваҡытта ул композитор булараҡ беренсе әҫәрҙәрен яҙа<ref name="danu" />. 1874 йылда 13-сө йәш менән барғанҡустыһы Эрнст үлгәс, Малер дуҫы Йозеф Штайнер менән ҡустыһы иҫтәлегенә «Герцог Эрнст Швабский» тигән опера яҙа башлай ({{lang-de|Herzog Ernst von Schwaben}}), ләкин операның [[либретто]]һы ла, ноталары ла һаҡланмаған {{sfn|Franklin|1997|с=23|name=}}{{sfn|Blaukopf|1969|с=21—23|name=}}. Гимназияла Малер музыка һәм әҙәбиәт менән ҡыҙыҡһына, ләкин башҡа фәндәрҙән уртаса уҡый. [[Прага]] гимназияһына күсеү ҙә ярҙам итмәй, уның уҡыуы яҡшырмай, атаһы уның эшҡыуар булырына өмөтөн өҙә. 1875 йылда ул Густавты [[Вена]]ға билдәле педагог Юлиус Эпштейнға алып бара{{sfn|Барсова. Густав Малер|1968|с=15|name=}}<ref name="danu" />. ===Йәшлеге. Вена === Малерҙың һәләтле уҡыусы икәнен күргән профессор Эпштейн уны Вена консерваторияһына Франц Креннда уҡырға ебәрә{{sfn|Franklin|1997|с=31|name=frank}}. Ул Антон Брукнерҙың лекцияларын тыңлай, уны үҙенең уҡытусыһы тип иҫәпләй<ref name="danu" />. Вена бер нисә быуат буйы Европаның музыкаль баш ҡалаһы тип иҫәпләнә, бында [[Людвиг ван Бетховен]] һәм [[Франц Шуберт]] рухы йәшәй, 70-се йылдарҙа бында А. Брукнерҙан тыш [[Иоганнес Брамс]] йәшәй, Вена музыка һөйөүселәр йәмғиәте концерттарында ул ваҡыттағы иң яҡшы дирижёрҙар, шул иҫәптән, Ханс Рихтер, Вена император операһында Аделина Патти, Паолина Лукка йырлай, ә Вена урамдарында йыш яңғыраған халыҡ йырҙары һәм бейеүҙәре Малерға ижадҡа илһам бирә{{sfn|Барсова. Густав Малер|1968|с=15—16|name=brs}}{{sfn|The Mahler Companion|2002|с=22—25|name=}}. 1875 йылдың көҙөндә Австрия башҡалаһына [[Рихард Вагнер]]килеүе бындағы музыка һөйөүселәр донъяһын ҡуҙғытып ебәрә{{sfn|Franklin|1997|с=33|name=}}. Малер Вагнер менән Брамс музыкаһын яратыусылар араһындағы низағтың шаһиты була. Уның [[ля-минор]] квартетында (1876) Брамсҡа оҡшарға тырышыу, дүрт йылдан һуң үҙе яҙған шиғырға «Жалобная песнь» кантатаһында инде Вагнер менән Брукнер тәьҫире һиҙелә{{sfn|Барсова. Густав Малер|1968|с=16—17, 40—41|name=}}{{sfn|The Mahler Companion|2002|с=44|name=}}. консерваторияла уҡыған саҡта Малер экстерн менән Йиглава гимназияһын тамамлай; 1878—1880 йылдарҙа ул Вена университетында тарих һәм философия буйынса лекциялар тыңлай, фортепианола уйнап йәшәргә аҡса таба<ref name="danu" />. Малерҙы шәп пианист тип һанайҙар, уның композитор тәжрибәһе профессорҙар тарафынан хупланмай; 1876 йылда симфонияһының беренсе өлөшө өсөн улпю беренсе премия ала{{sfn|Барсова. Густав Малер|1968|с=16—17|name=}}<ref name="frank" />. 1878 йылда Малер консерваторияны тамамлай, бында ул үҙе кеүек танылмаған композиторҙар Хуго Вольф һәм Ханс Ротт менән дуҫлаша; һуңғыһы уға бигерәк тә яҡын була, бер нисә йылдан һуң Малер Н. Бауэр-Лехнерға яҙған хатында дуҫының ижадына юғары баһа бирә<ref>{{cite web|author=Leibnitz T.|title=«Lachen Sie nicht, meine Herren…»|url=http://www.hans-rott.de/leibnitz.htm|publisher=Internationale Hans Rott Gesellschaft Wien|accessdate=2015-09-20}}</ref>. Роттың Малерға тәьҫире (бигерәк тә Береенсе симфонияла) хәҙерге тикшеренеүселәргә Брукнер менән Малер араһында Ротт тора тип әйтергә мөмкинлек бирә<ref name=tess>{{cite web|author=Tess James|title=Hans Rott (1858-1884) — the missing link between Bruckner and Mahler|url=http://www.mtosmt.org/issues/mto.99.5.1/mto.99.5.1.james.html|date=1 January, 1999|publisher=The Online Journal of the Society for Music Theory|accessdate=2015-09-21}}</ref>. Вена Малер өсөн икенсе тыуған еренә әйләнә, уны музыка классикаһына һәм яңы музыкаға алып килә, уның рухи донъяһының сиктәрен билдәләй, уны төрлө юғалтыуҙарға, аҡса юҡлыҡҡа түҙергә өйрәтә{{sfn|Барсова. Густав Малер|1968|с=15|name=}}. 1881 йылда ул Бетховен конкурсына «Жалобная песнь» тигән әҫәрен тәҡдим итә. Был романтик легендала ағаһы тарафынан үлтерелгән рыцарҙың һөйәгенән эшләнгән флейта шпильман (музыкант) ҡулында кеше үлтереүсене фашлай торған ҡоралға әйләнә{{sfn|Барсова. Густав Малер|1968|с=40—41|name=}}{{sfn|The Mahler Companion|2002|с=43—46|name=}}. Ун биш йылдан һуң Малер тап «Жалобная песнь» әҫәре уны „Малер“ итеүе тураһында яҙа, уға беренсе опус тигән исем бирә{{sfn|Малер. Письма|1968|с=185|name=mal}}. 600 Австрия гульдены күләмендәге премияны И. Брамс, Эдуард Ганслик, композитор Карл Гольдмарк һәм дирижёр Ханс Рихтерҙан торған жюри Роберт Фуксҡа бирә{{sfn|La Grange I|1979|с=|name=grange}}<ref name="bauer">{{книга|автор=Бауэр-Лехнер Н.|часть=Воспоминания о Густаве Малере |заглавие=Густав Малер. Письма. Воспоминания|место=М. |издательство=Музыка |год=1968|страницы=479}}</ref>. Н. Бауэр-Лехнер Малер был еңелеүҙе бик ныҡ ауыр кисерә, күп йылдар үткәс ул әгәр ошо конкурста еңгән булһам, бер ҡасан да тормошомдо опера театры менән бәйләмәҫ инем ти<ref name="bauer" /><ref name="grange" />. Шунан алда ошо уҡ конкурста уның дуҫы Брукнерҙың яратҡан уҡыусыһы Ротт уңышһыҙлыҡҡа осрай; жюри ағзаларының мыҫҡыллы һүҙҙәре уның психикаһына ауыр тәьҫир итә, һәм 4 йылдан һуң 25 йәшлек композитор психик сирлеләр дауаханаһында вафат була<ref name="tess" /><ref>{{cite web|author=Van den Hoogen E.|title=Hans Rott|url=http://www.hans-rott.de/vdhd.htm|publisher=Internationale Hans Rott Gesellschaft Wien|accessdate=2015-09-20}}</ref>. Малер был уңышһыҙлыҡтан һуң композициянан баш тарта ( 1881 йылда ул «{{comment|Рюбецаль|Rübezahl}}» әкиәт опера өҫтөндә эшләй, уны тамамламаған килеш ҡалдыра), үҙен башҡа төрлө эшмәкәрлектә һынап ҡарарға була һәм шул уҡ йылда Лайбахтан дирижёр вазифаһына саҡырыу ала (хәҙерге [[Любляна]]) <ref name="grange" />{{sfn|Danuser|1987|с=684|name=danu1}}. === Әһәмиәте === [[Файл:Mahlercartoon 1907.jpg|thumb|right|К выходу Шестой симфонии Малера. "Боже мой, я забыл автомобильный клаксон. Теперь мне придётся написать ещё одну симфонию! " 1907 год.]] 1911 йылда, вафаты ваҡытында, симфонияларын Европала, Рәсәйҙә һәм Америкала 260 тапҡыр уйнаған булалар. Иң йышы Дүртенсе симфония башҡарыла. Тере сағында Малерҙың әҫәрҙәре ҡыҙыҡһыныу уята, әммә яҡшы рецензиялар бик һирәк була. Малерҙың танылыуы һуғыштан һуңға тура килә. Йөҙ йәше тулғандан һуң, бик ҡыҫҡа ғына ваҡытта, 1960 Малер иң йыш башҡарылған һәм яҙҙыртылған копозиторға әүерелә. Меркурийҙағы кратерға Малер исеме бирелгән. == Малерҙың үҙе башҡарған әҫәрҙәре == 1905 йылдың 9 ноябрендә Малер Вельте-Миньонда үҙенең 4 әҫәрен яҙҙыртҡан булған * "Шёл сегодня утром по полю. ''(Ging heut "Morgen übers Feld)'' из цикла ''Песни странствующего подмастерья (Lieder eines fahrenden Gesellen)'' (с фортепианным аккомпанементом). * "Шёл с радостью по зелёному лесу. ''(Ich Ging MIT Lust Durch Einen grünen Wald)'' из цикла ''Волшебный рог мальчика (Des Knaben Wunderhorn)'' (с фортепианным аккомпанементом). * «Небесная жизнь». ''(Das Leben himmlische)'' Песня из цикла ''Волшебный рог мальчика (Des Knaben Wunderhorn)'' 4-я часть из Симфонии № 4 (с фортепианным аккомпанементом). * 1-я часть ''(Траурный марш)'' из Симфонии № 5 (в транскрипции для фортепиано соло). == Әҫәрҙәре == * Квартет ля минор, (1876) * ''«Das Lied klagende»'' («Печальная песнь»), кантата (1880), соло, хор и оркестр. * Три песни (1880) * ''«Rübezahl»,'' опера-сказка (1879-83) * Четырнадцать песен с аккомпанементом (1882—1885) * «Lieder eines fahrenden Gesellen» («Песни странствующего подмастерья»), (1885—1886) * ''«Де-Knaben рог» (Humoresken)'' («Волшебный рог мальчика»), 12 песен (1892—1901) ** ''«Das Leben himmlische»'' («Небесная жизнь») — вошла в Симфонию № 4 (4-я часть) * ''Рюкерт Lieder,'' песни на слова Рюккерта (1901—1902) * ''«Kindertotenlieder»'' («Песни об умерших детях»), (1901—1904) * ''«Das Lied фон дер Erde»'' («Песнь о земле»), симфония-кантата (1908—1909) * Сюита из оркестровых произведений Иоганна Себастьяна Баха (1909) * Симфония № 1 ре мажор (D-Dur) (1884—1888) * Симфония № 2 (1888—1894) * Симфония № 3 * Симфония № 4 (1899—1901) * Симфония № 5 (1901—1902) * Симфония № 6 ля минор (1903—1904) * Симфония № 7 (1904—1905) * Симфония № 8 * Симфония № 9 * Симфония № 10 (не окончена) и др. == Яҙҙырылған әҫәрҙәре == Густав Малерҙың бар әҫәрҙәрен дә яҙҙыртҡан дирижерҙар : * Клаудио Аббадо * Леонард Бернстайн (дважды) * Гари Бертини * Пьер Булез * Валерий Гергиев * Михаэль Гилен * Элиаху Инбал * Рафаэль Кубелик * Джеймс Левайн * Лорин Маазель * Вацлав Нойман * Сэйдзи Одзава * Саймон Рэттл * Евгений Светланов * Лейф Сегерстам * Джузеппе Синополи * Клаус Теннштедт * Майкл Тилсон Томас * Бернард Хайтинк * Рикардо Шайи * Джерард Шварц * Георг Шолти * Кристоф Эшенбах Мөһим яҙмалар яҙҙырған дирижёрҙар: * Карел Анчерл (№ 1, 5, 9) * Джон Барбиролли (№ 1-7, 9, «Песнь о земле») * Рудольф Баршай (№ 5, 9, 10 в собственной редакции) * Семён Бычков (№ 3, «Песнь о земле») * Хироси Вакасуги (№ 1-4, 6, 8-10, «Песнь о земле») * Бруно Вальтер (№ 1, 2, 4, 5, 9, «Песнь о земле») * Антони Вит (№ 2-6, 8, 10) * Яша Горенштейн (№ 1, 3-9, «Песнь о земле») * Карло Мария Джулини (№ 1, 9, «Песнь о земле») * Колин Дэвис (№ 1, 4, 8, «Песнь о земле») * Густаво Дюдамель (№ 1, 5, 8) * Курт Зандерлинг (№ 4, 9, 10, «Песнь о земле») * Томас Зандерлинг (№ 6) * Ойген Йохум («Песнь о земле») * Гилберт Каплан (№ 2, Адажиетто из № 5) * Герберт фон Караян (№ 4-6, 9, «Песнь о Земле») * Рудольф Кемпе (№ 1, 2, 5, «Песнь о земле») * Карлос Клайбер («Песнь о земле») * Отто Клемперер (№ 2, 4, 7, 9, «Песнь о земле») * Пауль Клецки (№ 1, 4, 9, «Песнь о земле») * Кирилл Кондрашин (№ 1, 3-7, 9) * Йозеф Крипс (№ 1, «Песнь о земле») * Эрих Ляйнсдорф (№ 1, 3, 5, 6) * Виллем Менгельберг (№ 4) * Зубин Мета (№ 1-7, 10) * Димитрис Митропулос (№ 1, 3, 5, 6, 8-10) * Роджер Норрингтон (№ 1, 2, 4, 5, 9) * Юджин Орманди (№ 1, 2, 10, «Песнь о земле») * Фриц Райнер (№ 4, «Песнь о земле») * Ханс Росбауд (№ 1, 4, 6, 7, 9, «Песнь о земле») * Эса-Пекка Салонен (№ 3, 4, 6, 9, 10, «Песнь о земле») * Джордж Селл (№ 4, 6, 9, 10, «Песнь о земле») * Леонард Слаткин (№ 1, 2, 8, 10) * Уильям Стайнберг (№ 1, 2, 5, 7, «Песнь о земле») * Леопольд Стоковский (№ 2, 8) * Юрий Темирканов (№ 4, 5) * Оскар Фрид (№ 2) * Гюнтер Хербиг (№ 5, 6, 9) * Филипп Херревеге (№ 4, «Песнь о земле» в камерной редакции Арнольда Шёнберга) * Бенджамин Цандер (№ 1, 3-6, 9) * Герман Шерхен (№ 1-3, 5-10) * Ханс Шмидт-Иссерштедт (№ 1, 2, 4, «Песнь о земле») * Карл Шурихт (№ 2, 3, «Песнь о земле») * Марис Янсонс (№ 1-3, 5-9) * Неэме Ярви (№ 1-8) * Пааво Ярви (№ 1-3, 10) == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == {{commonscat|Gustav Mahler}} * [http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&amp;pa=showbook&amp;pid=1463 Густав Малер. ][http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&amp;pa=showbook&amp;pid=1463 Письма. ][http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&amp;pa=showbook&amp;pid=1463 Воспоминания. ][http://imwerden.de/cat/modules.php?name=books&amp;pa=showbook&amp;pid=1463 1964 г.] * [http://harmonia.tomsk.ru/pages/secret/?25 Очерк Леонарда Бернстайна о Густаве Малере. 1967 год] * [http://www.chernova.de/ Густав Малер — музыкальное искусство XX-го века] * [http://www.peoples.ru/art/music/composer/mahler/ Сайт классической музыки] * [https://web.archive.org/web/20010913003950/http://www.bbc.co.uk/music/profiles/mahler.shtml Густав Малер. ][https://web.archive.org/web/20010913003950/http://www.bbc.co.uk/music/profiles/mahler.shtml Профиль] На Би-Би-Си * [http://www.classical-composers.org/cgi-bin/ccd.cgi?comp=mahler Густав Малер. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423235930/http://www.classical-composers.org/cgi-bin/ccd.cgi?comp=mahler |date=2015-04-23 }}[http://www.classical-composers.org/cgi-bin/ccd.cgi?comp=mahler Профиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423235930/http://www.classical-composers.org/cgi-bin/ccd.cgi?comp=mahler |date=2015-04-23 }} На САЙТЕ «База данных по композиторам» * [http://www.mahlersociety.org/ Общество Густава Малера (Великобритания)] * [https://web.archive.org/web/20011221180701/http://www.geocities.com/Vienna/Choir/6196/ Общество Густава Малера] * [http://www.gustav-mahler.org/english/ Международное общество Густава Малера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120814202909/http://www.gustav-mahler.org/english/ |date=2012-08-14 }} * [http://www.mahlerarchives.net/ Архивы Густава Малера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608172735/http://www.mahlerarchives.net/ |date=2007-06-08 }} * [http://www.bgm.org/ Медиатека Musicale Малера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621074659/http://www.bgm.org/ |date=2009-06-21 }} * [http://cscs.umich.edu/~crshalizi/Thomas/mahlers-ninth.html Льюис Томас: Слушая 9-ю симфонию Малера] * [https://web.archive.org/web/20020314163210/http://www.echo.ucla.edu/volume3-issue2/knapp_draughon/knapp_draughon1.html Густав Малер и кризис еврейской личности] * Проект Гутенберг Австралии биографии Густава Малера Габриэль Энгель (1892—1952), [http://gutenberg.net.au/plusfifty.html#engel ''Густав Малер, Песнь симфониста'' ] * [http://www.gustav-mahler-vereinigung.de/ Густав Малер в Гамбурге] {{ref-de}} * [http://www.mahlerfest.org/ Малеровский фестиваль в Колорадо (Боулдер, штат Колорадо)] * [http://www.gustav-mahler.org/English/gedenkstaetten/grabmal.htm Могила Малера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060622201146/http://www.gustav-mahler.org/English/gedenkstaetten/grabmal.htm |date=2006-06-22 }} * [http://inoekino.ru/prod.php?id=2224 Фильм Кена Рассела «Малер»] * [http://www.mahler.net.ru Густав Малер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130811160939/http://www.mahler.net.ru/ |date=2013-08-11 }} — русскоязычный сайт, посвящённый композитору * {{IMSLP|id=Mahler%2C_Gustav|cname=Густав Малер}} == Библиография == * [http://www.dirigent.ru/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=6&amp;Itemid=7 Барсова И. ''Симфонии Густава Малера.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110130060004/http://www.dirigent.ru/index.php?option=com_content&view=category&id=6&Itemid=7 |date=2011-01-30 }}[http://www.dirigent.ru/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=6&amp;Itemid=7 М:. Сов. композитор, 1975.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110130060004/http://www.dirigent.ru/index.php?option=com_content&view=category&id=6&Itemid=7 |date=2011-01-30 }} * Густав Малер. Письма. Воспоминания / Сост. И. А. Барсова. Пер. с нем. С. А. Ошерова. — М: Музыка, 1964.. * Малер Г. Письма / Общая ред. И. А. Барсовой. Сост. и комментарии И. А. Барсовой, Д. Р. Петрова. Пер. с нем. С. А. Ошерова, Д. Р. Петрова, С. Е. Шлапоберской. — СПб, 2006.. * Теодор Адорно (Теодор Адорно) (1996). ''Малер: Музыкальные физиономии.'' Чикаго: Университет Чикаго Пресс. ISBN 0-226-00769-3. * Blaukopf, Курт. 1973 г. ''Густав Малер.'' Harmondsworth: Allen Lane. ISBN 0-7139-0464-X. * De La Grange, Генри-Луи. 1995 ''Густав Малер: Вена: Лет Вызова (1897—1904) (Том 2).'' Oxford University Press. ISBN 0-19-315159-6. * De La Grange, Генри-Луи. 2000 ''Густав Малер: Вена: Триумф и разочарование (1904—1907) (том 3).'' Oxford University Press. ISBN 0-19-315160-X. * Machlis, J. и Forney, K. (1999). ''Удовольствие от музыки: Введение в Perceptive Listening (Хронологическая версия)'' (8-е изд.). Нью-Йорк: Нортон. ISBN 0-393-97299-2. * Sadie, S. (. 1988. ''The Grove Краткий словарь музыки.'' London: Oxford University Press. ISBN 0-333-43236-3. r0rtmc3pdtajhqv5i6i939mcvss8c3t 0 67378 1306436 1306351 2026-09-26T17:39:35Z Айсар 10823 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ күренеште төҙәтеү, аныҡлаштырыу 1306436 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''28 сентябрь''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 271-се көнө ([[кәбисә йыл]]ында 272-се). Йыл аҙағынаса 94 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-09-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{БМО флагы}} [[БМО]]: {{comment|Мәғлүмәтте дөйөм ҡулланыу мөмкинлеге көнө|День всеобщего доступа к информации}} * {{Ер}}: Белеүгә хоҡуҡ көнө. ** Аслыҡтан азат булыу көнө. ** {{comment|Ваҡ-төйәккә иғтибар биреү көнө|День рассматривания мелочей}} ** Ломбардтың тыуған көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|АҠШ}}: [[Ҡатын-ҡыҙ]] [[Һаулыҡ|һаулығы]] һәм фитнес көнө. ** [[Һыра |Һыра эсеү]] көнө. * {{Гвинея}} [[Гвинея]]: Референдум көнө. * {{Флагификация|Канада}}: [[Ағас]] көнө. * {{Флагификация|Китай}}: [[Конфуций]] көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: {{comment|Эш-һөнәргә өйрәтеү китаптары көнө|День деловой книги}} ** [[«Тула прәниге» музейы|Тула прәниге көнө]]. * {{Флагификация|Таиланд}}: Флаг көнө. * {{Чехия}} [[Чехия]]: Дәүләт көнө. * {{Флагификация|Швейцария}}: [[Ҡәһүә]] көнө. ==== Төбәк байрамдары ==== * [[Ульяновск өлкәһе]]: Тәрбиәсе-остаз көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Флагификация|Индонезия}}: Тимер юл көнө. * {{Ҡаҙағстан}} [[Ҡаҙағстан]]: [[Атом]] сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө. * {{Флагификация|Рәсәй}}: Атом сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө. ** Хәрби-Диңгеҙ Флотының радиоэлектрон разведкаһы көнө. ** Генераль директор көнө. * {{Тайвань}} [[Тайвань]]: Уҡытыусылар көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1773 йыл]]: [[Емельян Пугачёв]] етәкселегендәге [[Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—1775)]] башлана. * [[1901 йыл]]: [[Өфө]]лә беренсе кино сеансы үткәрелә. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[2002 йыл]]: «Надеждино» тарихи-мәҙәни үҙәгендә Аксаковтарҙың йорт-музейы асыла. * [[2010 йыл]]: [[Мәскәү]] мэры [[Юрий Лужков]] отставкаға китә. }} == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Грубина Прасковья Ивановна]] (1925), хеҙмәт ветераны, ауыл хужалығы алдынғыһы. 1960 йылдан [[Стәрлетамаҡ районы]] «Труд» колхозы бригадиры, 1978—2005 йылдарҙа Талалаев сусҡа фермаһы мөдире. [[Октябрь Революцияһы ордены|Октябрь Революцияһы]] һәм [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] ордендары кавалеры. Райондың почётлы гражданы (2002). Сығышы менән элекке Дубниковский ҡасабаһынан. * [[Латыпов Данис Мансур улы]] (1990), [[спорт]]сы, [[бокс]]ёр, [[Рәсәй]] йыйылма командаһы ағзаһы. Төрлө кмәлдәге ярыштар еңеүсеһе һәм призёры. }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Авдеев Михаил Васильевич]] (1821—1.02.1876), [[Рәсәй империяһы]] [[яҙыусы]]һы, әҙәби тәнҡитсе, публицист. [[Тарихи Башҡортостан|Башҡортостан]] тәбиғәтен һәм [[башҡорттар]]ҙың 19-сы быуат уртаһындағы көнкүрешен [[урыҫ әҙәбиәте]]ндә тәүгеләрҙән булып һүрәтләүсе. * [[Воробьев Владимир Иванович]] (1946), [[спорт]]сы, [[хоккей]]сы, тренер. 1969—1975 йылдарҙа [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев исемендәге спорт клубы]] командаһы уйынсыһы. 1976 йылдан Олимпия резервының «Салауат Юлаев» балалар-үҫмерҙәр махсус спорт мәктәбенең тренеры, өлкән тренеры, 1992—1993 йылдарҙа «Салауат-Новоил» командаһының баш тренеры. [[Шайбалы хоккей]] буйынса [[СССР]]-ҙың спорт мастеры (1974); СССР-ҙың (1991) һәм [[РСФСР]]-ҙың (1985) атҡаҙанған тренеры, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1998). Сығышы менән хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]]нең [[Ҡытаутамаҡ]] ҡалаһынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Франк Лев Александрович]] (1946), [[музыка]]нт-пианист. [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] профессоры. [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы, пианистарҙың [[Италия]]ла уҙған халыҡ-ара конкурсы лауреаты. Сығышы менән хәҙерге [[Һамар]] ҡалаһынан. * [[Әкбәров Рәфиз Әхмәтзыя улы]] (1946), юғары мәктәп хеҙмәткәре, агроном-[[фән|ғалим]]. 1978—2017 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт аграр университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1989 йылға тиклем — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1990—1995 йылдарҙа агрономия факультеты деканы урынбаҫары. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2006). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Асҡын районы]] [[Ҡыйғаҙы]] ауылынан. * [[Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы]] (1951), [[Химия|химик]]-ғалим. 1975 йылдан [[Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)|Органик химия институты]] хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1995 йылдан — лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта 2008 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1993), профессор (1997). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003). А. Н. Несмеянов исемендәге премия лауреаты (1999). * [[Андреев Игорь Владимирович]] (1956), спортсы. «Динамо» ДСО-һының Башҡортостан өлкә советы тәрбиәләнеүсеһе. 1980—1984 йылдарҙа хәҙерге бишбәйге буйынса СССР һәм РСФСР-ҙың йыйылма командалары ағзаһы. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1983). }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Судаков Николай Александрович]] (1922—28.11.2013), [[фән|ғалим]]-[[Ветеринария|ветеринар]]. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1963—1968 йылдарҙа [[Башҡортостан ауыл хужалығы институты]]ның [[ветеринария]] факультеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1965 йылдан — клиник диагностикалау һәм терапия кафедраһы мөдире. Ветеринария фәндәре докторы (1960), профессор (1965). * [[Хәсәнов Хәсән Тайып улы]] (1942—9.08.2010), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Баймаҡ районы]] [[Карл Маркс]] исемендәге колхоздың элекке механизаторы. 3-сө дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Ярат]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Исакова Лариса Петровна]] (1947), [[балет]] артисы, балетмейстер, [[Педагогика|педагог]]. 1989—1990 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]]ның баш балетмейстеры һәм хәҙерге [[Рудольф Нуриев исемендәге Башҡорт хореография колледжы]]ның художество етәксеһе. [[Татар АССР-ы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1987), 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе (2010). Сығышы менән хәҙерге [[Бишкәк]] ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Байрак Константин Алексеевич]] (28.09.1913—24.02.1993), [[иҡтисад]]сы-[[фән|ғалим]], [[нефть |нефть сәнәғәте]], хужалыҡ һәм [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1956—1961 йылдарҙа [[Өфө нефть ғилми-тикшеренеү институты]] директоры. [[Иҡтисад]] фәндәре кандидаты (1962). [[Башҡорт АССР-ы]]ның өсөнсө һәм дүртенсе саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]] депутаты. [[Сталин премияһы]] лауреаты (1950). [[Ленин ордены|Ленин]] (1971), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1959), [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1944) ордендары кавалеры. Сығышы менән [[Әзербайжан]]дың [[Баҡы]] ҡалаһынан. * [[Степанов Евгений Федорович]] (28.09.1923—3.09.2008), [[Төҙөлөш|төҙөүсе]]. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1955 йылдан [[Мәләүез районы]]ның [[Ергән]] МТС‑ы, 1963—1985 йылдарҙа [[Күмертау]] колхоз‑ара күсмә механизацияланған колоннаның балта оҫтаһы. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1978). Ленин (1974), 2‑се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) ордендары кавалеры. [[Көйөргәҙе районы]]ның почётлы гражданы. Сығышы менән Һарытау губернаһының Макаров ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Сапаров Ильяс Усман улы]] (1928—18.03.1991), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. 1946 йылдан [[Баймаҡ районы]] Фрунзе исемендәге колхоз тракторсыһы, 1958—1963 йылдарҙа механик, 1967 йылдан инженер-механик, 1970—1989 йылдарҙа бригадир ярҙамсыһы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1966). Сығышы менән ошо райондың [[Ишмырҙа]] ауылынан. * [[Глижинский Николай Дмитриевич]] (1948), техник-монтажсы. 1970—2007 йылдарҙа [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]] эшсеһе. [[Рәсәй]]ҙең Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почётлы хеҙмәткәре (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Бәләбәй районы]]ның [[Мәҡсүт (Бәләбәй районы)|Мәҡсүт]] ауылынан. * [[Хәлисов Марат Хаммат улы]] (1948), ауыл хужалығы, партия һәм [[урман]] хужалығы хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1971 йылдан [[Әбйәлил районы]] Киров исемендәге колхоздың ферма мөдире, зоотехнигы, партком секретары; 1980—1981 йылдарҙа [[КПСС]]-тың [[Йылайыр районы|Йылайыр район]] комитетының пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире; 1992 йылдан Әбйәлил урман хужалығы директоры. Район советы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы. Сығышы менән ошо райондың [[Ишбулды (Әбйәлил районы)|Ишбулды]] ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Ишморатова Наилә Мәүлитйән ҡыҙы]] (1954), [[Химия|химик]]-[[фән|ғалим]]. 1976 йылдан хәҙерге [[Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәге]]нең [[Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)|Органик химия институты]] ғилми хеҙмәткәре, 1994 йылдан — өлкән, 2007 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр. [[Ауыл хужалығы]] фәндәре докторы (2007). [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2010). }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:28 сентябрҙә тыуғандар</categorytree>'' * [[551 б.э.т.]]: [[Конфуций]], [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]] философы. * [[1803]]: Проспер Мериме, [[Франция]] яҙыусыһы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1897 йыл]]: [[Мохтар Әүәзов]], [[Ҡаҙағстан]] яҙыусыһы. * [[1918 йыл]]: [[Василий Сухомлинский]], [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] педагогы. * [[1924 йыл]]: [[Марчелло Мастроянни]], [[Италия]] актёры. * [[1934 йыл]]: Брижит Бардо, Франция актёры. * [[1976 йыл]]: Фёдор Емельяненко, [[Рәсәй]] спортсыһы. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:28 сентябрҙә вафат булғандар</categorytree>'' * [[1829 йыл]] — Николай Раевский, Батша [[Рәсәй]]е генералы. * [[1927 йыл]] — Виллем Эйнтховен, [[Нидерланд]] физиологы. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[2000 йыл]] — [[Яныбай Хамматов]], [[башҡорт]] яҙыусыһы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985), [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (1994). * [[2016 йыл]] — Шимон Перес, Израилдең 9-сы президенты (2007—2014). }} == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|И28]] [[Категория:28 сентябрь]] dz0x43afun7fec44rh0453kx4gpso83 0 96851 1306441 1302404 2026-09-26T19:21:46Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306441 wikitext text/x-wiki {{Персона |имя = Брюс Ли |оригинал имени = {{lang-en|Bruce Lee}}<br />{{lang-zh|李振藩}}и {{lang-zh|李小龍}} |изображение = Bruce Lee as Kato 1967.jpg |ширина = 250px |описание изображения = Брюс Ли 1967 йылдың авгусында |имя при рождении = Ли Сяолун |место рождения = {{ТУ|Сан-Франциско}}, [[Калифорния]] штаты, [[АҠШ]] |место смерти = {{МС|Гонконг|Гонконгта}} |род деятельности = ҡытай ҡул һуғышы сәнғәте оҫтаһы, ҡул һуғышы күренештәрен ҡуйыусы, философ<br />{{актёр|АҠШ|Гонконг|XX быуат}}, {{кинорежиссёр|Гонконг}}, кинопродюсер, сценарист |гражданство = {{USA}}<br />[[File:Flag of Hong Kong 1959.svg|20px]] [[Hong Kong]] |отец = Ли Хой Чен |мать = Грейс Ли |супруга = Линда Ли Кэдвелл |дети = Брэндон Ли (1965—1993)<br />Шеннон Ли |годы активности = 1941—1973 |направление = яугирлыҡ сәнғәте кинолары<br />[[боевик (киножанр)|боевик]]<br />[[Драма (жанр)|драма]] |сайт = '''{{url|www.bruceleefoundation.com}}'''<br />'''{{url|www.brucelee.com}}''' }} '''Брюс Ли''' ({{lang-en|Bruce Lee}}); балалыҡ исеме — '''Ли Сяолун''' ([[Ҡытай теле|ҡыт.]] 李小龙, {{lang-en|Li Xiao Long}}, {{lang-ba|Бәләкәй Аждаһа}}), оло исеме — '''Ли Чжэньфань''' ([[Ҡытай теле|ҡыт.]] 李振藩, {{lang-en|Lee Jun Fan}}); [[27 ноябрь]] [[1940 йыл]], [[Сан-Франциско]] — [[20 июль]] [[1973 йыл]], [[Гонконг]]) — ҡытай ҡул һуғышы сәнғәтен бар донъяға танытыусы, [[Гонконг]] һәм [[Америка Ҡушма Штаттары|Америка]] киноактёры, режиссёр, сценарист, продюсер, ҡул һуғышы күренештәрен ҡуйыусы һәм фәйләсүф. Бала саҡтан киноға төшә башлай, барлығы 36 фильмда ҡатнаша. Брюс Ли эшмәкәрлеге арҡылы [[XX быуат]]тың икенсе яртыһында көнсығыш һуғыш төрҙәре көнбайыш илдәрендә киң танылыу яулай. Ул ҡул һуғышы сәнғәте өлкәһендә ҙур билдәлелеккә өлгәшә. Брюс Лиҙың тормошо һәм ижады тураһында донъяла 30-лаған фильм төшөрөлгән. [[Файл:Bruce Lee with his parents 1940s.jpg|thumb|Брюс Ли ата-әсәһе менән]] == Тормош һәм ижад юлы == Брюс Ли [[1940 йыл]]дың [[27 ноябрь|27 ноябрендә]] [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытай]] календары буйынса [[Аждаһа]] йылында һәм Аждаһа сәғәтендә (иртәнге сәғәт 6 менән 8 араһында) Сан-Франциско ҡалаһында тыуған. Ата-әсәһе — Ли Хой Чен һәм Грейс Ли. Кинола тәүге тапҡыр сабый ҡыҙ ролендә уға өс ай булғанда төшә. Артабанғы ролдәре лә кунг-фу менән бәйле булмай. Күп малайҙар кеүек үк, Брюс Ли һуғыш сәнғәте менән ҡыҙыҡһына, ләкин ныҡлап шөғөлләнмәй, мәктәптә лә артыҡ тырышлыҡ менән айырылып тормай. [[1954]] йылда ул ча-ча-ча бейеүе менән шөғөлләнә башлай, 4 йылдан һуң был бейеү буйынса Гонконг чемпионатында беренселекте яулай, мәктәп-ара бокс ярыштарында ҡатнаша, өс йыл чемпион булған кешене еңеүгә өлгәшә. Шул ваҡыттан алып ул кунг-фу менән етди шөғөлләнергә ҡарар итә. 1956 йылдан ул Гонконгта Ип Ман исемле оҫтанан вин чун стиле буйынса дәрестәр ала башлай. Брюс Ли был стилде танытыуға ҙур өлөш индерә, уның тураһында бер нисә кинола төшә, мәҫәлән, «Ажарлы йоҙроҡ». Был стиль ҡоралһыҙ алышҡа өҫтөнлөк бирә. Ли ҡорал менән дә оҫта эш итә, бигерәк тә нунчаку менән. Һуңыраҡ Брюс Ли дзюдо, джиу-джитсу һәм боксты ла үҙләштерә. Аҙаҡ Ли үҙенең Джит-Кун-До исемле стилен булдыра, уны ғүмеренең аҙағынаса камиллаштыра. [[Файл:Bruce Lee - son.jpg|thumb|Брюс Ли улы Брэндон менән]] 19 йәшендә [[АҠШ]]-ҡа китә. [[Вашингтон]] университетының фәлсәфә факультетына уҡырға инә, унда буласаҡ ҡатыны Линда Эмери менән таныша. Линда менән ике балалары була: улы Брэндон ([[1965]]—[[1993]]) һәм ҡыҙы Шеннон ([[1969]] й. т.). АҠШ-та Брюс Ли телесериалдарҙа ҡатнаша, унда ҡул һуғышы сәнғәтен күрһәтә. Үҙенең һуғыш сәнғәте мәктәбен аса. Әммә кинола төп ролдәр уға эләкмәй, шуға күрә ул 1971 йлда ғаиләһе менән Гонконгҡа ҡайтырға була. Был ваҡытта Гонконгта «Golden Harvest» исемле яңы киностудия асыла. Брюс Ли студияның директоры Рэймонд Чоу менән һөйләшеп, «Ҙур түрә» ({{lang-en|«Big boss»}}) фильмында төп ролде алыуға өлгәшә. Тәүәккәллек бушҡа китмәй, фильм иҫ киткес уңыш ҡаҙана. Брюс Ли кинола һуғыш сәнғәтенә ҡарашты тамырынан үҙгәртә. Уның етеҙ хәрәкәттәре, ысынбарлыҡҡа яҡын ҡул һуғышы күренештәре, ҡанлы тамамланыштар [[Азия]] тамашасыларына хуш килә, һуңынан был ҡыҙыҡһыныу бар донъя кино һөйөүселәренә лә күсә. Чоу Лиға тағы ике фильм (был юлы арыу ғына бюджетлы)төшөрөргә ышанып тапшыра: «Ажарлы йоҙроҡ» һәм «Аждаһаның ҡайтыуы». Был фильмдар тағы ла ҙурыраҡ уңышҡа өлгәшә һәм Брюс Лиҙы суперйондоҙ итә. Брюс Ли һәр саҡ кунг-фу буйынса оҫталығын камиллаштырыу өҫтөндә эшләгән, күнекмәләр үткәргән, үҙенең Джит-Кун-До стилен үҫтергән, һуғыш техникаларына ниндәйҙер яңылыҡ өҫтәргә тырышҡан. Ул үҙенең туҡланыу системаһын да булдырған, дөйөм физик әҙерлеккә һәм тренажер залында күнекмәләргә ҙур иғтибар биргән. Үҙен ауыр һынауҙарға дусар иткән, хатта электр тогы менән дә һынаған. Шул уҡ ваҡытта кино төшөрөүгә ҙур иғтибар иткән, экрандағы һәр хәрәкәтен юғары камиллыҡҡа еткерергә тырышҡан. Ли үҙенә ҡарата бик талапсан, юғары оҫталыҡҡа ынтылыусы шәхес булған. Әммә, экрандағы образына ҡарамаҫтан, тормошта кешеләргә бик ихтирамлы, илтифатлы мөғәмәлә күрһәткән. [[Файл:Hong kong bruce lee statue.jpg|thumb|Гонконгта Брюс Лиға һәйкәл]] Брюс Ли [[1973]] йылдың [[20 июль|20 июлендә]] Гонконгта, «Үлем уйыны» фильмы өҫтөндә эш ваҡытында, ҡапыл вафат була. Бер версия буйынса, ул составында аспирин һәм мепробамат булған баш дарыуы эскән һәм был уның мейеһе елһенеүенә килтергән. Бер ниндәй анализдар ҙа алынмай, шуға күрә Лиҙың үлеменә был ҡараш шик аҫтында. Бөйөк һуғыш оҫтаһының үлеме төрлө имеш-мимештәр тыуҙыра, мәҫәлән, уны башҡа бер оҫта үлтергән тигән ғәйбәт тарала, әммә был хәбәрҙәр бер нисек тә дәлилләнмәй. Брюс Лиҙы ерләү бөтә ҡаланың матәменә әйләнә. Уның менән хушлашырға дуҫтары һәм ижадын хөрмәтләүселәр килә. Шунан тәнен [[Сиэтл]]ға алып китәләр, унда Брюс Ли менән ғаиләһе хушлаша һәм ул шул ҡала зыяратында ерләнә. Уның аҙаҡҡы фильмы үҙе үлгәндән һуң дублерҙар ярҙамында биш йыл үткәс төшөрөлөп бөтә һәм кунг-фуға һәм көнсығыш һуғыш сәнғәтенә ҡыҙыҡһыныуҙың яңы тулҡынына сәбәп була. == Ҡайһы бер физик ҡаҙаныштары == * Брюс Ли алға һонолған ҡулында бер нисә секунд 34 килограмлыҡ герҙе тотоп тора алған. * Брюс Лиҙың һуғыуҙары шул тиклем тиҙ булған, хатта уларҙы шул ваҡыт өсөн ғәҙәти булған секундына 24 кадрлы технология менән төшөрә алмағандар, ҡайһы бер күренештәрҙе 32 кадрлы ысул менән төшөргәндәр. * Брюс Ли ҡулдарына таянып, аяҡтарын мөйөш итеп тотоп 30 минуттан артыҡ тора алған. * Брюс Ли дөгө бөртөктәрен өҫкә ырғытып, уларҙы ашау өсөн таяҡсалар менән тота алған. * Брюс Ли бармаҡтары менән асылмаған кола банкаһын тишә алған (ул ваҡытта кола банкалары ҡоростан эшләнгән һәм ҡалыныраҡ булған). * Брюс Ли турникта сәтәкәй бармағында турникта күтәрелә алған. [[Файл:Bruce Lee Walk of fame.jpg|thumb|Брюс Ли йондоҙо Голливудтағы дан аллеяһында]] == Фильмографияһы == * 1941: Алтын ҡапҡалар ҡыҙы * 1946: Кешенән тыуған * 1948: Байлыҡ тураһында хыял * 1949: Сэй Си хыялдарҙа * 1950: Сабый Чунг * 1951: Бала (Минең улым А Чунг) * 1951: Сабый саҡ * 1953: Яҡтылыҡ таратыусы * 1953: Быға атай ғәйепле * 1953: Юҡҡа сығыу алдынан * 1953: Әсәнең күҙ йәштәре * 1953: Һанап бөткөһөҙ йорттар * 1955: Һөйөү * 1955: Һөйөү (2-се бүлек) * 1955: Етемдең трагедияһы * 1955: Тоғро ҡатын * 1955: Етемдең йыры * 1955: Беҙ бының өсөн балаларыбыҙға бурыслы * 1955: Аҡыллы егеттәр иҫәрләнә * 1956: Айырылышыу өсөн бигерәк һуң * 1957: Йәшен * 1957: Ҡәҙерле ҡыҙ * 1958: Етем * 1966—1967: Йәшел траш * 1968: Марлоу * 1971: Ҙур түрә * 1972: Ажарлы йоҙроҡ * 1972: Аждаһа юлы * 1973: Аждаһа сығыуы * 1978: Үлем уйыны * 1981: Үлем манараһы == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Dorgan Michael. Bruce Lee’s Toughest Fight. — EBM Kung Fu Academy, 1980. * Glover Jesse R. Bruce Lee Between Win Chun and Jeet Kune Do. — Unspecified vendor, 1976. — ISBN 0-9602328-0-X. * Little John. Words of the Dragon: Interviews 1958—1973 (Bruce Lee). — Tuttle Publishing, 1997. — ISBN 0-8048-3133-5. * Little John. Bruce Lee: A Warrior’s Journey (video). — 2000. * Leung Wong Shun. BRUCE LEE AND HIS FRIENDSHIP WITH WONG SHUN LEUNG. — article. * Peterson David. interview by David Peterson with Rolf Clausnitzer. — article. * video1 youtube. Wan Kam Leung recalls Bruce lee fighting with Wong Shun Leung. — youtube. * video2 youtube. Wong Shun Leung and Bruce Lee. — youtube. * Little, John (1998), «Bruce Lee: The Art of Expressing the Human Body», Tuttle Publishing. * Vaughn, Jack (1986), «The Legendary Bruce Lee», Ohara. * Yılmaz, Yüksel (2008). Jeet Kune Do’nun Felsefesi, İstanbul, Turkey: Yalın Yayıncılık, ISBN 978-9944-313-67-4. == Һылтанмалар == * http://www.brucelee.com/ https://web.archive.org/web/20091001092945/http://www.bruceleefoundation.com/ http://www.bruce-li.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301215039/https://bruce-li.ru/ |date=2021-03-01 }} * http://www.wolfreactor.ru/?p=6481 * http://fanbrucelee.narod.ru/Oglavlenie.htm http://allbrucelee.com/article/why_bruce_lee_turned_to_weight_t.htm [[Категория:Яугирлыҡ сәнғәте оҫталары]] s6nv93vtag9nhysvaumfjyikcvkbkgn 0 96985 1306452 1305850 2026-09-27T00:59:08Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306452 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист |имя = Вупи Голдберг |оригинал имени = Whoopi Goldberg |изображение = Whoopi Comic Relief cropped.jpg |ширина = 240px |описание изображения = |имя при рождении = Кэрин Элейн Джонсон |дата рождения = 13.11.1955 |место рождения = {{ТУ|Манхэттен|Манхэттенда}}, [[Нью-Йорк]], [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]] |место смерти = |профессия = {{актриса|АҠШ кинематографы|АҠШ телевидениеһы}}, {{кинопродюсер|АҠШ}} |гражданство = {{USA}} |годы активности = 1981 — хәҙергә тиклем |направление = |киностудия = |награды = «Оскар» кинопремияһы(1991)<br>«Алтын глобус» (1986, 1991)<br> [[BAFTA]] (1991) }} '''Ву́пи Го́лдберг''' ({{Lang-en|Whoopi Goldberg}}; төп исеме — '''Кэ́рин Эле́йн Джо́нсон''' ({{Lang-en|Caryn Elaine Johnson}} [[13 ноябрь]] [[1955 йыл]]) — [[АҠШ]]-тың театр һәм кино актрисаһы, продюсер һәм сценарийҙар авторы, алып барыусы һәм ЮНИСЕФ-тың изге ниәт илсеһе. Американың дүрт абруйлы наградаһын: «[[Оскар]]», «[[Грэмми]]», «Эмми», «Тони», шулай уҡ ике «Алтын глобус», BAFTA һәм Голливудтың Дан аллеяһында Йондоҙ алыусы. == Бала сағы == Кэрин Элайн Джонсон 1955 йылдың 13 ноябрендә <span style="display:none">(</span>Нью-Йорк ҡалаһының Челси районында ярлы ғаиләлә тыуған. Әсәһе Эмма (2010 йылда үлгән) — медицина хеҙмәткәре һәм уҡытыусы, атаһы Роберт Джеймс Джонсон-кесе (1930—1993) рухани булған<ref>{{Cite web|title = Whoopi Goldberg Biography|url = http://www.filmreference.com/film/92/Whoopi-Goldberg.html|work = filmreference|year = 2008|accessdate = May 17, 2008}}</ref>. «Вупи» ҡушаматын ({{Lang-en|«whoopee cushion»}} — «һауалы яҫтыҡ») Кэрин бала сағында ала. «Эс күбә икән, һауаны сығар», тип әйтеп йөрөгән. Кешеләр миңә: «Һин һауалы яҫтыҡ һымаҡ» тип әйттеләр. Минең исемем шунан килеп сыҡты"<ref>{{Cite news|author = Solomon, Deborah|title = Making Nice|url = http://www.nytimes.com/2006/08/20/magazine/20wwln_q4.html|work = The New York Times|date = August 20, 2006|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090424201609/http://www.nytimes.com/2006/08/20/magazine/20wwln_q4.html|archivedate = April 24, 2009|accessdate = May 17, 2008}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.youtube.com/results?search_query=%22Whoopi+Goldberg+with+Lisa+Yapp%22&search_type=|title = Whoopi Goldberg with Lisa Yapp|work = YouTube|accessdate = May 3, 2012}}</ref>. Әсәһенең кәңәше менән Голдберг фамилияһын ала<ref>{{Cite web|url = http://www.tcm.com/tcmdb/participant.jsp?spid=72881|title = Whoopi Goldberg|work = TCM|archiveurl = http://www.webcitation.org/6Cz6vPIdL|archivedate = 2012-12-17|accessdate = 2012-12-14}}</ref>. Һигеҙ йәшенән Элен Рубенстайндың эксперименталь балалар театрында сығыш яһай, тәүге тапҡыр сәхнәгә сыға, ғүмерендәге тәүге актерлыҡ оҫталығы дарестәрен ала. Уҡытыусылары ҡыҙҙың талантын юғары баһалай. Тулы дөйөм белем алмай, сөнки бер нисә йыл арттағылар рәтендә йөрөй, һуңынан, дислексия (уҡыу һәм яҙыуға өйрәнеү ҡыйынлығы) менән ауырыуы сәбәпле, бөтөнләй мәктәпте ташларға мәжбүр була<ref name="dis">{{Cite web|title = Dyslexia Didn't Stop Her|url = http://news.google.com/newspapers?id=geEyAAAAIBAJ&sjid=DBQEAAAAIBAJ&dq=whoopi%20goldberg%20dyslexia&pg=6458%2C265325|accessdate = May 6, 2012|newspaper = Wilmington Morning Star|date = March 17, 1987}}</ref>. 1960 йылдар аҙағында Кэрин [[хиппи]] хәрәкәтенә ҡушыла, өйөнән сығып китә, марихуанаға ылыға<ref>{{Cite web|url = http://marquee.blogs.cnn.com/2011/02/03/whoopi-i-was-a-high-functioning-drug-addict/?hpt=T2|title = "Whoopi: I was a high-functioning drug addict"|date = February 3, 2011|work = CNN|accessdate = 2012-12-14|archiveurl = http://www.webcitation.org/6CwzSCV4j|archivedate = 2012-12-16}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116133603/http://marquee.blogs.cnn.com/2011/02/03/whoopi-i-was-a-high-functioning-drug-addict/?hpt=T2 |date=2013-01-16 }}</ref>. Оҙаҡ эшһеҙ йөрөй, наркотик йоғонтоһонан ҡотола алмай. 1970 йылдар башында «Наркотиктарға ҡаршы» ойошмаһы ағзаһы Элвин Мартин менән таныша. Элвин уға тормошон үҙгәртеп, наркотикты ташларға ярҙам итә. Тиҙҙән улар өйләнешә, Александра исемле ҡыҙҙары тыуа. Кэрин ҡарауылсы, кирбес һалыусы, мәйеттәргә грим һалыусы булып эшләй. 1974 йылда театр агентлыҡтары аша [[Сан-Диего]] ҡалаһының яңы театрында эш таба. Элвин [[Нью-Йорк]]<nowiki/>тан китергә ризалашмай, улар айырылыша, Кэрин ҡыҙы менән [[Америка Ҡушма Штаттары|Американың]] көнбайышына күсә. == Биографияһы == === Театр === [[Файл:Whoopi_Goldberg_Cannes_1992.jpg|thumb|266x266px|Голдберг Канн кинофестивалендә, 1992 йыл]] Театрҙағы эшен Вупи Голдберг исеме аҫтында башлай. Сан-Диегола «Репертори тиэтр» ҡала театрын төҙөүҙә ҡатнаша, һуңынан «Блэк стрит тиэтр»ға ([[Сан-Франциско]]) күсә. Тәүге төп <span class="cx-segment" data-segmentid="162"></span>ролен «Мамаша Кураж» пьесаһында уйнай. Моноспектаклдәрҙә уйнап, билдәлелек яулай, [[Канада]], [[Европа]] буйлап гастролдәр менән йөрөй, 1984 йылда Бродвейҙа сығыш яһап, «Ғайса пәйғәмбәр — суперйондоҙ» мюзиклында ҡатнаша. === Кино === 1985 йылда Элис Уокерҙың «Баҫыуҙағы алһыу зәңгәр сәскәләр» романы буйынса төшөрөлгән фильмда Селия Джонсон ролен башҡарып, «Алтын глобус» наградаһы менән, һәм «Оскар» премияһы номинацияһында билдәләнә. Артабан мауыҡтырғыс жанрҙа эшен дауам итә, комедия, криминаль комедия, детектив, сериал, фантастик жанрҙарҙа эшләй. Вупи ҡатнашлығында «Джек-Һикрәндәк», «Бур», «Хәтәр һылыуҡай», «Алға, туташ!», «Өрәк», «Камелот батыры» һ.б. фильмдар төшөрөлә. Көндәлек тормошондағы образы уға ирекле, һөйкөмлө ҡатын-ҡыҙҙар ролен уйнарға ярҙам итә. Вупи Голдбергтың драма ролдәре лә киң билдәле: «Миссисипи шәүләһе», «Өйгә оҙон юл» фильмдарында төшә, Андрей Кончаловскийҙың «Гомер һәм Эдди» фильмы Сан-Себастьяндағы Халыҡ-ара кино фестивалендә Гран-при яулай. 1991 йылда Вупи Голдберг «Оскар», «Алтын глобус», BAFTA наградаларын Джерри Цукерҙың «Өрәк» фильмында экстрасенс Ода Мэй Браун роле өсөн ала. 1992 йылда Канн кино фестивалендә «Серафина», «Уйынсы» фильмдары ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Вупи Голдберг шулай уҡ йәнһүрәттәр тауышландырып, диктор текстарын уҡый, [[Майкл Джексон]]дың «Liberian Girl» музыкаль клибында төшә. === Телевидение === Кинолағы эше менән бер рәттән, телевидениены ла яулай. Бер нисә йыл «Комик ярҙам» юмористик шоуы ҡатнашыусыһы була, авторлыҡ ток-шоуын алып бара. 1994 йылда Вупи Голдберг «Оскар» премияһы тапшырыу тантанаһының алып барыусыһы була, шунан бирле төрлө сараларҙы алып барыусы булараҡ уңыш ҡаҙана. == Шәхси тормошо == Вупи Голдбергтың өс ире була: Элвин Мартин, ҡыҙы Александраның атаһы (1970-се йылдар)<ref name="bet-2011">{{Cite news|last = Reeves|first = Marcus|url = http://www.bet.com/news/celebrities/2011/04/14/-whoopi-goldberg-admits-she-never-loved-her-husbands.html|title = Whoopi Goldberg Admits She Never Loved Her Husbands|date = April 14, 2011|archiveurl = https://web.archive.org/web/20130113071651/http://www.bet.com/news/celebrities/2011/04/14/-whoopi-goldberg-admits-she-never-loved-her-husbands.html|archivedate = January 13, 2013|publisher = bet.com|accessdate = December 4, 2012}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113071651/http://www.bet.com/news/celebrities/2011/04/14/-whoopi-goldberg-admits-she-never-loved-her-husbands.html |date=January 13, 2013 }}</ref><ref name="sfchronicle">{{Cite news|author = Laurie I|url = http://blog.sfgate.com/dailydish/2010/02/18/whoopi-goldberg-rules-out-marriage/|title = Whoopi Goldberg rules out marriage|date = February 18, 2010|publisher = sfgate.com|archiveurl = https://web.archive.org/web/20130510210558/http://blog.sfgate.com/dailydish/2010/02/18/whoopi-goldberg-rules-out-marriage/|archivedate = May 10, 2013|accessdate = December 4, 2012}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510210558/http://blog.sfgate.com/dailydish/2010/02/18/whoopi-goldberg-rules-out-marriage/ |date=May 10, 2013 }}</ref>, фотограф Дэвид Кассен (1988—1990)<ref name="sfchronicle"/><ref>{{Cite news|url = http://www.apnewsarchive.com/1988/Names-In-The-News/id-69f85f940e9c55a5f9c6983c5ee97fb8|title = Names In The News|date = October 6, 1988|agency = Associated Press|archiveurl = https://web.archive.org/web/20130116133633/http://www.apnewsarchive.com/1988/Names-In-The-News/id-69f85f940e9c55a5f9c6983c5ee97fb8|archivedate = January 16, 2013|accessdate = December 4, 2012}}</ref> , эшҡыуар Майкл Трахтенберг (1994—1995)<ref name="sfchronicle"/>.<span class="cx-segment" data-segmentid="248"></span> 34 йәшендә өләсәй була, ейәнсәре Амара тыуа, унан башҡа тағы ике ейәне бар<ref>{{Cite web|url = http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1170874/As-smash-film-takes-stage-Ms-Goldberg-reveals-theres-habit-shake-Im-making-Whoopi.html|location = London|work = Daily Mail|title = As her smash film takes to the stage, Ms Goldberg reveals there's one habit she can't shake off: I'm still making Whoopi|first = Patrick.|last = Marmion|date = April 17, 2009|archiveurl = http://www.webcitation.org/6Cz7M61w8|archivedate = 2012-12-17|accessdate = 2012-12-17}}</ref>. == Фильмография == {{Яҙырға}} == Ҡаҙаныштары == === Наградалары === * 1986 — «Алтын глобус» премияһы — иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн, «Баҫыуҙағы алһыу зәңгәр сәскәләр» * 1991 — «Оскар» премияһы — икенсе пландағы иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн, «Өрәк» * 1991 — «Алтын глобус» премияһы — икенсе пландағы иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн, «Өрәк» * 1991 — BAFTA премияһы — икенсе пландағы иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн, «Өрәк» === Номинациялары === * 1986 — «Оскар» премияһы — иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн, «Баҫыуҙағы алһыу зәңгәр сәскәләр» * 1993 — «Алтын глобус» — комедияла йәки мюзиклда иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн, «Алға, туташ!» == Иҫкәрмәләр == {{примечания|2}} == Һылтанмалар == {{commonscat|Whoopi Goldberg}} [[Категория:Алфавит буйынса актрисалар]] [[Категория:Артистар псевдонимдары]] [[Категория:АҠШ кинопродюсерҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса кинопродюсерҙар]] [[Категория:BAFTA премияһы лауреаттары]] [[Категория:«Грэмми» премияһы лауреаттары]] [[Категория:«Алтын глобус» премияһы лауреаттары]] [[Категория:«Оскар» премияһы лауреаттары]] [[Категория:«Сатурн» премияһы лауреаттары]] [[Категория:«Тони» премияһы лауреаттары]] [[Категория:ЮНИСЕФ-тың изге ниәт илселәре]] [[Категория:Комик ҡатын-ҡыҙҙар]] [[Категория:GLAAD Media Awards лауреаттары]] [[Категория:АҠШ театры актрисалары]] [[Категория:АҠШ мюзиклдары актрисалары]] {{actor-stub}} metid0ksm79l0k0czgilcp4fq4epv3x 0 104832 1306450 1273072 2026-09-26T23:51:37Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 4 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306450 wikitext text/x-wiki {{Хоккейсы2 | Имя = Иван Сергеевич Вишневский | Оригинал имени = | Изображение = | Ширина = 280px | Описание изображения = | Позиция = Һаҡсы | Рост = 183 | Вес = 96 | Прозвище = | Игровая карьера = {{хоккейная карьера |2005—2008|{{Канада флагы}} [[Руэн-Норанда Хаскис]] |2008—2009|{{АҠШ флагы}} [[Пеория Ривермен]] |2009|{{АҠШ флагы}} [[Даллас Старз]] |2009—2010|{{АҠШ флагы}} [[Техас Старз]] |2010|{{АҠШ флагы}} [[Чикаго Вулвз]] |2010—2011|{{АҠШ флагы}} [[Рокфорд АйсХогс]] |2011—2013|{{Флаг России}} [[Атлант (хоккей клубы)|Атлант]] |2013—2016|{{Флаг России}} [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]] |2016—2017|{{Флаг России}} [[Торпедо (хоккей клубы, Түбәнге Новгород)|Торпедо]] |2017—2018|{{Флаг России}} [[Трактор (хоккей клубы)|Трактор]] |2018—2019|{{Флаг России}} [[Автомобилист (хоккей клубы)|Автомобилист]] |2019—2020|{{Флаг России}} [[Спартак (хоккей клубы, Мәскәү)|Спартак]] |2020—2021|{{Флаг России}} [[Лада (хоккей клубы)|Лада]] |2021|{{Флаг Словакии}} [[Попрад (хоккей клубы)|Попрад]]}} | Клубы (тренер) = {{хоккейная карьера |2023—2024|{{Флаг России}} [[Тамбов (хоккей клубы)|Тамбов]]}} | Гражданство = {{Флагификация|Россия}} | Дата рождения = 18.02.1988 | Место рождения = [[СССР]], {{ТУ|Барнаул}} | Дата смерти = | Место смерти = | Драфт НХЛ = ''[[МХЛ драфты 2006|2006 йылда]] 1-се раундта 27-се һан аҫтында [[Даллас Старз|«Даллас Старз»]] клубы менән һайлана'' | Карьера = 2005—2021 | Награды и премии = | Медали = }} '''Вишневский Иван Сергеевич''' ([[18 февраль]] [[1988 йыл]], [[Барнаул]]) — [[Рәсәй]] хоккейсыһы, ҡапҡасы. [[Барнаул]]дан «Мотор» клубы тәрбиәләнеүсеһе. Тәүге тренеры: Гостьев Сергей Викторович. 2019/2020 йылдар миҙгелендә [[Континенталь хоккей лигаһы]]нда сығыш яһаған Мәскәүҙән [[Спартак (хоккей клубы, Мәскәү)|«Спартак»]] хоккей клубының уйынсыһы була. == Карьера == === Клубта карьераһы === Иван Вишневский үҙенең профессиональ карьераһын 2005 йылда [[Квебек баш юниор хоккей лигаһы|QMJHL]] лигаһы «Руэн-Норанда Хаскис» клубында башлай. Клуб уны [[Канада хоккей лигаһы]]ның драфтында дөйөм 68-се һан аҫтында һайлай, ә быға тиклем ул [[Лада (хоккейный клуб)|«Лада»]] командаһының фарм-клубы өсөн уйнай. Киләһе йылда [[МХЛ драфты 2006|МХЛ драфтында]] беренсе раундта дөйөм 27-се һан аҫтында [[Даллас Старз|«Даллас Старз»]] командаһы менән һайлана<ref>{{cite news|title=2006 NHL Draft History - Round 1|url=http://www.mynhldraft.com/2006/round1/|accessdate=1 октября 2011|date=24 июня 2006|publisher=mynhldraft.com}}</ref>. «Хаскис» составында Иван өс миҙгел дауамында сығыш яһай, шул ваҡыт эсендә 197 осрашыуҙа 166 (51+115) мәрәй йыя. 2007 йылдың 18 июлендә Вишневский «Даллас» менән өс йыллыҡ контракт төҙөй<ref>{{cite news|title=Stars Sign Ivan Vishnevskiy|url=http://stars.nhl.com/club/news.htm?id=449988|accessdate=1 октября 2011|date=18 июля 2007|publisher=stars.nhl.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302074311/http://stars.nhl.com/club/news.htm?id=449988|archivedate=2012-03-02}}</ref>. «Старз» составында 2009 йылдың 7 апрелендә [[Миннесота Уайлд|«Миннесота Уайлд»]] командаһына ҡаршы уйында [[Милли хоккей лигаһы]]нда тәүге осрашыуын уҙғара<ref>{{cite news|title=Gaborik goal sparks Wild to 3-1 win over Stars|url=http://sports.yahoo.com/nhl/recap?gid=2009040730|accessdate=1 октября 2011|date=8 апреля 2009|publisher=sports.yahoo.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150612030720/http://sports.yahoo.com/nhl/recap?gid=2009040730 |date=2015-06-12 }}</ref>. Ике көн үткәс [[Колорадо Эвеланш|«Колорадо Эвеланш»]] клубына ҡаршы уйында һөҙөмтәле пас биреп лигала үҙенең тәүге мәрәйен йыя<ref>{{cite news|title=Вишневский набрал первое очко в НХЛ в игре с «Колорадо»|url=http://www.championat.com/hockey/news-203985.html|accessdate=1 октября 2011|date=10 апреля 2009|publisher=championat.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304063810/http://www.championat.com/hockey/news-203985.html |date=2016-03-04 }}</ref>. Бөтәһе шул миҙгелдә Иван «йондоҙҙар» составында 3 осрашыу уҙғара һәм ике мәрәй йыя, әммә миҙгелдең күп өлөшөндә ул [[Америка хоккей лигаһы]]нда сығыш яһаған [[Пеория Ривермен|«Пеория Ривермен»]] клубы составында уйнай. 2009/2010 йылдар миҙгелен Вишневский «Далластың» яңы фарм-клубы [[Техас Старз|«Техас Старз»]] составында башлай. 2009 йылдың 21 декабрендә [[Сан-Хосе Шаркс|«Сан-Хосе Шаркс»]] командаһына ҡаршы уйында Иван яңғылыш үҙенең буш ҡапҡаһын шайбаны индерә, бынан һуң ул яңынан АХЛ-ға ебәрелә<ref>{{cite news|title=Dallas Stars Ivan Vishnevskiy Own Goal vs Sharks 12/21/09|url=http://www.freetechie.com/blog/dallas-stars-ivan-vishnevskiy-own-goal-vs-sharks-122109/|accessdate=1 октября 2011|date=23 декабря 2009|publisher=freetechie.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303165145/http://www.freetechie.com/blog/dallas-stars-ivan-vishnevskiy-own-goal-vs-sharks-122109/ |date=2016-03-03 }}</ref><ref>{{cite news|title=Stars send D Ivan Vishnevskiy back to AHL 2 days after his own-goal against San Jose|url=http://www.nhl.com/ice/news.htm?id=510975|accessdate=1 октября 2011|date=23 декабря 2009|publisher=nhl.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121020003821/http://www.nhl.com/ice/news.htm?id=510975|archivedate=2012-10-20}}</ref>. «Техасҡа» ҡайтҡас ул һаҡсылар араһында клубтың иң мәргән уйынсыһы була. Тик 2010 йылдың 9 февралендә «Даллас» Иванды [[Атланта Трэшерз|«Атланта Трэшерз»]] клубына Кари Лехтоненға алмаштыра<ref>{{cite news|title=Stars Trade for Kari Lehtonen|url=http://stars.nhl.com/club/news.htm?id=517010|accessdate=1 октября 2011|date=9 февраля 2010|publisher=stars.nhl.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726194647/http://stars.nhl.com/club/news.htm?id=517010|archivedate=2011-07-26}}</ref>. Миҙгелдең аҙағын Иван яңы командаһының фарм-клубы [[Чикаго Вулвз|«Чикаго Вулвз»]] составында үткәрә һәм 42 уйында 18 (2+16) мәрәй йыя. 2010 йылдың 1 июлендә Вишневскийҙы тағы ла алмаштыралар — хәҙер ул яңы ғына Стенли кубогын еңгән [[Чикаго Блэкхокс|«Чикаго Блэкхокс»]] клубына эләгә<ref>{{cite news|title=Blackhawks continue to trade away players as Andrew Ladd sent to Thrashers|url=http://www.thehockeynews.com/articles/34353-Blackhawks-continue-to-trade-away-players-as-Andrew-Ladd-sent-to-Thrashers.html|accessdate=1 октября 2011|date=1 июля 2010|publisher=thehockeynews.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313032355/http://www.thehockeynews.com/articles/34353-Blackhawks-continue-to-trade-away-players-as-Andrew-Ladd-sent-to-Thrashers.html |date=2012-03-13 }}</ref>. Әммә Иван «Блэкхокс» өсөн уйнарға бер мөмкинселектә алмай һәм 2010/2011 йылдар миҙгелен тулыһынса Америка хоккей лигаһында [[Рокфорд Айсхогс|«Рокфорд Айсхогс»]] составында уҙғара. Ул 46 уйында 15 (5+10) мәрәй йыя. 2011 йылдың 17 май көнөндә Вишневский тыуған иленә ҡайтырға уйлай һәм Мәскәү өлкәһенән [[Атлант (хоккей клубы)|«Атлант»]] менән килешеү төҙөй<ref>{{cite news|title=В «Атланте» — Вишневский|url=http://atlant-mo.ru/news/news-atlant/20110517162303.html|accessdate=1 октября 2011|date=17 мая 2011|publisher=atlant-mo.ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004162557/http://www.atlant-mo.ru/news/news-atlant/20110517162303.html |date=2011-10-04 }}</ref>. Иван Мытищинан команда өсөн ике миҙгел уйнай, шул ваҡыт эсендә 121 уйында 28 (8+20) мәрәй йыя. 2013 йылдың 1 май көнөндә Өфөнөң [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев»]] командаһына күсә<ref>{{cite news|title=Вишневский переходит в «Салават»|url=http://hcsalavat.ru/news/news_from_the_camp_of_the_team_1367399032/|accessdate=1 мая 2013|date=1 мая 2013|publisher=atlant-mo.ru}}{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Тәүге миҙгелдә Иван командаһы менән конференция финалына етәләр, Рәсәй чемпионатының көмөш һәм КХЛ чемпионатының бронза миҙалдары менән бүләкләнә. Киләһе миҙгелдә «Салауат Юлаев» Конференция сирекфиналында Гагарин кубогы өсөн көрәштә төшөп ҡала. 2015/2016 йылдар миҙгелендә Вишневский тағы ла командаһы менән конференция финалында еңелә һәм ике йыл элек кеүек КХЛ һәм Рәсәй чемпионаттарының бронза миҙалдарын еңә. Миҙгел тамамланғас 4 майҙа Иван [[Торпедо (хоккей клубы, Түбәнге Новгород)|«Торпедо»]] хоккей клубына күсә<ref>[http://www.hctorpedo.ru/11697-ivan-vishnevskiy-pereehal-iz-ufy-v-nizhniy-novgorod.html Иван Вишневский переехал из Уфы в Нижний Новгород] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160509020539/http://www.hctorpedo.ru/11697-ivan-vishnevskiy-pereehal-iz-ufy-v-nizhniy-novgorod.html |date=2016-05-09 }}</ref>. Уның яңы клубы даими миҙгелде конференцияла алтынсы урында тамамлай һәм плей-оффтың беренсе раундында көрәштән төшөп ҡала. 2017 йылдың 2 май көнөндә Иван Силәбенән «Трактор» хоккей клубы менән бер йылға килешеү төҙөй<ref>[https://www.championat.com/hockey/news-2788980-zaschitnik-vishnevskij-i-napadajuschij-polygalov-stali-igrokami-traktora.html Защитник Вишневский и нападающий Полыгалов стали игроками «Трактора»]</ref>. «Трактор» Көнсығыш конференцияһында даими миҙгелдә өсөнсө урынды яулай, ә шунан плей-оффта конференция финалына етә һәм КХЛ бронзма миҙалдарын яулай. Иван бөтәһе 72 уйында 24 (8+16) мәрәй йыя. 2018/2019 йылдар миҙгеле алдынан Иван Екатеринбургтан «Автомобилист» хоккей клубының составын тулыландыра. Был команда тәүге тапҡыр Көнсығыш конференцияһында даими миҙгел һөҙөмтәләре буйынса беренсе урынды яулай, ә плей-оффта сирекфиналда «Салауат Юлаев» хоккей клубына серияла 1-4 иҫәбе менән отола. Иван был миҙгелдә барыһы 57 осрашыуҙа 29 мәрәй йыя. 2019 йылдың декабрендә «Автомобилист» Иван менән килешеүҙе өҙә, һәм 20 декабрҙә Вишневский Мәскәүҙән «Спартак» хоккей клубының составын тулыландыра<ref>[https://spartak.ru/news/transfers/ivan-vishnevskiy-stal-igrokom-spartaka/ ИВАН ВИШНЕВСКИЙ СТАЛ ИГРОКОМ «СПАРТАКА»]</ref>. 2019/2020 йылдар миҙгелендә Иван «Спартак» өсөн 17 осрашыуҙа 6 (1+5) мәрәй йыя, ә командаһы Гагарин кубогының тәүге раундында Мәскәүҙән «Динамоға» отола. 2020 йылдың 1 майында «Спартак» Иван Вишневский менән хушлашыуы тураһында иғлан итә<ref>[https://www.sports.ru/hockey/1085222409.html «Спартак» объявил об уходе Даугавиньша, Карсумса, Виклунда и еще 4 игроков]</ref>. 2020 йылдың 20 июлендә Иван Вишневский Түбәнге Каманан «Нефтехимик» менән пробалы контракт төҙөй<ref>[https://www.sports.ru/hockey/1087130479.html «Нефтехимик» подписал пробный контракт с Иваном Вишневским]</ref>. Әммә был клуб өсөн Иван бер осрашыу ҙа уҙғармай һәм 2020 йылдың 30 ноябрендә [[Юғары хоккей лигаһы]]нда сығыш яһаған [[Лада (хоккей клубы)|«Лада»]] хоккей клубы менән миҙгел аҙағына тиклем килешеү төҙөй<ref>[https://hclada.ru/news/lada/vishnevskiy_prisoedinilsya_k_lade/ Хоккейный клуб «Лада» заключил договор сроком до конца сезона с защитником Иваном Вишневским]</ref>. ЮХЛ даими чемпионатының 17 уйынында Вишневский команданың капитаны була, 4 (1+3) мәрәй йыя, файҙалыҡ күрһәткесе — «-5». «Лада» Петров кубогы өсөн плей-офф уйындарына эләкмәй, шуға Иван Вишневский 2021 йылдың 16 февралендә Словакиянан «Попрад» хоккей клубына күсә<ref>[https://hkpoprad.sk/ivan-vishnevsky-poslednou-popradskou-akviziciou-v-sezone/ Экс-защитник «Салавата» Вишневский перешел в словацкий «Попрад»] {{Недоступная ссылка|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Словакия чемпионатында һаҡсы 16 осрашыуҙа ҡатнаша, ике гол керетә һәм ете мәрәй йыя. Вишневский командаһы менән бергә финалға тиклем етәләр һәм көмөш миҙалдарҙы яулай. Шулай итеп Иван Вишневский профессиональ хоккейсы карьераһын тамамлай. === Тренер карьераһы === 2021/22 йылдар миҙгелендә Иван Вишневский тыуған Барнаул ҡалаһында [[ЮХЛ беренселеге]]ндә сығыш яһаған [[Динамо-Алтай (хоккей клубы)|«Динамо-Алтай»]] хоккей клубында тренер-селекционер вазифаһын башҡара<ref>[https://altaisport.ru/post/27272 Главный по кадрам. Как бывший барнаульский НХЛовец Иван Вишневский оказался в «Динамо-Алтай»]</ref>. 2023 йылдың 19 декабрендә Вишневский Бөтә Рәсәй хоккей лигаһында сығыш яһаған «Тамбов» хоккей клубында баш тренер ярҙамсыһы тип раҫлана<ref>[https://vk.com/wall-150588537_32533 Вишневский Иван Сергеевич вошёл в состав тренерского штаба ХК «Тамбов»]</ref>. === Рәсәй йыйылма командаһында карьераһы === Иван Вишневский Рәсәй милли йыйылма командаһында тәүге уйынын 2011 йылдың 10 ноябрендә уҙғара. Ул көндө Рәсәй командаһы Карьяла кубогында Швеция йыйылма командаһын 2:1 иҫәбе менән ота. Бөтәһе Рәсәй йыйылма командаһында ул Еврохоккейтурҙың төрлө этаптарында, Еврочеллендж һәм дуҫтарса уйындарҙа 14 осрашыу үткәрә. == Ҡаҙаныштар == * Канада хоккей лигаһының тәүге миҙгел үткәргән уйынсыларҙан торған символик составҡа керә — 2006. * Америка хоккей лигаһының бөтә йондоҙҙар уйынында ҡатнаша — 2010. * Карьяла кубогы еңеүсеһе — 2011. * Рәсәй чемпионатының көмөш миҙалсыһы — 2013/14. * КХЛ чемпионатының бронза миҙалсыһы — 2013/14, [[КХЛ 2015/2016 йылдар миҙгелендә|2015/16]], [[КХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә|2017/18]]. * Рәсәй чемпионатының бронза миҙалсыһы — 2015/16. * Словакия чемпионатының көмөш миҙалсыһы — 2020/21. == Статистика == : ''Һуңғы яңыртыу: 21 май 2024'' {{Хоккейсылар статистикаһы легендаһы (ялан уйынсылары)}} {| class="wikitable" cellpadding=2 |- !colspan=3| !colspan=6|Даими миҙгел !colspan=6|Плей-офф |- !Миҙгел||Команда||Лига||У||Г||П||М||+/-||Штр||У||Г||П||М||+/-||Штр |- align=center ||2003/04||Лада-2||[[Шайба менән хоккей буйынса Рәсәй чемпионатының беренсе лигаһы|Беренсе лига]]||16||0||0||0||--||10||—||—||—||—||—||— |- align=center ||2004/05||Лада-2||Беренсе лига||50||39||32||71||--||||—||—||—||—||—||— |- align=center ||2005/06||[[Руэн-Норанда Хаскис]]||[[Квебек баш юниорҙар хоккей лигаһы|QMJHL]]||54||13||35||48||1||57||5||2||1||3||-1||2 |- align=center ||2006/07||Руэн-Норанда Хаскис||QMJHL||60||14||37||51||9||90||16||5||8||13||-3||8 |- align=center ||2007/08||Руэн-Норанда Хаскис||QMJHL||45||17||28||45||18||50||17||0||6||6||7||16 |- align=center ||2008/09||[[Пеория Ривермен]]||[[АХЛ]]||67||6||13||19||-5||28||5||0||2||2||1||2 |- align=center |2008/09||[[Даллас Старз]]||[[МХЛ]]||3||0||2||2||1||2||—||—||—||—||—||— |- align=center ||2009/10||[[Техас Старз]]||АХЛ||51||8||16||24||4||18||—||—||—||—||—||— |- align=center ||2009/10||Даллас Старз||МХЛ||2||0||0||0||-2||0||—||—||—||—||—||— |- align=center ||2009/10||[[Чикаго Вулвз]]||АХЛ||28||2||10||12||4||10||14||0||6||6||0||4 |- align=center ||2010/11||[[Рокфорд Айсхогс]]||АХЛ||46||5||10||15||0||26||—||—||—||—||—||— |- align=center ||[[КХЛ 2011/2012 йылдар миҙгелендә|2011/12]]||[[Атлант (хоккей клубы)|Атлант]]||[[Континенталь хоккей лигаһы|КХЛ]]||54||3||9||12||-11||26||12||0||2||2||2||4 |- align=center ||[[КХЛ 2012/2013 йылдар миҙгелендә|2012/13]]||Атлант||КХЛ||51||4||9||13||-5||14||5||1||0||1||-7||4 |- align=center ||[[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/14]]||[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]]||КХЛ||42||4||3||7||1||14||18||3||2||5||-6||6 |- align=center ||[[КХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә|2014/15]]||Салауат Юлаев||КХЛ||47||9||8||17||-6||10||5||2||1||3||1||0 |- align=center ||[[КХЛ 2015/2016 йылдар миҙгелендә|2015/16]]||Салауат Юлаев||КХЛ||56||4||10||14||-1||24||19||3||3||6||-8||6 |- align=center ||[[КХЛ 2016/2017 йылдар миҙгелендә|2016/17]]||[[Торпедо (хоккей клубы, Түбәнге Новгород)|Торпедо]]||КХЛ||28||2||6||8||18||4||1||0||0||0||0||0 |- align=center ||[[КХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә|2017/18]]||[[Трактор (хоккей клубы)|Трактор]]||КХЛ||56||5||12||17||9||24||16||3||4||7||3||8 |- align=center ||[[КХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә|2018/19]]||[[Автомобилист (хоккей клубы)|Автомобилист]]||КХЛ||49||3||24||27||1||18||8||0||2||2||-1||2 |- align=center ||[[КХЛ 2019/2020 йылдар миҙгелендә|2019/20]]||Автомобилист||КХЛ||20||1||2||3||-6||14||colspan="6"|''Команданан китә'' |- align=center ||2019/20||[[Спартак (хоккей клубы, Мәскәү)|Спартак]]||КХЛ||12||1||3||4||-6||6||5||0||2||2||1||0 |- align=center ||[[ЮХЛ 2020/2021 йылдар миҙгелендә|2020/21]]||[[Лада (хоккей клубы)|Лада]]||[[ЮХЛ]]||14||1||3||4||-5||14||colspan="6"|''Плей-оффҡа эләкмәйҙәр'' |- align=center ||[[Словакия экстралигаһы 2020/2021 йылдар миҙгелендә|2020/21]]||[[Попрад (хоккей клубы)|Попрад]]||[[Словакия экстралигаһы|Словакия]]||11||1||3||4||-3||2||5||1||2||3||0||6 |- align=center !colspan=3|'''Бөтәһе Беренсе лигала'''||66||39||32||71||--||10||—||—||—||—||—||— |- align=center !colspan=3|'''Бөтәһе QMJHL-да'''||159||44||100||144||28||197||38||7||15||22||3||26 |- align=center !colspan=3|'''Бөтәһе АХЛ-да'''||192||21||49||70||3||82||19||0||8||8||1||6 |- align=center !colspan=3|'''Бөтәһе МХЛ-да'''||5||0||2||2||-1||2||—||—||—||—||—||— |- align=center !colspan=3|'''Бөтәһе КХЛ-да'''||415||36||86||122||-20||168||89||12||16||28||-15||30 |} == Ғаиләһе == Әсәһе: Галина Вишневская. Ҡатыны: Кристина Вишневская (Миллер). 2013 йылда ғаилә ҡоралар. 2015 йылдың 23 ноябрендә уларҙың Александр исемле улдары тыуа<ref>{{cite news|title=Поздравляем Ивана Вишневского!|url=http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/pozdravlyaem-ivana-vishnevskogo/|accessdate=23 ноября 2015|date=24 ноября 2015|publisher=hcsalavat.ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305032902/http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/pozdravlyaem-ivana-vishnevskogo/ |date=2016-03-05 }}</ref>. == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20160304223550/http://www.nhl.com/ice/ru/player.htm?id=8473582 МХЛ рәсми сайтында профиле] * [http://www.khl.ru/players/14691/ КХЛ рәсми сайтында профиле] * {{Eliteprospects|11890|Иван Вишневский}} * {{hockeydb|89564|Иван Вишневский}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:КХЛ хоккейсылары]] [[Категория:МХЛ хоккейсылары]] [[Категория:Салауат Юлаев командаһының уйынсылары]] [[Категория:Рәсәй хоккейсылары]] [[Категория:Хоккей һаҡсылары]] [[Категория:Даллас Старз хоккейсылары]] [[Категория:Атлант командаһының уйынсылары]] [[Категория:Рокфорд АйсХогс хоккейсылары]] [[Категория:Рәсәй хоккей һаҡсылары]] [[Категория:Чикаго Вулвз хоккейсылары]] [[Категория:Техас Старз хоккейсылары]] [[Категория:Пеория Ривермен уйынсылары]] [[Категория:Руэн-Норанда Хаскис уйынсылары]] [[Категория:АХЛ хоккейсылары]] [[Категория:QMJHL уйынсылары]] [[Категория:Алфавит буйынса хоккейсылар]] [[Категория:«Торпедо» Түбәнге Новгород хоккей клубының уйынсылары]] [[Категория:«Трактор» хоккейсылары]] [[Категория:«Автомобилист» командаһының уйынсылары]] [[Категория:«Спартак» Мәскәү хоккейсылары]] [[Категория:«Лада» хоккей клубының уйынсылары]] [[Категория:«Попрад» хоккейсылары]] [[Категория:Рәсәй хоккей тренерҙары]] [[Категория:«Тамбов» хоккей тренерҙары]] tssb0bje9c6hvcizhxnzmhtymodcpoh 0 106788 1306454 1301447 2026-09-27T03:28:10Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306454 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Грет Мостни''' ({{Lang-de|Grete Mostny Glaser}}; [[17 сентябрь]] [[1914 йыл]] — [[15 декабрь]] [[1991 йыл]]) — Австрия сығышлы Чили ғалим-антропологы .<ref>[https://icomchile.org/2014/09/15/a-100-anos-del-nacimiento-de-grete-mostny/ A 100 años del nacimiento de Grete Mostny] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221154722/https://icomchile.org/2014/09/15/a-100-anos-del-nacimiento-de-grete-mostny/ |date=2020-02-21 }} {{Lang-es|}}</ref> Ул Чилиҙың милли тәбиғәт тарихы музейы (ингл. Chilean National Museum of Natural History) өсөн археологик тикшеренеүҙәр алып барған. == Биографияһы == Грет Мостни 1914 йылдың 17 сентябрендә Австро-Венгрияның Линц ҡалаһында тыуған. [[Вена университеты]]н тамамлаған, унда саҡта боронғо Мысыр кейемдәре тураһында диссертация яҙған. 1937 йылда фашистарҙың оккупацияһы арҡаһында ул Венанан күсеп киткән. 1939 йылда Бельгияның баш ҡалаһы Брюсселдә диссертацияһын яҡлаған һәм докторлыҡ дәрәжәһен алған. Шунан һуң ул әсәһе һәм ҡустыһы менән Рейхтан ҡасып сыҡҡан немецтәрҙең һәм австриялыларҙың күп һанлы общинаһы йәшәгән Чилиға күсеп киткән. Грет Мостни Мысырҙың Луксор һәм [[Ҡаһирә|Каһир]]ә ҡалаларында археологик эҙләнеүҙәр алып барған. Һуғыш аҙағында уны ҡабат Австрияға ҡайтырға саҡырғандар, тик ул 1946 йылда, Чили гражданы булып ҡалыуҙы хуп күргәнлектән, был илдә натураллашып тороп ҡалған. Ул Көньяҡ Америкала байтаҡ археологик ҡаҙаныуҙар үткәргән. 1954 йылда Серро-Эль-Пломо тауында табылған<ref>[http://www.votpusk.ru/country/dostoprim_info.asp?ID=5722 Гора Серро-эль-Пломо]{{Недоступная ссылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, инктар тарафынан ҡорбан ителгән ҡыҙ баланың —Пломоның мумияһын<ref>[http://venividi.ru/node/5612 Центр Чили: край вулканов и прекрасных озёр] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202075031/http://venividi.ru/node/5612 |date=2020-02-02 }}</ref> Чилиҙың милли музейына килтереүҙә ҡатнашҡан. 1964 −1982 йылдарҙа Мостни Чилиҙың Сантьяголағы милли тәбиғәт тарихы музейында Чили ғалим-палеонтологы Humberto Fuenzalida Villegas (1904—1966) урынында уның музей етәксеһе посын биләп торған. Яман шеш ауырыуынан Сантьягола 1991 йылдың 15 декабрендә вафат була. Вена университетында Грет Мостниҙың национал-социализм ҡорбаны булыуын дәлилләүсе документтар һаҡлана. Университеттың тарихи-мәҙәни факультетының алдынғы студенттарына 2013 йылдан алып Грет Мостни премияһы тапшырыла. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20211206212123/https://gedenkbuch.univie.ac.at/index.php?id=435&no_cache=1&L=2&person_single_id=40873&person_name=&person_geburtstag_tag=not_selected&person_geburtstag_monat=not_selected&person_geburtstag_jahr=not_selected&person_fakultaet=not_selected&person_kategorie=not_selected&person_volltextsuche=&search_person.x=1&result_page=87 Grete (Margarete) Mostny (Mostny Glaser)] {{Ref-en}}(инг.) * [http://www.academia.edu/12230740/GRETE_MOSTNY_GLASER_Y_EL_MUSEO_NACIONAL_DE_HISTORIA_NATURAL_DE_CHILE_1914-1991_ GRETE MOSTNY GLASER Y EL MUSEO NACIONAL DE HISTORIA NATURAL DE CHILE (1914—1991)] {{Ref-en}}(инг.) * [http://www.mnhn.cl/613/articles-5237_archivo_01.pdf Grete Mostny (1914—1991)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151207064054/http://www.mnhn.cl/613/articles-5237_archivo_01.pdf |date=2015-12-07 }} {{Ref-en}}(инг.) [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Австрия ғалимдары]] n4z6bhtp77xczrp38uwu2z01suoqv91 0 109667 1306422 1295410 2026-09-26T13:47:07Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306422 wikitext text/x-wiki '''Башҡортостан иҡтисады ''' — [[Рәсәй]]<nowiki/>ҙең алдынғы төбәктәренең береһе булған [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] халыҡ хужалығы тармаҡтары һәм иҡтисади эшмәкәрлек төрҙәре берлеге Башҡортостан иҡтисады — күп тармаҡлы структура. Сәнәғәт тармаҡтары булып яғыулыҡ-энергетика комплексы, нефть эшкәртеү, химия һәм нефть химияһы сәнәғәте, машиналар эшләү, урман сәнәғәте һ.б. тора. Нефть сығарыу күләме буйынса Башҡортостан Рәсәй Федерацияһында 9-сы урында, уны эшкәртеү һәм нефть эшкәртеү продукттары производствоһы буйынса — 1‑се (7-16 процент нефть эшкәртеү, автомобиль бензины, дизель яғыулығы һәм яғыулыҡ өсөн мазут эшләү), троллейбустар эшләү буйынса — 4‑се, автобустар эшләү буйынса 5-се урында; Рәсәйҙә сығарылған каустик соданың — 19, изобутил һәм бутил спиртының — 53, кальцийланған соданың 58 процентын етештерә һәм илдә берҙәнүбер аҡ ҡором һәм аҙыҡ-түлек содаһы сығарыусы булып тора. Республикала инфраструктура, төҙөлөш комплексы үҫешкән. [[Файл:ВРП_Башкортостана.png|справа|мини|300x300пкс|Башҡортостандың 2013 йыл өсөн тулайым төбәк продукты структураһы]] == Иҡтисадтың үҫеше == Башҡортостандың иҡтисадын үҫтереү түбәндәге факторҙарға бәйле: # Төбәк [[Башҡортостандың файҙалы ҡаҙылмалары|файҙалы ҡаҙылма]]<nowiki/>ларға бай. Минераль ресурстар ятҡылығының дөйөм һаны өс меңдән артып китә. Улар нефть, газ, күмер, ҡара металдар мәғдәне (тимер мәғдәндәре, марганец, хромиттар); төҫлө металдар мәғдәне (баҡыр, ҡурғаш, алюминий, цинк, алтын, бокситтар); һирәк металдар мәғдәне (вольфрам, аҡ ҡурғаш); иеталл булмаған ҡаҙылмалар (тау гәлсәре, флюорит, исланд шпаты, көкөртлө колчедан, барит, силикаттар, кремнезем, асбест, тальк); ҡиммәтле, биҙәү һәм тәбиғи таштар (малахит, йәшмә, гранит). # Төбәк байтаҡ урман ресурстары запасына эйә. Башҡортостандың урман фондының дөйөм майҙаны 6,2 миллион гектар., шул иҫәптән 5 млн гектары — урман. Республика урмандарында дөйөм ағас запасы 717,9 млн куб метр тип баһалана. # Төбәктең ер фонды 14,3 миллион гектар тәшкил итә. Уларҙың ҙур өлөшөн ауыл хужалығы ерҙәре алып тора. Республиканың төп ауыл хужалығы райондары уртаса йылы агроклиматлы зонала урынлашҡан. Ауыл хужалығы ерҙәренең майҙаны 7 млн гектар. # Төбәк ер аҫты һәм ер өҫтө һыу ресурстары запасына эйә. Дөйөм оҙонлоғо 57 мең километрға еткән 13000 самаһы [[Башҡортостан йылғалары|йылға]] , 2700 [[Башҡортостан күлдәре|күл]], дөйөм майҙаны 427 кв. км. булған быуалар һәм һыуһаҡлағыстар бар. Республика территорияһында 90 һыуһаҡлағыс иҫәпләнә, уларҙың иң ҙурҙары [[Павловка һыуһаҡлағысы|Павловка]], Нөгөш, Ҡорман, [[Йомағужа һыуһаҡлағысы|Й]]<nowiki/>омағужа һыуһаҡлағыстары. # Урал тауҙары, шифалы минераль һыуҙар, шифалы батҡаҡтар булыуы төбәктә курорттар һәм шифаханалар төҙөүгә этәргес бирә: [[Янғантау шифаханаһы|«Янған-Тау»]], «Йәшел ҡурсаулыҡ», «Красноусольск», «Йоматау» (илдә берҙән-бер ҡымыҙ менән дауалаусы шифахана), «Яҡтыкүл», [[Асы (Белорет районы)|«Ассы»]], шулай уҡ туристик базаларҙың киң селтәре атта һыбай йөрөү, тау саңғыһы, йылғалар буйлап ағыу мөмкинлеге аса. == Тарих == ХХ быуат башында хәҙерге Башҡортостан сәнәғәтендә 100-ҙән артыҡ предприятие, шул иҫәптән 40 тирмән, 30 һыра ҡайнатыу һәм спирт-араҡы ([[Стәрлетамаҡ]]), 28 суйын ҡойоу һәм тимерселек заводы, туҡыу һәм бер нисә тегеү-галантерея фабрикаһы, күн заводтары булған. [[Файл:VRP_RBaskortostan.jpg|справа|мини|300x300пкс|2012 йылда тулайым төбәк продуктының күләме 1,065 триллион һумға етә]] Граждандар һуғышы йылдарында республика иҡтисадына етди зыян килтерелә: [[1923 йыл|1923]]—[[1924 йыл]]дарҙа сәнәғәт һуғышҡа тиклемге күләмдең 30 процентын ғына сығара. [[1926 йыл|1926]] йылда республика тулайым продукция етештереү буйынса һуғыш алды йылдары кимәлен үтеп китә, артабан Башҡортостан сәнәғәте сағыштырмаса йылдам темптар менән үҫешә (1913 йылда— 1,0; 1940 — 10; 1950 — 41; 1960—186; 1970—478; 1980—983; 1990 йылда 1221 процент). [[1929 йыл]]да академик И. М. Губкин инициативаһы буйынса ГИНИ [[Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы|БАССР]]-ға өс геологик партия ебәрә, уларҙың береһе геолог А. А. Блохин етәкселегендә хәҙерге [[Ишембай]] ҡалаһы территорияһында эшләй<ref><span class="citation">''Мангушев К. И., Поляков В. Н., Уткин Ю. В.''&#x20;Чудесный клад. — М.: Советская Россия, 1985. — С. 10. — 144 с. — 20 000 экз.</span><span class="citation"></span></ref>. [[1932 йыл|1932 йылдың 16 майында]] 702-се нефть скважинаһында нефть фонтаны бәреп сыға. Был төбәктең нефть табыу сәнәғәте ойошторолоуға һәм «[[Башнефть]]» компанияһы барлыҡҡа килеүгә этәргес бирә. . 1-се биш йыллыҡтың һуңғы йылдарында, [[1934 йыл|1934]] йылға төп сәнәғәт-производство фондтары — 2,5 , продукция сығарыу 2,3 тапҡырға арта. [[1936 йыл]]да хәҙерге [[Ишембай|Ишимбай]] ҡалаһы сиктәрендә беренсе нефть эшкәртеү предприятиеһы — Ишембай нефть ҡыуыу заводы төҙөлә. Ул төбәктең нефть эшкәртеү сәнәғәтен үҙләштерә башлауға нигеҙ һала. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында төбәк ил сәнәғәте урынлашҡан мөһим райондарҙың береһе була. 1941—1942 йылдарҙа БАССР-ға 100-гә яҡын завод һәм фабрика, госпиталдәр, нефть сәнәғәте, бәйләнеш наркоматтары эвакуациялана. 1941—1943 йылдарҙа Өфөлә СССР Фәндәр академияһы, Украина ССР-ының яҙыусылар, композиторҙар, рәссамдар берлеге, юғары уҡыу йорттары эшләй. Сәнәғәттең тармаҡ структураһында машина эшләү һәм металл эшкәртеү алдынғы урынды биләй. Сәнәғәт оборона продукцияһы сығарыуға көйләнә. Белорет металлургия комбинаты — танктар өсөн ҡорос, Өфө паровоз ремонтлау заводы — бомба, мина һәм снарядтар корпусы, Түбәнге Троицк буҫтау фабрикаһы хәрби кейем өсөн туҡыма сығара. Бай тәбиғи байлыҡтар ресурсын индустриаль -ҙләштереү осоронда (40 — 80-се йылдар) Башҡортостанда сәнәғәт продукцияһы 81 тапҡырға арта. Шул уҡ ваҡытта БАССР-ҙағы милектең 97 проценты (заводтар, шахталар, фабрикалар) союз, республика (РСФСР) министрлыҡтарына һәм ведомстволарына ҡарай. Был предприятиеларҙың төбәк бюджетына килтергән килеме бик аҙ була. БАССР Конституцияһының 137-се статьяһына ярашлы, уның бюджеты дөйөм Рәсәй бюджетына бәйле була. Статистика мәғлүмәттәре буйынса, БАССР-ҙа бер кеше иҫәбенә торлаҡҡа капиталь һалымдар РСФСР-ҙың уртаса күрһәткесенән 20-25 процентҡа әҙерәк бүленә, һөҙөмтәлә был күрһәткес буйынса республика Рәсәйҙә 52-се урын биләй. [[1992 йыл]]да<nowiki/>н иҡтисадтың капиталистик ҡоролошона күсеү менән төбәктә предприятиеларҙы акциялаштырыу башлана. Уларҙың бер өлөшө Ҡытай етештереүселәренең (халыҡ ҡулланыуы тауарҙары, биноклдәр эшләү, кейем-һалым һ. б.)дәғүәселегенә сыҙамайынса, ябыла, ҡайһы берҙәре сығарған продукцияһы ассортиментын үҙгәртә.. 1990 йылдарҙа Башҡортостан илдең башҡа төбәктәре менән бергә, төбәк булараҡ, иҡтисади мөстәҡиллегкте хупланы. Һөҙөмтәлә республика айырым ю.джет статусын алды. Ул уға 1991 йылдан 1993 йылдарға тиклем федераль бюджетҡа һалымдар күсермәү мөмкинлеген бирҙе<ref>[http://www.minfin.ru/ru/official/index.php?pg4=355&id4=4850 Минфин России :: Официальная информация] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160425145046/http://minfin.ru/ru/official/index.php?pg4=355&id4=4850 |date=2016-04-25 }}</ref>. Был статус ғәмәлдән сығарылғандан һуң федераль бюджетҡа Башҡортостан [[2011 йыл]]да ғына 90 млрд.һум самаһы аҡса күсерә. 1990 йылдың 27 ноябрендә Башҡортостан Республикаһы Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ойошторола. [[1994 йыл]]да [[ Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте]] һәм [[Башҡортостан Хөкүмәте|Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте]] араһында «1994-1995 йылдарҙа бюджет мөнәсәбәттәре тураһында» килешеү төҙөлә. Уға ярашлы, экологик программалар һәм элек ҡабул ителгән тирә-яҡ мөхитте һаҡлау буйынса ҡараҙарҙы тормошҡа ашырыу өсөн спирт, араҡы һәм ликер-араҡы изделиелары, нефть һәм газ, ер өсөн түләүҙәр һәм махсус һалым акциздары республика бюджетына инергә тейеш була. 1994 йылдан төбәк территорияһынан федераль бюджетҡа ҡалымдар күсерелә башлай. Уларҙың өлөшө республикала йыйылған һалымдар күләмендә уртаса Рәсәй күрһәткесенән түбәнерәк була. Башҡортостанда ҙур инвестицион хеҙмәтте «[[Газпром]]» Асыҡ акционерҙар йәмғиәте алып бара. 2006—2011 йылдарҙа компания төбәкте газификациялауға 1,75 млрд һум аҡсаға йүнәлтә. Был средствоға 13 ауыл араһында дөйөм оҙонлоғо 250 км самаһы булған газ торбалары һалына. Газификация күләме 84,3 процент тәшкил итә, Рәсәй буйынса уртаса — 63,1 процент. Ошо осорҙа компанияның төбәк территорияһына һалған сумма 21 млрд һум самаһы тәшкил итә<ref>[http://www.ria-bashkiria.com/news/1033.html РИА Башкирия — Газпром вложится в индустриальный парк «Салават» в Башкирии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414140907/http://www.ria-bashkiria.com/news/1033.html |date=2016-04-14 }}</ref>. 2008 йылда «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте «[[Газпром Нефтехим Салауат|Салаватнефтеоргсинтез]]» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Башҡортостан Хөкүмәте ҡулында булған контроль акция пакеттарын ала (53,93 процент йәки 1,04 млрд доллар), был предприятиены оҙаә йылдар сеймал менән тәьмин итеүҙе гарантиялай. 2009 йылда Башҡортостан Республикаһында Рәсәй Федерацияһын 2020 йылға тиклем социаль-иҡтисади үҫтереүҙең оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән концепцияһына ярашлы, 2020 йылға тиклем Башҡортостандың социаль-иҡтисади үҫеш стратегияһы ҡабул ителә<ref>[http://salavat.jimdo.com/ Город Салават информационный сайт salavat — salavat jimdo page!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912215703/http://salavat.jimdo.com/ |date=2012-09-12 }}</ref> 2012 йылға сит ил инвестициялары ике тапҡырға тигәндәй арта — 313 миллион долларҙан 596 миллион долларға етә<ref>[http://www.tpp-inform.ru/news/9328.html Приток иностранных инвестиций в экономику Башкортостана вырос в 2 раза] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331161921/http://www.tpp-inform.ru/news/9328.html |date=2016-03-31 }}</ref><ref>[http://www.bashkortostan.ru/investment_and_finance/ Инвестиционная деятельность] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303140703/https://www.bashkortostan.ru/investment_and_finance/ |date=2021-03-03 }}</ref>. Ике йыл рәттән (2011, 2012) Башҡортостан Республикаһы"Эксперт РА" рейтинг агентлығы тарафынан минималь иҡтисади хәүеф төбәге тип табыла<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=987418 Башкортостан признан регионом с минимальными экономическими рисками]</ref><ref>[http://minecon.bashkortostan.ru/presscentre/news/2012/12/17/news_483.html Республика Башкортостан — регион с минимальными экономическими рисками] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306071752/http://minecon.bashkortostan.ru/presscentre/news/2012/12/17/news_483.html |date=2014-03-06 }}</ref>. 2012 йыл йомғаҡтары буйынса, тулайым төбәк продукты күләме 1 триллион 65 миллиард һумға<ref>[http://investrb.ru/news/321/ Итоги 2012 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306082938/http://investrb.ru/news/321/ |date=2014-03-06 }}</ref> етә. 2016 йылға фараздар буйынса, был күрһәткес 1,6 триллион һумды үтеп китергә тейеш<ref>[http://www.bashinform.ru/news/572087/ ВРП Башкирии вырастет до 1,6 трлн рублей в 2016 году — Правительство РБ]</ref>. Тулайым төбәк продуктының һумдарҙа үҫеше бер ни кимәлдә һумдың даими түбәнәйеүе менән аңлатыла (1997 йыл менән сағыштырғанда 2011 йылда 8 тапҡырға). 2015 йылда Өфөлә [[БРИКС-тың VII осрашыуы|ШОС һәм БРИКС илдәре саммиты]] үтте. Уға әҙерләү өсөн республика бюджеты 2 млрд һум самаһы аҡса бүлә, 2,5 млрд һум — федераль бюджеттан бүленә<ref>[http://www.interfax.ru/interview/442479 Глава Башкирии рассказал о том, какова готовность Уфы к проведению там саммитов ШОС и БРИКС]</ref>. Был аҡсаларға урамдар, Өфө — Ырымбур автомобиль юлының Өфө — аэропорт трассаһы ремонтлана, ҡунаҡханалар төҙөлә, иҫке йорттар һүтеп алына, ирекмәндәр әҙерләнә һәм башҡа саралар ойошторола. == Сәнәғәт == Башҡортостандың сәнәғәт производствоһы үҙәге булып [[Өфө]], [[Стәрлетамаҡ]], [[Салауат (ҡала)|С]]<nowiki/>алауат, [[Ишембай]] һәм [[Нефтекама|Нефтекамск]] ҡалалары тора. Был ҡалаларҙың предприятиеларында Башҡортостандың барлыҡ сәнәғәт продукцияһы күләменең яртыһынан күберәге етештерелә. Сәнәғәт производствоһы структураһында әһәмиәтле өлөш яғыулыҡ-энергетика комплексына (ТЭК) тура килә. Уның өҙатылған дөйөм төбәк продукцияһы күләмендәге өлөшө 50 процентҡа тиклем етә, алынған килемдә — 70 % тирәһе; республикаһының консолидацияланған бюджетына керемдәрҙә — яҡынса 40 процент; төп капиталға инвестициялар буйынса — 30 проценттан артыҡ; валюта керемдәрендә 80 проценттан артыҡ. Башҡортостан яғыулыҡ-энергетика комплексы Рәсәйҙең милли иҡтисадыныңайырым бер өлөшө булып тора. Былтыр Рәсәй күләмендә нефть сығарыуҙа республиканың өлөшө — 2,2, нефтьте беренсел эшкәртеүҙә — 11,4, автомобиль бензины эшләүҙә — 16,2, дизель яғыулығында — 14,2 %, электр энергияһы эшләүҙә — 2,6, йылылыҡта 3,6 процент тәшкил итә. === Нефть табыу === Республикала 191 нефть һәм газ ятҡылығында разведка эштәре башҡарылған, уларҙың 161-ендә эш алып барыла. [[1955 йыл]]да Башҡорт АССР-ы нефть сығарыу буйынса илдә беренсе урынға сыға. Иң ҙур күләмгә — 47,8 млн тонна [[1967 йыл]]да етелә. Ун йыл дауамында нефть сығарыу күләме йылына 40 млн тонна билдәһендә тотола. Хәҙерге ваҡытта нефть сығарыу күләме һиҙелерлек кәмей (2007 йылда 11,8 милл. т.), ләкин ер аҫты байлыҡтары ҙур ҡеүәткә эйә. Нефть ошо күләмдә табылған осрағта ла уның запастары тағы яҡынса 25 йылға етәсәк. Башҡортостандың алдынғы нефть- газ табыу предприятиелары —[[Башнефть|«Башнефть» акционер нефть компанияһы]]" асыҡ акционерҙар йәмғиәте, [[Мәскәү]]ҙә урынлашҡан. Ул «Башнефть-Добыча» («Ишембайнефть», «Краснохолмскнефть», «Өфөнефть», «Аксаковнефть», «Саҡмағошнефть», «Арланнефть», «Туймазанефть» нефть-газ табыу идаралыҡтары) предприятиеһы аша алып бара. «Башнефть» өлөшөнә республикала табылған нефттең 98 проценты һәм тулыһынса газ табыу тура килә. === Нефть химияһы сәнәғәте === [[Файл:GNHS1.jpg|справа|мини|280x280пкс|[[Газпром Нефтехим Салауат|Газпром нефтехим Салауат]]]] Башҡортостанда автомобиль бензиндарының, кәрәсиндең, дизель яғыулығының юғары сифатлы сорттары, минераль ашламалар етештерелә. Төбәк предприятиелары Рәсәйҙе сығарылған кальцийлаштырылған сода ([[Стәрлетамаҡ|Стәрлетамаҡ ҡалаһының]] «[[Башҡортостан сода компанияһы]]» асыҡ акционерҙар йәмғиәте), бутил һәм изобутил спирттары күләменең яртыһын, каустик соданың — биштән бер, автомобиль бензинының, дизель яғыулығының һәм синтетик каучуктың — алтынан бер, синтетик ыҫмала һәм пластмассаның — етенән бер, полиэтилендың — һигеҙҙән бер, яғыулыҡ мазутының ундан бер өлөшөн сығара. Төбәктә катализаторҙар эшләү буйынса Рәсәйҙең иң ҙур предприятиеһы ([[Ишембай|Ишембай ҡалаһының]] « Катализаторҙарҙың Ишембай махсус химия заводы» яуаплылығы сикләнгән ширҡәте) урынлашҡан. Алдынғы предприятиелар: * «[[Башнефть-Өфөнефтехим]]», «[[Өфө нефть эшкәртеү заводы|Башнефть-УНПЗ]]» һәм «Башнефть-Новойл» , [[Өфө ҡалаһы|Өфө]] * «Өфөоргсинтез» (юғары баҫымлы полиэтилен (ПВД), түбән баҫымлы полиэтилен (ПНД), полипропилен (70-тән ашыу марка), синтетик һәм гидролиз этил спирты һәм башҡа химия продукттары), [[Өфө]] * «[[Газпром Нефтехим Салауат|Газпром нефтехим Салауат]]» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (бензин, минераль ашламалар, ракета яғыулығы), [[Салауат (ҡала)|Салауат]] * «Стәрлетамаҡ нефть химияһы заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, [[Стәрлетамаҡ]] * «[[Башҡортостан сода компанияһы]]», [[Стәрлетамаҡ]] === Машиналар эшләү һәм металл эшкәртеү === [[Файл:БТЗ-52763А_2039.jpg|справа|мини|280x280пкс|Башҡортостан троллейбус заводының БТЗ-52763 троллейбусы Өфө урамдарында]] Төбәктең машиналар эшләү комплексында 300 эре һәм урта предприятие бар. Уларҙа нефть табыу, нефть һәм газ эшкәртеү, химия һәм нефть химияһы («Ишембай машиналар эшләү заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Иҙел Нефтемаш» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт [[Ишембай (ҡала)|(Ишембай ҡалаһы)]] «Салауатнефтемаш» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ([[Салауат (ҡала)|Салауат ҡалаһы]]), металлургия производствоһы, ауыл хужалығы ҡорамалдары, вертолеттар («Күмертау авиация производство предприятиеһы» ([[Күмертау (ҡала)|Күмертау ҡалаһы]]), вездеходтар («Витязь» машиналар эшләү компанияһы" акционерҙар йәмғиәте (Ишембай ҡалаһы), автобустар («Нефтекама автобустар заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ([[Нефтекама (ҡала)|Нефтекама ҡалаһы]]) Һәм троллейбустар («Башҡортостан троллейбустар заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ([[Өфө ҡалаһы]]) эшләнә. Оборона-сәнәғәт комплексының фәнни һәм сәнәғәт предприятиелары ҡеүәтле производство базаһына, үҙенсәлекле ҡорамалдарға һәм технологияларға эйә. Авиация һәм автомобиль двигателдәре, вертолеттар, автобустар, троллейбустар производствоһы эшләнелгән һәм даими рәүештә камиллаштырыла. Электр техникаһы, приборҙар һәм станоктар эшләү сәнәғәте үҫешкән. === Аҙыҡ-түлек сәнәғәте === Башҡортостандың аҙыҡ-түлек сәнәғәте төбәк халҡына кәрәкле барлыҡаҙыҡ-түлек етештерә. Ул ит, һөт, кондитер, ликер-араҡы продукцияһы, һыра, сәй һәм [[башҡорт балы]]. Эре предприятиелар — «Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (Стәрлетамаҡ спирт-араҡы комбинаты, Өфө шарап-араҡы заводы), Ҡарламан һөт-консерва комбинаты, Өфө ит-консерва комбинаты, Мүләүез ит-консерва комбинаты, Белорет балыҡ заводы һ.б. === Энергетика === [[Файл:Yumaguzino_Dam.jpg|справа|мини|280x280пкс|Йомағужа һыу-электр станцияһы дамбаһы]] {{main|Башҡортостан иҡтисады}} Башҡортостан үҫешкән энергетика базаһына эйә һәм төбәк кимәлендәге электр һәм йыйылыҡ энергияһына ихтыяжды ҡәнәғәтләндерә. Тармаҡтың система булдырыусы предприятиеһы — «Башҡортостан электр селтәрҙәре компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте<ref>[http://www.bashkirenergo.ru/ ОАО Башкирэнерго: энергетика, электрификация, газ нефть, Башкирия, энергия, ТЭК, ЕЭС, Bashkirenergo, energy, power industry, gas, Bashkiria, Bashkortostan, oil<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> — 25 млрд кВт⋅ч электр энергияһы һәм 30 млн. Гкал самаһы йылылыҡ энергияһы эшләп сығара. «Башҡортостан электр селтәрҙәре компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте өлөшөнә төбәктең электр энергияһының — 90, йылылыҡ энергияһы буйынса 50 процент тура килә. Башҡортостан энергосистемаларының генерацияланған ҡеүәте составына бер район электр станцияһы (ГРЭС), 11 йылылыҡ электр станцияһы (ТЭЦ), шул иҫәптән Урал аръяғы газ-поршенлы ТЭЦ станцияһы, ҡеүәте 40 МВт булған Йомағужа ГЭС-ын да индереп, ике гидроэлектростанция (ГЭС), ете газ-поршенлы агрегат, бер ел электрстанцияһы (Туймазы районының ҡеүәте 2,2 МВт булған Төпкөлдө ВЭС-ы) һәм һигеҙ бәләкәй ГЭС инә. Республиканың барлыҡ энергосистемаларының берлектәге ҡеүәте 4 295 МВт тәшкил итә, йылылыҡ ҡеүәте — 13 141 Гкал/с (2011й).<ref>[http://bashtime.ru/novosti/novosti-ekonomiki/1987-energetiki-bashkortostana-otmechayut-80-letnij-yubilej Энергетики Башкортостана отмечают 80-летний юбилей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160420091339/http://bashtime.ru/novosti/novosti-ekonomiki/1987-energetiki-bashkortostana-otmechayut-80-letnij-yubilej |date=2016-04-20 }}</ref>. 2000 йылдарҙа Башҡортостан АЭС-ын төҙөү тураһында һүҙҙәр йөрөй. Әммә «Росатом» башлығы әйтеүенсә, 2020 йылға тиклем Башҡортостан АЭС-ын сафҡа индереү маҡсатҡа ярашлы түгел. Республиканың көньяә райондары территорияларында ҡеүәте 5 МВт-тан 25 МВт-ҡа тиклем булған дүрт ҡояш электр станцияһы төҙөү планлаштырыла<ref>[http://www.dombler.ru/article/v-bashkirii-postroyat-chetyre-solnechnih-elektrostancii.html В Башкортостане построят четыре солнечные электростанции]</ref><ref>[http://www.bashinform.ru/news/548726/ В Башкирии построят солнечную электростанцию]</ref>. == Ауыл хужалығы == {{main|Башҡортостан ауыл хужалығы}} Ауыл хужалығының дөйөм продукцияһы буйынса Башҡортостан Рәсәй төбәктәре араһында 3-сө урын биләй. 2011 йылда ауыл хужалығының тулайым продукцияһы күләме 103,9 млрд һум тәшкил итә (3008 йылда 103,5 млрд һум була). Аграр производствоһының эре тауар иҡтисады секторы менән бер рәттән шәхси сектор ҙа үҫешә. Бөгөн халыҡтың шәхси хужалығы һәм крәҫтиән-фермер хужалыҡтары тулайым продукцияның 2/3 өлөшөн тәшкил итә. ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәренең уртаса айлыҡ эш хаҡы 9976,9 һум<ref>[http://www.bashkortostan.ru/agriculture/ Сельское хозяйство<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120813203717/http://www.bashkortostan.ru/agriculture/ |date=2012-08-13 }}</ref>. (2011 г.). Республикала малсылыҡтың традицион тармаҡтары: эре мал, сусҡа, һарыҡ, кәзә үҫтереү, ҡошсолоҡ киң таралған. Йылҡысылыҡ, ҡымыҙ эшләү, йәнлектәр үрсетеү, балыҡсылыҡ, умартасылыҡ үҫешә. Республикала «Бөрйән» ҡырағай бал ҡорто бар. Ул башҡа бал ҡорттарынан һыуыҡҡа (хатта 56 градус һалҡындарға ла сыҙам), төрлө ауырыуҙарға бирешмәүсәнлеге, эшсәнлеге менән айырылып тора<ref>[http://www.rg.ru/2008/08/21/reg-bashkortostan/pchela.html Уникальная башкирская пчела находится на грани исчезновения — Гульназ Рафикова — «Спасти „бурзянку“» — Российская газета — Государственный природный за …<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Үҙенсәлекле молоҡ ҡортоноң генофондына юғалыу хәүефе янағас, Бөрйән районы территорияһында «Алтын солоҡ» ҡурсаулығы ойошторолоп, "Бөрйән"кәйҙең йәшәү урыны һаҡланып ҡала һәм киңәйтелә. Төбәктең ауылхужалығы бойҙай, арыш, һоло, арпа, тары, ҡарабойҙай үҫтереүгә махсуслашҡан. Шулай уҡ техник культуралар: шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш уңышлы эшкәртелә. Картуф һәм йәшелсә нигеҙҙә шәхси хужалыҡтарҙа үҫтерелә. Баҡсасылыҡ, теплица хужалыҡтары үҫешкән. Республиканың ауыл хужалығына 2010 йылдағы ҡоролоҡ ҙур зыян килтерә. 2012 йылда ла Башҡортостанда эҫе һәм ҡоро була. Төбәктә балыҡсылыҡты үҫтереү өсөн һыу ятҡылыҡтары бар. Әбйәлил районының Яҡтыкүл күлендә алабалыҡтың ҡиммәтле төрҙәрен үрсетеү буйынса хужалыҡ асыу планлаштырыла. Шулай уҡ ҡарағыҙ:[[Башҡортостанда ер мәсьәләләре]]. == Транспорт == {{main|Башҡортостан транспорты}} === Тимер юлы === Куйбышев тимер юлының Башҡортостан төбәге — «Рәсәй тимер юлдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең филиалы һәм уның иң ҙур бүлексәһе. Көн һайын ул 20 миллион самаһы йөк һәм 14 миллион самаһы пассажир ташый. Башҡортостандың дөйөм ҡулланылыштағы тимер юлдарының оҙонлоғо 1475 км (2000 й.) тәшкил итә<ref>http://bashturist.ru/maps/sity/data/media/62/bashturist.ru_zhdbash.jpg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018230159/http://bashturist.ru/maps/sity/data/media/62/bashturist.ru_zhdbash.jpg |date=2014-10-18 }}</ref>. Төбәктең төп тимер юлы артерияһы булып [[Һамар]]-[[Өфө]]-[[Силәбе]] электрлаштырылған магистрале тора. Унан Шишмә-Ульяновск-Инза магистрале тармаҡлана. Өфө районында төп юлға Ҡарламан-[[Белорет]]-[[Магнитогорск]] магистрале ҡушыла. Төньяҡ-көнбайышта төбәк Урта Урал менән Үҙәкте тоташтырып тороусы иң ҡыҙҡа юлға — ике юллы [[Мәскәү]]-[[Ҡаҙан]]-[[Екатеринбург]] магистраленә сыға Тимер юлының көньяҡ [[Дим]]-[[Мораптал]]-[[Ырымбур]] йүнәлеше лә мөһим әһәмиәткә эйә. Ул хәҙерге [[Ишембай (ҡала)|Ишембай ҡалаһы]] эргәһендә нефть ятҡылыҡтарын үҙләштереү өсөн төҙөлә. 1934 йылда Дим-Ишембай станцияһы тармағы һалына<ref>{{книга|автор=Агафонов М. А., Кутимов Б. П., Фёдоров И. Г.|заглавие=Ишимбай|место=[[Уфа]]|издательство=[[Китап (издательство)|Башкирское книжное издательство]]|год=1968|страницы=8|страниц=76|тираж=10 000}}</ref>, артабан юл Ырымбур менән тоташа. Әлеге ваҡытта бер линилы тимер юлы Дим-Ҡарламан участкаһында ике юлға әйләнә һәм ул электрлаштырылған, ә башҡа участкаларҙа тепловоз ярҙамында хеҙмәтләндерелә. Был — Башҡортостанды Ырымбур, Көнбайыш Ҡаҙағстан, Урта Азия, Түбәнге Волга буйы, Төньяҡ Кавказ менән тоташтырыусы иң ҡыҫҡа юл. Төбәк тимер юлының 26 проценты ике юллы булһа, 2,5 проценты — күп юллы, ҡалған 71,5 проценты бер юллы ғына. Уларҙа поездар бары тик узел станцияларында ғына икенсе юлға күсә ала. Тимер юл транспорты менән төбәктең яғыулыҡ-нефть комплексы продукцияһы ташыла. === Һыу === [[Ағиҙел йылғаһы]]нда судносылыҡ үҫешкән. Был тармаҡҡа 150 йылдан ашыу һәм уны «Башҡортостан йылға пароходлығы» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт тормошҡа ашыра. Пароходлыҡта 150-нән ашыу судно иҫәпләнә, улар пассажирҙар һәм йөк ташый. [[Мәскәү]]-[[Өфө]] маршруты буйынса круиздар популярлыҡ менән файҙаланыла. 1950—1960 йылдарҙа Ағиҙел буйлап төҙөлөш өсөн кәрәкле ағас ағыҙғандар. === Һауа === [[Файл:Orenair_Kamov_Ka-226_Ates-1.jpg|справа|мини|280x280пкс|Кумертауҙа эшләнгән Ка-226]] [[Башҡортостан]]да [[1938 йыл]]дан эшләгән [[Өфө (халыҡ-ара аэропорты)|Өфө халыҡ-ара пассажир аэропорты]] бар<ref>[http://www.airportufa.ru/ Международный Аэропорт Уфа. Новости] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428141111/http://www.airportufa.ru/ru/online_table/in/ |date=2009-04-28 }}</ref>. Унан [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәйҙең]] 27 ҡалаһына — эске, шулай уҡ донъяның 16 иленә даими халыҡ-ара чартер рейстары яһала. Башҡортостан авиакомпанияларынан [[Башҡортостан (авиакомпания)|«Башҡортостан» авиакомпанияһы" яуаплылығы сикләнгән ширҡәте]] осоштар башҡара. Һауа суднолары паркында<ref>[http://airbashkortostan.ru/about О компании | airbashkortostan.ru<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506035516/http://airbashkortostan.ru/about |date=2016-05-06 }}</ref> «Боинг» 757—200 тибындағы өс самолет һәм бер Diamond DA42 бар. === Торба үткәргестәр === Торба үткәргес транспорты яҡшы үҫешкән, бик күп газ һәм нефть магистраль торбалары үтә ([[Туймазы]]-[[Өфө]], [[Ишембай]]-[[Өфө]], [[Ишембай]]-[[Орск]] һ.б.) Торбалар буйлап Көнбайыш Себерҙән [[Башҡортостан]]дың эре нефть эшкәртеү предприятиеларына [[нефть]] килә. === Автомобиль === Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат ҡалаларынан республиканың теләһә ҡайһы ҡалаһына автобус менән барырға мөмкин. Автомобиль юлдарының дөйөм оҙонлоғо 25 мең километр тәшкил итә, шуларҙың 500 километры — федераль юлдар<ref>[http://www.turinfo.ru/country/bashkortostan/transport/ Транспорт — Транспорт Башкортостана : Автомобильный транспорт республики Башкортостан. Виды транспорта Башкортостана. — www.turinfo.ru<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017113947/http://www.turinfo.ru/country/bashkortostan/transport/ |date=2014-10-17 }}</ref>. Республика автопаркында 1,2 миллион транспорт берәмеге иҫәпләнә (2008 й.). Уларҙың күпселеге — еңел автомобилдәр (900 мең самаһы), йөк машиналары 130 мең, автобустар 23 мең. === Төп юлдар === * Рязань шоссеһы {{табличка-ru|M|5}} «Урал» [[Мәскәү]] — [[Силәбе]] {{табличка-eu|30}}, {{табличка-asia|6}}, {{табличка-asia|7}} * Федераль әһәмиәттәге Мәскәү — Владимир — Түбәнге Новгород — Чебоксар — Ҡаҙан — Өфө автомобиль юлы. {{табличка-ru|М|7}} «Волга». * {{табличка-ru|Р|314}} [[Өфө]] — [[Ырымбур]] автоюлы * {{табличка-ru|Р|316}} [[Стәрлетамаҡ]] — [[Магнитогорск]] автоюлы * {{табличка-ru|Р|361}} [[Мәләүез]] — [[Магнитогорск]] автоюлы == Төҙөлөш == 2011 йылда республикала дөйөм майҙаны 2607, 9 мең квадрат метр булған 14,5 мең бина сафҡа ингән, шуларҙың 14,2 меңе — торлаҡ<ref>[http://www.bashkortostan.ru/transportation/ Транспорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120813203813/http://www.bashkortostan.ru/transportation/ |date=2012-08-13 }}</ref>. Шул йылда ҡулланыуға 2,1 млн кв.метр торлаҡ тапшырылған һәм республика торлаҡ төҙөлөшө буйынса [[Волга буйы федераль округы]]нда [[Татарстан Республикаһы]]нан ҡала икенсе урында тора. Торлаҡ төҙөлөшө темптары юғары булыуға ҡарамаҫтан, Башҡортостанда бер кешегә уртаса торлаҡ күләме түбән кимәлдә ҡала — 22 кв. метр (2011 й.). Торлаҡҡа хаҡтар 1 кв. метрға уртаса Өфөлә — 45, Стәрлетамаҡта — 35, Салауатта — 25 — 30, башҡа ҡалаларҙа 15-20 мең һум. Башҡортостанда авария хәлендәге йорттарҙан граждандарҙы күсереү буйынса программа тормошҡа ашырыла. 2008—2011 йылдарҙа алты программа үтәлеп, быға 6,5 миллиард һум аҡса, шул иҫәптән Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалауға булышлыҡ итеү фондынан 3,9 миллиард һум йүнәлтелә. Һөҙөмтәлә дөйөм майҙаны 196,6 мең квадрат метр тәшкил иткән 546 күп фатирлы авария хәлендәге йорттан 14640 граждан күсерелә. Был маҡсатта яңы 122 йорттан 5072 торлаҡ бина алына<ref>[http://www.bashkortostan.ru/news/40210/ Карта сайта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150301172609/https://www.bashkortostan.ru/news/40210/ |date=2015-03-01 }}</ref>. Республикала авария хәлендәге йорттарҙы тулыһынса бөтөрөү быйыл — 2016 йылда таммаланырға тейеш. == Финанстар һәм сауҙа == [[Файл:Небоскрёб Уралсиб в Уфе.jpg|280px|thumb|right| «Уралсиб» банкы бинаһы (элекке «БашКредитБанк»)]] Төбәктә 90 банк эшләй (2012 й.), шул иҫәптән 11-е ү руспубликаныҡы<ref>[http://nbrb.akorb.ru/pr/show/12 Национальный банк Республики Башкортостан ПРЕСС-РЕЛИЗ от 01/08/2012 :: Пресс-релизы :: НАЦИОНАЛЬНЫЙ БАНК РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН ЦЕНТРАЛЬНОГО БАНКА РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Иң эре банктар «Уралсиб», «Социнвестбанк», «Рәсәй Сбербанкы». Банк бүлексәләренең дөйөм һаны буйынса Башҡортостан Волга буйы федераль округында - 2-се, Рәсәй Федерацияһында 5-се урын биләй. 2012 йылдың тәге яртыһында төбәк иҡтисадына бирелгән кредиттар суммаһы 298,8 млрд һум тәшкил итә. Бәләкәй һәм урта эшәыуарлыҡ субъекттарына 44,1 млрд һумлыҡ кредит бирелә. Рәсәй Федерацияһы банктарының Башҡортостан халҡына биргән кредиттарҙың ҡалдығы 2012 йылдың 1 июленә 150,4 млрд һум була. Төбәктә банктар эшмәкәрлеген Башҡортостан Республикаһының Милли банкы контролләй. == Туризм == {{main|Башҡортостан Республикаһында туризм}} == Халыҡтың килеме == [[Файл:RB salary.jpg|280px|thumb|right|Башҡортостан Республикаһында эш хаҡы үҫеше]] 2012 йылдың беренсе кварталында уртаса эш хаҡы 18300 һум (2014 йылдың авгусында - 23780 һум) тәшкил итә. Эш хаҡы күләме буйынса республика уртаса Рәсәй күрһәткесенән 26 процентҡа, йәғни 6500 һумға арттараҡ ҡала һәм Волга буйы федераль округында 5-се урында тора. Шул уҡ ваҡытта республикала инженер-техник хеҙмәткәрҙәр менән эре акционерҙар йәмғиәттәре етәкселәренең эш хаҡы араһындағы айырма уҙған быуаттың 90-сы йылдары урталарынан алып 100 тапҡыр һәм унан да күберәк тәшкил итә. == Һалымдар һәм йыйымдар, федераль бюджетҡа күсереү == Башкортостан донор төбәктәр иҫәбенә инә.Республика территорияһында йыйылған средстволар түбәндәгесә бүленә: {| class="wikitable" ! Йыл || Һалым йыйылған,<br /> млрд һум|| Территориаль бюджетҡа <br /> күсерелгән || % || Федераль бюджетҡа <br />күсерелгән || % |- align="center" | 2014<ref>[https://www.nalog.ru/rn02/news/activities_fts/5084215/ В консолидированный бюджет Республики Башкортостан зачислено более 96 млрд. рублей], Сайт [[Федеральная налоговая служба|ФНС России]], 17 декабря 2014 года</ref> || 221,5 || 125,3 || 56,6 || 96,2 || 43,4 |- align="center" | 2015<ref>[https://www.nalog.ru/rn02/news/activities_fts/5901069/ В 2015 году налоговые органы обеспечили положительную динамику по поступлениям налогов] // Сайт [[Федеральная налоговая служба|ФНС России]], 5 февраля 2016 года</ref> || 266,3 || 146,7 || 55,1 || 119,6 || 44,9 |} == Перспективалар == Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2012 йылда яҡын арала төбәк иҡтисады алдында торған тәү сираттағы бурыстаҙы билдәләне<ref>[http://expert.ru/2011/05/20/premer-iz-moskvyi/ Премьер из Москвы<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110529024754/http://expert.ru/2011/05/20/premer-iz-moskvyi/ |date=2011-05-29 }}</ref>: * Көньяҡ Башҡортостан агломерацияһы ([[Ишембай]], [[Салауат]], [[Стәрлетамаҡ]] ҡалалары) базаһында нефть сәнәғәте кластеры булдырыу * машина эшләүселәр өсөн [[РусГидро|«РусГидро»]] һәм Alstom француз компанияһы менән берлектә сәнәғәт технопаркын булдырыу * [[Ҡариҙел йылғаһы]]нда ГЭС төҙөү * [[Белорет районы]]нда тулы цикллы металлургия заводы төҙөү * бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү, эш хаҡтарын арттырыу, төҙөлөш комплексын активлаштырыу * Өфөлә ағас-юнысҡы плиталары эшләү буйынса «Кроношпан» предприятиеһын төҙөү. Уның ҡеүәте йылына 2 млн куб. м. Сеймал сифатында Башҡортостан урманы файҙаланыла (Иҫәп буйынса Башҡортостанда ҡырҡыу өсөн бүленгән урман — йылына 8 млн куб. м.) {{Шулай уҡ|Рәсәй Федерацияһы Дәүләт премияһы лауреаттары исемлеге (Башҡортостан)}}. == Сит ил әйберҙәренән баш тартыу == 2014—2016 йылдарҙа, сит ил тауарҙарынан баш тартыу һәм урындағы тауар етештереүселәрҙе яҡлау маҡсатынан, республикала Башҡортостан тауар етештереүселәренең ҡулланыусыға кәрәкле тауарҙар сығарыуы буйынса эш алып барыла. Ауыл хужалығы, сәнәғәт, фармацевтика, IT-индустрияла сит ил тауарҙары урындағы етештереүсеһенеке менән алмаштырыла. == Иҫкәрмәләр == {{Reflist|2}} == Әҙәбиәт == * Декларация о государственном суверенитете Башкирской Советской Социалистической Республики // Башкортостан: выбор пути. Интервью, выступления, стенограммы, документы. — Уфа: Китап, 1995 * Гибадуллин Б. Г. Советская Башкирия в годы Великой Отечественной войны. Уфа, 1971. * Экономика Башкортостана. Под редакцией Бармирбаева Уфа 1998 г. БГУ. * Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 1. А-Б. 2005. — 624 с.; ISBN 5-88185-053-X. т. 2. В-Ж. 2006. −624 с. ISBN 5-88185-062-9.; т. 3. З-К. 2007. −672 с. ISBN 978-5-88185-064-7.; т. 4. Л-О. 2008. −672 с. ISBN 978-5-88185-068-5.; т. 5. П-С. 2009. −576 с. ISBN 978-5-88185-072-2.; т. 6. Советы нар. хозяйства. -У. 2010. −544 с. ISBN 978-5-88185-071-5; т. 7. Ф-Я. 2011. −624 с.. науч.. изд. Башкирская энциклопедия, г. Уфа. == Һылтанмалар == * <span class="citation" id="CITEREF.D0.91.D0.AD2013">''Йосопов Т. Н.'' [https://web.archive.org/web/20171208175209/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/1633-ekonomika Иҡтисад] // [http://www.башкирская-энциклопедия.рф/ Башкирская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122002035/https://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/ |date=2020-01-22 }}. — Өфө: НИГЫ «Башҡорт энциклопедияһы», 2013. </span><span class="citation" id="CITEREF.D0.91.D0.AD2013">— ISBN 978-5-88185-143-9.</span> * <span class="citation">[http://www.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-spisok/18201-otrasli-ekonomiki Тармаҡ иҡтисад]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [http://www.башкирская-энциклопедия.рф/ Башкирская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122002035/https://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/ |date=2020-01-22 }}. — Өфө: НИГЫ «Башҡорт энциклопедияһы», 2013. </span><span class="citation">— ISBN 978-5-88185-143-9.</span> * [http://www.minecon.bashkortostan.ru/activity/development/results/2014/07/03/results_396.html Иҫәп-Хисап иҡтисади үҫеш министрлығының, Башҡортостан Республикаһының] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224165735/http://minecon.bashkortostan.ru/activity/development/results/2014/07/03/results_396.html |date=2015-02-24 }} {| class="navbox" style="border-spacing:0" | id="731" style="padding:2px" | {| class="nowraplinks collapsible collapsed navbox-inner" id="732" style="border-spacing:0;background:transparent;color:inherit" ! class="navbox-title" colspan="2" id="735" scope="col" | <div id="736" style="font-size:114%">Экономика по субъектам Российской Федерации</div> |- id="739" style="height:2px" |- id="741" ! class="navbox-group" id="742" scope="row" style="text-align:left;" |Республики | class="navbox-list navbox-odd" id="745" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px" |<div id="746" style="padding:0em 0.25em"> Адыгея • Алтай • Башкортостан • Бурятия • Дагестан • Ингушетия • Кабардино-Балкария • Калмыкия • Карачаево-Черкесия • Карелия • Коми • Крым<ref name="Крым">Республика Крым и Севастополь расположены на территории, присоединение которой к России не получило международного признания.</ref> • Марий Эл • Мордовия • Саха (Якутия) • Северная Осетия — Алания • Татарстан • Тыва • Удмуртия • Хакасия • Чечня • Чувашия</div> |- id="770" style="height:2px" |- id="772" ! class="navbox-group" id="773" scope="row" style="text-align:left;" |Края | class="navbox-list navbox-even" id="776" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px;background:#f0f0f0;" |<div id="777" style="padding:0em 0.25em"> Алтайский • Забайкальский • Камчатский • Краснодарский • Красноярский • Пермский • Приморский • Ставропольский • Хабаровский</div> |- id="788" style="height:2px" |- id="790" ! class="navbox-group" id="791" scope="row" style="text-align:left;" |Области | class="navbox-list navbox-odd" id="794" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px" |<div id="795" style="padding:0em 0.25em"> Амурская • Архангельская • Астраханская • Белгородская • Брянская • Владимирская • Волгоградская • Вологодская • Воронежская • Ивановская • Иркутская • Калининградская • Калужская • Кемеровская • Кировская • Костромская • Курганская • Курская • Ленинградская • Липецкая • Магаданская • Московская • Мурманская • Нижегородская • Новгородская • Новосибирская • Омская • Оренбургская • Орловская • Пензенская • Псковская • Ростовская • Рязанская • Самарская • Саратовская • Сахалинская • Свердловская • Смоленская • Тамбовская • Тверская • Томская • Тульская • Тюменская • Ульяновская • Челябинская • Ярославская</div> |- id="843" style="height:2px" |- id="845" ! class="navbox-group" id="846" scope="row" style="text-align:left;" |Города федерального значения | class="navbox-list navbox-even" id="849" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px;background:#f0f0f0;" |<div id="850" style="padding:0em 0.25em"> Москва • Санкт-Петербург • Севастополь<ref name="Крым">Республика Крым и Севастополь расположены на территории, присоединение которой к России не получило международного признания.</ref></div> |- id="855" style="height:2px" |- id="857" ! class="navbox-group" id="858" scope="row" style="text-align:left;" |Автономная область | class="navbox-list navbox-odd" id="861" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px" |<div id="862" style="padding:0em 0.25em"> Еврейская</div> |- id="865" style="height:2px" |- id="867" ! class="navbox-group" id="868" scope="row" style="text-align:left;" |Автономные округа | class="navbox-list navbox-even" id="871" style="text-align:left;border-left-width:2px;border-left-style:solid;width:100%;padding:0px;background:#f0f0f0;" |<div id="872" style="padding:0em 0.25em"> Ненецкий • Ханты-Мансийский • Чукотский • Ямало-Ненецкий</div> |- id="878" style="height:2px" |- id="880" | class="navbox-abovebelow" colspan="2" id="881" style="background:#ccf; text-align: left; font-size: 88%" |<div id="882"> <references> <ref name="Крым">Республика Крым и Севастополь расположены на территории, присоединение которой к России не получило международного признания.</ref> </references></div> |} |} {{Башҡортостан темаларҙа}} [[Категория:Башҡортостан иҡтисады]] 32ba673vxpbkosza1wdiank4etm1fjf 0 110513 1306468 1299669 2026-09-27T07:25:08Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306468 wikitext text/x-wiki [[Файл:Possible definitions of the boundary between Europe and Asia.png|thumb|300px|А-J — [[Европа]] һәм Азия араһындағы сиккә төрлө ҡараш]] [[Файл:Europe-Asia border (geographic).png|thumb|300px| {{legend|#67e836|Европа}} {{legend|#9ac0ea|Трансконтиненталь дәүләттәр, азия территорияһы}}]] '''Европа һәм Азия донъя ҡитғалары араһындағы сик''' күпселеген Урал тауының көнсығыш итәгенән һәм Ҡаҙағстандағы Муғалжар тау теҙмәләре, Эмба йылғаһы, Каспий диңгеҙенең төньяҡ яры, Кума-Маныч уйпаты буйлап һәм Керчь ҡултығынан үтә<ref>{{БСЭ3|заглавие=Европа|ссылка=http://bse.sci-lib.com/article036382.html}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/195686/Europe Europe] {{ref-en}} — в энциклопедии Британника</ref><ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/99 Европа // Словари и энциклопедии на Академике]</ref>. Рәсәй территорияһы буйлап сиктең дөйөм оҙонлоғо 5524 км (шуның эсенән Урал һырттары буйлап 2000 км, Каспий диңгеҙе буйлап 990 км). Ҡайһы бер сығанаҡтар Европа сиген билдәләүҙең башҡа вариантын ҡуллана — Урал һырттары һыу айырғысы, Урал йылғаһы һәм Ҡаф тауы һырттары һыу айырғысы буйлап<ref>{{книга|автор=Martin W. Lewis, Kären Wigen|заглавие=The myth of continents: a critique of metageography|ссылка=http://books.google.ru/books?id=C2as0sWxFBAC&lpg=PA27&ots=sRn29Gm9HZ&dq=Strahlenberg%20europe%20asia%20boundary%20ural&pg=PA28#v=onepage&q&f=true|издательство=University of California Press|год=1997|страницы=28|isbn=0-520-20743-2}}</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/print_2203.html CIA Factbook 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108150332/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/print_2203.html |date=2017-01-08 }}{{ref-en}}</ref><ref name="NatlGeoAtlas">{{Cite book|title=National Geographic Atlas of the World|edition=7th|year=1999|location=Washington, DC|publisher=[[Национальное географическое общество|National Geographic]]|isbn=0-7922-7528-4}} «Europe» (pp. 68-9); «Asia» (pp. 90-1): «A commonly accepted division between Asia and Europe … is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles.»</ref>. Дәүерендә проведении границы южного участка по водоразделу Главного Кавказского хребта, Европала оказывается вести Северный Кавказ (иҫәпкә алмағанда причерноморские полосы), ә также небольшие территории Азербайджана һәм Грузии. Европаны айырып күрһәтеү факты — логика һәм география менән бәйләнгәнлектән генә түгел, ә тарих һөҙөмтәһе булып тора<ref>{{книга|автор=[[Клейн, Лев Самуилович{{!}}Клейн Л. С.]]|часть=Неолит Европы как целое|заглавие=Этногенез и археология|место=СПб.|издательство=Евразия|год=2013|том=1}}</ref>. == Тарихы == Европа һәм Азияның сиктәре б.э.т. XIX—VII быуаттарҙан алып хәҙерге көнгә тиклем көнбайыштан көнсығышҡа шыуған, байтаҡҡа күскән. Боронғо гректар ул сикте яҡынса Урта диңгеҙ үҙәгенән үткәргән. Һуңғараҡ, б.э.т. 524—457 йылдарҙа Керчь боғаҙын һәм Танаис (Дон) йылғаһын сик тип иҫәпләгәндәр. Клавдий Птолемейҙың ҙур ғилми абруйы был ҡараштың нығыныуына һәм XVIII быуатҡа саҡлы үҙгәрмәүенә сәбәбсе булған. 1730 йылда швед ғалимы Филипп Иоһанн фон Страленберг донъя ғилми әҙәбиәтендә тәү тапҡыр Европа һәм Азия араһында сик үткәреү идеяһын нигеҙләгән<ref>«Северная и восточная часть Европы и Азии» (Stralenberg Ph. I. « Das Nord- und Ostliche Teil von Europa und Asia», — Stockholm, 1730)</ref>. Һуңғараҡ 1736 йылда Василий Никитич Татищев<ref>В. Н. Татищев «Общее географическое описание всея Сибири», 1736</ref>, Страленбергҡа был тәҡдимде тап үҙе әйткәнен раҫлаған. Татищев үҙенең хеҙмәтендә сикте Югор Шары боғаҙынан Урал һырттары, Урал (Яйыҡ) йылғаһы буйлап, Үр (Орск) һәм Ырымбур (уларҙың хәҙерге сиктәрендә) ҡалаларын айырып, шунан Каспий диңгеҙенән Кума йылғаһына, Ҡаф тауы, Аҙау һәм Ҡара диңгеҙҙәр аша Босфор боғаҙына саҡлы үткәреүҙе нигеҙләгән. Был идея замандаштар һәм тарафдарҙар тарафынан шунда уҡ хупланмаған. Шулай, мәҫәлән, Михаил Васильевич Ломоносов «Ер ҡатламдары тураһында» (1757—1759) трактатында Европа һәм Азия араһындағы сикте Дон, Иҙел (Волга) һәм Печора йылғаларынан үткәргән. Әммә тиҙҙән Татищевҡа эйәргән авторҙар үҙҙәренең хеҙмәттәрендә Урал һырттарын Европа һәм Азия араһындағы тәбиғи сик сифатында таныған. == Географияһы == Европа — Азия сиге һыҙығы Кар диңгеҙе яры буйынан Урал һырттарының көнсығыш итәгенән, яҡынса көнбайыштан Ненец автономиялы округы һәм Коми Республикаһы, көнсығыштан Ямал-Ненец автономиялы округы һәм Ханты-Манси автономиялы округы сигенә параллель булып үтә. Артабан ҡитғалар араһындағы сик көнбайыштан Пермь крайы һәм көнсығыштан Свердловск өлкәләре административ сиктәре араһынан бер аҙ көнсығышҡараҡ, шул ваҡытта, Свердловск өлкәһенең көньяҡ-көнбайыш райондарын Европала ҡалдырып, үтә. Был регионда Европа-Азия сиген үткәреү менән «Азиатская» тимер юл станцияһы һәм Азиатская тип аталған ҡасабаның атамаһы бәйле. Силәбе өлкәһендә сик Әшә районын, Оло Ҡытау<ref>Салауат Юлаевтың бер шиғырында: «ала алманым Оло Ҡытауҙы…» тигән һүҙҙәр бар</ref>(Катав-Иван) районын һәм Һатҡы муниципаль районын, шулай уҡ Башҡортостан менән сиктәш муниципаль райондар һәм ҡала округтары территорияларының (тарихи Башҡортостан ерҙәре) көнбайыш өлөшөн Европала ҡалдыра. Ырымбур өлкәһендә, көнсығыш райондарҙан башҡа, сик территорияның күпселек өлөшөн Европала ҡалдыра. Артабан сик көньяҡҡа, Ҡаҙағстандың Аҡтүбә өлкәһе территорияһынан Муғалжар тауҙарының көнсығыш итәгенә (Урал тауҙарының Ҡаҙағстан территорияһындағы дауамы) һәм, Эмба йылғаһы буйлап, Каспий буйы уйһыулығына, Каспий диңгеҙе аша Кума йылғаһы тамағына (йылға Каспий диңгеҙенә ҡоя), артабан, Кума-Маныч уйпаты буйлап, Дондың түбәнге ағымына, шунан Аҙау диңгеҙенең көньяҡ ярына сыға. Көньяҡҡараҡ Европа һәм Азия араһындағы сик Керчь боғаҙы, Тузла утрауын Азияла ҡалдырып, Ҡырым (Европа) һәм Тамань (Азия) ярымутрауҙары араһынан үтә. == Ҡаҙағстанға Рус географик йәмғиәте (РГО) экспедицияһы == 2010 йылдың апрель-майында Рус географик йәмғиәте, Европа һәм Азияның сиге Ҡаҙағстан территорияһынан үтеүгә дөйөм ҡабул ителгән ҡараштарға ревизия яһау маҡсатында, Ҡаҙағстанға экспедиция ойошторҙо. Экспедицияла ҡатнашыусылар, Златоустан көньяҡтараҡ Урал һырты үҙенең үҙәк торошон юғалта һәм бер нисә параллель һырттарға тарҡала, ә тағы ла көньяҡҡараҡ тауҙар бөтөнләйе менән юҡҡа сыға, тигән фактты билдәләп үтәләр; шул уҡ ваҡытта тап Урал һырттары (дөрөҫөрәге, уның көнсығыш итәге), традиция буйынса, Европа һәм Азия араһындағы сикте үткәреү ориентиры булып тора. Шулай уҡ Урал һәм Эмба йылғалары, уларҙың ярҙары урынлашҡан ер төҙөлөшө бер төрлө булғанлыҡтан, төптән уйлап билдәләнгән сик була алмай, тип фекер йөрөтә экспедицияла ҡатнашыусылар. Экспедицияла ҡатнашыусылар Европа һәм Азия араһындағы сикте Көнсығыш Европа тигеҙлегенең көньяҡ-көнсығыш дауамы булған Каспий буйы уйһыулығы көнсығыш ситенән үткәреү иң төплө фекер булып күренә тигән көн элгәре һығымтаға килделәр<ref>{{cite news|url=http://www.rgo.ru/2010/10/granica-mezhdu-evropoj-i-aziej-opredelena//|title=Граница между Европой и Азией определена|work=Урал - граница Европы и Азии|publisher=[[Русское географическое общество]]|datepublished=2010-06-18|accessdate=2010-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101025011020/http://www.rgo.ru/2010/10/granica-mezhdu-evropoj-i-aziej-opredelena/|archivedate=2010-10-25|deadlink=404}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025011020/http://www.rgo.ru/2010/10/granica-mezhdu-evropoj-i-aziej-opredelena/ |date=2010-10-25 }}</ref>. Хәҙерге көнгә тиклем был экспедицияла ҡатнашҡан рәсәй һәм ҡаҙағстан ғалимдарының тәҡдимен Халыҡ-ара географик союз ҡарамаған әле. == Обелисктар == === Ырымбур өлкәһе === * Ырымбур ҡалаһындағы Урал йылғаһы һалынған йәйәүлеләр өсөн тәғәйенләнгән күпергә Европа һәм Азия араһындағы сиктең символик тарихи билдәһе ҡуйылған. [[Файл:Pedestrian bridge in Orenburg.jpg|180px|thumb|Ырымбур ҡалаһындағы Урал йылғаһы аша һалынған йәйәүлеләр күпере.]] === Пермь крайы === * Горнозаводской районындағы Качканар — Чусовой трассаһындағы Промысла ҡасабаһы эргәһендәге обелиск (Свердловск өлкәһе яғына киткән ерҙә, ҡасабанан 9 км алыҫлыҡта). * Горнозаводской районындағы Промысла ҡасабаһы, Колпаки тауы эргәһендәге, Промысла — Медведка юлындағы (Медведка — Косья юлдар сатындағы) обелиск <gallery perrow=4 widths="200px" heights="200px"> Файл:Граница (азия-европа).jpg|Качканар — Чусовой трассаһында, Промысла ҡасабаһы эргәһендә торған обелиск<br />{{coord|58|33|40.2|N|59|13|48.2|E|scale=10000}} </gallery> === Свердловск өлкәһе === <gallery perrow="4" widths="200" heights="200"> Файл:Европа-Азия.jpg|Пермь крайы һәм Свердловск өлкәһе сигендәге обелиск<br />{{coord|60|3|56.98|N|59|3|41.82|E|scale=3000}} Файл:Новый обелиск у горы Березовой.jpg|Берёзовая тауы итәгендә, Мәскәү трактында, Екатеринбург ҡалаһы яғынан Первоуральск ҡалаһына килеп етеп килгән ерҙә ҡуйылған яңы обелиск<br />{{coord|56|52|13.0|N|60|02|52.00|E|scale=3000}} Файл:Обелиск около Первоуральска Свердловской области.jpg|Р-242 автомобиль юлынан Первоуральск ҡалаһына яҡынлаған урындағы обелиск<br />{{coord|56|52|04.00|N|60|02|41.70|E|scale=3000}} Файл:Обелиск на 17 км Нового Московского тракта под Екатеринбургом.jpg|Яңы Мәскәү (Себер) трактының 17-се саҡрымындағы обелиск (Екатеринбург янындағы Р242 автомобиль юлы)<br />{{coord|56|49|55.7|N|60|21|02.60|E|scale=3000}} Файл:Обелиск между городами Ревда и Дегтярск Свердловской области.jpg|Свердловск өлкәһенең Ревда һәм Дегтярск ҡалалары араһындағы обелиск (ташланған)<br />{{coord|56|46|14.80|N|60|01|35.70|E|scale=3000}} Файл:Обелиск близ села Курганово Свердловской области.jpg|Свердловск өлкәһе Курганово ауылы эргәһендәге обелиск<br />{{coord|56|38|34.3|N|60|24|05.40|E|scale=3000}} </gallery> === Силәбе өлкәһе === * Уралтау һыртында, Златоуст эргәһендә, М-5 «Урал» автомобиль юлында урынлаштырылған стела. * Магнитогорск ҡалаһында Урал йылғаһы аша һалынған дүрт трамвай үткәүел-күперенә ҡуйылған билдә һәм «Европа — Азия» стелалары. * Златоуста Уржумка тимер юл станцияһында торған обелиск (1892 йылда Транссиб участкаһы төҙөлөшөн тамамлау иҫтәлегенә ҡуйылған). * Слюдорудник — Большие Егусты юлындағы артылышта торған обелиск (Ҡыштымдан көньяҡҡараҡ). <gallery perrow=4 widths="200px" heights="200px"> |Уралтау һыртында {{табличка-ru|M|5}} «Урал» автомобиль юлында ҡуйылған стела<br />{{coord|55|01|05|N|59|44|05|E|scale=3000}} Файл:On the bridge over Ural, Kizilskoe.jpg|Силәбе өлкәһе Кизильское ауылында Урал йылғаһы аша һалынған күперҙә урынлаштырылған билдә<br />{{coord|52|43|17.75|N|58|54|25.60|E|scale=3000}} </gallery> === Ҡаҙағстан === * Атырауҙа (Ҡаҙағстан) Урал йылғаһы аша һалынған үҙәк күперҙең ике яғында ла урынлаштырылған ике стела * Уральск ҡалаһы эргәһендәге Урал йылғаһы аша һалынған иҫке күпергә килеп ингән урындың уң ярында торған стела <gallery perrow=4 widths="200px" heights="200px"> Файл:Atyrau Europe.JPG|Атырауҙа Урал йылғаһының уң ярында торған Европа билдәһе </gallery> === Башҡа ерҙәрҙә === * Ырымбурҙа Урал йылғаһы аша һалынған күпер аръяғында, һул яҡ ярҙа ҡуйылған стела. == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Һылтанмалар == * {{commonscat-inline|Boundary between Europe and Asia}} * [http://www.1723.ru/read/books/europe-2.htm Граница между Европой и Азией в районе Екатеринбурга] * [http://geo.1september.ru/1997/no12.htm Граница Европы и Азии] * [http://www.europa-asia.info Граница Европа-Азия] * [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/3889/ Где проходит граница между Европой и Азией? (Журнал «Вокруг Света» от 1959 года)] * [https://archive.is/20130109101121/www.rgo.ru/2010/10/granica-mezhdu-evropoj-i-aziej-opredelena// Ландшафтно-историческая экспедиция «Урал — граница Европы и Азии» в 2010 году] * [http://www.europa-asia.info Граница Европа-Азия] * {{статья |автор = [[Дитмар, Андрей Борисович|Дитмар А. Б.]] |заглавие = К истории вопроса о границе между Европой и Азией |ссылка = http://tapemark.narod.ru/pedagog/ditmar2.html |язык = |издание = Учёные записки [[Ярославский государственный педагогический университет имени К. Д. Ушинского|ЯГПИ им. К. Д. Ушинского]] |тип = |год = 1958 |том = XX (XXX). Часть 1. География |страницы = 35—49 }} [[Категория:Евразия]] [[Категория:Европа географияһы]] [[Категория:Азия географияһы]] [[Категория:Сиктәр]] ruo6xyco6nsgpe31zvc3xm870bxltpj 0 110976 1306458 1292133 2026-09-27T04:22:10Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306458 wikitext text/x-wiki {{Язык |цвет=кавказ |имя=Грузин теле |самоназвание={{unicode|ქართული ენა}} |страны=[[Грузия]], [[Рәсәй]], [[Төркиә]] |регионы= |официальный язык={{Флагификация|Грузия}}<br /> {{Флагификация|Южная Осетия}}<br /><small>(өлөшләтә танылған дәүләт)</small> |число носителей=более 4 млн.<ref name="eth.count">{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/language/kat|title=Georgian |quote=Population 3,900,000 in Georgia (1993 UBS). Population total all countries: 4,237,010. Ethnic population: 3,980,000 (1993 UBS).|date=2015|work=[[:en:Ethnologue{{!}}Ethnologue]], 18th ed.|lang=en|accessdate=2015-06-02}}</ref><ref name=katzner.count> Kenneth Katzner, [https://books.google.ru/books?id=Lm8LFegafGIC&pg=PA118 The Languages of the World], ISBN 9781134532889, 2002, page 118{{ref-en}}"Georgian .. is spoken by about 4 million there"</ref> |регулирующая организация= |рейтинг= |статус= |категория=[[Картвель телдәре]] |классификация= [[Картвель телдәре|Картвель тел төркөмө]] |письмо=[[грузин яҙмаһы]] |ГОСТ 7.75-97=гру 158 |ISO1=ka |ISO2=geo (B); kat (T) |ISO3=kat }} '''Грузин теле''' (ქართული ენა ''картули эна'') — [[Грузия]]ның рәсми теле, [[Картвель телдәре|картвель төркөмө]] теле, грузин халҡының әҙәби һәм милли теле. Грузин теле фонетик принциплы грузин алфавиты яҙмаһына нигеҙләнгән. Һөйләшеүселәр һаны (1993 йыл мәғлүмәттәре) — Грузияла яҡынса 4 миллион кеше<ref name="eth.count"/><ref name=katzner.count/> һәм бер нисә йөҙ мең кеше башҡа илдәрҙә, күбеһенсә [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]], [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]] һәм [[Төркиә]]лә. == Тарихы == Хронология буйынса яҙма грузин теленең үҫеше түбәндәге дәүерҙәргә бүленә: * боронғо: V—XI быуат; * урта: XII—XVIII быуат; * яңы: XIX быуаттан алып. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр һуңғы ике осорҙо айырмай, сөнки яңы грузин теленә тик лексиканың ғына бер аҙ үҙгәреүе хас. Боронғо грузин теле нигеҙендә картли һөйләше ята. Грузин тарихсыһы Леван Чилашвили, 1990-сы йылдарҙың икенсе яртыһында Некреси ауылында мәжүси ғибәҙәтханаларҙы өйрәнгәндә, ҡәбер ташының ярсығын таба (һуңыраҡ уны ''«некрес яҙыуы»'' тип атайҙар), тарихсылар билдәләүенсә, ул иң һуң булһа — б. э. III быуатына ҡарай.{{-1|<ref>''Levan Chilashvili'' «The Pre-Christian Georgian inscription from Nekresi». — Centre for Kartvelian Studies, Tbilisi State University. The Kartvelologist (Journal of Georgian Studies), no. 7. — Tbilisi, 2000. — ISBN 99928-816-1-5</ref><ref>''ზ. ჭუმბურიძე'' ჭუმბურიძე ზ. ნეკრესის წარწერების გამო. ალმანახი «მწიგნობარი 01», თბ., 2001 წ.(''Чумбуридзе З.'' Вследствие некресских надписей. // Альманах «Мцигнобари 01». — Тб., 2001.)</ref>}} Дональд Рейфилд раҫлауынса, грузин яҙыуының христианлыҡҡа тиклем барлыҡҡа килеүе икеле һәм археологик ҡомартҡылар менән дәлилләнмәй.<ref name="Donald Rayfield">''[[:en:Donald Rayfield|Rayfield D.]]'' The Literature of Georgia: A History (Caucasus World). </ref> Стивен Рапп билдәләүенсә, алфавиттың ул осорға ҡарауы шикле.{{-1|<ref name="Rapp">''Stephen H. Rapp''. Studies in medieval Georgian historiography: early texts and Eurasian contexts. Peeters Publishers, 2003. — ISBN 90-429-1318-5. — С. 19: «''Moreover, all surviving MSS written in Georgian postdate K’art’li’s fourth-century conversion to Christianity. Not a shred of dated evidence has come to light confirming the invention of a Georgian alphabet by King P’arnavaz in the third century ВС as is fabulously attested in the first text of K’C'<…> Cf. Chilashvili’s „Nekresi“ for the claim that a Geo. asomt’avruli burial inscription from Nekresi commemorates a Zoroastrian who died in the first/second century AD. Archaeological evidence confirms that a Zoroastrian temple once stood at Nekresi, but the date of the supposed grave marker is hopelessly circumstantial. Chilashvili reasons, on the basis of the first-/second-century date, that P’amavaz likely created the script in order to translate the Avesta (i.e.. sacred Zoroastrian writings) into Geo., thus turning on its head the argument that the Georgian script was deliberately fashioned by Christians in order to disseminate the New Testament. Though I accept eastern Georgia’s intimate connection to Iran, I cannot support Chilashvili’s dubious hypothesis. I find more palatable the idea that K’C actually refers to the introduction of a local form of written Aramaic during the reign of P’amavaz: Ceret’eli». Aramaic, «p. 243.»''</ref>}} 476—483 йылдар — беренсе әҙәби әҫәр — «Изге батшабикә Шушаниктың ыҙалары», авторы Якоб Цуртавели. 864 — датаһы аныҡ күрһәтелгән иң боронғо ҡулъяҙма («Мравалтави»). 1629 — грузин телендәге беренсе баҫма ([[Рим]]да). [[1709 йыл|1709]] — Грузиялағы грузин телендә беренсе баҫма («Инжил»). [[1819 йыл|1819]] — грузин телендәге беренсе матбуғат баҫмаһы («Сакартвелос газети»). Хәҙерге грузин әҙәби телен үҫтереүгә [[Чавчавадзе Илья Григорьевич|Илья Чавчавадзе]], [[Акакий Церетели]], Я. С. Гогебашвили, Важа Пшавела һиҙелерлек өлөш индергән. [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|Совет власы]] йылдарында Грузия ССР-ы Конституцияһының 156 статьяһында телдең дәүләт статусы асыҡ күрһәтелгән<ref>[http://www.rrc.ge/law/konst_1937_02_13_ru.htm?lawid=1385&lng_3=ru Конституция Грузинской Советской Социалистической Республики]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Грузин телендә яҡынса 10<ref>{{Православная энциклопедия|468825|Институт рукописей имени Корнелия Кекелидзе|23|90-96|Л. Каджая}}</ref>-12 мең<ref>{{книга |автор=Valentina Calzolari, Michael E. Stone. |часть=|заглавие=Armenian Philology in the Modern Era: From Manuscript to Digital Text |ссылка=https://books.google.ru/books?id=ekz3AwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство=BRILL |год=2014|volume= |pages=24|серия=|ref= Valentina Calzolari, Michael E. Stone}}</ref> урта быуат ҡулъяҙмалары һаҡланған. == Диалекттар == Грузин теле үҙ эсенә бер нисә диалектты ала: картли, кахетин, имеретин, пшав, рача, аджар, мохев, тушин һ. б. == Грамматика == Һүҙҙәр ете килеш менән үҙгәрә. Исемдәрҙең зат буйынса айырмалары юҡ. Бер эйәле алмаштан башҡа ике эйәле һәм өс эйәле алмаш менән ҡулланалар. === Морфология === ==== Исем ==== Груин телендәге бөтә исемдәр килеш буйынса ике төркөмгә бүленә. Беренсе төркөмгә нигеҙенең аҙағы тартынҡыға бөткән исемдәр ҡараһа, икенсе төркөмгә — һуҙыңҡыға бөткәндәре. Һәр төркәм көслө һәм йомшаҡ килешкә айырыла. ==== Ҡылым ==== Грузин теле — агглютинатив тел. Ҡылымды төҙөр өсөн, бер-береһе менән билдәле префикс, суффикстар ҡушыла. Бер һүҙ эсендә һигеҙ морфемаға тиклем була ала. Миҫал: «აგეშენებინათ» («һеҙгә төҙөргә кәрәк булған») һүҙе түбәндәге морфемаларҙан тора, уларҙың һәр береһе ҡылымға ваҡыт һәм модаллек сифатын өҫтәй: ა-გ-ე-შენ-ებ-ინ-ა-თ. Грузин яҙыуы V быуаттың беренсе сирегендә барлыҡҡа килгән. <span>Иртә быуаттарҙа — мргловани </span><span>(а</span>''сомтаврули''<span>), </span>IX быуаттан<span> — </span>''нусхури''<span> (</span>''нусха-хуцури''<span>, </span>''хуцури''<span>, сиркәү); ә </span>[[XI быуат]]тан<span> — </span>''мхедрули''<span> (</span>''мхедрули-хели''<span>, с</span>''аэро''<span> йәки гражданлыҡ) яҙмалары ҡулланылған</span>. Заманса грузин алфавит 33 хәрефтән тора, һәр ҡайһыһы бер өнгә тиң: 5 һуҙынҡы һәм 28 тартыңҡы өн. {| class="prettytable background colour2" style="text-align: center;" !Хәреф ! bgcolor="#d0e5f5" | Атамаһы ! bgcolor="#d0e5f5" | Һанлы<br /> аңлатма ! bgcolor="#d0e5f5" | IPA ! bgcolor="#d0e5f5" | ISO 9984 ! bgcolor="#d0e5f5" | Романизация ! bgcolor="#d0e5f5" | Кириллицаға<br /> ярашлы !Мхедрули (მხედრული) !Нусхури (ⴌⴓⴑⴞⴓⴐⴈ) !Асомтаврули (ႠႱႭႫႧႠႥႰႳႪႨ) |- |ა | ანი | 1 | {{IPA|ɑ}} | A a | A a | А а |[[Файл:Mkhedruli_a.svg|12x12пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_a.svg|15x15пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_a.svg|19x19пкс]] |- |ბ | ბანი | 2 | {{IPA|b}} | B b | B b | Б б |[[Файл:Mkhedruli_b.svg|16x16пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_b.svg|19x19пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_b.svg|17x17пкс]] |- |გ | განი | 3 | {{IPA|g}} | G g | G g | Г г |[[Файл:Mkhedruli_g.svg|16x16пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_g.svg|18x18пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_g.svg|20x20пкс]] |- |დ | დონი | 4 | {{IPA|d}} | D d | D d | Д д |[[Файл:Mkhedruli_d.svg|16x16пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_d.svg|19x19пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_d.svg|18x18пкс]] |- |ე | ენი | 5 | {{IPA|ɛ}} | E e | E e | Е е |[[Файл:Mkhedruli_e.svg|19x19пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_e.svg|18x18пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_e.svg|19x19пкс]] |- |ვ | ვინი | 6 | {{IPA|v}} | V v | V v | В в |[[Файл:Mkhedruli_v.svg|19x19пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_v.svg|17x17пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_v.svg|17x17пкс]] |- |ზ | ზენი | 7 | {{IPA|z}} | Z z | Z z | З з |[[Файл:Mkhedruli_z.svg|16x16пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_z.svg|18x18пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_z.svg|17x17пкс]] |- | bgcolor="#DFDFDF" | ჱ | bgcolor="#DFDFDF" | [[:ka:ჰე (ასო)|ჰე]] | bgcolor="#DFDFDF" | 8 | bgcolor="#DFDFDF" | {{IPA|ɛj}} | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Mkhedruli_he.svg|25x25пкс]] | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Nuskhuri_he.svg|27x27пкс]] | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Asomtavruli_he.svg|19x19пкс]] |- |თ | თანი | 9 | {{IPA|tʰ}} | T' t' | T t | Ҭ ҭ |[[Файл:Mkhedruli_t.svg|15x15пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_t.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_t.svg|20x20пкс]] |- |ი | ინი | 10 | {{IPA|ɪ}} | I i | I i | И и |[[Файл:Mkhedruli_i.svg|10x10пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_i.svg|15x15пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_i.svg|23x23пкс]] |- |კ | კანი | 20 | {{IPA|kʼ}} | K k | Kʼ kʼ | К к |[[Файл:Mkhedruli_k'.svg|19x19пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_k'.svg|31x31пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_k'.svg|21x21пкс]] |- |ლ | ლასი | 30 | {{IPA|l}} | L l | L l | Л л |[[Файл:Mkhedruli_l.svg|22x22пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_l.svg|19x19пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_l.svg|17x17пкс]] |- |მ | მანი | 40 | {{IPA|m}} | M m | M m | М м |[[Файл:Mkhedruli_m.svg|18x18пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_m.svg|22x22пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_m.svg|17x17пкс]] |- |ნ | ნარი | 50 | {{IPA|n}} | N n | N n | Н н |[[Файл:Mkhedruli_n.svg|18x18пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_n.svg|21x21пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_n.svg|22x22пкс]] |- | bgcolor="#DFDFDF" | ჲ | bgcolor="#DFDFDF" | [[:fr:Hie (géorgien)|ჲე]] | bgcolor="#DFDFDF" | 60 | bgcolor="#DFDFDF" | {{IPA|j}} | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | Й й | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Mkhedruli_ie.svg|14x14пкс]] | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Nuskhuri_ie.svg|18x18пкс]] | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Asomtavruli_ie.svg|20x20пкс]] |- |ო | ონი | 70 | {{IPA|ɔ}} | O o | O o | О о |[[Файл:Mkhedruli_o.png|15x15пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_o.svg|18x18пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_o.svg|18x18пкс]] |- |პ | პარი | 80 | {{IPA|pʼ}} | P p | Pʼ pʼ | П п |[[Файл:Mkhedruli_p'.png|18x18пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_p'.svg|15x15пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_p'.svg|17x17пкс]] |- |ჟ | ჟანი | 90 | {{IPA|ʒ}} | Ž ž | Zh zh | Ж ж |[[Файл:Mkhedruli_zh.svg|15x15пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_zh.svg|17x17пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_zh.svg|22x22пкс]] |- |რ | რაე | 100 | {{IPA|r}} | R r | R r | Р р |[[Файл:Mkhedruli_r.svg|16x16пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_r.svg|15x15пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_r.svg|17x17пкс]] |- |ს | სანი | 200 | {{IPA|s}} | S s | S s | С с |[[Файл:Mkhedruli_s.svg|18x18пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_s.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_s.svg|18x18пкс]] |- |ტ | ტარი | 300 | {{IPA|tʼ}} | T t | Tʼ tʼ | Т т |[[Файл:Mkhedruli_t'.svg|21x21пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_t'.svg|20x20пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_t'.svg|19x19пкс]] |- | bgcolor="#DFDFDF" | ჳ | bgcolor="#DFDFDF" | [[:fr:Wie (géorgien)|ვიე]] | bgcolor="#DFDFDF" | 400 | bgcolor="#DFDFDF" | {{IPA|wi}} | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Mkhedruli_vie.svg|19x19пкс]] | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Nuskhuri_vie.svg|27x27пкс]] | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Asomtavruli_vie.svg|18x18пкс]] |- |უ | უნი | — | {{IPA|u}} | U u | U u | У у |[[Файл:Mkhedruli_u.png|17x17пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_u.svg|21x21пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_u.svg|20x20пкс]] |- |ფ | ფარი | 500 | {{IPA|pʰ}} | P' p' | P p | Ҧ ҧ |[[Файл:Mkhedruli_p.svg|16x16пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_p.svg|16x16пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_p.svg|23x23пкс]] |- |ქ | ქანი | 600 | {{IPA|kʰ}} | K' k' | K k | Қ қ |[[Файл:Mkhedruli_k.svg|27x27пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_k.svg|19x19пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_k.svg|22x22пкс]] |- |ღ | ღანი | 700 | {{IPA|ʁ}} | Ḡ ḡ | Gh gh | Ҕ ҕ (Г' г') |[[Файл:Mkhedruli_gh.svg|16x16пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_gh.svg|15x15пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_gh.svg|21x21пкс]] |- |ყ | ყარი | 800 | {{IPA|qʼ}} | Q q | Qʼ qʼ | Ҟ ҟ |[[Файл:Mkhedruli_q'.svg|19x19пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_q'.svg|22x22пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_q'.svg|21x21пкс]] |- |შ | შინი | 900 | {{IPA|ʃ}} | Š š | Sh sh | Ш ш |[[Файл:Mkhedruli_sh.svg|16x16пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_sh.svg|22x22пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_sh.svg|22x22пкс]] |- |ჩ | ჩინი | 1000 | {{IPA|t͡ʃ}} | Č' č' | Ch ch | Ч ч |[[Файл:Mkhedruli_ch.svg|18x18пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_ch.svg|32x32пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_ch.svg|22x22пкс]] |- |ც | ცანი | 2000 | {{IPA|t͡s}} | C' c' | Ts ts | Ц ц |[[Файл:Mkhedruli_ts.svg|15x15пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_ts.svg|22x22пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_ts.svg|24x24пкс]] |- |ძ | ძილი | 3000 | {{IPA|d͡z}} | J j | Dz dz | Ӡ ӡ |[[Файл:Mkhedruli_dz.svg|18x18пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_dz.svg|16x16пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_dz.svg|16x16пкс]] |- |წ | წილი | 4000 | {{IPA|t͡sʼ}} | C c | Tsʼ tsʼ | Ҵ ҵ |[[Файл:Mkhedruli_ts'.svg|24x24пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_ts'.svg|15x15пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_ts'.svg|29x29пкс]] |- |ჭ | ჭარი | 5000 | {{IPA|t͡ʃʼ}} | Č č | Chʼ chʼ | Ҷ ҷ |[[Файл:Mkhedruli_ch'.svg|25x25пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_ch'.svg|21x21пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_ch'.svg|20x20пкс]] |- |ხ | ხანი | 6000 | {{IPA|χ}} | X x | Kh kh | Х х |[[Файл:Mkhedruli_kh.svg|18x18пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_kh.svg|21x21пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_kh.svg|22x22пкс]] |- | bgcolor="#DFDFDF" | ჴ | bgcolor="#DFDFDF" | [[:fr:Har (géorgien)|ჴარ]] | bgcolor="#DFDFDF" | 7000 | bgcolor="#DFDFDF" | {{IPA|q}} | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Mkhedruli_hari.svg|26x26пкс]] | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Nuskhuri_hari.svg|18x18пкс]] | bgcolor="#DFDFDF" |[[Файл:Asomtavruli_hari.svg|25x25пкс]] |- |ჯ | ჯანი | 8000 | {{IPA|d͡ʒ}} | J̌ ǰ | J j | Џ џ |[[Файл:Mkhedruli_j.svg|21x21пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_j.svg|16x16пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_j.svg|18x18пкс]] |- |ჰ | ჰაე | 9000 | {{IPA|h}} | H h | H h | Ҳ ҳ |[[Файл:Mkhedruli_h.svg|18x18пкс]] |[[Файл:Nuskhuri_h.svg|17x17пкс]] |[[Файл:Asomtavruli_h.svg|17x17пкс]] |- | bgcolor="#DFDFDF" | ჵ | bgcolor="#DFDFDF" | [[:fr:Hoe (géorgien)|ჰოე]] | bgcolor="#DFDFDF" | 10000 | bgcolor="#DFDFDF" | {{IPA|hɔɛ}} | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" |[[Файл:Mkhedruli_hoe.svg|16x16пкс]] | bgcolor="#DFDFDF" | — | bgcolor="#DFDFDF" | [[Файл:Asomtavruli_hoe.svg|15x15пкс]] |} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Сығанаҡтар == * Лингвистик энциклопедик һүҙлек, М.,"Советская энциклопедия", 1990 == Һылтанмалар == * [http://slovarus.info/gru_1812.php Грузински-урыҫ һүҙлеге нико капанен Субсидии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312224047/http://slovarus.info/gru_1812.php |date=2007-03-12 }} * [http://meskhi.net/lexicon/ Топте һүҙлек грузин телен нико капанен Субсидии урыҫ тәржемә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200718233138/http://meskhi.net/lexicon/ |date=2020-07-18 }} * [http://lexicon.ge/ Англо-рус теле, грузински-урыҫ теле, рус-грузин … ы теле, грузински-урыҫ, немец-рус һүҙлеге] * [http://itunes.apple.com/app/unikey/id435047880?mt=8 Ярҙам грузия клавиатуры өсөн iOS / iPhone/ iPad] {{Недоступная ссылка|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://czudovo.info/lan.php?ln=ka Рус-грузин … ы теле, немец-грузия теле һәм англо-грузия теле һүҙлеге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220120102/http://czudovo.info/lan.php?ln=ka |date=2012-02-20 }} * [http://www.muhranoff.ru/38/ Ҡыҫҡаса русса-грузия теле һүҙлеге элементтары менән грамматики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161106155903/http://www.muhranoff.ru/38/ |date=2016-11-06 }} * [http://www.qartuliena.ru/ Грузински-урыҫ, урыҫ-грузия теле һүҙлеге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161204015917/http://www.qartuliena.ru/ |date=2016-12-04 }} [[Категория:Грузия телдәре]] [[Категория:Рәсәй телдәре]] [[Категория:Алфавит буйынса телдәр һәм диалекттар]] [[Категория:Кавказ халыҡтарының телдәре]] nf3me4id553zya1z6td8eejb3tnfrkn 0 111119 1306474 1279107 2026-09-27T11:24:46Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306474 wikitext text/x-wiki {{НП-Төркиә |статус = Ҡала |русское название = Измир, Смирна |оригинальное название = İzmir |изображение = City of İzmir.jpg |герб = Измир (эмблема).png |флаг = |ширина герба = 120px |ширина флага = |lat_deg= 38|lat_min= 26|lat_sec= |lon_deg= 27|lon_min= 9|lon_sec= |CoordAddon = type:city(3500000)_region:TR |CoordScale = |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Турция%2C%20Измир&sll=27.14327%2C38.444938&sspn=1.406222%2C0.829427&l=map%2Ctrf |размер карты страны = 250 |размер карты региона = |размер карты района = |ил = Измир |ил в таблице = Измир (провинция){{!}}Измир |вид района = |район = |район в таблице = |вид общины = |община = |община в таблице = |внутреннее деление = |вид главы = мэр |глава = Азиз Коджаоглу |дата основания = |первое упоминание = |прежние имена = |статус с = |площадь = |вид высоты = Диңгеҙ кимәленән бейеклеге |высота центра НП = 25 |климат = |официальный язык = |официальный язык-ref = |население = 2 828 927<ref>[http://www.citypopulation.de/Turkey-RBC20.html#Stadt_gross Turkey: Registered Population]</ref> |год переписи = 2013 |плотность = |агломерация = |национальный состав = |конфессиональный состав = |этнохороним = |часовой пояс = +3 |DST = |телефонный код = +90 232 |почтовый индекс = |почтовые индексы = 35x xx |автомобильный код = |вид идентификатора = |цифровой идентификатор = |категория в Commons = |сайт = http://www.izmir.bel.tr |язык сайта = tr |язык сайта 2 = en }} '''Измир''' ([[Төрөк теле|төрөк]].<span> </span>İzmir; шулай уҡ '''Сми́рна''', [[Грек теле|грек]].<span> </span><span lang="el">Σμύρνη</span>) — халыҡ һаны буйынса [[Төркиә|Төркиәнең]] өсөнсө ҡалаһы (2013 йылда 2,8 миллион кеше) һәм порты ҙурлығы буйынса, [[Истанбул]]дан ҡала, илдә икенсе. Измир провинцияһының административ үҙәге. Антиклыҡ осоронда Измир территорияһында грек ҡалаһы Смирна булған. [[Урта диңгеҙ]] бассейнындағы иң боронғо ҡалаларҙың береһе һанала. 1922 йылғы һуйышҡа тиклем халҡы башлыса гректарҙан һәм христиандарҙан тора. Төркиә Республикаһын ойошторғас, уның мөһим сәнәғәт һәм мәҙәниәт үҙәгенә әүерелә, шуның менән бик күптәрҙе Анатолиянан күсеп килеүгә дәртләндерә. Төркиәнең иң [[Либерализм|либераль]] ҡалаһы иҫәпләнә<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2016/04/02/chto-izvestno-pro-ubiytsu-rossiyskogo-pilota-su-24-v-sirii|title=Что известно про «убийцу» российского пилота Су-24 в Сирии: Турецкая пресса — об Альпарслане Челике — Meduza|publisher=Meduza|lang=ru-RU|accessdate=2016-04-02}}</ref>. == Географияһы == Ҡала Төркиәнең көнбайышында, [[Эгей диңгеҙе]]нең көнсығышында, Измир боғаҙы ярында урынлашҡан, бик уңайлы порты бар. Ҡала өсөн типик [[Урта диңгеҙ]] климаты хас. Тәпәш тауҙар менән уратылған. Ҡала агломерацияһы төп эсәр һыу сығанағы булған Мәләс (хәҙерге Ҡызылчулы) йылғаһы тамағында ята. == Климаты == Измирҙа йылы, ҡоро йәйҙәр, һалҡынса, ямғырлы ҡыштар хас булған Урта диңгеҙ буйының уртаса климаты хөкөм һөрә. Яуым-төшөмдөң йыллыҡ күләме яҡынса 650 мм тәшкил итә. Башлыса ҡыш яуа. Туңдырып, ҡар яуғылай, ҡайһы бер йылдарҙа ваҡытлыса ҡар япмаһы ята. == Тарихы == Ҡала бай тарихҡа эйә, сәскә атыу һәм түбән тәгәрәү осорҙары кисерә. Хакимдарының даими алмашынып тороуына (айырыуса [[Урта быуаттар|Урта быуаттарҙа]]) ҡарамаҫтан, халҡы башлыса грек һәм христиан булып ҡала килә, ҡала 1922 йылға тиклем Константинополь патриархатының Смирна митрополияһы үҙәге була. === Төрөктәргә тиклемге осор === Б. э. т. 3000 йылда (бәлки, тағы ла иртәрәктер ҙә) ҡала урынында торама була. Б. э. т. II мең йыллыҡта дориҙар баҫымы аҫтында Европа Грецияһынан [[Эгей диңгеҙе]] аша эолдар күсеп килә, улар Смирна төбәгендәге яр буйҙарын колониялаштыра. Һуңғараҡ иондар килә, һәм Смирна эолдарҙан иондар ҡулына күсә. Б. э. т. 133 йылда ҡала барлыҡ батшалыҡ менән [[Боронғо Рим|Рим]] хакимлығына эләгә һәм «Азия» тигән Рим провинцияһының баш ҡалаһына әүерелә. [[Боронғо Рим|Рим цивилизацияһы]] тарҡалғас, Смирна, [[Рим империяһы|Рим империяһының]] башҡа ҡалалары кеүек үк, бөлгөнлөккә төшә. Иртә Византия дәүерендә ул эре дини һәм иҡтисади үҙәк булып ҡала, шуға ҡарамаҫтан бәләкәйләнә һәм башҡаса Рим осорондағы кимәлгә етә алмай. 1076 йылда Смирнаны сәлжүктәр баҫып ала. 1102 йылда ҡала һәм күрше өлкәләр [[Византия империяһы]]на кире ҡайта. 1204 йылда Константинополде тәре йөрөтөүселәр баҫып алғас һәм Византия ҡолағас, ҡаланы [[Мальта ордены|ион рыцарҙары]] яулай, ләкин бер нисә йылдан Никея империяһы ҡаланы ҡайтара. 1402 йылда уны Аҡһаҡ Тимер баҫып ала. [[XVI быуат|XVI]] быуат башында Смирнаны ҡабат төрөктәр яулай. === Ғосман һәм төрөк осоро === [[Ғосман империяһы]]нда Смирна — айырым пашалыҡтың, [[1864 йыл]]дан Айдын вилайәтенең баш ҡалаһы була. [[XX быуат]] башына тиклем христиандар (гректар һәм әрмәндәр<ref>Leila Tarazi Fawaz, Christopher Alan Bayly, Robert Ilbert. </ref>) ҡалала йәшәүселәрҙең күпселеген тәшкил итә, шунлыҡтан [[мосолмандар]] уны «Ғәүер Измир» тип йөрөтә<ref>[https://www.astons.com/ru/news/izmir-turciya-podrobnyjj-obzor-kultury-i-turizma-chto-nuzhno-znat Измир] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919111422/https://www.astons.com/ru/news/izmir-turciya-podrobnyjj-obzor-kultury-i-turizma-chto-nuzhno-znat/|date=2008-12-20}}</ref><ref name="Утраченная Эллада">[http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/869/ Утраченная Эллада]</ref>. [[Беренсе донъя һуғышы| Беренсе донъя һуғышында]] Ғосман империяһы еңелеү сәбәпле, [[1919 йыл]]дың [[15 май]]ында Смирна, Мудрос солохоноң 7-се статьяһына ярашлы, грек ғәскәрҙәре тарафынан оккупациялана.[[1920]] йылғы Севр солох договорына ярашлы, ул Грецияға китергә тейеш була. Ләкин төрөк милләтселәре договорҙы танымай. 1922 йылдың 26 авгусында төрөк армияһы грек позицияларын өҙә. 6 сентябрҙә сигенеүсе грек армияһы Смирнаға инә, бер көндән ул үҙенең караптарына тейәлеп бөтә. Ул арала, урындағы гректар һәм әрмәндәрҙән тыш, Смирнаға Ионияның төрөктәр тарафынан алынған башҡа төбәктәренән килгән бик күп грек ҡасаҡтары йыйылып китә. 9 сентябҙә ҡалаға [[Мостафа Кәмал Ататөрк|Мостафа Кәмал]] етәкселегендәге төрөк армияһы аяҡ баҫа; христиандарҙы күпләп ҡырыу башлана, ҡала яндырыла<ref name="Соколов">[http://www.bibliotekar.ru/encW/100/82.htm Б.]</ref><ref>[http://www.highbeam.com/doc/1P1-105267721.html STEWART LECTURE ON SMYRNA MASSACRE DEEPENS UNDERSTANDING OF SPILEOS SCOTT’S BLOODLINES ART INSTALLATION AT ALMA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714224351/http://www.highbeam.com/doc/1P1-105267721.html |date=2014-07-14 }}</ref><ref>[http://www.encyclopedia.com/doc/1P2-8598630.html AT FULLER, LITTLE-KNOWN HORRORS OF SMYRNA COME TO LIFE]</ref><ref>[http://www.highbeam.com/doc/1P1-18844569.html Author Marjorie Dobkin talks at Brown U. about the burning of Smyrna] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130103063026/www.highbeam.com/doc/1P1-18844569.html |date=2013-01-03 }}</ref>. 1912 йылда ҡалала гректар — 243 879, төрөктәр — 96 250, йәһүдтәр — 16 450, әрмәндәр — 7 628, башҡалар 51 872 кеше була.<ref>George Sotiriadis, An Ethnological Map Illustrating Hellenism in the Balkan Peninsula and Asia Minor, 1918</ref> Һуйыш һәм [[1923 йыл|1923]] йылда гректарҙы төрөктәргә алмашыу Измирҙың дини һәм этник составын ныҡ үҙгәртә. Ҡала тулыһынса мосолман төрөк ҡалаһына әйләнә. == Сәнәғәте == Измирҙа автобустар һәм йөк автомобилдәре производствоһы BMC Sanayi ve Ticaret A.Ş. бар. == Ҡаланың райондары == * Буджа * Ҡонаҡ * Алсанжак * Кәмәралты * Борнова * Инжиралты * Каршияка == Туғанлашҡан ҡалалары == <div class="references" style="column-count: 2;"> * [[1985 йыл|1985]]: <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_Azerbaijan.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> ''[[Баҡы|Баҡ]]<nowiki/>ы'', [[Әзербайжан]]<ref name="ks">{{Cite web|url=http://www.izmir.bel.tr/kardeskentler.asp|title=İzmir'in kardeş kentleri|archiveurl=http://www.webcitation.org/69f2n0MBu|archivedate=2012-08-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120727014301/http://www.izmir.bel.tr/kardeskentler.asp |date=2012-07-27 }}</ref> * [[1987 йыл|1987]]: {{Чехия флагы|20px}} ''Пльзень'', [[Чехия]]<ref name="ks"/> * [[1990 йыл|1990]]: <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> ''[[Тяньцзинь]]'', [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|ҠХР]]<ref name="ks"/> * [[1991 йыл|1991]]: <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_Denmark.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> ''Оденсе'', [[Дания]]<ref name="ks"/> * [[1992 йыл|1992]]: {{АҠШ флагы|20px}} ''Тампа'', [[Флорида]], [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]]<ref name="ks"/> * [[1992 йыл|1992]]: <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_Uzbekistan.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> ''Сплит'', [[Хорватия]] * <ref name="ks"/> * 1997: {{Индия флагы|20px}}'' Мумбаи'', [[Һиндостан]]<ref name="ks"/> * 1997: {{Словакия флагы|20px}} ''Жилина'', [[Словакия]]<ref name="ks"/> * 1999: {{Польша флагы|20px}} ''Вроцлав, <br /> ''[[Польша]]<ref name="ks"/> * 2002: <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_Tunisia.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> '' Сусс'', [[Тунис]]<ref name="ks"/> * 2004: {{Ҡаҙағстан флагы|20px}} '' Шымкент, ''[[Ҡаҙағстан]]<ref name="ks"/> * 2004: {{АҠШ флагы|20px}} ''Лонг-Бич'', [[Калифорния]], [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]]<ref name="ks"/> * 2005: {{Флаг Италии|20px}} ''Анкона'', Марке, [[Италия]]<ref name="ks"/> * 2006: {{Флаг России|20px}}'' Волгоград'', [[Россия|Рәсәй]]<ref name="ks"/> * 2008: {{Флаг Болгарии|20px}} ''Кырджали'', [[Болгария]]<ref name="ks"/> </div> == Галерея == <gallery> File:TR Izmir asv2020-02 img46 Basmane Station.jpg|Басмане вокзалы File:TR Izmir asv2020-02 img10 Stock Exchange Palace.jpg|Биржа File:Şirinyer_Hippodrome.jpg |Ипподром File:TR Izmir asv2020-02 img53 view from Asansör's upper platform.jpg|Лифтлы Asansör башняһынан ҡултыҡ күренеше File:TR Izmir asv2020-02 img30 Konak Clock Tower.jpg|Конак майҙанында сәғәтле башня </gallery> == Ҡыҙыҡ факттар == * Измир (Смирна) — [[Гомер|Гомерҙың]] тыуған ере тип танылыуға дәғүә иткән ҡалаларҙың береһе{{Sfn|Анпеткова-Шарова, Дуров|2004}}. * Измирҙә йырсы Бәнгү Әрдән тыуған. * Измир урамдарының күбеһе исемһеҙ һәм һан менән генә йөрөтөлә. Мәҫәлән: 3046 Sokak (төрөк. Sokak — урам). * 2014 йылда Измирҙә [[:tr:Folkart Towers|Folkart Towers]] төҙөлә, ул донъялағы иң бейек биш ҡуш башня иҫәбенә инә<ref>[http://www.emporis.com/buildings/1201581/folkart-towers-2-izmir-turkey Folkart Towers 2, Izmir | 1201581 | EMPORIS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924143217/http://www.emporis.com/buildings/1201581/folkart-towers-2-izmir-turkey |date=2015-09-24 }}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{Китап|часть=Часть I. Греция|заглавие=Античная литература|место=СПб|издательство=Филологический факультет СПбГУ|том=I|год=2004|isbn=5-8465-0191-5|ref=Анпектова-Шарова & Дуров}} == Һылтанмалар == * {{БСЭ3|заглавие=Измир}} * [http://maps.yandex.ru/?text=Турция,%20Измир,%20Измир&sll=27.1423,38.42514&ll=27.131579,38.418839&spn=1.878662,0.427842&z=9&l=map,sta,stv&ol=stv&oll=27.13157942,38.41883856&ost=dir:-12.767405442867696,-2.6805043047056056~spn:90,55.517081202120046 Измир] на сайте Яндекс. Панорамы. * [http://www.izmir.bel.tr Измир] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040407162035/http://www.izmir.bel.tr/ |date=2004-04-07 }} {{Ref-tr}}(тур.) * [http://www.izmirturizm.gov.tr Измир — информация для туристов] {{Ref-tr}}(тур.) * [http://www.izmirde.biz Измир Путеводитель по городу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119002815/http://www.izmirde.biz/ |date=2016-11-19 }} {{Библиоинформация}} [[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]] [[Категория:Йәйге Универсиада баш ҡалалары]] [[Категория:Миллионер ҡалалар]] [[Категория:Төркиә ҡалалары]] [[Категория:Измир]] 59udnedpzkewtxowdzofg4agba8dnl0 0 111127 1306442 1258887 2026-09-26T20:27:17Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306442 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Ҡала |русское название = Бәйрүт |оригинальное название = بيروت |изображение = Beirut_Central_District_Collage.jpg |страна = Ливан |размер карты страны = 250 |размер карты региона = |размер карты района = |вид региона = |регион = Бәйрүт (мухафаза) |регион в таблице = Бәйрүт (мухафаза){{!}}Бәйрүт |вид района = |район = |район в таблице = |герб= BlasonBeyrouth4.jpg |флаг= Drapeau de Beyrouth.png |описание герба = Герб Бейрута |lat_dir=N | lat_deg=33 | lat_min=53 | lat_sec=13 |lon_dir=E | lon_deg=35 | lon_min=30 | lon_sec=47 |CoordAddon = type:city(2100000)_region:LB |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Ливан,%20Бейрут&sll=35.535394,33.781988&sspn=11.249997,7.043152&l=map,trf,cmr |площадь = 20 |глава = Абдель Арисс |первое упоминание = б. э. т. 1500 йыл (б. э. т. 3000 йыл - торама) |население = 361 мең (UN, 2007)<ref>[http://data.un.org/Data.aspx?q=city+population&d=POP&f=tableCode%3a240 Lebanon, 2007-2008 "Lebanon 2007 Total Both Sexes BEIRUT City proper Sample survey - de facto Final figure, complete 2008 361,366"]</ref> |год переписи = |агломерация = 1,9 млн |плотность = 18 050 |часовой пояс = +2 |DST = бар |категория в Commons = Beirut |сайт = http://www.beirut.gov.lb/ |язык сайта = ar |язык сайта 2 = fr |язык сайта 3 = en }} '''Бәйрүт''' ([[Ғәрәп теле|ғәр.]] بيروت‎ Bayrūt, [[Грек теле|грек.]]<span> </span><span lang="el">Βηρυττός</span> Bērytós,{{Lang-la|Berytus}}, {{Lang-he|ביירות}}ביירות‏‎ Beirut, арам.&nbsp;בירות Birot, {{Lang-fr|Beyrouth}}, [[Төрөк теле|төрөк.]]<span> </span>Beyrut) — [[Ливан]]дың баш ҡалаһы һәм иң ҙур ҡалаһы. Халҡының һаны 300 меңдән 2 миллион кешегә тиклем һанала. Эш шунда: Бәйрүттә [[1932 йыл|1932]] йылдан бирле халыҡ иҫәбен алыу үткәрелмәгән <ref>[http://www.vokrugsveta.ru/encyclopedia/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%80%D1%83%D1%82 Бейрут]</ref>. Ярымутрауҙа, Урта диңгеҙ яры буйында урынлашҡан, илдең иң ҙур һәм төп порты. Бәйрүт баш ҡала менән ҡала ситендәге биҫтәләрҙән тора. Тәүге тапҡыр телгә алыныуы Боронғо Мысырҙың Тел-әл-Аварна архивында  һаҡлана, ул беҙҙең эраға тиклем  XV быуатҡа ҡарай. Ҡала шул дәүерҙән бирле һәр саҡ кешеле. Бәйрүттә Ливан хөкүмәте урынлашҡан, ҡала  Ливандың иҡтисадында үҙәк урынды биләй. Күпселек банктар һәм корпорациялар Үҙәк округта, Хамра, Верден урамдарында һәм Әшрәфиәлә урын алған. Ҡала төбәктең мәҙәни үҙәге булып тора, матбуғаты, театрҙары, мәҙәни саралары һәм төнгө клубтары менән билдәле. Ливандағы емерткес граждандар һуғышынан һуң, Бәйрүт нигеҙенән алып реконструкциялана<ref name="autogenerated3">[http://www.macalester.edu/courses/geog61/jmhamilton/reconstruct.html Reconstruction of Beirut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116051421/http://www.macalester.edu/courses/geog61/jmhamilton/reconstruct.html |date=2009-01-16 }}, Macalester College</ref><ref name="autogenerated1">[http://www.voanews.com/english/archive/2004-10/2004-10-27-voa47.cfm?CFID=234705748&CFTOKEN=74239565 Lebanon’s Reconstruction: A Work in Progress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427165527/http://www.voanews.com/english/archive/2004-10/2004-10-27-voa47.cfm |date=2007-04-27 }}, VOA News</ref><ref name="autogenerated2">[http://worldviewcities.org/beirut/elipsis.html Beirut: Between Memory and Desire], Worldview</ref>, тарихи үҙәге, пристань районы, пабтар һәм төнгө клубтар районы тергеҙелә, был уға ҡабат туристар ағымын тәьмин итә.  Бейрут глобаль ҡала булараҡ «Бета» рейтингына эйә<ref><span class="citation">[http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html GAWC World Cities - The World's Most Important Cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100222031432/http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |date=2010-02-22 }}.&#x20; </span></ref>. 2009 йылда Бәйрүт «The New York Times» тарафынан сәфәр ҡылыу өсөн иң яҡшы ҡала булараҡ баһалана <ref name="NYTimes.com"><span class="citation">[http://www.nytimes.com/interactive/2009/01/11/travel/20090111_DESTINATIONS.html The 44 Places to Go in 2009 – Interactive Graphic], ''The New York Times''&nbsp;(11&nbsp;января 2009).&#x20;<small>[http://web.archive.org/web/20090422182843/http://www.nytimes.com/interactive/2009/01/11/travel/20090111_DESTINATIONS.html Архивировано] из первоисточника 22 апреля 2009.</small>&#x20;<small>Проверено 5 мая 2009.</small></span><span class="citation"></span></ref> һәм шул уҡ йылды Lonely Planet  уны донъяның иң йәнле ун ҡалаһы иҫәбенә индерә <ref><span class="citation">[http://www.lonelyplanet.com/lebanon/beirut Beirut Travel Information and Travel Guide&nbsp;— Lebanon].&#x20; </span></ref>. 2010 йылда Американың Mercer  глобаль консалтинг компанияһы үткәргән тикшереү мәғлүмәттәре буйынса, затлы әйберҙәр хаҡтарын, юғары класлы торлаҡ биҫтәләрендәге һәм күңел асыу үҙәктәрендәге хаҡтарҙы сағыштырғанда, Бәйрүт [[Яҡын Көнсығыш]]тағы иң ҡиммәтле ҡалалар араһында 4-се урында тора<ref><span class="citation">[http://www.dailystar.com.lb/Business/Lebanon/2011/Jul-18/Beirut-ranked-4th-most-expensive-Mideast-city.ashx#axzz2OabZIz8Z Beirut ranked 4th most expensive Mideast city &#x7C; Business , Lebanon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130620155444/http://www.dailystar.com.lb/Business/Lebanon/2011/Jul-18/Beirut-ranked-4th-most-expensive-Mideast-city.ashx#axzz2OabZIz8Z |date=2013-06-20 }}.&#x20; </span></ref>. Бәйрүт 2010 йылда юғары сифатлы торлаҡты ҡуртымға алыу хаҡтары буйынса «EuroCost International» үткәргән тикшереү һөҙөмтәһе буйынса төбәктә беренсе, донъяла унынсы урынды биләй<ref><span class="citation">[http://www.beirutnightlife.com/news/beirut-no-1-expensive-city-in-the-middle-east/ Beirut No. 1 expensive city in the Middle East « Beirut The Only Way It Should Be, NightLife, Clubbing, Events, DineOut, Concerts, Festivals, Clubs, Pubs, Bars, Hotels, Restaurants, Lifestyle, Music, Fashion].&#x20; </span></ref><ref><span class="citation">[http://www.eurocost.com/en/rent_world_2010.html Worldwide expats rent prices ranking 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211110313/http://www.eurocost.com/en/rent_world_2010.html |date=2012-12-11 }}.&#x20; </span></ref>.  MasterCard Индекс Бәйрүттең 2011 йылда  ҡалаға килгән кешеләрҙең сығымдары кимәле буйынса  Яҡын Көнсығышта һәм Африкала икенсе урында булғанын күрһәтә, сығымдарҙың  дөйөм суммаһы 6,5 млрд доллар тәшкил итә<ref name="dailystar.com.lb">[http://www.dailystar.com.lb/Business/Lebanon/2011/Jun-20/Beirut-ranks-second-for-visitor-spending-in-region.ashx#axzz1qrXPMv2b Beirut ranks second for visitor spending in region | Business , Lebanon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723135333/http://www.dailystar.com.lb/Business/Lebanon/2011/Jun-20/Beirut-ranks-second-for-visitor-spending-in-region.ashx#axzz1qrXPMv2b |date=2013-07-23 }}.</ref>. Conde Nast Traveler 2012 йылда Бәйрүтте  Яҡын Көнсығыштағы иң матур ҡала тип таба <ref name="Cntraveler.com"><span class="citation">[http://www.cntraveler.com/readers-choice-awards/africa-middle-east/top-5-cities-middle-east#slide=1 Middle East: Top 5 Cities: Readers' Choice Awards : Condé Nast Traveler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130203134849/http://www.cntraveler.com/readers-choice-awards/africa-middle-east/top-5-cities-middle-east#slide=1 |date=2013-02-03 }}.&#x20; </span></ref>. Ливан баш ҡалаһында 1959 йылда Урта диңгеҙ уйындары, 1999, 2000, 2012 йылдарҙа ФИБА-ның Азия Чемпиондары Кубогы, 2000 йылда футбол буйынса Азия Кубогы, 2010 йылда ФИБА-ның Азия Кубогы үтә.  Бәйрүт 2009 йылда француз  телле илдәрҙең 6-сы йыл да үтә торған уйындары урыны була. Шулай уҡ Бәйрүттә 1957, 1997, 2015 йылдарҙа Панғәрәп уйындары үткәрелә.  == Тарихы == Бәйрүт беренсе тапҡыр б. э. т.  XV быуатта  «Барут» тигән финики атамаһы менән телгә алына,<ref>[http://www.999beirut.com/about/ History — Beirut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090724100459/http://www.999beirut.com/about |date=2009-07-24 }}, 999Beirut</ref><ref>[http://www.lebanonlinks.com/country/beirut_history_beyrouth.html History of Beirut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106234850/http://www.lebanonlinks.com/country/beirut_history_beyrouth.html |date=2009-01-06 }}, Lebanon Links</ref> торама яҡынса б. э. т. XXX быуаттан бирле йәшәп килә<ref><span class="citation">[https://ru.wikisource.org/wiki/ЕЭБЕ/Бейрут,&#x20;город Бейрут, город]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона.&nbsp;— СПб., 1908—1913.</span></ref><ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9404E2D9103EF930A15751C0A961958260 Under Beirut’s Rubble, Remnants of 5,000 Years of Civilization], The New York Times</ref><ref>[http://www.lebanonembassyus.org/country_lebanon/history.html Profile of Lebanon: History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723153819/http://www.lebanonembassyus.org/country_lebanon/history.html |date=2013-07-23 }} Lebanese Embassy of the U.S.</ref>.  Ҡала [[Урта диңгеҙ]] яр буйының урта өлөшөндә хәҙерге [[Ливан]] территорияһында иркен таш моронда нигеҙләнгән.  Ҡаланың атамаһы боронғо Бирот (ҡоҙоҡ) тигән исемдән килеп сыҡҡан, тип фараз ителә. Оҙаҡ ваҡытта Тир, Сидон кеүек ҡеүәтле күршеләренең «күләгәһендә» ҡалып килә, [[Рим империяһы]] дәүерендә генә әһәмиәт яулай башлай һәм хоҡуҡиәт мәктәбе менән дан ҡаҙана. Ошо мәктәптә артабан Европа хоҡуҡ системаһының нигеҙенә ятҡан Юстиниан кодексының төп положениелары эшләнә.  [[Файл:Beirut_sunset(5).jpg|слева|мини|192x192пкс|Күгәрсен ҡаяһы, Бәйрүт]] Ҡала борон-борондан төбәктең мәҙәни һәм сауҙа үҙәге булып тора. [[Боронғо Мысыр]] [[фирғәүен]]дәре беҙҙең эраға тиклем  XVIII—XVII быуаттарҙа уҡ уның порттарын файҙалана; Финикия заманында ҡала донъя сауҙаһында ҙур әһәмиәткә эйә була.  Артабанғы быуаттарҙа Бәйрүт  [[Вавилон|Б]]<nowiki/>абил һәм Ассирия (Ашшур) батшаларына яһаҡ түләп тора, ә  б. э. т.  I быуатта [[Боронғо Рим|римлылар]] тарафынан хәрби колонияға әйләндерелә. Рим Империяһының сәскә атыу осоро ҡалаға бығаса  күрелмәгән күтәрелеш һәм дан килтерә, Бәйрүт Урта диңгеҙ ярында һәм [[Сүриә]]лә Рим мәҙәниәте үҙәгенә әүерелә.   Б. э. 635 йылында Бәйрүтте ғәрәптәр баҫып ала һәм Ғәрәп хәлифәлегенә ҡуша.  1100 йылда — тәре йөрөтөүселәр, 1516 йылда төрөктәр тарафынан тартып алына, шунан 1918 йылға тиклем  [[Ғосман империяһы]] составында була<ref>[http://www.druzeheritage.org/dhf/Druze_History.asp Druze History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303201657/http://www.druzeheritage.org/dhf/Druze_History.asp |date=2016-03-03 }}</ref>. Был осорҙа ул байтаҡ ваҡыт друздар ҡулында була, бойондороҡһоҙ әмир Фәхретдин  (1595—1634) Бәйрүттә Европа мәҙәниәтен тамырландырырға тырыша. Хыянат һөҙөмтәһендә ҡала 1763 йылда төрөктәргә ҡала.  1768—1774 йылдарҙағы Рус-төрөк һуғышы ваҡытында Бәйрүт ике тапҡыр рус флоты ҡамауына эләгә, был флот Төньяҡ Фәләстин һәм Ливан халҡының төрөк хакимлығына ҡаршы ихтилалы яҡлы була <ref><span class="citation" id="CITEREF.D0.92.D0.AD.D0.A1">[https://ru.wikisource.org/wiki/ВЭ/ВТ/Бейрут Бейрут]&nbsp;//&#x20;Военная энциклопедия&nbsp;: [в 18 т.]&nbsp;/ под ред. В. Ф. Новицкого [и др.].&nbsp;— СПб.&nbsp;; [М.]&nbsp;: Тип. т-ва И. В. Сытина, 1911—1915.</span></ref><ref>[http://www.divetravels.ru/City/Default.aspx?Город=Бейрут Бейрут: информация о городе.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223052136/http://www.divetravels.ru/City/Default.aspx?%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%80%D1%83%D1%82 |date=2014-12-23 }}</ref>. 1831—40 йылдарҙа ҡала мысырҙарға буйһона  һәм ул саҡтағы Көнсығышта булған бәрелештәрҙә ҙур әһәмиәткә эйә була. Сүриәлә берләшкән инглиз-австр-төрөк флотының Мөхәммәт Алиға ҡаршы дошмансыл хәрәкәттәре 10—14 сентябрҙә инглиз генералы Стопфорд тарафынан нәҡ Бәйрүтте бомбаға тотоуҙан башлана.  Ҡаланың ҙур өлөшө емертелә, һәм 9 октябрҙә Сөләймән паша союздаштар ғәскәре составында Бәйрүтте ала.  [[1920 йыл|1920]]—[[1943 йыл|1943]] йылдарҙа — Франция мандатындағы Ливандың үҙәге.  [[XX быуат|XX]] быуатта Көнсығыш Урта диңгеҙенең  интеллектуаль, мәҙәни һәм коммерция үҙәгенә әйләнә. 1941 йылдан — бойондороҡһоҙ [[Ливан|Ливан Республикаһының]] баш ҡалаһы. 1975 йылда башланған бөлдөргөс граждандар һуғышы һәм артабанғы оккупация ҡаланы харабаларға ҡалдыра, бигерәк тә Бәйрүттең тарихи үҙәге ҙур зыян күрә. Әлеге мәлгә ҡала үҙәге тергеҙелгән<ref name="autogenerated3"/><ref name="autogenerated1"/><ref name="autogenerated2"/>, ҡала архитекторҙары бейек биналарҙан, коммерция комплекстарынан һәм мәҙәни үҙәктәрҙән торған заманса  Бәйрүтте төҙөй. 1921 йылдан Бәйрүттә Ливандың Милли китапханаһы эшләй, ул 1979 йылда граждандар һуғышы һөҙөмтәһендә ябыла, 2000 йылдан уның эшмәкәрлеген тергеҙеү буйынса саралар үткәрелә. == Климаты == Бәйрүткә эҫе һәм ҡоро йәйле, йомшаҡ, ямғырлы ҡышлы Урта диңгеҙ климаты хас. Бәйрүттә ошо типтағы климатлы ҡалалар араһында иң күп яуым-төшөм яуа.   == Административ органдар == Бәйрүттә Ливандың үҙәк дәүләт органдары урынлашҡан: * Ливан Республикаһы президенты * Ливан Республикаһы хөкүмәте * Ливан Республикаһының парламенты — бер палаталы Милли Ассамблея  == Административ бүленеше == Бәйрүт  12 районға (''кварталға'') бүленгән:<ref><span class="citation">[http://www.beirut.gov.lb/www.beirut.gov.lb/MCMSAR/%D8%AD%D8%B6%D8%A7%D8%B1%D8%A9+%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%AA/ Beirut's Official Webcite].&#x20;<small>Проверено 23 апреля 2008.</small>&#x20;<small>[http://web.archive.org/web/20080521100928/http://www.beirut.gov.lb/www.beirut.gov.lb/MCMSAR/%D8%AD%D8%B6%D8%A7%D8%B1%D8%A9+%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%AA/ Архивировано из первоисточника 21 мая 2008].</small></span><span class="citation"></span></ref> * Әшрәфиә * Дар-әл-Мрәйссә * Баһура * Мәзрәғә * Мәдавар * Минәт-әл-Хөсн * Муссайтбәх<ref>[[:ar:المصيطبة|Moussaitbeh]]</ref> * Бәйрүт порты * Рас Бәйрүт * Рмәйл * Сәйфи * Зүкәк әл-Блат Кварталдар секторҙарға бүленә <ref><span class="citation">[http://www.beirut.gov.lb/www.beirut.gov.lb/MCMSEN/Maps+of+Beirut/ Beirut's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090412231917/http://www.beirut.gov.lb/www.beirut.gov.lb/MCMSEN/Maps%2Bof%2BBeirut/ |date=2009-04-12 }}.&#x20; </span></ref>. Ливандағы 12 фәләстин ҡасаҡтары лагерының икеһе — Бурж-әл-Барайнәх һәм  Шатила — Бәйрүттең көньяҡ биҫтәләрендә,  Мар Элиас тигән береһе ҡаланың муниципаль сиктәрендә урынлашҡан<ref name="UNRWA"><span class="citation">[http://www.un.org/unrwa/refugees/lebanon.html Lebanon refugee camp profiles].&#x20; </span></ref>. == Дин == Бәйрүт — Ливандың  һәм бөтә Яҡын Көнсығыштың иң [[Космополитизм|космополити]]<nowiki/>к һәм төрлө динле ҡалаларының береһе<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D02EED81331F93AA25751C1A9609C8B63&sec=&spon=&pagewanted=print At Beirut Protest, a Reminder of Religious Diversity], The New York Times.</ref>. Ҡалала мосолман һәм христиан общиналары ҙур. Бәйрүттә туғыҙ төп дини төркөм бар: католик марониттары, грек православныйҙары, әрмән апостолсылары, әрмән католиктары, протестанттар, мосолман сөнниҙәре, [[Шиғыйҙар|мосолман шиғыйҙары]], [[Иудаизм|йәһүдтәр]] һәм друздар.    2009 йылғы дөйөм һайлауҙа Бәйрүттә тауыш биргән 435,462 кеше түбәндәге дини төркөмдәргә ҡарай (Ливанда һайлау дини нигеҙҙә үтә, шунлыҡтан конфессияны күрһәтеү мотлаҡ һанала): * 192,910 ('''45 %''') '''сөнниҙәр''', * 171,507 ('''39 %''') '''христиандар''' (шул иҫәптән'': 11% Әрмән апостол  сиркәүе, 10 % Грек православие сиркәүе, 6 % Маронит католик сиркәүе, 5 % башҡа христиан сиркәүҙәре, 4 % Грек католик сиркәүе, 2 % Әрмән католик сиркәүе, 1 % Протестант сиркәүҙәре''), * 60,202 ('''14 %''') '''Шиғыйҙар''', * 5,374 ('''1 %''') '''Йәһүдтәр''' (''күбеһе Мизрахтар''), * 5,251 ('''1 %''') '''Друздар''' * 218 '''Алавиттар'''. <gallery> File:Maghen Abraham Synagogue (side).JPG|2010 йылда аяҡҡа баҫтырылған йәһүд Маген Авраам синагогаһы, Бәйрүт даунтаунында File:Saint George Maronite Cathedral and Mohammad Al-Amin Mosque by Lebnen18.jpg|Маронит Изге Георгий Кафедраль соборы менән Мөхәммәт әл-Әмин мәсете Бәйрүт үҙәгендә йәнәш тора File:St Elie - St Gregory Armenian Catholic Cathedral.jpg|Әрмән католик Изге Мәғрифәтсе Георгий Соборы Бәйрүт үҙәгендә File:Beirut 017.jpg|Бәйрүт үҙәгендәге Грек православие Изге Георгий Кафедраль соборы </gallery> == Туғанлашҡан ҡалалары == <div style="column-count: 3;" class=""> * {{Флаг Греции|20px}} [[Афина]], [[Греция]] * {{Аргентина флагы|20px}} [[Буэнос-Айрес]], [[Аргентина]] * <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_Brazil.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> Витория, [[Бразилия]] * <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> [[Дубай (ҡала)|Дубай]], [[Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре|БҒӘ]] * <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_Armenia.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> [[Ереван]], [[Әрмәнстан]] * {{Флаг Ирана|20px}} [[Исфаһан]], [[Иран]] * <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_Egypt.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> [[Ҡаһирә]], [[Мысыр]] * {{АҠШ флагы|20px}} [[Лос-Анджелес]], [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]] * {{Канада флагы|20px}} Монреаль, [[Канада]] * {{Флаг России|20px}} [[Мәскәү]], [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] * <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_Cyprus.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> [[Никосия]], [[Кипр Республикаһы|Кипр]] * {{Франция флагы|20px}} [[Париж]], [[Франция]]  * <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_Brazil.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилия]] * <span class="mw-image-border">[[Файл:Flag_of_Brazil.svg|20x20пкс]]</span><span class="mw-image-border"></span> [[Сан-Паулу]], [[Бразилия]] * {{Флаг Турции|20px}} [[Истанбул]], [[Төркиә]] </div> == Бәйрүттә тыуған билдәле шәхестәр == <div style="column-count: 3;" class=""> * Георгий Победоносец — великомученик * Марио Кассар — кинопродюсер * Джон Долмаян — музыкант * Киану Ривз — киноактёр * Mika — музыкант * Серж Танкян — музыкант, йырсы * Тигран Мансурян — композитор * Айлин Хачатурян — джаз-рок йырсы * K.Maro — эшҡыуар, йырсы * {{Не переведено 3|Massari|||Massari}}&nbsp;(англ.)русск. — музыкант, йырсы * Стив Керр — спортсы, НБА баскетболсыһы * Миа Хәлифә — порноактриса * MoTrip - немец рэперы </div> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{ВТ-ЭСБЕ+|Бейрут или Байрут}} * {{Книга:Густерин П.В.: Города Арабского Востока|2007}} {{Азия баш ҡалалары}} [[Категория:Миллионер ҡалалар]] [[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]] [[Категория:Рим колониялары]] [[Категория:Азия баш ҡалалары]] [[Категория:Ливан ҡалалары]] dc5lbasr64f9mle8clympoye8h2jcjd 0 113597 1306460 1288022 2026-09-27T04:59:31Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306460 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Ҡала |русское название = Детройт |оригинальное название = {{lang-en|Detroit}} |изображение = Detroit Montage.jpg |страна = АҠШ |герб = Seal of Detroit (B&W).svg |флаг = Flag of Detroit.svg |ширина герба = |ширина флага = |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 19|lat_sec =54 |lon_dir = W|lon_deg = 83|lon_min = 2|lon_sec =51 |CoordAddon = type:city(951270)_region:US |CoordScale = |размер карты страны = 250 |размер карты региона = 250 |размер карты района = |вид региона = штат |регион = Мичиган |регион в таблице = Мичиган |вид района = округ |район = Уэйн (округ, Мичиган){{!}}Уэйн |район в таблице = |вид общины = |община = |община в таблице = |внутреннее деление = |вид главы = Мэр |глава = [[Майк Дагган]] (демократ) |дата основания = 1701 |первое упоминание = |прежние имена = |статус с = |площадь = 370,2 |вид высоты = |высота центра НП = |климат = |официальный язык = инглиз теле |официальный язык-ref = |население = 681 090<ref name="sem">{{cite web |url = http://www.semcog.org/uploadedFiles/Population_and_Household_Estimates_for_July_2013.pdf |title = Population and Household Estimates for Southeast Michigan |date = 2013 |publisher = Southeast Michigan Council of Governments (SEMCOG) |accessdate = 2015-02-11 |lang = en }}</ref> |год переписи = 2013 |плотность = 1669,6 |агломерация = 4 493 165 |национальный состав = |конфессиональный состав= |этнохороним = |часовой пояс = -5 |DST = есть |телефонный код = 313 |почтовый индекс = |почтовые индексы = |автомобильный код = |вид идентификатора = |цифровой идентификатор = |категория в Commons = Detroit, Michigan |сайт = https://www.detroitmi.gov/ |язык сайта = en |add1n = Ҡушаматы |add1 = Моторҙар ҡалаһы, Мотаун }} '''Детройт''' ({{lang-en|Detroit}} {{IPA|[dɪˈtrɔɪt]}}, {{lang-fr|détroit}} [deˈtʀwa] — «боғаҙ» һүҙенән) — [[АҠШ]]-тың төньяғында, [[Мичиган]] штатындағы ҡала. Штаттың көньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә, [[Канада]] сигендә урынлашҡан. Детройт — [[Детройт йылғаһы|Детройт йылғаһы<nowiki/>ның]] [[Бөйөк күлдәр]] системаһын ''Изге Лаврентий диңгеҙ юлы'' менән тоташтырған төп порты. Детройт һәм [[Канада]]ның [[Уинсор]] ҡалаһын тоташтырған ''Амбассадор күпере'' — [[Төньяҡ Америка]]ның төп сик аша үтеү юлы булып тора, ә Детройт аэропорты — АҠШ-ның төп аэропорттарының береһе. Детройт АҠШ автомобиль үҙәге булараҡ киң билдәле, бында Американың иң эре өс автомобиль етештереү компанияһы — ''Дженерал Моторс'', ''Форд'', ''Крайслер''ҙың төп офистары урынлашҡан. Шул уҡ ваҡытта Детройт — Американың банкротҡа әйләнгән иң эре ҡалаһы. == Тарихы == === Колониялаштырыу осорона тиклем === [[Бөйөк күлдәр]] тирәһендәге ерҙәрҙең геологик үҙенсәлектәренә ҡарағанда, хәҙерге Детройт ҡалаһы буласаҡ урында палеоиндейҙар бынан 11 000 йылдар элек йәшәй башлаған.<ref>Lemke, Ashley (2015). "Great Lakes Rangifer and Paleoindians: Archaeological and Paleontological Caribou Remains from Michigan". PaleoAmerica. 1 (3): 277 {{ref-en}}</ref> [[Франция|Француздар]] килгәнгә тиклем, бында ''гурон'', ''оттава'', ''потаватоми'', ''ирокез'' ҡәбиләләре көн иткән. === Нигеҙләнеүе === Ҡалаға исемде француз колонистары [[Детройт йылғаһы]] ({{lang-fr|le détroit du Lac Érie}} — ''«Эри күленең [[боғаҙ]]ы»'', йәғни [[Гурон]] менән [[Эри (күл)|Эри]] күлдәрен тоташтырыусы йылға) исеменән алып ҡуша. [[1698]] йылда француз офицеры [[Антуан Ломе де Ламот де Кадильяк]] союздаш [[индейҙар|индей]] ҡәбиләләренә торлаҡ урын булдырыр өсөн, ''Яңы Франция'' – [[Төньяҡ Америка]]лағы француз колонияһында форт төҙөргә тәҡдим итә. [[Париж]] [[1701]] йылда был тәҡдимде хуплай һәм боғаҙ буйында Детройт фортына ({{lang-fr|Ponchartrain du Detroit}}) нигеҙ һалына. Француздар фортҡа колонистарҙы йәлеп итер өсөн, ерҙәрен бушлай тәҡдим итә, һәм [[1765]] йылға ҡасабала йәшәгән кеше һаны 800-гә барып етә, һәм Детройт иң эре француз ҡасабаларының береһенә әүерелә<ref>[http://www.archives.gov.on.ca/en/explore/online/franco_ontarian/index.aspx French Ontario in the 17th and 18th Centuries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150211131549/http://www.archives.gov.on.ca/en/explore/online/franco_ontarian/index.aspx |date=2015-02-11 }} {{ref-en}}</ref>. [[Файл:Siege of Fort Detroit.jpg|250px|мини|слева|«Детройт фортын ҡамау». ''Фредерик Ремингтондың'' 1763 йылғы ҡамауҙы һүрәтләгән рәсеме]] [[Британия]] һәм [[Франция]] араһында барған [[Ете йыллыҡ һуғыш]]тың [[Төньяҡ Америка]]лағы фронты булараҡ тоҡанып киткән [[Француздар һәм индеецтар менән һуғыш]] ([[1754]]-[[1763]]) осоронда, [[1760]] йылда британ көстәре ҡасабаны баҫып ала. [[1763]] йылғы ''Париж килешеүе''нән һуң ''Яңы Франция'' тип аталған ерҙәр Бөйөк Британияның колонияһы – ''Квебек провинцияһына'' әүерелә, һәм ҡасабаның исеме Детройт итеп ҡыҫҡартыла. Британ колонизаторҙарына ҡаршы күтәрелгән [[Понтиак ихтилалы]] ([[1763]]) осоронда ҡайһы бер [[Индеецтар|индей ҡәбиләләре]] Детройтты ҡамау аҫтында тота, әммә фортты ала алмай. [[1778]] йылда Детройтта 2 144 кеше йәшәй, һәм ул кеше һаны буйынса Квебек провинцияһында өсөндө урынды ала<ref>Jacqueline Peterson, Jennifer S. H. Brown, Many Roads to Red River. 2001 й., 69-сы бит {{ref-en}}</ref>. [[Америка үҙаллылығы өсөн һуғыш]]тан һуң [[Америка Ҡушма Штаттары|Америка штаттары]] үҙаллылыҡ яулағас, [[Джей килешеүе]]нә ([[1796]]) ярашлы, Британия Детройтты һәм шул өлкәләге башҡа биләмәләрҙе штаттарға бирә, шулай итеп [[Канада]] менән Америка Ҡушма Штаттары араһындағы сик һыҙығы билдәләнә. === XIX быуат === [[1805]] йылдан [[1847]] йылға тиклем Детройт Мичиган биләмәһенең, артабан штатының баш ҡалаһы була. [[Файл:Reddition de Détroit.jpg|мини|слева|«Детройтты ҡамау». ''Джон Уайклиф Лоус Форстерҙың'' 1812 йылғы ваҡиғаларҙы һүрәтләгән рәсеме]] [[1812 йылғы инглиз-американ һуғышы]]нда британ көстәре ҡаласыҡты ҡамауға ала, һәм ҡала губернаторы уны ҡаршылыҡһыҙ-ниһеҙ ҡамаусыларға бирә. [[1813]] йылда иһә Ҡушма Штаттар уны кире яулауға ирешә. [[1815]] йылда Детройтҡа ҡала статусы бирелә<ref name=w>Woodford, Arthur M. This is Detroit 1701–2001. Wayne State University Press. 2001 й. {{ref-en}}</ref>. [[АҠШ-тағы граждандар һуғышы|Америка граждандар һуғышы]]на тиклем ҡала [[ер аҫты тимер юлдары]] аша төньяҡ штаттарҙа иреккә сыҡҡан ҡасҡын ҡолдар өсөн төп Канада-АҠШ сигенә сығыу нөктәһе булып тора. Байтаҡ ҡасҡындар эҙәрлекләүселәрҙән [[Детройт йылғаһы]] аша Канадаға ҡасып ҡотола<ref name=w />. === XX быуат === ===== Автомобиль бумы ===== [[Файл:Change of work shift at Ford Motor Company.jpg|мини|Киске сәғәт 4:00. Форд Мотор Компани автомобиль йыйыу заводында смена алмашына. 1910-сы йылдар]] [[1903]] йылда [[Генри Форд]] үҙенең [[Форд Мотор Компани]] автомобиль етештереү компанияһын нигеҙләй. Форд етештереүҙә конвеер ысулын уйлап сығарып, күпләп етештереүҙе башлап, шуның менән автосәнәғәт өлкәһендә революцион үҙгәрештәр индерә. Уның яңы ысулын конкуренттары шунда уҡ ҡулланышҡа ала. Автомобиль етештереү пионерҙары [[Уильям Дюрант]], [[Dodge|Додж]]тар, [[Packard|Пекард]] һәм [[Уолтер Крайслер]] башланғысы менән Детройт XX быуат баштарында донъяның автомобилдәр башҡалаһына әүерелә.<ref name="w" /> Автосәнәғәт бумы тәьҫирендә ҡала ҡыҙыу үҫеш ала һәм ҙурлығы буйынса АҠШ ҡалалары араһында [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]] һәм [[Филадельфия]] ҡалаларынан ҡалышып, дүртенсе урынды биләй. [[Бөйөк афро-американлылар күсенеше]] осоронда көньяҡ штаттарынан ауыл халҡы, бынан тыш [[Европа]] мигранттары күпләп ҡалаларға ағыла. Эш урыны һәм торлаҡ өсөн конкуренция үҫеүе арҡаһында был яңы төркөмдәр менән урындағы халыҡ араһы киҫкенләшә. Башҡа урта көнбайыш ҡалалары менән бер рәттән, Детройтта ла [[Католицизм|католик]] һәм [[Иудаизм|йәһүд]] иммигранттара, афро-американлыларға ҡаршы [[ку-клукс-клан]] хәрәкәте көсәйә. ===== Икенсе Донъя һуғышы осоронда ===== [[Икенсе донъя һуғышы]] башланыуы ҡалаға ғәйәт ҙур үҙгәрештәр индерә. [[1942]] йылдан [[1945]] йылға тиклем автомобилдәр етерштереү бөтөнләй туҡтатыла, заводтар хәрби машиналар, самолеттар, танктар етештереүгә күсә<ref>Nolan, Jenny. Willow Run and the Arsenal of Democracy. Michigan History, The Detroit News. 28 ғинуар, 1997 й.</ref>. Эш урындары бығаса булмаған тиҙлек менән арта. 1941-1943 йылдарҙа, [[Икенсе Бөйөк күсенеш]] осоронда көньяҡ штаттарҙан 400 000 – 50 000 ҡара тәнле, 350 000 аҡ тәнле кеше ҡалаға күсенеп килә. Федераль хөкүмәт хәрби етештереү өлкәһендә раса буйынса ҡыҫырлыҡлауҙарҙы тыйа. Шулай ҙа эш урындары һәм торлаҡ өсөн конкуренция арҡаһында бында төпләнгән Европа иммигранттары һәм уларҙың нәҫеле менән яңы күсеп килеүселәр араһында көсөргәнеш артҡандан-арта. Һөҙөмтәлә [[1943]] йылдың июнендә ҡала урамдарында бола башлана, өс көн дауамында расалар араһында һуғыш, үлтереш дауам итә. 34 кеше, шуларҙың 25-е ҡара тәнле, үлтерелә, 600-ләп кеше, шул иҫәптән 75% ҡара тәнле, яралана<ref>The 1943 Detroit race riots – Michigan History, The Detroit News. 10 февраль, 1999 йыл {{ref-en}}</ref>. ===== Һуғыштан һуң ===== Детройтта йәшәгән халыҡ һаны [[1950]] йылда иң юғары нөктәлә була. Был ваҡытта унда 1,8 миллион кеше йәшәй. Әммә 1950 йылдан был һан кәмегән-дән кәмей бара<ref>Seelye, Katherine Q. "Detroit Population Down 25 Percent, Census Finds". The New York Times. 22 март, 2011 й. {{ref-en}}</ref>. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Детройтта һәм башҡа эре Америка ҡалаларында автомагистралдәр һалына башлай. Тиҙ йөрөшлө автоюлдар селтәре автомобилдә йөрөүҙө еңеләйтә, халыҡ күпләп ҡала ситтәренә йәшәргә күсә башлай. Был үҙгәрештәр етештереү ойошмаларының шулай уҡ ҡала ситтәренә күсеүенә килтерә. Детройт [[1960]] йылдарҙа башланған [[Афроамериканлыларҙың граждан хоҡуҡтары өсөн көрәш хәрәкәте]]ндә төп роль уйнай. [[1963]] йылда хәрәкәттең юлбашсыһы [[Мартин Лютер Кинг]] Детройтта телмәр тота. [[1964]], [[1965]] йылда афроамериканлылр хәрәкәте граждан хоҡуҡтарына ирешеүҙә мөһим уңыштарға ирешкән арала, ҡалала полиция һәм афроамериканлы йәштәр араһындағы мөнәсәбәт киҫкенләшә, [[1967]] йылдың июлендә ҡала урамдарында бола ҡуба. Һөҙөмтәлә 43 кеше хәләк була, 467-һе яралана, 7200 кеше ҡулға алына, 2000-дән ашыу бина емерелә. Меңәрләгән фирма ябыла йә хәүефһеҙерәк күрше-тирә урындарға күсә. Ҡыйралған райондар унар йыллап емереклек аҫтында ята<ref>Sidney Fine, Violence in the Model City: The Cavanaugh Administration, Race Relations, and the Detroit Riot of 1967. 1989 {{ref-en}}</ref>. Был АҠШ-лағы иң ҡыйралышлы бола була. ==== Детройттағы көрсөк ==== [[Файл:Packard plant no 10 construction.jpg|слева|мини|Паккард автомобиль заводы. [[1958]] йылда завод ябыла һәм бина ташландыҡ хәлгә килә]] Оҙаҡ йылдар дауамында донъя автомобиль етештереү үҙәге булып торған Детройт күп төрлө сәбәптәр арҡаһында иҡтисади көрсөк кисерә башлай, был көрсөк оҙаҡ йылдарға һуҙыла. [[1973]] һәм [[1979]] йылғы нефть көрсөгө Детройтҡа һәм ғөмүмән АҠШ-ның автоиндустрияһына киро йоғонто яһай. Бензин хаҡы артҡандан-арта, һәм һатып алыусылар сит ил етештештереүселәренең бәләкәй, яғыулыҡты күп сарыф итмәгән автомобилдәрен өҫтөн күрә. Автомобиль етештереүсе компанияларҙың һатыу күләме ҡырҡа кәмей, заводтарҙар меңләгән эшсе ҡыуыла, ҡалалағы заводтар ябыла. Төп һатыу итеү урындары, отелдәр ябыла, офис биналары бушап ҡала. Эшһеҙлектең юғары кимәлгә күтәрелеүе, урта синыф вәкилдәренең ҡала ситтәренә күсенеүе арҡаһында ҡалала башлыса ярлы ҡатлам халҡы ғына йәшәргә ҡала, торлаҡ хаҡтары ҡырҡа төшә, биналар күпләп бушай бара, енәйәтселек кимәле артҡандан-арта. === XXI быуат === Детройтта барған оҙайлы көрсөк арҡаһында меңәрләгән өй буш тора. Детройттың ҡайһы бер биҫтәләре шул тиклем бушаған, хатта муниципаль хеҙмәт менән тәьмин итеү ауырлаша. [[2011]] йылда Детройттағы йәшәүселәрҙең яҡынса яртыһы һалым түләй алмай, шулай итеп, 246 миллион доллар тирәһе һалым йыйылмай ҡала. [[2013]] йылдың 18 июлендә ҡала етәкселәре ҡаланы банкрот тип иҫәпләүҙе һорап, ғариза бирә<ref>[https://web.archive.org/web/20130810023805/http://www.detroitnews.com/article/20130718/METRO01/307180103/ The Detroit News]{{ref-en}}</ref>. Федераль округ суды 2013 йылдың 3 декабрендә ҡаланың 18,5 миллиард доллар бурысы булыуын һәм меңләгән кредиторҙарына бурысын ҡайтара алмауын иҫәпкә алып, Детройтты бакрот тип иғлан итә<ref>[http://www.reuters.com/article/2013/12/03/us-usa-detroit-bankruptcy-judge-idUSBRE9B20PZ20131203 "In largest-ever U.S. city bankruptcy, cuts coming for Detroit creditors, retirees". Reuters. December 3, 2013.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307102814/http://www.reuters.com/article/2013/12/03/us-usa-detroit-bankruptcy-judge-idUSBRE9B20PZ20131203 |date=March 7, 2014 }}{{ref-en}}</ref>. [[2010]] йылдарҙан алып ҡаланы төҙөкләндереү эштәре башлана. [[2015]] йылдан оҙаҡ йылдар дауамында емерек хәлдә торған ''Мичиган үҙәк станцияһы'' яңы тәҙрәләр, лифттар ҡуйылып яңыртыла<ref>Thibodeau, Ian (4 февраль, 2016 йыл). [http://www.mlive.com/business/detroit/index.ssf/2016/02/windows_at_michigan_central_st.html "Windows at Michigan Central Station completed on time and budget"]. M Live {{ref-en}}</ref>. Башҡа төрлө иҫтәлекле урындар ҙа тулыһынса төҙөкләндерелә һәм фатир, отель, офистарға әйләндерелә.  == Географик үҙенсәлектәре == === Урынлашыуы === [[Файл:Skyline of Detroit, Michigan from S 2014-12-07.jpg|центр|мини|800x800пкс|Детройт йылғаһынан күренеш]] АҠШ халыҡ иҫәбен алыу бюроһы мәғлүмәтенә ярашлы, ҡала 142,87 квадрат миль (370,03 кв. км.) урынды биләй, уның 138,75 квадрат миле (359,36 кв.км) – ҡоро ер һәм 4,12 квардат миле (10,67 кв. км) – һыу ятҡылыҡтары<ref>[https://web.archive.org/web/20130401062529/http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/files/Gaz_places_national.txt "US Gazetteer files 2010"]. АҠШ халыҡ иҫәбен алыу бюроһы{{ref-en}}</ref> Иң юғары нөктәһе – диңгеҙ кимәленән 207 метр бейеклектә<ref>[http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=17044 "Detroit High Point"]. Peakbagger.com {{ref-en}}</ref>, иң түбән нөктәһе – [[Детройт йылғаһы]] буйында – диңгеҙ кимәленән 174 метр түбәнлектә<ref>[https://web.archive.org/web/20130114023709/http://www.lre.usace.army.mil/greatlakes/hh/greatlakeswaterlevels/waterlevelforecasts/connectingchannelsforecasts/ "GREAT LAKES, CONNECTING CHANNELS AND ST. LAWRENCE RIVER WATER LEVELS AND DEPTHS"]. United States Army Corp of Engineers – Detroit District. {{ref-en}}</ref>. Детройт йылғаһында, Детройт һәм [[Канада]]ның [[Уинсор]] ҡалаһы араһында 397 гектар ҙурлығындағы Бель Айл Парк утрауы ({{lang-en|Belle Isle Park}}) урынлашҡан. Ҡала менән ул МакАртур күпере ({{lang-en|MacArthur Bridge}}) яҙамында тоташҡан. Детройт – Канада-АҠШ сигендәге төп ҡала. Ҡала дүрт сик аша сығыу юлы менән тәьмин итә – автотранспорт өсөн Амбассадор күпере ({{lang-en|Ambassador Bridge}}) һәм Детройт-Уинсор тоннеле ({{lang-en|Detroit–Windsor Tunnel}}), тимер юл транспорты өсөн Мичиган үҙәк тимер юл тоннеле ({{lang-en|Michigan Central Railway Tunnel}}) һәм дүртенсе сик аша сығыу юлы – Цуг утрауы янындағы Детройт-Уинсор йөк паромы. === Һауа шарттары === Детройтта [[Бөйөк күлдәр]] йоғонтоһо аҫтында дымлы континенталь һауа шарттары өҫтөнлөк итә. Йылы миҙгел майҙан сентябргә тиклем тора, ҡыштары – һалҡын һәм уртаса ҡарлы. Урта тәүлек температураһы – -3,6&nbsp;°C (ғинуарҙа) һәм 23,1&nbsp;°C (июлдә) араһында. Яуым-төшөм – йыл дауамында бер тигеҙ, уртаса, әммә май-июндә бер ни тиклем күберәк. Ҡар ғәҙәттә 15 ноябҙән 4 апрелгә тиклем яуа<ref>[http://www.nws.noaa.gov/climate/xmacis.php?wfo=dtx NOWData – NOAA Online Weather Data"]. National Oceanic and Atmospheric Administration {{ref-en}}</ref>. === Архитектураһы === Детройт йылғаһының ярынан күп төрлө архитектура стилендәге биналарҙы үҙ эсенә һыйҙырған күренеш асыла. Яңы готик стилдәге ҡыйыҡлы 189 метр бейеклегендәге ''One Detroit Center'' офис бинаһы АҠШ-лағы иң бейек йорттар араһында икенсе урынды алып тора. [[Форд Мотор Компани]] тарафынан төҙөлгән Ренессанс центр ({{lang-en|Renaissance Center}}) күп ҡатлы ете бинаны үҙ эсенә ала – 39 ҡатлы дүрт офис манараһы һәм 21 ҡатлы ике офис манараһы донъяның иң бейек отеле – 73 ҡатлы отель бинаһын<ref>[http://www.emporis.com/en/bu/sk/st/tp/ty/ho/ Official World's 100 Tallest High Rise Buildings (Hotel Use).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806145316/http://www.emporis.com/en/bu/sk/st/tp/ty/ho/ |date=2011-08-06 }} Emporis.com {{ref-en}}</ref> уратып алған. Ар-деко стилендә эшләнгән йорт өлгөләре араһында – [[Fisher Body]] компанияһы тарафынан төҙөлә башлаған ''Fisher Building'' йорто, оҙаҡ йылдар дауамында [[General Motors]] компанияһының төп бинаһы булап торған ''Cadillac Place'' йорто. Детройттағы Фокс театры ({{lang-en|Fox Theatre}}) – [[Fox Film Corporation]] компанияһы төрлө ҡалаларҙа төҙөгән кинотеатрҙарҙың иң ҙуры. [[Файл:Fox Theatre at Night.jpg|мини|225x225пкс|Фокс театры]] Ҡаланың архитектура йәһәтенән әһәмитәтле байтаҡ биналары АҠШ-ның тарихи урындарының милли реестрына ингән<ref>Sharoff, Robert. American City: Detroit Architecture. Wayne State University Press. 2005. {{ref-en}}</ref>. Улар араһында Сент-Джозеф Рим католик сиркәүе ({{lang-en|St. Joseph Roman Catholic Church}}), Изге Марияның саф йөрәге Рим католик сиркәүе ({{lang-en|Sweetest Heart of Mary Roman Catholic Church}}), Изге нәҙер сиркәүе ({{lang-en|Cathedral of the Most Blessed Sacrament}}). == Халҡы == {| class="wikitable" align="left" style="margin-right:5px;" |- |+ Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/www/decennial.html |title=Census of Population and Housing |publisher=Census.gov |accessdate=June 4, 2015 |deadurl=yes |archiveurl=http://www.webcitation.org/6G4J8TS75?url=http%3A%2F%2Fwww.census.gov%2Fprod%2Fwww%2Fdecennial.html |archivedate=April 22, 2013 |df=mdy }} {{ref-en}}</ref> !Йыл !Халыҡ иҫәбе |- |1820 |1 422 |- |1830 |2 222 |- |1840 |9 102 |- |1850 |21 019 |- |1860 |45 619 |- |1870 |79 577 |- |1880 |116 340 |- |1890 |205 876 |- |1900 |285 704 |- |1910 |465 766 |- |1920 |993 678 |- |1930 |1 568 662 |- |1940 |1 623 452 |- |1950 |1 849 568 |- |1960 |1 670 144 |- |1970 |1 514 063 |- |1980 |1 203 368 |- |1990 |1 027 974 |- |2000 |951 270 |- |2010 |713 777 |- |} 2010 йылғы АҠШ халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәһе буйынса Детройтта 713 777 кеше йәшәй, һәм халыҡ иҫәбе буйынса ул АҠШ ҡалалары араһында 18-се урынды биләй<ref>[http://2010.census.gov/2010census/popmap/ipmtext.php?fl=26:2622000 "2010 Census Interactive Population Search"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525104940/http://2010.census.gov/2010census/popmap/ipmtext.php?fl=26%3A2622000 |date=2012-05-25 }}. U.S. Census Bureau {{ref-en}}</ref>. Американың халыҡ һаны йылдан-йыл кәмей барған башҡа ҡалалары араһында Детройттың демографик хәле айырыуса хәүефле төҫ ала. [[1950]] йылдан алып Детройтта йәшәүселәр һаны кәмей бара, [[2000]] һәм [[2010]] йылдарҙығы халыҡ иҫәбе алыу араһында ул хатта 25%-ҡа кәмей<ref>Seelye, Katherine Q. (22 март, 2011й.) [http://www.nytimes.com/2011/03/23/us/23detroit.html?_r=1 "Detroit Population Down 25 Percent, Census Finds"]. The New York Times {{ref-en}}</ref>. Һуңғы 60 йыл эсендә бында халыҡ иҫәбе барлығы 1 135 791 кешегә, йәғни 61,4%-ҡа кәмегән, был һан буйынса ул [[Миссури]] штатындағы [[Сент-Луис]] ҡалаһынан ғына ҡалышып (62,7%), икенсе урынды биләй. Буш булмаған өйҙәр тығыҙлығы шулай уҡ кәмегән – Детройтта барлығы 269 445 өйҙә (2010 йылға ҡарата) кемдер йәшәй. Демографик көрсөк арҡаһында йорттар, бизнес-үҙәктәр күпләп ташландыҡ, емереклек хәленә килә бара<ref>Binelli, Mark (9 ноябрь, 2012й.) [http://www.nytimes.com/2012/11/11/magazine/how-detroit-became-the-world-capital-of-staring-at-abandoned-old-buildings.html?pagewanted=all "How Detroit Became the World Capital of Staring at Abandoned Old Buildings"]. The New York Times. {{ref-en}}</ref>. ==Музыка== [[1940]] йылдарҙың аҙағынан тере музыка Детройттың төнгө тормошона хас үҙенсәлеге булып тора. Ошо осорҙа [[Джон Ли Һукер]] һәм башҡа киң билдәле [[блюз]] йырсылары тыуған яҡтары [[Миссисипи]]нан Детройт һымаҡ төньяҡ ҡалаларына дельта-блюз стилен килтерә. [[1950]]-се йылдарҙа иһә ҡала [[джаз]] үҙәгенә әүерелә. Хәҙерге көндә лә йыл һайын джаз һөйөүселәр ''Детройт джаз фестивале''нә йыйыла. [[1958]] йылда нигеҙләнгән ''Мотаун'' тауыш яҙҙырыу компанияһы (''Motown'', ''motor'' һәм ''town'' һүҙҙәренән ҡыҫҡартылып яһалған) ҡалаға Motown атамаһы аҫтында билдәлелек килтерә. [[1976]] йылда ''KISS'' рок төркөмө «''Detroit Rock City''» йырын сығарғандан һуң, Детройт йәнә лә ''Рок ҡалаһы'' тип атала башлай. [[1990]]-сы йылдарҙа, [[2000]]-се йылдар башында ҡалала [[хип-хоп]] йүнәлеше үҫешә башлай, ошонда ''Эминем'' үҙенең музыкаль карьераһын башлай. [[1980]]-се йылдарҙа Детройтта [[техно]] стиле ярала. [[2000]] йылдан алып йыл һайын май аҙағында бында «''Movement''» исемендәге ''Детройт электрон музыка фестивале'' уҙғарыла. ==Спорт== Детройт – [[Төньяҡ Америка]]ның дүрт төп спорт төрөнөң дә командаһы булған [[АҠШ]] ҡалаларының береһе. {| class="wikitable" |- ! scope="col" | Команда исеме ! scope="col" | Спорт төрө ! scope="col" | Стадионы ! scope="col" | Нигеҙләнгән ! scope="col" | Еңеүҙәре |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: center;" | ''Детройт Лайонс'' (Детройт арыҫландары) |[[Америка футболы]] |''Форд Филд'' |[[1930]] |4 (НФЛ) |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: center;" | ''Детройт Пистонс'' (Детройт оршендәре) |[[Баскетбол]] |''Пэлас оф Оберн-Хиллс'' |[[1941]] |2 (НБЛ), 3 (НБА) |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: center;" | ''Детройт Ред Уингз'' (Детройт ҡыҙыл ҡанаттары) |[[Хоккей]] |''Джо Луис Арена'' |[[1926]] |11 |- ! scope="row" style="font-weight: normal; text-align: center;" | ''Детройт Тайгерс'' (Детройт юлбарыҫтары) |[[Бейсбол]] |''Комерика Парк'' |[[1894]] |4 |} [[1935]]-[[1936]] йылдарҙа Детройт «арыҫландары», «юлбарыҫтары» һәм «ҡанаттары» өс спорт төрөндә лә чемпион титулдары яулап, ҡалаға ''Чемпиондар ҡалаһы'' исемен килерә.<ref>Zacharias, Patricia (22 август, 2000 йыл). "Detroit, the City of Champions". Michigan History, The Detroit News. {{ref-en}}</ref> == Енәйәтселек == [[1985]]-[[1987]] йылдарҙа Детройт кеше үлтереү кимәле буйынса АҠШ ҡалалары араһында беренсе урында була.<ref>[ https://mediamatters.org/research/2015/07/07/conservative-media-link-chicagos-crime-wave-to/204285] {{ref-en}}</ref> Бөгөнгө көндә был күрһәткес буйынса ул [[Миссури]] штатындағы [[Сент-Луис]] ҡалаһынан ғына ҡалыша.<ref>[http://www.riverfronttimes.com/newsblog/2015/10/01/st-louis-has-the-highest-murder-rate-in-the-nation "St. Louis Has the Highest Murder Rate in the Nation".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110125920/https://www.riverfronttimes.com/newsblog/2015/10/01/st-louis-has-the-highest-murder-rate-in-the-nation |date=2019-11-10 }} Riverfront Times. {{ref-en}}</ref> [[Хэллоуин]] байрамына тиклемге төндө ҡалала ''Иблис төнө'' тип атайҙар, [[1970]]-се йылдарҙан алып йыл һайын был төндә ташландыҡ йорттарҙы ҡыйратыу, уларға ут төртөү ғәҙәте нығынған. Күпселек осраҡта үртәүселәр бер нисек тә яуапҡа тарттырылмай ҡала. Иблис төнө [[1994]] йылда айырыуса аяуһыҙ үтә, һәм [[1995]] йылда ҡала етәкселеге быға яуап итеп октябрҙең 29-нан 31-нә тиклем ''Фәрештәләр төнө'' үткәреүгә башланғыс бирә. Хәҙерге көндә ҡала ирекмәндәре ошо төндәрҙә төрлө райондарҙа патрүллек итеп, шикле әүҙемлек һиҙелгән саҡтарҙа телефон йә радио-бәйләнеш аша хәбәр итә. [[2010]]-се йылдарҙа Иблис төнөндә янғындар һаны кәмей төшә, әммә шул уҡ ваҡытта АҠШ бойондороҡһоҙлоғо байрамы төнөндә шундай уҡ ут төртөүҙәр һәм ҡыйратыуҙар осрағы йышая.<ref>Zev Chafets. Devil's Night and Other True Tales of Detroit. 1990 й. {{ref-en}}</ref> == Юғары уҡыу йорттары == *''Уэйн дәүләт университеты'' ({{lang-en|Wayne State University}}) *''Детройт шәфҡәт университеты'' ({{lang-en|University of Detroit Mercy}}) – [[Иезуиттар ордены]] һәм [[Католик шәфҡәт туташтары ордены]] тарафынан финансланған [[Католик сиркәүе|Рим католик]] шәхси университеты. *''Изге йөрәк семинарияһы'' ({{lang-en|Sacred Heart Major Seminary}}) – ''Детройт архиепархияһы'' менән берлектә эшләгән католик университет. *''Ижади фәндәр колледжы'' ({{lang-en|College for Creative Studies}}) *''Мэригров колледжы'' ({{lang-en|Marygrove College}}) *''Уэйн округы берләшмәһене колледжы'' ({{lang-en|Wayne County Community College District}}) *''Мичиган дәүләт остеопатик медицина университет колледжы'' ({{lang-en|Michigan State University College of Osteopathic Medicine}}) == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:АҠШ ҡалалары]] antaaoxocntvrzz2e2456miy6bbekbo 0 116848 1306421 1291192 2026-09-26T13:22:27Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306421 wikitext text/x-wiki ''' Башҡортостан байрамдары''' — [[Башҡортостан]]да рәсми рәүештә эшләмәй торған байрам көндәре, милли байрамдар һәм иҫтәлекле даталар билдәләнгән. Рәсми байрамдарҙың барыһы ла Башҡортостан Республикаһы закондары менән ғәмәлгә индерелә. «Башҡортостан Республикаһында байрам һәм иҫтәлекле көндәр, һөнәри һәм башҡа даталар тураһында» Башҡортостан законы республиканың Юғары Советы тарафынан [[1992 йыл]]дың 27 февралендә ҡабул ителде. == Ял көнө һаналған байрам көндәре == {| class="wikitable" style="margin:auto;" width=90% |- style=background:#efefef; ! Датаһы !! Исеме !! Иҫкәрмә |- |[[11 октябрь]] |[[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация|Республика көнө]] |[[Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация]] ҡабул ителгән көндә билдәләнә. |- |[[24 декабрь]] |[[Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы|Башкортостан Республикаһы Конституцияһы]] көнө<ref>[http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/read/8-statya/1769-bajram-k-nd-re Статья в Башкирской энциклопедии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103043231/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/read/8-statya/1769-bajram-k-nd-re |date=2013-11-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103043231/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/read/8-statya/1769-bajram-k-nd-re |date=2013-11-03 }}{{ref-ba}}</ref> |Республика Юғары Советы [[1993 йыл]]да Башҡортостан Конституцияһын ҡабул иткән көндә билдәләнә. |- | |[[Ураҙа байрамы]] |Ураҙа байрамы датаһы Ислам календарына ярашлы йыл һайын Башҡортостан Республикаһы хөкүмәте тарафынан, байрам үткәреү көнөнән өс ай алдан да һуңламай, иғлан ителә. |- | |[[Ҡорбан байрамы]] |Ҡорбан байрамы датаһы ай календарына ярашлы йыл һайын Башҡортостан Республикаһы хөкүмәте тарафынан, байрам үткәреү көнөнән өс ай алдан да һуңламай, иғлан ителә. |- |} == Иҫтәлекле көндәр == {| class="wikitable" style="margin:auto;" width=90% |- style=background:#efefef; ! Датаһы ! Исеме ! Иҫкәрмә |- |25 февраль |[[Башҡортостан флагы|Башҡортостан Республикаһы Дәүләт флагы]] көнө |Республика Юғары Советы тарафынан яңы флагты [[1992 йыл]]да ҡабул иткән көндә (2002 йылдан) билдәләнә<ref>[http://www.bashinform.ru/news/342972/ 25 февраля — День Государственного флага Республики Башкортостан// ИА Башинформ]</ref>. |- |20 март |[[Үҙəк Совет власы менəн Башҡорт хөкүмəте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеү]]гә ҡул ҡуйған көн |Рәсәй Эшсе-Крәҫтиән хөкүмәте менән [[Башҡорт хөкүмәте]] Башҡортостан Совет автономияһы тураһында [[1919 йыл]]дағы Килешеүгә ҡул ҡуйған көндә билдәләнә. Совет рәсәйе яғынан уға Халыҡ комиссарҙары Советы рәйесе [[В. И. Ленин]], Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитетырәйесе в.б. М. Ф. Владимирский, милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссары [[И. В. Сталин]], Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты секретары А. С. Енукидзе, башҡорт делегация яғынан — Башҡорт хөкүмәте рәйесе [[Ҡулаев Мстислав Александрович|М. А. Ҡулаев]], [[Башҡорт ғәскәре (1917—1919)|Башҡорт ғәскәре]] адьютанты [[Бикбауов Әбдрәшит Ильяс улы|Ә. И. Бикбауов]], Башҡорт хөкүмәте ағзаһы [[Халиҡов Муллайән Дәүләтша улы|М. Д. Халиҡов]] ҡул ҡуйҙылар. |- |31 март |Башҡортостан Республикаһынан Федератив килешеү ҡушымтаһына ҡул ҡуйған көн |[[1992 йыл]]да Федератив килешеүгә ҡул ҡуйылған көндә билдәләнә. |- |3 август |Рәсәй Федерацияһы дәүләт хакимиәте органдары һәм Башҡортостан Республикаһының дәүләт хакимиәте органдары менән идара итеү даирәһе буйынса Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының үҙ-ара вәкәләтлектәрҙе айырыу тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйған көн.<br /> |[[1994 йыл]]да Рәсәй федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы араһында килешеүгә ҡул ҡуйылған көндә билдәләнә. |- |29 ноябрь |[[Башҡортостан милли-территориаль автономияһы]] берәмәге Рәсәй дәүләтенең федератив өлөшө булараҡ булдырылған көн |[[Башҡортостан милли-территориаль автономияһы]] [[1917 йыл]]дың 15 ноябрендә (иҫке стиль буйынса) [[Башҡорт мәркәз шураһы]] тарафынан иғлан ителә һәм [[III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы]]нда раҫлана<ref>[http://vatandash.ru/index.php?article=1785 Как возникла Башкирская республика?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170507005315/http://vatandash.ru/index.php?article=1785 |date=2017-05-07 }}</ref><ref>''Еникеев З. И.'' Правовой статус Башкортостана в составе России. Уфа: «Гилем», 2002. — 374 с. — с.228</ref><ref>[http://www.gsrb.ru/ru/about_parliament/history/parlament_tom_1-1.pdf ''Азнагулов В. Г., Хамитова З. Г.'' Парламентаризм в Башкортостане: история и современность: Уфа, ГРИ «Башкортостан», 2005. с.49, 53]</ref><ref>[http://www.gsrb.ru/ru/about_parliament/parliamentary_museum/third_kurultai_8_20_december_1917/resolution_third_kurultai/ Постановление Учредительного курултая]</ref>. |- |} == Башҡа байрамдар == [[Башҡортостан]]да халыҡ (милли) [[Һабантуй]] байрамы рәсми статусҡа эйә. Байрам республиканың барлыҡ муниципаль райондарында яҙғы баҫыу эштәре тамамланыу уңайынан үткәрелә. Һабантуйҙың үткәрелеү датаһы йыл һайын [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы]] указына ярашлы тәғәйенләнә. Республика [[Салауат йыйыны]] фольклор байрамы йыл һайын Башҡортостан Республикаһының төрлө ҡалалары һәм райондарында 2004 йылдан алып үткәрелә башланы. 2011 йылдан алып Салауат йыйыны Салауат районында үткәрелә. Башҡортостандың [[Октябрьский ҡалаһы ҡала округы|Октябрьский ҡалаһы]]нда республика [[Ҡурай]] байрамы үткәрелә. Ҡурай байрамы республиканың төньяҡ-көнсығыш райондарында ҡурайҙы пропагандалау һәм популярлаштырыу, башҡорт халыҡ уйын ҡоралдарын һаҡлау һәм артабанғы үҫешенә булышлыҡ итеү, шулай уҡ талантлы ҡурайсылар асыҡлау маҡсаттарында үтә һәм беренсе мәртәбә 2001 йылда ойошторолдо. Йылдан -йыл байрамда ҡатнашыусылар һаны арта бара. Шулай уҡ Башҡортостан Республикаһында Рәсәй Федерацияһы субъекты ҡануниәте тарафынан булдырылған башҡа иҫтәлекле даталар ҙа билдәләнә. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Рәсәй байрамдары == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Һылтанмалар == * {{ЭБЭ2013|index.php/component/content/article/2-statya/6015-prazdniki|Праздники|автор=Фатыхова Ф. Ф.}} * {{ЭБЭ2013|index.php/component/content/article/2-statya/6025-prazdnichnye-dni|Праздничные дни|автор=[[Сәмиғуллин Венир Кәлимулла улы|Самигуллин В. К.]]}} * [http://gsrb.ru:88/MainLeftMenu/ZakonoTvorch/Zakoni/vs-10_21.php Закон Республики Башкортостан «О праздничных и памятных днях, профессиональных праздниках и иных знаменательных датах в Республике Башкортостан» от 27 февраля 1992 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101165513/http://gsrb.ru:88/MainLeftMenu/ZakonoTvorch/Zakoni/vs-10_21.php |date=2013-11-01 }} {{Башкортостан в темах}}] [[Категория:Башҡортостан мәҙәниәте]] [[Категория:Рәсәй байрамдары]] {{Bashkir-stub}} {{Bash-cult-stub}} an0xmr338s0l5vuttfvk8uhqjkz2m0g 0 118027 1306420 1257080 2026-09-26T13:20:53Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306420 wikitext text/x-wiki '''Башҡортостан архитектураһы''' — төҙөлөш объекттары йыйылмаһы — Башҡортостан территорияһында кешенең йәшәү мөхитен матди тәьмин итеүсе бина һәм ҡоролмаларҙы булдырыу, төҙөү. [[Файл:Ufa river view.JPG|thumb|200px|[[Уфимский железнодорожный мост|Өфө тимер юл күпере]]]] == Тарихы == [[Файл:Ignateva cave entry.jpg|thumb|200px|[[Эҫем]] йылғаһы һәм [[Игнатьев мәмерйәһе]]]] [[Файл:Мавзолей Хусейн-бека в посёлке Чишмы.JPG|thumb|200px|[[Хөсәйенбәк мавзолейы]]. XIV быуат.]] [[Файл:Мечеть.4.jpg|thumb|200px|[[Өфөнөң Беренсе йәмиғ мәсете]], 1830 йылда төҙөлгән]] [[Башҡортостан]]<ref>[http://bashkortostan450.ru/culture/architecture/ Архитектура | Культура — 450 лет в составе России<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121002003250/http://bashkortostan450.ru/culture/architecture/ |date=2012-10-02 }}</ref> [[архитектура]]һы тарихы таш быуатта ябай ҡыуыштарҙың һәм торлаҡтарҙың барлыҡҡа килеүе менән башлана. Тәүтормош кешеһе тәбиғи ышыҡ урын һәм ғибәҙәтхана сифатында Башҡортостан биләмәләрендәге карст мәмерйәләрен ҡулланған ([[Ямаҙы-Таш мәмерйәһе]], [[Шүлгәнташ]] мәмерйәһе). Беренсе торлаҡтар ҡая тарлауыҡтарында ([[Урта түбә|Урта-Түбә]]) йәки ҡаяларҙы бер аҙ уйып ҡырҡып, бүрәнәләр менән ҡаплап ҡорғандар (Суртанды торалары). Неолит дәүерендә тура мөйөшлө оҙонса бер-береһе менән тоташҡан йорттар төҙөгәндәр. [[Бронза быуаты]]нда (абаш мәҙәниәте) ағас йәки балсыҡ менән һыланған стеналы йорттар өҫтөнлөк алған. Бындай йорттар һаҡ сифатында торалар сите буйлап урынлаштырылған (Түбәк). Бура мәҙәниәте өсөн бағана конструкциялы тура мөйөшлө бурап яһалған ер өйҙәр һәм ярым ер өйҙәр ғәҙәти булған (Юмаковские торалары). Стена яны ҡоролмалары булған ҡатмарлы ер өҫтө торлаҡтары андронов мәҙәни-тарихи бергәлегендә лә була. Урал аръяғы боронғо архитектура ҡомартҡылары араһында [[Ҡалалар иле (Көньяҡ Урал)|Ҡалалар иле]] ҡуласаһына ингән [[Арҡайым]], Бөрсөт, Һынташты һәм башҡа торалар айырым урын биләйҙәр. Тимер быуат дәүерендә Ананьин, Пьяный Бор һәм Ҡара Абыҙ мәҙәниәтендә нығытылған һаҡ стеналы ҡаласыҡтар (торамалар) барлыҡҡа килә. Торалар урҙар, соҡорҙар, һайғауҙар, стеналар һәм башҡа төр ҡоролмалар менән нығытылған. Ҡәберлектәр ҡомартҡылары булып ҡәберлек ҡурғандары (Байыш ҡурғаны, Һынташты, Филипп ҡурғаны һәм башҡалар) һанала. Көньяҡ Урал халҡының (башҡорттарҙың, болғарҙарҙың, ҡыпсаҡтарҙың һәм башҡаларҙың) традицион торлағы тирмә була. Бындай торлаҡтарҙы ҡулланыу күсмә һәм ярым күсмә тормош алып барыу менән аңлатыла. Башҡорттар шулай уҡ ер өйҙәр, каркаслы, саман һәм бура йорттар ҙа төҙөгәндәр. Таш архитектураның тәүге фориаларына менгирҙар<ref>http://fr.academic.ru/pictures/frwiki/77/Menhir_in_Saint-Macaire-en-Mauges.jpg</ref> — таш бағанала инә, улар күсмә тормош алып барған туғандаш ҡәбилиләр өсөн йүнәлеш биреүсе беренсе монумент ролен уйнайҙар. Менгирҙар Стәрлебаш районының Табылды ауылы янында һаҡланып ҡалған. [[Файл:Земская Управа Стерлитамак.jpg|thumb|200px|Земство идаралығы бинаһы [[Стәрлетамаҡ]]та]] [[Файл:Гостиный двор Уфа.JPG|200 px|right|thumb|[[Гостиный двор (Өфө)|Каруанһарай]]]] [[Файл:UfaArcheoMuseum.jpg|200 px|right|thumb|[[Поносовой-Молло йорто]]]] 10-15 быуаттарҙа Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аҡрынлап ултыраҡ тормошҡа һәм примитив игенселеккә күсеү бара. Иң арзан ҡул аҫты төҙөлөш материалдарынан ағас архитектураһын үҫтереү өсөн шарттар тыуа һәм ҡатмарлы типтағы торлаҡтар формалаша. Беренсе ауылдар дуға һәм нур схемаһы буйынса планлаштырыла. Ағас йорттар араһында иң таралғаны дүрт мөйөшлө өйҙәр, бер-береһе менән солан аша тоташҡан ике дүрт мөйөшлө өйҙәр (ҡара-ҡаршы өй) киң таралған була. 19-20 быуаттарҙа биш мөйөшлө өйҙәр барлыҡҡа килә. 30-сы быуаттың 20-се йылдарында БАССР-ҙа дүрт мөйөшлө төкөтмәле өйҙәр киң тарала. Был йорттарҙың эске өлөшө башҡорттарҙың социаль тормошондағы үҙгәрештәр процесына ярашлы үҙгәреүгә дусар ителәлр. XIV быуатта мемориаль һәм ғибәҙәт ҡылыу әһәмиәтенә эйә булған тәүге таш ҡаралтылар — кәшәнәләр ([[кэшэнэ Бәндәбикә|Бәндәбикә кәшәнәһе]],<nowiki/> [[Хөсәйенбәк кәшәнәһе|Хөсәйенбәк мавзолей]]<nowiki/>ы , [[Турахан кәшәнәһе|Тура-хан]] мавзолейы, Кесене Мавзолейы һәм башҡалар). XVI быуатҡа мәсеттәр һаны арта, уларҙы торлаҡ рәүешендә ағастан төҙөләләр. Тәүҙә мәсеттәрҙе подклет (хужалыҡ итеү өсөн тәғәйенләнгән таштан йәки ағастан төҙөлгән аҫҡы ҡат) өҙтөнә ҡорғандар. Унда һигеҙ ҡырлы йәки түңәрәк намаҙ уҡыу залы була. Бындай типтағы иң тәүге бина — Балтас районындағы [[Тушҡыр мәсете|Тушҡыр]] [[Тушҡыр мәсете|мәсете]] (XVI аҙағында — XVII быуат башында). Архитектураның артабанғы үҫеше [[Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуы|Башҡортостандың Рәсәйгә ҡушылыуы]] менән бәйле. XVII быуат башында Өфөлә кремль янында иң тәүге христиан сиркәүе — Смоленск сиркәүе ҡалҡа. Успенский һәм Христо-Раштыуа монастырҙары күтәрелә. [[XVIII быуат]] ҡомартҡыларына тәүге рус барокко элементтарын үҙ эсенә алған Ҡазан Сиркәүе ([[1758 йыл|1758]], хәҙер Ҡазан-Богородица Сиркәүе), Туймазы районы Үрге Троицк ауылындағы Троицк сиркәүе (1758) һәм Өфө районы Березовка ауылындағы Христо-раштыуа сиркәүҙәре инә. XVIII быуатта сәнәғәт архитектураһы барлыҡҡа килә. Тәрлө юҫыҡтағы тәүге комплекстар — Воскресенский һәм Верхоторск заводтары рус барокко стилендә төҙөлә. == XIX быуат архитектураһы == XIX быуаттың беренсе яртыһында классицизм үҫеш ала, ултыраҡ урындарҙы планлаштырыуға күсәләр. Йорттарҙы күберәген таштан төҙөйҙәр. Өфөлә XIX быуаттың архитектура ҡомартҡыларына [[Каруанһарай (Өфө)|Каруанһарай]], Дини семинария (1827, арх. Трофимов), [[Губернатор йорто (Өфө)|Губернатор]] йорто инә. Был периодтағы иң күренекле ғибәҙәт ҡоролмаларға: Покров (1817-23) һәм Спасс (1824−45) сиркәүҙәре, Өфөнөң [[Беренсе йәмиғ мәсете]]<nowiki/> (1830), Воскресенск кафедраль собор (1841) Иоан Предтеча сиркәүе (1831-45), Бәләбәйҙә Михаил Архангель соборы (1828), Николо-Березовка ауылында Троицк сиркәүе (1808—1904) инәләр. Өфө ҡомартҡыларына классицизм стилендә төҙөлгән Сауҙа рәттәре (1820-36, арх. А. И. Мельников) ҡарай. Өфөләге Дүртенсе (1906) һәм Бишенсе (1906-09) йәмиғ мәсеттәре - романтика, эклектика өлгөһөндәге, Азия стилендәге архитектура ҡоролмалары. == XX быуат архитектура == [[Файл:Bashkir State Academic Theatre of Drama.jpg|200 px|right|thumb|[[Мәжит Ғафури исемндәге башҡорт академия драма театры]]]] [[Файл:Ufa State Technical University of Aviation.jpg|200 px|right|thumb|[[Өфө дәүләт авиация техник университеты]]]] [[Файл:Govenmenthous2012Ufa.jpg|200 px|right|thumb|[[Правительство Республики Башкортостан|Башҡортостан Республикаһы хөкүмәте йорто]]]] [[Файл:Matrosova str salavat.jpg|200 px|right|thumb|Салауат ҡалаһында бер типтағы йорттар]] 1920-се йылдарҙа төҙөлөш тарҡалыу кисерә. Конструктивизмға яҡын стилдә Коммуна йорто (1930-сы йылдар, арх. Г. Вагин) һәм ҮЭС (1929, икеһе лә Өфөлә Ленин урамында) күтәрелә. Өфө янында торлаҡ йорттар ҡаласығы менән бергә сәнәғәт районы — буласаҡ Черниковка ҡалаһы төҙөлә (1920-се йыл аҙағы — 1930-сы йыл башы, арх. М. Гинзбург, Өфө). 1930 йылда Башҡортостан архитектураһы конструктивизмдан неоклассикаға күсә. Постконструктивизмдан күсеш осоро төҙөлөштөң күп булыуы менән һүрәтләнә. Уларҙың декоратив-пластик асылы классик ордер элементтарын ябайлаштырыу һәм схематизациялау йүнәлешендә эшкәртеүгә ҡайтып ҡалған: ҡулланыусылар союзы (1936-1937, арх. Д. Коршунов), Почтамт (1935), [[Башҡорт АССР-ы Халыҡ комиссарҙары советы|БАССР-ҙың халыҡ комиссарҙары советы]] (1935-1937, арх. Н. Зарубин), Наркомлегиром (1936-1937, арх. Б. Кәлимуллин, г. Вагин), [[Башҡорт дәүләт медицина университеты|Башҡортостан медицина институты]] (1936-1937), "Башҡортостан" ҡунаҡханаһы (1937-1941, арх. В. Румянцева) һәм башҡа биналар. 1935 йылда Башҡортостан профессиональ архитекторҙар, төҙөүселәр һәм граждан инженерҙарының беренсе йәмәғәт берләшмәһе барлыҡҡа килә. Иң беренсе архитектура темаларын эҙләүгә башланғыс һалған, урындағы йолаларҙы күтәргән ҡоролмалар булып Социалистик мәҙәниәт һарайы бинаһы (1934 - 1937, арх. В. Кокорин, 1980-1985 й.й. реконструкциянан һуң Профсоюздар йорто, Киров урамы, 1; арх. Р. Кирайдт, Р. Авсахов) һанала. Һуғыштан һуң Өфөлә неоклассика йүнәлешендә үҫешеүсе төҙөлөштә биналарҙы биҙәү өсөн милли декоратив-орнаменталь мотивтар ҡулланыуҙы дауам итәләр: [[Башҡорт дәүләт университеты]]<nowiki/>ның төп корпусы (1950-1957, арх. Б. һәм С. Кәлимуллин), Достоевский урамындағы торлаҡ йорт (1955, арх. С. Кәлимуллин). Был осорҙағы иң әһәмиәтле төҙөлөштәр - Сәнәғәт йорто (1956, архар. А. Любарская, В. Любарский; хәҙер [[Башнефть|"Башнефть"]] бинаһы, С. Орджоникидзе исемендәге мәҙәниәт һарайы (1955, арх. Н. Шабаров), "Еңеү" кинотеатры (1949, арх. Яшвин М.) һәм [[Родина (кинотеатр, Өфө)|"Родина"]] (1954, арх. шул уҡ). [[1950 йыл]]дарҙа башланған неоклассиканан алыҫлашыу, ике тиҫтә йыл самаһы архитектура сәнғәтенең тарҡалыуына килтерә, һөҙөмтәлә төҙөлөш масштаблы программа менән типовой проект буйынса алып барыла. Торлаҡ йорттарҙы ғына түгел, хатта йәмәғәт биналарын — кинотеатрҙар, мәҙәниәт һарайҙары, спорт һарайҙары, универмагтар шулай күтәрелә. Шул сәбәпле ҡалаларҙың индивидуаль йөҙө һәм төбәк үҙенсәлектәре, милли колориты юғала. Республикала ҡыҫҡа ғына ваҡыт арауығында, тотҡондар хеҙмәтен ҡулланып, типовой проекттар буйынса Салауат ҡалаһы кеүек тотош ҡалалар үҫеп сыға. [[Файл:Ljalja-Tjulpan.jpg|thumb|200px|[[Ляля-Тюльпан|«Ләлә-Тюльпан»]] мәсете]]]] [[Файл:Уфимский государственный цирк.jpg|200 px|right|thumb|[[Өфө дәүләт циркы]]]] [[Файл:Здание банка Уралсиб (Уфа).jpg|thumb|200 px| [[Уралсиб (банк)|Өфөлә Уралсиб]] банкы бинаһы]] [[1970 йыл]]да типовой төҙөү принциптарын ҡайтанан баһалау процесы башлана, ҡалаларҙың генераль пландары ҡайтанан ҡарала һәм ҡала инфраструктураһын комплекслы ойоштороу, территорияларҙы төҙөкләндереү мәсьәләларе айырым һәм тулыраҡ хәл ителә. 1977 йылда асылған Өфө нефть институтының архитектура-төҙөлөш факультеты Республика өсөн кадрҙар әҙерләүгә тотона. Өфөләге 1970-1980 йылдарҙағы төҙөлөштәрҙең иң әһәмиәтлеләре араһында — Актерҙар йорто (1968-1969, арх. Пацков., А. Семенов), Сәнғәт училищеһы комплексы (1971-1973, арх. Л. Хихлуха, 2-се сиратта 1996, архар. С. Голдобин), Нефтселәр мәҙәниәт һарайы (1974-1981, арх. М. Мазин, О. Новиков һ. б.), БАССР-ҘЫҢ ДИК комплексы (1981-1985, арх. Мазин, О. Тадиашвили). Архитектураның үҫеше 1980-се — 1990-сы йылдар башында проектлау типологияһының киңәйеүе, эре ҡалаларҙа төҙөлөш фондын ҡулланыуға бәйләнгән сараларҙың күләмдәре артыуы, шулай уҡ яңы архитектура объекттарының барлыҡҡа килеүе менән характерлана: офистар, коммерция банктары вәкиллеге һ. б.. Өфөлә [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры|Дәүләт опера һәм балет театры]] (1-се сиратта 1985-1986 , арх. Мазин, Пацк; 2-се сиратта 1992-1994 , арх. Мазин), [[Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы|Башҡорт дәүләт филармонияһы]] (1986-1987, арх. Мазин, Пацк), Мемориаль зона (хәҙер Башҡортостан халыҡтары этнографияһы музейы, 1987, архар. Мазин, Пацк), Союздар йорто (1980-1985, архар. Кирайдт, Авсахов) биналарын реконструкциялау үткәрелә. Өфө ҡалаһында Өфө мәсет-мәҙрәсәһе "[[[[Ләлә-Тюльпан]]]]" — ислам мәҙәни-белем биреү үҙәге (архитекторы Вәкил Дәүләтшин)1998 йылда асылған. == Хәҙерге архитектура == [[Файл:Конгресс-холл.jpg|200 px|right|thumb|[[Конгресс-холл (Уфа)|Өфөлә Конгресс-холл бинаһы]]]] [[Файл:Железнодорожный вокзал Уфы.jpg|200px|thumb|[[Уфа (станция)|Өфө тимер юл вокзалы]]]] [[Файл:Ипподром Акбузат.jpg|200px|thumb|[[«АҠбуҙат» ипподромы]]]] Заманса архитектура тенденцияһы Өфө банк биналарында сағылыш таба — Һаҡлыҡ банкы, [[Уралсиб (бина)|Уралсиб банк]]<nowiki/>ы, Башпромбанк, Милли банк, театрҙар, уҡыу йорттары, спорт комплекстары, тимер юлдар һәм автовокзалдар (Ѳфѳ). Хәҙерге ваҡытта Башҡортостан Республикаһы ҡала һәм ауыл биләмәләренең генераль пландарын эшләү буйынса алдынғы ойошма булып «Башкиргражданпроект» һәм «Башагропромпроект» ЯАЙ-һы тора. Торлаҡ төҙөлөшө өлкәһендә яңы тенденциялар түбәндәге объекттарҙа сағылалар: Өфөнөң Сипайлово, Инорс, Ҡариҙел микрорайондары, Дорофеев һәм Киров урамдары, Октябрь проспекты, [[Салауат (ҡала)|Салауат]], Сибай, [[Белорет]], [[Нефтекама]], Октябрьский, [[Бөрө (ҡала)|Бөрө]] ҡалалары торлаҡ комплекстары һәм Балаҡатай районы Яңы Балаҡатай ауылындағы торлаҡ йорттар. ==Белгестәр әҙерләү== 1971 йылда [[Өфө дәүләт нефть техник университеты|Өфө нефть институты]]һәм Башҡорт архитектура-төҙөлөш колледжы<ref>[http://bsk.ufanet.ru/Башкирский архитектурно-строительный колледж<!-- Заголовок добавлен ботом -->]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> базаһында "Архитектура" кафедраһында Республика өсөн архитекторҙар әҙерләү ойошторола. 1986 йылдан [[Өфө дәүләт нефть техник университеты|ӨДНТУ]]-ның архитектура кафедраһы Халыҡ-ара архитектура мәктәптәре педагогтары ассоциацияһы ағзаһы булып тора, ә 1996 йылдан — Америка университетының архитектура мәктәптәре ассоциацияһы ағзаһы. Университетта 1978 йылдан йәш архитектор мәктәбе, "Башҡорт Йорто" төбәк проекты мәктәбе, балалар архитектура оҫтаханаһы эшләй. == Архитекторҙар == Башҡортостанда күп кенә биналар һәм ғибәҙәтханалар типовой проект буйынса төҙөлә. Ҡалаларҙы проектлауҙа ҡатнашыусы беренсе архитекторҙар: [[1723 йыл]]да Өфө планын төҙөүсе инженер А. Ротиславский; Өфө генпланының беренсе авторы архитектор В. Гест; 1820 йылда ҡаланың административ үҙәге проектын тәҡдим итеүсе Симбирск губерна архитекторы И. Тоскани. [[1822 йыл]]да губерна архитекторы Щербаков Өфө урамдарын планлаштырыу менән шөғөлләнгән, архитектор Р. И. Карвовский — Өфөлә ҡышҡы театр авторы, Ф. Ф. Эссен — Өфө тимер юл вокзалы авторы, Друккер — Крәҫтиән Ер банкы, Скповский — Епархиаль ҡатын-ҡыҙҙар училище, П. П. Рудавский — Аксаков халыҡ йорто. 19 быуатта Өфөлә архитектура һәм төҙөлөш Юл һәм асыҡ биналар баш идаралығы (ГУПСи ПЗ) күҙәтеүе аҫтында була. 1857 йылдан Төҙөлөш Уставы эшләй башлай. Өфөлә төҙөлөш 1919 йылғы Устав һәм план менән көйләнгән. 1819 йылдан 1864 йылға ҡәҙәр Өфө төҙөлөшө менән Өфөнө планлаштырыу комитеты һәм Ырымбур ҡаҙна палатаһы янындағы юл төҙөү комиссияһы шөғөлләнә, ә аҙаҡ — губерна идаралығының төҙөлөш бүлеге. Ҡаланы төҙөкләндереү ҡала ҡарамағында була, эш алып барыу — Өфө йәмғиәте юл комитеты ҡарамағында. [[1875 йыл]]дан башлап земство идаралығы ҡарамағына күперҙәр төҙөү, йәмәғәт биналарының, дауахана һәм казармаларҙың торошон ҡарау тапшырыла. XIX—XX быуат башында — губерна архитекторҙары һәм Өфөнөң баш архитекторы вазифаһында Свенцицкий, Ланевский, Ерохин, Сахалтуев, К. А. Гуськов<!-- Он Константин Александрович, на Викидате Q56761913, добавьте, пожалуйста, туда и сюда на башкирском -->, Плудермахер булған. Ҡатмарлы проекттар эшләү өсөн Санкт-Петербургтан белгестәр саҡырыла. 1870-се йылдарҙа Өфө йылғаһы тамағы янында Ағиҙел йылғаһының ярҙарын нығытыу проекты төҙөү өсөн профессорҙар Боголюбский һәм Березин саҡыртыла. Улар тарафынан Ағиҙел йылғаһы аша тимер юл күпере проекты төҙөлә. БАССР-ҙа Өфөнөң генпланы менән профессор М. Я. Гинзбург етәкселегендә Мәскәү төркөмө (М. Барщ, Г. Вегман, В. Владимиров, С. Лисагор) шөғөлләнә. Өфөнөң артабанғы генпланын Ленгипрогор институты эшләй: Д. Шибаев бригадаһы (1939 й.). Әлеге ваҡытта Республика архитекторҙары ойошмаға берләшкәндәр — Архитекторҙар союзы Башҡорт АССР-ында 1938 йылдың 23 ғинуарында теркәлгән. Территориаль бүлексә сифатында ул Совет архитекторҙар союзына инә. [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһының баш архитекторы '''К. Гусев '''(1933), '''Н. Ю. Лермонтов''' (1934), ул саҡта Башҡортостанда берҙән-бер «Башпрогор» проектлау ойошмаһы баш архитекторы '''Н. В. Чаплиц''' (1935), революцияға тиклем Өфө һәм Турғай губерналарының мәктәптәр һәм дауаханалар төҙөүгә яуаплы '''И. Бай''' (1935) Башҡортостан ойошмаһы архитекторҙар союзының беренсе рәйестәре булғандар. Һуғышҡа ҡәҙәр БАССР-ҙа Башҡортостан ҡалаларының яңы генераль пландарын төҙөү һәм булғандарына үҙгәрештәр индереү буйынса ҙур эш үткәрелә — Өфө (1934—1937 йылдарҙа, архитектор Шибаев етәкселегендәге бригада, «Гипрогор» институтының Мәскәү бүлексәһе), [[Ишембай]] (1938—1939 йылдарҙа архитекторҙар А. И. Филонов, [[Кәлимуллин Барый Ғибәт улы|Г. Б. Кәлимуллин]], И. П. Тришин , П. П. Дохтуров һәм башҡалар), [[Стәрлетамаҡ]] (1939 йыл, арх. С. Ғ. Кәлимуллин, Г. Б. Кәлимуллин һ. б.), [[Белорет]] (1945 йылда, архар. С. Ғ. Кәлимуллин, Б. Ғ. Кәлимуллин һ. б.), [[Бөрө (ҡала)|Бөрө]] (арх. А. И. Филонов), [[Баймаҡ]], [[Күмертау]], [[Сибай]]. Һуғыш ваҡытында бик күп архитекторҙар фронтҡа китә йәки тылда илдең сәнәғәт предприятиеларын күсереп улынлаштырыу менән бәйле эштәрҙә ҡатнашалар. Башҡортостанда эвакуацияланған белгестәр араһында эре сәнәғәт архитектураһы буйынса белгес профессор С. И. Николаев, Өфөлә витамин заводы урынлаштырыуҙы етәкләүсе билдәле архитектор профессор Я. Корнфельд , Украинан — Одесса ҡалаһының АС рәйесе, Одесса сәнғәт музейы директоры профессор В. Заболотный (УССР юғары советы бинаһы авторы) булалар. Өфөлә эвакуацияланған предприятиеларҙы урынлаштырыуҙа Ленинград архитекторы Д. И. Сметанников ҙур өлөш индергән (1941 йылдың февраленән 1946 йылға тиклем Өфөнөң баш архитекторы). Һуғыштан һуң Республиканың баш ҡалаһы Өфөнө күркәм урамдар һәм майҙандар яһап, мөһабәт торлаҡ йорттар һәм йәмәғәт биналары биҙәргә тейеш була. Орджоникидзе исемендәге мәҙәниәт һарайы (1965 йыл, арх. Н. И. Шибаров) һәм Беренсе май урамында комплекслы йорттар — данлыҡлы «восьмиэтажка» (1950 йылда, арх. М. Лысогорский, В. А. Голосов) ошо йүнәлештә төҙөлгәндәр. Үҙәктә проекттарҙы тормошҡа ашырыу һуңлай һәм С. Хрущев башлаған биҙәүгә ҡаршы компанияға тура килә. Архитектура деталдәре әҙер һәм төҙөлөш майҙанына килтерелгән осраҡта ғына уларҙы урынлаштырыу рөхсәт ителгән. Бөтә проекттар ябайлаштырыу һәм декорҙы схематизациялау йүнәлешендә ҡайтанан эшләнеләләр. Ҡала төҙөлөшө ҙур юғалтыуҙар кисерә — ҡаланың төп ҡыҙыл урамдары вәкиллелек сифатын, күләмлелеген һәм силуэт кәрен юғалтып, арт яҡ урамдарға әүерелә (Ленин урамындағы торлаҡ йорттар, В. Нудельман, 1956 йыл һәм Революция урамы, 1957 йыл, И. Ф. Минкин). Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Республика шифаханаларын үҙгәртеп ҡороу һәм тергеҙеү буйынса эштәр әүҙемләштерелә, уларҙың күпселеге госпиталдәр сифатында ҡулланыла. 1946 −1960- сы йылдарҙа «Йоматау», «Аксаков», «[[Янғантау шифаханаһы|Янғантау]]», «Красноусольск» һ. б. санаторийҙары пландары эшләнелә. [[Файл:Мечеть Асия.jpg|200 px|right|thumb|[[Асия (мечеть)|Мечеть «Асия»]]]] [[1970 йыл]]дар башында типовой төҙөлөштө баһалау процесы башлана, ҡайтанан эшкәртелгән күп типовой проекттар, һығылмалы һәм уңайлы сериялы, яңы типтағы биҙәүҙәр барлыҡҡа килә. [[Өфө дәүләт циркы]] (арх. Г. Наприенко), «Рәсәй» ҡунаҡханаһы (хәҙер «Азимут»)(арх. Ю. А. Пацков, Э. В. Павлова), [[Салауат Юлаев спорт һарайы|спорт һарайы]], «Өфө» универмагы, «Искра» кинотеатры һалына. Үҙгәртеп ҡороуҙан һуңғы, хәҙерге Башҡортостостан архитектураһы бизнес-үҙәктәрҙең, айырым ҡала йорттарының, элиталы торлаҡ комплекстарының барлыҡҡа килеүе менән характерлана. Быға Башҡортостан архитекторҙар союзы янындағы «Өфөархпроект» ижади төркөм булышлыҡ итә (1988, А. В. Клемент). Ул тиҙ арала Республиканың өҫтөнлөклө проект берләшмәһенә әүерелә. Бөгөнгө көндә, мәртәбәле архитектура көстәрен үҙендә туплап, «Архпроект» берекмәһе эре торлаҡ йорттар һәм йәмәғәт биналар, комплекстар төҙөүҙе алып бара. Республикала архитектура үҫешенә Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың маҡтаулы исемдәре менән билдәләнгән архитекторҙар һәм төҙөүселәр ҙур өлөш индерәләр: * Рәсәйҙең атҡаҙанған архитекторҙары — Ф. И. Рехмуков, Р. И. Кирайдт (Авиация техникумы бинаһы, торлаҡ йорттар (Өфөнөң төньяҡ микрорайонында «түңәрәк» өй, 1981; Телеүҙәк янында 12 ҡатлы йорт, 1982; Яңауыл микрорайонында терраса тибындағы йорттар, 1991, «Ассы» санаторийында дауалау-һауыҡтырыу корпусы); А. Ф. Козлов, (Сәнәғәт йорто (1956, Өфө, хәҙер «Башнефть» АНК), С. М. Киров исемендәге нефтселәр һарайы (1961) һәм Ишимбайҙа Балалар туберкулез санаторийы (1973), Ишимбай, Нефтекама, Октябрьск ҡалаларының, Дүртөйлө, Йылайыр, Малояҙ, Мораҡ ауылдарының, Приют, Серафимовоск ҡаласыҡтарының һ.б. генпландары); Кәлимуллин Б. Г. , И. И. Мироненко (1966—1968 йылдарҙа БАССР архитекторҙар союзы идаралығы рәйесе), И. Н. Сабитов (Өфөнөң Совет районы административ бинаһы, 20-нән артыҡ мәсет). * Башҡортостан Республикаһы Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаттары — А. В. Клемент, Л. В. Хихлуха, С. А. Голдобин, С. Б. Голдобина («Көньяҡ» банкы бинаһы проекты (1990), «Башкирэнерго» ААЙ административ бинаһы (1999—2001); Үрге сауҙа майҙанын һәм Өфө Ҡунаҡ һарайын реконструкциялау (1995—2000)), А. В. Давыденко, В. В. Дәүләтшин («Ләлә-Тюльпан» мәсете). * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүселәре — М. П. Мазин (Башкҡорт дәүләт филармонияһы, нефтселәт һарайы, БАССР КГБ комплексы, Республика йәмәғәт-сәйәси үҙәк), Ю. А. Пацков («Рәсәй» ҡунаҡханаһы (1967), Актёрҙар йорто (1970), Башҡорт филармонияһын реконструкциялау (1987)), И. Ф. Минкин, А. С. Дмитриенко, Н. М. Мөхәмәҙиев, О. В. Новиков, Ф. Б. Кәлимуллин, П. С. Колосов, Р. Х. Әхмәҙиев. * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған архитекторҙары — Р. Р. Авсахов, Г. П. Ғәрипов, Л. Ш. Дубинский, С. А. Голдобин, В. Ф. Сафарова, М. Н. Сәхәүтдинова, О. С. Тадиашвили, М. Р. Батырова, П. П. Петров, Д. Ф. Ахмәтшин, З. З. Баһаутдинов, Д. А. Винкельман, Р. Г. Садрисламов, А. М. Сәрүәров, О. А. Томилов, В. С. Фирсов, С. А. Харичков, Р. Т. Хәйруллин, У. Г. Ураскин, Р. М. Маскулов, А. А. Андрианов, К. А. Донгузов, Т. В. Мелякова, Д. Д. Хәлитов, Р. И. Хәлиуллин. [[2000]]-се йылдарҙа Башҡортостанда архитектураның заманса үҫеш тенденцияларын яңы мәҙәниәт объекттарында сағыла: * Хәрби дан музейы (2000 йыл, арх. Д. А. Винкельман), [[Национальный молодёжный театр республики Башкортостан имени Мустая Карима|Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры]] (2002 йыл, арх. К. А. Донгузов, Д. Ю. Мирсаяпов), * «Өфө уттары» күңел асыу комплексы (2003 йыл, арх. Р. Х. Әхмәҙиев, С. Э. Миһранова, А. У. Байрамғәлина), * яңы административ, сауҙа һәм мәҙәниәт йорттары — РФ пенсия фондының Башҡортостан бүлексәһе (2005 йыл, О. А. Томилов, В,П, Скулимовский), * Богородица раштыуаһы кафедраль собор храмы (2004 йылда, К. А. Донгузов, Фаворская А. Ермак, А. Д. Павлов), * «Мир» сауҙа һәм күңел асыу үҙәге, 2004 йыл, о. а. Байдин), * «Ирәмәл» сауҙа үҙәге, (2005 йыл, архар. Маскул р. м.), * «Европа»<ref>http://www.shopandmall.ru/foto/logo/gb_evropaufa.jpg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210831090754/https://shopandmall.ru/foto/logo/gb_evropaufa.jpg |date=2021-08-31 }}</ref> сауҙа үҙәге (2007, арх. Д. А. Винкельман). Өфөлә һуңғы ваҡытта иң мөһим төҙөлөш объекттары: «Башпромбанк» (1996, арх. Л. Ш. Дубинский), Милли банк (1995, А. С. Рәсүлев), «Социнвестбанок» (1997, арх. М. О. Еси, В. Н. Соловьев), «Ләлә-Тюльпан» (1998, В. В. Дәүләтшин, Кирайдт), «Нур» театры (2000, арх. П. м. Андреев, Г .Г. Богатырев), Республика хәрби дан музейы (2000, арх. Д. А. Винкельман), Милли йәштәр театры (2002, арх. К. А. Донгузов, Д. Ю. Мирсаяпов). Башҡорт академия драма театры (1999, арх. Воскресенская Л. В.), Каруанһарай (1999, арх. Голдобин, С. В. Голдобин, А. В Давыденко), Богородица раштыуаһы сиркәүе (2004, арх. Донгузов, Д. А. Павлов, Е. А. Фаворская) реконструкциялана. С. Т. Аксаковтың йорт-музейы (ҡара Аксаков музейы), Бәләбәй районы Надеждино ауылында Аксаковтарҙың ырыу имениеһын тергеҙеү маҡсатында Дмитрий Солунский сиркәүе (1991, арх. З. М. Хәтмуллин) реставрациялана. [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы|М. В. Нестеров исемендәге башҡорт дәүләт художество музейы]]ның яңы корпусы төҙөлә. == Сығанаҡтар == * Башкирская энциклопедия, т. 1 Уфа, 2005. * История Уфы: крат. очерк. Уфа, 1981. * ''[[Калимуллин, Барый Гибатович|Калимуллин Б. Г.]]'' Салават. Планировка и застройка города, ред. Н. А. Пекарева ; Акад. строительства и архитектуры. СССР М. Госстройиздат, 1962. 60 с. * ''Обыдённов М. Ф.'' Древняя архитектура Урала. Уфа, 1995. * ''Обыдённов М. Ф., Корепанов К. И.'' Искусство Урала и Прикамья: эпоха камня и бронзы. Уфа, 1997. * Города России. Энциклопедия — М.: Большая Российская Энциклопедия. И. Кондратьева. 1994. * {{Книга:Город Салават}} * Ежемесячный журнал «Архитектура, Строительство, Дизайн в Республике Башкортостан»<ref>[http://www.52m2.ru/ Журнал «Архитектура Строительство Дизайн» — главная<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414131150/http://www.52m2.ru/ |date=2012-04-14 }}</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} <references /> ==Һылтанмалар== * [https://web.archive.org/web/20160305024907/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/read/8-statya/1309-arkhitektura ''Донгузов К. А., Исмагил Р., Обыдённов М. Ф., Хатмуллина З. М.'' Архитектура.// Статья в Башкирской энциклопедии] * http://www.npc-ufa.ru/view/1.html{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://in12.ru/blog/?p=383 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805045143/http://in12.ru/blog/?p=383 |date=2019-08-05 }} * http://www.mknprb.ru/?part_id=283,301{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.vatandash.ru/index.php?article=1443 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193619/http://www.vatandash.ru/index.php?article=1443 |date=2016-03-04 }} * http://www.52m2.ru/?i=6&mode=2&sid=10&tid=5&cid=9&id=20 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301094137/http://www.52m2.ru/?i=6&mode=2&sid=10&tid=5&cid=9&id=20 |date=2012-03-01 }} * http://minkult-rb.ru/culture-sectors/architecture/{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.aksakov.info/index.php?id=57 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304100545/http://www.aksakov.info/index.php?id=57 |date=2016-03-04 }} {{Башкортостан в темах}} [[Категория:Башҡортостан архитектураһы]] pmgq27ngw8yx5j4k1l1kbttbfe63r4b 0 120670 1306416 1299397 2026-09-26T12:03:40Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306416 wikitext text/x-wiki {{Общественная организация |название = Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте |аббревиатура = РОО «Общество башкирских женщин РБ» |название на языке оригинала = |эмблема = |изображение = |оригинал = |дата основания = [[17 ноябрь]] [[1990 йыл]] |тип = |лидер = Ҡолһарина Гөлнур Ғәлинур төш ҡыҙы |официальный сайт = }} '''Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте''' ({{lang-ru|Общество башкирских женщин Республики Башкортостан}}) — ҡатын-ҡыҙҙың йәмғиәттәге статусын, уның республиканың ижтимағи-сәйәси, иҡтисади, социаль һәм мәҙәни тормошонда ролен күтәреү, ғаиләне нығытыу, [[башҡорттар]]ҙың телен һәм мәҙәниәтен, халыҡ йолаларын һәм кәсептәрен һаҡлау һәм үҫтереү маҡсатында булдырылған йәмәғәт ойошмаһы. Штаб-фатиры [[Башҡортостан]]да, [[Өфө]] ҡалаһында урынлашҡан. [[File:Делегатки Второго Всемирного курултая башкир.jpg|thumb|Икенсе [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]]нда арҙаҡлы башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары - делегаттар]] == Дөйөм характеристика == [[1990 йыл]]дың 17 ноябрендә [[Өфө]] ҡалаһында Ойоштороу съезында «Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте»<ref>[http://www.gasrb.ru/uf/file/putev_zhen_ob_1.pdf Общество башкирских женщин Республики Башкортостан. // Центральный государственный архив общественных объединений Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208214449/http://www.gasrb.ru/uf/file/putev_zhen_ob_1.pdf |date=2017-12-08 }}</ref> йәмәғәт ойошмаһы булдырыла. 2007 йыл мәғлүмәттәре буйынса, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте Идараһы составында 30 кеше тора. Йәмәғәт ойошмаһы Башҡортостан райондары һәм ҡалалары көнө, милли байрамдар, конкурстар, фәнни-ғәмәли конференциялар, балалар йорттарына хәйриә ярҙамы күрһәтеү, сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау һәм башҡа төрлө йәмәғәт саралары үткәреүҙә әүҙем ҡатнаша. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте республика («Өлгөлө йәш ғаилә», «Һылыуҡай»<ref>[http://bash.bashvest.ru/eng/showinf.php?id=12761 ''Екатерина Спиридонова'' Чем нас больше, тем мы сильнее! // «Башвесть».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312213137/http://bash.bashvest.ru/eng/showinf.php?id=12761 |date=2014-03-12 }}</ref>, «Башҡорт милли кейеме» һәм башҡа) һәм район (башҡорт [[сәсән]]дәре, «Иң яҡшы әсә»; «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар», «Шәжәрә» байрамдары, «Бишек йыры» кисәләре һәм башҡа) конкурстары ойоштороусыларҙың береһе булып сығыш яһай. Башҡорт милли кейемен тергеҙеү, уның элементтарын ҡулланышҡа индереү буйынса эш йәмғиәттең тәүге йылдарындағы эшмәкәрлегендә үк башлана.Башҡорт дәүләт университетында башҡорт кейеме буйынса ғилми-ғәмәли конференция үткәрелә. Йәмғиәт рәйесе [[Гүзәл Ситдиҡова]] Мәскәүҙә үткәрелгән "Этно-Эрато" конкурсында башҡорт кейемдәре күрһәтеүҙе ойоштора һәм коллекция өсөнсө урын яулап ҡайта <ref>Башкирские костюмы покорили членов жюри на выставке "Этно-Эрато" в Москве [http://www.bashinform.ru/news/134909-bashkirskie-kostyumy-pokorili-chlenov-zhyuri-na-vystavke-quot-etno-erato-quot-v-moskve/]</ref>. Шулай уҡ ул үҙе 2005 йылдан уҡ башҡорт кейеме элементы - һаҡалды төрлө сараларҙа эш кейеме менән кейеү үрнәге лә күрһәтә. Ойошма Сәрмән балалар йортона, [[Үрге Әүжән]] ауылындағы махсус интернат-мәктәпкә, [[Белорет районы]]ның Үҙән ауылы балалар йортона матди ярҙам күрһәтә. Төрлө хәйриә акциялары үткәрә. 2013 йылда [[Әбйәлил районы]]нда стихиялы бәлә-ҡазаларҙан зыян күреүселәргә ярҙам күрһәтеү буйынса хәйриә акцияһы ойошторолдо<ref>[http://www.bashinform.ru/news/573945/ ''Арина Рахимкулова.'' Общество башкирских женщин оказало помощь пострадавшим от наводнения в Абзелиловском районе.// ИА «Башинформ».]</ref>. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте [[Ихлас (мәсет)| «Ихлас» мәсете]] менән хеҙмәттәшлек итә, улар менән берлектә төрлө саралар ойоштора («Ислам һәм ҡатын-ҡыҙ» фәнни-ғәмәли конференцияһы). 2006 йылда ойошма исеменән вәкилдәр Мәскәү һәм Екатеринбургта, ҡалаларҙағы күмәк этник арауыҡта ғаилә проблемаларына арналған конференцияла ҡатнашты. 2006 йылда Татарстан Республикаһының Яр Саллы ҡалаһында Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте ярҙамы менән башҡорт мәктәбе асыла. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте Башҡортостан ҡатын-ҡыҙҙары союзы, [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]] (конгресы) ағзаһы булып тора. Ойошма төрки телле халыҡтарҙың традицияларын һаҡлауға булышлыҡ итеүсе төбәк-ара ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте, Бөтә донъя төрки донъяһы ҡатын-ҡыҙҙары ассоциацияһы, «Аҡ тирмә» йәмәғәт ойошмаһы һәм башҡалар менән хеҙмәттәшлек итә. Ойошма тарафынан Башҡортостандың билдәле ҡатын-ҡыҙҙары тураһында белешмә («Башҡорт ҡатын-ҡыҙы мең йыллыҡтар сигендә. Өфө, 2000.»), төрлө методик брошюралар («Йәш ғаиләгә кәңәштәр. Өфө, 1995.», «Әсә йылы. Өфө, 2001») һәм башҡа баҫма материалдар нәшер ителә . == Рәйестәре == * [[Мәҡсүтова Нәжибә Хәйерзаман ҡыҙы]] (1990—2000) * [[Хисамитдинова Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы]] (2000—2003) * [[Юнысова Гөлфиә Аҙнағол ҡыҙы]] (2003—2004) * [[Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы]] (2004—2011) * [[Солтангәрәева Розалиә Әсфәндиәр ҡыҙы]] (2011—2017) * [[Ҡолһарина Гөлнур Ғәлинур ҡыҙы]] (2017 йылдан) == Галерея == {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[File:Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте ағзалары - Нуриман районында. Ойошма рәйесе - Гүзәл Ситдиҡова. 2009.jpg|thumb|Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте ағзалары - Нуриман районында. Ойошма рәйесе - Гүзәл Ситдиҡова. 2009]] |width="25%"|[[File:Шағир Мостай Кәрим менән. Красноусольск шифаханаһы. 2003.jpg|thumb|Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте етәкселәре [[Хисамитдинова Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы|Фирҙәүес Хисаметдинова]] һәм Гүзәл Ситдиҡова эш сәфәре ваҡытында шағир Мостай Кәрим менән осрашты. 2003]] |width="25%"|[[File:Встреча со студентами Башкирского государственного педагогического университета членов Общества башкирских женщин.jpg|thumb|[[Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте|Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте]] ағзалары Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенттары менән осрашыуҙа. Ул саҡтағы рәйес Гүзәл Ситдиҡова һәм унан һуң һайланған Розалия Солтангәрәева]] |width="25%"|[[File:Башҡортостандағы милли ойошмалар етәкселәре БСТ-ла. Гүзәл Ситдиҡова -Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе.jpg|thumb|Башҡортостандағы милли ойошмалар етәкселәре БСТ-ла. Гүзәл Ситдиҡова -Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе]] |width="25%"|[[File:Ғалимәләр Рәйхана Ҡунаҡова, Айһылыу Юнысова, Мәхмүзә Ғәйнуллина һәм шағирә Гүзәл Ситдиҡова.jpg|thumb|Ғалимәләр [[ Ҡунаҡова Райхана Вәлиулла ҡыҙы| Райхана Ҡунаҡова]] (идара ағзаһы) , Айһылыу Юнысова, Мәхмүзә Ғәйнуллина(идара ағзаһы) һәм идара рәйесе [[Гүзәл Ситдиҡова]]]] |- |width="25%"| |width="25%"|[[File:. Профессор Фирдаус Хисамитдинова,поэтессы Гузаль Ситдыкова и Фирдаус Башарова.jpg|thumb|Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәтенең элекке рәйестәре Фирҙәүес Хисамитдинова, Гүзәл Ситдиҡова, Татарстандан йәмғиәт ағзаһы шағирә Фирҙәүес Бәшәрова.2009]] |width="25%"|[[File:Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте ағзалары Әбйәлилдә.jpg|thumb|Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте ағзалары [[Фирҙәүес Хисамитдинова]] (һулдан икенсе), [[Гүзәл Ситдиҡова]] (уңдан икенсе) һәм Азия Кусимова (уңдан 1-се) Әбйәлилдә. 2011]] |width="25%"|[[File:Ф. Хисамитдинова, Г. Ситдиҡова, Р. Ҡунаҡова, Г. Ҡазбулатова.jpg|thumb|Һулдан уңға - Ф. Хисамитдинова, Г. Ситдиҡова, Р. Ҡунаҡова, Г. Ҡазбулатова. Йәш ғалимә Гүзәл Ҡазбулатова башҡорт милли кейемдәре буйынса белгес.]] |width="25%"|[[File:Г.Ҡолһарина, С. Әлмәтова, Г. Ситдиҡова Сермән балалар йортонда.jpg|thumb|Һулдан уңға - Г.Ҡолһарина, С. Әлмәтова, Г. Ситдиҡова [[Сермән]] балалар йортонда.2003 йыл. Гөлнур Ҡолһарина 2017 йылда йәмғиәт рәйесе итеп һайланды.]] |- |width="25%"| |width="25%"|[[File:Выставка Башкортостана в Турции на съезде Ассоциации женщин тюркского мира.jpg|thumb|Төрки донъя ҡатын-ҡыҙҙары Ассоциацияһы йыйынында Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте күргәҙмәһе. Йәмғиәт рәйесе Гүзәл Ситдиҡова һәм ғалимә Рима Сөләймәнова]] |} == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Башҡорт йәмәғәт берекмәләре исемлеге]] == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20160405174528/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/1879-bash-ort-atyn-y-ary-j-m-i-te ''Ситдикова Г. Р.'' Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте.// Башҡорт энциклопедияһында мәҡәлә] [[Категория:Башҡорт йәмәғәт ойошмалары]] [[Категория:Башҡортостан тарихы]] [[Категория:Башҡортостан йәмәғәт ойошмалары]] gtajn4yf211lkh6xgn9twgiare8xr2k 0 123067 1306462 1112479 2026-09-27T05:55:28Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306462 wikitext text/x-wiki {{ФШ|Кубалик}} {{Хоккейсы2 | Имя = Доминик Кубалик | Оригинал имени = | Изображение = Доминик Кубалик.jpg | Ширина = | Описание изображения = | Позиция = [[Һөжүмсе (шайбалы хоккей)|һөжүмсе]] | Рост = 187 | Вес = 81 | Хват = Һул | Прозвище = Кубалдо | Игровая карьера = {{хоккейная карьера |2011—2012|{{Чехия}} [[Пльзень (хоккей клубы)|Шкода Пльзень]] |2012—2014|{{Канада}} [[Садбери Вулвз (хоккей клубы)|Садбери Вулвз]] |2013—2014|{{Канада}} [[Китченер Рейнджерс]] |2014—2018|{{Чехия}} [[Пльзень (хоккей клубы)|Шкода Пльзень]] |2017—2019|{{Швейцария}} [[Амбри-Пиотта]] |2019—ә.в.|{{АҠШ}} [[Чикаго Блэкхокс]]}} | Гражданство = {{Флагификация|Чехия}} | Дата рождения = 21.8.1995 | Место рождения = {{МестоРождения|Пльзень|Пльзендә}}, [[Чехия]] | Драфт НХЛ = ''[[МХЛ драфты 2013|2013]] йылда 7-се раундта 191-се һан аҫтында [[Лос-Анджелес Кингз|«Лос-Анджелес Кингз»]] клубы менән һайлана'' | Карьера = 2011—ә.в. }} '''Доминик Кубалик''' ([[21 август]] [[1995]], Пльзень, Чехия) — Чехия [[Шайбалы хоккей|хоккейсыһы]], һөжүмсе. «Пльзень» хоккейының тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта [[Милли хоккей лигаһы]]нда сығыш яһаған [[Чикаго Блэкхокс|«Чикаго Блэкхокс»]] хоккей клубының уйынсыһы. == Карьера == Хоккей менән Доминик үҙенең тыуған ҡалаһында [[Пльзень (хоккей клубы)|«Пльзень»]] хоккей клубының мәктәбендә уйнай башлай. 2009/10 йылдар миҙгелендә Чехияның 16 йәштәре өсөн беренселектә ул башҡаларҙан бер йәшкә бәләкәйерәк булһа ла, 33 уйында 63 (39+24) мәрәй йыя, ә уның командаһы чемпион исемен яулай. Киләһе йылда ул 15 йәшендә Юниорҙар лигаһында 48 осрашыуҙа 65 (42+23) мәрәйгә өлгәшә. 2011/12 йылдар миҙгелендә Доминик 16 йәшендә Чехияның төп лигаһында уйнай башлай. Шунда ул 8 осрашыуҙа 1 гол керетә — лиганың тарихында гол кереткән иң йәш уйынсылар исемлегенә инә. Шул уҡ йылда Чехия йәштәр лигаһында 24 уйында 17 мәрәй йыя. === Төньяҡ Америкала === 2011/12 йылдар миҙгеле тамамланғас үткән [[Канада хоккей лигаһы]]ның импорт-драфтында Доминикты беренсе раундта дөйөм 20-се һан аҫтында «Садбери Вулвз» хоккей клубы һайлай. Тәү тапҡыр был команданың формаһын Кубалик Рәсәйҙә үткән [[Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы]]нда кейә. Шунда ул 5 уйында 3 мәрәй йыя, ә уның клубы төп трофейҙы яулай. «Садбери» Канада хоккей лигаһының бүлексәһе [[Онтарио хоккей лигаһы]]нда сығыш яһай ине. 21 сентябрҙә Доминик тәүге уйынында уҡ ике гол керетә. 27 ғинуарҙа ул хет-трик (бер уйында өс гол керетергә) яһай. «Садбери» плей-оффта конференциялар ярымфиналында еңелә. Доминик бөтәһе был миҙгелдә 76 уйында 20 гол керетә һәм 20 һөҙөмтәле пас бирә. 2013 йылдың йәйендә [[Милли хоккей лигаһы]]ның драфтында Доминикты етенсе раундта дөйөм 191-се һан аҫтында [[Лос-Анджелес Кингз|«Лос-Анджелес Кингз»]] хоккей клубы һайлай<ref>[https://www.sports.ru/tribuna/blogs/stalk8rlak/477374.html Королевские рекруты. Кого выбрали «короли» на драфте?]</ref>. 2013 йылдың йәйендә Рәсәйҙә донъя кубогында «Садбери» тағы ҡатнаша, һәм Доминик 4 осрашыуҙа 5 (2+3) мәрәй йыя. 2013/14 йылдар миҙгелендә «Садбери» өсөн 36 уйын үткәргәс, 2014 йылдың 9 ғинуарында «Вулвз» Доминикты «Китченер Рейнджерс» хоккей клубына алмаштыра<ref>[http://kitchenerrangers.com/article/rangers-and-wolves-complete-trade_156866 RANGERS AND WOLVES COMPLETE TRADE]</ref>. Яңы клубы өсөн ул 23 осрашыуҙа 6 мәрәй генә йыя һәм кире Чехияға 18 йәшендә ҡайтырға була. === Чехияла карьераһы === Тыуған иленә ҡайтҡас, ул «Шкода Пльзень» менән өс йылға контракт төҙөй. Чехия чемпионатының даими миҙгелендә ул 35 уйында 7 мәрәй йыя. Плей-оффта «Пльзень» беренсе раунта уҡ төшөп ҡала. Йәштәр чемпионатында ул бөтәһе 20 уйында 32 мәрәй йыя. «Пльзень» командалары өсөн уйнауҙан башҡа, Доминик Чехияның беренсе һәм икенсе дивизиондарында сығыш яһаған командаларҙа арендала булып алты уйын үткәрә һәм өс мәрәй йыя. 2015/2016 йылдар миҙгелендә Кубалик тик «Пльзень» өсөн генә Чехия чемпионатында уйнай. Ул даими миҙгелдең 40 уйынында 40 (25+15) мәрәй йыя һәм 20 йәшендә чемпионатта иң мәргән уйынсы тип табыла. 2015 йылдың 14 декабрендә ул командаһы менән контрактын оҙайта. «Пльзень» Чехия чемпионатының бронза миҙалдарын еңә, ә Доминик плей-оффтың 11 уйынында дүрт мәрәй йыя. 2016/2017 йылдар миҙгелендә хоккейсы даими чемпионатта статистикаһын яҡшырта һәм 29 гол менән тағы ла иң мәргән уйынсы титулын ота. Чехия чемпионатына паралелль үткән [[Хоккей чемпоиндар лигаһы]]нда «Пльзень» плей-оффтың беренсе раундында уҡ еңелеп ҡала. Доминик бында алты уйында алты мәрәй йыя. Чехия чемпионатында «Пльзень» сирекфиналда көрәштән төшөп ҡала. 2016 йылдың май айында [[КХЛ]] юниорҙар йәрминкәһендә Доминикты беренсе раундта дөйөм 20-се һан аҫтында [[Өфө]]нән [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев»]] хоккей клубы һайлай. 2017 йылдың 10 май көнөндә Доминик был клуб менән ике йылға контракт төҙөй<ref>[https://www.sports.ru/hockey/1051108888.html «Салават Юлаев» объявил о подписании контракта с Кубаликом]</ref>. Әммә оҙаҡламай 24 августа Доминик Кубалик үҙ теләге буйынса команданан китә, йәнәһе уға составта урын табылмаҫ, ә Доминикка Олимпиадаға эләгер өсөн уйын практикаһы кәрәк<ref>[http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/khokkeynyy-klub-salavat-yulaev-rastorg-kontrakt-s-dominikom-kubalikom/ Хоккейный клуб «Салават Юлаев» расторг контракт с Домиником Кубаликом] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170828201430/http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/khokkeynyy-klub-salavat-yulaev-rastorg-kontrakt-s-dominikom-kubalikom/ |date=2017-08-28 }}</ref>. КХЛ-да Доминик Кубаликка хоҡуҡтар «Салауат Юлаев» хоккей клубында ҡала. 26 августа Доминик Швейцариянан «Амбри-Пиотта» менән өс йылға контракт төҙөй<ref>[http://www.hcap.ch/it/2017/08/25/lhcap-firma-con-dominik-kubalik-arrivera-in-caso-di-infortunio-di-uno-straniero/ L’HCAP FIRMA CON DOMINIK KUBALIK: ARRIVERÀ IN CASO DI INFORTUNIO DI UNO STRANIERO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830090043/http://www.hcap.ch/it/2017/08/25/lhcap-firma-con-dominik-kubalik-arrivera-in-caso-di-infortunio-di-uno-straniero/ |date=2017-08-30 }}</ref>, ә был клуб уны шунда уҡ Чехияға «Пльзень» хоккей клубына арендаға ҡайтара. 2017/2018 йылдар миҙгелендә Швейцария чемпионатында Доминик бөтәһе 35 уйында 34 мәрәй йыя. Шул уҡ ваҡытты ул «Пльзень» өсөн Чехия чемпионатының 20 осрашыуында 24 мәрәй йыйып өлгөрә. 2018/19 йылдар миҙгелендә Швейцарияла 50 осрашыуҙа 57 мәрәй йыя һәм лигала иң ҡиммәтле уйынсыһы һәм иң яҡшы һөжүмсеһе тип таныла. === Милли хоккей лигаһы === 2019 йылдың 25 ғинуарында хоккейсыға МХЛ-да хоҡуҡтарҙы «Лос-Анджелес» «Чикаго Блэкхокс» командаһына алмаштыра<ref>[https://www.nhl.com/blackhawks/news/release-blackhawks-acquire-dominik-kubalik/c-304202984?tid=281481118 RELEASE: Blackhawks acquire Dominik Kubalík] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190129064107/https://www.nhl.com/blackhawks/news/release-blackhawks-acquire-dominik-kubalik/c-304202984?tid=281481118 |date=2019-01-29 }}</ref>. 29 майҙа Доминик «Чикаго» менән бер йылға килешеү төҙөй. === Чехия йыйылма командаһында === Доминик Кубалик 15 йәшенән үк Чехияның төрлө йыйылма командаларына һәр миҙгелдә саҡырыла башлай. 2013 йылда [[Сочи]] ҡалаһында үткән юниорҙар донъя чемпионатында ул 5 уйында биш һөҙөмтәле пас бирә, тик командаһы миҙалдарға етә алмай. 2015 йылда Канадала үткән йәштәр донъя чемпионатында ул Чехия йыйылма командаһының капитаны була, тик ул биш уйында бер гол ғына керетә, ә Чехия сирекфиналда Словакияға отола. Чехия милли йыйылма командаһы өсөн Доминик тәү тапҡыр шул уҡ йылда Еврохоккейтурҙың бер этабы Карьяла кубогында уйнай. Шул тәүге осрашыуҙа уҡ ул һөҙөмтәле пас бирә. Был миҙгелдә ул йыйылма команда өсөн бөтәһе һигеҙ уйын үткәрә. Киләһе йылда ул Карьяла кубогында Чехия өсөн тәүге шайбаһын керетә, ә миҙгелдә дөйөм алғанда 10 уйында ете мәрәй йыя. Доминик 2017 йылдағы донъя чемпионатына бара ала ине. Тик баш тренер уны составҡа керетмәй. 2017/2018 йылдар миҙгелендә Еврохоккейтурҙың Карьяла кубогына Чехия йыйылма командаһына саҡырыла<ref>[https://www.sports.ru/hockey/1057120789.html Ян Коварж, Секач, Кубалик и Клепиш сыграют за сборную Чехии на Кубке «Карьялы»]</ref>. 2018 йылдың февралендә Көньяҡ Кореяла үткән ҡышҡы Олимпия уйындарында Доминик Чехия йыйылма командаһы составында ҡатнаша һәм хоккей турнирының ярымфиналына тиклем барып етә. Олимпиадала Доминик үҙ иленең төп йыйылма командаһы өсөн ҙур турнирҙа тәүгегә ҡатнаша һәм ике гол керетә. Олимпиаданан һуң Доминикты Данияла үткән донъя чемпионатына саҡыралар. Шунда ул 8 уйында 8 (3+5) мәрәй йыя, командаһы сирекфиналға тиклем етә, ә Кубалик Чехия йыйылма командаһының иң яҡшы өс уйынсылары исемлегенә инә. 2019 йылда Словакияла үткән донъя чемпионатында Доминик Чехия командаһының лидерҙарының береһе була, 10 осрашыуҙа 12 (6+6) мәрәй йыя, ә команда турнирҙа 4-се урынды яулай. 2018/2019 йылдар миҙгелендә ул Чехия йыйылма командаһы өсөн барыһы 24 осрашыуҙа ҡатнаша һәм 23 тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша. == Статистика == : ''Һуңғы яңыртыу: 15 июль 2019 {{Хоккейсылар статистикаһы легендаһы (ялан уйынсылары)}} === Клубта карьераһы === {| class="toccolours" style="text-align:center; width:65em" |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan="3" bgcolor="#f9f9f9" | | rowspan="100" bgcolor="#f9f9f9" | | colspan="6" | Даими миҙгел | rowspan="100" bgcolor="#f9f9f9" | | colspan="6" | Плей-офф |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | Миҙгел | Команда | Лига | У | Г | П | М | Штр | +/− | У | Г | П | М | Штр | +/− |- | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия U16 чемпионаты 2009/2010|2009/10]] | [[Пльзень (хоккей клубы)|Пльзень]] U16 | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия U16 чемпионаты|Чехия U16]] | 33 | 39 | 24 | 63 | 6 | 62 | — | — | — | — | — | — |-bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия U16 чемпионаты 2010/2011|2010/11]] | Пльзень U16 | Чехия U16 | 7 | 7 | 6 | 13 | 6 | 8 | 2 | 2 | 1 | 3 | 0 | -1 |- | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия U18 чемпионаты 2010/2011|2010/11]] | Пльзень U18 | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия U18 чемпионаты|Чехия U18]] | 42 | 38 | 21 | 59 | 32 | 24 | 6 | 4 | 2 | 6 | 2 | 2 |-bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия U18 чемпионаты 2011/2012|2011/12]] | Пльзень U18 | Чехия U18 | 20 | 22 | 16 | 38 | 12 | 24 | 2 | 3 | 0 | 3 | 2 | -1 |- | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия U20 чемпионаты 2011/2012|2011/12]] | Пльзень U20 | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия U20 чемпионаты|Чехия U20]] | 24 | 11 | 6 | 17 | 22 | -9 | 2 | 1 | 2 | 3 | 0 | -4 |-bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия чемпионаты 2011/2012|2011/12]] | Пльзень | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия чемпионаты|ЧЧ]] | 8 | 1 | 0 | 1 | 0 | -2 | — | — | — | — | — | — |- | [[Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2012|2012]] | [[Садбери Вулвз]] | [[Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы|ДК]] | 3 | 1 | 1 | 2 | 2 | 2 | 2 | 0 | 1 | 1 | 0 | 2 |-bgcolor="#f0f0f0" | [[ОХЛ 2012/2013 йылдар миҙгелендә|2012/13]] | Садбери Вулвз | [[Онтарио хоккей лигаһы|ОХЛ]] | 67 | 17 | 17 | 34 | 25 | -3 | 9 | 3 | 3 | 6 | 4 | 0 |- | [[Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы 2013|2013]] | Садбери Вулвз | ДК | 3 | 2 | 2 | 4 | 2 | 1 | 1 | 0 | 1 | 1 | 0 | — |-bgcolor="#f0f0f0" | [[ОХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/14]] | Садбери Вулвз | ОХЛ | 36 | 13 | 10 | 23 | 35 | 0 |colspan="6"|''Команданан китә'' |- | 2013/14 | [[Китченер Рейнджерс]] | ОХЛ | 23 | 5 | 1 | 6 | 11 | -16 | colspan="6"|''Плей-оффҡа эләкмәйҙәр'' |-bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия U20 чемпионаты 2014/2015|2014/15]] | Пльзень U20 | Чехия U20 | 16 | 18 | 9 | 27 | 14 | 12 | 4 | 3 | 2 | 5 | 2 | 3 |- | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия чемпионаты 2014/2015|2014/15]] | Пльзень | ЧЧ | 35 | 3 | 4 | 7 | 35 | -8 | 4 | 1 | 1 | 2 | 2 | 1 |-bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия чемпионатының беренсе лигаһы 2014/2015|2014/15]] | [[Гавличкув-Брод (хоккей клубы)|Гавличкув-Брод]] | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия чемпионатының беренсе лигаһы|Чехия-1]] | 4 | 1 | 1 | 2 | 4 | -1 | — | — | — | — | — | — |- | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия чемпионатының икенсе лигаһы 2014/2015|2014/15]] | [[Клатови (хоккей клубы)|Клатови]] | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия чемпионатының икенсе лигаһы|Чехия-2]] | 2 | 1 | 0 | 1 | 0 | — | — | — | — | — | — | — |-bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия чемпионаты 2015/2016|2015/16]] | Пльзень | ЧЧ | 48 | 25 | 15 | 40 | 20 | 1 | 11 | 1 | 3 | 4 | 8 | 3 |- | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия чемпионаты 2016/2017|2016/17]] | Пльзень | ЧЧ | 51 | 29 | 19 | 48 | 22 | 3 | 11 | 3 | 2 | 5 | 2 | -1 |-bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса Швейцария чемпионаты 2017/2018|2017/18]] | [[Амбри-Пиотта]] | [[Шайбалы хоккей буйынса Швейцария чемпионаты|NLA]] | 25 | 10 | 17 | 27 | 39 | -6 | 10 | 1 |6 | 7 | 4 | 2 |- | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия чемпионаты 2017/2018|2017/18]] | Пльзень | ЧЧ | 20 | 16 | 8 | 24 | 2 | 8 | — | — | — | — | — | — |-bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса Швейцария чемпионаты 2018/2019|2018/19]] | Амбри-Пиотта | NLA | 50 | 25 | 32 | 57 | 18 | 5 | 5 | 1 | 5 | 6 | 6 | -4 |- | [[МХЛ 2019/2020 йылдар миҙгелендә|2019/20]] | [[Чикаго Блэкхокс]] | [[МХЛ]] | | | | | | | | | | | | | |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan=3 | Бөтәһе Чехия U16-ла | 40 | 46 | 30 | 76 | 12 | 70 | 2 | 2 | 1 | 3 | 0 | -1 |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan=3 | Бөтәһе Чехия U18-ҙә | 62 | 60 | 37 | 97 | 44 | 48 | 8 | 7 | 2 | 9 | 4 | 1 |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan=3 | Бөтәһе Чехия U20-лә | 40 | 29 | 15 | 44 | 36 | 3 | 6 | 4 | 4 | 8 | 2 | -1 |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan=3 | Бөтәһе Чехия чемпионатында | 162 | 74 | 46 | 120 | 79 | 2 | 26 | 5 | 6 | 11 | 12 | 3 |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan=3 | Бөтәһе Швейцария чемпионатында | 75 | 35 | 49 | 84 | 57 | -1 | 15 | 2 | 11 | 13 | 10 | -2 |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan=3 | Бөтәһе ОХЛ-да | 126 | 35 | 28 | 63 | 71 | -19 | 9 | 3 | 3 | 6 | 4 | 0 |} === Халыҡ-ара карьераһы === {| class="toccolours" style="text-align:center; width:50em" |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | Йыл | Команда | Турнир | Урын | rowspan="100" bgcolor="#f9f9f9" | | У | Г | П | М | Штр | +/− |- | [[Шайбалы хоккей буйынса юниорҙар араһында донъя чемпионаты 2013|2013]] | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия юниорҙар йыйылма командаһы|Чехия U18]] | [[Шайбалы хоккей буйынса юниорҙар араһында донъя чемпионаты|ЮДЧ]] | 7 | 5 | 0 | 5 | 5 | 14 | 1 |-bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса йәштәр командалары араһында донъя чемпионаты 2015|2015]] | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия йәштәр йыйылма командаһы|Чехия U20]] | [[Шайбалы хоккей буйынса йәштәр командалары араһында донъя чемпионаты|ЙДЧ]] | 6 | 5 | 0 | 1 | 1 | 0 | -1 |-bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan=4 | Бөтәһе (юниор. һәм йәш.) | 10 | 0 | 6 | 6 | 14 | 0 |- bgcolor="#f0f0f0" | [[2018 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында шайбалы хоккей|2018]] | [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы|Чехия]] | [[Олимпия уйындарында шайбалы хоккей|ОУ]] |'''4''' |4 |2 |0 |2 |2 |1 |- bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты 2018|2018]] | Чехия | [[Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты|ДЧ]] |'''7''' |8 |3 |5 |8 |0 | -1 |- bgcolor="#f0f0f0" | [[Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты 2019|2019]] | Чехия | ДЧ |'''4''' |10 |6 |6 |12 |0 |10 |} == Ҡаҙаныштары == * {{1}} 16 йәшкә тиклем үҫмерҙәр араһында Чехия чемпионы — 2010. * {{1}} Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы эйәһе — 2012. * {{3}} Чехия чемпионатының бронза миҙалдары эйәһе — 2015/16. * Чехия чемпионатында иң мәргән уйынсы — 2015/16, 2016/17. * Швейцария чемпионатының иң яҡшы һөжүмсеһе — 2018/19. * Швейцария чемпионатының иң күп мәрәй йыйған уйынсы — 2018/19. * Швейцария чемпионатының иң ҡиммәтле уйынсыһы — 2018/19. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{eliteprospects|101221}} {{Навигационный блок2 |заголовок = {{Флаг Чехии}} <span style="color:#002395;">Халыҡ-ара ярыштарҙа [[Шайбалы хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы|<span style="color:#002395;">шайбалы хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы</span>]]</span> |стиль_заголовка = background:white; border:2px solid #D7141A; |state = collapsed |2013 йылғы юниорҙар донъя чемпионатында шайбалы хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы |2015 йылғы йәштәр донъя чемпионатында шайбалы хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы |2018 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы |2018 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккей буйынса Чехия ирҙәр йыйылма командаһы |2019 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы }} [[Категория:«Клатови» хоккейсылары|К]] [[Категория:«Гавличкув-Брод» хоккейсылары|К]] [[Категория:«Пльзень» хоккейсылары|К]] [[Категория:Чехия хоккейсылары|К]] [[Категория:НЛА хоккейсылары|К]] [[Категория:Чехия хоккей һөжүмселәре|К]] [[Категория:КХЛ хоккейсылары|К]] [[Категория:Хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһының уйынсылары|К]] [[Категория:Хоккей һөжүмселәре|К]] [[Категория:«Китченер Рейнджерс» хоккейсылары|К]] [[Категория:Салауат Юлаев командаһының уйынсылары|К]] [[Категория:«Садбери Вулвз» хоккейсылары]] [[Категория:ОХЛ уйынсылары|К]] [[Категория:2018 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккейсылар|К]] [[Категория:«Амбри-Пиотта» хоккейсылары|К]] 8lrtooz9r5nh87mi05rihf4nfv222ry 0 123198 1306428 1182281 2026-09-26T16:06:10Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306428 wikitext text/x-wiki {{Хоккейсы2 | Имя = Бен Скривенс | Оригинал имени = | Изображение = Бен Скривенс.jpg | Ширина = | Описание изображения = | Позиция = ҡапҡасы | Прозвище =Профессор ({{lang-en|The Professor}})<ref>{{cite web | url=http://theroyalhalf.com/2014/10/best-worst-la-kings-edmonton-oilers-goalies/ | title=BEST OF THE WORST: LA Kings & Edmonton Oilers Goalies The Royal Half |author=KnickRickle |date=2014-10-14 |work= |publisher=[http://theroyalhalf.com/ The Royal Half Enterprises] |accessdate=2015-06-24 |lang=en}}</ref> | Рост = 188 | Вес = 82 | Хват = һул | Игровая карьера = {{хоккейная карьера |2006—2010|{{Флаг США|20px}} [[Корнелл университеты]] |2010—2011|{{Флаг США|20px}} [[Рединг Ройалз]] |2011—2013|{{Флаг Канады|20px}} [[Торонто Марлис]] |2011—2013|{{Флаг Канады|20px}} [[Торонто Мейпл Лифс]] |2013—2014|{{Флаг США|20px}} [[Лос-Анджелес Кингз]] |2014—2015|{{Флаг Канады|20px}} [[Эдмонтон Ойлерз]] |2015|{{Флаг США|20px}} [[Бейкерсфилд Кондорс]] |2015—2016|{{Флаг Канады|20px}} [[Монреаль Канадиенс]] |2015—2016|{{Флаг Канады|20px}} [[Сент-Джонс АйсКэпс]] |2016—2017|{{Флаг Белоруссии|20px}} [[Динамо (хоккей клубы, Минск)|Динамо Мн]] |2017—2018|{{Флаг России|20px}} [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]]}} | Гражданство = {{CAN}} | Дата рождения = 11.09.1986 | Место рождения = {{МР|Спрус-Гроув}}, [[Канада]] | Дата смерти = | Место смерти = | Драфт НХЛ = ''Һайланмай'' | Карьера = 2006—ә.в. | Награды и премии = | Медали ={{турнир|[[Ҡышҡы Олимпия уйындары|Олимпия уйындары]]}} {{медаль|Бронза|[[Ҡышҡы Олимпия уйындары 2018|Пхёнчхан 2018]]|[[Хоккей ҡышҡы Олимпия уйындарында 2018 (ирҙәр)|хоккей]]}} }} '''Бен Скривенс''' ([[11 сентябрь]] [[1986 йыл]], [[Канада]], Спрус-Гроув) — [[Канада]] [[Шайбалы хоккей|хоккейсыһы]], [[Ҡапҡасы (шайбалы хоккей)|ҡапҡасы]]. 2017/2018 йылдар миҙгелендә [[Континенталь хоккей лигаһы]]нда сығыш яһаған [[Өфө]]нән [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев»]] хоккей клубының уйынсыһы була. 2018 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында Канада йыйылма командаһы менән бронза миҙалдарҙы яулай<ref>{{cite web|url=https://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/ben-skrivens-bronzovyy-prizer-olimpiady/|title=Бен Скривенс - бронзовый призер Олимпиады|author=ХК «Салауат Юлаев» рәсми сайты|publisher=ХК «Салауат Юлаев» рәсми сайты|date=24 февраль 2018}}{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Хоккейсы карьераһы == 2004—2006 йылдарҙа Бен Канадала Альберта юниорҙар хоккей лигаһында уйнай өс команда өсөн уйнай. 2005/2006 йылдар миҙгелендә ул тыуған ҡалаһынан булған «Спрус-Гроув Сеинтс» хоккей клубының иң яҡшы уйынсыһы тип таныла. Шул уҡ йылда ул лиганың бөтә йондоҙҙар уйынында ҡатнаша һәм [[Викинг кубогы]]нда АЮХЛ Төньяҡ йыйылма командаһы составында чемпион була<ref name=cornellprofile />. 2006 йылда Бен Скривенс АҠШ-та [[NCAA]] студенттар лигаһының [[ECAC]] конференцияһында сығыш яһаған Корнелл университетының хоккей клубы өсөн уйнай башлай. Тәүге миҙгелдә ул 12 уйындың өсәүһендә еңеү яулай. 2007/08 йылдар миҙгелендә Бен команданың төп ҡапҡасыһы була — ул бөтәһе 36 осрашыуҙың береһендә генә ҡатнашмай. Декабрҙә ул конференцияла аҙнаның иң яҡшы уйынсыһы тип таныла. Был университет командаһы өсөн дүрт йылда ул бөтәһе 117 уйындың 65-ндә еңә. Һуңғы йылында ул конференцияла иң яҡшы ҡапҡасы тип таныла һәм бөтә лига буйынса иң яҡшы уйынсы бүләгенә номинанттар араһында була<ref name=dryden>{{cite web|title=Scrivens Earns Ken Dryden Award|url=http://www.ecachockey.com/men/2009-10/Weekly_Awards/20101803_Ken_Dryden_Award_Winner|publisher=ECAC Hockey|accessdate=2011-03-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404094931/http://www.ecachockey.com/men/2009-10/Weekly_Awards/20101803_Ken_Dryden_Award_Winner |date=2012-04-04 }}</ref>. Был лигала ул дөйөм алғанда 19 тапҡыр ҡапҡаһын уйында «ҡоро» ҡалдыра — был NCAA тарихында дүртенсе күрһәткес. === «Торонто» системаһында === Милли хоккей лигаһының юниорҙар драфтында һайланмағас, Бен ирекле агент булараҡ 2010 йылдың 29 апрелендә «Торонто Мейпл Лифс» менән бер йыллыҡ контракт төҙөй<ref>[https://www.nhl.com/mapleleafs/news/leafs-ink-goalie-ben-scrivens/c-527406 Leafs Ink Goalie Ben Scrivens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228024932/https://www.nhl.com/mapleleafs/news/leafs-ink-goalie-ben-scrivens/c-527406 |date=2021-02-28 }}</ref>. 2010/11 йылдар миҙгелен ул «Торонто» командаһының ECHL-да «Рединг Роялс» фарм-клубында башлай. Шунда ул 13 уйындың унауһында еңә һәм лиганың бөтә йондоҙҙар уйынына саҡырыла. 20 ноябрҙә ул Америка хоккей лигаһында «Торонто Марлис» өсөн тәүге уйынын үткәрә һәм еңеү яулай. 8 ғинуарҙа беренсегә тулы уйында үҙенең ҡапҡаһына бер гол да үткәрмәй. АХЛ-да был миҙгелдә ул 33 уйында ҡатнаша һәм 13 тапҡыр еңеү яулай, ә «Марлис» плей-оффҡа эләкмәй. 2011 йылдың 1 июлендә Бен «Мейпл Лифс» менән тағы бер йылға контракт төҙөй<ref>[https://www.nhl.com/mapleleafs/news/leafs-sign-ben-scrivens/c-567942 Leafs Sign Ben Scrivens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018021845/https://www.nhl.com/mapleleafs/news/leafs-sign-ben-scrivens/c-567942 |date=2019-10-18 }}</ref>. 2011/12 йылдар миҙгелен Скривенс АХЛ-да башлай. 24 октябрҙә ул төп командаға саҡырыла. Ә өсөнсө ноябрҙә МХЛ-да тәүге уйынын үткәрә. Шул көндә «Мейпл Лифс» «Коламбус» комадаһын ота, ә Бен 38 шайбаны кире ҡаға һәм бер гол ғына үткәрә. Шул йылда ул МХЛ-да 12 уйында ҡатнаша һәм дүртәүһендә еңә. АХЛ-дың даими миҙгеле һөҙөмтәләре буйынса ул ышаныслыҡ коэффициенты буйынса лигала беренсе урынды яулай һәм шуның өсөн [[Гарри (Хэп) Холмс Мемориал Эворд]] бүләген еңә. [[Колдер кубогы]] өсөн плей-оффта «Торонто Марлис» финалға барып етә һәм шунда «Норфолк Адмиралс» хоккей клубына дүрт уйында отола. Клуб менән яңы контракты Скривенс 2012 йылдың 9 сентябрендә генә төҙөй<ref>[https://www.nhl.com/mapleleafs/news/leafs-sign-scrivens-to-two-year-deal/c-641294 https://www.nhl.com/mapleleafs/news/leafs-sign-scrivens-to-two-year-deal/c-641294] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101122249/https://www.nhl.com/mapleleafs/news/leafs-sign-scrivens-to-two-year-deal/c-641294 |date=2020-11-01 }}</ref>. 2012/13 йылдар миҙгеленең яртыһы МХЛ-да локаут өсөн уйналмай. Шул ваҡытта Бен Скривенс АХЛ-да сығыш яһай. Локаут бөткәс, 2013 йылдың 16 февралендә ҡапҡасы тәү тапҡыр МХЛ-да уйында ҡапҡаларына бер гол да үткәрмәй. === Өс йылда — өс клуб === [[File:Ben Scrivens - Edmonton Oilers.jpg|thumb|right|250px|«Эдмонтон» өсөн уйнағанда. 2015 йыл, ғинуар]] 2013 йылдың 23 июнендә «Торонто Мейпл Лифс» һәм «Лос-Анджелес Кингз» хоккей клубтары араһында алмашыуҙар һөҙөмтәһендә Бен Скривенс Калифорния штатына уйнарға күсә<ref>[https://www.nhl.com/kings/news/kings-acquire-frattin-scrivens/c-674910 Kings Acquire Frattin, Scrivens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180930042644/https://www.nhl.com/kings/news/kings-acquire-frattin-scrivens/c-674910 |date=2018-09-30 }}</ref>. «Кингз» составында ул төп ҡапҡасы Джонатан Куиктың алмашсыһы була. Калифорния клубы өсөн 19 уйын уҙғарғас, 2014 йылдың 16 ғинуарында «Лос-Анджелес» Бенды «Эдмонтон Ойлерз» клубына алмаштыра<ref>[https://www.nhl.com/oilers/news/blog-oilers-acquire-ben-scrivens-from-la/c-25171 BLOG: Oilers acquire Ben Scrivens from LA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018020306/https://www.nhl.com/oilers/news/blog-oilers-acquire-ben-scrivens-from-la/c-25171 |date=2019-10-18 }}</ref>. 3 мартта Бен «Ойлерз» менән ике йылға контракт төҙөй<ref>[https://www.nhl.com/oilers/news/press-release-oilers-sign-ben-scrivens/c-707402 PRESS RELEASE: Oilers sign Ben Scrivens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305101219/https://www.nhl.com/oilers/news/press-release-oilers-sign-ben-scrivens/c-707402 |date=2021-03-05 }}</ref>. Бөтәһе ике миҙгел эсендә ул был клуб өсөн 78 уйын үткәрә һәм 24 еңеү яулай. 2015/16 йылдар миҙгелендә «Эдмонтон» фарм-клубы «Бейкерсфилд Кондорс» өсөн 10 уйын уҙғарғас, 2015 йылдың 28 декаюрендә Бен Канаданан «Монреаль Канадиенс» составына барып эләгә<ref>[https://www.nhl.com/canadiens/news/the-canadiens-acquire-goaltender-ben-scrivens-from-the-edmonton-oilers-in-return-for-zack-kassian/c-794522 The Canadiens acquire goaltender Ben Scrivens from the Edmonton Oilers in return for Zack Kassian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190719142302/https://www.nhl.com/canadiens/news/the-canadiens-acquire-goaltender-ben-scrivens-from-the-edmonton-oilers-in-return-for-zack-kassian/c-794522 |date=2019-07-19 }}</ref>. Был йылда «Монреаль» һәм уның фарм-клубы өсөн ул бөтәһе 16 уйында ҡатнаша һәм биш еңеү яулай. === КХЛ-да карьераһы === 2015/16 йылдар миҙгеле тамамланыуы менән Бендың контракты ла бөтә. МХЛ-да тәҡдимдәрҙе көтөп алмағас, ул [[Континенталь хоккей лигаһы]]нда сығыш яһаған Минскиҙан [[Динамо (хоккей клубы, Минск)|«Динамо»]] хоккей клубы менән бер йылға контракт төҙөй<ref>[https://hcdinamo.by/news/sobytiya/skrivens-v-khk-dinamo-minsk/ Скривенс – в ХК «Динамо-Минск»]</ref>. КХЛ кимәлендә Бен бик яҡшы миҙгел үткәрә. Даими чемпионатта ул иң күп уйын үткәргән ике ҡапҡасының береһе, еңеүҙәр һаны һәм боҙҙа үткәргән минуттар буйныса ул беренсе, «ҡоро» уйындар иҫәбе буйынса ул 2-3-сө урында була. Декабрҙең бер аҙнаһында ул иң яҡшы ҡапҡасы тип табыла. «Динамо» КХЛ-да даими миҙгелдә конференцияны бишенсе урында тамамлай (иң яҡшы һөҙөмтәнең ҡабатлауы). Плей-оффта иһә биш уйында Ярославлдән «Локомотив» хоккей клубына отола. Бен Скривенс был миҙгелдә бөтәһе 60 уйында 29 еңеү яулай һәм 8 тапҡыр уйында бер гол да үткәрмәй. 2017 йылдың 5 июлендә Бен Скривенс Өфөнән [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев»]] хоккей клубы менән бер йылға килешеү төҙөй<ref>[http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/ben-skrivens-v-salavate-yulaeve-/ Бен Скривенс в «Салавате Юлаеве»!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707000606/http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/ben-skrivens-v-salavate-yulaeve-/ |date=2017-07-07 }}</ref>. 2017/2018 йылдар даими миҙгеленең 14-се аҙнаһында Бен иң яҡшы ҡапҡасы тип таныла. «Салауат Юлаев» даими миҙгелдә конференцияла икенсе урынды яулай, ә плей-оффта конференциялар ярымфиналына етә. Скривенс 46 уйында ҡатнаша, шуларҙың 25-н еңә, өс һөҙөмтәле пас бирә һәм биш тапҡыр ҡапҡаһын «ҡоро» ҡалдыра. Миҙгел бөткәс, Бендың контракты тамамлана, клуб етәкселеге ҡапҡасы менән хушлашырға хәл итә<ref>[https://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/khk-salavat-yulaev-prinyal-reshenie-rasstatsya-s-mikhailom-yunkovym/ Спасибо за игру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180407221054/https://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/khk-salavat-yulaev-prinyal-reshenie-rasstatsya-s-mikhailom-yunkovym/ |date=2018-04-07 }}</ref>. === Канада йыйылма командаһында === Канада йыйылма командаһы өсөн тәү тапҡыр Бен Скривенс 2014 йылда Белоруссияла үткән донъя чемпонатында уйнай. Шунда ул 4 осрашыуҙың өсәүһендә еңә, әммә Канада сирекфиналда Финляндия командаһына отола. 2017 йылдың 24 июлендә Бен Канада йыйылма командаһына миҙгел алдынан Санкт-Петербургта үткән турнирға саҡырыла<ref>[http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/yulaevtsy-v-sbornykh/ "Юлаевцы" в сборных!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170726114909/http://hcsalavat.ru/news/salavat-yulaev/yulaevtsy-v-sbornykh/ |date=2017-07-26 }}</ref>. Шунда ул бер уйында бер гол да үткәрмәй, ә Канада өсөнсө урынды ала. Шунан ноябрҙә үткән Карьяла кубогында Канада йыйылма командаһына саҡырыу ала. 2018 йылдың февралендә Бен Канада йыйылма командаһы составында Көньяҡ Кореяла үткән Ҡышҡы Олимпия уйындарындағы хоккей турнирында бронза миҙалдарын яулай. == Менеджер карьераһы == 2018 йылдың 7 сентябрендә Бен Скривенс хоккейсы карьераһын тамамлай һәм Денвер университеты командаһының генераль менеджеры вазифаһын биләй<ref>[https://www.sports.ru/hockey/1066759371.html Скривенс завершил карьеру и стал генменеджером команды университета Денвера]</ref>. 2018/19 миҙгелендә был команда NCAA университеттар чемпионатында «Дүртәү финалына» сыға. == Статистика == {{Хоккейсылар статистикаһы легендаһы (ҡапҡасылар)}} :''Һуңғы яңыртыу: 8 апрель 2018 === Клубта карьераһы === {| border="0" cellpadding="1" cellspacing="0" style="text-align:center; width:75%" |- ALIGN="center" bgcolor="#e0e0e0" ! align="center" colspan="3" bgcolor="#ffffff" | ! align="center" rowspan="99" bgcolor="#ffffff" | ! align="center" colspan="8" bgcolor="#e0e0e0" | Даими миҙгел ! align="center" rowspan="99" bgcolor="#ffffff" | ! align="center" colspan="8" bgcolor="#e0e0e0" | Плей-офф |- ALIGN="center" bgcolor="#e0e0e0" ! Миҙгел ! Команда ! Лига ! У ! Е ! О ! Мин ! ҮШ ! «0» ! ЫК ! %КҠШ ! У ! Е ! О ! Мин ! ҮШ ! «0» ! ЫК ! %КҠШ |- | 2004/05 | [[Драйтон-Валли Тандер]] | [[Альберта юниор хоккей лигаһы|АЮХЛ]] | 1 | 0 | 1 | 59 | 3 | 0 | 3.03 | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- bgcolor="#f0f0f0" | 2004/05 | [[Калгари Кэнакс]] | АЮХЛ | 16 | 7 | 3 | 857 | 43 | 1 | 3.01 | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- | 2005/06 | [[Спрус-Гроув Сеинтс]] | АЮХЛ | 45 | 27 | 12 | 2469 | 100 | 3 | 2.43 | — | 13 | 9 | 4 | 777 | 37 | 2 | 2.86 | — |- bgcolor="#f0f0f0" | 2006/07 | Корнелл университеты | [[NCAA]] | 12 | 3 | 6 | 574 | 22 | 1 | 2.30 | 91.1 | — | — | — | — | — | — | — | — |- | 2007/08 | Корнелл университеты | NCAA | 35 | 19 | 12 | 1965 | 66 | 4 | 2.02 | 93 | — | — | — | — | — | — | — | — |- bgcolor="#f0f0f0" | 2008/09 | Корнелл университеты | NCAA | 36 | 22 | 10 | 2152 | 65 | 7 | 1.81 | 93.1 | — | — | — | — | — | — | — | — |- | 2009/10 | Корнелл университеты | NCAA | 34 | 21 | 9 | 2018 | 63 | 7 | 1.87 | 93.4 | — | — | — | — | — | — | — | — |- bgcolor="#f0f0f0" |[[КЯХЛ 2010/2011 йылдар миҙгелендә|2010/11]] |[[Рединг Роялс]] |[[КЯХЛ]] |13 |10 |3 |779 |29 |0 |2.23 |93.8 | 3 | 0 | 1 | 107 | 9 | 0 | 5.04 | 87.3 |- |[[АХЛ 2010/2011 йылдар миҙгелендә|2010/11]] |[[Торонто Марлис]] |[[Америка хоккей лигаһы|АХЛ]] |33 |13 |12 |1930 |75 |2 |2.33 |92.4 | — | — | — | — | — | — | — | — |- bgcolor="#f0f0f0" |[[АХЛ 2011/2012 йылдар миҙгелендә|2011/12]] |Торонто Марлис |AХЛ |39 |22 |15 |2293 |78 | 4 |2.04 |92.6 | 17 | 11 | 6 | 1030 | 33 | 3 | 1.92 | 93.5 |- |[[МХЛ 2011/2012 йылдар миҙгелендә|2011/12]] |[[Торонто Мейпл Лифс]] |[[Милли хоккей лигаһы|МХЛ]] |12 |4 |5 |672 |35 |0 |3.13 |90.2 | — | — | — | — | — | — | — | — |- bgcolor="#f0f0f0" |[[МХЛ 2012/2013 йылдар миҙгелендә|2012/13]] |Торонто Мейпл Лифс |МХЛ |20 |7 |9 |1025 |46 |2 |2.69 |91.5 | — | — | — | — | — | — | — | — |- |[[МХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/14]] |[[Лос-Анджелес Кингз]] |МХЛ |19 |7 |5 |975 |32 |3 |1.97 |93.1 | — | — | — | — | — | — | — | — |- bgcolor="#f0f0f0" | 2013/14 | [[Эдмонтон Ойлерз]] | МХЛ | 21 | 9 | 11 | 1235 | 62 | 1 | 3.01 | 91.6 | — | — | — | — | — | — | — | — |- |[[МХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә|2014/15]] |Эдмонтон Ойлерз |МХЛ |57 |15 |26 |3228 |170 |1 |3.16 |89 | — | — | — | — | — | — | — | — |- bgcolor="#f0f0f0" |[[АХЛ 2015/2016 йылдар миҙгелендә|2015/16]] |[[Бейкерсфилд Кондорс]] |AХЛ |10 |2 |6 |554 |32 |1 |3.47 |89.3 | — | — | — | — | — | — | — | — |- |[[МХЛ 2015/2016 йылдар миҙгелендә|2015/16]] |[[Монреаль Канадиенс]] |МХЛ |15 |5 |8 |822 |42 |0 |3.07 |90.6 | — | — | — | — | — | — | — | — |- bgcolor="#f0f0f0" |2015/16 |[[Сент-Джонс АйсКэпс]] |AХЛ |1 |0 |1 |60 |4 |0 |4.00 |82.6 | — | — | — | — | — | — | — | — |- |[[КХЛ 2016/2017 йылдар миҙгелендә|2016/17]] |[[Динамо (хоккей клубы, Минск)|Динамо Мн]] |[[КХЛ]] |55 |28 |18 |3232 |123 |8 |2.28 |91.8 | 5 | 1 | 4 | 270 | 16 | 0 | 3.55 | 89.6 |- bgcolor="#f0f0f0" |[[КХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә|2017/18]] |[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]] |КХЛ |35 |19 |11 |1940 |74 |4 |2.29 |91.7 | 11 | 6 | 5 | 645 | 23 | 1 | 2.14 | 92.2 |- bgcolor="#e0e0e0" ! colspan="3" | Бөтәһе АХЛ-да ! 105 ! 51 ! 41 ! 6162 ! 238 ! 9 ! 2.32 ! 91.9 ! 17 ! 11 ! 6 ! 1030 ! 33 ! 3 ! 1.92 ! 93.5 |- bgcolor="#e0e0e0" ! colspan="3" | Бөтәһе МХЛ-да ! 144 ! 47 ! 64 ! 7957 ! 387 ! 7 ! 2.92 ! 90.5 ! — ! — ! — ! — ! — ! — ! — ! — |- bgcolor="#e0e0e0" ! colspan="3" | Бөтәһе КХЛ-да ! 90 ! 47 ! 29 ! 5172 ! 197 ! 12 ! 2.28 ! 91.8 ! 16 ! 7 ! 9 ! 916 ! 39 ! 1 ! 2.55 ! 91.3 |} === Халыҡ-ара карьераһы === {| border="0" cellpadding="1" cellspacing="0" ID="Table3" style="text-align:center; width:40em" |- ALIGN="center" bgcolor="#e0e0e0" ! Йыл ! Команда ! Турнир ! Урын ! rowspan="99" bgcolor="#ffffff" | ! У ! Е ! О ! Мин ! ҮШ ! «0» ! КН ! %КҠШ |- ALIGN="center" | [[Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты 2014|2014]] | [[Шайбалы хоккей буйынса Канада йыйылма командаһы|Канада]] | [[Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты|ДЧ]] | '''5''' | 4 | 3 | 1 | 241 | 7 | 0 | 1.74 | 93.8 |- ALIGN="center" | [[2018 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында шайбалы хоккей|2018]] | [[Шайбалы хоккей буйынса Канада йыйылма командаһы|Канада]] | [[Олимпия уйындарында шайбалы хоккей|ОУ]] | {{3}} | 3 | 1 | 1 | 149 | 4 | 0 | 1.61 | 92.8 |- ALIGN="center" bgcolor="#e0e0e0" ! colspan=4 | Бөтәһе ! 7 ! 4 ! 5 ! 390 ! 11 ! 0 ! 1.67 ! 93.3 |} == Ҡаҙаныштары == * NCAA-ның ECAC конференцияһында икенсе бөтә йондоҙҙар командаһына керә — 2008/09. * NCAA-ның Көнсығышында Американың тәүге йыйылма командаһына керә — 2009/10. * NCAA-ның ECAC конференцияһы чемпионы — 2009/10. * NCAA-ның ECAC конференцияһында тәүге бөтә йондоҙҙар йыйылма командаһына керә — 2009/10. * NCAA-ның ECAC конференцияһында иң яҡшы ҡапҡасы — 2009/10. * NCAA-ның ECAC конференцияһында миҙгелдең иң яҡшы уйынсыһы — 2009/10. * КЯХЛ бөтә йондоҙҙар уйынында ҡатнаша — 2010/11. * Гарри (Хэп) Холмс Мемориал Эворд еңеүсеһе — 2011/12. == Шәхси тормошо == Бен ғаиләһендә уртансы бала булып тыуа. 2012 йылдан бирле ул Джении Скривенс исемле ҡатыны менән бергә йәшәй<ref name = cornellprofile>{{ cite web|title=Ben Scrivens|url=http://cornellbigred.com/roster.aspx?rp_id=12010|publisher=[[Cornell University]]|accessdate=2011-03-29}}</ref><ref>https://twitter.com/NWHL_/status/631212305791995904</ref>. Дженни шулай уҡ профессиональ хоккейсы, ҡапҡасы була. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Һылтанмалар == * {{eliteprospects|25777}} * {{KHL|25302}} {{Навигационный блок2 |заголовок = {{Флаг Канады}} <font color=#FF0000>Халыҡ-ара ярыштарҙа [[Шайбалы хоккей буйынса Канада йыйылма командаһы|<font color=#FF0000>Шайбалы хоккей буйынса Канада йыйылма командаһы]]<font color=#red> |стиль_заголовка = background:white; border:2px solid #FF0000; |state = collapsed |2014 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Канада йыйылма командаһы |2018 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккей буйынса Канада ирҙәр йыйылма командаһы }} [[Категория:КХЛ хоккейсылары|С]] [[Категория:Салауат Юлаев командаһының уйынсылары|С]] [[Категория:Канада хоккейсылары|С]] [[Категория:Хоккей ҡапҡасылары|С]] [[Категория:АХЛ хоккейсылары|С]] [[Категория:«Торонто Мейпл Лифс» хоккейсылары|С]] [[Категория:МХЛ хоккейсылары|С]] [[Категория:Канада хоккей ҡапҡасылары|С]] [[Категория:«Монреаль Канадиенс» хоккейсылары|С]] [[Категория:Хоккей буйынса Канада йыйылма командаһының уйынсылары|С]] [[Категория:«Лос-Анджелес Кингз» хоккейсылары|С]] [[Категория:«Эдмонтон Ойлерз» хоккейсылары|С]] [[Категория:«Сент-Джонс АйсКэпс» хоккейсылары|С]] [[Категория:«Спрус-Гроув Сеинтс» хоккейсылары|С]] [[Категория:«Торонто Марлис» хоккейсылары|С]] [[Категория:«Калгари Кэнакс» хоккейсылары|С]] [[Категория:«Бейкерсфилд Кондорс» хоккейсылары|С]] [[Категория:«Динамо» Минск хоккей клубы уйынсылары|С]] [[Категория:2018 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында бронза миҙалы менән бүләкләнеүселәр|С]] [[Категория:2018 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккейсылар|С]] bgku5wz9pbvzje8qvzkpitskkwtoufa 0 125920 1306424 1296743 2026-09-26T13:48:42Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306424 wikitext text/x-wiki {{Православная епархия | Епархия = Башҡортостан митрополияһы | Поместная церковь = [[Урыҫ православие сиркәүе]] | Изображение = [[Файл:Orthodox church at the end of Kirov street.jpg|280px]] | Подпись = Собор Рождества Богородицы в Уфе | Страна = [[Башҡортостан]]<br />[[Рәсәй]] {{Рәсәй}} | Площадь = | Численность населения = | Архиепископский округ = | Епархиальный центр = [[Өфө]] | Основана = 2011 йыл, 27 декабрь | Упразднена = | Количество благочиний = | Количество приходов = | Количество храмов = | Количество монастырей = | Число священнослужителей = | Кафедральный храм = [[Собор Рождества Богородицы (Уфа)|Собор Рождества Богородицы]] [[Өфө|Өфө]]лә | Второй кафедральный храм = | Сан правящего архиерея = | Титул правящего архиерея = Митрополит | Сайт = | Архиепископ = | Правящий архиерей = [[Никон (Васюков)]] | Дата начала управления = | Викарии = | Карта = }} ''' Башҡортостан митрополияһы'''<ref>http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/1989 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224103641/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/1989 |date=2019-12-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224103641/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/1989 |date=2019-12-24 }}</ref> ({{lang-ru|Башкортостанская митрополия}}) — [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] территорияһында Мәскәү патриархатының [[Урыҫ православие сиркәүе]] составындағы митрополия. Изге Синод тарафынан [[2011 йыл|2011 йылдың]] 27 декабрҙә булдырылған. Митрополия Рәсәй Православие Сиркәүе епархия идаралығының яңынан төҙөлә башлаған өс баҫҡыслы структураһы ойошторолоуына ярашлы булдырылды. Митрополия тарихи ғәмәлдә булған Өфө һәм Стәрлетамаҡ епархияларына алмашҡа төҙөлдө. == Епархиялар == === Бөрө епархияһы === 2017 йылдың 29 июлендә Рәсәй Православие Сиркәүе Изге Синоды ҡарарына ярашлы [[Өфө епархияһы|Өфө]], Салауат һәм Нефтекама епархиялары составынан бүленеп сыҡты. Территорияһы:[[Башҡортостан| Башҡортостан Республикаһының]] [[Баймаҡ]], [[Белорет]], [[Бөрө (ҡала)|Бөрө]], [[Учалы]] ҡалалары; [[Әбйәлил районы|Әбйәлил]], [[Архангел районы|Архангел]], [[Баймаҡ районы|Баймаҡ]], [[Белорет районы|Белорет]], [[Бөрө районы|Бөрө]], [[Бөрйән районы|Бөрйән]], [[Йылайыр районы|Йылайыр]], [[Иглин районы|Иглин]], [[Ҡариҙел районы|Ҡараиҙел]], [[Мишкә районы|Мишкә]], [[Нуриман районы|Нуриман]], [[Учалы районы|Учалы]], [[Хәйбулла районы|Хайбулла]] райондары. === Нефтекама епархияһы === Территорияһы: [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] [[Бәләбәй]], [[Дүртөйлө]], [[Туймазы]], [[Яңауыл|Яңаыул]] ҡалалары; [[Асҡын районы|Асҡын]], [[Баҡалы районы|Баҡалы]], [[Балтас районы|Балтас]], [[Бәләбәй районы|Бәләбәй]], [[Балаҡатай районы|Балаҡатай]], [[Благовар районы|Благовар]], [[Бүздәк районы|Бүздәк]], [[Борай районы|Борай]], [[Дыуан районы|Дыуан]], [[Дүртөйлө районы|Дүртөйлө]], [[Йәрмәкәй районы|Йәрмәкәй]], [[Илеш районы|Илеш]],[[Ҡалтасы районы|Ҡалтасы,]] [[Ҡыйғы районы|Ҡыйғы]], [[Краснокама районы|Краснокама]], [[Мәсетле районы|Мәсетле]], [[Салауат районы|Салауат]], [[Тәтешле районы|Тәтешле]], [[Туймазы районы|Туймазы]], [[Саҡмағош районы|Саҡмағош]], [[Шаран районы|Шаран]] һәм [[Яңауыл районы|Яңауыл]] райондары. === Салауат епархияһы === Территорияһы: [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] [[Ишембай]], [[Мәләүез]] ҡалалары; [[Әлшәй районы|Әлшәй]], [[Ауырғазы районы|Ауырғазы]], [[Бишбүләк районы|Бишбүләк]], [[Дәүләкән районы|Дәүләкән]], [[Ейәнсура районы|Ейәнсура]], [[Ишембай районы|Ишембай]], [[Ҡырмыҫҡалы районы|Ҡырмыҫҡалы]], [[Күгәрсен районы|Күгәрсен]], [[Кушнаренко районы|Кушнаренко]], [[Көйөргәҙе районы|Көйөргәҙе]], [[Мәләүез районы|Мәләүез]], [[Миәкә районы|Миәкә]], [[Стәрлебаш районы|Стәрлебаш]], [[Фёдоровка районы (Башҡортостан)|Фёдоровка]] һәм [[Шишмә районы|Шишмә]] райондары. === Өфө епархияһы === Территорияһы: [[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһының]] Благовещен, [[Стәрлетамаҡ]], [[Өфө]] ҡалалары; [[Благовещен районы|Благовещен]], [[Ғафури районы|Ғафури]], [[Стәрлетамаҡ районы|Стәрлетамаҡ]] һәм [[Өфө районы|Өфө]] райондары. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Башҡортостанда дин]] * Список православных храмов Башкортостана * Собор Уфимских святых == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Һылтанмалар == * [http://drevo-info.ru/articles/19331.html Башкортостанская митрополия]{{Недоступная ссылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.eparhia-ufa.ru/?let/2011/12/31 о Башкортостанской митрополии] [[Категория:2011 йылда барлыҡҡа килгәндәр]] 2nqm1n7k3hn9svfris5ov7vxrr9hiqh 0 126355 1306417 1302911 2026-09-26T12:11:56Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306417 wikitext text/x-wiki {{Организация |название = Башҡортостан Республикаһының Композиторҙар берлеге |альтернативное = БР Композиторҙар берлеге |цвет_названия = #FFFFFF |background_color = #6495ED |логотип = |подпись = |карта1 = |легенда1 = |тип = Ижади йәмәғәт ойошмаһы |членство = |тип_центра = |центр = [[Өфө]], [[Башҡортостан]], [[Рәсәй]] |языки = рус, башҡорт |должность_руководителя1 = рәйес |имя_руководителя1 = [[Исмәғилева Ләйлә Заһир ҡыҙы|Л. З. Исмәғилева]] |должность_руководителя2 = |имя_руководителя2 = |должность_руководителя3 |имя_руководителя3 = |событие_основания1 = |дата_основания1 = |событие_основания2 = |дата_основания2 = |событие_основания3 = |дата_основания3 = |событие_основания4 = |дата_основания4 = [[1940]] |сайт = http://www.skompositorov.org/ }} '''Башҡортостан Республикаһының Композиторҙар берлеге''' — Башҡортостан Республикаһының композиторҙарын, музыка белгестәрен, музыка тәнҡитселәрен берләштергән ижади йәмәғәт ойошмаһы. «Башҡортостан Республикаһы Композиторҙар берлеге»нең адресы: 450006, Өфө ҡалаһы, Ғафури урамы, 6-сы йорт. Берлек эшенең төп формаһы — музыкаль әҫәрҙәрҙе тыңлап ҡарау һәм улар буйынса фекер алышыу, конкурстар, фестивалдәр, ижад кисәләре һәм концерттар ойоштороу. Берлек составына Музыка фонды (1941 йылда нигеҙләнгән), музыка ғилеме секцияһы һәм  йәштәр секцияһы (1985—1991) инә. Башҡарма органы — идара, ул 2-3 йылға бер тапҡыр пленумдар үткәрә. Берлектең эшендә композиторҙар [[Ғәбәши Солтан Хәсән улы|С.]] [[Ғәбәши Солтан Хәсән улы|Х.]] [[Ғәбәши Солтан Хәсән улы|Ғәбәши]], [[Рәхимов Камил Йософ улы|К.]] [[Рәхимов Камил Йософ улы|Й.]] [[Рәхимов Камил Йософ улы|Рәхимов]], [[Сабитов Нариман Ғиләжетдин улы|Н.]] Ғ.[[Сабитов Нариман Ғиләжетдин улы|<nowiki/>]] [[Сабитов Нариман Ғиләжетдин улы|Сабитов]], музыка белгестәре М. З. Бәширов, [[Атанова Людмила Петровна|Л.]] [[Атанова Людмила Петровна|П.]] [[Атанова Людмила Петровна|Атанова]] һәм башҡалар әүҙем ҡатнашҡан. Башҡортостан Республикаһы Композиторҙар берлегенең төп бурысы  —  композиторҙарҙың һәм музыка белгестәренең ижади үҫешенә һәм профессиональ оҫталығының камиллашыуына булышлыҡ итеү.  1982 йылдан берлек тарафынан Волга буйы һәм Урал республикаларының музыкаль фестивалдәре үткәрелә. Берлектә төрлө быуын композиторҙары: [[Сәлмәнов Рафиҡ Вафа улы|Р. В. Сәлмәнов]], Ш. В. Ҡолбарисов, [[Ғабдрахманов Абрар Хаҡ улы|А. Х. Ғабдрахманов]], [[Хәсәнов Рим Мәхмүт улы|Р. М. Хәсәнов]], [[Кәримов Айрат Таһир улы|А. Т. Кәримов]], С. Г. Шаһиәхмәтова, Л. З. Исмәғилева, Д. Д. Хәсәншин, [[Низаметдинов Салауат Әхмәҙи улы|С. Ә. Низаметдинов]], [[Йыһанов Рәшит Рәхим улы|Р. Р. Йыһанов]], [[Ҡобағошов Айрат Миңлеәхмәт улы|А. М. Ҡобағошов]], [[Дауытов Нур Әсғәт улы|Н. Ә. Дауытов]], [[Сабитов Рөстәм Нариман улы|Р. Н. Сабитов]] һәм башҡалар; музыка белгестәре: Э. М. Давыдова, [[Ихтисамов Хәмзәфәр Сабир улы|Х. С. Ихтисамов]], [[Әхмәтова Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы|Г. Х. Әхмәтова]], [[Әхмәтйәнова Нелли Васильевна|Н. В. Әхмәтйәнова]], Е. Р. Скурко һәм башҡалар ағза була. == Тарихы == Башҡорт профессиональ музыкаһы башында композиторҙар М. М. [[Вәлиев Мәсәлим Мөшәрәп улы|Вәлиев]], Х. К. [[Ибраһимов Хәбибулла Кәлимулла улы|Ибраһимов]], С. X. [[Ғәбәши Солтан Хәсән улы|Ғәбәши]], К. Й. [[Рәхимов Камил Йософ улы|Рәхи­мов]], Ғ. С. [[Әлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улы|Әлмөхәмәтов]] тора. ХХ быуаттың 20—30-сы йылдарында улар [[башҡорт халыҡ йырҙары]]н эшкәртә,  бәләкәй формалағы тәүге композиторлыҡ әҫәрҙәре  — йырҙар, романстар, инструменталь пьесалар — ижад итә, театр спектаклдәренә музыка яҙа. Рус фольклор музыкаһы белгестәре  А. Ключарёв, И. Салтыков, А. [[Эйхенвальд Антон Александрович|Эйхенвальд]] һәм башҡалар башҡорт музыканттары менән берлектә башҡорт музыка фольклорын йыйыу һәм яҙып алыу буйынса бик ҙур эш башҡара.   Республиканың Композиторҙар берлеге Өфөлә Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советының 1940 йыл 2 февраль ҡарары менән ойошторола.  Иң тәүҙә уның составына биш композитор һәм фольклорсы инә: М. З. Бәширов,  [[Вәлиев Мәсәлим Мөшәрәп улы|М. М. Вәлиев]] (берлектең беренсе рәйесе), [[Ғәбәши Солтан Хәсән улы|С. Х. Ғәбәши]], [[Ибраһимов Хәбибулла Кәлимулла улы|Х. К. Ибраһимов]], [[Мортазин Рәүеф Әхмәт улы|Р. Ә. Мортазин]]. Башҡортостан Республикаһы Композиторҙар берлеге ағзаһы булған композиторҙар тарафынан башҡорт музыкаһы ижад ителә һәм үҫтерелә. 1940 йылда беренсе башҡорт операһы  — М. М. Вәлиевтең «Һаҡмар»ы барлыҡҡа килә. 1944 йылда  Башҡорт  опера һәм балет театрында тәүге милли балет — Л. Б. Степанов менән З. Ғ. Исмәғилевтең «[[Сыңрау торна]]»һы ҡуйыла.  Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостан Композиторҙар берлегендә Советтар Союзының төрлө ҡалаларынан эвакуацияланған композиторҙар эшләй. Ижадтарының төп темаһы Ватанды һаҡлау була. «Композиторҙар — фронтҡа» тигән  40 йырҙан торған йыйынтыҡ, башҡорт кавалерия дивизияһы өсөн йырлы 24 листовка әҙерләнә,  уларға героик, лирик, шаян йырҙар, шулай уҡ Башҡортостандың батыр улдары тураһындағы йырҙар (З. Исмәғилевтең «Шайморатов генерал», «Таһир Күсимов», «Байғужа Сәйетғәлин», Р. Мортазиндың «Сикте һаҡла», [[Спадавеккиа Антонио Эммануилович|А. Спадавеккианың]] «Күтәрел, Урал!», М. Вәлиевтең «Дивизия, алға!», [[Чемберджи Николай Карпович|Н. Чемберджиҙың]] «Башҡорт атлылары», Х. Ибраһимовтың «Тыуған илде бирмәбеҙ», Т. Кәримовтың «Гөлсирәнең һөйгәне», Р. Ғәбитовтың «Һуғышҡа ҡаршы таҡмаҡтар» һәм башҡалар) инә. Композиторҙар эвакогоспиталдәрҙә, саҡырыу пункттарында фронтҡа китеүсе һалдаттар алдында концерттар менән сығыш яһай, ә З. Исмәғилев һәм Т. Кәримов артистар менән бергә фронтҡа Башҡорт кавалерия дивизияһына барып сығыш яһай. Берлек ағзаһы булған йәш композиторҙар М. Рәхимов һәм Р. Ғәбитов (1913—1943)<ref>[http://borgo.ucoz.ru/blog/gabitov_raif_lutfullovich/2012-05-06-102 Габитов Раиф Лутфуллович]</ref>  фронтта һәләк була. 1955 йылда Мәскәүҙә үткән Башҡортостан әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһы республиканың мәҙәни тормошонда мөһим ваҡиғаға әйләнә. Мәскәүгә килтерелгән спектаклдәр араһында З. Ғ. Исмәғилевтең «Салауат Юлаев» операһы була. Һуғыштан һуңғы осорҙа кантата-оратория жанрындағы әҫәрҙәр барлыҡҡа килә (Х. Ш. Заимовтың «Башҡортостан», Н. Ғ. Сабитовтың «Матростар» кантаталары); Р. Ә. Мортазин «Байрам симфониеттаһы»н, шунан һуң Беренсе симфонияһын (1957) яҙа. Бындай отчет икенсе тапҡыр 1964 йылда, Өфөлә РСФСР Композиторҙар берлеге Секретариатының күсмә ултырышы үткәрелгәндә  була. Сараға хәҙерге замандың мәшһүр  композиторы Дмитрий Дмитриевич [[Шостакович Дмитрий Дмитриевич|Шостакович]] етәкселек итә. 1968 йылда  [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты|Өфө дәүләт сәнғәт институты]] асылғас,  БАССР-ҙа композитор кадрҙары әҙерләнә башлай. Билдәле композиторҙар етәкселегендә эшләгән Башҡортостан Композиторҙар берлеге төрлө йүнәлештәрҙә эшмәкәрлек алып бара: ижад проблемалары буйынса фекер алышыуҙар, яңы әҫәрҙәре тыңлауҙар була, пленумдар һәм съездар ойошторола,  нота баҫмаларын нәшерләү, милли музыканы пропагандалау,  башҡорт фольклорын йыйыу һәм өйрәнеү, тәнҡит һәм башҡарыу менән бәйле проблемалар хәл ителә.  Әлеге осорҙа  «Башҡортостан Республикаһы Композиторҙар берлеге» төбәк йәмәғәт ойошмаһының  46 ағзаһы (31 композитор һәм 15 музыка белгесе) бар. 2013 йылдан Берлектең рәйесе вазифаһында З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының композиция кафедраһы мөдире, профессор, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, СССР, РФ һәм БР Композиторҙар союзы ағзаһы  Ләйлә Исмәғилева эшләй.   Башҡортостан Республикаһында әлеге заманда емешле эшләгән һәм Башҡортостан Композиторҙар берлеге ағзаһы булып торған композиторҙар: һигеҙ симфония авторы Рафаил Ҡасимов, өс балет авторы Ләйлә Исмәғилева, Рөстәм Сабитов, Айрат Кәримов, Роза Сәхәүетдинова, Айрат Ҡобағошов, Андрей Березовский, Данил Хәсәншин, Hyp Дауытов. Ижади һәм педагогик эшмәкәрлекте бергә алып барған   композиторҙар:  Илдар Хисаметдинов, [[Хәсәншин Азамат Данил улы|Азамат Хәсәншин]], Валерий Скобелкин, Салауат һәм Айһылыу Сәлмәновтар, Рәшит Йыһанов. Республика композиторҙарының әҫәрҙәре Милли симфоник оркестр һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ музыка ҡоралдары оркестры<ref>[http://www.bashgf.ru/communities/421/ Коллективы башгосфилармонии, каравансарай] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019013425/http://bashgf.ru/communities/421/ |date=2013-10-19 }}</ref>, Башҡортостандың Академия хор капеллаһы<ref>[http://www.bashgf.ru/communities/439/ Коллективы башгосфилармонии, каравансарай] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140929022026/http://www.bashgf.ru/communities/439/ |date=2014-09-29 }}</ref> репертуарына инә. Композиторҙар араһында күптәр Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының  почётлы исемдәрен йөрөтә.  Л. Исмәғилева, Р. Сабитов, С. Низаметдинов — Рәсәй Композиторҙар берлегенең  Д. Шостакович исемендәге премияһы лауреаттары. Р. Ҡасимов республиканың Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты була.  == Берлек ағзалары == * Азамат Аҙнағолов * Алина Әхмәтова * Андрей Константинович Березовский * Игорь Владимирович Бурдуков — Башҡортостан Республикаһы Милли симфоник оркестрының тауыш режиссёры,  З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының тауыш режиссураһы кафедраһы һәм Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы. * Айрат Рәшит улы Ғайсин * Шәүрә Ғәппәсова * Ринат Сабит улы Хафизов * [[Дәүләтбирҙин Ғәзиз Сәлих улы|Ғәзиз Сәлих улы Дәүләтбирҙин]] * [[Дауытов Нур Әсғәт улы|Нур Әсғәт улы Дауытов]] * Айгөл Риф улы Йәнекәева * [[Йыһанов Рәшит Рәхим улы|Рәшит Рәхим улы Йыһанов]] * Галина Йыһанова, Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара конкурстар лауреаты  * Фәнил Риф улы  Ибраһимов,  З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының композиция кафедраһының өлкән уҡытыусыһы, уҡытыу һәм тәрбиә эше буйынса  проректорҙың ярҙамсыһы   * Урал Мирас улы Иҙелбаев * [[Иҙрисов Фәрит Фәтих улы|Фәрит Фәтих улы Иҙрисов]] * Наталия Исаева * [[Исмәғилева Ләйлә Заһир ҡыҙы|Ләйлә Заһир ҡыҙы Исмәғилева]], З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының профессоры, композиция кафедраһы мөдире, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисткаһы  * [[Ҡасимов Рафаил Ғәбделхәй улы|Рафаил Ғәбделхәй улы Ҡасимов]] — Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2004) * [[Ҡобағошов Айрат Миңлеәхмәт улы|Айрат Миңләхмәт улы Ҡобағошов]] — фольклорсы композитор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре  * Виринея Лихачёва * [[Сабитов Рөстәм Нариман улы|Рөстәм Нариман улы Сабитов]] * Шәүрә Азамат ҡыҙы Сәғитова,  З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының махсус фортепиано һәм композиция кафедраһы уҡытыусыһы * [[Сәлмәнов Салауат Рафиҡ улы|Салауат Рафиҡ улы Сәлмәнов]],  З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының композиция кафедраһы доценты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре  * Айһылыу Рафиҡ ҡыҙы Сәлмәнова * [[Сәхәүетдинова Руза Хәйҙәр ҡыҙы|Роза Хәйҙәр ҡыҙы Сәхәүетдинова]] * Валерий Михайлович Скобёлкин, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының композиция кафедраһы доценты  * [[Хәсәнов Рим Мәхмүт улы|Рим Мәхмүт улы Хәсәнов]] * [[Хәсәншин Азамат Данил улы|Азамат Данил улы Хәсәншин]] * Данил Дәүләтша улы Хәсәншин * Илдар Иҙел улы Хисаметдинов, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының композиция кафедраһы доценты * Светлана Георгиевна Шаһиәхмәтова == Идара рәйестәре == * [[Вәлиев Мәсәлим Мөшәрәп улы|М. М. Вәлиев]] — 1940—1948 * [[Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы|Х. Ф. Әхмәтов]] — 1948—1953 * [[Заимов Халиҡ Шакир улы|Х. Ш. Заимов]] — 1953—1954 * [[Исмәғилев Заһир Ғариф улы|З. Ғ. Исмәғилев]] — 1954—1978 * Р. Х. Ғәзизов<ref>[http://wiki02.ru/encyclopedia/Gazizov_Robert_Hakimovich/t/3332 Газизов Роберт Хакимович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304224326/http://wiki02.ru/encyclopedia/Gazizov_Robert_Hakimovich/t/3332 |date=2016-03-04 }}</ref> — 1978—1992 * [[Сабитов Рөстәм Нариман улы|Р. Н. Сабитов]] — 1992—2005 * [[Низаметдинов Салауат Әхмәҙи улы|С. Ә. Низаметдинов]] — 2005—2009 * А. Р. Ғайсин — 2009—2013 * Л. З. Исмәғилева — 9.12.2013 алып. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * ''[[Атанова Людмила Петровна|Атанова Л. П.]]'' Композиторы Башкирии. Уфа, 1982. * Композиторы и музыковеды советской Башкирии. Уфа, 1987. * ''Лебединский Л. Н.'' Композиторы Башкирии. М., 1955. * Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 1. А-Б. 2005. — 624 с.; ISBN 5-88185-053-X. т. 2. В-Ж. 2006. — 624 с. ISBN 5-88185-062-9.; т. 3. З-К. 2007. — 672 с. ISBN 978-5-88185-064-7.; т. 4. Л-О. 2008. — 672 с. ISBN 978-5-88185-068-5.; т. 5. П-С. 2009. — 576 с. ISBN 978-5-88185-072-2.; т. 6. Советы нар. хозяйства. — У. 2010. — 544 с. ISBN 978-5-88185-071-5; т. 7. Ф-Я. 2011. — 624 с. науч. изд. Башкирская энциклопедия, г. Уфа. == Һылтанмалар == * ''Ахметшина Э. А.'' [https://web.archive.org/web/20160406002313/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/2571-soyuz-kompozitorov Башҡортостан Республикаһының Композиторҙар берлеге] // [http://www.башкирская-энциклопедия.рф/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122002035/https://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/ |date=2020-01-22 }} Башкирская энциклопедия&nbsp;— Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8. * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=142381 Союз композиторов Республики Башкортостан] * [http://posredi.ru/knb_S_Souz_kompoz_RB.html Союз композиторов Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160817094124/http://posredi.ru/knb_S_Souz_kompoz_RB.html |date=2016-08-17 }} * [http://music-gazeta.com/article/61/ Региональная общественная организация «Союз композиторов Республики Башкортостан»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140313184813/http://music-gazeta.com/article/61/ |date=2014-03-13 }} * http://resbash.ru/news/7420 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327234414/http://resbash.ru/news/7420 |date=2014-03-27 }} * {{Cite web|url=http://www.skompositorov.org|title=Сайт Союза композиторов Республики Башкортостан|author=|work=|date=|publisher=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609171913/http://www.skompositorov.org/ |date=2016-06-09 }} [[Категория:Башҡортостан композиторҙары]] [[Категория:Башҡортостан йәмәғәт ойошмалары]] [[Категория:Алфавит буйынса ойошмалар]] fp078mvtfro15qklz520pdqh3484466 0 127157 1306473 1291319 2026-09-27T10:29:06Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306473 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{фш|Зөлҡәрнәев}} '''Зөлҡәрнәев Артур Валерий улы''' ([[9 июнь]] [[1995 йыл]]) — спортсы, [[Алыш|билбау көрәше]] һәм милли [[көрәш]] менән шөғөлләнеүсе. Билбау көрәше буйынса Рәсәй һәм донъя чемпионы. Рәсәйҙең спорт мастеры. == Биографияһы == Артур Валерий улы Зөлҡәрнәев [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Ҡыйғы районы]]ның [[Арыҫлан (Ҡыйғы районы)|Арыҫлан]] ауылында 1995 йылдың 9 июнендә тыуа. Өсөнсө синыфтан спорт менән шөғөлләнә башлай, уның беренсе тренеры — атаһы Валерий Зөлҡәрнәев. Ағаһы Вадим Зөлҡәрнәев та билдәле көрәшсе. Хәҙер Артур Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры [[Исмәғилев Роберт Альберт улы|Роберт Исмәғилев]] етәкселегендә шөғөлләнә. Бөгөн уның активында бик күп етди ҡаҙаныштар бар: [[2009 йыл]]да көрәш буйынса Башҡортостан чемпионы була. [[2010]], [[2011]] һәм [[2012 йыл]]дарҙа — Бөтә Рәсәй ярыштары еңеүсеһе, Бразилияла донъя чемпионатында ҡатнаша. [[2012 йыл]]да беренсе тапҡыр билбау көрәше буйынса Рәсәй чемпионатында еңеп, ике тапҡыр донъя кимәлендәге ярыштарҙа ҡатнаша. == Спорт дәрәжәһе == * Билбау көрәше буйынса Рәсәйҙең спорт мастеры<ref>{{Cite web|title=Наградные приказы — Министерство спорта Российской Федерации|url=http://www.minsport.gov.ru/documents/awards/23370/|lang=ru|publisher=www.minsport.gov.ru|date=15.01.2015г.|accessdate=2017-05-17}}{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(рус.)<span id="cxmwQg" tabindex="0">.</span>&#x20;<span id="cxmwQg" tabindex="0"> www.minsport.gov.ru</span>&#x20;<span id="cxmwQg" tabindex="0">(15.01.2015 г.).</span>&#x20;<small id="cxmwQg" tabindex="0">17 май 2017 тикшерелгән.</small></ref>; * Милли көрәш буйынса Рәсәйҙең спорт мастеры<ref>{{Cite web|title=Наградные приказы — Министерство спорта Российской Федерации|url=http://www.minsport.gov.ru/documents/awards/27006/|lang=ru|publisher=www.minsport.gov.ru|date=08.06.2015|accessdate=2017-05-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150815154302/http://www.minsport.gov.ru/documents/awards/27006/ |date=2015-08-15 }}(рус.)<span id="cxmwTA" tabindex="0">.</span>&#x20;<span id="cxmwTA" tabindex="0"> www.minsport.gov.ru</span>&#x20;<span id="cxmwTA" tabindex="0">(08.06.2015).</span>&#x20;<small id="cxmwTA" tabindex="0">17 май 2017 тикшерелгән.</small></ref>. == Спорт ҡаҙаныштары == {| class="wikitable" |- ! Миҙал !! Ярыш !! Ваҡыты !! Үткәреү урыны || Ауырлыҡ категорияһы |- | {{1}} || Башҡорт-татар көрәше буйынса Рәсәй беренселеге һәм чемпионаты || 11 — 12 декабрь, 2010 || Ҡаҙан, Татарстан Республикаһы|| |- | {{3}} || Билбау көрәше буйынса донъя беренселеге ||11 — 14 август, 2011 ||Әстерхан || |- | {{1}} || "Көрәш" буйынса Рәсәй беренселеге һәм чемпионаты ||12-14 декабрь, 2011|| Өфө, Башҡортостан Республикаһы|| 75 кг-ға тиклем |- | {{1}} || Билбау көрәше буйынса Рәсәй беренселеге|| 24-26 февраль, 2012|| 70 кг |- | {{1}} || Милли көрәш буйынса донъя беренселеге || 21-22 апрель, 2012|| Сан-Пауло, Бразилия|| 75 кг |- | {{1}} || Юниорҙар араһында билбау көрәше буйынса донъя беренселеге || 9 — 12 август, 2012|| Рязань || 70 кг-ға тиклем |- | {{1}} || "Көрәш" буйынса "Урал кубогы" VI Бөтә Рәсәй турниры || 2 — 3 ноябрь, 2012|| Красноуфимск, Свердловск өлкәһе ||75 кг-ға тиклем |- | {{3}} || 1993-1995 йылғы юниорҙар араһында билбау көрәше буйынса Башҡортостан Республикаһы беренселеге || 22 март, 2013 || Иглин, Республика Башкортостан|| 75 кг |- | {{3}} || Көрәш һәм билбау көрәше буйынса ирекле стилдә студенттар араһында Бөтә Рәсәй ярыштары|| 5 — 7 апрель, 2013 || Ҡаҙан, Татарстан Республикаһы || 75 кг-ға тиклем |- | {{2}}|| Билбау көрәше буйынса Донъя чемпионаты || 21 — 25 август, 2014 || Ульяновск || 70 кг |- | {{1}} || Билбау көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты || 18 — 21 сентябрь, 2014 || Владикавказ, Төньяҡ Осетия||68 кг |- | {{2}} || Билбау көрәше буйынса XII Донъя чемпионаты || 19 — 24 ноябрь, 2014 || Ашхабад, Төркмәнстан || 68 кг-ға тиклем; |- | {{2}} || Көрәш буйынса Рәсәй чемпионаты || 7 декабрь, 2014|| Өфө, Башҡортостан || 70 кг |- | {{3}} || 20 йәшкә тиклемге юниорҙар араһында билбау көрәше буйынса Рәсәй беренселеге|| Үрге Тәтешле, Башҡортостан Республикаһы || 13 — 14 март, 2015 || |- | {{2}} || Өфө ҡала хакимиәте башлығы кубогына көрәш буйынса асыҡ турнир || 30 октябрь, 2015 || Өфө, Башҡортостан Республикаһы|| 70 кг-ға тиклем |- | {{1}} || Көрәш буйынса Рәсәй чемпионаты || 5 — 6 декабрь, 2015 || Йошкар-Ола, Марий-Эл Республикаһы || 70 кг-ға тиклем |- | {{2}} || Билбау көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты || 23 — 24 сентябрь, 2016 || Владикавказ, Төньяҡ Осетия || 68 кг |- | {{3}} || Билбау көрәше буйынса XIV Донъя чемпионаты || 27-29 октябрь, 2016 || Яр Саллы, Татарстан Республикаһы || |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://icg2013.openregion.info/news/1005/ «Уфимские спортсмены на мировых пьедесталах»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011181704/http://icg2013.openregion.info/news/1005/ |date=2017-10-11 }} * [http://www.bashinform.ru/news/455832-bashkirskiy-sportsmen-artur-zulkarnaev-stal-chempionom-mira-po-natsionalnoy-borbe/Башкирский спортсмен Артур Зулькарнаев стал чемпионом мира по национальной борьбе] * [http://www.bashedu.ru/rnews/student-bashgu-vyigral-chempionat-rossii-po-borbe-na-poyasakh Студент БашГУ выиграл чемпионат России по борьбе на поясах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011181608/http://www.bashedu.ru/rnews/student-bashgu-vyigral-chempionat-rossii-po-borbe-na-poyasakh |date=2017-10-11 }}. * [http://ufacity.info/press/news/118575.html?sphrase_id=866651 «Золотой» август в ДЮСШ №14] * [http://mmpsrb.ru/press-centr/novosti/bashkirskie-sportsmeny-uspeshno-vystupili-na-chempionate-mira-po-borbe-na-poyasah БАШКИРСКИЕ СПОРТСМЕНЫ УСПЕШНО ВЫСТУПИЛИ НА ЧЕМПИОНАТЕ МИРА ПО БОРЬБЕ НА ПОЯСАХ!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011181545/http://mmpsrb.ru/press-centr/novosti/bashkirskie-sportsmeny-uspeshno-vystupili-na-chempionate-mira-po-borbe-na-poyasah |date=2017-10-11 }} * [http://wrestling.com.ua/ru/news/article/plyajnaya/15_03_17_v_tatyishlah_zavershilos_pervenstvo_rossii_po_borbe_na_poyasah/ В ТАТЫШЛАХ ЗАВЕРШИЛОСЬ ПЕРВЕНСТВО РОССИИ ПО БОРЬБЕ НА ПОЯСАХ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011181826/http://wrestling.com.ua/ru/news/article/plyajnaya/15_03_17_v_tatyishlah_zavershilos_pervenstvo_rossii_po_borbe_na_poyasah/ |date=2017-10-11 }} * [http://mmpsrb.ru/press-centr/novosti/news225?searched=альберт+рахматуллин&advsearch=oneword&highlight=ajaxSearch_highlight+ajaxSearch_highlight1+ajaxSearch_highlight2 Борцы Башкортостана завоевали два золота и одно серебро на Чемпионате Мира в Ашхабаде!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126041955/http://mmpsrb.ru/press-centr/novosti/news225?searched=%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82+%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD&advsearch=oneword&highlight=ajaxSearch_highlight+ajaxSearch_highlight1+ajaxSearch_highlight2 |date=2020-11-26 }} * [http://nabchelny.ru/news/23120 В Челнах завершился Чемпионат Мира по борьбе на поясах и гореш] * [http://rus.bashgazet.ru/news/nrb/6688-sportsmeny-iz-bashkirii-stali-prizerami-chempionata-rossii-po-borbe-kuresh.html Спортсмены из Башкирии стали призерами чемпионата России по борьбе куреш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011184517/http://rus.bashgazet.ru/news/nrb/6688-sportsmeny-iz-bashkirii-stali-prizerami-chempionata-rossii-po-borbe-kuresh.html |date=2017-10-11 }}.  * [http://bashkortostan.er.ru/news/2014/12/8/deputat-gosdumy-fs-rf-marsel-yusupov-poprivetstvoval-uchastnikov-chempionata-rossii-po-borbe-kuresh/ Депутат ГосДумы Федерального Собрания РФ Марсель Юсупов поприветствовал участников Чемпионата России по борьбе куреш]   * [http://proural.info/news_lenta/4682/ Башкирский борец Артур Зулькарнаев стал Чемпионом Мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814075329/https://proural.info/news_lenta/4682/ |date=2020-08-14 }}. *[http://www.bashklip.ru/novosti_bashkirii/borcy_iz_bashkortostana_uspeshno_vystupili_v_kazani_na_vserossijskikh_studencheskikh_sorevnovanijakh/2013-04-09-2995 Борцы из Башкортостана успешно выступили в Казани на всероссийских студенческих соревнованиях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011182227/http://www.bashklip.ru/novosti_bashkirii/borcy_iz_bashkortostana_uspeshno_vystupili_v_kazani_na_vserossijskikh_studencheskikh_sorevnovanijakh/2013-04-09-2995 |date=2017-10-11 }}. * [http://sportcom.ru/portal/2014/11/25/105507.html Российские борцы завоевали десять медалей во второй день ЧМ по борьбе на поясах]. * [http://belt-wrestling.su/ru/competition/past-competitions/2011/pervenstvo-mira-sredi-yuniorov Первенство Мира по борьбе на поясах] {{Недоступная ссылка|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * [https://web.archive.org/web/20200815051443/http://belt-wrestling.su/ru/competition/past-competitions/2012/1995-1997 ПЕРВЕНСТВО РОССИИ ПО БОРЬБЕ НА ПОЯСАХ (ВОЛЬНЫЙ СТИЛЬ)].   * [http://tatarkoresh.ru/news1/itogi_kubka_urala_po_borbe_koresh/ Итоги Кубка Урала по борьбе корэш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011182634/http://tatarkoresh.ru/news1/itogi_kubka_urala_po_borbe_koresh/ |date=2017-10-11 }}. * [http://ibwa-w.com www.ibwa-w.com итоги соревнований мирового уровня] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170522104042/http://ibwa-w.com/ |date=2017-05-22 }}. * [http://tv-rb.ru/novosti/sports/these_days_in_ufa_is_a_selection_in_a_republic_national_team_on_wrestling_on_belts/ подготовительный турнир Чемпионату России по борьбе на поясах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011232507/http://tv-rb.ru/novosti/sports/these_days_in_ufa_is_a_selection_in_a_republic_national_team_on_wrestling_on_belts/ |date=2017-10-11 }}. [[Категория:Рәсәй көрәшселәре]] [[Категория:Рәсәйҙең спорт мастерҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Башҡортостан спортсылары]] [[Категория:Өфө спортсылары]] [[Категория:Алфавит буйынса спортсылар]] elt0mn84y008viytuhtmbpi61pj8ub1 0 127871 1306430 1133628 2026-09-26T16:38:19Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306430 wikitext text/x-wiki {{ТП|статус=посёлок|русское название=Бибиһәйбәт|оригинальное название={{lang-az|Bibiheybət}}<br>[[Файл:View of Bibi Heybat settlement.jpg|330px]]|страна=Әзербайжан|герб=вид региона=ҡала|регион=Оло Баҡы|район=Сабаил районы|lat_deg=40|lat_min=18|lat_sec=19|lat_dir=N|lon_deg=49|lon_min=48|lon_sec=22|lon_dir=E|CoordAddon=type:city(2070000)|официальный язык=әзербайжан теле|население=1451|год переписи=2008|часовой пояс=+4}}'''Бибиһәйбәт''' ({{lang-az|Bibiheybət}}Bibiheybət) — [[Баҡы|Баҡы ҡалаһының]] Сабаил районындағы ҡасаба. == Тарихы == [[2007 йыл|2007 йылда]] Бибиһәйбәт автомагистрален киңәйтеү һәм мәсеткә реконстукция үткәреү маҡсатында Бибиһәйбәт ҡасабаһында йәшәгән бер нисә тиҫтә ғаилә яңы йорттарға күсерелә. Ҡасабала шулай уҡ спорт стадионы, балалар баҡсаһы, ял паркы төҙөлә<ref>{{Cite news|title=Из поселка Биби-Эйбат переселят еще 14 семей|first=Рена|last=Аббасова|url=http://www.1news.az/society/20070810055019510.html|publisher=1news.az|date=2007-08-10|accessdate=2013-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304065607/http://www.1news.az/society/20070810055019510.html|archivedate=2016-03-04}}</ref>. == Халҡы == Эксперттар иҫәпләүе буйынса 2013 йылда ҡасабала 2 227 кеше йәшәгән<ref>{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&des=wg&geo=-26&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=x&geo=-65675|title=Bibiheybət:population figures|publisher=World Gazetteer|accessdate=2013-04-20|archiveurl=http://www.peeep.us/6bc8c973|archivedate=2013-04-20}}{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" |+Халыҡ һаны үҙгәреү таблицаһы. 2005 йылдан алып 2013 йылға тиклем. ! Йыл ! 2005 йыл <small>(баһа)</small> ! 2007 йылда <small>(баһа)</small> ! 2011 йылда <small>(баһа)</small> ! 2013 йылда <small>(иҫәпләү)</small> |- align="center" | Һаны (кеше) |1 400  | 1 400  | 2 000 | 2 227  |} == Мәсет == [[Файл:Baku_Bibi_Eybat_Mosque.jpg|мини|[[Биби-Эйбат мәсете|Бибиһәйбәт мәсете]]  [[Рәсәй империяһы]] заманы открыткаһында]] Бибиһәйбәт ҡасабаһында "[[Биби-Эйбат мәсете|Бибиһәйбәт мәсете]]" комплексы урынлашҡан. Мәсетте [[XIII быуат]] уртаһында ширваншаһ Әбү-л-Фатх Фаррухзад төҙөгән. Ул [[1936 йыл|1936 йылда]] большевиктар тарафынан тулыһынса емерелә<ref name="Бретаницкий">{{книга|автор=[[Бретаницкий, Леонид Семенович|Л. С. Бретаницкий]].|заглавие=Зодчество Азербайджана XII-XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока|место=М.|издательство=Наука|год=1966|страниц=556|страницы=158}}</ref>. 1990 йылдар аҙағында мәсетте ҡабат тергеҙәләр. Бөгөнгө комплексҡа мәсеттән тыш хөрмәтле кешеләрҙең кәшәнәләре лә инә.  Әзербайжандағы ислам ҡомартҡыларың береһе һанала. == Ятҡылыҡтары == [[Файл:Oldbaku2.jpg|мини|Империя заманындағы Бибиһәйбәт һүрәтләнгән открытка]] Бибиһәйбәт ҡасабаһы янында шундай уҡ атамалы нефть һәм газ коденсаты ятҡылығы бар. [[XIX быуат|XIX быуатта]] тиклем бындағы нефть ҡоҙоҡтарҙан сығарыла, ә инде [[1848 йыл|1848 йылдың]] 14 июленән тәүге скважина быраулана<ref name="http://www.bbc.com/russian/media-40348269">Би-би-си</ref>. Ошонда уҡ [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]] заманында тәүге диңгеҙ скважинаһы ултыртыла. Был ятҡылыҡтағы ҡайһы бер нефть парафинһыҙ, шуға уларҙы майлау  майҙары булараҡ файҙаланалар. == Иҫкәрмә == {{примечания}} [[Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары]] r7r7mwl481fyp53xut9hkdqej49li1g 0 130986 1306438 1195000 2026-09-26T18:25:42Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306438 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:JonesvsTrinidad.jpg|мини|Рой Джонс һәм Феликс Тринидад ҡатнашлығындағы алыш]] '''Бокс''' ({{lang-en|Boxing}}) — контактлы [[спорт]] төрө, спортсылар махсус бирсәткәләрҙә йоҙроҡ ҡулланып бергә-бер сығып һуғыша. 12 раундтан торған алышты рефери контролдә тота. Ҡаршы уйнаусы, һуҡҡандан һуң йығылып, ун секунд дауамында күтәрелә алмаған (нокаут) йәки алған йәрәхәттәренән алышты дауам итеү өсөн хәле булмаған осраҡтарҙа (техник нокаут) еңеүсе атала. Әгәр билдәләнелгән раундтар барышында алыш туҡтатылмаһа, еңеүсе судьялар баһаһы буйынса асыҡлана. Бик иртә [[Шумер]], [[Боронғо Мысыр]] һәм Миной рельефтарында уҡ ошондай ярыштарҙың булыуын раҫлаусы дәлилдәр бар. Хәҙерге боксҡа оҡшаған йоҙроҡ һуғыштары буйынса турнирҙар [[Боронғо Греция]]ла ла үткәрелгән. Йоҙроҡ һуғыштары беренсе тапҡыр беҙҙең эраға тиклем 688 йылда, [[Боронғо олимпия уйындары|антик Олимпия уйындары]] программаһына индерелгәндән һуң, ''бокс'' ысын мәғәнәһендә бергә-бер алып барылған спорт алышына әйләнә. Хәҙерге заман боксы [[Бөйөк Британия|Англияла]] XVIII быуат башында барлыҡҡа килә<ref>{{cite web |url = http://www.profibox.ru/ |title = История бокса |publisher = Профессиональный бокс |accessdate = 2009-01-27 |deadlink = 403 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070109003102/http://www.profibox.ru/ |archivedate = 2007-01-09 }}</ref>. Ҡайһы бер илдәрҙә ''бокстың'' үҙ төрҙәре бар — [[Франция]]ла француз боксы (сават, [[фехтование]], инглиз боксы һәм таяҡтарҙа фехтованиеларҙың берлектәге симбиозы), [[Мьянма]]ла лехтвей, [[Таиланд]]та муай-тай — бокс буйынса киң таралған төрөнә ҡарата ҡайһы берҙә «[[Англия|инглиз]] боксы» тигән термин ҡулланыла. == Бокс тарихында иң иртә осор == Йоҙроҡ һуғышының тәүге һүрәте беҙҙең эраға тиклем өсөнсө мең йыллыҡта [[Шумер]] мәмерйәһендә төшөрөлгән, ә беҙҙең эраға тиклем икенсе мең йыллыҡтағы [[Боронғо Мысыр]] рельефында боксер ғына түгел, ә тамашасылар һүрәте лә бар<ref name="britannica-76377">{{cite web |url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/76377/boxing |title = Boxing |publisher = Encyclopedia Britannica |accessdate = 2009-01-27 |lang = en |archiveurl = https://www.webcitation.org/65Iot12Z0?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/76377/boxing |archivedate = 2012-02-08 }}</ref>. Әммә ике алышсының да ҡулдары яланғас<ref name="britannica-76377" />. [[1927 йыл]]да американ археологы Спенсер [[Бағдад]]та ике кешенең алышҡа әҙерләнеүен күрһәткән һүрәт төшөрөлгән таш плиталар таба. Был табыштың йәше — 7000 йыл тип иҫәпләнелә<ref>{{cite web | url = http://www.brownielocks.com/boxing.html | title = The Ancient History of Boxing | publisher = brownielocks | accessdate = 2009-01-27 | lang = en }}</ref>. Йоҙроҡ һуғыштары боронғо һинд текстарында: Веда, [[Рамаяна]], [[Маһабһаратам|Маһабһараттарҙа]] ла тасуирлана. ''Бокстың'' электән булыуы тураһындағы дәлилдәр [[Мохенджо-Даро]] һәм Хараппа<ref>{{cite web |author = |authorlink = |datepublished = |url = http://www.indianmirror.com/games/gam1.html |title = History of Games and Sports in India |work = |publisher = Indian Mirror |accessdate = 2009-01-27 |lang = en |description = |archiveurl = https://www.webcitation.org/65IoummSE?url=http://www.indianmirror.com/games/gam1.html |archivedate = 2012-02-08 }}</ref> ҡалаларының ҡаҙылмаларында ла табыла. Крит утрауында һәм Сардиния тауҙарында (беҙҙең эраға тиклем 2000—1000 йылдар) бирсәткәләрҙә бокста алышыуҙы раҫлаусы беренсе табылдыҡтар беҙҙең эраға тиклем 1500—900 йылдар менән билдәләнә<ref name="britannica-76377" />. === Боронғо Грецияла бокс === [[Файл:Ancient_Greece,_Boxers_(youths),_Panathenaic_Amphora.jpg|слева|мини|200x200пкс|[[Боронғо Греция]]ның Панатеней амфораһында һүрәтләнгән бокс күренеше, яҡынса б. э. т. 336 йылдар, Британия музейы]] [[Файл:Thermae_boxer_Massimo_Inv1055.jpg|справа|мини|324x324пкс|Йоҙроҡ менән һуғышыусы яугир ярыштарҙан һуң (бронза скульптура, беҙҙең эраға тиклем i быуат)]] [[Файл:Thermae_Boxer_back_and_side_detail.png|справа|мини|200x200пкс|Арҡа һәм кәүҙәнең үҫеш күренеше.]] Ливандар һәм этрусктар боксты пугилизм тип атай. [[Урта диңгеҙ]] буйында ауырлыҡ категорияларына бүлеү булмай, ә клинч ҡәтғи тыйыла. Уйындар раундтарға бүленмәй, һәм ул йыш ҡына ваҡыт менән дә сикләнмәй, нокауттан һуң ҡатнашыусыларҙың береһенең еңелгәнлеге танылғас, йәки ҡайһы берҙә хатта бер уйынсының [[Үлем|вафат бул]]ыуы теркәлгәс тамамлана<ref name="britannica-76377" />. Күнекмәләр ваҡытында бирсәткәләр файҙаланылһа ла, уйынсылар ярышта ҡулдарын һаҡлау өсөн ҡаты тире таҫмаһы менән урар була<ref name="britannica-76377" />. [[Гомер]]ҙың [[Илиада|«Илиада]]»һының егерме өсөнсө йыры Эвреал һәм Эпеос араһындағы боксер алышы тураһында ентекле һөйләй<ref>{{cite web |url = http://www.stihi-rus.ru/World/homerus/23.htm |title = Гомер. Илиада |publisher = Всемирное классическое наследие |accessdate = 2009-01-29 |archiveurl = https://www.webcitation.org/684lCtaYX?url=http://www.stihi-rus.ru/World/homerus/23.htm |archivedate = 2012-05-31 }}</ref>. «Илиада»ла һүрәтләнгәнсә, ''боксты'' микен яугирҙары вафат булған яугирҙар хөрмәтенә ярыштарға индергән. Башҡа риүәйәт буйынса, Тесей үҙе идара иткән ваҡытта ''бокс төрөн'' булдырған, унда ике ҡатнашыусы, береһенә-береһе ҡаршы ултырып, береһе вафат булғансы һуғыша. Ваҡыт үтеү менән алыштар аяғүрә баҫҡан килеш үткәрелә, ә ҡатнашыусылар ҡулдарының терһәктән түбән өлөшөн әйбер менән урай башлай. Беҙҙең эраға тиклем 688 йылда беренсе тапҡыр ''бокс'' 23-сө антик Олимпия уйындары программаһына индерелә<ref name="slovari=l2-0570">{{Из БОЭ|title=Пигме}}</ref>. Ул уҡ ваҡытта ''пигма'' (pygme)<ref name="slovari=l2-0570" /> исеме аҫтында билдәле булған йоҙроҡ һуғыштары ҡағиҙәләрен Геракл булдырған, тип иҫәпләнелә<ref name="www.punchs.ru=004_1_1">{{cite web |url = http://www.punchs.ru/004_1_1.html |title = История |publisher = combat-art.ru |accessdate = 2009-02-17 |archiveurl = https://www.webcitation.org/65IovbGy7?url=http://www.punchs.ru/004_1_1.html |archivedate = 2012-02-08 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121010000234/http://punchs.ru/004_1_1.html |date=2012-10-10 }}</ref>. Шундай риүәйәт тә бар, спартансылар [[ҡылыс]] һәм ҡалҡан менән һуғышырға өйрәнеүҙән алда ''бокс'' мәктәбен үтергә тейеш була<ref>{{cite web |url = http://crb-sar.narod.ru/hist/1.htm |title = Развитие рукопашного боя до нашей эры |publisher = crb-sar.narod.ru |accessdate = 2009-01-29 |archiveurl = https://www.webcitation.org/65IowAtYW?url=http://crb-sar.narod.ru/hist/1.htm |archivedate = 2012-02-08 }}</ref>. [[Боронғо Греция]]ла ярыштар йылға ҡомо һибелгән дүрткел майҙансыҡта үтә, ә тамашасылар был "ринг"тың ҡоймаһы була<ref name="www.punchs.ru=004_1_1" />. Ҡағиҙәләрҙең үтәлешен судья — гелладоник күҙәтә. Әгәр билдәләнгән ваҡытта ҡатнашыусыларҙың береһе лә еңеүгә өлгәшмәһә — бер-береһенә һаҡһыҙ һуғыу менән алмашыу тәғәйенләнә<ref name="www.punchs.ru=004_1_1" />. [[Боронғо олимпия уйындары|Олимпиадала]] ҡатнашыуға тик иректә тыуғандар ғына индерелә. Күнекмәләр махсус мәктәптәрҙә — палестраларҙа үтә<ref name="www.punchs.ru=004_1_1" />, спортсылар һуғышыу техникаһын тоҡтарҙы туҡмап (korykos тип атала) камиллаштыра һәм алыштар ваҡытында йәрәхәт алыуҙы булдырмау өсөн уйын ваҡытында ҡулдарын, ҡусҡар һөйәген һәм түштәрен ҡайыш менән урар була. === Боронғо Римдә бокс === [[Боронғо Рим]]дә ''бокстың'' ике төрө ҡулланыла, икеһе лә этруск йолаларынан килеп сыҡҡан. Бөтә Римдә халыҡ «боксы» популярлыҡ ала, әммә шулай уҡ гладиаторҙар һуғышы варианты ла ҡулланыла. Бындай алыштарҙа, нигеҙҙә, азатлыҡ яуларҙарына ышанған енәйәтселәр һәм ҡолдар ҡатнаша, ләкин ҡайһы берҙә алыштарҙа ирекле кешеләр, аристократтар һәм хатта ҡатын-ҡыҙҙар ҙа һуғыша. Гладиаторҙар үҙенсәлекле бирсәткәләр, ҡайһы берҙә сәнскеле бирсәткәләр (ҡара: цестус) кейеп һуғыша. Квириналдан килгән боксёрҙың яра эҙҙәре менән ҡапланған кәүҙәһе, шулай уҡ һуғыуҙан йәмшәйгән ҡолаҡтары ярыштарҙың ни тиклем аяуһыҙ булыуын күрһәтә. Һуғыш кулачный популярлыҡ килтерә, хатта император ҡабул ителә башланы, улар ҡатнаша, уларҙың беренсе булып килеүсе Нерон. Йоҙроҡ һуғышының популярлығы шул тиклем юғары була, хатта уларҙа императорҙар ҙа ҡатнаша, уларҙың иң тәүгеһе — Нерон. 393 йылда Рим императоры Феодосий руханиҙары талабы буйынса олимпия уйындарын үткәреүҙе тыя, сөнки улар [[Мәжүсилек|мәжүсиҙәр]] байрамы, тип һанала<ref>{{cite web |url = http://www.visa.com.ru/promo/athens_2004/olympic_myths.asp |title = История древних Олимпийских игр |publisher = Visa в России - информация о системе |accessdate = 2009-01-29 |deadlink = 404 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071103072144/http://www.visa.com.ru/promo/athens_2004/olympic_myths.asp |archivedate = 2007-11-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103072144/http://www.visa.com.ru/promo/athens_2004/olympic_myths.asp |date=2007-11-03 }}</ref>, ә 500 йылда Бөйөк Теодорих спорт булараҡ ''боксты'', Алланы мыҫҡыл итеүсе, тип тыя: Алланың символы булған йөҙ (кеше бите) һөжүмгә дусар ителә. Әммә был указ Көнсығыш империянан ситтә урынлашҡан ҡалаларҙың спорт тормошона әллә ни ҙур йоғонто яһай алмай. Был ваҡытҡа Көнбайыш Европа [[Рим империяһы]]ның бер өлөшө булыуҙан туҡтай, һәм бында [[Урта быуаттар]]ҙа һәм унан һуң да бокс популяр булыуын дауам итә. Шуны билдәләргә кәрәк, көрәш, фехтование һәм ике тәгәрмәсле арба уҙыштары бер ваҡытта ла тыйылмай, сөнки улар физик кәмселектәр тыуҙырмай. == Хәҙерге вариант == === Йоҙроҡ һуғышы === [[Файл:Лубок.jpg|справа|мини|251x251пкс|«Стенаға стена» йоҙроҡ һуғышы]] Рим ҡолатылғандан һуң классик ''бокстың'' ҡулланылыуын раҫлаусы дәлилдәр табылмай, әммә [[Италия|Италияның]] (унда [[XIII быуат]]та бокс алыштары рөхсәт ителгән закон ҡабул ителә) төрлө ҡалаларында һәм провинцияларында спорт һаҡлана һәм үҫешеүен дауам итә. Боронғо Рустә лә шулай уҡ йоҙроҡ һуғышы йыш үткәрелә, ә [[XVII быуат]] башынан [[Англия]]ла яланғас ҡул менән ''бокс'' популярлыҡ яулай, шул уҡ ваҡытта «бокс» атамаһы ла барлыҡҡа килә. Бокс буйынса рәсми рәүештә беренсе булып итсе һәм герцог Альбемарльскийҙың лакейы араһында булған алыш (был турала ''Protestant Mercury гәзитенең'' 1681 йылдың ғинуар һанында баҫылып сыҡҡан)<ref>{{книга |автор =James Peller Malcolm. |заглавие =Anecdotes of the Manners and Customs of London from the Roman Invasion to the Year 1700 |часть =volume III |ссылка =https://books.google.com/books?id=9BEHAAAAQAAJ |место =London |издательство =Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown |год =1811 |страницы =38}}</ref> теркәлгән, тип иҫәпләнелә. Әммә был хаҡта бынан да иртәрәк теркәлеүҙәр ҙә бар. Джон Пэрротаның (1582—1588 йылдаҙа Ирландияла Король вәкиле) тормош юлы һүрәтләмәһендә лорд Абергавенни менән уның алышы, шулай уҡ уның ике лейб-гвардеец менән 16-сы быуат уртаһында<ref>{{книга |автор =Joseph Towers. |заглавие =British Biography; or An Accurate and Impartial Account of the Lives and Writings of Eminent Persons, in Great Britain and Ireland |часть =volume III |ссылка =https://books.google.com/books?id=yuE0Ba4L_UAC |место =London |год =1767 |страницы =314}}</ref> бәрелеше иҫкә алына. Сэмюель Пепистың (17 быуатта инглиз парламенты ағзаһы) көндәлектәрендә 1660 йылдың 5 авгусындағы яҙмаһында Вестминстер баҫҡыстары янында<ref>{{книга |автор =Samuel Pepys. |заглавие =Diary of Samuel Pepys |часть =Volume 07. August/September 1660 |ссылка =http://www.gutenberg.org/etext/4123 |место =London |издательство =George Bell & Sons |год =1893}}</ref> Mynheeu Clinke исемле немец һәм һыу ташыусы араһында йоҙроҡ һуғышы булыуы иҫкә алына. Инглиз яугирҙәры араһындағы алыштар бирсәткәһеҙ үткәрелә һәм тәүге осорҙа алыш алдынан ҡатнашыусыларҙың һәм уларҙың вәкилдәренең туранан-тура килешеүе буйынса. билдәләнелгән ҡайһы бер ҡағиҙәләрҙең булыуы улар ғәҙәти һуғышыуҙан айырыла. Джеймс Фигг Англияның дөйөм танылған беренсе чемпионы тип иҫәпләнелә, әммә ул йоҙроҡ һуғышы яугиры булыуға ҡарағанда ҡылыс һәм күҫәк алышы оҫтаһы булараҡ танылған. [[1743 йыл]]дың 16 авгусында Англиялияның чемпионы Джек Бротон дөйөм ҡабул ителгән ҡағиҙәләр йыйынтығын баҫтырып сығара. Бротон ҡағиҙәләре һуңғараҡ 1838 йылдың Лондон призлы ринг ҡағиҙәләренә нигеҙ итеп алына. Уларҙа алыштың оҙайлығы сикләнмәй, көрәшселәрҙең береһе, ергә йығылып, утыҙ секундтан һуң алышты дауам итә алмаһа, алыш тамамлана. Йоҙроҡ менән генә түгел, ә терһәк һәм баш менән дә һуғыу рөхсәт ителә. Ныҡ итеп тотоу һәм ташлау алымдарын да файҙаланырға мөмкин була. [[1853 йыл]]да Лондон призлы ринг ҡағиҙәләренең яңы версияһы ҡабул ителә. XVII быуатта шулай уҡ Д Мендозаның «фәнни бокс» теорияһы ла барлыҡҡа килә, ул һуғыуҙарға түгел, ә алышты алып барыу стратегияһына баҫым яһарға тәҡдим итә. Шуға ҡарамаҫтан ''бокс'' [[XIX быуат]]та законлылыҡ менән маҡтана алмай. Англия һәм [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]]-та үткәрелгән алыштарҙы йыш ҡына полиция туҡтата. Ҡатнашыусылар көрәш техникаһын ҡулланыуҙы дауам итә, һәм ярыштар йәмәғәт тәртибен боҙоу, тип иҫәпләнелә. Тап ошо ваҡытта ярайһы уҡ ҡатмарлы алыш тактикаһын булдырған бер нисә чемпион барлыҡҡа килә. === Маркиз Куинсберриҙың ҡағиҙәләре (1867 йыл) === [[Файл:Boxing_ring.jpg|мини|Боксерҙар рингы]] [[1867 йыл]]да журналист, һәүәҫкәр атлеттар клубы ағзаһы Джон Грэхэм Чемберс [[Лондон]]да үтәсәк һәүәҫкәрҙәр чемпионаты өсөн ҡағиҙәләр йыйылмаһын төҙөй. Джон Шолто Дуглас, Куинсберриҙың 9-сы маркизы, авторға матди ярҙам күрһәтә һәм проектты артабан дауам итеүҙә үҙ өлөшөн индерергә ризалаша, шул ваҡыттан алып ҡағиҙәләр уның исеме менән бәйләнә<ref name="krugosvet=1009939a4">{{cite web |url = http://www.krugosvet.ru/articles/99/1009939/1009939a4.htm |title = «Кодекс Броутона» и «Правила маркиза Куинсберри» |publisher = «Энциклопедия Кругосвет» |accessdate = 2009-01-29 |deadlink = 404 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20030730205255/http://www.krugosvet.ru/articles/99/1009939/1009939a4.htm |archivedate = 2003-07-30 }}</ref>. Был ҡағиҙәләргә 14 пункт индерелә<ref name="krugosvet=1009939a4" /><ref>{{cite web |url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/366079/Marquess-of-Queensberry-rules |title = Marquess of Queensberry rules |publisher = Encyclopedia Britannica |accessdate = 2009-01-29 |lang = en |archiveurl = https://www.webcitation.org/65IowiNoq?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/366079/Marquess-of-Queensberry-rules |archivedate = 2012-02-08 }}</ref>: * Алыш яҡтары 24 фут булған квадрат майҙансыҡта үтергә тейеш; * ныҡ тотоу, быуыу, кәүҙә менән этеү, аяҡ салыу, ташлауҙар, баш, терһәк, тубыҡтар менән һуғыу тыйыла; * һәр раунд 3 минут дауам итә, араларында берәр минутлыҡ тәнәфес була; * әгәр дәғүәсе йығыла ҡалһа, ул 10 секунд дауамында ситтән ярҙамһыҙ торорға тейеш, был ваҡытта уға ҡаршы уйнаусы рингтағы үҙ мөйөшөнә китә. Боксер тороп баҫҡас, алыш дауам итә. Әгәр 10 секунд эсендә боксер алышты дауам итә алмаһа, арбитр уға еңелеү яҙа ала; * ҡулдары менән арҡанға йәбешергә тырышҡан боксер, ергә йығылған, тип иҫәпләнелә; * раунд осоронда секунданттарҙың да, кем дә булһа башҡа берәүҙең ринг эсенә инергә хоҡуғы юҡ. Боксерҙан тыш рингта тик арбитр (рефери) була ала; * Боксерҙар күн бирсәткәләрҙә сығыш яһай, һәм ике уйынсының да бирсәткәләре бер үк ауырлыҡта, яңы һәм яҡшы сифатлы булырға тейеш; * әгәр уйын барышында бирсәткә йыртылһа, ул арбитр талабы буйынса алмаштырылырға тейеш; * тубығы менән рингҡа ҡағылған боксер йығылған, тип иҫәпләнә; * осло үксәле аяк кейемен кейеү тыйыла; * уйын бер дәғүәсенең еңеүе менән тамамлана (бер кемдең дә еңмәүе тик боксерға ставка ҡуйғандар уйындың ошолай тамамланыуы менән риза булған осраҡта ғына таныла); * башҡа осраҡтарҙа Лондон призлы ринг ҡағиҙәләре ҡулланылырға тейеш. [[1882 йыл]]да Англияла «Р. Куни эше» тикшерелә, уның тыңлауҙары йомғаҡтары буйынса, иҫке ҡағиҙәләр буйынса һуғыш спортсыларҙың сәләмәтлеге өсөн хәүефле, тигән ҡарар ҡабул ителә. шулай итеп, яланғас ҡул менән ''бокс'' әкренләп бөтә, ә «маркиз Куинсберри ҡағиҙәләре» рәсми төҫ ала. Яңы ҡағиҙәләр буйынса иң ауыр ауырлыҡ категорияһында Джон-Лоуренс Салливан тәүге чемпион була. [[XX быуат]] башында Текс Рикард кеүек промоутерҙарҙың ярҙамына таянып, уйынсылар ''бокстың'' законлы булыуын танылыуына өлгәшергә тырыша. Тиҙҙән спорт ярыштарын көйләүсе төрлө институттар ойоштора. == Ҡағиҙәләр == [[Файл:Box24-knock-down.jpg|мини|250x250пкс|Боксеры нокдаунда, һәм судья 10-ға тиклем иҫәпләй.]] [[1867 йыл]]да баҫылып сыҡҡандан һуң маркиз Куинсберри ҡағиҙәләре боксёр ҡағиҙәләрен көйләүсе төп сығанаҡ булып тора. Ҡағиҙә булараҡ, раундтар 3 минут дауам итә ([[Бөйөк Британия]]ла 2 минутлыҡ раундтар ҙа ҡулланыла). Һәр боксёр үҙенә бидәләнелгән мөйөштән сыға һәм һәр раундтан һуң ял итеү, тренерынан кәңәштәр алыу, табиптан кәрәк булған ярҙам алыу өсөн шунда уҡ йүнәлә. Рефери алышты контролдә тота: ринг эсендә тороп, ул уйынсыларҙың тәртибен күҙәтә, нокдаундарҙы иҫәпләй һәм ҡағиҙәләрҙе боҙған өсөн штраф һала. Ҡатнашыусыларға мәрәйҙәр яҙыу өсөн ринг эргәһендә өскә тиклем судья тора ала. Алышта ҡатнашыусы, ҡаршы яҡты нокаутҡа ебәреп, еңеүсе була ала. Әгәр боксёр, һуғыуҙан һуң йығылһа һәм аяғынан башҡа тәненең теләһә ниндәй өлөшө менән иҙәнгә ҡағылһа, рефери иҫәпләй башлай. 10 секунд эсендә күтәрелһә — алыш дауам итә, күтәрелмәһә — ул нокаутта тип иҫәпләнелә, ә уның дәғүәсеһе еңеүсе була. Боксёр йәрәхәт алһа йәки һаҡланырға хәле булмаһа, рефери, табип йәки боксеёрҙың мөйөштәге вәкилдәре техник нокаут эшләнеүен таный. Ҡайһы саҡта өс нокдаун ҡағиҙәһе ҡулланыла (WBA ҡанаты аҫтында үткәрелгән титул алыштарында), ул һандағы нокдаун техник нокаутҡа тиң була. Әгәр уйын бер кемдең дә еңмәүе менән тамамланһа, еңеүсене судья асыҡлай. Иң күп һанда мәрәйҙәр йыйған спортсы еңеүсе тип иғлан ителә, әммә уйындың бер кемдең дә еңмәүе менән дә тамамлангыуы ихтимал. [[Файл:Boxing._Barry_on_the_Ropes_BAnQ_P48S1P01204.jpg|слева|мини|250x250пкс|Боксер рингтан ситкә йығылып төшкән осраҡта иҫәпләү 20-гә тиклем барып етә]] Боксёрҙарға билдән түбән һуғыу, бер-береһен тотоп тороу, этешеү, тешләшеү, төкөрөнөү һәм көрәшеү тыйыла. Шулай уҡ аяҡ менән тибергә, баш, тубыҡ йәки, төйнәлгән йоҙроҡтан башҡа, ҡулдың теләһә ниндәй өлөшө (терһәк, иңбаш, ҡушҡар һөйәге, асыҡ ус) менән һуғырға ярамай. Арҡаға, елкәнең артҡы өлөшөнә, елкәгә һәм бөйөрҙәргә һуғыу тыйыла. Һөжүм ваҡытында арҡанға йәки дәғүәсегә тотонорға, шулай уҡ билдән түбән һуғырға ярамай. Әгәр клинчты рефери туҡтатһа, уйнай башлар алдынан ике уйынсы ла бер аҙым артҡа атларға тейеш. Боксёрҙың береһе нокдаунда булғанда икенсеһе нейтраль мөйөштә судьяның ҡарарын көтөргә тейеш. Ҡағиҙәләрҙе боҙған өсөн рефери иҫкәртеү яһай, мәрәйҙәрен бөтөрә йәки хатта квалификацияһынан мәхрүм итә ала. Аңлы рәүештә ҡағиҙәләрҙе боҙоп, ҡаршы яҡҡа йәрәхәттәр яһалыуы һәм алыштың туҡтатылыуы, ҡағиҙә булараҡ, һуңғы һәм иң ҡәтғи сараны ҡулланыуҙы мәжбүр итә. Осраҡлы рәүештә билдән түбән һуғыу алған боксёр 5 минут дауамында көсөн тергеҙә ала. Әгәр бирелгән ваҡыттан һуң алышты дауам итергә әҙер булмаһа, ул нокаут алған тип таныла. Баштарҙың осраҡлы бәрелешеүе алыштың дауам ителеүе мөмкин булмаған, хатта хәүефле булған йәрәхәттәргә килтереүе ҡағиҙәләрҙә айырым пункт менән билдәләнелә. Әгәр был хәл тәүге дүрт раунд барышында булһа, алышта бер кем дә еңмәгән йәки алыш булмаған тип таныла (алышҡа тиклем үк һөҙөмтәнең нисек буласағы алдан килешелә). Әгәр был хәл дүртенсе раундтан һуң була ҡалһа, алыш туҡтатыла, һәм судьялар тулы раундтар барышында йыйылған тауыштарҙы һанай. Аңлы рәүештә баштар менән бәрелешеү ҡағиҙә боҙоу, тип иҫәпләнелә, һәм бының өсөн штраф һалына. [[Файл:US_Navy_110218-N-2610F-137_Hospital_Corpsman_Brandon_Wicker_upper_cuts_Army_Spc._Jeffery_Spencer_in_the_178_lb._weight_class.jpg|мини|303x303пкс|Хәҙерге заман боксы шоуҙың бик күп элементтарын үҙ эсенә алған, шул иҫәптән боксёрҙың (walkout) рингҡа сығыуын да, аҙағыраҡ башҡа бергә-бер көрәштәре лә был алымды ҡуллана башлай]] '''Тыйылған алымдар''': * билдән түбән һуғыу; * баш менән һуғыу (йәки хәүефле хәрәкәт); * елкәгә һуғыу; * бөйөрҙәргә һуғыу; * арҡаға һуғыу; * асыҡ бирсәткә менән һуғыу (ҡулдың ҡыры йәки һырты менән һуғыу, бигерәк тә шнур бәйләнгән урын менән); * тотоп алыу (башын, ҡулын, бирсәткәһен, кәүҙәһен); * һуғыу менән бергә тотоп алыу; * ҡул менән ҡаршы уйнаусының битенә баҫыу; * ҡаршы уйнаусыға арҡа менән боролоу; * ҡаршы уйнаусыны этеп ебәреү; * һуғыу өсөн арҡанды ҡулланыу; * арҡанды тотоп алыу == Күнекмәләр == Һәүәҫкәр боксёрҙарҙың күнекмәләре йыш ҡына төркөмдәрҙә үтә. Күнекмәләр башында спортсылар яҙылыу өсөн махсус күнегеүҙәр эшләй. Тренер күрһәтмәһе буйынса спортсылар һуғыу, парлап алышыу техникаларын, алыш комбинацияларын йәки снарядтарҙа (боксёр тоғо, груша) күнекмәләр үтәүҙе яҡшыртыу, спарринг өҫтөндә шөғөлләнә. Махсус физик әҙерлек буйынса бик күп күнекмәләр үтәлә: скакалка, тултырылған туп, гер, штанганың грифы менән, турникта, брустарҙа һәм башҡалар. == Профессиональ һәм һәүәҫкәрҙәр боксы == [[Файл:Olanda_Anderson_(Red)_tries_to_land_a_punch_against_Rudolf_Kraj,_2000.jpg|слева|мини|Олимпия уйындарында бокс]] Элек [[аҡса]] алыштарҙы үткәреүҙең төп сәбәбе була — ҡатнашыусылар приз өсөн алыша, ә тамашасылар билдәле бер уйынсы исеменә аҡса (ставка) ҡуя. Хәҙерге заман [[Олимпия уйындары|Олимпия хәрәкәте]] һәүәҫкәр ''боксҡа'' ҡыҙыҡһыныу уятты, ул [[1904 йыл]]да ҡабаттан спорттың Олимпия төрөнә әйләнә, ә [[1920 йыл]]да тулыһынса уйындар программаһына инә. Хәҙер һәүәҫкәрҙәр алышы өс йәки дүрт раунд менән сикләнә, ә еңеүсе ҡаршы уйнаусының кәүҙәһенә һәм битенә туп-тура һуҡҡаны өсөн йыйылған мәрәйҙәр һанына ҡарап билдәләнә. Боксёрҙар йәрәхәт алыуҙы, нокдаунға йәки нокаутҡа китеүҙе кәметеү өсөн алыштарын һаҡлағыс шлемда үткәрә. Бөтә донъяла тиерлек профессиональ ''бокс'' ҙур популярлыҡ яулаған, әммә [[Куба]]ла һәм ҡайһы бер элекке [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|совет]] республикаларында һәүәҫкәрҙәр варианты өҫтөнлөк менән файҙалана. Боксёрҙарҙың күбеһе өсөн Олимпия уйындарында сығыш яһау киләсәктә профессиональ төрҙәге карьераһы өсөн кәрәк булған тәжрибә сығанағы булып тора. === Һәүәҫкәр бокс === Һәүәҫкәр бокста 2013 йылдан алыш формулаһы 3 минутлыҡ 3 раундтан тора, өлкәндәр ир-егеттәр (элита) шлем менән файҙаланмай. [[Файл:Ouch-boxing-footwork.jpg|мини|233x233пкс|Хәҙерге һәүәҫкәр бокста ҡатнашыусылар шлем кейергә бурыслы]] [[Файл:Boxing_pictogram.svg|слева|50x50пкс]] Олимпия уйындарында, Берҙәмлек Уйындарында һәм спорттың ошо төрө ассоциацияһы рөхсәт иткән күп кенә башҡа ярыштарҙа бик юғары кимәлдәге һәүәҫкәр ''боксты'' күрергә мөмкин. Олимпия уйындарында, Берҙәмлек Уйындарында һәм Һәүәҫкәр бокс Ассоциацияһы үткәргән башҡа ярыштарҙа алыш 3-әр минут бара һәм 3 раундта үтә. Раундта араһында — 1 минут тәнәфес. [[1924 йыл]]да Халыҡ-ара һәүәҫкәр боксёрҙар федерацияһы ойошторола (ФИБА), [[1946 йыл]]дан ул АИБА булараҡ билдәле. Европаның беренсе чемпионаты федерация асылған 1924 йылда үткәрелә, ә донъя беренселеге 50 йылдан һуң — [[1974 йыл]]да була. [[1991 йыл|1991 йылға]] тиклем донъя чемпионаттары һәр дүрт йыл һайын, артабан Европа чемпионаты кеүек үк, ике йылға бер үткәрелә<ref>{{cite web |url = http://www.krugosvet.ru/articles/99/1009939/1009939a5.htm |title = Любительский бокс |publisher = Энциклопедия Кругосвет |accessdate = 2009-02-21 |deadlink = 404 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20030520105131/http://www.krugosvet.ru/articles/99/1009939/1009939a5.htm |archivedate = 2003-05-20 }}</ref>. Донъя беренселегендә еңеүҙәр һаны буйынса рекордсы — ауыр ауырлыҡта сығыш яһаған Куба спортсыһы Феликс Савон (6 тапҡыр чемпионы), ул ХХ быуаттың һуңғы ун йыллығында иң яҡшы һәүәҫкәр боксёр тип танылды<ref>{{cite web| author =| authorlink =| datepublished =| url =http://www.kulichki.com/akter/boxing/ih/savon.htm| title =Феликс Савон| work =| publisher =Чёртовы Кулички : информационно-развлекательный портал| accessdate =2009-02-21| lang =| description =| archiveurl =https://www.webcitation.org/65IttBaSl?url=http://www.kulichki.com/akter/boxing/ih/savon.htm| archivedate =2012-02-08}}</ref>. 2000 йылда Сиднейҙа еңгәндән һуң өс тапҡыр олимпия чемпионы исеменә лайыҡ була, был күрһәткес буйынса ул Теофило Стивенсонды һәм Ласло Паппты ҡыуып етә. Европа беренселектәрендә 4 алтын миҙал яулаған поляк боксёры Збигнев Петшиковский иң яҡшы боксёр булып иҫәпләнә. Һуғыусының йоҙроғо ҡаршы уйнаусылағы аҡ һыҙатҡа тейгәс кенә һуғыу иҫәпкә алына. Боксёрҙар рөхсәт ителгән ысулдарҙы ғына файҙаланһын өсөн рефери алышты күҙәтеп тора. Ҡатнашыусының билендәге билбау һуғыу мөмкин булған иң түбән кимәлде күрһәтә: маҡсатлы рәүештә унан түбән һуҡҡандарҙың квалификацияһы алына. Шулай уҡ рефери алыштан ситләшеү өсөн боксёрҙар берен-бере тотоп тормауын да күҙәтә, әгәр ҡатнашыусыларҙың береһе йәрәхәт алһа, ҡаршы яҡтан еңелеп барһа йәки иҫәптәр буйынса артта ҡалһа, алышты туҡтата<ref>{{cite web |url = http://boxing.about.com/od/amateurs/a/oly_rules.htm |title = Boxing - Olympic Rules, Judging and Officials |publisher = boxing.about.com |accessdate = 2009-02-02 |lang = en |archiveurl = https://www.webcitation.org/65ItuRpZb?url=http://boxing.about.com/od/amateurs/a/oly_rules.htm |archivedate = 2012-02-08 }}</ref>. 2013 йылдың 1 сентябрендә бокс буйынса бөтә турнирҙар ҙа бөтөнләй шлемһыҙ үтә. Шулай уҡ һәүәҫкәр бокста мәрәйҙәрҙе иҫәпләү системаһы үҙгәрештәр кисерә. Яңы система буйынса мәрәйҙәр түбәндәгесә иҫәпләнә: берәрләп аныҡ һуғыуҙар менән мәрәйҙәр йыйыу уңышлы түгел, ә раундтарҙы ҡаршы уйнаусыға дөйөм зыян килтереп оторға кәрәк. Шулай итеп, мәрәйҙәрҙе һанау системаһы профессиональ бокстағына оҡшаш. ==== Ярымпрофессиональ бокс ==== 2010 йылда ярымпрофессиональ бокс лигаһы — Boxing World Series булдырыла. Ғәҙәти һәүәҫкәр бокстан айырмалы лига ағзалары рөхсәт ителгән алыштарҙа яланғас кәүҙә һәм һаҡлағыс шлем кеймәй ҡатнаша. Профессиональ бокстағы кеүек аҡса эшләү ҙә рөхсәт ителә. Шуға ла ҡарамаҫтан, һәм лига ағзалары һәүәҫкәр статусын хуплай һәм элеккесә Олимпия уйындарында ҡатнашыу хоҡуғына эйә. Профессиональ бокстағы кеүек һәр алыш өс судья ҡуйған балдар ярҙамында, ҡайһы бер осраҡтарҙа нокаут, техник нокаут менән хәл ителә. WSB-ла биш ауырлыҡ категорияһы бар (үтә еңел (54 кг-ға тиклем), еңел (61 кг тиклем), уртаса (73 кг-ға тиклем), ярымауыр (85 кг-ға тиклем), ауыр (91 кг-нан артыҡ ауырлыҡ). Алыш өсәр минутлыҡ биш раундта үтә. === Профессиональ бокс === [[Файл:Boxing080905_photoshop.jpg|мини|Боксерҙар: Рикардо Домингес Рафаэль Ортисҡа ҡаршы]] '''Профессиональ бокста алыштар''', ҡағиҙә булараҡ, һәүәҫкәрҙәргә ҡарағанда күпкә оҙайлыраҡ, — 10 раундтан 12 раундҡа тиклем, тәжрибәһеҙ боксёрҙар менән 10 раунд үткәрелә, әммә, ҡағиҙә булараҡ, 4 раундтан кәм түгел. XХ быуат башына тиклем раундтар һаны сикләнмәгән алыштар ҙа булғылай, улар, ғәҙәттә, боксёрҙарҙың береһе нокаутҡа киткәс, йәки секунданттар һорауы буйынса тамамлана. Аҙағыраҡ 15 раундта туҡтатырға, тигән ҡарар ҡабул ителә, ә [[1982 йыл]]да, Ду Ку Ким үлгәндән һуң, WBC (Бөтә донъя боксёрҙар советы) раундтарҙың максималь һанын ун ике менән сикләй<ref>Дук Ку Ким — корейский боксёр. Умер через четыре дня после проигранного американцу Рэю Манчини боя</ref>. [[1987 йыл|1987]]-[[1988 йыл]]дарҙа башҡа ике абруйлы ойошма — һәм IBF һәм WBA, уның өлгөһөнә эйәрергә ҡарар итә. Профессиональ бокста шлем кейеү ''тыйыла'', әммә рефери, боксёрҙарҙың береһенең, йәрәхәтләнеү сәбәпле, һаҡлана алмауын күрһә, алышты туҡтата ала. Бындай осраҡта техник нокаут һөҙөмтәһендә дәғүәсе еңеүсе тип таныла. Шулай уҡ боксёр алышты дауам итергә мөмкинлек бирмәгән йәрәхәт (бит тиреһенең сыйылыуы) алһа, техник нокаут бирелә. Шуға күрә боксёрҙар, рефери алышты туҡтатҡанға тиклем ҡан ағыуын туҡтаттырыу өсөн белгестәр (катмендар) яллай. Һәүәҫкәрҙәрҙән айырмалы профессионалдар рингҡа билгә тиклем яланғас килеш сыға<ref>{{cite web |url = http://www.rodgaz.ru/index.php?action=Articles&dirid=130&tek=17399&issue=222 |title = Боксёры-профессионалы просятся на Олимпиаду |publisher = Родная газета |accessdate = 2009-02-02 |archiveurl = https://www.webcitation.org/65Ituxfv6?url=http://www.rodgaz.ru/index.php?action=Articles |archivedate = 2012-02-08 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071206022843/http://www.rodgaz.ru/index.php?action=Articles |date=2007-12-06 }}</ref>. Профессиональ бокста мәрәй иҫәпләү, аҙаҡ ҡушыу менән, кире яҡҡа иҫәп схемаһы буйынса башҡарыла. Рингҡа сыҡҡан боксёрҙарҙың һәр береһе 10 мәрәйгә эйә була. Раундта еңеүсе 10 балын да һаҡлап ҡала, ә еңелеүсенең балы,1 балға кәмеп, 9 балл була, шулай итеп, раундта алыш 10—9 иҫәбенә тамамлана. Әгәр боксёрҙың береһе нокдаунға киткән булһа, унан ике балл алына, һәм раунд (бер нокдаун менән) 10—8 иҫәбенә тамамлана. Әгәр боксёр ике тапҡыр нокдаунда булһа, 10—7 иҫәбенә, өс тапҡыр булһа, 10—6 иҫәбенә тамамлана. Әгәр раунд бер кемдең дә менән тамамланһа (ҡайһы бер боксёр ойошмалары уйындың бер кемдең дә менән тамамланыуын судьяларҙың белеп еткермәүенә бәйләй, шулай ҙа бындай хәлдәр булғылай), арбитр 10—10 иҫәбен ҡуя. Бик һирәк осраҡта ғына нокдаунда булған боксёр раундта еңеп сыға. Бында иҫәп ҡаршы яҡты нокдаунға ебәргән уйынсы файҙаһына 10—9 булырға тейеш, сөнки ҡағиҙә буйынса 10 һаны һәр ваҡыт булырға тейеш. == Бокстың стилдәре == Бокста күп төрлө стилдәр бар. Спортсы үҙенә тап килгән хәрәкәттәрҙең ҡайһыныһын камиллаштырырға кәрәклеген һайлағанда уйын стиле лә үҫешә. Стилде билдәләүсе бик күп терминдар бар. === Ҡатнаш стиль === Боксёрҙарҙың сығышы ниндәйҙер стилгә ҡарамауы ла ихтимал: ул бер үк ваҡытта инфайтер ҙа, аутфайтер ҙа (бер сағыу миҫал — Бернард Хопкинс), йәки аутфайтер һәм боксер-панчер (сағыу миҫалдарҙың береһе — Владимир Кличко) була ала . Бокс бындай миҫалдар ифрат күп. === Аутфайтер йәки Таҙа-боксёр === [[Файл:Muhammad_Ali_NYWTS.jpg|справа|мини|188x188пкс|Бокс тарихында [[Мөхәммәт Али]] — иң сағыу аутфайтер.]] '''Аутфайтер''' ({{lang-en|out-boxer}}), йә '''Таҙа-боксёр''' ({{lang-en|out-boxer}}), — бокста алышыу стиле, унда боксёр алыҫ дистанциянан алышыуға өҫтөнлөк бирә. Был боксёр уйын техникаһын яҡшы белә, рингта еңел хәрәкәт итә. Аутфайтер свормерҙың тап киреһе. Бындай боксёр, ринг буйлап еңел һәм тиҙ хәрәкәт итеүенә таянып, алыҫ дистанцияны һаҡларға тырыша. Ҡаршы яҡ, һаҡты үтеп, яҡын һөжүмгә сығырға тырышһа, аутфайтер дистанцияны оҙонайтырға һәм, ҡаршы һуғыу алымдарын ҡулланып, уны туҡтатырға тырыша. Һул ҡулы менән ҡаршы яҡтың башына Джеб һуғыуы — аутфайтерҙың төп ҡоралы, шуның ярҙамында ул уға ҡаршы яҡты алыҫтараҡ тота. Ҡаршы яҡтың һағы асылған мәлдә генә ул уң ҡулын эшкә ҡуша. Бының менән үҙенең һағын тағы ла арттыра төшә. Аутфайтер хук һәм апперкоттар серияларын үҙе өсөн иң уңайлы шарттарҙа, ҡаршы яҡ арыған һәм һуғыуҙан шаңҡып ҡалғанында ғына файҙалана. Ғәҙәттә, бындай боксёрҙар бер ҡасан да хистәргә бирелмәй һәм алыштың киҫкенләшеүенә бармай, ә тыныс ҡына һуғыша бирә. Ғәҙәттә оҙон буйлы һәм оҙон ҡуллы, етеҙ хәрәкәт итә алған боксерҙар аутфайтер була. Аутфайтер бер урындан икенсе урынға тиҙ арала күсә белеүенә һәм тактик уйын алып бара алыуына таяна. Аутфайтерҙы айырып торған үҙенсәлек — уның өсөн алышты ваҡытынан алда тамамлау түгел, ә мәрәйҙәр буйынса йыш отоу, әммә киреһенсә булған осраҡтар ҙа бар. Был стилгә эйә булырға боксер етеҙ һуға белергә, реакцияһы яҡшы булырға, тиҙ йөрөргә тейеш. Сағыу аутфайтерҙар — [[Мөхәммәт Али]]. Джин Танни, Вилли Пеп һәм Рой Джонстар ҙа аутфайтерҙар була. === Боксёр-панчер === [[Файл:Mike_Tyson_Portrait.jpg|слева|мини|225x225пкс|Майк Тайсон — бокс тарихында иң яҡшы боксер-панчер.]] '''Боксёр-панчер''' ({{lang-en|slugger}}) — бокста алышыу стиле, унда боксёр уртаса дистанцияны һаҡлай һәм, техника менән көстө берләштереп, ҡаршы яҡты бер-бер артлы һуғыу, ә ҡайһы берҙә бер генә һуғыу менән нокаутҡа ебәрергә тырыша. Боксёр-панчер аутфайтерға ҡарағанда аҙыраҡ хәрәкәт итә, әммә дөйөм алғанда уларҙың рингта йөрөү техникаһы бик оҡшаш. Был стиль нокаут менән еңеүҙе күҙҙә тотҡанға күрә, боксёр-панчер бик яҡшы физик әҙерлектә булырға тейеш. Сағыу боксёр-панчерҙар: Джо Луис, Шугар Рэй Робинсон, йәш Майк Тайсон, Энтони Джошуа. Был терминды ябай панчерҙар, йәки Эрни Шейверс йәки Дэвид Туа кеүек нокаутёрҙар менән бутарға ярамай. === Свормер йәки Инфайтер === [[Файл:Henry_Armstrong.jpg|справа|мини|191x191пкс|Свормер Генри Армстронг — бөтә замандарҙың бөйөк боксерҙың береһе.]] '''Свормер''' ({{lang-en|brawler}}) йәки '''Инфайтер''' ({{lang-en|counter-puncher}}) — бокста алышыу стиле, унда боксёр, хуктарҙан һәм апперкоттарҙан торған бер нисә һуғыу комбинацияһын бер ыңғай үтәп, алышты яҡын дистанцияла алып барыуға өҫтөнлөк бирә. Инфайтерҙар етеҙ, агрессив һәм бик ҡыҙыуҙар. Ҡеүәтле һөжүмдәре менән улар ҡаршы яҡҡа етди ҡурҡыныс тыуҙырыуы ихтимал. Әммә свормер яҡыныраҡ килеп яуап һөжүмен башҡарғансы, уның ҡаршы яҡтың һөжүменә эләгеү ҡурҡынысы бар, шуға күрә ул һәр саҡ ҡаршы яҡтың һөжүменә ҡаршы торорға әҙер булырға тейеш. Свормер — агрессив, шартлар хәлгә еткән, емергес һөжүм серияһына таянып алышҡан, әммә техникаға аҙ иғтибар бүлгән боксёр, сөнки уның төп маҡсаты — ҡаршы яҡты бер йәки бер нисә һөжүм серияһы менән еңеү. Күпселек свормерҙар тәпәш буйлы була, шуға ла улар һаҡланыу өсөн билдән бөгөлә йәки ситкә тайпыла ала. Свормерҙы башҡаларҙан айырып торған сифат — һуҡҡанда үҙен тота белеүе, сыҙамлылығы, агрессив булыуы, һуғыу көсөнөң ифрат ҙур булыуы. Иң яҡшы свормерҙар: Джек Демпси, Генри Армстронг һәм Джо Фрейзер. === Слаггер йәки Броулер === [[Файл:George_Foreman_1973.jpg|слева|мини|227x227пкс|Слаггер Джордж Форман — иң билдәле слаггер]] '''Слаггер''' ({{lang-en|to spoil — «портить», «мешать»}}) йәки '''Броулер''' ({{lang-en|brawler}}) — хук йәки апперкот кеүек дуға һөжүмдәренә өҫтөнлөк биргән, ләкин аҙ хәрәкәтсән һәм яҡшы техникаға эйә булмаған боксёр. Слаггерҙар, дәғүәсеһен нокаутҡаҡа ебәрерлек бер һөҙөмтәле һуғыуға иҫәп тотоп, һәр ваҡыт алға бара. Әммә уларға хәйләкәрлек һәм аяҡтарының етеҙлеге етешмәй, быны улар көслө һөжүм менән тулыһынса ҡаплата. Бындай боксёрҙар бик үк хәрәкәтсән түгел, шуға күрә ҡаршы яҡ ринг буйлап етеҙ йөрөһә, улар өсөн ауырлыҡтар тыуыуы ихтимал. Өҫтәүенә слаггерҙар бер ҡул менән һуғыуҙы (хук һәм апперкот) һирәк ҡуллана. Слаггерға һүлпәнлек хас, уның алышыу манераһы алдан билдәле, шуға ла ҡаршы яҡтың һөжүменә ул әҙер булмай сыға. Әммә улар юғары сыҙамлылыҡҡа һәм яҡшы физик көскә эйә. Ҙур булмаған йәки урта буйлы, олоғайып барған, яҡшы һуғыу көсө булған боксёрҙар йыш ҡына слаггер була. Улар хук йәки апперкот кеүек дуға һөжүмдәренә өҫтөнлөк бирә. Ләкин шарттар талап итһә, етеҙ һәм техника яғынан көслө ҡаршы яҡты алыҫыраҡ джеб итеп тота ала. Слаггерҙың иң мөһим сифаты — емергес һөжүмгә әҙер булып, ҡаршы яҡтың һөжүменә оҫта ҡаршы тороуы. Слаггер өсөн аутфайтерҙар һәм панчерҙар уңайһыҙ дәғүәсе булып тора. Макс Бэр, Рокки Марчиано һәм һуңғы Джордж Форман — сағыу слаггерҙар. === Контрпанчер === [[Файл:Floyd_Mayweather,_Jr._cropped.jpg|справа|мини|225x225пкс|Флойд Мейвезер — еңелмәгән контрпанчер ]] '''Контрпанчер''' ({{lang-en|counter-puncher}}) — бокс алышының һаҡланыу, контрһөжүм яһауға, ҡаршы яҡтың хаталарына, үҙ инициативаһы урынына контрһуғыуҙарға иҫәп тотоуға ҡоролған стиле. Контрпанчер үҙ алдына ҡаршы яҡтың һәр һөжүмен контрһөжүмдә файҙаланыу бурысын ҡуя. Яҡшы һаҡланыу, ҡаршы яҡтың һөжүменән арына белеү йәки яуап контрһөжүмдәр менән уны бикләү тактикаһын ҡуллана ул. Контрпанчер — боксёр-агрессорҙар өсөн бик уңайһыҙ дәғүәсе, бигерәк тә — слаггер өсөн. Контрпанчер, ҡағиҙә булараҡ, мәрәйҙәр буйынса еңә, әммә иҫкәрмәләрҙең дә булыуы ихтимал. Хуан Мануэль Маркес, Флойд Мейвезер, Пернелл Уитакер һәм Крис Бёрда контрпанчер миҫалы була ала. === Спойлер === [[Файл:John_Ruiz.jpg|слева|мини|204x204пкс|Джон Руис — иң билдәле спойлер]] '''Спойлер (ингл. to spoil — «боҙоу», «ҡамасаулау»)''' — туранан-тура һөжүмдән ҡасырға һәм алышты «икенсе номер» булараҡ алып барырға тырышҡан ҡаршы яҡ. Ҡағиҙә булараҡ, спойлер күберәк ваҡытты клинчта үткәрергә тырыша һәм ҡайһы берҙә тыйылған алымдарҙы ҡулланыуҙан да баш тартмай. Йыш ҡына уның өсөн еңеү үҙмаҡсат түгел, ул ҡаршы яҡты көлкөгә ҡалдырырға тыраша. Спойлер айырып торған үҙенсәлеге — күп һандағы клинчтар менән пассив рәүештә яҡындан алышыу. Спойлер төп маҡсаты — ҡаршы яҡтың үҙен тулыһынса күрһәтә алыуына юл ҡуймау. Ул ҡулланған алымдар ҡаршы яҡҡа үҙенең көслө сифаттарын күрһәтергә мөмкинлек бирмәй, алыш оҙаҡҡа һуҙылған, ялҡытҡыс бер ваҡиғаға әйләнә. Ҡаршы яҡтың һөжүм итергә йыйыныуын һиҙеп ҡалыу менән спойлер дистанцияны ҡапыл ҡыҫҡарта, ҡаршы яҡтың ҡулдарын тотоп ала һәм уның һуғырға тырышыуын юҡҡа сығара. Күпселек алыштарҙы ул шул юл менән еңә. Спойлер өсөн бик яҡын дистанцияла уйнау отошло. Сөнки спойлерҙың яратҡан алымы — клинч. Үҙенең оҫта маневрҙары менән ул ҡаршы яҡтың тырышлығын юҡҡа сығара һәм уның һөжүмен хәүефһеҙгә әйләндерә. Спойлер яҡын алышта үҙен һыуҙағы балыҡ кеүек тоя. Спойлер уйынды ҙур өҫтөнлөк менән тамамларға ла тырышмай, уға иң мөһиме — нисек кенә булһа ла еңеү. Ғәҙәттә боксёрҙар көслө уйнаусы ҡаршы яҡты нейтралләштереү өсөн спойлер тактикаһын ҡуллана. Был стиль төрө вәкилдәре — Андре Уорд, Джон Руис, Демаркус Корли, Гильермо Ригондо, Лара Эрисланди, Ише Смит һәм башҡалар. Әммә бөтә боксёрҙар ҙа спойлер алымдарын ҡуллана, тип әйтеп булмай. Ләкин ҡайһы бер осраҡта, хатта, донъя чемпиондары спойлер тактикаһын файҙалана. Спойлер тактикаһы яңы алым түгел, һәм бул бөгөн генә уйлап табылмаған. [[1926 йыл]]да, мәҫәлән, Джин Тенни, донъяның иң яҡшы инфайтеры Джек Демпси менән алышта, ошо ысулды ҡулланып, уның яҡын алыш тактикаһын юҡҡа сығара һәм хәлен бөтөрә. Был алышта Демпси яҡын дистанциянан һөжүмгә күсеү менән унан көсһөҙөрәк булған Тенни ҡапыл ғына ҡулдары менән Демпсиның ҡулдарын ишеп ала һәм клинч алымы шартын тыуҙыра. Рефериның «брейк!» командаһы яңғырау менән Тенни, алыҫ дистанцияға күсеп, үҙе өсөн уңышлы дистанцияла алышты дауам итә. === Бокста алыштың аҙыраҡ таралған стилдәре === [[Файл:Tyson_Fury_-_2016-04-30.jpg|слева|мини|226x226пкс|Тайсон Фьюри — билдәле универсал]] '''Боксер-универсал''' — ике торошта ла эшләй белгән боксёр. Тайсон Фьюри һәм Брюс Селдон был стилдең сағыу вәкилдәре. '''Боксер-һулаҡай''' — һул ҡулы көслөрәк булған боксёр, һул ҡулы ныҡ булмаһа, ул алыш мәлендә уң яҡ торошто һайлай, йәғни ҡаршы яҡҡа кәүҙәһенең уң яғы менән борола һәм уң аяғын алға ҡуя. Ошо торошта һулаҡайға һул ҡулы менән көслө итеп һуғыу уңайлы. Ләкин тактик яҡтан ҡарағанда уға ҡаршы яҡҡа ҡарата һул яҡтан тороу файҙалыраҡ. Алға һуҙылған көслө һул ҡул менән еңел генә хук һәм джебтар ярҙамында маҡсатына табан юлды таҙарта ала. Уңға боролған кәүҙә ҡаршы яҡтың уң яҡтан һөжүменән һаҡланған була. Һөжүмде дауам итеү өсөн яҡын дистанцияға күскәндә һулаҡай аяҡтарын алмаштырып ҡуйып ҡына уңайлы мәлдән файҙаланыу мөмкинлегенә эйә була. Алышты һулаҡай ҡул менән алып барырға тура килә. Инфайтингта һулаҡайға тура һәм уң яҡ торошта ла алыш алып барыу уңайлы, сөнки ҡаршы яҡ менән тығыҙ бәйләнештә булыу һул ҡулдың һуғыу көсөн арттыра, шуның менән ҡаршы яҡтың ориентирын юғалттыра. Маневр яһауға етерлек һәләте булғанда һулаҡай боксерға һул яҡтан тороп алышыу уңышлыраҡ. '''Решер''' — агрессив, сая һөжүм иткән, тактика нескәлектәре тураһында уйлап тормаған боксёр. Ғәҙәттә физик яҡтан көслө, ауыр нокаут һуғыуына эйә булған боксёрҙары шундай була. Решер ике ҡулы менән берҙәй алыша ала. Хук һәм апперкоттарын күберәк яуҙырыу маҡсатында ул алыш мәлендә ҡаршы яҡҡа яҡынайырға тырыша. Ул, ғәҙәттә, үҙен һаҡлауға аҙ иғтибар бүлә, сөнки көслө һуғыуҙарҙы ла бик еңел ҡабул итә ала. Үҙенең бер туҡтауһыҙ һөжүме менән ҡаршы яҡтың ориентирын юғалттырырға һәләтле. Тик үҙенең һөжүмдәренән арыта алған осраҡта ғына решерҙы еңеп була. Билдәле решерҙар: төрмәнән сыҡҡан Майк Тайсон, Корри Сандерс. '''Нокаутёр''' — күпселек осраҡта ул нокаутта еңеү яулаусы боксёр. Ҡағиҙә булараҡ, бөтә панчерҙар нокаутёр булып тора. '''Панчер''' — бер тапҡыр һуғыуҙан ҡаршы яҡты нокаутҡа ебәреүсе боксёр. Үҙ сиратында, бөтә панчерҙар ҙа нокаутёр була алмай. == Ҡорамал == ''Бокстың'' төп өлөшөн көслө һуғыуҙар тәшкил иткәнгә күрә ҡул йәрәхәттәрен булдырмау буйынса саралар күрелә. Күпселек тренерҙар үҙ спортсыларына бинт һәм боксёр бирсәткәләренән башҡа спаррингҡа сығырға рөхсәт итмәй . Был кәрәк-яраҡты файҙаланыу артыҡ көслө һөжүм яһау мөмкинлеген бирә, ә йәрәхәт алыуҙы кәметә. Алыш алдынан боксёрҙар бирсәткәләрҙең ауырлығының ниндәй булыуы тураһында килешә, сөнки еңел бирсәткәләр күпкә көслөрәк йәрәхәт һала. Тештәрен, теш ҡаҙналарын һәм яңаҡтарын һаҡлау өсөн боксёрҙар капа кейә. Боксёрҙар төп ике төрлө боксёр грушаһы менән оҫталыҡтарын арттыра. Пневматик груша һуғыу етеҙлеген камиллаштырыу өсөн ҡулланыла, һуғыу көсөн булдырыу өсөн ауыр тоҡто файҙаланалар. Боксёр тоғо аҫылмалы йәки иҙәнгә ҡуйыла торған да була. Боксёр күнемәләре үҙ эсенә күп һанда дөйөм күнегеүҙәрҙе лә ала: мәҫәлән, скакалканан һикереү, йүгереү һәм көс күнекмәләре. Шлем һәүәҫкәр ''бокста,'' спаррингтар ваҡытында бит йәрәхәттәрен булдырмау өсөн профессионалдарҙа ла ҡулланыла. == Техника == === Торош === ''Торош'' — ҡаршы яҡҡа һуғыу йәки һуғыуҙан һаҡланыу өсөн кәүҙәнең уңайлы торошо. Хәҙерге заман торошо XIX быуатта һәм ХХ быуат башында ҡулланылғандан ныҡ айырыла. [[Файл:Cribb_vs_Molineaux_1811.jpg|мини|Молино Криббҡа ҡаршы (1811 йыл.)]] [[Файл:Tom_Cribb_etching.jpg|слева|мини|212x212пкс|Крибб (XIX быуат башы)]] [[Файл:Attitude_droite1.jpg|мини|175x175пкс|Боксёрҙың хәҙерге торошо]] Һул яҡтан торошта (уң ҡул менән эш итеүсе өсөн торош) боксёрҙың алғы аяғы алға сығарып ҡуйыла. Уң аяғы бер аҙымға артҡа һәм ярымаҙымға уңға табаныраҡ урынлаша. Аяҡтар тубыҡтан бер аҙ бөгөлгән, кәүҙә ауырлығы ике аяҡҡа ла тигеҙ бүленгән, ләкин уң аяҡҡа ауырлыҡ саҡ ҡына күберәк төшә. Терһәктән бөгөлгән һул ҡул кәүҙәнән алға сығарылған, шул уҡ ваҡытта терһәк аҫҡа табан төшөрөлгән һәм иңбаш быуыны тәңгәленә тура килә. Уң ҡул да терһәктән бөгөлгән һәм ул эйәк тапҡырында аҫҡа ҡаратып ҡуйыла<ref name="boevieiskusstvaboevastoikaboks.htm">{{cite web |url = http://boevieiskusstva.narod.ru/boevastoikaboks.htm |title = Боевая стойка боксёра |publisher = Техника бокса, боевая стойка, передвижения, техника ударов, защита боксёра |accessdate = 2009-02-11 |archiveurl = https://www.webcitation.org/65Itvky5N?url=http://boevieiskusstva.narod.ru/boevastoikaboks.htm |archivedate = 2012-02-08 }}</ref>. Уң яҡтан торош (һулаҡайҙар өсөн) — һул яҡ тороштоң көҙгөләге сағылышы, унда ла шул уҡ принцптар һаҡлана, тик уң ҡул һәм уң аяҡ алда тора. Тороштоң өсөнсө төрө — фронталь. Ул яҡын алыштарҙа ҡулланыла<ref name="vul-sk.ucoz.ru=1-1-0-12">{{cite web |url = http://vul-sk.ucoz.ru/publ/1-1-0-12 |title = Общие понятия бокса |publisher = Вулканештский спортивный клуб им. «В.Н.Тютина» |accessdate = 2009-02-17 |archiveurl = https://www.webcitation.org/65ItyDTJq?url=http://vul-sk.ucoz.ru/publ/1-1-0-12 |archivedate = 2012-02-08 }}</ref>. Боксёрҙың буй-һынына, уның алышты алып барыу манераһына бәйле тороштар ҙа бер-береһенән айырыла. Типик торошто үҙләштергәндән һуң тәжрибәле боксёр үҙе ҡуллана торғанын булдыра. Ҡайһы бер боксёрҙар, мәҫәлән, ике ҡулын да башы тәңгәлендә тотоуға өҫтөнлөк бирә, әммә был осраҡта кәүҙәгә һөжүм ҡурҡынысы тыуа<ref name="boevieiskusstvaboevastoikaboks.htm" />. Тороштар төркөмләшеү кимәле буйынса асыҡ һәм ябыҡ, дөйөм ауырлыҡ үҙәгенең бейеклегенә ҡарап, бейек һәм тәпәш булыуы ихтимал<ref name="vul-sk.ucoz.ru=1-1-0-12" />. === Һуғыуҙар === ''Бокста'' дүрт төп һуғыу төрө бар: джеб, кросс, хук һәм апперкот.<gallery widths="105"> File:jab7.jpg|Жәбә (ингл. jab) File:Drop3.jpg|Кросс (ингл. cross) File:crochet1.jpg|Хук (ингл. крюков) File:uppercut2.jpg|Апперкот (ингл. uppercut) File:direct_court2.jpg|Ҡыҫҡа туранан-тура һуғып (ингл. Straight punch Short) File:drop5.jpg|Контрудар ҡабып (ингл. cross-counter) File:semi-crochet2.jpg|Полуапперкот (ингл. half uppercut) File:uppercut1.jpg|Полухук (ингл. half крюков) </gallery>Бер-бер артлы, бәйләүес булдырып, һөжүм яһарға мөмкин. === Һаҡланыу === Һөжүмдән һаҡланыу өсөн боксёр бер нисә төп хәрәкәтте ҡуллана ала<ref>{{cite web |url = http://boxing.fizteh.ru/papers/getye/glava01/glava01_1_4.html |title = Защиты |publisher = Специализация единобоств МФТИ. «Физтех-Портал» |accessdate = 2009-02-11 |archiveurl = https://www.webcitation.org/65ItzjkdJ?url=http://boxing.fizteh.ru/papers/getye/glava01/glava01_1_4.html |archivedate = 2012-02-08 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120211020038/http://boxing.fizteh.ru/papers/getye/glava01/glava01_1_4.html |date=2012-02-11 }}</ref>. <gallery widths="105"> File:slip1.jpg|Ауышлығы (ингл. Slipping) File:slip2.jpg|Нырок (ингл. Bobbing) File:blocage1.jpg|Блокаж (ингл. Blocking) File:protection_passive1.jpg|Аҫлыҡ (ингл. Cover-up) File:neutraliser1.jpg|Клинч (ингл. Clinching) File:pas_de_retrait.jpg|Күсеп (ингл. Footwork) </gallery> ''Тайшаныу'' — уң һәм һул яҡҡа, алға табан хәрәкәт. Ҡаршы яҡтың йоҙроғо баш янынан үтеп китә, һәм яуап һөжүмен башлау мөмкинлеге тыуа. Тура һуғыуҙарға ҡаршы ҡулланыла. ''Сумыу'' — кәүҙәне бер аҙ алға тайшандырып һәм тән ауырлығын бер аяҡтан икенсеһенә күсереп, бер аҙ сүкәйеү. Ҡабырғаға һөжүмгә ҡаршы ҡулланыла, әгәр һаҡланыу дөрөҫ ҡоролһа, был һөжүм баш өҫтөнән үтә. ''Аҫлыҡ'' — терһәк менән һуғыуҙан тайшаныу өсөн иңбашты, беләкте, усты ҡуйыу. ''Накладка'' — ҡулды ҡаршы яҡтың бирсәткәһенә, иңбашына, яурынына һалыу. ''Отбив'' — һуғыуҙы урта фазала туҡтатып, уны ситкә йүнәлтеү. ''Блокаж'' — һуғыуҙан һаҡланыу өсөн ҡулдарҙы, яурынды йәки терһәкте ҡулланыу. ''Клинч'' — ҡаршы яҡтың һөжүмен тотҡарлау, уның ҡулдарын «бәйләү». ''Күсеүҙәр'' — супер ауырлыҡтағы донъя чемпионы Мөхәммәт Али ҡулланған артҡа, уңға-артҡа, һулға-артҡа, уңға, һулға, уңға-алға, һулға-алға хәрәкәте. ==== Һаҡланыу тороштары ==== ''Һаҡланыу торошо'' — боксёрҙың, ышаныслы һаҡ һәм уңышлы һөжүмдәргә булышлыҡ итерлек итеп тәнен уңайлы урынлаштырыуы. Һаҡтың бер нисә стиле бар, һәм һәр боксёр үҙенә ҡулай вариантын һайлай: ҡайһы берәүҙәр башын һаҡлау өсөн ҡулдарын юғары кимәлдә, икенселәре кәүҙәгә һуғыуҙан ҡасыу өсөн түбәнерәк тота. Алыш барышында күптәр һаҡ стилдәрен алмаштыра. Боксёрҙар юғары торошта эйәкте алыҫтан ҡулы менән һаҡлай, ә түбән торошта «пик-ә-бу» стилен ҡуллана ({{lang-en|peek-a-boo}}). <gallery> File:Garde basse02.jpg|Түбән стиль һаҡлау File:garde_mixte1.jpg|Ҡатнаш стиль һаҡлау File:garde_rentrée1.jpg|«Пик-а-бу» </gallery> ''«Пик-а-бу»'' (йәшенмәк уйыны) — Кас Д’Амато уйлап тапҡан стиль. Боксерҙың бите алдында, сикәләре янында урынлаша, терһәктәре тәненә тығыҙ булып тейеп тора. «Пик-а-бу» сумыу хәрәкәтенә оҡшаш, маятник кеүек, бер яҡтан икенсе яҡҡа даими күсеүҙе аңлата. Тайшанған һәм сумыуҙан сыҡҡан мәлдәрендә һуға һала; һөжүм техникаһы шартлауға һәм үтәнән-үтә үтеп сығыуға ҡоролған. Майк Тайсон — был стилдең сағыу вәкиле, ул «пик-ә-бу» хәрәкәтен юғары камиллыҡҡа еткерҙе. ''Тәре'' — бер иңбаш икенсеһе янына, горизонталь рәүештә баш кимәленә ҡуйыла, бирсәткәнең береһе икенсе ҡул терһәгендә ята<ref>{{cite web | url = https://www.youtube.com/watch?v=VXNzF0OGhrM | title = Cross Arm Position in Boxing | publisher = youtube | accessdate = 2009-02-17 | lang = en }}</ref>. Арттараҡ торған ҡул вертикаль хәлгә инеү менән был стиль ныҡ үҙгәрә. Был стиль башҡа һуғыуҙан ҡотолоу өсөн иң һөҙөмтәлеләрҙең береһе булып тора. Баштың өҫкө өлөшөнә генә джеб һуғыуы эләгеүе ихтимал. Боксерҙарҙың күпселеге кәүҙәгә һуғыу эләкмәһен өсөн бөгөлөүҙәренә ҡарамаҫтан, тән асыҡ ҡала, һәм бик йыш ҡына һөжүм маҡсатына ирешә. ''Краб'' — был торош контрһөжүм өсөн бик һәйбәт мөмкинлек бирә, сөнки ҡаршы яҡты күҙҙән ысҡындырмай, кәүҙә менән әйләнергә, эйелеп-бөгөлөргә һәм контрһөжүм яһарға була. Алда торған ҡул күкрәк аҫтына, бирсәткәһен икенсе ҡабырғаһына тейҙереп, кәүҙәгә арҡыры ҡуйыла. Артта торған ҡул өҫкә, бирсәткәһе сикәһе янында торорлоҡ итеп ҡуйыла. Икенсе ҡулдың иңбашы сикәгә тейеп тора. Был торошто контрһөжүм яратыусылар ҡуллана. Яҡшы атлетик әҙерлекле һәм ҙур тәжрибәгә эйә булғандар ғына был торошто файҙалана ала. Кәүҙәне әйләндереү, тайшаныу мөмкин булғанға күрә, ҡаршы яҡты күҙҙән ысҡындырмай, был торош контрһөжүм яһау мөмкинлеген бирә. «Филадельфия ҡабырсағы» йәки "Краб"ты хәҙерге заман боксерһары бик һирәк ҡуллана, техниканы оҫта файҙаланыусы танылған оҫталар: Флойд Мейвезер һәм Джеймс Тони. Тониның һаҡлағыс алымдарҙың береһе — эйәкте яурын артына йәшереп, һуғыуҙан ҡасыу өсөн кәүҙә менән хәрәкәт итеү, ә аҙаҡ үҙ һөжүмен үткәреү. === Әллә ни киң таралмаған стратегиялар === ''Арҡанда аҫылынып тороу'' — [[1974 йыл]]да «джунглиҙағы шартлау» тип аталған алыш барышында Мөхәммәт Али Джордж Форман менән алышында ҡулланған тактика. Унда боксер, ҡаршы яҡҡа һөжүм итеү мөмкинлеген биреп, арҡанда оҙағыраҡ ята. Һөжүм итеүсе арығас, ул үҙе һөжүмгә күсә һәм ә әлһерәгән оппоненты һаҡлана алмай. Хәҙерге заман боксында бындай стратегия ҡулланылмай, сөнки ул бөтә донъяға танылды, һәм бик аҙһандағы ғына уйынсы ҡаршы яҡтың дауыллы һөжүменә ҡаршы тора ала. ''Боло һуғыуы'' — түңәрәк дуғаһы эффектын биргән көслө һуғыу. Һөҙөмтәлелеге көс-ҡеүәткә түгел, ә һуғыуҙың көтөлмәгән мөйөштән башҡарылыуына бәйле. Был техник маневр түгел, ә хәйлә ҡороу. Был һуғыу төрө өйрәнелмәй. Шуға ҡарамаҫтан, уны бик яҡшы ҡулланған бөйөк боксерҙар бар: икенсе ярымурта ауырлыҡтағы чемпиондар Шугар Рэй Леонард һәм Кид Гавилан. <gallery> File:contre_bolo1.jpg|Боло Һуғыу File:drop1.jpg|Оверхенд </gallery> ''Оверхенд'' — был һуғыу төрө менән бөтә боксерҙар ҙа маҡтана алмай. Ергә параллель рәүештә килеүсе уң кросстан айырмалы рәүештә, оверхенд дуға буйынса бара. Был һуғыу төрөн әллә ни оҙон булмаған боксерҙар үҙенән бейегерәк оппонентына һуғыу өсөн ҡуллана. Рокки Марчиано һәм Тим Уизерспун оверхендты бик һөҙөмтәле файҙалана. ''Check хук'' — ҡаршы яҡтың алға йылдам хәрәкәте мәлендә ҡулланыла. Һөжүм ике өлөштән тора: тәүгеһе — ябай хук, ә икенсеһе — аяҡтарҙың да ярҙамы ҡушылған һуғыу. Дәғүәсе ҡаршы килгәндә, боксер, һул аяғына таянып, уң аяғын 180° бороп, хук һуғыуын башҡара. Флойд Мейвезер 2007 йылда Рик Хаттон менән алышҡанда идеаль хук өлгөһөн күрһәтә. Ғәҙәттә боксерҙарҡыҫҡа һәм етең комбинациялар үтәргә тырыша, аҙаҡ яуап һөжүмен булдырмаҫ өсөн позицияһын алмаштыра һала. Рингтың үҙәге — боксер өсөн иң уңайлы урын, сөнки уйынсы теләһә ниндәй йүнәлештә хәрәкәт итә ала. Хәрәкәт — һуғыуҙан ҡотолоуҙа иң яҡшы ысул. == Тактика == '''Бокс тактикаһы''' әҙерлек, һөжүм һәм һаҡҡа бүленгән өлөштәрен камил рәүештә һәм ваҡытында яраҡлаштырып ҡулланыуҙан ғибәрәт. '''Әҙерлек эше''' туранан-тура һөжүм менән һаҡланыуҙан алдағы ғәмәл. Уға разведка, хәйләләү һәм маневр яһау инә. '''Һөжүм ғәмәле''' әҙерлек һәм һөжүмдән тора. Ул төрлө яҡлап һөжүмгә әҙерләнеүҙе һәм контрһөжүмде, төрлө дистанцияларҙа ҡапма-ҡаршы һәм яуап һуғыуҙарын үҙ эсенә ала. '''Һөжүм''' — бокста төп алышыу сараларының береһе. Ул төрлө тактик маҡсаттарға хеҙмәт итә: әйтәйек, инициативаны үҙ ҡулыңа алыу һәм мәрәйҙәр туплауҙа өҫтөн булыу өсөн. Айырым һөжүм ялған булыуы ихтимал. Уның маҡсаты — ҡаршы яҡты һөжүмгә йәки контрһөжүмгә саҡырыу, шулай уҡ артабанғы ғәмәлдәр өсөн уңайлы шарттар булдырыу. Һөжүмдәр бик күп төрлө. Улар бер йәки ике һуғыуҙан (шул иҫәптән ҡабатлап һуғыуҙан), йәки уң ҡул менән дә, шулай уҡ һул ҡул менән дә башланған һөжүм була ала. '''Контрһөжүм''' — һөжүм итеүсегә ҡаршы контрһөжүм башлау боксер өсөн иң мөһим тактик ғәмәлдәрҙең береһе. Һәр контрһөжүмде һаҡланыу менән тығыҙ бәйләнештә булған контрһуғыуға ҡорорға кәрәк. Һаҡ менән һуғыуҙың берләшмәһе ҡаршы яҡтың һуғыуынан ҡасыу мөмкинлеген бирә, артабан һуғыуҙар менән инициативаны үҙ ҡулыңа алырға ла мөмкин. Яҡшы техника һәм тәүәккәллек контрһөжүмгә тәьҫир итә, әлбиттә. Көтмәгәндә башланған контрһөжүм ҡаршы яҡ өсөн көтөлмәгән хәл була. Теге йәки был боксерҙың бөтә алышы контрһөжүмдәргә ҡоролоуы ихтимал. Контрһөжүм ялған һөжүмдәр, алғараҡ сығыуҙар менән әҙерләнә, бының менән ул ҡаршы яҡты һөжүмгә саҡыра һәм ҡапыл уны ҡапма-ҡаршы һәм яуап һуғыуҙар менән ҡаршы ала. Алышты ошо манерала алып барған боксерҙар етеҙ реакция һәм яугирлыҡ хәрәкәттәре менән башҡаларҙан айырылып тора. '''Һаҡлау ғәмәлен''' боксер ҡаршы яҡтың йылдам һәм етеҙ һөжүменән йәки контрһөжүменән һаҡланыу өсөн ҡуллана, сөнки ул алыштың дистанцияһын билдәләй һәм үҙгәртә, шулай уҡ оппонентты арыта һәм уға йоғонто яһай алмай, шуға күрә масус тактиканы файҙаланып, туҡтауһыҙ һөжүмгә ҡаршы һаҡланыу ғәмәлдәрен ҡуйырға кәрәк. Һаҡлау ғәмәленә боксерҙың үҙенең һаҡлыҡ саралары ғына түгел (аҫлыҡ, сумыу, тайшаныу һ. б.), ә айырым ҡапма- ҡаршы һәм яуап һуғыуҙар ҙа инә, әгәр улар контрһөжүмгә әйләнмәй, ҡаршы яҡты туҡтатыу һәм уны йонсотоу өсөн ҡулланылһа. '''Хәҙерге заман алышы''' — ринг буйлап күсеп йөрөүҙәрҙең, төрлө дистанцияларҙа һуғыу һәм һаҡ ғәмәлдәренең ҡатмарлы берекмәһе. Уйынсылар алышҡан дистанция күбеһенсә техниканың үҙенсәлегенә һәм боксерҙарҙың алышта теге йәки был физик һәм ихтыяр көсөн ҡулланыуына бәйле. Өс төп дистанция бар: алыҫ, уртаса һәм яҡын. '''Алыҫ дистанцияла''' алышҡа әҙер торошондағы боксер, алға табан бер аҙым яһап, икенсе боксерға һөжүм итә ала. Үҙ һағын еңеләйтергә, ҡаршы яҡтың һуғыуынан һаҡланырға, үҙенең өҫтөнлөгөн һаҡлап ҡалфырға теләгәндә боксер алыҫ дистанцияны һайлай. '''Уртаса дистанция''' — аяҡты алға табан күсермәйенсә ҡаршы уйнаусыға һөжүм итергә булған ара. Был дистанцияла ҡаршы яҡҡа яҡынламай ғына, яңғыҙ һәм икеләтә һуғыуҙарҙы ҡулланып һәм уларҙы сериялап яуҙырып, инициативаны үҙ ҡулыңа алғандан һуң алышты тулы көсөнә алып барырға мөмкин. Әммә был дистанцияла, алыҫ һәм яҡын дистанциялар менән сағыштырғанда, ҡаршы яҡтың даими рәүештә һуғыу ҡурҡынысы менән янауын һәм һаҡланыуҙың ауырлығын да билдәләргә кәрәк. Шуға күрә ярыштарҙа сос, тәүәккәл һәм инициативалы, үҙенең һуғыуҙарын аныҡ һаҡ менән берләштерә алған боксёр ғына был уртаса дистанцияла хәрәкәт итә ала. '''Яҡын дистанция''' — боксёрҙар бер-береһенә бик яҡын тора, һәм ҡыҫҡа һуғыуҙар ғына яһау мөмкинлегенә эйә. Яҡын дистанцияла боксёр бигерәк тә һаҡланыуға иғтибарлы булырға тейеш. Ысын боксёрҙы яҡшы физик әҙерлек һәм техника ғына башҡаларҙан айырмай. Иң беренсе сиратта спортсы алдан уйлап эш итеү, ҡаршы яҡтың ниндәй аҙым яһаясағын алдан белеү һәләтенә эйә булырға тейеш. Ринг оҫталарының алышын ҡайһы берҙә юҡҡа ғына [[шахмат]] партияһы менән сағыштырмайҙарҙыр. === Алышты алып барыуҙа төрлө тактик типтағы боксерҙары === Киҫкен комбинациялы ҡаты алыштар алып барған боксерҙар уйын шарттарын дөрөҫ анализлауға һәм баһалауға һәләтле булыуҙары менән айырылып тора. Алышты алып барыуҙың үҙенсәлектәренән тактиканың бихисап төрҙәре хасил була. Шуға ҡарап боксёрҙарҙы типтарға бүлеп йөрөтәләр: '''1-се тактик тип. Боксёр-темповик''' '''2-се тактик тип. Боксёр-силовиктар''' '''3-сө тактик тип. Алышты дистанцион планда алып барыусы боксёр''' '''4-се тактик тип. Алышты контрһөжүм ҡулланып алып барыусы боксёр''' '''5-се тактик тип. Алышты комбинациоя ҡороп алып барыусы боксёр''' '''6 тактик тип. Нокаутёр''' '''7 тактик тип. Һөжүм итеүсе нокаутёр''' '''8-се тактик тип. Контрһөжүм итеүсе нокаутёр''' '''9-сы тактик тип. Урта һәм яҡын дистанциянан алышыусы боксёр''' '''10-сы тактик тип. Боксёр-һулаҡай''' '''11-се тактик тип. Алышты шәхси манерала алып барыусы боксёр (үҙенсәлекле)''' '''12-се тактик тип. Боксёр-универсал''' == Боксёрҙарҙы әҙерләү == Боксёр алыштарының үҙенсәлеге спортсыларҙан яҡшы физик әҙерлек талап итә: бөтәһенән элек, ҙур көс һәм колоссаль сыҙамлылыҡ кәрәк. Дөрөҫ итеп һулыш алырға өйрәнеү ҙә мөһим, шулай уҡ үҙенсәлекле күнекмәләрҙе белеү мотлаҡ: реакция, «шартлау» һәләтен булдырыу, ҡаршы яҡтың һуғыуын ҡабул итә белеү. Боксёрҙа был сифаттарҙың бөтәһен дә булдырыу өсөн төрлө ритмда һәм төрлө дистанцияларға йүгереүҙе файҙаланалар. Боксёрҙың көсөн, бигерәк тә һуғыу көсөн арттырыу өсөн төрлө ауырлыҡтағы һәм конструкциялағы тоҡтар һәм грушалар ҡулланыла: резина валсығы тултырылған ауыр тоҡ (100 килограмға тиклем); шыйыҡса тултырылған уртаса ауырлыҡтағы тоҡ; иҙәнгә, түбәгә һәм башҡа яҫылыҡтарға тарттырып бәйләп беркетелгән туп формаһындағы еңел тоҡтар. Һуғыуҙың аныҡлығына «тәпәй» тип аталған махсус бирсәткәләр ярҙамында өлгәшеп була, ул бирсәткәне тренер үҙ ҡулына кейеп ала ла уйынсыға һуғыу алымдарын өйрәтә. Яурын, арҡа мускулдарын нығытыу өсөн утын ярыуға оҡшаған күнекмәләр файҙаланыла: боксёр балға менән йөк машинаһы тәгәрмәсенә һуға. Һуғыу тиҙлеген арттырыу өсөн берәр килограмлы гантелдәрҙе ҡулға тотоп, һауаға һуғыуҙар яһала. Боксёр күнекмәләрендә тағы ла бер мотлаҡ була торған пункт — скакалка һәм онтаҡ тултырылған туп менән уларҙың фирма күнегеүҙәре үткәрелә. === Спарринг === Спарринг — күнекмәләр үткәрелеүсе алыш, ул боксёрҙы әҙерләүҙә айырым бер урын алып тора. Сираттағы алышҡа әҙерләнгәндә профессионалдар физик кондицияһы, техникаһы һәм башҡа күрһәткестәре буйынса уға ҡаршы уйнаусыға нығыраҡ оҡшаған боксёрҙы (йәки бер нисә боксёрҙы) спарринг-партнеры итеп һайлай. Спаринг ваҡытында буласаҡ алыштың айырым элементтары эшкәртелә һәм уның ҡулай «тактик һүрәте» һайлана. === Шәүлә менән алыш === '''Шәүлә менән алыш''' — күнекмәләр үткәрелгән ваҡытта боксёр күҙ алдына килтерелгән дәғүәсеһе менән алыша. Бындай күнекмәләр һәүәҫкәрҙәрҙә лә, шулай уҡ профессиональ бокста ла үткәрелә. Боксёр ғәҙәти боксёр торошона баҫа һәм бөтә билдәле һуғыуҙарҙы һәм һаҡланыуҙы ҡуллана, ләкин тренер уларҙың бер нисәһен генә файҙаланырға тигән күрһәтмә бирә. Бындай алышта башҡарылған бөтә һуғыуҙар һәм һаҡланыуҙар техниканы яҡшыртыуға һәм алыш алдынан парнер менән йәки груша ярҙамында мускулдарҙы йомшартыуға булышлыҡ итә. Уңайлылыҡ өсөн бинттар йәки боксер бирсәткәләрен дә ҡулланырға була. == Ауырлыҡ категориялары == '''Ауырлыҡ категорияһы''' — алышты ойоштороу йәки ярыштарҙа ҡатнашыу өсөн боксёрҙың төп параметры. Бер ауырлыҡ категорияһындағы спортсылар ғына үҙ-ара бокста алыша ала, шул уҡ ваҡытта башҡа антропометрик мәғлүмәттәр иҫәпкә алынмай. Ошондай классификация арҡаһында йыш ҡына боксёр үҙенең физиологик үҙенсәлектәре иҫәбенә (буйы, ҡоласы) башҡа боксёр менән сағыштырғанда күрәләтә өҫтөнлөк ала. Шундай хәл килеп тыуҙы: XXI быуатта боксёрҙарҙың антропометрик мәғлүмәттәре ярайһы уҡ мөһим, ҡайһы берҙә билдәләүсе роль уйнай. Әлеге мәлдә ауырлыҡ категорияһы боксёрҙарҙы төркөмдәргә бүлеүҙең берҙән-бер ысулы, сөнки башҡа параметрҙарҙы иҫәпләү бик ҡатмарлы, һәм һөҙөмтә субъектив буласаҡ. Хәҙерге ваҡытта профессиональ ''бокста'' 17 ауырлыҡ категорияһы бар, шул уҡ ваҡытта, һәүәҫкәрҙәрҙә улар ни бары 10 ғына. Ауырлыҡ категориялары XIX — ХХ быуат башында ойошторола, сөнки ауыр ауырлыҡтағы уйынсы алышта һәр саҡ еңел ауырлыҡтағы дәғүәсеһенән өҫтөнөрәк була. Классификация [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]] һәм [[Англия]]ла төҙөлә<ref name="bokse.narod.ru=index9">{{cite web|url=http://bokse.narod.ru/index9.htm|title=Весовые категории|publisher=bokse.narod.ru|accessdate=2009-02-17|deadlink=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080405113120/http://bokse.narod.ru/index9.htm|archivedate=2008-04-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405113120/http://bokse.narod.ru/index9.htm |date=2008-04-05 }}</ref>. Һигеҙ ауырлыҡ категорияһы булдырыла: [[Файл:BoxChamps2012.02.PNG|мини|Иң абруйлы версиялар буйынса ауыр ауырлыҡта бокс буйынса донъя чемпиондары исемлеге]] {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! Категория ! Ауырлыҡтар |- | Иң еңел ауырлыҡ — «себен ауырлығы» <br /> ({{lang-en|flyweight}})<ref>перевод всех категорий проверен словарём ABBYY Lingvo x3</ref> | 112 артыҡ түгел фунт (50,8 килограмм) |- | Еңел ауырлыҡ — «әтәс ауырлығы» <br /> ({{lang-en|bantamweight}}bantamweight) | 118 фунт (53,5 кг.) |- | Ярым еңел ауырлыҡ — «ҡауырһын ауырлығы» <br /> ({{lang-en|featherweight}}featherweight) | 126 фунт (57,2 кг.) |- | Еңел ауырлыҡ <br /> ({{lang-en|lightweight}}lightweight) | 135 фунт (кг 61,2) |- | Ярымурта ауырлыҡ <br /> ({{lang-en|welterweight}}welterweight) | 147 фунт (66,7 кг.) |- | Уртаса ауырлыҡ <br /> ({{lang-en|middleweight}}middleweight) | 160 фунт (72,6 кг.) |- | Ярымауыр ауырлыҡ <br /> ({{lang-en|light heavyweight}}light heavyweight) | 175 фунт (79,4 кг.) |- | Ауыр ауырлыҡ <br /> ({{lang-en|heavyweight}}heavyweight) | 175 ашыу фунт (79,4 кг.) |} Классификация үҫешә, һәм бөгөнгө көндә профессиональ ''бокста'' 17 ауырлыҡ категорияһы бар<ref>[http://www.boxrec.com/media/index.php/Weight_divisions Weight divisions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129154649/http://boxrec.com/media/index.php/Weight_divisions |date=2014-11-29 }}</ref>: {| class="wikitable" style="margin-bottom: 34px;" !Ауырлыҡ [[Килограмм|кг]] (йәйә эсендә — фунттарҙа) ! Булдырылыу йылы !Категория атамаһы ! WBC ! WBA ! IBF ! WBO ! BoxRec |- |Свыше 90,718 (200) | 1885 | Тяжёлый вес | Heavyweight | Heavyweight | Heavyweight | Heavyweight | Heavyweight |- |До 90,718 (200) | 1980 | Первый тяжёлый вес | Cruiserweight | Cruiserweight | Cruiserweight | Junior heavyweight | Cruiserweight |- |До 79,378 (175) | 1913 | Полутяжёлый вес | Light heavyweight | Light heavyweight | Light heavyweight | Light heavyweight | Light heavyweight |- |До 76,203 (168) | 1984 | Второй средний вес | Super middleweight | Super middleweight | Super middleweight | Super middleweight | Super middleweight |- |До 72,574 (160) | 1884 | Средний вес | Middleweight | Middleweight | Middleweight | Middleweight | Middleweight |- |До 69,85 (154) | 1962 | Первый средний вес | Super welterweight | Super welterweight | Junior middleweight | Junior middleweight | Light middleweight |- |До 66,678 (147) | 1914 | Полусредний вес | Welterweight | Welterweight | Welterweight | Welterweight | Welterweight |- |До 63,503 (140) | 1959 | Первый полусредний вес | Super lightweight | Super lightweight | Junior welterweight | Junior welterweight | Light welterweight |- |До 61,235 (135) | 1886 | Лёгкий вес | Lightweight | Lightweight | Lightweight | Lightweight | Lightweight |- |До 58,967 (130) | 1959 | Второй полулёгкий вес | Super featherweight | Super featherweight | Junior lightweight | Junior lightweight | Super featherweight |- |До 57,153 (126) | 1889 | Полулёгкий вес | Featherweight | Featherweight | Featherweight | Featherweight | Featherweight |- |До 55,225 (122) | 1976 | Второй легчайший вес | Super bantamweight | Super bantamweight | Junior featherweight | Junior featherweight | Super bantamweight |- |До 53,525 (118) | 1894 | Легчайший вес | Bantamweight | Bantamweight | Bantamweight | Bantamweight | Bantamweight |- |До 52,163 (115) | 1980 | Второй наилегчайший вес | Super flyweight | Super flyweight | Junior bantamweight | Junior bantamweight | Super flyweight |- |До 50,802 (112) | 1911 | Наилегчайший вес | Flyweight | Flyweight | Flyweight | Flyweight | Flyweight |- |До 48,988 (108) | 1975 | Первый наилегчайший вес | Light flyweight | Light flyweight | Junior flyweight | Junior flyweight | Light flyweight |- |До 47,627 (105) | 1987 | Минимальный вес | Miniflyweight | Minimumweight | Mini flyweight | Mini flyweight | Minimumweight |} Һәүәҫкәр ''бокста'' башҡа система эшләй, унда боксерҙар 10 ауырлыҡ категорияһына бүленгән (категорияларҙың исемдәре шартлы булып тора, тик рәсми документтарҙа тик кг-ҙа күрһәтеү ҡулланыла). 2002 йылда түбәндәге 10 категория билдәләнә (элек улар 12 булған)<ref>{{cite web |url = http://sportom.ru/content/view/124/9/ |title = Спортивный портал Омской области |publisher = Количество участников традиционного всероссийского турнира по ''боксу'' им. А. Островского увеличивается |accessdate = 2009-02-28 |deadlink = 404 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110310002805/http://sportom.ru/content/view/124/9/ |archivedate = 2011-03-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310002805/http://sportom.ru/content/view/124/9/ |date=2011-03-10 }}</ref>: {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! Категория ! Ауырлыҡтар |- | Иң еңел ауырлыҡ | 49 кг. |- | Икенсе иң еңел ауырлыҡ | 52 кг. |- | Еңел ауырлыҡ | 56 кг. |- | Ярымеңел ауырлыҡ | 60 кг. |- | Ярымурта ауырлыҡ | 64 кг. |- | Беренсе урта ауырлыҡ | 69 кг. |- | Икенсе урта ауырлыҡ | 75 кг. |- | Ярымауыр ауырлыҡ | 81 кг. |- | Беренсе ауыр ауырлыҡ | 91 кг. |- | Суперауыр ауырлыҡ | свыше 91 кг. |} == Өҫтәмә факттар == * Ауыр ауырлыҡта түбәндәгеләр чемпион билбауына эйә: ** WBC Бөтә донъя боксёрҙар советы версияһы буйынса — Деонтей Уайлдер ([[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ]]) ** WBO Бөтә донъя боксёрҙар ойошмаһы версияһы буйынса — Паркер Джозеф ([[Яңы Зеландия]]) ** IBF Халыҡ-ара боксёрҙар федерацияһы версияһы буйынса — Энтони Джожуа ([[Бөйөк Британия]]) ** IBO Халыҡ-ара боксёрҙар ойошмаһы версияһы буйынса — Энтони Джожуа (Бөйөк Британия) ** WBO Бөтә донъя боксёрҙар ассоциацияһы версияһы буйынса — Энтони Джожуа (Бөйөк Британия) ** The Ring абруйлы журналы версияһы буйынса — Тайсон Фьюри (Бөйөк Британия) * [[Бөйөк Британия]]ның цирк артисы һәм донъя чемпионы Джем Мэйсты хәҙерге заман боксының атаһы тип атайҙар. Һуңғы тапҡыр ул 73 йәшендә рингҡа сыға. * [[Берлин]]да йәшәгән голланд Йепе Рубинг шахбокс идеяһын барлыҡҡа килтерә. Ул — ''бокс'' һәм шахмат раундтарын алмашлап алып барыуға ҡоролған гибрид спорт төрө. 2003 йылдан алып шахбокс буйынса донъя беренселеге үткәрелә. 2008 йылда тәүге тапҡыр рәсәйле Николай Дубровин чемпион исемен яулай. == Боксерҙарҙың һөнәри йәрәхәттәре == Боксёрҙар мейеһендә дауалап булмаҫлыҡ сир хасил булыуы ихтимал, ул — хроник травматик энцефалопатия, был сирҙе йыш ҡына, боксёрҙар деменцияһы йәки боксёрҙарҙың аҡылға зәғифлеге, тип тә атайҙар. Сир әкренләп үҫә. Бихисап йәрәхәттәр һөҙөмтәһе булараҡ, мейелә барған үҙгәрештәр нервы күҙәнәктәрен һәләк итә, йөйҙәр һәм нейрофибрилляр йомғаҡтар барлыҡҡа килтерә. Нокауттар бигерәк тә хәүефле, әммә даими рәүештә башҡа һуғыу ҙа мейе сирен булдырыуға үҙ өлөшөн индерә. Танылған спортсыларҙан, бәлки, Флойд Паттерсон, Джерри Кварри, Майк Кварри, Шугар Рэй Робинсон ошо сирҙән яфаланғандыр. Боксёрҙарҙа шулай уҡ Паркинсон ауырыуы ла үҫеүе ихтимал. == Башҡорт бокссылары == * [[Сөләймәнов Хәбир Ғибәҙәт улы]] ([[17 декабрь]] [[1980]]) — билдәле [[башҡорт]] спортсыһы, бокс буйынса [[Нью-Йорк]] ҡалаһы чемпионы, Бөтә донъя бокс берлегенең алтын билбауын яулаусы, Бөтә донъя бокс берекмәһенең «WBO NABO вакант» титулын алыусы. == Иҫкәрмәләр == {{примечания|2}} == Әҙәбиәт == * {{ВТ-ЭСБЕ|Бокс}} * {{книга|автор= Стивен Баррер|заглавие= Осторожно, спорт! О вреде бега, фитнеса и других физических нагрузок|оригинал= Exercise Will Hurt You|издательство= Альпина Паблишер|год= 2015|место = М.|серия= |страниц= 230|isbn= 978-5-9614-5127-6|ref= Баррер, Стивен}} * Бакешин К. П. Бокс под запретом (из истории отечественного спорта). — Журнал: Ученые записки Университета им. П. Ф. Лесгафта. Выпуск № 1(143), 2017.С.17-21 * Градополов, Константин Васильевич. Бокс. Рипол Классик, 2013. * Бакешин К. П. Бокс под запретом (из истории отечественного спорта). Журнал «Ученые записки Университета им. П. Ф. Лесгафта». — Санкт-Петербург.- № 1 (143), 2017.С.17-21 * Никифоров Ю. Б. Эффективность тренировки боксеров //М.: Физкультура и спорт. — 1987. — С. 34-35. * Градополов К. В. Тренировка боксера //М.: ФиС. — 1960. — Т. 12. * Никифоров Ю. Б., Викторов И. Б. Построение и планирование тренировки в боксе //М.: Физкультура и спорт. — 1978. — Т. 21. * Остьянов В. Н., Гайдамак И. И. Бокс (обучение и тренировка) //Киев: Олимпийская литература. — 2001. — Т. 11. * Остьянов В. Н. Обучение и тренировка боксеров //К.: Олимп. лит. — 2011. == Һылтанмалар == {{Навигация |Тема = Бокс |Викиновости = Бокс |Викисловарь = бокс |Викиучебник = |Викиверситет = |Викитека = Бокс |Викицитатник = Бокс |Викивиды = |Викигид = |Викиданные = Q32112 |Метавики = }} * {{cite web |url = http://www.abcboxing.com/documents/abcboxing_regulatory_guidelines.htm |title = Regulatory Guidelines |publisher = www.abcboxing.com |accessdate = 2010-05-17 |lang = en |description = правила бокса |archiveurl = https://www.webcitation.org/65Iu4clbR?url=http://www.abcboxing.com/documents/abcboxing_regulatory_guidelines.htm |archivedate = 2012-02-08 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907145148/http://www.abcboxing.com/documents/abcboxing_regulatory_guidelines.htm |date=2011-09-07 }} * {{cite web |url = http://boxrec.com/ |title = Boxrec |publisher = boxrec.com |accessdate = 2010-05-17 |lang = en |description = статистика бокса |archiveurl = https://www.webcitation.org/65Iu55zSN?url=http://boxrec.com/ |archivedate = 2012-02-08 }} * {{cite web |url = http://allboxing.ru/ |title = Allboxing |publisher = allboxing.ru |accessdate = 2010-05-17 |lang = ru |description = новости бокса |archiveurl = https://www.webcitation.org/65IuBApme?url=http://allboxing.ru/ |archivedate = 2012-02-08 }} * {{cite web |url = http://www.fightnews.com/ |title = Fightnews.com |publisher = fightnews.com |accessdate = 2010-05-17 |lang = en |description = новости бокса |archiveurl = https://www.webcitation.org/65IuFqR3u?url=http://www.fightnews.com/ |archivedate = 2012-02-08 }} * {{cite web |url = http://fightnews.ru/ |title = Fightnews.ru |publisher = fightnews.ru |accessdate = 2010-05-17 |lang = ru |description = интернет-журнал о боксе |archiveurl = https://www.webcitation.org/65IuHJt8Y?url=http://fightnews.ru/ |archivedate = 2012-02-08 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209220559/http://fightnews.ru/ |date=2012-02-09 }} * {{cite web |url = http://www.worldboxing.ru/ |title = Worldboxing |publisher = www.worldboxing.ru |accessdate = 2009-05-20 |lang = ru |description = новости бокса |archiveurl = https://www.webcitation.org/65IuBApme?url=http://allboxing.ru/ |archivedate = 2012-02-08 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120211152012/http://www.allboxing.ru/ |date=2012-02-11 }} * {{cite web |url = http://www.vringe.com/ |title = vRINGe.com |publisher = vRINGe.com |accessdate = 2012-09-05 |lang = ru |description = интернет-журнал о боксе |archiveurl = https://www.webcitation.org/6BTiQbQGj?url=http://www.vringe.com/ |archivedate = 2012-10-17 }} * http://moscowboxing.ru/worldnews - новости мирового бокса * [https://topedia.ru/box_dlya_nachinayuschih_vzroslih_i_detey/ Основы бокса для начинающих] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811183242/https://topedia.ru/box_dlya_nachinayuschih_vzroslih_i_detey/ |date=2017-08-11 }} — Интернет-энциклопедия [https://topedia.ru/ Topedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811222011/https://topedia.ru/ |date=2017-08-11 }} {{Олимпийские виды спорта}} [[Категория:Бокс| ]] [[Категория:Бокс тарихы]] e4oe78oz3bcsn41d0q0qtvxruqaz3xw 0 131781 1306418 1264499 2026-09-26T12:13:24Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306418 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы''' [[2000 йыл]]дың [[6 ғинуар]]ында [[Өфө]] ҡалаһында асыла. Уның составында 5 филиал: [[Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы]] , Арыҫлан Мөбәрәков музейы, Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев музейы, Мифтахетдин Аҡмулла музейы, Шәйехзада Бабич музейы<ref>{{Cite web|url=https://www.culture.ru/institutes/8997/nacionalnyi-literaturnyi-muzei-respubliki-bashkortostan|title=Национальный литературный музей Республики Башкортостан - адрес, телефон, часы работы, фото|publisher=www.culture.ru|accessdate=2017-12-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171222051055/https://www.culture.ru/institutes/8997/nacionalnyi-literaturnyi-muzei-respubliki-bashkortostan |date=2017-12-22 }}</ref> == Филиалдары һәм уларҙың эшмәкәрлеге == Музей ғилми-фонд, ғилми-тикшеренеү эштәре алып бара, күргәҙмәләр ойоштора, ағартыу-пропаганда эшмәкәрлеген тормошҡа ашыра, үҙ филиалдары һәм республиканың әҙәби музейҙары өсөн методик үҙәк булып тора, фәнни-тикшеренеү экспедициялары ойоштора, конкурстар, викториналар һәм әҙәби-музыкаль кисәләр үткәрә. Ҡала һәм республиканың уҡыу йорттары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. Музей китапханаһы китаптарҙан, ҡулъяҙмаларҙан, яҙыусыларҙың шәхси әйберҙәренән, билдәле бер тарихи дәүер элементтарынан һәм тағы башҡа бик күп экспонаттарҙан йыйылған. === Мәжит Ғафури музейы === {{Төп мәҡәлә|Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы}} [[Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы ]] [[1948 йыл]]дың [[5 март]]ында асылған. Йорт шағирға Башҡортостан хөкүмәте тарафынан башҡорт һәм татар әҙәбиәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн «Башҡортостандың халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем бирелеү уңайына [[1923 йыл]]да бүләк ителә. Музейҙың мемориаль залында Мәжит Ғафуриҙың һәм уның ғаиләһенең шәхси әйберҙәре — шағир ғаиләһенең ҡомартҡылары ҡуйылған. === Арыҫлан Мөбәрәков музейы === {{Төп мәҡәлә|Арыҫлан Мөбәрәков музейы}} Музейға [[1994 йыл]]да нигеҙ һалына. Музейҙа өс экспозиция залы бар: беренсе зал [[Асы (Белорет районы)|Асы ауылы]] тарихына, СССР-ҙың һәм БАССР-ҙың халыҡ артисы [[Мөбәрәков Арыҫлан Ҡотләхмәт улы|Арыҫлан Мөбәрәковтың]] бала сағына арналған. Икенсе залы — артистың театр эшмәкәрлеге тураһында һөйләй. Өсөнсө зал халыҡ артисы ғаиләһенә һәм туғандарына бағышланған. === Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев музейы === {{Төп мәҡәлә|Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев музейы}} Музей 1991 йылда шағир һәм мәғрифәтсе Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың тыуған илендә, [[Ҡырмыҫҡалы районы]]ның [[Ибраһим]] ауылында асылған. Музей экспозицияһы башҡорт ғалимының тормошо һәм эшмәкәрлеге тураһында һөйләй. Музейҙа ғалимдың ҡулъяҙма нөсхәләре, документтарының күсермәләре, китаптары, шәхси әйберҙәре ҡуйылған. === Мифтахетдин Аҡмулла музейы === {{Төп мәҡәлә|Мифтахетдин Аҡмулла музейы}} Музей [[1981 йыл]]да [[Миәкә районы]]ның [[Туҡһанбай (Миәкә районы)|Туҡһанбай]] ауылында, башҡорт шағир-мәғрифәтсеһе, башҡорт шиғриәте классигы [[Аҡмулла|Мифтахетдин Аҡмулланың]] тыуыуына 150 йыл тулыу айҡанлы асыла. Музейҙың тупланмаһында шағирҙың шиғырҙары йыйынтыҡтары, уның әҫәрҙәренән өҙөктәр, «Аҡмулла» журналдары бар. Шулай уҡ музейҙа төрлө музыка ҡоралдары ҡуйылған, шағир был музыка ҡоралдарында бик яҡшы уйнай белгән. === Шәйехзада Бабич музейы === {{Төп мәҡәлә|Шәйехзада Бабич музейы}} Музей [[Әсән (Дүртөйлө районы)|Әсән]] ауылында мәшһүр башҡорт нәфис һүҙ оҫтаһы [[Бабич Шәйехзада Мөхәмәтзакир улы|Шәйехзада Бабич]]тың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы асыла. Экспозицияла һынлы сәнғәт, графика, скульптура әҫәрҙәре, көнкүреш әйберҙәре, шағирҙың тормошо һәм ижады тураһында фотодокументаль материалдар, уның хаҡында китаптар, портреттар, шулай уҡ Шәйехзаданың һәм уның ғаиләһенең шәхси әйберҙәре бар. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == [[Башҡортостан музейҙары]] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://literatmuzey.ru/ Башҡортостан Республикаһының милли әҙәби музейы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214205517/http://literatmuzey.ru/ |date=2018-02-14 }} * ''Моратова Г. С'' <span data-wikidata-qualifier-id="P248">[https://web.archive.org/web/20191224134906/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/2-statya/13483-natsionalnyj-literaturnyj-muzej.html Башҡортостан Республикаһы милли әҙәбиәт музейы]</span> // [[Башҡорт энциклопедияһы]]. — Өфө: ГАУН «[[Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы)|Башҡорт энциклопедияһы]]», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8.<div class="cx-overlay"><div class="cx-spinner"><div class="bounce1"></div><div class="bounce2"></div><div class="bounce3"></div></div></div> [[Категория:Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы]] [[Категория:Өфө музейҙары]] 6rqls974ofmd3ok39603zi38x8nvzi1 0 131850 1306423 1050934 2026-09-26T13:47:11Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306423 wikitext text/x-wiki {{Орган исполнительной власти|страна=Российская Федерация|название=Башҡортостан йәмәғәт именлеге советы|дата создания=5 апреля 1994 года|штаб-квартира=[[Башҡортостан]], [[Өфө]], Республика Йорто|имя главы1=[[Рөстәм Зәки улы Хәмитов]]|должность главы1=Рәйес|имя главы2=[[Рәмил Кәбир улы Исҡужин]]<ref>[http://fedpress.ru/news/polit_vlast/news_polit/1387887801-sekretarem-soveta-obshchestvennoi-bezopasnosti-bashkirii-stal-ramil-iskuzhin Секретарем совета общественной безопасности Башкирии стал Рамиль Искужин.// РИА ФедералПресс, 24 декабря 2013 года.]</ref>|должность главы2=Секретарь|сайт=[http://www.presidentrb.ru/rus/administration/mezhvedomstvenniiysovetobschestvennoiybezopasnosti/]}} '''Башҡортостан Республикаһының Ведомство-ара йәмәғәт именлеге советы''' — [[Башҡортостан]]дың ведомство-ара конституцион органы. == Дөйөм характеристика == [[Башҡортостан Президенты]]ның [[1994 йыл]]дың 5 апрелендәге указына ярашлы ''Башҡортостан Республикаһы именлек советы булдырыла''. Был конституцион органдың төп маҡсаты булып [[Башҡортостан Республикаһы Президенты]]ның кеше һәм граждан хоҡуҡтарын һәм азатлығын яҡлау, [[Башҡортостан]]дың иҡтисади һәм сәйәси мәнфәғәттәрен, уның территорияһында законлылыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса вәкәләттәрен тормошҡа ашырыу тора. Совет [[Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы]]на һәм [[Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы]]на, федераль һәм республика закондарына, [[Рәсәй Федерацияһы]]ның һәм [[Башҡортостан Республикаһы]]ның башҡа норматив-хоҡуҡи акттарына нигеҙләнеп эшләй. [[2003 йыл]]дан алып ''Башҡортостан Республикаһының Ведомство-ара йәмәғәт именлеге советы'' тип атала. Совет составына секретарь һәм [[Башҡортостан Президенты]] тәғәйенләп ҡуйған башҡа ағзалар инә, ә Президент үҙ сиратында уның рәйесе булып тора. Йәмәғәт именлеге советы ултырыштары кварталға бер тапҡырҙан да кәм булмаған йышлыҡта үткәрелә. == Төп бурыстары == Башҡортостан йәмәғәт именлеге советының төп бурысы булып тора: * республикала йәмәғәт именлеген тәьмин итеү стратегияһының төп йүнәлештәрен билдәләү; * [[Башҡортостан Республикаһы Президенты]]на республикала йәмәғәт именлеген тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса ҡарарҙар ҡабул итеү өсөн тәҡдимдәр әҙерләй; * [[Башҡортостан]]да йәмәғәт именлеген тәьмин итеү өлкәһендә республика маҡсатлы программаларын әҙерләүҙе ойоштороу; * [[Башҡортостан]] территорияһында йәмәғәт именлеге объекттарына янаған хәүефте асыҡлау һәм бөтөрөү буйынса оператив ҡарарҙар әҙерләү; * [[Башҡортостан]]да йәмәғәт именлеген тәьмин итеү өлкәһендә ҡабул ителгән ҡарарҙарҙы тормошҡа ашырыу процесында республиканың башҡарма власть органдарының эшмәкәрлеген координациялау буйынса тәҡдимдәр эшләү, уларҙың һөҙөмтәлелеген баһалау. == Етәкселәре == === Рәйестәре === * [[Рәхимов Мортаза Ғөбәйҙулла улы|М. Ғ. Рәхимов]] (1994 йылдан) * [[Хәмитов Рөстәм Зәки улы|Р. З. Хәмитов]] (2010 йылдан) * [[Хәбиров Радий Фәрит улы|Р. Ф. Хәбиров]] (2018 йылдан) === Секретарҙары === * [[Исҡужин Рәмил Кәбир улы|Р. К. Исҡужин]] (2013 йылдан башлап). * М. Ш. Мәһәҙиев (2011 йылдан алып) * А. И. Шабрин (1998 йылдан алып) * В. Н. Антипин. (1994 йылдан алып) == Әҙәбиәт == * {{Китап|автор=Азнагулов В. Г., Хамитова З. Г.|заглавие=Парламентаризм в Башкортостане: история и современность|ссылка=http://www.gsrb.ru/ru/about_parliament/history/parlament_tom_1-1.pdf|место=Уфа|издательство=ГРИ «Башкортостан»|год=2005|страниц=304}} * {{Китап|автор=[[Еникеев Зуфар Иргалиевич|Еникеев 3. И.]], Еникеев А. 3.|заглавие=История государства и права Башкортостана|место=Уфа|издательство=Китап|год=2007|страниц=432}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20140526060928/http://www.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/read/8-statya/6261-j-m-t-imenlege-sovety Йәмәғәт именлеге советы.// Башҡорт энциклопедияһында мәҡәлә.] * [http://docs.cntd.ru/document/935000354 1994 йылдың 5 апрелендә Башҡортостан Республикаһы Президенты указы № УП-176 «Башҡортостан Республикаһы именлек советы тураһында»] * [http://bashkortostan.news-city.info/docs/sistemaa/dok_legmui.htm 1998 йылдың 7 декабрендә Башҡортостан Республикаһы Президенты указы № УП-831 (2003 йылдың 25 ғинуарындағы ред.) «Башҡортостан Республикаһының именлек советы тураһындағы положениены раҫлау тураһында»] * [http://www.bashinform.ru/news/102512/ Башҡортостан Президенты указы менән Башҡортостан Республикаһы йәмәғәт хәүефһеҙлеге ведомство-ара советы составы раҫланды.//ИА «Башинформ», 2003 йылдың 28 ғинуары.] [[Категория:Башҡортостан дәүләт төҙөлөшө]] gvjp0zc1y4itiaxw3n8tjp964cz063n 0 134288 1306429 1256284 2026-09-26T16:22:31Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306429 wikitext text/x-wiki {{Заповедная зона |Название = «Берингия» милли паркы |Национальное название = |Категория МСОП = II |Изображение = |Подпись изображения = |Страна = Россия |Регион = Чукот автомиялы округы |Район = Провидение районв/Чукот районы |Позиционная карта 1 = Россия Чукотский автономный округ | Ближайший город = [[Анадырь]] |Координаты = 64.3667/-173.3 | region = <!-- [[ISO 3166]] --> |CoordScale = <!-- по умолчанию 1:100 000 (1 cm : 1 km) --> |Площадь = 1819454 га | Средняя высота = | Дата основания = 1993 | Посещаемость = <!-- количество посетителей --> | Год посещаемости = <!-- год, в который проводился сбор статистики --> | Управляющая организация = [[Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы]] | Всемирное наследие = | Сайт = http://park-beringia.ru/ }} '''«Берингия»''' — [[Рәсәй Федерацияһы]]ның махсус һаҡланыусы тәбиғәт территорияһын үҙ эсенә алған милли парк — федераль дәүләт бюджет учреждениеһы. [[Чукот автономиялы округы]]ның Провидения, Чукот һәм Иультин райондарында урынлашҡан. Парк 1990 йылдың июнендә [[СССР]] президенты [[Михаил Горбачев]] һәм [[АҠШ]] президенты [[Джордж Герберт Уокер Буш]] араһында булған килешеү һөҙөмтәһендә ойошторола. Был килешеү буйынса [[Беринг боғаҙы]] тирәһендә совет-америка халыҡ-ара паркты ойоштороу ҡарала<ref name=beringia>[http://www.nps.gov/akso/beringia/about/ru-programhistory.cfm Рождение идеи создания совместной российско-американской охраняемой территории в районе Берингова пролива]</ref>. Тәбиғәтте һаҡлау халыҡ-ара союзының Генераль Ассамблеяһы (100-ән ашыу дәүләт вәкилдәре составында) Беринг боғаҙы төбәгенең донъя кимәлен мираҫындағы махсус статусын таный. == Тарихы == 1997 йылдың 27 ғинуарындағы Чукот автономиялы округының «О создании на территории Чукотского автономного округа в Провиденском и Чукотском районах природно-этнического парка „Берингия“ (Российская часть)» ҡарарына ярашлы Провидения һәм Чукот райондары биләмәләрендә «Берингия» тәбиғи-этник парк төҙөлә<ref name="order1993">[http://xn--80atapud1a.xn--p1ai/power/administrative_setting/Dep_sel_hoz_pol/park_beringia1/ Государственное учреждение природно-этнический парк «Берингия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160425235538/http://xn--80atapud1a.xn--p1ai/power/administrative_setting/Dep_sel_hoz_pol/park_beringia1/ |date=2016-04-25 }}</ref>. 20 йыл үткәс парктың территорияһы киңәйтелә һәм 2013 йылдың 17 ғинуарында Рәсәй премьер-министры [[Дмитрий Медведев]] ҡарарына ярашлы уның статусы күтәрелә һәм «Берингия» милли паркы ойошторола<ref name="order2013">[https://web.archive.org/web/20130402154841/http://government.ru/gov/results/22422/ Постановление от 17 января 2013 г. № 3 Об учреждении национального парка «Берингия»]</ref>. Был ҡарар буйынса парк [[Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы]] ҡарамағына бирелә. «Берингия» милли паркы федераль дәүләт бюджет учреждениеһының ойошторолоу датаһы тип 2013 йылдың 10 июнендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 947-р һанлы ҡарарын сығарыу тип иҫәпләргә мөмкин. 2013 йылдың авгусында парктың уставы ҡабул ителә һәм учреждение Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы ҡарамағына күсерелә. == Парк составы == Парк составына дөйөм майҙаны яҡынса 1,8 миллион гектар булған биш кластер участкаһы керә, шуларҙың өсөһе — Чегитун, Дежнев һәм Мечигмен кластерҙары уртаҡ сиктәргә эйә, ә Колючин кластерына төньяҡтараҡ урынлашҡан Колючин утрауы инә, Провидения кластерына Йөҙйыллыҡ һәм Чукот морондары яр буйында, Нунэанган утрауы индерелгән. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.nps.gov/akso/beringia/ru-index.cfm Программа «Общее наследие Берингии»] * [http://xn--80atapud1a.xn--p1ai/power/administrative_setting/Dep_sel_hoz_pol/park_beringia1/ Государственное учреждение природно-этнический парк «Берингия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160425235538/http://xn--80atapud1a.xn--p1ai/power/administrative_setting/Dep_sel_hoz_pol/park_beringia1/ |date=2016-04-25 }} * [http://www.zapoved.ru/catalog/256/ Федеральная система ООПТ] * [http://anadyr.gvrmn.ru/details/261/7290158 ГУ ПЭП «БЕРИНГИЯ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423050347/http://anadyr.gvrmn.ru/details/261/7290158 |date=2016-04-23 }} * [http://www.nps.gov/akso/beringia/beringia/ru-index.cfm Что такое Берингия?] * [https://web.archive.org/web/20170302133735/https://www.nps.gov/akso/beringia/about/pressroom/2013-AKRO-Beringia-Briefing-Statement-November-9-(RUS).pdf Программа «Общее наследие Берингии»] Информационное заявление на 2013 финансовый год * [http://www.beringiapark.ru История и хроники природного парка Берингия] {{внешние ссылки}} {{Рәсәйҙең милли парктары}} {{Алыҫ Көнсығыш ҡурсаулыҡтары}} [[Категория:Рәсәйҙең милли парктары]] [[Категория:Чукот автономиялы округы]] gmv9evcea23h9tm71h35u7ngn8zx2pi 0 135344 1306469 978009 2026-09-27T07:33:02Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306469 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ежи Здислав Кулей''' ({{Lang-pl|Jerzy Zdzisław Kulej}}; [[19 октябрь]] [[1940 йыл]], Ченстохова, [[Польша]] — [[13 июль]] [[2012 йыл]], [[Варшава]], [[Польша]]) — [[Польша|поляк]] боксеры, ике тапҡыр олимпия чемпионы (1964, 1968). == Спорт карьераһы == 1963—1964 йылдарҙа Европа кубогы финалисы, 1-се ярымурта ауырлыҡта 8 тапҡыр Польша чемпионы (63,5 кг тиклем). Бөтәһе 348 көрәш үткәрә, уларҙың 317-дә еңә, 23 алышта еңелә һәм 8 алыш бер яҡтың да отмауы менән бөтә. 1963 йылда [[Мәскәү]]ҙә үткән Европа чемпионатында спортсы тәүге ҙур уңышҡа ҡаҙана, финалда мәрәйҙәр буйынса беренсе ярымурта ауырлыҡта совет боксеры Алоиз Туминьшты еңә (63,5 кг). [[Токио]]ла йәйге Олимпия уйындарында, СССР вәкиле Евгений Фроловты еңеп, (1964) алтын миҙал яулай. 1965 йылда [[Берлин]]да дат боксеры Пребен Расмуссенды еңеп, Европа чемпионы титулын яулай. 1967 йылда Римда, совет боксеры Валерий Фроловтан ҡалышып, көмөш миҙал яулай, Мехикола йәйге уйындарҙа (1968) үҙенең икенсе олимпия алтынын яулай, ныҡышмалы финалда кубалы Рекейферос Энрикены еңә. Был тарихта олимпия алтынын берәүҙән артыҡ яулаған өсөнсө боксер була. Рингта сығыштарын тамамлағандан һуң тренерлыҡ эшенә күсә. 2001—2005 йылдарҙа — демократик һул көстәр союзынан поляк Сеймы ағзаһы == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{SportsReference|ku/jerzy-kulej-1|NAME=Ежи Кулей}}(инг.)<span id="cxmwIA" tabindex="0"> сайтында олимпия статистикаһы</span> * [https://web.archive.org/web/20160304113546/http://boxrec.com/media/index.php/Jerzy_Kulej История на сайте boxrec.com] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:19 октябрҙә тыуғандар]] [[Категория:1940 йылда тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса спортсылар]] [[Категория:13 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:2012 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1964 йылғы йәйге Олимпия уйындары чемпиондары]] [[Категория:Польша спортсылары]] ppllw2sl3z1w77101tzwlna465q36zg 0 137254 1306434 1285314 2026-09-26T17:33:23Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306434 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Биткойн''', йәки '''биткоин''' ({{lang-en|Bitcoin}}, bit — «бит» һәм coin — «тимер аҡса» тигәндән), — үҙәкләштерелмәгән түләү системаһы, операциялар хисабын алып барыуҙың бер төрлө атамалы берәмеген һәм мәғлүмәттәрҙе тапшырыуҙың бер төрлө атамалы протоколын файҙалана. Системаның эшен һәм һаҡланыуын тәьмин итеү өсөн [[криптография]] саралары ҡулланыла. Система адрестары араһында үткән транзакциялар тураһындағы бөтә мәғлүмәт асыҡ. Тапшырылыусы минималь дәүмәл (ваҡланыусы иң бәләкәй дәүмәл) — 10⁻⁸ биткойн — «сатоши» тип атала, был атама уны уйлап сығарған [[Сатоси Накамото]] хөрмәтенә бирелгән, ә ул үҙе был дәүмәлде элек «цент» тип йөрөткән{{Sfn|Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System|2008|loc=раздел № 9 «Combining and Splitting Value»}}. Ике яҡ араһындағы [[электрон түләү]] аралашсыһыҙ башҡарыла, ул ҡайтарыла алмай — раҫланған операцияны кире алыу механизмы бөтөнләй юҡ (түләү хаталы йә булмаған адресҡа ебәрелһә лә, транзакцияға башҡаларға билдәле ябыҡ асҡыс менән ҡул ҡуйылған осраҡта ла). Ябыҡ асҡыстың хужаһынан (йә уны белеп ҡалған бүтән берәйһенән) башҡа аҡсаны бер кем бикләй (уға арест һала) алмай, был хатта ваҡытлыса ла мөмкин түгел. Әммә [[мультиҡултамға]] технологияһы өсөнсө яҡты (арбитрҙы) йәлеп итеү һәм «ҡайтарылыусан транзакциялар» үткәреү мөмкинлеген бирә. Махсус [[скрипттар теле]] ярҙамында [[аҡыллы контракт]]тарҙың башҡа төрҙәрен дә ҡулланып була, ләкин скрипттар телен график интерфейс аша ҡулланып булмай, ул Тьюринг буйынса ла тулы түгел, ә яңы блокчейн системалары был етешһеҙлектәрҙән азат. Биткойн төрлөсә атап йөрөтөлә. Йыш осрағандары: криптовалюта, виртуаль валюта, цифрлы валюта, электрон ҡулаҡса. Биткойнға уны ҡабул иткән һатыусыларҙан тауар йә хеҙмәттәр һатып алырға була. [[Цифрлы валюталар алмашыу онлай-сервисы]], башҡа түләү системалары, алмаштырыу пункттары аша йә мәнфәғәте булған башҡалар араһында ҡәҙимге валюталарға алмаштырыла ала<ref>[https://cryptex.net/bitcoin-to-cash Биткоина һатып үҙенсәлектәре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211120201502/https://cryptex.net/bitcoin-to-cash |date=2021-11-20 }}</ref>. Операцияларҙы үткәреү өсөн комиссия биткойнды ебәреүсе тарафынан ирекле билдәләнә, комиссияның күләме транзакцияны эшкәрткәндә өҫтөнлөк бирелеүгә йоғонто яһай. Ғәҙәттә программа-клиент комиссияның тәҡдим ителгән күләмен әйтә. Транзакцияларҙы комиссияһыҙ ҙа үткәрергә мөмкин, әммә хупланмай, сөнки эшкәртелеү ваҡыты бик оҙонайып китеүе ихтимал. Системаның төп үҙенсәлектәренең береһе — үҙәкләштерелеүҙән тулыһынса азат булыу: үҙәк хаким йә уға оҡшаш бер нимә юҡ. Был түләү системаһы өсөн база программа-клиентының (асыҡ сығанаҡ кодлы) булыуы етә. Күп компьютерҙарҙа тоҡандырылған программа-клиенттар бер-береһе менән бер ранглы селтәр аша тоташа, уның узелдарының һәр береһе тиң һәм үҙ-үҙен тәьмин итеү өсөн етерлек булып тора. Системаға дәүләт йә хосуси идаралыҡтың инеүе мөмкин түгел, шул иҫәптән биткойндарҙың суммар иҫәбен дә үҙгәртеп булмай. [[Биткойн#Майнинг|Яңы биткойндар сығарыу]] күләме һәм ваҡыты алдан уҡ билдәле була, һәм улар хисаплап сығарыуҙар өсөн үҙ ҡорамалын ҡулланыусылар араһында сағыштырмаса осраҡлы рәүештә бүленә{{Sfn|Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System|2008|loc=раздел № 4 «Proof-of-Work»}}. == Стандартлаштырыу == [[Файл:Bitcoin.svg|слева|Bitcoin]] Ҡыҫҡартып, «биткойн» урынына йыш ҡына '''BTC''' тигән латин хәрефтәре яҙыла. Ул валюталар кодына оҡшаған, ләкин ISO 4217 стандарты тарафынан әлегә был код бирелмәгән. 2014 йылдың 7 октябрендә [[Bitcoin Foundation]] биткойн өсөн кодты стандартлаштырыуға өлгәшеү ниәтен белдерә. '''BTC''' яҙмаһы стандартта ҡабул ителгән ҡағиҙәгә — «глобаль тауарҙарҙың» кодын '''X'''-тан башлау ҡағиҙәһенә (мәҫәлән, алтындың коды — ''XAU'') ҡаршы килә. Дәғүәсе сифатында '''XBT''' варианты ҡарала. ''BTC'' йәки ''XBT'' атамаһы аҫтында иҫәпләшеү берәмеге күҙҙә тотола, ә был темаға ҡараған селтәр, алгоритмдар йыйылмаһы йә башҡа берәй нәмә түгел. Биткойн билдәһе [[Файл:BitcoinSign.svg|16x16пкс]] Юникод стандартының 10.0 версияһына индерелгән, уға U+20BF (₿) тигән номер һуғылған. Ҡайһы берҙә тай баты билдәһе булған <big>'''฿'''</big> билдәһе лә ҡулланыла, ләкин ул кодировкаларҙың йә шрифттарҙың ҡайһы берҙәрендә генә бар. "[bitcoin: "]дың URI-һыҙмаһы: гиперһылтанмалар аша биткойндар менән операциялар үткәреүгә WHATWG спецификацияларына HTML5 өсөн рәсми индерелгән. Биткойнды Microsoft Excel’дең валюталар исемлегенә лә индереү планлаштырылған. === Рус телле текстарҙағы атамалары === Рус телле текстарҙа нығытылған бер норма юҡ, йышыраҡ түбәндәге өс варианттың береһе ҡулланыла: * «''Биткойн''» транскрипцияһы, инглиз-рус ҡулланма транскрипцияһы ҡағиҙәләренә ярашлы. * «''Биткоин''» транслитерацияһы Bitcoin Project сайтында 2014 йылдың 12 сентябренә тиклем Ҙур Рәсәй энциклопедияһының бер статьяһында ҡулланыла. * латиницалағы төп нөсхәле яҙмаһы. Бер үк ойошманың, бер үк баҫманың текстарында ла төрлөсә яҙылып йөрөгәне бар. == Барлыҡҡа килеү тарихы == [[1983 йыл]]да Дэвид Чаум менән Стефан Брэндс «электрон аҡсаның» тәүге протоколдарын ҡулланыуға сығара. [[1997 йыл]]дың майында Адам Бак спам ебәреүгә һәм DoS-һөжүмдәргә ҡаршы тороу өсөн эштең башҡарылыуына иҫбатлама системаһына нигеҙләнгән Hashcash системаһын тәҡдим итә. [[1998 йыл]]да «b-money» криптовалютаһы идеяһын Вэй Дай һүрәтләй. Шул уҡ ваҡытта ошондай уҡ фекерҙе «bit-gold» өсөн Ник Сабо ла тәҡдим итә. Артабан Хэл Финни Hashcash системаһы өсөн TPM спецификацияһы сиктәрендә IBM-дың шифрлау чипы базаһында хеш-блоктар сынйыры бәйләмдәрен эшләй. Хэл Финни Биткойн селтәренең икенсе ҡатнашыусыһы була. 2008 йылда Сатоси Накамото ({{lang-en|Satoshi Nakamoto}}) тигән псевдоним аҫтындағы әллә бер кеше, әллә кешеләр төркөмө бер ранглы селтәр рәүешендәге түләү системаһының протоколы һәм эшләү принцибы тасуирламаһы яҙылған файл баҫылып сыға. Сатоси әйтеүенсә, эш 2007 йылда башланған. 2009 йылда ул протоколды эшләп бөтә һәм программа-клиенттың кодын баҫтыра. [[2009 йыл]]дың [[3 ғинуар]]ында беренсе блок һәм тәүге 50 биткойн генерациялана. Биткойндарҙы күсереү буйынса тәүге [[Банк транзакцияһы|транзакция]] 2009 йылдың 12 ғинуарында була — Сатоси Накамото Хэл Финниға 10 биткойн ебәрә. Биткойндарҙы милли аҡсаға алмашыу тәүге тапҡыр 2009 йылдың сентябрендә үтә — Марти Малми (Martti Malmi) NewLibertyStandard тигән псевдонимлы файҙаланыусыға 5050 биткойн ебәрә һәм алмашҡа PayPal’дағы иҫәбенә 5,02 доллар ала. NewLibertyStandart биткойнды баһалау өсөн уны эшләп сығарыуға тотонолған электр энергияһы хаҡын ҡулланырға тәҡдим итә. 2010 йылдың майында биткойнға тәүге тапҡыр тауар һатып алына — америкалы Ласло Ханеч 10 000 биткойнға ике пицца килтертә. 2017 йылдың 1 авгусында блокчейндағы блоктар төҙөлөшө үҙгәртелә. Эшкәртмәселәр һәм майнерҙар төркөмө "Биткойн"дың «Bitcoin Cash» тип аталған форкын эшләтеп ебәрә. Яңы криптовалюта «Биткойн» менән уртаҡ тарихлы: 1 авгусҡа тиклем уларҙың блок структуралары яраша, әммә 1 августан һуң ярашмай. == Эш принцибы == Биткойндар репликациялы [[бүлгеләнгән базала]] (ҡарағыҙ: [[блокчейн]]) тик яҙмала ғына йәшәй, унда бөтә транзакциялар асыҡ (шифрланмаған) көйө һаҡлана, аҡсаны ебәреүселәрҙең/алыусыларҙың биткойн-адрестары күренеп тора, әммә был адрестарҙың ысын хужалары тураһында, әлбиттә, мәғлүмәт, юҡ. Базала теге йәки был хужаның күпме биткойны барлығы тураһында ла яҙмалар күренмәй. Тик транзакциялар буйынса ғына теге йәки был биткойн-адрестағы биткойндар күләмен самалап була. === Асҡыстар === [[Файл:10elqpi.jpg|мини|Трезор — асҡыстарҙы һаҡлау аппараты]] [[Файл:Bitcoin_paper_wallet_generated_at_bitaddress.jpg|мини|Ҡағыҙға баҫылған ике асҡыс менән биткойн-адрес, bitaddress.org сервисы тарафынан әҙерләнгән]] Системаны файҙаланыусыларҙың һәр ҡайһыһы сикләнмәгән һанда асҡыс парҙары генерациялай ала (secp256k1 параметрлы ECDSA алгоритмы). ''Ябыҡ асҡыстың'' үлсәме — 256 бит, ә уға тап килгән ''асыҡ асҡыстыҡы'' — 512 бит. Асҡыстар биткойн-адрес булдырыу һәм транзакцияларға хоҡуҡты раҫлау өсөн ҡулланыла. Әммә хатлашҡанда уларҙы цифрлы ҡултамға ҡуйыу йә шифрлау өсөн дә тотоноп була. Яңы асҡыс парын эшләү өсөн селтәргә йә Интернетҡа тоташыу мотлаҡ түгел. Эшләнгән асҡыстар шифрланған махсус '''wallet.dat''' («янсыҡ») файлында һаҡлана. Файҙаланыусы «wallet.dat» файлындағы мәғлүмәткә, йәғни үҙенең асҡыс парҙарына, инеү өсөн серһүҙ уйлап таба. Асҡыстарҙы теләгән бер йөрөткөстә һаҡларға була, хәтер картаһында ғына түгел, ҡағыҙҙа ла. Йәнә ''онлайн-янсыҡтар'', мәҫәлән, Blockchain.info, Circle Snapcard йәки Coinbase бар, ҡулланыуға улар ярайһы уҡ ябай. Ләкин был ҡорал асҡыстарҙың һаҡланғанлыҡ кимәлен кәметә, сөнки был сервис сайтына бәйле проблемалар йәки уға ватып инеүҙәр арҡаһында биткойндарҙы тотоноуҙа мәшәҡәттәр тыуыуы, хатта уларҙы юғалтыу ихтималлығы бар. === Майнинг === [[Файл:Total_bitcoins_over_time.png|справа|мини|238x238пкс|Йылдар ағышында биткойндар күләме үҙгәреүе (2009—2033 йылдар)]] [[Файл:History_of_Bitcoin_difficulty_and_mining_hardware.svg|мини|Майнингтың логарифмик ҡатмарлылыҡ графигы]] [[Файл:USB_Erupter.jpg|мини| USB-модуль рәүешендәге бер нисә ASIC-платанан торған блок, 2013 йылдан бирле майнинг өсөн киң ҡулланыла]] Яңы биткойндар сығарыу бер ниндәй үҙәккә бәйле түгел, уны көйләүсе органдар ҙа юҡ, эмиссия күләме алдан билдәле (ҡарағыҙ: 2033 йылға тиклем биткойндар күләме графигы). Яңы биткойндар сираттағы блокҡа индерелгән транзакцияларҙың комиссия түләүҙәренә өҫтәлә бара. Килеп сыҡҡан сумманы бүләк рәүешендә транзакциялар базаһына сираттағы блокты өҫтәгән кеше ала{{Sfn|Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System|2008|loc=раздел № 6 «Incentive»}}. Эмиссияланған биткойндар һәм комиссия йыйымдары рәүешендәге бүләкте алыу мөмкинлегенә эйә булыу өсөн яңы блоктар төҙөү эшмәкәрлеге «'''майнинг'''» ({{lang-en|файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу}}) тип атала. Программа-клиенттың тәүге версияларында «Яңы биткойндар генерацияларға» тигән төймә була. Яңы блок атамаһының хешын эҙләү өсөн компьютерҙың үҙәк [[процессор]]ы ҡулланыла. Майнер тарафынан блок эшләүҙең уңышлы барып сығыу ихтималлығы яҡынса уның хисаплау ҡеүәте менән бөтә селтәрҙең хисаплау ҡеүәте араһындағы нисбәткә бәйле. Был нисбәт бәләкәй булһа, бүләк алыу ихтималлығы ла бик бәләкәй була. Шунлыҡтан майнерҙар мөмкин тиклем ҙур хисаплау ҡеүәттәрен эшләтергә тырыша. Был маҡсатта күп ағымлы график процессорҙар (GPU) һәм FPGA платалары ҡулланыла башлай. Һөҙөмтәлә, үҙәк процессорҙан майнинглауҙың мәғәнәһе бөтә һәм программа-клиенттан баяғы төймә алып ташлана. Артабан «Биткойн» селтәре өсөн хештар хисаплауға махсуслаштырылған процессорҙар (ASIC) сығарыла, улар GPU һәм FPGA-ға ҡарағанда күпкә ҡеүәтлерәк була. 2013 йылдан алып махсуслаштырылған процессорһыҙ майнинглау рентабелһеҙгә әүерелә: тотонолған электр энергияһы хаҡы алынған уртаса һөҙөмтәнән юғарыраҡ була башлай. 2013 йылдан матбуғатта «биткойн фабрикалары» — меңдәрсә ASIC-процессор эшләп ултырған кешеһеҙ махсус предприятиелар тураһында хәбәрҙәр баҫыла башлай. Фабриканың айлыҡ килеме миллион долларҙан ашыу булырға мөмкин (бер нисә мең биткойн). 2015 йыл башына майнингҡа тотонолған бөтә электр энергияһы күләме, бөтә майнерҙар энергияны һаҡсыл тотоноусы ASIC процессорҙары менән эшләй тип иҫәпләгәндә лә, йылына 1,46 тераватт-сәғәт күләмендә баһалана, был АҠШ-тағы 135 000 йорттоң йыллыҡ электр ҡулланыуына тиң (уртаса кимәл йылына 10,8 МВт⋅сәғәт самаһы). Һәр 210 000 блокты эшләгәндән һуң (яҡынса 4 йылға бер) яңы биткойндар менән бүләкләү күләмен ике тапҡыр кәметә барыу программалаштырылған, йәғни был дәүмәл кәмей барған геометрик прогрессия булып тора (бүләк күләме 50 → 25 → 12,5 → …). Биткойн эмиссияһының күләме сикләнгән һәм 21 миллиондан артмаясаҡ. 2014 йылда әйләнештә 12,7 миллион биткойн була. Блок эшләгәндә алына торған эмиссияның күләме тәүҙә 50 биткойн тәшкил итә. 2012 йылдың 28 ноябрендә эмиссия бүләге беренсе тапҡыр кәмей һәм 50 урынына 25 биткойн ҡала. 2016 йылдың 9 июлендә бүләк күләме тағы бер тапҡыр кәмей һәм 12,5 биткойнға ҡала. 2031 йылда эмиссия күләме 1 биткойндан кәмерәк буласаҡ һәм нулгә ынтылышын дауам итәсәк. Эмиссия 2140 йылда туҡтар тип фараз ителә, сөнки блок өсөн бүләк 10⁻⁸ BTC дәүмәленән артыҡ була алмай. Ә быға тиклем күпкә алдараҡ комиссион йыйымдар бүләктең төп сығанағы булып ҡаласаҡ{{Sfn|Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System|2008|loc=раздел № 6 «Incentive»}}. ==== Пулдар ==== Осраҡлылыҡты кәметеү һәм биткойндар алыуҙы тотороҡлораҡ итеү өсөн майнерҙар махсус веб-хеҙмәттәр — пулдар ({{lang-en|pool}} — дөйөм фонд) файҙалана. Һәр ҡатнашыусы блоктың үҙ вариантын эҙләй һәм алынған һөҙөмтәләрҙе пулға оҙата. Алынған биткойндарҙы пул, үҙенең хужаһы билдәләгән ҡағиҙәләргә ярашлы, ҡатнашыусылар араһында бүлә. 2016 йылға ҡарата, эре пулдарҙың күбеһе [[Ҡытай Халыҡ Республикаһы|Ҡытайҙа]]: 2016 йылдың мартына селтәр ҡеүәттәренең яртыһынан ашыуы Ҡытайҙағы өс пул араһында бүленгән, дүртенсе урынды БДБ сығышлы майнер асҡан BitFury компанияһы пулы биләй. == Программа тәьминәте == [[Файл:Bitcoin_screenshot_ubuntu.png|мини|Bitcoin-qt программа-клиентының скриншоты]] «Биткойн» селтәре узелының программа тәьминәте ике төрлө: график интерфейслы ҡушымта һәм ерлек ҡушымтаһы (Unix’та демон, Windows хеҙмәте). Программалар JSON-RPC (RFC 4627) протоколы буйынса алыҫтан идара ителә ала, PHP5 өсөн кластар эшләнгән. Был бер узелға бер нисә майнерҙы тоташтырыу, үҙ пулыңды булдырыу; узелды веб-сайтҡа беркетеү мөмкинлеген бирә. * '''bitcoind''' — Bitcoin протоколын тормошҡа ашырған программа-демон командалар юлы аша идара ителә. * '''Bitcoin Core''' (элек '''Bitcoin-qt''') — Qt график интерфейслы беренсе программа нигеҙендәге клиент, йәшерен асҡысты һаҡлау форматы bitcoind менән яраша. * '''BitcoinJ''' — Java телендәге «Биткойн» селтәре узелы. Файҙаланыусы функцияларына ғына эйә — транзакцияларҙы һәм блоктарҙы тикшерә алмай, блоктар эшләмәй, әммә яңы транзакциялар булдыра ала. Мобиль ҡушымталарҙа эшләтергә була. * '''Armory''' — хәүефһеҙлекте арттырыу буйынса төрлө функцияларға эйә булған клиент, bitcoind’дан юғарыла эшләүсе өҫҡорма булып тора, ләкин йәшерен асҡысты һаҡлау буйынса үҙ форматына эйә. 2016 йыл башына эшкәртмәсеһе проектты яҡшыртыуҙы туҡтата, әммә рәсми сайты эшләүен дауам итә . * '''Electrum''' — нескә клиент, Bitcoin селтәренең тулы узелдарының береһенә тоташыу иҫәбенә бөтә транзакциялар базаһын һаҡлауҙы талап итмәй. Смартфондар өсөн версияһы бар. == «Физик» биткойндар == [[Файл:Physical_Bitcoin_by_Mike_Cauldwell_(Casascius).jpg|справа|мини|272x272пкс|Металл биткойн-тәңкәләр, Casascius компанияһы тарафынан сығарылған]] Бер тапҡыр асыла торған голограммаларҙы һәм улар аҫтындағы йәшерен асҡыстарҙы ҡулланып, биткойндарҙы физик тәңкәләр менән тәьмин итеү мөмкинлеге бар. Әммә бындай тәңкәләрҙе алған кеше йәшерен асҡыстарҙың күсермәләренең ысынлап та юҡ ителгәнлеген тикшерә алмай. Голограмманы асмайынса асҡыстың резерв күсермәһен алып йә асҡыстың унда ысынлап та барлығын ҡарап булмай, ә асһаң, был тәңкәләрҙең биткойндар менән тәьмин ителеүе юҡҡа сыға. 2011 йылда Американың Casascius Bitcoin Mint компанияһы төрлө номиналлы металл биткойн-тәңкәләр сығара башлай. Уларҙың биткойн-адресы бар, ә йәшерен асҡысы бер тапҡырлыҡ голограмма аҫтына йәшерелгән. Асҡыс парҙары селтәргә тоташтырмайынса яһала ла автоматик рәүештә тәңкәләргә күсерелә, шунан асҡыстарҙың төп нөсхәләре юҡ ителә. Тәңкәләге биткойн-адресҡа ҡәҙимге юл менән теләһә күпме биткойн тапшырып була. Ә биткоиндарҙы йәшерен асҡысты асып ҡына тотонорға мөмкин. Голограмма урынында булғанда ундағы биткойндарҙы бер кем дә башҡа адресҡа оҙата алмауы ышаныслы. Етештереүсе мәғлүмәттәре буйынса, сығарылған 90 мең тәңкәнең 9 меңләбендә голограмманы асҡандар. 1 биткоин номиналлы тәңкә еҙҙән ҡойолған, диаметры — 28,6 мм, массаһы — 7 грамм; 25 биткойнлыҡ тәңкә гальваник ысул ҡулланып алтын менән ҡапланған, диаметры — 44,5 мм, ҡалынлығы — 2,9 мм, массаһы — 34 грамм. 1 һәм 25 биткойнлыҡтан тыш, 0,1, 0,5, 5 һәм 10 биткойн номиналлы тәңкәләр, шулай уҡ 100, 200, 500 һәм 1000 биткойнлыҡ алтын ялатылған «ҡойолмалар» сығарылған. 1000 биткойнлыҡ алтын тәңкә ни бары 6 дана эшләнгән. Был серия буйынса һуңғы килешмә 1 миллион АҠШ доллары тәшкил иткән. Был тәңкәләр бөтә донъяла сувенир, коллекция йыйыу әйбере сифатында һәм офлайн-иҫәпләшеүҙәр өсөн киң таралыу таба. Уларҙы адресаттарға почта аша ебәрәләр. Ләкин 2013 йылдың ноябрендә компания хужаһы АҠШ-тың финанс енәйәттәре буйынса комиссияһынан (FinCEN{{Тәржемәһеҙ 5|FinCEN}}) мәғлүм итеү ҡағыҙы ала, унда биткойн-тәңкәләр күсереүҙең аҡса күсереүгә тиңләнеүе, йәғни компанияның теркәлеү үтмәйенсә «финанс хеҙмәттәре күрһәтеү» һәм «законһыҙ аҡса күсереү» менән шөғөлләнеүе тураһында хәбәр ителә. Был эшмәкәрлек өсөн көнөнә 5000 долларлыҡ штраф һәм 5 йылға төрмәгә ябыу, лицензияһыҙ бизнес менән бәйле средстволарҙың тартып алыныуы ихтимал була. Санкцияларға тарымаҫ өсөн компания эшмәкәрлеген туҡтата. Casascius сығарып өлгөргән тәңкәләр нумизматик һунар объектына әүерелә. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{статья |автор=Михаил Решевский.|заглавие=Золотая лихорадка ΧΧΙ век |издание=[[ComputerBild]] |тип=журнал |год=2011 |месяц=8 |число=15 |номер=17 |страницы=64—69 |ref=ComputerBild №17}} * {{статья |автор=Виталий Пряхин. |заглавие=Чековая книжка анархиста |ссылка=http://www.osp.ru/pcworld/2011/09/13010317/ |издание=[[Мир ПК]] |тип=журнал |год=2011 |месяц=9 |номер=9 |страницы=14—16 |issn=02353520}} * {{статья |автор=Алексей Кутовенко. |заглавие=Цифровая лихорадка |ссылка=http://www.upweek.ru/cifrovaya-lixoradka.html |издание=[[UPgrade]] |тип=журнал |год=2011 |месяц=9 |число=12 |номер=35 |страницы=38—40 |issn=1680-4694}} * {{статья |автор=Виктор Фомин. |заглавие=Деньги: план ฿ |ссылка=http://www.maximonline.ru/statji/_article/bitcoin/ |издание=MAXIM |тип=журнал |год=2014 |номер=143 |страницы=82—87 |issn=1682-8976}} * {{книга |автор=[[Овчинский, Владимир Семёнович|Овчинский В. С.]], [[Ларина, Елена Сергеевна|Ларина Е. С.]]|заглавие=Кибервойны XXI века.О чём умолчал Эдвард Сноуден|место=М.|издательство=Книжный мир|год=2014|страниц=352|ISBN=978-5-8041-0723-0|ref=Овчинский, Ларина}} * {{книга |автор=[[Satoshi Nakamoto]] |год = 2008 |заглавие=Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System|страниц=9 |lang = en |ссылка=http://www.bitcoin.org/bitcoin.pdf|ref = Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System}} * Пол Форд. [http://bugtraq.ru/library/misc/bitcoinhaven.html Биткойн может оказаться последней «безопасной гаванью» глобальной экономики] перевод статьи [http://www.businessweek.com/articles/2013-03-28/bitcoin-may-be-the-global-economys-last-safe-haven Bitcoin May Be the Global Economy’s Last Safe Haven] // BloombergBusinessweek, March 28, 2013 * [[Голубицкий, Сергей Михайлович|Сергей Голубицкий]]. [https://web.archive.org/web/20141102020139/http://b-mag.ru/2014/bm-12-2013/monetyi-i-simulyakryi/ Монеты и симулякры] // [[Бизнес-журнал]], 18 Января 2014 * {{статья |автор=Джерри Брито, Эли Дурадо. |заглавие=Криптовалюты |ссылка=http://www.inliberty.ru/library/571-kriptovalyuty |издание=Mercatus Center, [[George Mason University]] |тип= |год=2014 |номер= |страницы= |issn=|ref = Джерри Брито, Эли Дурадо. Криптовалюты}} * ''Пол Винья и Майкл Кейси''. Эпоха криптовалют. Как биткоин и блокчейн меняют мировой экономический порядок — М.: Манн, Иванов и Фербер, 2017. — 432 с. — ISBN 978-5-00100-747-0 * {{книга |автор=Saifedean Ammous|заглавие=The Bitcoin Standard: The Decentralized Alternative to Central Banking||ссылка=https://www.wiley.com/en-us/The+Bitcoin+Standard%3A+The+Decentralized+Alternative+to+Central+Banking-p-9781119473862|место=New York|издательство=John Wiley & Sons Inc|год=2018|страниц=304|ISBN=978-1-119-47386-2|ref=Ammous}} == Һылтанмалар == {{Навигация |Тема = Bitcoin |Портал = |Викисловарь = биткоин |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = |Викивиды = |Викиновости = Категория:Биткоин |Викигид = |Метавики = |Проект = }} * [https://www.bitcoin.org/ru Bitcoin Project] *[https://bitaps.com/ Просмотр блоков, транзакций и аналитики Bitcoin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241121201945/https://bitaps.com/ |date=2024-11-21 }} * [http://bits.media/ Русскоязычный информационный ресурс о сети Bitcoin] * [https://bitcoincharts.com/markets/currency/USD.html Котировка Биткойна на крупных площадках обмена]{{Недоступная ссылка|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://kriptoparadunyasi.net/%d1%87%d1%82%d0%be-%d1%82%d0%b0%d0%ba%d0%be%d0%b5-%d1%81%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%87%d0%bd%d1%8b%d0%b9-%d0%ba%d0%be%d0%b4-binance/ реферальный id binance] * [http://coinmap.org/ Карта мест где принимают биткойны] * [http://ijccr.files.wordpress.com/2013/04/ijccr-2013-jansen.pdf Bitcoin: The political ‘virtual’ of an intangible material currency] // International Journal of Community Currency Research VOLUME 17 (2013) SECTION A 8-18 * [https://coinmarketcap.com/ Актуальный курс и рыночная капитализация криптовалют] * [https://fork.lol/ Технические данные о блокчейне Bitcoin и Bitcoin Cash] {{Недоступная ссылка|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://blockchair.com/ Обозреватель блоков и аналитики Bitcoin] * [https://dedi.jochen-hoenicke.de/queue/#24h Графики состояния пула неподтверждённых транзакций (mempool)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205191118/http://dedi.jochen-hoenicke.de/queue/#24h |date=2018-02-05 }} [[Категория:2009 йылда барлыҡҡа килгәндәр]] [[Категория:Алфавит буйынса программа тәьминәте]] [[Категория:Биткойн]] [[Категория:Криптовалюталар]] [[Категория:Электрон түләү системаһы]] 5cveoixmawp749nu4t1dx956j3idu1x 0 139557 1306446 1171910 2026-09-26T22:24:13Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306446 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Василевский Андрей Андреевич''' ([[25 июль]] [[1994 йыл]]) — [[Рәсәй]] [[Шайбалы хоккей|хоккейсыһы]], ҡапҡасы. [[Өфө]]нөң [[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|«Салауат Юлаев» хоккей клубы]] тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта НХЛ-дың «Тампа-Бэй Лайтнинг» клубы уйынсыһы. 2012 донъя йәштәр чемпионатының көмөш призеры, [[2013]] һәм [[2014 йыл]]дарҙа донъя йәштәр чемпионатының бронза призеры. [[2011 йыл]]да донъя юниорҙар чемпионатында бронза призеры. Рәсәй чемпионатында 2013/2014 йылдар миҙгелендә «Салауат Юлаев» составында көмөш призер. 2014 йылда донъя чемпионы. [[Почёт ордены]] (2014), Салауат Юлаев ордены (2022) кавалеры<ref>[https://www.bashinform.ru/news/sport/2022-08-01/radiy-habirov-nagradil-ordenami-salavata-yulaeva-andreya-vasilevskogo-i-ego-ottsa-2894442 Радий Хабиров отметил орденами заслуги Андрея Василевского и его отца]</ref>. == Биографияһы == Андрей Андреевич Василевский 1994 йылдың 25 июлендә [[Төмән]] ҡалаһында тыуған. [[Өфө]] хоккейының тәрбиәләнеүсеһе. Йәштәр клубы «Толпар» һәм «Салауат Юлаев» хоккей лигаһы клубы өсөн сығыш яһаусы. Атаһы — [[Василевский Андрей Леонидович]] — профессиональ хоккей голкиперы, Өфө хоккейы тәрбиәләнәүсеһе, [[Төмән]] ҡалаһының «Рубин» командаһында билдәлелек яулай, ә 2000 йылда Өфөгә ҡайтып, «Толпар» йәштәр хоккей командаһының ҡапҡасылар тренеры булып китә<ref name="SE0">{{cite web|datepublished=2010-10-18|url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/413885|author=Сергей Бегишев|title=Царская фамилия. Наша газета познакомила тезок с громкими фамилиями, выступающих в Молодёжной лиге|publisher=[[Советский Спорт]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUcHqptG?url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/413885|archivedate=2012-09-07}}</ref><ref name="SE1">{{cite web|datepublished=|url=http://hcsalavat.ru/team/109/|title=Состав команды и тренерского штаба|publisher=Официальный сайт ХК «Толпар»|deadlink=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110817181733/http://hcsalavat.ru/team/109/|archivedate=2011-08-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817181733/http://hcsalavat.ru/team/109/ |date=2011-08-17 }}</ref>. Шул ваҡытҡа инде уның ике улы үҫеп етә — Алексей (1993 й.) һәм Андрей (1994 й.). Ике улын да «Салауат Юлаев» хоккей секцияһына бирә. Башта икеһе лә һөжүмсе позицияһында уйнай, әммә һуңыраҡ өлкән улы Алексейға һаҡсы, ә кесе улы Андрейға — ҡапҡасы квалификацияһы бирелә. == Карьераһы == === Клуб карьераһы === ==== КХЛ ==== Андрей Василевскийҙың дебюты өфөнөң «Салауат Юлаев» составында 2012 йылдың 23 ноябрендә донец «Донбасс» командаһы менән матчта, 2012/13 йылдар миҙгеленең [[Континенталь хоккей лигаһы]]<nowiki/>нда үтә. . [[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/14]] миҙгелендә өфөнөң «[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]]<nowiki/>» составында Рәсәй чемпионатында 2-се урын һәм Континенталь хоккей лигаһы чемпионатында 3-сө урынды яулай. ==== МХЛ ==== [[Файл:Andrei_Vasilevskiy_-_Tampa_Bay_Lightning.jpg|справа|мини| Андрей Василевский 2014/15 миҙгелендә «Тампай-Бэй Лайтнинг» өсөн уйында]] Питтсбургта үткән 2012 йылдың Милли хоккей лигаһы драфтында, Питтсбург «Тампа-Бэй Лайтнинг» клубы тарафынан беренсе раундта дөйөм 19 номер аҫтында һайлана. 2014 йылдың 6 майында «Тампа» етәкселеге йәш ҡапҡасы Андрей Василевский менән өс йыллыҡ контракт төҙөй. КХЛ [[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/14 м]]<nowiki/>иҙгеле тамамланыу менән Андрей «Салауат Юлаев» клубы менән контрактты оҙайтып тормай һәм Милли хоккей лигаһына китеүе тураһында иғлан итә. Миили хоккей лигаһында дебютлы матчын 2014 йылдың 16 декабрендә «Филадельфия Флайерз» командаһына ҡаршы матчта үткәрә, унда «Тампа» 3:1 иҫәбе менән еңә, ә Василевский үҙе 24 ташлауҙан 23 ташлауҙы кире ҡаға.<ref>{{Cite web|url=http://allhockey.ru/news/show/207420-NHL_Vratar_Tamy_Vasilevskij_debjutiroval_v_NHL_s_pobedy_nad_Filadel_fiej|title=Вратарь "Тамы" Василевский дебютировал в НХЛ с победы над "Филадельфией"|author=|website=|date=|publisher=allhockey.ru|accessdate=2017-10-31}}</ref>. 2015 йылдың 3 мартында Милли хоккей лигаһында «Баффало Сейбрз» командаһына ҡаршы матчта бөтә 28 ташлауҙы кире ҡағып, үҙенең беренсе «ҡоро» еңеүен яулай.<ref>{{Cite web|url=http://www.nhl.com/gamecenter/en/recap?id=2014020945&navid=sb:recap&intcmpid=sb-highlights|title=Buffalo Sabres - Tampa Bay Lightning - March 3rd, 2015|publisher=NHL.com|lang=en-US|accessdate=2017-10-31}}</ref>. [[2015 йыл]]дың 6 июнендә үҙенең тәүге плей-офф еңеүен яулай, ул «Чикаго Блэкхокс» командаһына ҡаршы Стэнли кубогы финалынының икенсе матчында үтә<ref>{{Cite web|url=http://allhockey.ru/news/show/224257-Vasilevskij_ustanovil_svoj_pervyj_rekord_v_NHL|title=Василевский установил свой первый рекорд в НХЛ|author=|website=|date=|publisher=allhockey.ru|accessdate=2017-10-31}}</ref>. Бен Бишоп йәрәхәттәрҙән һуң аңына килгәнсе, Андрей 1:37 иҫәбе менән уйнай, әммә был минутта Джейсон Гаррисон һуңғы еңеү шайбаһын индерә. Голдан һуң шунда уҡ Бишоп ҡапҡаға ҡайта, әммә, 3 минуттан ашыу уйнағандан һуң, уйынды дауам итә алмай, һәм кәм тигәндә 8 минут эсендә 3-сө ваҡыттың уйыны аҙағына ҡапҡаға Василевский әйләнеп ҡайта, ул ҡапҡаларҙы тейелгеһеҙ тотоп ҡала. Шулай уҡ финал серияһының 4-се матчын яулап ала, «Тампа» 1:2 иҫәбе менән ҡалыша, ә Андрей 19 ташлауҙан 17 ташлауҙы кире ҡаға. 2015/16 йылдар миҙгелендә даими миҙгелдә 24 уйын үткәрә, тик плей-оффта Бен Бишоптың сираттағы йәрәхәтенән һуң «Тампаның» төп ҡапҡасыһы булып китә. «Йәшен» командаһы 3-4 серияла ҡалыша, әммә һәр матчта 30-ҙан ашыу һуғыуҙарҙы кире ҡағып, Андрей үҙе тураһында маҡтау һүҙҙәре яулай. 2016 йылдың йәйендә «Тампа-Бэй Лайтнинг» менән 2017/18 миҙгеленән башлап, йылына 3,5 млн долларға яңы 3-йыллыҡ килешеү төҙөй.<ref>{{Cite web|url=http://www.nhl.com/ice/ru/news.htm?id=888264|title=Андрей Василевский продлил контракт с "Тампой" {{!}} NHL.com|publisher=www.nhl.com|accessdate=2016-07-04}}</ref>. 2016/17 миҙгелен запастағы голкипер статусында башлай, әммә бик йыш ҡына, был миҙгел аҙағына контракты тамамланып килгән Бишопты алмаштырып, старт составында сыға, Бендың «Лос-Анджелес Кингз» менән алмашыныуынан һуң, «Тампаның» беренсе номеры сифатында тулыһынса раҫлана. Йәмғеһе миҙгелдә 50 уйын үткәрә, шуларҙың 47-дә старт составында була һәм 23 еңеү яулай. Шуға ҡарамаҫтан, «Лайтнинг» плей-оффҡа эләгә алмай һәм миҙгелде тамамлай. Яңы контракт буйынса киләһе беренсе миҙгелде команданың беренсе номеры аҫтында башлай, беренсе 6 матчты алмашсыһыҙ уйнай һәм 5 еңеү яулай. 2017 йылдың 30 октябрҙә «Флорида Пантерз» командаһы өҫтөнән еңеүенән (8:5) һуң, 9 рәттән еңеү яулап, «Тампаның» рекордсмены була<ref>{{Cite news|title=Василевский вошел в историю "Тампы" по длительности победной серии|url=https://www.sport-express.ru/hockey/nhl/news/vasilevskiy-voshel-v-istoriyu-tampy-po-dlitelnosti-pobednoy-serii-1329022/|date=2017-10-31|accessdate=2017-10-31}}</ref>. Миҙгел аҙағына бер аҙ үҙенең статистик күрһәткестәрен насарайта, әммә шуға ҡарамаҫтан «Лайтнинг» командаһы өсөн бер нисә ҡапҡасы рекордын ҡуя: ҡоро матчтар буйынса (8), еңеүҙәр буйынса (44). Шул уҡ ваҡытта шатауттар буйынса лидерлыҡты Ринна Пекка менән һәм еңеүҙәр буйынса Коннор Хеллебайк менән бүлешеп, лигала бөтә ошо күрһәткестәре буйынса беренсе урынды яулай. Был ҡапҡасылар менән бер рәттән даими миҙгел һөҙөмтәләре буйынса «Везина Трофиға» номинациялана. === Халыҡ-ара карьераһы === ==== Йәштәр донъя чемпионаты-2012 ==== 2011 йылдың 23 декабрендә Рәсәйҙең йәштәр йыйылма командаһының ахырғы составында 2012 йылдағы йәштәр донъя чемпионатында ҡатнашыу өсөн Василевскийҙың исеме атала<ref name="SE2">{{cite web|datepublished=2011-12-23|url=http://www.sports.ru/tags/31874873.html|title=Объявлен окончательный состав молодёжной сборной России на МЧМ-2012|publisher=Sports.ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/66u1nTlaU?url=http://www.sports.ru/tags/31874873.html|archivedate=2012-04-13}}</ref>, шуның менән бергә исемлеккә индерелгән бөтә булған уйынсыларҙың иң бәләкәйе Андрей була. Тренерлыҡ штабы төркөм турнирының тәүге осрашыуҙарында ике ҡапҡасыны, Василевский һәм Макаровты һынап ҡарамаҡсы була, һәм уларҙың сығышына ҡарап, хәл иткес уйындарҙа беренсе һанды билдәләргә ҡарар итә<ref name="SE3">{{cite web|datepublished=2011-12-26|url=http://www.sports.ru/hockey/133401861.html|title=Сергей Черкас: «Василевский и Макаров – два вратаря, которые будут «раздеваться» на игру со швейцарцами»|publisher=Sports.ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUcO0t78?url=http://www.sports.ru/hockey/133401861.html|archivedate=2012-09-07}}</ref>. Рәсәй йыйылмаһының Швейцарияға ҡаршы старт матчында Василевский, көнәркәштәрҙең 40 ташлауын ҡапҡаларына кире ҡағып, «шатаут» ала, һәм үҙенең командаһы составында иң яҡшы уйынсы тип таныла. Рәсәйлеләрҙең баш тренеры Валерий Брагин, йыйылманың еңеүе —ҡапҡасының ҡаҙанышы, тип әйтә<ref name="SE5">{{cite web|datepublished=2011-12-27|url=http://www.sports.ru/hockey/133452035.html|title=Валерий Брагин: «Наша победа над Швейцарией – заслуга вратаря»|publisher=Sports.ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUcR48sg?url=http://www.sports.ru/hockey/133452035.html|archivedate=2012-09-07}}</ref>. Икенсе уйында Словакия йыйылмаһына ҡаршы ҡапҡаларҙы Макаров һаҡлай. Ул да ышаныслы уйнай, шулай уҡ командаға еңеү яуларға ярҙам итә, әммә барыбер бер шайбаны үткәреп ебәрә. Өсөнсө уйынға Василевский сыға, ҡабаттан үҙ иҫәбенә «ҡоро» матч яҙҙыра — 14:0 иҫәбе менән латыштар тар-мар ителә. Брагин Валерий ошо уйындан һуң, уны «Толпар» голкиперы булһа ла, 120 минут эсендә бер тапҡыр ҙа бер шайбаны ла индермәне, әммә ул уны беренсе номер тип һанарға әҙер түгел, сөнки Макаров та үҙен бик яҡшы күрһәтте, тип әйтә. «Ҡапҡасы позицияһы өҫтөндә уйланырбыҙ әле тағы» — тип белдерә Брагин<ref name="SE6">{{cite web|datepublished=2011-12-30|url=http://www.sports.ru/hockey/133650399.html|title=Валерий Брагин: «Не готов считать Василевского первым номером»|publisher=Sports.ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUcSRMLv?url=http://www.sports.ru/hockey/133650399.html|archivedate=2012-09-07}}</ref>. Киләһе матчта төркөмдә беренсе урын һәм Швецияға ҡаршы туранан-тура ярым финалға сығыу хоҡуғы өсөн ҡапҡаларҙа Василевский уйнай. Тәүге ике осорҙа ул үҙенең биләмәһен йоҙаҡта тота, ә өсөнсө ваҡытта өс тапҡыр шайбаны үткәреп ебәрә, һәм тағы ла бер овертаймда — ярым финалға шведтар сыға. Рәсәй йыйылмаһы ҡапҡасылары тренеры Сергей Черкас 1/4 финал уйындары алдынан матбуғатта үҙенең опекалағы хоккейсылары тураһында түбәндәге һүҙҙәрҙе әйтә: {{начало цитаты}}''Иртәнге боҙҙо шыуғандан һуң, уларҙың ниндәй ҡиәфәттә икәнен күрһәк, ҡапҡасы буйынса ҡарар ҡабул ителәсәк. Әлегә Василевский ҙа, Макаров та әҙерләнә. Ахырғы ҡарарҙы төп тренер ҡабул итә. Шведтар менән матч Василевский өсөн бик ауыр булды, ул бик шәп уйнаны, һәм әгәр ҙә ул булмаһа, команда 7-8 шайбаны үткәреп ебәрер ине. Андрей матчтан һуң иланы. Иларһың да бында, әгәр беренсе осорҙан һуң 3:0 иҫәбен алып барһаң, береһе лә ундай һөҙөмтәне көтмәгәйне, әммә шулай килеп сыҡты. Ул быны шулай тип ҡабул итә, сөнки беренсе тапҡыр йәштәр командаһы өсөн уйнай. Фортуна янда тип һиҙҙе, 3:0 ине, һәм һөҙөмтәлә шундай эмоциялы төшөнкөлөк. Беҙҙе уның психологик торошо борсой''{{конец цитаты|источник=Сергей Черкас Швеция менән матчтан һуң Андрей Василевский тураһында<ref name="SE7">{{cite web|datepublished=2012-01-02|url=http://www.sports.ru/hockey/133837048.html|title=Сергей Черкас: «Поздравили парней с Новым годом, всем дали по бокалу сока»|publisher=Sports.ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUcTkiND?url=http://www.sports.ru/hockey/133837048.html|archivedate=2012-09-07}}</ref>}} Шуға ҡарамаҫтан ҡапҡалағы һаҡты 1/4 финалда Брагин йәш өфөлөгә ышанып тапшыра. Рәсәйлелер ауыр матчта Чехия йыйылмаһын тик овертаймда ғына еңеп сыға, һөҙөмтәлә иҫәп 2:1 була. Василевсикйҙың уйыны киң мәғлүмәт сараларында һоҡланыулы баһалама ала.<ref name="SE8">{{cite web|datepublished=2012-01-03|url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/501399|author=Антон Липкин|title=Спасибо Васе за Канаду. Сборная России вышла в полуфинал благодаря уверенной игре голкипера Андрея Василевского|publisher=Советский Спорт|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUcV0usx?url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/501399|archivedate=2012-09-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130620175112/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/501399 |date=2013-06-20 }}</ref><ref name="SE9">{{cite web|datepublished=2012-01-03|url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/501404|author=Виталий Славин|title=Вытащить на зубах. Молодёжная сборная России с трудом пробилась в полуфинал чемпионата мира|publisher=Советский Спорт|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUcYLiRw?url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/501404|archivedate=2012-09-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130620175440/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/501404 |date=2013-06-20 }}</ref><ref name="SE10">{{cite web|datepublished=2012-01-03|url=http://www.sports.ru/hockey/133884175.html|author=Алексей Дербенко|title=Шаг к Канаде|publisher=Sports.ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUcbgQnf?url=http://www.sports.ru/hockey/133884175.html|archivedate=2012-09-07}}</ref>. Икенсе көн үк ярым финалда шаҡтай арыған рәсәй йыйылма командаһына ҡаршы ял итеп алған канада хоккейсылары уйнай. Таблола иҫәп Рәсәй файҙаһына — 5:1<ref name="SE11">{{cite web|datepublished=|lang=en|url=http://stats.iihf.com/Hydra/270/IHM270226_74_5_0.pdf|title=Официальный протокол матча|publisher=Официальный сайт [[ИИХФ]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUcd15g8?url=http://stats.iihf.com/Hydra/270/IHM270226_74_5_0.pdf|archivedate=2012-09-07}}</ref>. Евгений Кузнецовтың өс голы һәм Василевскийҙың ышаныслы уйыны бындай һөҙөмтәнең төп сәбәбе була. Өсөнсө ваҡыт башта элекке сценарий буйынса бара. 48- се минутта Кучеров Никита 6:1 иҫәбе яһай; һәм шунда күңелһеҙлектәр башлана. Рәсәйлеләр һиҙгерлекте юғалта, ә туҡтауһыҙ һөжүм яһаусы канада хоккейсылары, ниһайәт, ҡапҡаға шайба индерә. Өҫтәүенә, 23 секунд интервал менән ике тапҡыр индереүгә өлгәшә. Брагин Валерий матчтан һуң үҙ хатаһын таный, тап ошо мәлдә Василевскийҙы алмаштырырға кәрәк ине, тип әйтә<ref name="SE12">{{cite web|datepublished=2012-01-04|url=http://allhockey.ru/junior/news/113799/|title=Брагин: надо было ставить Макарова при счете 6:3 [видео]|publisher=Allhockey.ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUcdZWR6?url=http://allhockey.ru/junior/news/113799/|archivedate=2012-09-07}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130416130319/http://allhockey.ru/junior/news/113799/ |date=2013-04-16 }}</ref>. Әммә Андрей ҡапҡала ҡала һәм, үҙҙәренең репортаждарында журналистар билдәләгәнсә, еңелсә «йөҙөп китә»<ref name="SE13">{{cite web|datepublished=2012-01-04|url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/501471|author=Виталий Славин|title=Перетягивание Канады. Колонка Виталия Славина о матче Россия - Канада|publisher=Советский Спорт|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUcfHt1i?url=http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/501471|archivedate=2012-09-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018025102/http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/501471 |date=2012-10-18 }}</ref><ref name="SE14">{{cite web|datepublished=2012-01-04|url=http://www.sovsport.ru/news/text-item/501461|author=Павел Лысенков|title=Нескучный сад. Павел Лысенков - о феерическом полуфинале Канада - Россия|publisher=Советский Спорт|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUhJWZhm?url=http://www.sovsport.ru/news/text-item/501461|archivedate=2012-09-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110095023/http://www.sovsport.ru/news/text-item/501461 |date=2012-01-10 }}</ref>. 51-се һәм 55-се минуттарҙа, артта ҡалыуҙарын ҡыҫҡартып, канадалылар тағы ике шайба индерә. Брагин, ниһайәт, ҡапҡасыһын алмаштырырға ҡарар итә, һәм аҙаҡта Андрей Макаров Рәсәй өсөн еңеү 6:5 иҫәбен яҡлап ҡала. Швецияға ҡаршы финал алышында голкипер тураһында мәсьәлә уйын көнөндә ҡарар ителә. Сергей Черкас был йәһәттән бына нимә һөйләй: {{начало цитаты}}''Финал матчында Макаров уйнаясаҡ тигән ҡарар ҡабул иттек. Василевскийға дәғүәләр юҡ, тик уға бик ҙур йөк төштө, был тренерлыҡ штабының дөйөм ҡарары ине. Василевский турнирҙа бик яҡшы уйнаны, әммә Макаров теләһә ҡайһы ваҡытта әҙер булырға тейеш. '' {{конец цитаты|источник=Сергей Черкас финал матчына ҡапҡасы һайлау тураһында <ref name="SE15">{{cite web|datepublished=2012-01-05|url=http://www.sports.ru/hockey/134047036.html|title=Макаров будет защищать ворота молодёжной сборной России в финале со Швецией|publisher=Sports.ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUhOWhLu?url=http://www.sports.ru/hockey/134047036.html|archivedate=2012-09-07}}</ref>}} Финал матчында, үҙенең ҡапҡаһынан 57 һуғыуҙы кире ҡаҡҡан Макаровтың иҫ киткес һәйбәт уйнауына ҡарамаҫтан, рәсәйлеләр овертаймда 0:1 иҫәбе менән ҡалыша. ==== Донъяның йәштәр чемпионаты 2013 ==== 2013 йылғы йәштәр чемпионатында Өфөлә Василевский Макаров менән көнәркәшлек итеүен дауам итә. Плей-офф матчтарына йыйылманың тренерлыҡ штабы тарафынан төп ҡапҡасы булып, 2012 йылдағы кеүек, Василевский һайлана. 1/4 финалда рәсәй Швейцария йыйылмаһына ҡаршы рәсәй командаһы 4:3 иҫәбе менән еңеү яулай. Андрей матчта 44 ташлауҙан 41 ташлауҙы кире ҡаға, буллиттар серияһында 5 маташыуҙың бер голын үткәреп ебәрә һәм был матчтың иң яҡшы уйынсыларының береһе була. Рәсәй йыйылма командаһы шведтарға ҡаршы ярым финалда, тәүге ун минутта ике шайбаны үткәреп ебәреп, һөҙөмтәлә 40 һуғыуҙың 38 -ен кире ҡаҡҡан күберәк Василевский уйыны арҡаһында уйында ҡала. 2 −3 ваҡыттағы 8-се минуттарҙа берер гол индереп, рәсәйлеләр уйынды һөҙөмтәһеҙ овертаймға күсерә. Буллиттар серияһында Андрей 3 маташыуҙа 1 гол үткәрә, әммә был швед командаһының еңеүе өсөн етеп ҡала. Бронза өсөн матчта ҡапҡаларҙа урынды Макаров Андрей һәм канадалыларға ҡаршы ғәҙәттән тыш уйында еңеү яулай (6:5). Турнир йомғаҡтары буйынса Василевский кире ҡаҡҡан ташлауҙарының процеты буйынса икенсе була һәм рәсәй командаһының иң яҡшы өс уйынсыһы иҫәбенә инә. ==== Донъя чемпионаты 2014 ==== 2014 йылда донъя чемпионы. Турнирҙа алдағы раундтың 2 матчын яулай. Ике матч та Рәсәй йыйылма командаһының еңеүе менән тамамлана. Рәсәй милли йыйылма командаһы составында иң яҡшы уйынсы булып таныла. АҠШ йыйылма ҡомандаһына ҡаршы уйында бик яҡшы уйын күрһәтә, ҡапҡаһына булған 40 ташлауҙың 39-ын кире ҡаға (Рәсәй йыйылма командаһы 6:1 иҫәбе менән еңә). Германия йыйылма командаһына ҡаршы «ҡоро матч» үткәрә, бөтә 27 һуғыуҙы ла кире ҡаға (Рәсәй йыйылма командаһы 3:0 иҫәбе менән еңә). Рәсәй милли команда өсөн өс юниор, өс йәштәр һәм ике өлкәндәр донъя чемпионатында уйнай. == Статистика == {| class="toccolours collapsible collapsed" style="width: 50%; font-size: 85%; border: 1px solid rgb(170, 170, 170); white-space: nowrap; margin-bottom: 10px;" ! colspan="6" id="281" style="background-color: #F2F2F2;" |Легенда |- id="283" | id="284" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black;" | Һәм | id="286" |Үткәрелгән уйындар һаны. | id="288" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black" | Мин | id="290" |Уйналған минуттар һаны | id="292" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black" | ПШ | id="294" |Шайбаны үткәреүе |- id="296" | id="297" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black" | . | id="299" |Еңеүҙәр | id="301" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black" | П. | id="303" |Төп ваҡытта еңелеү. | id="305" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black;" | Н/ИТӘ | id="307" |Индерһәләр/овертаймда еңелеү. |- id="309" | id="310" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black" | КН | id="312" |Ышаныслыҡ коэффициенты | id="315" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black" | % | id="317" | Ташлауҙың проценты | id="320" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black;" | Һәм"0" | id="322" |«Ҡоро уйындар» |- id="325" | id="326" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black" | - | id="328" |''Билдәһеҙ статистика'' | id="330" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black" | — | id="332" |''Статистика иҫәпкә алмай'' | id="334" style="background-color: #F2F2F2; border: 1px solid black" | Бр | id="336" |Ҡапҡаға ташлау |} === Клуб карьераһы === === Халыҡ-ара ярыштары === {| class="toccolours" style="text-align: center; width: 65em; margin-bottom: 10px;" |Йыл |Йыйылма |Турнир |Урын |И |В |П |Мин |ПШ |И"0" |КН |%ОБ |- align="center" |2010 |Рәсәй (юниор.) |ЮДЧ |4 |5 |2 |2 |272 |12 |0 |2.65 |89.7 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2011 |Рәсәй (юниор.) |ЮДЧ |1 !<span class="sorttext" id="cxmwAfo" tabindex="0">[[Файл:Bronze_medal_icon.svg|ссылка=|альт=1]]</span> |6 |4 |2 |344 |15 |0 |2.62 |93.6 |- align="center" |2012 |Рәсәй (йәш.) |ЙДЧ |2 !<span class="sorttext" id="cxmwAgw" tabindex="0">[[Файл:Silver_medal_icon.svg|ссылка=|альт=2]]</span> |5 |4 |1 |299 |10 |2 |2.01 |95.3 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2012 |Рәсәй (юниор.) |ЮДЧ |5 |5 |2 |3 |299 |11 |1 |2.20 |92.2 |- align="center" |2013 |Рәсәй (йәш.) |ЙДЧ |1 !<span class="sorttext" id="cxmwAio" tabindex="0">[[Файл:Bronze_medal_icon.svg|ссылка=|альт=1]]</span> |4 |3 |1 |264 |8 |1 |1.81 |95.0 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2014 |Рәсәй (йәш.) |ЙДЧ |1 !<span class="sorttext" id="cxmwAjo" tabindex="0">[[Файл:Bronze_medal_icon.svg|ссылка=|альт=1]]</span> |5 |4 |1 |328 |10 |0 |1.83 |93.3 |- align="center" |2014 |Рәсәй |ДЧ |1 !<span class="sorttext" id="cxmwAkw" tabindex="0">[[Файл:Gold_medal_icon.svg|ссылка=|альт=1]]</span> |2 |2 |0 |120 |1 |1 |0.50 |98.5 |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" |2016 |Рәсәй |КМ |4 |— |— |— |— |— |— |— |— |- align="center" |2017 |Рәсәй |ДЧ |1 !<span class="sorttext" id="cxmwAm4" tabindex="0">[[Файл:Bronze_medal_icon.svg|ссылка=|альт=1]]</span> |9 |7 |2 |522 |15 |3 |1.72 |93.6 |- bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan="4" |Бөтәһе (юниор.) |16 |8 |7 |915 |38 |2 |2.49 |91.83 |- bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan="4" |Бөтәһе (йәш.) |14 |11 |3 |891 |28 |3 |1.88 |94.53 |- bgcolor="#e0e0e0" style="font-weight:bold;" | colspan="4" |Бөтәһе (төп йыйылма) |11 |9 |2 |642 |16 |4 |1.11 |96.05 |} == Ҡаҙаныштары == {| class="" style="border-collapse: collapse; background: transparent; width: 100%; text-align: left; margin-bottom: 10px;" | id="826" style="width:50%; " | === Командала === ; Клуб карьераһы {| class="wikitable" id="831" style="font-size: 96%;" ! id="834" |Йыл ! id="836" |Команда ! id="838" |Ҡаҙаныш |- id="840" | id="841" |[[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/14 (КХЛ)]] | id="844" |[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев (Өфө)]] | id="847" |03 !<span class="sorttext">[[Файл:Bronze_medal_icon.svg|ссылка=|альт=3]]</span> Бронза призёры |- id="850" | id="851" |2013/14 (Рәсәй чемпионаты) | id="855" |[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев (Өфө)]] | id="858" |02 !<span class="sorttext">[[Файл:Silver_medal_icon.svg|ссылка=|альт=2]]</span> Көмөш призёр |} ; Юниор карьераһы {| class="wikitable" id="864" style="font-size: 96%;" ! id="867" |Йыл ! id="869" |Команда ! id="871" |Ҡаҙаныш |- id="873" | id="874" |2011 (ЮДЧ) | id="877" |Рәсәйҙең юниорҙар йыйылмаһы | id="879" |03 !<span class="sorttext">[[Файл:Bronze_medal_icon.svg|ссылка=|альт=3]]</span> Бронза призёры |} ; Йәштәр карьераһы {| class="wikitable" id="885" style="font-size: 96%;" ! id="888" |Йыл ! id="890" |Команда ! id="892" |Ҡаҙаныш |- id="894" | id="895" |2012 (ЙДЧ) | id="898" |Рәсәйҙең йәштәр йыйылмаһы | id="900" |02 !<span class="sorttext">[[Файл:Silver_medal_icon.svg|ссылка=|альт=2]]</span> Көмөш призёр |- id="903" | id="904" |2013 (ЙДЧ) | id="907" |Рәсәйҙең йәштәр йыйылмаһы | id="909" |03 !<span class="sorttext">[[Файл:Bronze_medal_icon.svg|ссылка=|альт=3]]</span> Бронза призёры |- id="912" | id="913" |2014 (ЙДЧ) | id="916" |Рәсәйҙең йәштәр йыйылмаһы | id="918" |03 !<span class="sorttext">[[Файл:Bronze_medal_icon.svg|ссылка=|альт=3]]</span> Бронза призёры |} ; Халыҡ-ара карьераһы {| class="wikitable" id="924" style="font-size: 96%;" ! id="927" |Йыл ! id="929" |Команда ! id="931" |Ҡаҙаныш |- id="933" | id="934" |2014 (ДЧ) | id="937" |Рәсәй йыйылмаһы | id="940" |01 !<span class="sorttext">[[Файл:Gold_medal_icon.svg|ссылка=|альт=1]]</span> Донъя чемпионы |- id="943" | id="944" |2017 (ДЧ) | id="947" |Рәсәй йыйылмаһы | id="949" |03 !<span class="sorttext">[[Файл:Bronze_medal_icon.svg|ссылка=|альт=3]]</span> Бронза призёры |} | id="952" style="width:50%; " | === Шәхси === ; КХЛ (Континенталь Хоккей Лигаһы) {| class="wikitable" id="957" style="font-size: 96%;" ! id="960" |Йыл ! id="962" |Команда ! id="964" |Ҡаҙаныш |- id="966" | id="967" |[[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/2014]] | id="970" |[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]] | id="973" |Миҙгелдең иң яҡшы яңы кешеһе |- id="976" | id="977" |[[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/2014]] | id="980" |[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]] | id="983" |Плей-офф ярым финалының иң яҡшы яңы кешеһе |- id="985" | id="986" |[[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/2014]] | id="989" |[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]] | id="992" |Плей-офф сирек финалының иң яҡшы яңы кешеһе |- id="994" | id="995" |[[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/2014]] | id="998" |[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]] | id="1001" |[http://www.eliteprospects.com/awards.php?award=KHL%20Rookie%20of%20the%20Month Айҙың иң яҡшы яңы кешеһе — Апрель 2014] |- id="1003" | id="1004" |[[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/2014]] | id="1007" |[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]] | id="1010" |[http://www.eliteprospects.com/awards.php?award=KHL%20Rookie%20of%20the%20Month Айҙың иң яҡшы яңы кешеһе — Март 2014] |- id="1012" | id="1013" |[[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/2014]] | id="1016" |[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]] | id="1019" |[http://www.eliteprospects.com/awards.php?award=KHL%20Rookie%20of%20the%20Month Айҙың иң яҡшы яңы кешеһе — Ноябрь 2013] |- id="1021" | id="1022" |[[КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә|2013/2014]] | id="1025" |[[Салауат Юлаев (хоккей клубы)|Салауат Юлаев]] | id="1028" |[http://www.eliteprospects.com/awards.php?award=KHL%20Rookie%20of%20the%20Month Айҙың иң яҡшы яңы кешеһе — Сентябрь 2013] |} ; АХЛ (Америка Хоккей Лигаһы) {| class="wikitable" id="1033" style="font-size: 96%;" ! id="1036" |Йыл ! id="1038" |Команда ! id="1040" |Ҡаҙаныш |- id="1042" | id="1043" |2014/2015 | id="1045" |Сиракьюз Кранч | id="1048" |Ай капҡасыһы — Декабрь 2014 |} ; НХЛ <br> {| class="wikitable" id="1053" style="font-size: 96%;" ! id="1056" |Йыл ! id="1058" |Команда ! id="1060" |Ҡаҙаныш |- id="1062" | id="1063" |2018 | id="1066" |Тампа-Бэй Лайтнинг | id="1069" |Милли Хоккей лигаһы матчында йондоҙҙарҙың ҡатнашыуы |- id="1071" | id="1072" |2018 | id="1075" |Тампа-Бэй Лайтнинг | id="1078" |«Везина Трофи» наградаһына номинация |- id="1080" | id="1081" |2018 | id="1084" |Тампа-Бэй Лайтнинг | id="1087" |Милли Хоккей лигаһында көндөң беренсе йондоҙо |} ; Халыҡ-ара ҡаҙаныштары {| class="wikitable" id="1092" style="font-size: 96%;" ! id="1095" |Йыл ! id="1097" |Команда ! id="1099" |Ҡаҙаныш |- id="1101" | id="1102" |2011 | id="1105" |Рәсәй юниорҙар йыйылмаһы | id="1107" |Донъя чемпионатында кире ҡағылған ташлауҙарҙың иң яҡшы проценты (93.62 %) |- id="1109" | id="1110" |2012 | id="1113" |Рәсәй йәштәр йыйылмаһы | id="1115" |Донъя чемпионатында кире ҡағылған ташлауҙарҙың иң яҡшы проценты (95.31 %) |- id="1117" | id="1118" |2017 | id="1121" |Рәсәй йыйылмаһы | id="1123" |Донъя чемпионатында иң яҡшы ҡапҡасы |- id="1125" | id="1126" |2017 | id="1128" |Рәсәй йыйылмаһы | id="1130" |Донъя чемпионатының символик йыйылмаһына эләгеүе |} |} == Наградалары == * Салауат Юлаев ордены (2022)<ref>[https://www.bashinform.ru/news/sport/2022-08-01/radiy-habirov-nagradil-ordenami-salavata-yulaeva-andreya-vasilevskogo-i-ego-ottsa-2894442 Радий Хабиров отметил орденами заслуги Андрея Василевского и его отца]</ref>. * Почёт ордены ([[27 май]], [[2014 йыл]]) — Рәсәй йыйылма командаһы составында хоккей буйынса 2014 йылда донъя чемпионатында еңеүе өсөн Рәсәй Президенты Владимир Путин тарафынан тапшырыла<ref name="nag1">{{cite web|date=2014-05-27|url=http://news.kremlin.ru/ref_notes/1647|title=Победители чемпионата мира по хоккею 2014 года в Минске, удостоенные государственных наград Российской Федерации|publisher=news.kremlin.ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{примечания|2}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20140810041735/http://www.nhl.com/ice/ru/player.htm?id=8476883 Профиль на официальном сайте НХЛ] * {{KHL|17242}}(рус.) <div class="cx-template-editor-source-container" lang="ru" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title">KHL</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="1" class="cx-template-editor-param-key">1</span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="1" style="position: relative;">17242</div></div></div></div> * [http://mhl.khl.ru/players/17242/ Профиль на официальном сайте МХЛ] * [http://www.sports.ru/tags/70281925.html Профиль Игрока на sports.ru] * [http://195.19.218.160/players/info?id=16939 Данные по игроку на сайте Глобал Спорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812172518/http://195.19.218.160/players/info?id=16939 |date=2020-08-12 }} * {{Eliteprospects|70424|Андрей Василевский}}(инг.) * [http://allhockey.ru/news/113318/ Видеоинтервью с Андреем Василевским после первого матча на МЧМ-2012 (26 декабря 2011 г.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113164739/http://allhockey.ru/news/113318/ |date=2012-01-13 }} [[Категория:«Сиракьюз Кранч» хоккейсылары]] [[Категория:Салауат Юлаев командаһының уйынсылары]] [[Категория:Толпар командаһының уйынсылары]] [[Категория:Хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһының уйынсылары]] [[Категория:Почёт ордены кавалерҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:25 июлдә тыуғандар]] [[Категория:1994 йылда тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса спортсылар]] [[Категория:КХЛ хоккейсылары]] [[Категория:МХЛ хоккейсылары]] [[Категория:Рәсәй хоккейсылары]] [[Категория:Алфавит буйынса хоккейсылар]] [[Категория:Хоккей ҡапҡасылары]] [[Категория:Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпиондары]] fjddux5ehb3nf13f30puj67dce8i6fq 0 141973 1306419 1273190 2026-09-26T13:13:38Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306419 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән ҡоштар''', — [[Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы|Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән]] ҡоштарҙың төрҙәре һәм төрсәләре исемлеге, 2014 йылда нәшер ителгән. Исемлектә Башҡортостан Республикаһының 2014 йылда нәшер ителгән Ҡыҙыл китабына индерелгән бөтә [[Ҡоштар|ҡоштар ҙа]] күрһәтелә. == Тасуирлама == 1984 йылда тәүге тапҡыр «Башҡорт АССР-ының Ҡыҙыл китабы» баҫылып сыға, уға 171 төр [[Үҫемлектәр|үҫемлек]] һәм 157 төр [[Хайуандар|хайуан]], шул иҫәптән 54 төр ҡош индерелә. Ҡабатлап нәшер ителгән "Башҡорт АССР-ының Ҡыҙыл китабы"нда (1987) ҡоштарҙың төрө 57-гә етә. "[[Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабы]]"ның 3-сө томына (2004) ҡоштарҙың 49 төрө һәм төрсәһе индерелә<ref>''Баянов М. Г.'' <span data-wikidata-qualifier-id="P248">[http://www.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/5813-redkie-vidy-zhivotnykh Редкие виды животных] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403014726/http://www.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/5813-redkie-vidy-zhivotnykh |date=2017-04-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403014726/http://www.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/5813-redkie-vidy-zhivotnykh |date=2017-04-03 }}</span> &#x2F;&#x2F; [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_(%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5) Башкирская энциклопедия]. — Уфа: ГАУН «[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_(%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE) Башкирская энциклопедия]», 2013. — [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9785881853068 ISBN 978-5-88185-306-8].</ref><ref>''Галеева А. Х.'' <span data-wikidata-qualifier-id="P248">[http://www.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/11987-krasnaya-kniga Красная книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405214147/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/11987-krasnaya-kniga |date=2016-04-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405214147/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/11987-krasnaya-kniga |date=2016-04-05 }}</span> &#x2F;&#x2F; [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_(%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5) Башкирская энциклопедия]. — Уфа: ГАУН «[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_(%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE) Башкирская энциклопедия]», 2013. — [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9785881853068 ISBN 978-5-88185-306-8].</ref><ref>''Баянов М. Г.'' <span data-wikidata-qualifier-id="P248">[http://www.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/5813-redkie-vidy-zhivotnykh Редкие виды животных] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403014726/http://www.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/5813-redkie-vidy-zhivotnykh |date=2017-04-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403014726/http://www.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/5813-redkie-vidy-zhivotnykh |date=2017-04-03 }}</span> &#x2F;&#x2F; [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_(%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5) Башкирская энциклопедия]. — Уфа: ГАУН «[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_(%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE) Башкирская энциклопедия]», 2013. — [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9785881853068 ISBN 978-5-88185-306-8].</ref><ref>''Галеева А. Х.'' <span data-wikidata-qualifier-id="P248">[http://www.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/2-statya/11987-krasnaya-kniga Красная книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405214147/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/11987-krasnaya-kniga |date=2016-04-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405214147/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/2-statya/11987-krasnaya-kniga |date=2016-04-05 }}</span> &#x2F;&#x2F; [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_(%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5) Башкирская энциклопедия]. — Уфа: ГАУН «[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_(%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE) Башкирская энциклопедия]», 2013. — [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9785881853068 ISBN 978-5-88185-306-8].</ref>. "Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабы"ының 2-се томында (2014) ҡоштарҙың төрө һәм төрсәһе 41-гә тиклем кәмей. Исемлектә 2014 йылда нәшер ителгән "Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабы"ына ингән ҡоштарҙың бөтә төрө һәм төрсәләре күрһәтелә. Таблицаның КкРБ, КкРФ һәм МСОП тип аталған бағаналары ярашлы рәүештә Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабында, Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабында һәм МСОП-тың Ҡыҙыл исемлегендә булыуҙарын аңлата. Әгәр ҙә теге йәки был Ҡыҙыл китапта һүрәтләнгән төр булмаһа, йәғни күрһәтелгән категорияларҙың береһенә лә индерелмәгән икән, исемлектә был ячейка тултырылмаған көйө ҡалдырыла. Бөтә төрҙәр Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабында 6 категорияға, Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабында 6 категорияға һәм МСОП-тың Ҡыҙыл исемлегендә 9 категорияға бүленә. Категориялар түбәндәге тамғалар менән билдәләнә: {| border="1" class="simple" |<small> [[Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы|Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабы]]:</small> : <small>0 — ихтимал юҡҡа сыҡҡан</small> : <small>I — юҡҡа сығып барған</small> : <small>II — һанының кәмеүе</small> : <small>III — һирәк осраған</small> : <small>IV — статусы буйынса билдәләнмәгән</small> : <small> V — тергеҙелгән һәм үҙ-үҙҙәрен тергеҙгән</small> |<small>Рәсәй Федерацияның Ҡыҙыл китабы:</small> : <small>0 — ихтимал юҡҡа сыҡҡан</small> : <small>1 — юҡҡа сығып барған</small> : <small>2 — һанының кәмеүе</small> : <small>3 — һирәк осраған</small> : <small>4 — статусы буйынса билдәләнмәгән</small> : <small> 5 — тергеҙелгән һәм үҙ-үҙҙәрен тергеҙгән</small> |<small>МСОП-тың Ҡыҙыл исемлеге: </small> : <small>{{EX}} — юҡҡа сыҡҡан</small> : <small>{{EW}} — ҡырағай тәбиғәттә юҡҡа сыҡҡан</small> : <small>{{CR-iucn}} — юҡҡа сығыу сигендәге төрҙәр (киҫкен хәлгә төшкән)</small> : <small>{{EN}} — [[Юҡҡа сығып барыусы төрҙәр|юҡҡа сығып барған төрҙәр]]</small> : <small>{{VU}} — йоғонтоға бирелә торған төрҙәр</small> : <small>{{NT}} — йоғонтоға бирелеүгә яҡын торған төрҙәр</small> : <small>{{LC}} — юҡҡа сығыу ҡурҡынысы аҙ булған төрҙәр</small> : <small>{{DD}} — юҡҡа сығыу ҡурҡынысын баһалау өсөн мәғлүмәт етмәгән төрҙәр </small> : <small>{{NE}} — Халыҡ-ара Ҡыҙыл китапта күрһәтелмәгән төрҙөр</small> |} Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабында ҡоштар исемлегенә барлығы 41 [[Төр (биология)|төр]] һәм төрсә индерелгән, уларҙың 13-ө [[ыласын һымаҡтар]], 9-ы [[сәпсәү һымаҡтар]], 6-һы [[ҡаҙ һымаҡтар]], 3-әүһе [[торна һымаҡтар]], 2-шәр [[Торна һымаҡтар|ҡауҙы һымаҡтар]], [[турғай һымаҡтар]] һәм [[ябалаҡ һымаҡтар]] отрядтарына ҡарай, шулай уҡ 1-әр төр [[Гагаралар|гагара һымаҡтар]], тауыҡ һымаҡтар, ракше һымаҡтар, һөҙһөт һымаҡтар отрядтарына ҡарай. [[Балабан]], [[мәрйенгүҙ]], [[бөркөт]], [[аҡ ағуна]], [[ҙур аҡ селән]], [[туғаҙаҡ]], [[һунағара]],[[ ялан тәгәрлеге]], [[һағыҙаҡ һары]]<nowiki/>ы, [[кәлмәргән]], [[һаҙ көйөлдөһө]], [[ялан торомтайы]] юҡҡа сығып барған (!) төрҙәр категорияһына ҡарай. Исемлектә таксондарҙың урынлашыуы Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабындағы ҡуйылышҡа тап килә. Һуңғы бағана аҙағында [[Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы|Халыҡ-ара тәбиғәт һағы союзы (МСОП)]] сайтындағы шәхси биткә һылтанма бирелгән.. {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" class="wikitable" frame="box" rules="all" style="text-align: center;" width="100%" ! style="background: #fcc1c1" width="8%" |Иллюстрациялар ! style="background: #fcc1c1" width="14%" |Атамаһы, таксондың авторы ! style="background: #fcc1c1" width="41%" |Башҡортостанда таралыу ареалы,<br> һаны һәм таралыуға ҡамасаулаусы факторҙар ! style="background: #fcc1c1" width="5%" |[[Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы|КкРБ]] ! style="background: #fcc1c1" width="5%" |КкРФ ! style="background: #fcc1c1" width="5%" |МСОП |- | colspan="6" style="background:#ccd0fc;" |''' [[Гагаралар|Гагаралар отряды]] (Gaviiformes)''' |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Гагаралар ғаиләһе (Gaviidae)''' |- |[[Файл:Gavia arctica1.jpg|200x200пкс]] |'''[[Ҡағараҡ]]'''<br>Gavia arctica arctica <br>(Linnaeus, 1758) |Башҡортостан аша бик һирәк осоп үткән, һирәк-һаяҡ оя ҡорған төр (XX быуатта бик һирәк [[Әбйәлил районы|Әбйәлил]], [[Учалы районы|Учалы]] һәм [[Баймаҡ районы|Баймаҡ]] райондары күлдәрендә оя ҡора). Урал аръяғы ([[Өргөн (күл)|Өргөн]], [[Оло Учалы (күл)|Оло Учалы]], [[Талҡаҫ]], [[Ҡалҡан (күл)|Ҡалҡан]], Суптыкүл, Драга) һәм Урал алды ([[Асылыкүл]], [[Ҡандракүл]], [[Шөңгәккүл]], Нағаҙаҡкүл) күлдәрендә, [[Дәүләкән районы|Дәүләкән]], [[Бүздәк районы|Бүздәк]] һәм [[Әлшәй районы|Әлшәй]] райондары быуаларында, [[Нөгөш һыуһаҡлағысы]]нда, [[Йылайыр районы]]нда күренгеләүҙәре билдәле. Күп тигәндә 1-2 тиҫтә пар ғына республикала оя ҡора, ә республика аша осоп үтеүсе ҡоштар бер нисә тиҫтә булыуы ихтимал. Ҡоштарҙың үрсеүенә ҡамасаулаусы факторҙар: оя ҡорған урындарҙа тынғыһыҙлау, йылымдар ҡуйыу, һыу ятҡылыҡтарын нефть продукттары һәм башҡа химик һәм органик агенттар менән бысратыу.{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=98}}. |III |2 |[[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22697834/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ccd0fc;" |'''<br>[[Ҡауҙы һымаҡтар|Ҡауҙылар]] отряды (Ciconiiformes)''' |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Селәндәр ғаиләһе (Ardeidae)''' |- |[[Файл:Comfi - panoramio.jpg|200x200пкс]] |'''[[Ҙур аҡ селән]]'''<br>Casmerodius albus <br>(Linnaeus, 1758) |[[Баймаҡ районы|Баймаҡ]] ([[Талҡаҫ]] күле тирәһендә), [[Ҡырмыҫҡалы районы|Ҡырмыҫҡалы]] (Оло Толпаҡ күле), [[Краснокама районы|Краснокама]] (Баҡсатау ауылы янында), [[Учалы районы|Учалы]] ([[Ҡалҡан (күл)|Ҡалҡан]] күле янында), [[Шишмә районы|Шишмә]] ([[Санжаровка]] ауылы янында) райондарында, шулай уҡ [[Нөгөш һыуһаҡлағысы]] һәм [[Шүлгәнташ ҡурсаулығы]]нда күренә был ҡоштар. Төрлө йылдарҙа республика биләмәһенә килеп оя ҡорған ҡоштар һаны бер нисә берәмектән бер нисә тиҫтәгә барып етеүе ихтимал, шулай уҡ бер нисә парҙың даими булмаған оя ҡороуы ла күҙәтелә.{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=99}}. |IV | |[[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22697043/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Ҡауҙылар ғаиләһе (Ciconiidae)''' |- |[[Файл:Black Stork (Ciconia nigra), Skala Kallonis, Lesvos, Greece, 11.04.2015 (16730567553).jpg|200x200пкс]] |'''[[Ҡара ҡауҙы]]'''<br>Ciconia nigra <br>(Linnaeus, 1758) | [[Ҡананикольский]] ауылы янында ҡауҙы пары оя ҡора. Ҙур һәм Бәләкәй Ҡурғаш йылғаларында ла ([[Архангел районы]]), [[Шүлгәнташ ҡурсаулығы]]нда, шулай уҡ [[Көньяҡ Урал ҡурсаулығы|Көньяҡ Урал]] һәм [[Башҡортостан ҡурсаулығы|Башҡортостан]] ҡурсаулыҡтарында ла осрай улар. Республика территорияһында яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса бер нисә пар ҡауҙы оя ҡороп бала сығара. Ҡамасаулаусы факторҙар: оя ҡорған урындың тынғыһыҙ булыуы, оя ҡороуға яраҡлы майҙандарҙың кәмеүе{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=100—101}}. |I |1 |{{nobr|{{LC}} {{IUCN1|22697669}}}} |- | colspan="6" style="background:#ccd0fc;" |'''[[Ҡаҙ һымаҡтар|Ҡаҙҙар]] отряды (Anseriformes)''' |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Өйрәктәр ғаиләһе (Anatidae)''' |- |[[Файл:Red-breasted Goose (Branta ruficollis) RWD2.jpg|200x200пкс]] |'''[[Ҡыҙыл боғаҡлы ҡарағаҙ]]'''<br> Branta ruficollis <br>(Pallas, 1769) |Йыл һайын 7-12 ҡарағаҙҙан торған туптар (өйкөмдәр) [[Шүлгәнташ ҡурсаулығы]]нда, [[Ағиҙел йылғаһы]]нда осрай. [[«Башҡортостан» милли паркы]]нда ла, [[Ялан Йылайыры]] йылғаһында ла ([[Йылайыр]] ауылы тирәләй), [[Ивановка (Дәүләкән районы)|Ивановка]] ауылы янында ла ([[Дәүләкән районы]]) күренгеләйҙәр. Миграция осорҙарында республика территорияһында һирәк күренәләр. Ҡамасаулаусы факторҙар: браконьерҙар тарафынан атыу{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=102}}. |III |3 | [[Файл:Status_iucn_VU_icon.svg|ссылка=Уязвимые_виды|23x23пкс|Уязвимый вид]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22679954/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Cygnus cygnus from zh.JPG|200x200пкс]] |'''[[Ҡаңғылдаҡ аҡҡош]]'''<br>Cygnus cygnus <br>(Linnaeus, 1758) |Был төр аҡҡоштоң атамаһы уның яңғырауыҡлы итеп торба аша ҡаңғылдағанға оҡшаш «ганг-го, ганг-го, ганг-го» тауышын сығарыуына бәйле, тауышты улар бигерәк тә ҡарығыу осорондағы тыпырҙауҙары (брачные танцы) ваҡытында яңғырата. XVIII ғәҙәттә беҙҙең төбәктә оя ҡорор була, ләкин XIX быуат аҙағында был төр аҡҡоштарҙың һаны ҡырҡа кәмей. Уларҙың оя ҡороуы тураһындағы һуңғы мәғлүмәт 1967 йылда теркәлә ([[Йылан заказнигы|Йылан]] һәм [[Архангел заказнигы|Архангел]] заказниктары). XX быуаттың икенсе яртыһынан аҡҡош-ҡаңғылдаҡтарҙың республиканың бөтә территорияһы аша осоп үтеүе билдәләнелә (төньяҡ-көнсығыш өлөшөнән тыш). [[Башҡортостан ҡурсаулығы]]н да йыл һайын төйәк итмәй улар, Оло Йылан, [[Төньяҡ Үләнде]], [[Талҡаҫ]] күлдәрендә, [[Нөгөш һыуһаҡлағысы]]нда, [[Дәүләкән районы|Дәүләкән]] һәм [[Туймазы районы|Туймазы]] райондарында аҡҡош-ҡаңғылдаҡтар өйкөмдәре осрай. Республика территорияһында уларҙың һаны 70-100-гә етә, әммә тик 30-50 проценты ғына оя ҡороп бала сығара. Ә бына республика аша осҡан аҡҡоштар һаны бер нисә йөҙ булыуы ихтимал. Үрсеүгә ҡамасаулаусы факторҙар: браконьерлыҡ, бала сығарған осорҙа тынғыһыҙлау{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=103}}. |II | | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22679856/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Tadorna ferruginea 8088.jpg|200x200пкс]] |'''[[Ҡыҙыл өйрәк]]'''<br>Tadorna ferruginea <br>(Pallas, 1764) |Яҙғы-йәйге осорҙа Башҡортостандың Урал аръяғында осрай, [[Краснокама районы|Краснокама]], [[Мәләүез районы|Мәләүез]], [[Ейәнсура районы|Ейәнсура]], [[Көйөргәҙе районы|Көйөргәҙе]], [[Дәүләкән районы|Дәүләкән]], [[Бишбүләк районы|Бишбүләк]], [[Бүздәк районы|Бүздәк]], [[Фёдоровка районы (Башҡортостан)|Фёдоровка]] райондарында һәм [[«Башҡортостан» милли паркы]]нда күренгеләйҙәр. Урал алдында яҙҙарын 200-гә тиклем, йәйгеһен — 600—800-гә тиклем ҡыҙыл өйрәк йыйыла, яҙғы осорҙа Урал аръяғында был төр ҡоштар һаны 1,5-3 меңгә барып етә. Тотош алғанда [[Көньяҡ Урал]]да 250-300-гә тиклем ҡыҙыл өйрәк оя ҡора. Үрсеүгә ҡамасаулаусы факторҙар: браконьерлыҡ, себеш сығарған мәлдә тынғыһыҙлау, себештәрҙе оса алмаған саҡтарында тотоу, ареалдан ситтә был төр ҡоштарҙың йәшәүенең тотороҡло булмауы{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=104}}. |III | | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22680003/0]{{Недоступная ссылка|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Common shelduck arp.jpg|200x200пкс]] |'''[[Аласабыр]]'''<br>Tadorna tadorna <br>(Linnaeus, 1758) |[[Өфө]] янында ([[Нуғай (Өфө)|Нуғай]] ауылы ситендә), [[Әбйәлил районы|Әбйәлил]] ([[Мулдаҡкүл]]дә), [[Мәләүез районы|Мәләүез]] ([[Ҡотлобулат]] ауылы тирәләй) һәм [[Хәйбулла районы|Хәйбулла]] ([[Сәғит (Хәйбулла районы)|Сәғит]] ауылы янында һәм Маҡан һыуһаҡлағысында) райондарында, [[Башҡортостан ҡурсаулығы]]нда осрай. Республика территорияһында яҡынса 10-20 пар оя ҡора. Үрсеүҙе сикләүсе факторҙар: кешенең хужалыҡ эшмәкәрлеге, ояға яраҡлы урындарҙың бөтөрөлә барыуы{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=105}}. |IV | | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22680024/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Aythya nyroca 1 (Martin Mecnarowski).jpg|200x200пкс]] |'''[[Мәрйенгүҙ]]'''<br>Aythya nyroca <br>(Güldenstädt, 1770) |Республика аша осоп үткәндә [[Шүлгәнташ ҡурсаулығы]]нда, Ағиҙел йылғаһында, «Башҡортостан» милли паркында, Ағиҙел менән Каманың түбәнге ағымында һәм Камала, Ҡаңлы-Төркәй ауылы янындағы быуала туҡталыусандар. 2012 йылдың авгусында Подымалово ауылы янындағы күлдә 7 һәм 4 себеш эйәрткән ике оя мөрйенгүҙҙе теркәгәндәр. Хәҙерге ваҡытта күпме булыуҙары тураһында мәғлүмәт юҡ. Үрсеүҙе сикләүсе факторҙар: ояға яраҡлы урындарҙың кәмей барыуы, браконьерлыҡ{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=106}}. |I |2 |[[Файл:Status_iucn_NT_icon.svg|ссылка=Виды,_близкие_к_уязвимому_положению|23x23пкс|Вид, близкий к уязвимому положению]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22680373/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Melanitta fusca, Grindavik, Iceland 2.jpg|200x200пкс]] |'''[[Ҡарасабан]] (ҡара өйрәк)'''<br>Melanitta fusca <br>(Linnaeus, 1758) |Ҡарағайлы, Коряжный һәм Ҙур Елань күлдәрендә оя ҡорған ҡарасабандар осрай. Шулай уҡ Әбйәлил һәм Учалы райондары күлдәрендә лә (Көньяҡ үләнде, Яҡтыкүл, Атауҙы) күренеүҙәре билдәле, Фёдоровка (Бала-Сытырман ауылы янында) һәм Краснокама (Николо-Берёзовка һәм Энергетик ауылдары ситендә) райондарында осрай. Үрсеүҙе сикләүсе факторҙар: браконьерлыҡ, балыҡ аулау өсөн ҡуйылған йылымдар{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=107}}. |II | | [[Файл:Status_iucn_EN_icon.svg|ссылка=Вымирающие_виды|23x23пкс|Вымирающий вид]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22724836/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ccd0fc;" |'''[[Ыласын һымаҡтар]] отряды (Falconiformes)''' |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Кәлмәргәндәр ғаиләһе (Pandionidae)''' |- |[[Файл:Osprey mg 9605.jpg|267x267пкс]] |'''[[Кәлмәргән]]'''<br> Pandion haliaetus <br>(Linnaeus, 1758) |Иң күп һанда оялары Белорет районында табыла. Мәләүез һәм Бөрйән райондарында, Нөгөш менән Ағиҙел араһында (8-10 пар) яңғыҙ оялар булыуы күҙәтелә. Республиканың бөтә территорияһы буйлап (эре һыу ятҡылыҡтарында): Ҡариҙел, Ағиҙел, Әй, Кама, Етеҙ Танып (Тере Танып) йылғаларында, Сыбаркүл, Ҙур Талпаҡ, күлдәрендә, Шарамбай, Павловский һәм Ҡарман һыуһаҡлағыстарында кәлмәргәндәрҙең оя ҡороуы билдәле. Үрсеүҙәрен сикләүсе факторҙар: атыу һәм ояларын туҙҙырыу, тынғыһыҙлау, ағастарҙы ҡырҡыу һөҙөмтәһендә кәлмәргәндәр йәшәгән урындарҙы бөтөрөү, промысла балыҡ тотоуын ҡулланыу сәбәпле, балыҡ ресурстарының бермә-бер кәмеүе, эвтрофикация һәм һыу ятҡылыҡтарының үтә күренмәлегенең түбәнәйеүе, ағыулы химикттар һәм ауыр металдар менән һыуҙы бысратыу, башҡа ҡоштар тарафынан уларҙы ҡыҫырыҡлап сығарыу{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=108—109}}. |I |3 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22694938/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Ҡарсығалар ғаиләһе (Accipitridae)''' |- |[[Файл:Pernis apivorus2.jpg|200x200пкс]] |'''[[Һағыҙаҡ һары]]'''<br>Pernis apivorus <br>(Linnaeus, 1758) |1980-се йылдарҙа [[Башҡортостан ҡурсаулығы]]нда оя ҡора, Нефтекама һәм Ағиҙел ҡалалары ситендә, [[Шүлгәнташ ҡурсаулығы]]нда, Дәүләкән, Ҡариҙел һәм Краснокама райондарында, Оло Инйәрҙең урта ағымында осрай. Республикала 30-ҙан ашыу кәлмәргән булыуы билдәле, улар араһында парлап оя ҡорғандары ла бар. Был ҡоштарҙың үрсеүен сикләүсе факторҙар: бик һайлап ҡына туҡланыуҙары, себештәренең аҙ һәм һирәк булыуы, тынғыһыҙлау, ҡартайған ағастарҙы ҡырҡыу, кешенең был ҡошто эҙәрлекләүе (атыу).{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=110—111}}. |I | | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22694989/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:CircusMacrourus1k.jpg|200x200пкс]] |'''[[Ялан көйгәнәге]]'''<br>Circus macrourus <br>(S.G. Gmelin, 1771) |Краснокама һәм Фёдоровка райондарында; Стәрлетамаҡ һәм Баймаҡ ҡалалары ситендә, Үләнде, Һатҡы һәм Талҡаҫ күлдәре, Таулыҡай, Мрәүшле, Яңы Нуғай ауылдары ситендә билдәләнә. Шулай уҡ Йылайыр платоһының тау-урманлы зонаһында һирәк булһа ла оя ҡорған төр булараҡ билдәләнә. Байым ауылы яныда ялан көйәнәгенең ике ояһы табыла. Ейәнсура районында, Шаҙы йылғаһы буйында (Мишкә районы), Белорет һәм Нефтекама ҡалалары янында, Коряжный күле, Кесе Ҡыҙыл һәм Таналыҡ йылғалары үҙәнендә осрай. Республикала бөтәһе 200-ҙән ашыу ялан көйәнәге бар. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: оя ҡороу һәм туҡланыу шарттарының насарланыуы, территорияны урбанизациялау{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=112—113}}. |II |2 |[[Файл:Status_iucn_NT_icon.svg|ссылка=Виды,_близкие_к_уязвимому_положению|23x23пкс|Вид, близкий к уязвимому положению]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22695396/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Adlerbussard.jpg|212x212пкс]] |'''[[Ялан һары]]'''<br> Buteo rufinus <br>(Cretzschmar, 1827) |Хәйбулла районының көньяғында далала, Таналыҡ йылғаһының түбәнге ағымында оя ҡора, Учалы районында, Уй йылғаһының үрге ағымында ла билдәләнә. Краснокама (Һаҡлау ауылы тирәһендә), Белорет (Йөйәк йылғаһы үҙәнендә һәм Үҙән ауылы эргәһендә), Дүртөйлө (Йосоп ауылы янында), Мәләүез (Ерек ауылы янында), Шишмә (Ҙур Елань һәм Шөнгәккүл күлдәрендә) райондарында осрай. Республикала 50-гә яҡын ялан һары ҡошо иҫәпләнә. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: оя ҡорорға яраҡлы урындарҙың аҙ булыуы, тынғыһыҙлау, ҡарғалар, ала ҡарғалар һәм ерҙәге йыртҡыс хайуандарҙың уларҙың ояларын туҙҙырыуы, браконьерлыҡ, электр тапшырыу линияларына эләгеп һәләк булыуҙары{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=114—115}}. |III |3 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22736562/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:PikiWiki Israel 43227 Wildlife and Plants of Israel.JPG|200x200пкс]] |'''[[Һунағара]]'''<br>Circaetus gallicus <br>(J.F. Gmelin, 1788) |Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса Оло Ирәмәл тауында оя ҡора. Крепостной Йылайыр, Һыртлан, Кузьминовка, Майка, Үтәгән, Келәш, Һабай ауылдары, [[Шүлгәнташ ҡурсаулығы]], Аҡкүл һәм Йомағужа һыуһаҡлағыстары, Ағиҙел ағымының киңәйтелгән үҙәнендә, Йылайыр платоһында булыуы билдәләнә. Республика территорияһында айырым парҙарҙың оя ҡороуы ихтимал. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: йыландарҙың аҙ булыуы һәм был төр ҡоштарҙың себеште аҙ сығарыуы{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=116—117}}. |I |2 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22734216/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Aquila delle steppe 4.jpg|200x200пкс]] |'''[[Дала бөркөтө]]'''<br>Aquila nipalensis <br>(Hodgson, 1833) |Хәйбулла районында оя ҡора. Һирәк кенә Ейәнсура (Үрге Муйнаҡ ауылы тирәләй), Күгәрсен, Мәләүез, Өфө (Нуғай ауылы ситендә), Шишмә райондарында осрай. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: электр тапшырыу линиялары бағаналарында электр тогы һуғыуынан һәләк булыу, сиҙәм ерҙәрҙе һөрөү һәм ҡоштар оя ҡорған осорҙа шул тирәлә мал көтөү, һөҙөмтөлө ҡоштар тынысһыҙлана һәм уларҙың ояларында ҡалдырылған йоморткалары ҡояш нурҙары аҫтында ныҡ итеп ҡыҙа һәм башҡа йәнлектәр, йә ҡоштар тарафынан туҙҙырыла, иҫке һалам эҫкерттәрен яндырғанда ла дала бөркөттәре ҡырыла, сөнки уларҙың 20 проценттан ашыуы һалам эҫкерттәрендә оя ҡора{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=118—119}}. |II |2 | [[Файл:Status_iucn_EN_icon.svg|ссылка=Вымирающие_виды|23x23пкс|Вымирающий вид]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22696038/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Aquila clanga from Tal Chapar Wildlife Sanctuary.jpg|234x234пкс]] |'''[[Ҡарағош]]'''<br>Aquila clanga <br>(Pallas, 1811) |Ағиҙел йылғаһы үҙәнендә, Йылайыр, Анновка, Үрге Муйнаҡ, Федоровка, Сандар, Ирныҡшы, Никола-Березовка, Һаҡлау, Яңы Мошто, Өршәк ауылдары, Оҙонкүл, Яҡтыкүл, Большая Елань күлдәре һәм Оло Йәнгел йылғаһы биләмәләрендә, [[Башҡортостан ҡурсаулығы]]нда һәм [[Шүлгәнташ ҡурсаулығы]]нда йыш осрауы билдәле. Иҫке Ҡамышлы ауылы ситендә оя ҡороусан. Бөтә Көньяҡ Уралда 5-10 пар ҡарағоштоң оя ҡороуы билдәләнә. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: урмандарҙы сәнәғәт предприятиелары өсөн киҫеү, һаҙлыҡтарҙы киптереү, мелиорация һәм һыубаҫар болондарҙы һөрөү һәм шуның һөҙөмтәһендә уларҙың ҡарағура менән ҡапланыуы, бесән сабыуҙы һәм мал көтөүҙе туҡтатыу (ә был ҡоштар өсөн аҙыҡ запасын кәметеүгә килтерә, атап әйткәндә, һыу кырнисаһының кәмеүе), тынғыһыҙлау, электр линияларында һәләк булыу, кесе ҡарсыға менән гибридлашыуы{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=120—121}}. |II |2 | [[Файл:Status_iucn_VU_icon.svg|ссылка=Уязвимые_виды|23x23пкс|Уязвимый вид]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22696027/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|200x200пкс]] |'''[[Көсөгән]]'''<br>Aquila heliaca <br>(Savigny, 1809) |[[Башҡортостан ҡурсаулығы]]нда, Ҡаҫмарт йылғаһы буйында, республиканың төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, «Башҡортостан» милли паркы һәм Ерекле, Мрәүешле, Воскресенск, Верхотор, Шөнгәккүл, Победа, Исмәғил, Йомағужа, Иҫке Сибай һәм Ғәйниямаҡ тораҡ пункттары тирәләй оя ҡора. Тау зонаһына ҡарағандарынан башҡа республиканың бөтә райондарында ла көсөгәндең булыуы билдәләнә. Бөтә Көньяҡ Урал өсөн 50-90 пар көсөгәндең оя ҡороуы күрһәтелә. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, Урал алды райондарында 20-50 пар, тауҙарҙа 30-40 парға яҡын, Урал аръяғында 10 пар тирәһендә иҫәпләнелә. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: оя ҡороу өсөн яраҡлы биомөхиттең һәм туҡланыу өсөн аҙыҡтың етешмәүе, себештәрҙе бик аҙ сығарыуы, браконьерлыҡ, электр линияларына эләгеп һәләк булыуҙары, бейек олонло ағастарҙың киҫелеүе һәм ояға ултырған миҙгелдә тынғыһыҙлау, шулай уҡ йомрандар менән көрәш һәм баҫыуҙарҙы пестицидтар менән эшкәртеү{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=122—123}}. |II |2 | [[Файл:Status_iucn_VU_icon.svg|ссылка=Уязвимые_виды|23x23пкс|Уязвимый вид]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22696048/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Maakotka (Aquila chrysaetos) by Jarkko Järvinen (crop).jpg|200x200пкс]] |'''[[Бөркөт]]'''<br>Aquila chrysaetos <br>(Linnaeus, 1758) |[[Башҡортостан ҡурсаулығы]]нда, Әбйәлил, Белорет, Бөрйән райондарында, Ерекле ауылы янында һәм Ирәмәл тауында оя ҡора. Республиканың күп кенә райондарында осрай. 1980-се йылдарҙа Бөрйән районында, өлөшләтә Әбйәлил һәм Белорет райондарында 10-12-ләп парҙың оя ҡороуы билдәләнә. [[Башҡортостан ҡурсаулығы]]нда 2-3 пар оя ҡора. Бөтә Көньяҡ Урал өсөн 10-15 оя ҡорған пар күрһәтелә. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: туҡланыу мөмкинлеге бай булған урындарға яҡын оя ҡороуға яраҡлы урындарҙың һәм һунар итеү өсөн киң, асыҡ территорияларҙың булмауы, ҡартайған ағастарҙы, бигерәк тә утрауҙарҙағы һәм һаҙлыҡтарға яҡын аҡландарҙағы ағастарҙы киҫеү, законһыҙ таксидермия, браконьерлыҡ{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=124—125}}. |I |3 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22696060/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:White tailed eagle.jpg|286x286пкс]] |'''[[Диңгеҙ бөркөтө]]'''<br>Haliaeetus albicilla <br>(Linnaeus, 1758) |Ағиҙелдең түбәнге ағымында, Камала, Һаҡлау (Краснокама районы) күле янында, Шәмсетдин күле тирәһендә (10 йылдан ашыу) оя ҡора. 7-8 пар Бөрө районында оя ҡора. Урал аръяғында, [[Башҡортостан ҡурсаулығы]]нда, «Башҡортостан» милли паркында, Белорет, Бөрө, Ғафури, Ейәнсура, Йылайыр, Краснокама, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Өфө, Учалы, Фёдоровка, Шишмә һәм Яңауыл райондарында, Дүртөйлө ҡалаһы тирәләй, Павловка һәм Маҡан һыуһаҡлағыстарында билдәләнә. Башҡортостанда 100-гә яҡын диңгеҙ бөркөтө иҫәпләнә. Тотош Көньяҡ Урал өсөн оя ҡорған 40-50 пар күрһәтелә. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: эре ағастарҙы ҡырҡыу һөҙөмтәһендә диңгеҙ бөркөтөнөң йәшәү урынын боҙоу, кешенең һыу ятҡылыҡтары янындағы һәм яр буйы урмандарын юҡ итеүе, ҡоштарҙың туҡланыу базаһына зыян килтереүе, тынғыһыҙлау, браконьерлыҡ, ҡоштарҙың ҡапҡандарға, балыҡ тотоу йылымдарына эләгеп һәләк булыуы{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=126—127}}. |III |3 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22695137/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Ыласындар ғаиләһе (Falconidae)''' |- |[[Файл:Falco cherrug 1 (Bohuš Číčel).jpg|200x200пкс]] |'''[[Балабан]]'''<br>Falco cherrug <br>(J.E. Gray, 1834) |Балабандың Башҡортостан территорияһында оя ҡороуын Э. А. Эверсманн, П. П. Сушкин, С. В. Кириков билдәләп үтә. Хәйбулла (Аҡъяр ауылынан Таналыҡ йылғаһы тамағына тиклем), Учалы (Урал йылғаһының үрге ағымында) һәм Әбйәлил (Яҡтыкүл күле тирәһендә) райондарында теркәлә. Әлеге ваҡытта Нефтекама ҡалаһы тирәһендә, [[Башҡортостан ҡурсаулығы]]нда, «Башҡортостан» милли паркында, Ейәнсура райондарында тик осоп үтеүсе балабандар ғына билдәләнә. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: браконьерлыҡ, тынғыһыҙлау, туҡланыу базаһын бөтөрөү{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=128—129}}. |I |2 | [[Файл:Status_iucn_EN_icon.svg|ссылка=Вымирающие_виды|23x23пкс|Вымирающий вид]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22696495/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Falco peregrinus - 01.jpg|200x200пкс]] |'''[[Сапсан]]'''<br>Falco peregrinus <br>(Tunstall, 1771) |Сапсандар XXI быуатта, ғәмәлдә, Башҡортостандың тотош тау-урман территорияһында оя ҡора. Шулай уҡ [[Павловка һыуһаҡлағысы]] тирәһендә, [[Йүрүҙән]] йылғаһында, [[Борай районы|Борай]] һәм [[Дүртөйлө районы|Дүртөйлө]] райондары сигендә, [[Торатау]] башында, [[Өфө]] ҡалаһы ситтәрендә билдәләнә. Төрлө сығанаҡтар буйынса республика территорияһында 50-нән алып 200 парға тиклем балабан оя ҡора. ХХ быуатта, нигеҙҙә, ДДТ ҡулланыу сәбәпле был төр ҡоштарҙың һаны ҡырҡа кәмей, ошо ағыулы химикатты ҡулланыуҙы тыйыуҙан һуң балабандарҙың һаны элекке хәленә ҡайта{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=130—131}}. |III |2 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/45354964/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Falco naumanni, Israel 02.jpg|200x200пкс]] |'''[[Ялан торомтайы]]'''<br>Falco naumanni <br>(Fleischer, 1818) |Ялан торомтайы [[Таналыҡ]] йылғаһының түбәнге ағымында, [[Һаҡмар]] йылғаһы үҙәнендә, [[Ейәнсура районы]]нда, [[Арлан (Краснокама районы)|Арлан]] ауылы ([[Краснокама районы]]) ситтәрендә, [[Баҡалды]] ауылы ([[Архангел районы]]) һәм Һатҡы күле янында билдәләнә. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: пестицидтар ҡулланыу сәбәпле ҡоштарҙың туҡланыу базаһына зыян килтереү, сиҙәм ерҙәрҙе һөрөүгә бәйле ҡоштарҙың оя ҡороу урындарын боҙоу{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=132—133}}. |I |1 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22696357/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}ҡ |- | colspan="6" style="background:#ccd0fc;" |'''Тауыҡ һымаҡтар отряды (Galliformes)''' |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Бүҙәнәләр отряды (Tetraonidae)''' |- |[[Файл:WillowPtarmigan23.jpg|200x200пкс]] |'''[[Аҡ ағуна]]'''<br>Lagopus lagopus major <br>(Lorenz, 1904) |Аҡ ағуна Көньяҡ Урал ҡурсаулығында, Әбйәлил, Баймаҡ, Ейәнсура, Йылайыр, Учалы, Хәйбулла райондарында билдәләнә. Бик һирәк кенә Урал алды райондарында осрай. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: йорт хайуандарын көтөү, ауыл хужалығында химикаттар ҡулланыу, оя ҡорған осорҙа тынғыһыҙлау, браконьерлыҡ{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=134—135}}. |I |2<ref>Подвид среднерусская белая куропатка — Lagopus lagopus rossicus (Serebrovski, 1926)</ref> | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22679460/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ccd0fc;" |'''[[Торна һымаҡтар]] отряды (Gruiformes)''' |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Торналар ғаиләһе (Gruidae)''' |- |[[Файл:P1250913 - Flickr - gailhampshire.jpg|213x213пкс]] |'''[[Ҡара торна]]'''<br>Anthropoides virgo <br>(Linnaeus, 1758) |Ҡара торна Урал аръяғында билдәләнә. Яңы Ергән (Хәйбулла районы) ауылы тирәһендә оя ҡороуы билдәле, Маҡан һыуһаҡлағысында, Төньяҡ ауылы янындағы Сухое күлендә, Сибай ҡалаһы, Подольск һәм 1-се Мырҙа ауылдары янында теркәлә. Республикала ҡара торналарҙың һаны буйынса теүәл генә мәғлүмәт юҡ. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: ояларының малдар тарафынан тапалыуы, тынғыһыҙлау{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=136}}. |IV |3 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22692081/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Торналар ғаиләһе (Otididae)''' |- |[[Файл:Drofa (1).jpg|200x200пкс]] |'''[[Туғаҙаҡ]]'''<br>Otis tarda tarda <br>(Linnaeus, 1758) |Был ҡоштар Талҡаҫ күле буйында (Баймаҡ районы), Хәлил (Әбйәлил районы), Рудники (Бишбүләк районы) ауылдары янында билдәләнә. Һирәкләп айырым парҙарҙың республика территорияһына осоп инеүе билдәләнә. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: браконьерлыҡ{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=137}}. |I |3 | [[Файл:Status_iucn_VU_icon.svg|ссылка=Уязвимые_виды|23x23пкс|Уязвимый вид]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22691900/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Tetrax male 1.JPG|200x200пкс]] |'''[[Биҙгәләк]]'''<br>Tetrax tetrax <br>(Linnaeus, 1758) |XIX быуат башынан биҙгәләктәр Башҡортостан территорияһында оя ҡормай. Байыш, Төркмән һәм Урғаҙа (Баймаҡ районы)ауылдары ситтәрендә, Фёдоровка һәм Хәйбулла райондарында, Таналыҡ үҙәнендә һәм Түмәрбаш һаҙлығында, Учалы һәм Уй райондары сигендә осрай. Республиканың Урал аръяғы территорияһында бер нисә пар биҙгәләктең оя ҡороп бала сығарыуы ихтимал. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: браконьерлыҡ, ауыл хужалығында ағыулы химикаттар ҡулланыу, бесән сабыу, яландарҙа һәм көтөүлектәрҙә үлән яндырыу {{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=138}}. |II |3 | [[Файл:Status_iucn_NT_icon.svg|ссылка=Виды,_близкие_к_уязвимому_положению|23x23пкс|Вид, близкий к уязвимому положению]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22691896/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ccd0fc;" |'''[[Сәпсәү һымаҡтар]] отряды (Charadriiformes)''' |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Сәпсәүҙәр ғаиләһе (Charadriidae)''' |- |[[Файл:SociablePlover.jpg|200x200пкс]] |'''[[Ялан тәгәрлеге]]'''<br>Chettusia gregaria <br>(Pallas, 1771) |Ялан тәгәрләктәренең Башҡортостан территорияһында оя ҡороуҙары тураһында иҫбатланған мәғлүмәттәр юҡ. Бурһыҡ һәм Көньяҡ Үләнде (Әбйәлил районы) күлдәре, Иҫәнғол ауылы (Ейәнсура районы) тирәһендә осрай. Баймаҡ һәм Хәйбулла райондарында билдәләнә. Республика территорияһына һирәкләп бер нисә ялан тәгәрләгенең осоп инеүе күҙәтелә, әммә уларҙың һаны шунан артмай. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: сиҙәм ерле даланы һөрөү, браконьерлыҡ, йыртҡыс ҡоштар, эттәр, һәм ҡырағай һөтимәрҙәрҙең ялан тәгәрләге ояларын туҙҙырыуы ихтимал{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=139}}. |I |1 | [[Файл:Status_iucn_CR_icon.svg|ссылка=Находящиеся_на_грани_полного_исчезновения|23x23пкс|Вид на грани исчезновения]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22694053/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Беҙсуҡышлылар ғаиләһе (Recurvirostridae)''' |- |[[Файл:Black-winged Stilt Water.JPG|200x200пкс]] |'''[[Оҙонаяҡ сәпсәү]]'''<br>Himantopus himantopus <br>(Linnaeus, 1758) |Оҙонаяҡ сәпсәү — Урал алды һәм Урал аръяғында бик һирәк осрай торған ҡош, оя ҡороуы ла һирәк күҙәтелә. Кушнаренко, Хәйбулла (Маҡан һыуһаҡлағысы) райондарында, Мәләүез ҡалаһы һәм Шишмә ҡасабаһы ситтәрендә оя ҡороуҙары билдәләнә. Сухое һәм Мулдаҡкүл күлдәрендә (Әбйәлил районы), шулай уҡ Хәйбулла һәм Баймаҡ райондарында себештәрен эйәртеп йөрөгөн оло ҡоштар билдәләнә. Әлшәй, Мәләүез, Баймаҡ, Әбйәлил, Хәйбулла һәм Башҡортостандың башҡа райондарында яңғыҙ оҙонаяҡ сәпсәүҙәрҙең булыуы билдәләнә. Республиканы төйәк итеп йәшәгән оҙонаяҡ сәпсәүҙәрҙең теүәл генә иҫәбе тураһында мәғлүмәт юҡ. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: оҙонаяҡ сәпсәүҙәр оя ҡорған урындарҙа мал көтөү, һыу кимәленең үҙгәреп тороуы, тынғыһыҙлау{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=140}}. |III |3 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22727969/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Avocet (Recurvirostra avosetta).jpg|200x200пкс]] |'''[[Беҙсуҡыш]]'''<br>Recurvirostra avosetta <br>(Linnaeus, 1758) |Беҙсуҡыштың Башҡортостан территорияһында оя ҡороуы тураһында иҫбат ителгән мәғлүмәт юҡ. Сыбаркүл һәм атауҙы күлдәрендә (Әбйәлил районы) билдәләнә. 2002 йылда Архангел районында, Ағиҙел ҡалаһы, Маҡан һыуһаҡлағысы тирәһендә башҡа төр беҙсуҡыштар араһында осрай. Урал аръяғында уларҙың ояларының булыуы ла ихтимал. Һаны бер нисә тиҫтәнән артмай. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: браконьерлыҡ{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=141}}. |III |3 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22693712/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Беҙсуҡыш-һайыҫҡандар ғаиләһе (Haematopodidae)''' |- |[[Файл:Haematopus ostralegus He.jpg|200x200пкс]] |'''[[Ҡом һайыҫҡаны]]'''<br>Haematopus ostralegus longipes <br>(Buturlin, 1910) |Башҡортостанда ҡом һайыҫҡаны Кама, Ағиҙел, Әй, Ҡариҙел, Йүрүҙән, Оло Эйек йылғаларында, Ҡандракүлдә, "Башҡортостан милли паркы"нда оя ҡора. Яңы Туҡмаҡлы (Кушнаренко районы) ауылы янында үҫеп бөткән ҡом һайыҫҡаны себештәрен осраталар. Эҫем, Ҡыйғы, Оло Инйәр йылғаларында, шулай уҡ Аҡкүл, Коряжный, Сухое күлдәрендә һәм Мәләүез шәкәр заводының таҙартыу ҡоролмаларында билдәләнә. Яҙын республика аша осоп үткәндә һәм бала сығарған ваҡыттарында республикала бер квадрат километрға уларҙың иҫәбе 0,3-0,25 һаны менән билдәләнә. Яҙын уларҙың республиканың төньяҡ-көнсығышында күберәк тупланыуы күҙәтелә. Оя ҡороп, себеш сығарған парҙарҙың һаны билдәле түгел. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: оя ҡороуға яраҡлы урындарҙың сикле, үрсем темпының бик түбән булыуы, тынғыһыҙлауға бик һиҙгер булыуҙары, йыртҡыс йәнлек йәки ҡоштар тарафынан ҡыҫырыҡланыуы{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=142}}. |V |3 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22733462/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Һаралйындар ғаиләһе (Scolopacidae)''' |- |[[Файл:Curlew (Numenius arquata) (12).jpg|200x200пкс]] |'''[[Ҙур көйөлдө]]'''<br>Numenius arquata <br>(Linnaeus, 1758) |Ҙур көйөлдөләр Башҡортостан территорияһында бик һирәк оя ҡора, тау-урман зонаһында ғына оя ҡороуҙары ихтимал, ул зона аша осоп үтеүҙәре билдәләнә. Талҡаҫ (Баймаҡ районы) күле янында ғына оя ҡороуҙары билдәләнә. Бөтә Көньяҡ Урал өсөн уларҙың иҫәбе 1,0-1,5 мең тәшкил итә. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: оя ҡороп бала сығарған урындарын юҡҡа сығарыу, тынғыһыҙлау, ояларының малдар тарафынан тапалыуы, браконьерлыҡ{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=143}}. |II |2 | [[Файл:Status_iucn_NT_icon.svg|ссылка=Виды,_близкие_к_уязвимому_положению|23x23пкс|Вид, близкий к уязвимому положению]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22693190/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Whimbrel Numenius phaeopus.jpg|200x200пкс]] |'''[[Һаҙ көйөлдөһө|Һаҙ көйөлдөһө (көньяҡ (урман-дала) төрсәһе)]]'''<br>Numenius phaeopus alboaxillaris <br>(Lowe, 1921) |Үләнде күлдәре системаһында, Кесе Ҡыҙылдың (Әбйәлил районы) исемһеҙ ҡушылдығы үҙәнендә оя ҡороуҙары билдәләнә. Байым ауылы тирәләй бер нисә парҙың ояларының булыуы билдәләнә. Маҡан һыуһаҡлағысында (Хәйбулла районы), Әй ярҙарында (Иҫке Мишәр ауылы янында) яңғыҙ ғына осоп йөрөгән һаҙ көйөлдөләре осрай. Республикала 3-5 пар ҡоштоң оя ҡороуы ихтимал. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: браконьерлыҡ, оя ҡорған урындарында тынғыһыҙлау, антропоген ҡаршылыҡ{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=144}}. |I | | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22693178/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Сипылдауыҡтар ғаиләһе (Glareolidae)''' |- |[[Файл:Black-winged pratincole from this weekend at Mkhombo Dam, Mpulanga (36861637734).jpg|200x200пкс]] |'''[[Сипылдауыҡ]]'''<br>Glareola nordmanni <br>(J.G. Ficher, 1842) |Башҡортостан территорияһында бик һирәк осраҡта ғына оя ҡорған төр. Аҡҡош (Өфө районы), Кесе Үләнде, Бурһыҡ күлдәре буйында билдәләнә. Салауат ҡалаһы янында ла сипылдауыҡтарҙың оялары осрай. Маҡан һыуһаҡлағысы (Хәйбулла районы) тирәһендә себештәрен эйәртеп йөрөгән сипылдауыҡтарҙы күрәләр, 2003 йылда бында һыу ситендә, ләмле урында 20-30 парҙың оя ҡороуы билдәләнә. Аҡкүл (Ғафури районы) ярында, Иҫке Ҡамышлы (Кунаренко районы) ауылы янында яңғыҙ ҡоштарҙың осоп йөрөүе күҙәтелә. Иҫәбе төрлө йылда төрлөсә: бер нисә ҡоштан оя ҡороп себеш сығарған бер нисә тиҫтә парға тиклем барып етеүе ихтимал. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: дала ерҙәрен һөрөү, ауыл хужалығы техникаһының уларҙың ояларын, себештәрен тәгәрмәстәре менән иҙеүе, баҫыуҙарға һибелгән пестицидтарҙан һәләк булыуҙары, ерҙәге йыртҡыс хайуандар тарафынан уларҙың ояларының туҙҙырылыуы, һыу күтәрелгән мәлдә уларҙың ояларын һыу баҫыу{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=145}}. |II |2 | [[Файл:Status_iucn_NT_icon.svg|ссылка=Виды,_близкие_к_уязвимому_положению|23x23пкс|Вид, близкий к уязвимому положению]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22694136/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Сарлаҡтар ғаиләһе (Laridae)''' |- |[[Файл:Larus ichtyaetus 1.png|200x200пкс]] |'''[[Ҙур ҡарабаш сарлаҡ]]'''<br>Larus ichthyaetus <br>(Pallas, 1773) |Башҡортостанда Урал аръяғы күлдәрендә бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөүсе ҙур ҡарабаш сарлаҡтар билдәләнә. Краснокама, Ҡырмыҫҡалы, Хәйбулла һәм Әбйәлил райондары аша осоп үтеүҙәре һәм туҡтап хәл алыуҙары күҙәтелә. Ҡарағайлы (Учалы районы), Сыбаркүл (Әбйәлил районы), Талҡаҫ (Баймаҡ районы) һәм башҡа күлдәрҙә оя ҡороуы билдәле. 2010 йылда Әбйәлил районының Суртанды күле өҫтөндә 50 пар ҙур ҡарабаш сарлаҡтың ҡанат өҫтәренә себештәрен ултыртып йөҙөүҙәрен һәм Мулдаҡкүлдә лә 25-30 пар оло һәм йәш сарлаҡтарҙың йөҙөп йөрөүҙәрен күрәләр. Иҫәптәре төрлө йылда төрлөсә. Республика буйынса 100—150 оя ҡорған пар теркәлә. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: һыу күтәрелгәндә уларҙың ярҙағы ояларын баҫыу, браконьерлыҡ, оя ҡорған урындарында тынғыһыҙлау, йыртҡыс хайуандарҙың уларҙың ояларын туҙҙырауы{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=146}}. |IV |5 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22694379/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Sterna albifrons.jpg|200x200пкс]] |'''[[Кесе сарлаҡ]]'''<br>Sterna albifrons <br>(Pallas, 1764) |Башҡортостан территорияһында Ағиҙел, Дим, Етеҙ Танып (Тере Танып) йылғалары буйҙарында, Өфө, Бөрө ҡалаларының һыубаҫар болондарындағы күлдәрҙә, Барсакүл (Ишембай районы), Оло Талпак (Ҡырмыҫҡалы районы) һәм Коряжный күлдәре тирәһендә; Нөгөш һыуһаҡлағысында, Елань заказнигында, Краснокама һәм Яңауыл райондарында осрай. Оя ҡорған кесе сарлаҡтарҙың һаны төрлө йылдарҙа төрлөсә була, 2-4 парҙан хатта бер нисә тиҫтә парға етеүе ихтимал. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: һыу ятҡылыҡтарында һыу кимәле күтәрелеү сәбәпле, утрауҙарҙы һәм һай урындарҙы һыу баҫыуы, ояһында йомортҡаларын баҫып ултырған йәки себештәрен ашатҡан мәлдә кесе сарлаҡтарҙы кешеләрҙең тынғыһыҙлауы{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=147}}. |II |2 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22694656/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ccd0fc;" |'''[[Ябалаҡ һымаҡтар]] отряды (Strigiformes)''' |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Ысын өкөләр ғаиләһе (Strigidae)''' |- |[[Файл:Bubo bubo winter 1.jpg|208x208пкс]] |'''[[Өкө]]'''<br>Bubo bubo <br>(Linnaeus, 1758) |Ареалға, ғәмәлдә, бөтә Башҡортостан территорияһы инә. Өкө [[Шүлгәнташ ҡурсаулығы|Шүлгәнташ]], [[Башҡортостан ҡурсаулығы|Башҡортостан]] һәм [[Көньяҡ Урал ҡурсаулығы|Көньяҡ Урал]] ҡурсаулыҡтары, [[Белорет районы|Белорет]] һәм [[Ғафури районы|Ғафури]] райондары территорияларында оя ҡора. Бөтә [[Көньяҡ Урал]]да 700—1000 өкө иҫәпләнә. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: ошо ҡоштоң йәшәүе өсөн яраҡлы биотоптарҙы бөтөрөү, тәбиғәт объекттарында рекреацион ғәмәлдәрҙең ҡырҡа артыуы, браконьерлыҡ һәм ҡарасҡы эшләү өсөн атыу{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=148—149}}. |III |2 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22688927/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[Файл:Puštík vousatý.jpg|267x267пкс]] |'''[[Һөмәй]]'''<br>Strix nebulosa <br>(Forster, 1772)) |Башҡортостан территорияһында һөмәйҙәр бик һирәк осрай. Башҡорт һәм Көньяҡ Урал ҡурсаулыҡтарында, Белорет районында, шулай уҡ республиканың төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә оя ҡора. Йылайыр, Әбйәлил, Ҡалтасы, Борай, Күгәрсен райондарында билдәләнә. Башҡортостанда оя ҡороп себеш сығарыуы бик һирәк күҙәтелә. Һөмәйҙәрҙең һаны туҡланыу өсөн аҙыҡтың булыуына бәйле. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: ҡартайған ағаслы урмандарҙы бөтөрөү, оя ҡороу өсөн яраҡлы урындарҙың аҙлығы, антропоген тынғыһыҙлау һәм браконьерлыҡ{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=150—151}}. |III | | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22689118/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ccd0fc;" |'''Ракше һымаҡтар отряды (Coraciiformes)''' |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Күк ҡарғалар ғаиләһе (Coraciidae)''' |- |[[Файл:Sitting Pretty (21117370206).jpg|200x200пкс]] |'''[[Күк ҡарға]]'''<br>Coracias garrulus <br>(Linnaeus, 1758) |Башҡортостанда күк ҡарғаның Шайтантау (Хәйбулла районы) һыртында, Мәнәүез-Мәскәү (Бишбүләк районы), Байыш (Баймаҡ районы) ауылдары тирәһендә, Йылайыр платоһында (Сосновка ауылы янында) оя ҡороуҙары билдәләнә. Ағиҙел йылғаһы буйында, Нуғай (Өфө), Калинники (Бөрө районы), Табын (Ғафури районы), Антингән (Хәйбулла районы) һәм Бәрҙәш (Йылайыр районы) ауылдары янында, «Шүлгән-Таш», Башҡорт һәм Көньяҡ Урал ҡурсаулыҡтарында, Иглин районының Юрмаш йылғаһы буйында осрай. Республика территорияһына бик һирәк осоп инеүсе һәм даими рәүештә оя ҡороуы күҙәтелмәгән төр. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: браконьерлыҡ, ҡыуышлы ағастарҙы ҡырҡыу{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=152}}. |II | | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22682860/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ccd0fc;" |'''Һөҙһөт һымаҡтар отряды (Upupiformes)''' |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Һөҙһөттәр ғаиләһе (Upupidae)''' |- |[[Файл:Hoopoe taking food to the nest (19546723036).jpg|250x250пкс]] |'''[[Һөҙһөт]]'''<br>Upupa epops <br>(Linnaeus, 1758) |Башҡортостан территорияһында Шайтантау (Хәйбулла районы) һыртында, Шишмә районында, Дим һәм Ағиҙел (йылға тамағына яҡын) йылғалары үҙәнендә оя ҡороуы билдәләнә. Ейәнсура һәм Урал аръяғын райондарын төйәк итеүсе ҡош тип иҫәпләнә. «Шүлгән-Таш» һәм Башҡорт ҡурсаулыҡтарында, Урал алды зонаһында: Өршәк йылғаһының үрге ағымында, Нөгөш һыуһаҡлағысы янында, Бала-Сытырман (Фёдоровка районы), Мәтәле (Дыуан районы), Юнай (Ейәнсурин районы) һәм Һаҡлау (Краснокама районы) ауылдары эргәһендә, Аҡкүл (Шишмә районы) тирәһендә, Белорет районында һәм Көньяҡ Урал ҡурсаулығында осрай. Республиканы төйәк иткән һөмәйҙәрҙең теүәл генә иҫәбе юҡ. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: ҡоштарҙы ҡарасҡы эшләү өсөн атыу һәм ояларын туҙҙырыу{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=152}}. |IV | | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22682655/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ccd0fc;" |'''[[Турғай һымаҡтар]] отряды (Passeriformes)''' |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Һайыҫҡандар ғаиләһе (Laniidae)''' |- |[[Файл:Dzierzba srokosz.jpg|200x200пкс]] |'''[[Ваҡ һайыҫҡан]]'''<br>Lanius excubitor <br>(Linnaeus, 1758) |Lanius excubitor excubitor төрсәһенең Ағиҙел йылғаһы үҙәненән төньяҡтараҡ, Бөрө ҡалаһы янында оя ҡороуы билдәләнә. Ваҡ һайыҫҡан Урал алды зонаһында бик һирәк кенә оя ҡороусы ҡош тип иҫәпләнә, ғәҙәттә улар Башҡортостан территорияһы аша осоп үтеүсе ҡоштар төрөнә ҡарай. Красная Поляна (Дәүләкән районы), Йылайыр (Йылайыр районы), Николо-Берёзовка (Краснокама районы), Усть-Үгеҙ (Дыуан районы), Урғаҙа (Баймаҡ районы), Ҡарадигән һәм Үрге Муйнаҡ (Ейәнсура районы) ауылдары тирәһендә, Асҡын, Дәүләкән, Нуриман, Шишмә, Саҡмағош, Өфө һәм Күгәрсен райондарында, Өфө платоһында, Ләмәҙ, Эҫем йылғалары үҙәнендә, Йүрүҙәндең үрге ағымында билдәләнә. Һирәкләп [[Башҡортостан ҡурсаулығы]]нда ҡышлай, шул урынға ҡышлауға килә. Республика территорияһында оя ҡороусы ваҡ һайыҫҡандың һаны бер нисә йөҙ парға етә. Төрлө ергә осоп йөрөү һәм бер урындан икенсе урынға күсеү хас уларға. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: пестицидтар ҡулланыу, һайраусы ҡош булараҡ йортта тотоу өсөн тотоу ҙа ихтимал{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=154—155}}. |III |3<ref>Подвид Lanius excubitor excubitor)</ref> | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/103718932/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | colspan="6" style="background:#ffdd44;" |'''Турғайҙар ғаиләһе (Paridae)''' |- |[[Файл:Azure Tit - Cyanistes cyanus.jpg|206x206пкс]] |'''[[Буран турғайы]] (Европа аҡ турғайы)'''<br> <br>Parus cyanus cyanus (Pallas, 1770) |Башҡортостанда Европа аҡ турғайының (Parus cyanus cyanus), шулай уҡ себер буран турғайының (Parus cyanus hyperriphaeus) төрсәләренең йәшәүе ихтимал, һәм уларҙың үҙ-ара гибридлашыу мөмкинлеген дә иҫәпкә алырға кәрәктер. Һаҡмар, Оло Эйек һәм Ағиҙел (Өфө ҡалаһынан алып тамағына тиклем һәм үрге ағымында) йылғалары буйында, Өҫән йылғаһы үҙәнендә, Урал йылғаһының үрге ағымында, Йоматау (Өфө районы), Бикбау һәм Үрге Муйнаҡ (Ейәнсура районы) ауылындары тирәһендә, Шүлгән-Таш мәмерйәһендә, Әлкә ауылы менән Коряжный күле (Шишмә районы) араһында, Краснокама районында буран турғайҙарының оялары осрай. Аҙ һанлы һәм осраҡлы рәүештә таралған төр. Республикала уларҙың һаны буйынса аныҡ ҡына мәғлүмәт юҡ. Был ҡоштоң үрсеүен сикләүсе факторҙар: һайраусы ҡош сифатында тотоу өсөн{{sfn|Красная книга Республики Башкортостан|2014|с=156}}. |IV |4 | [[Файл:Status_iucn_LC_icon.svg|ссылка=Виды,_вызывающие_наименьшие_опасения|23x23пкс|Вид вне опасности]] [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22735985/0]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} == Шулай уҡ ҡара == * [[Башҡортостан фаунаһы]] == Иҫкәрмәләр == {{примечания|3|refs= <ref name="КкРБ">{{книга |заглавие= Красная книга Республики Башкортостан: в 2 т. Т. 2: Животные|том= |город=Уфа |издательство=Информреклама |год=2014 |страниц=244 |страницы= |isbn= 978-5-904555-77-1}}</ref> <ref name="МСОП">{{cite web|url=http://www.redbook.ru/msop2.htm|title=КРАСНАЯ КНИГА МСОП (версия 3.1.)|publisher=Красная книга Южного Урала|accessdate=2010-08-16|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/67PcvPiCx|archivedate=2012-05-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307101412/http://www.redbook.ru/msop2.htm |date=2012-03-07 }}</ref> }} == Әҙәбиәт == * {{книга |автор= Алексеев В. Н.|заглавие= Экология тетеревиных птиц Южного Урала|том= |город=М. |издательство=ИФРА-М |год=2013 |страниц=232 |страницы= |isbn= |ref=}} * {{книга |автор= Валуев В. А.|заглавие= Экология птиц Башкортостана (1811—2008)|том= |город=Уфа |издательство=Гилем |год=2008 |страниц= |страницы= |isbn= |ref=}} * {{книга |автор= Ильичёв В. Д., Фомин В. Е.|заглавие= Орнитофауна Башкирии и изменение среды (на примере Южно-Уральского региона)|том= |город=М. |издательство=Наука |год=1988 |страниц= |страницы= |isbn= |ref=}} * {{книга |автор=[[Ишбирҙин Эрнст Фәйзрахман улы|Ишбирҙин Э. Ф.]]|заглавие= Башҡортостан ҡоштары (белешмә китап)|том= |город=Өфө |издательство=Башҡортостан китап нәшриәте |год=1986 |страниц=168 |страницы= |isbn= |ref=}} * {{книга |автор= |заглавие= Красная книга Башкирской АССР. Редкие растения и животные. Проблемы их охраны|том= |город=Уфа|издательство=Башкирское книжное издательство|год=1984 |страниц=200 |страницы= |isbn= |ref=}} * {{книга |автор= |заглавие=Красная книга Республики Башкортостан. Т. 3. Животные / Под ред. М. Г. Баянова|том= |город=Уфа |издательство=Башкортостан|год=2004 |страниц=180 |страницы= |isbn= |ref=}} * {{книга |автор= |заглавие= Красная книга Республики Башкортостан (объединенный том) / Под ред. А. А. Фаухутдинова|том= |город=Уфа |издательство=Полипак |год=2007 |страниц=528 |страницы= |isbn= |ref=}} * {{книга |заглавие= Красная книга Республики Башкортостан: в 2 т. Т. 2: Животные|том= |город=Уфа |издательство=Информреклама |год=2014 |страниц=244 |страницы= |isbn= 978-5-904555-77-1|ref=Красная книга Республики Башкортостан}} * {{книга |автор= Лоскутова Н. М.|заглавие= К распространению и численности редких видов хищных птиц горно-лесной части Башкортостана // Изучение природы в заповедниках горно-лесной части Башкортостана. Сб. науч. трудов. Вып. 1|том= |город=Миасс |издательство= |год=1999 |страниц= |страницы= |isbn= |ref=}} * {{книга |автор= Рябицев В. К.|заглавие= Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири|том= |город=Екатеринбург |издательство=Изд-во Урал.ун-та |год=2008 |страниц=634|страницы= |isbn= |ref=}} == Һылтанмалар == * {{ЭБЭ2013|18574|Редкие виды животных}} * {{cite web|url=http://www.redbook.ru/msop2.htm|title=КРАСНАЯ КНИГА МСОП (версия 3.1.)|publisher=Красная книга Южного Урала|accessdate=2010-08-16|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/67PcvPiCx|archivedate=2012-05-04}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307101412/http://www.redbook.ru/msop2.htm |date=2012-03-07 }} {{Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабы}} [[Категория:Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән төрҙәр исемлеге]] rk9y0hfyphgw7bcwjk6z8nhpqxmj6of 0 144000 1306456 1285115 2026-09-27T04:05:50Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306456 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Гуджара́ти'''<ref>{{книга|автор=М. В. Зарва|заглавие=Русское словесное ударение.Словарь нарицательных имён|место=Москва|издательство=ЭНАС|год=2001}}</ref>, йәки '''гуджара́т теле'''<ref>{{книга|заглавие=Русский орфографический словарь Российской академии наук|ответственный=В. В. Лопатин|год=2001—2007}}</ref> (ગુજરાતી, gujarātī) — гуджаратцтар теле, һинд-европа тел ғаиләһенең көньяҡ-көнсығыш һинд-ари төркөмсәһе телдәренең береһе. [[Һиндостан]]дың 23 рәсми теленең береһе, илдең көнбайыш өлөшөндә таралған. Гуджуарат штатының рәсми теле. == Территорияһы һәм һаны == [[Файл:Gujaratispeakers.png|мини|Илдең көнбайыш өлөшөндә таралған]] Хәҙерге ваҡытта гуджарати теле кәм тигәндә 45 млн кешенең тыуған теле тип һанала (2002), шуларҙың 42,8 млн тирәһе Гуджарат штатында, тағы 2,3 млн күрше Махараштра штатында йәшәй. Шулай уҡ бер аҙ кеше [[Танзания]]ла (250 мең), [[Уганда]]ла (150 мең), [[Кения]]ла (50 мең), [[Пакистан]]да (100 мең), [[Сәғүд Ғәрәбстаны]]нда, [[Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре]]ндә, [[Бөйөк Британия]]ла, [[Америка Ҡушма Штаттары]]нда һәм тағы ҡайһы бер башҡа илдәрҙә был телдә һөйләшә. == Тарих == Гәҙәттә, гуджаратиның өс тарихи формаһын айыралар: # Иҫке гуджарати (Гуджар Бхакха) — 1100—1500 йылдар тирәһе. Был тел гуджаратиның ғына түгел, хәҙерге раджастхан теленең дә ата-бабалары<ref>Dalby 1998, p. 237</ref>. # Уртаҡ гуджарати — 1500—1800 йылдар тирәһендә, раджастханинан айырыла. Бер нисә фонетик үҙгәрештәр хас: i, u тауыштары, ə тауышы асыҡ ижегендә үҫешкән; дифтонгиялар əi, əu ɛ һәм ɔ башлыҡта үҙгәрә һәм o — икенсе ижектәрҙә. Дифтонг əũ — ɔ̃ үҫешкән баш ижегендә һәм ű — аҙаҡҡы ижектә<ref>Cardona & Suthar 2003, p. 661</ref>. Граматик яҡтан да бер нисә үҙгәреш була. # Хәҙерге гуджарати (1800 алып беҙҙең көндәргә тиклем), ҙур булмаған грамматик һәм фонетик үҙгәрештәр характерлы. XIX быуаттың икенсе өлөшөндә әҙәбиәт теле һалына, 1866 йылда гуджаратила беренсе роман барлыҡҡа килә: Karaṇ Ghelo (Нандашанкар Мехта). == Яҙыуҙар == [[Файл:Gandhi's_hut-karadi.jpg|мини|200x200пкс|Гуджаратила яҙыу өлгөһө.]] Ҡағиҙә булараҡ, графикаһы нигеҙендә яҙыу өсөн гуджаратилар гуджарати яҙыуҙарын ҡулланылар, диванагрия менән тығыҙ тыуғанлыҡта урынлашҡан. Визуаль, күренеп торған айырма булып гуджаратила, ә деванагариға хас, өҫкө горизонталь һыҙыҡ булмауында, (мәҫәлән, ગ «г»өсөн, ग айырмалы). == Лингвистика характеристикаһы == === Фонологик мәғлүмәттәр === === Морфология === ==== телдең морфологик төрө ==== Структура төрҙәре буйынса гуджарати [[Һинд теле|хинди]] һәм маратхи араһында урынлашҡан, беренсе аналитик формалары киң таралған исем менән һәм [[ҡылым]] һәм универсаль һүҙ үҙгәртеүгә тартыла, ә икенсеһе — бындай һыҙыҡтар менән, фонологик һуҙынҡылар оҙон булмауы, үртаҡ зат һәм башҡаларын һаҡлаған. Шул уҡ ваҡҡытта исем һүҙүҙгәртеүҙәр тенденцияһы менән агглютатив төрө буйынса гуджарати көнсығыш индоарий телдәрен хәтерләтә. === Синтаксис === === Лексика === Гуджарат лексикаһының өлкән өлөшө йәки [[Санскрит|санскритҡа]], йәки үртаҡ индоарий теленә яҡынлаша, унда ваҡыт менән санскрит үҫешкән. Санскрит лексикаһы телгә төрлө ваҡытта инә; һүҙҙәрҙең күбеһен гуджуратилар ваҡыт менән элекке мәғәнәләренә алмаштыралар. Көнбайыш Һиндостанында мосолмандар оҙаҡ булыу ярҙамында, гуджаратиға [[Фарсы теле|персид]] һәм [[Ғәрәп теле|араб]] телдәренән күп һүҙҙәр инә. Һүҙҙәрҙең күбеһе ул ваҡыттарҙан гуджурати теленә әйләнә, нисек граматик яҡтан шулай уҡ фонетик яҡтан да үҙгәрә. Миҫалдар булып ошо һүҙҙәр була алалар: ''kharāb'' (насар), ''tājũ'' (саф), ''bāju'' (яҡ), ''nasīb'' (уңыш), ''śaher'' (ҡала), ''medān'' (тигеҙлек), ''natījо'' (һөҙөмтә). Һуңыраҡ үҙ эсенә инглиз лексикаһын индерә, конкрет йөрөтөүселәренән тора, сөнки гуджарати йөрөтөүселәре һәм икенсе һинди телдәренең йөрөтөүселәре йыш ҡына һөйләшеүгә инглиз һүҙҙәрен һәм аңлатмаларҙы, хатта ҡайһы берҙә һөйләмдәрҙе лә ҡулланалар.<ref>Masica 1991, pp. 49-50</ref> Инглиз теленән алынған һуҙҙәр яңыраҡ ҡына килгәнгә, улар әҙерәк грамматик үҙгәрештәрен ала. Иң таралған инглинизомдары: ''bâṅk'' (банк), ''phon'' (телефон), ''ṭebal'' (өҫтәл), ''bas'' (автобус), ''dôkṭar'' (табип), ''āis krīm'' (туңдырма), ''ṭren'' (поезд) һәм башҡалар. Португаль теле, икенсе һинди телдәренә ҡарағанда гуджаратиға әҙерәк тәьҫир итә. Быға ҡарамаҫтан телдә португальарҙан алынған һүҙҙәр бар һәм уларҙың күбеһе алдағы һүҙҙәргә оҡшаған: ''sābu'' (порт. ''sabão'' — һабын), ''tamāku'' (порт. ''tabaco'' — тәмәке), ''pāũ'' (порт. ''pão'' — икмәк), ''baṭāko'' (порт. ''batata'' — кәртүк), ''anānas'' (порт. ''ananás'' — ананас), ''kobī'' (порт. ''couve'' — кәбеҫтә).<ref>Masica 1991, p. 73</ref> == Диалектар түраһында мәғлүмәттәр == Гуджарати, күршеләш [[Һинд теле|хинди]] һәм маратхи телдәренә ҡарағанда үҙенең бер төрлөлөгө менән айырыла {{sfn|Савельева|1965|с=8}}. Вадодар һәм [[Әхмәдабад|Ахмадабада]] райондарының Гуджарат диалектары әҙәбиәт теленең нигеҙенә ята. Унан 3 диалект төркөмсөләре тайпылалар: * көньяҡ (Сурата районы); * төньяҡ (Патана районы); * катхиявари (Катхиявар ярымутрауы). Төньяҡ яҡтарында күбеһенсә араб телдәренән һәм [[Фарсы теле|фарси]] телдәренән алынған һүҙҙәр күренә, әммә көньяҡ яҡтарында инглиз һәм португалия телдәренән алыныуҙар күберәк ҡулланыла. Гуджаратиға яҡын телдәр: бхили, кхандеши (кхандеши) һәм саураштри. == Иҫкәрмәләр == {{примечания|2}} == Библиография == * {{Китап|автор=Савельева Людмила Васильевна.|заглавие=Язык гуджарати|ссылка=https://books.google.ru/books?id=Jv0_AAAAIAAJ|место=М.|издательство=Наука|год=1965|страниц=69|ref=Савельева}} * Гуджарати-русский словарь. В. В. Мамаева, под ред. Л. В. Савельевой. Москва, 1990. * Cardona G. A Gujarati reference grammar. Phil., [1965]. * Mehta B.N. The modern Gujarati-English dictionary. Baroda, 1925. * Trivedī K.P. Gujarātī bhāṣānum̃ bṛhad vyākaraṇ. Bombay, 1919. == Һылтанмалар == * [http://www.readgujarati.com Best website for reading Gujarati Literature Online] * [http://www.omniglot.com/writing/gujarati.htm Gujarati script and alphabets] * [http://www.google.com/intl/gu/ Google search in Gujarati] * [http://gu.wiktionary.org Gujarati Wiktionary] * [http://ccat.sas.upenn.edu/plc/gujarati/ Gujarati Language and Literature] * [https://web.archive.org/web/20060221104847/http://www.swargarohan.org/Mahabharat.htm Mahabharat in Gujarati] * [http://www.kesuda.com Kesuda, An online Gujarati Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150214115759/http://www.kesuda.com/ |date=2015-02-14 }} * [http://www.mngujaratisamaj.org Gujarati Samaj of Minnesota — An organization of Gujarats in Minnesota, U.S.A. teaching values of our culture.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624210036/http://mngujaratisamaj.org/ |date=2021-06-24 }} * [https://web.archive.org/web/20060221105454/http://www.swargarohan.org/Ramayana/Ramcharitmanas.htm Ramayana — Gujarati translation of Ramcharitmanas, also known as Tulsi Ramayan] * [http://www.SaralGita.com Saral Gita — Gujarati translation of Bhagavad Gita with mp3 audio for select chapters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210726191154/https://www.saralgita.com/ |date=2021-07-26 }} * [https://web.archive.org/web/20060221105459/http://www.swargarohan.org/Vishnu-sahasranama/main.htm Gujarati translation of Vishnu Sahastranam] * [https://web.archive.org/web/20060221105549/http://www.swargarohan.org/prabhu/Bhajans/Shiv-Mahimna-Stotra.htm Shiv Mahimna Stotra — Gujarati translation with mp3 audio] * [https://web.archive.org/web/20130805113651/http://swargarohan.org/bhajans.htm Gujarati bhajans, stotra, Aarti & Stuti] * [https://web.archive.org/web/20060221104437/http://www.swargarohan.org/Kavita.htm Collection of Gujrati poems] * [https://web.archive.org/web/20041014001245/http://www.geocities.com/matthewblackwell/gujaratiEditor.html Gujarati Editor] * [https://web.archive.org/web/20060323234735/http://www.iranica.com/articles/v11f4/v11f4020.html A brief history of Gujarati language] * [https://web.archive.org/web/20120223164907/http://www.websters-online-dictionary.org/ Gujarati English Dictionary] from [https://web.archive.org/web/20120223164907/http://www.websters-online-dictionary.org/ Webster’s Online Dictionary] — the Rosetta Edition [[Категория:Һинд-арий телдәре]] [[Категория:Һиндостан телдәре]] [[Категория:Алфавит буйынса телдәр һәм диалекттар]] lpvwnvtkpoyn3xsanmywog2l0a1fwss 0 149975 1306465 1262990 2026-09-27T06:02:56Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306465 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Драгутин Горянович-Крамбергер''' (хорв. <span lang="hr" style="font-style:italic;">Dragutin Gorjanović-Kramberger</span>; [[25 октябрь]] [[1856 йыл]] — [[22 декабрь]] [[1936 йыл]]) — хорват [[Геология|геологы]], палеонтологы һәм [[Антропология|антропологы]]. Загреб, Крапина һәм Карловац ҡалаларының почетлы гражданы. == Биографияһы == [[1856 йыл]]дың 25 октябрендә Загреб ҡалаһында тыуған. Палеонтологияны Цюрихта һәм [[Мюнхен]]да өйрәнә, 1879 йылда Тюбингенда доктор дәрәжәһен ала, уның диссертацияһы балыҡ ҡалдыҡтарына арнала. Һуңынан Хорват минералогия һәм геология музыйының бер бүлеген етәкләй, хәҙерге ваҡытта музей Хорват Ысын тарих музейы булараҡ билдәле. 1883 йылдан 1924 йылға тиклем — Загреб университеты хеҙмәткәре, 1893 йылдан алып геология һәм палеонтология кафедраһына етәкселек итә. Уның фәнни эшмәкәрлек даирәһенә палеонтология, стратиграфия, тектоника, палеоклиматология, гидрография, ғәмәли геология һәм геология картированиеһы (үҙ остазы Дуро Пилар менән берлектә Медведница тауының картаһын эшләй) инә. 1909 йылда Хорватия һәм Славония Геологик йәмғиәтенә нигеҙ һала ({{lang-hr|Geološko povjerenstvo za Hrvatsku i Slavoniju}}), ә 1911 йылда йәмғиәт журналы сыға башлай ({{lang-hr|Vijesti geološkog povjerenstva}}). 1909 йылдан — [[Хорват фән һәм сәнғәт академияһы]] ағзаһы. [[Файл:Krapina - Hušnjakovo 01.jpg|слева|мини|220x220пкс|Боронғо кеше ғаиләһе]] 1899 йылда Крапина ҡалаһы тирәһендә мөһим асыш яһай: тарихҡаса кешеләр ҡалдыҡтарының ҙур тупланмаһын таба («крапин неандерталецы» исеме аҫтында билдәле, башта Горянович ''Homo primigenius тип исемләнә''). Ҡалдыҡтарҙы ентекле өйрәнеү һөҙөмтәһендә ул заманса палеоантропологияға нигеҙ һалыусы тип һанала. Хорват һәм халыҡ-ара журналдарҙа баҫтырылып сыҡҡан 230-ҙән ашыу хеҙмәт авторы, улар арыһында ''«Diluvijalni čovjek iz Krapine u Hrvatskoj»'' (1905) һәм уның ''«Život i kultura diluvijalnog čovjeka iz Krapine u Hrvatskoj»'' (1913) киңәйтелгән баҫмаһы айырыуса ҙур билдәлелек яулай<ref>[http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=22735 Gorjanović-Kramberger, Dragutin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327091117/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=22735 |date=2019-03-27 }}, [[Хорватская энциклопедия]].</ref>. [[1936 йыл]]дың 22 декабрендә Загреб ҡалаһында вафат була. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://echo.msk.ru/programs/granit/1513704-echo/ Неандертальцы носили в качестве украшений орлиные когти — свидетельства этому обнаружены в Хорватии] * [http://adriariva.com/ru/museum-neanderthal-krapina/ Музей Неандертальца в Крапине] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226015118/http://adriariva.com/ru/museum-neanderthal-krapina/ |date=2017-12-26 }} [[Категория:1836 йылда вафат булғандар]] [[Категория:22 декабрҙә вафат булғандар]] [[Категория:1856 йылда тыуғандар]] [[Категория:25 октябрҙә тыуғандар]] 8n4wnr74kk4y8esbrmws6cg2ugid2c6 0 151838 1306437 1277788 2026-09-26T18:00:32Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306437 wikitext text/x-wiki {{Ук}} ''' Богемия һәм Моравия протектораты''' ({{Lang-de|Protektorat Böhmen und Mähren}}; {{Lang-cs|Protektorát Čechy a Morava}}; чех теленән һүҙмә-һүҙ ''Чехия һәм Моравия протектораты'') — [[Өсөнсө рейх|нацистик Германияһы]], 1939 йылдың 16 мартында, 1939 йылдың 15 мартында Германия Чехословакияны оккупациялағандан һуң, булдырыла. Бынан алда, 1938 йылдың сентябрендәге Мюнхен килешеүенә ҡул ҡуйылғандан һуң, нацистик Германия чех Судет территорияһын рейхсгау сифатында (1938 йылдың октябре) индергән булған. Протекторат халҡының күпселеге этник чехтар була ә Судеттабашлыса этник [[немецтар]] йәшәй. 1939 йылдың 14 мартында [[Словакия республикаһы (1939—1945)|Словакия республикаһы]] төҙөлгәндән һәм чех дәүләтенең ҡалдыҡтарын оккупациялағандан һуң, 1939 йылдың 16 мартында [[Адольф Гитлер]] ''Прага градында'' (ҡәлғәлә) протекторат булдырыуы тураһында иғлан итә. Немец хөкүмәте үҙенең ҡыҫылышын Чехословакияның этник һыҙаттар буйынса тарҡалыуы менән аңлата, йәнәһе, немец хәрбиҙәре төбәктә тәртип урынлаштыра. Ул ваҡытта Чехословакия президенты Эмиль Гаха про-герман тышҡы сәйәсәтен үткәрә; әммә, 1939 йылдың 15 мартындағы немец фюреры менән осрашыуы ваҡытында Гаха Германияға талаптар ҡуя һәм Германия чех халҡының яҙмышын хәл итеүенә һәм этник чехтар идара иткән автономиялы протекторат биреүенә ышаныуын белдерә. Шул уҡ көндө Гаха протекторат президенты итеп тәғәйенләнә. Протекторат автономиялы нацист территорияһы булып тора, уны немец хөкүмәте Бөйөк Германия Рейхының бер өлөш, тип һанай<ref>{{Китап|автор=Raphael Lemkin|заглавие=Axis Rule in Occupied Europe: Laws of Occupation, Analysis of Government, Proposals for Redress|ссылка=https://books.google.ru/books?id=y0in2wOY-W0C&pg=PA343&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|издательство=The Lawbook Exchange, Ltd.|год=2008|страниц=718|isbn=9781584779018}}</ref>. Протекторат, Германияның 1945 йылда капитуляцияһынан һуң,ғәмәлдән сығарыла. == Тарихы == [[Файл:Reichsgaue.png|слева|мини|250x250пкс|Богемия һәм Моравия протектораты (1939—1945) [[Өсөнсө рейх]] составында]] [[1938 йыл|1938 йылдың]] 10 октябрендә Мюнхен килешеүе буйынса Чехословакияның башлыса этник немецтар йәшәгән Судет өлкәһе нацистик [[Өсөнсө рейх|Германия]] тарафынан аннексиялана. Бынан һуң 5 ай үткәс, [[Словакия республикаһы (1939—1945)|Словакия бойондороҡһоҙлоғон иғлан]] итә, [[Адольф Гитлер|Гитлер]] Чехословакия президенты Эмиль Гаханы Берлинға саҡыртып ала һәм немец оккупацияһын ҡабул итергә тәҡдим итә. [[1939 йыл]]дың 15 мартында Гитлер шәхси указы менән Богемия һәм Моравияны Германияның протектораты тип ғлан итә. Башҡарма власть етәксеһе итеп рейхспротектор ({{Lang-de|Reichsprotektor}}) тәғәйенләнә, уны Гитлер үҙе тәғәйенләй. 1939 йылдың 21 мартында беренсе рейхпротектор итеп Константин фон Нейрат тәғәйенләнә. Шулай уҡ формаль рәүештә протекторат президенты вазифаһы (әлеге вазифаны Эмиль Гаха биләй) һәм хөкүмәт рәйесе вазифаһы булдырыла. Министрлыҡтарға тиң булған бүлектәрҙең шәхси составы Германиянан ебәрелгән вазифалы кешеләр менән туплана. [[Йәһүдтәр]] бөтә дәүләт вазифаларынан бушатыла һәм бөтә хоҡуҡтарынан мәхрүм ителә. Сәйәси фирҡәләр тыйыла, Чехословакия коммунистар партияһының күп кенә лидерҙары тыуған илде ташлап, СССР-ға сығалар. Протекторат халҡы эшсе көс сифатында мобилизациялана, улар Германия еңеүе өсөн хеҙмәт итергә тейеш була. Сәнәғәт менән идара итеү өсөн махсус идаралыҡтар ойошторола. Чехтар күмер шахталарында, [[металлургия]]ла һәм ҡорал етештереүҙә эшкә йәлеп ителәләр; йәштәрҙең бер өлөшө Германияға ебәрелә. Халыҡ ҡулланыуы тауарҙары етештереүе кәметелә һәм башлыса немец ҡораллы көсәтерен тәьмин итеүгә йүнәлтелә. Протекторат халҡын тәьмин итеү ҡәтғи нормаға һалына. [[Файл:Krejci_Jaroslav_sx.jpg|слева|мини|300x300пкс|Богемия һәм Моравия протекторатының Юстиция министры Ярослав Крейч Табор ҡалаһында телмәр тота, [[1942 йыл]]]] Оккупацияның тәүге айҙарында немец идараһы уртасыл хәлдә була. Гестапо ғәмәлдәре башлыса чех сәйәсмәндәренә һәм интеллигенцияға ҡаршы йүнәлтелә. Әммә [[1939 йыл]]дың 28 октябрендә Чехословакияның бойондороҡһоҙлоғо йыллығын билдәләгәндә, чехтар оккупацияға ҡаршы сығыш яһайҙар. Октябрь айында яраланған студент Ян Оплеталды ерләүе (1939 йылдың 15 ноябрендә) студент демонстрацияларына килтерә, унан һуң Рейх реакцияһы башлана. Сәйәсмәндәр күпләп ҡулға алына, шулай уҡ 1800 уҡытыусы һәм студент ҡулға алына. [[17 ноябрь|17 ноябрҙә]] протектораттағы бөтә университеттар һәм колледждар ябыла, туғыҙ студенттар лидеры язалана, йөҙләгән кеше концлагерҙарға ебәрелә. [[1941 йыл]]дың көҙөндә Германия протекторатта бер нисә радикаль аҙым яһай. Богемия һәм Моравия рейхпротекторы урынбаҫары итеп империя хәүефһеҙлеге баш идаралығы начальнигы Рейнхард Гейдрих тәғәйенләнә. Премьер-министр Алоис Элиаш ҡулға алына, һуңынан ул атып үлтерелә, Чехия хөкүмәте үҙгәртеп ҡорола, бөтә чех мәҙәни учреждениелары ябыла. Гестапо ҡулға алыуҙарҙы һәм язалауҙарҙы башлай. Йәһүдтәрҙе концлагерҙарға оҙатыу ойошторола, Терезин ҡалаһында ''гетто'' барлыҡҡа килә. [[1942 йыл]]дың 4 июнендә Гейдрих вафат була («Антропоид» операцияһы ваҡытында яраланғандан һуң). Унан һуң вазифаға килгән генерал-полковник Курт Далюге күпләп ҡулға алыуҙар һәм үлем язаһына тарттырыуҙар үткәрә. Лидице һәм Лежаки биҫтәләре ҡыйратыла. [[1943 йыл]]да яҡынса 350000 чехия эшселәре Германияға оҙатыла. Протекторат сиктәрендә бөтә хәрби булмаған сәнәғәт тыйыла. [[1945 йыл]]да һуғыш әкренләп аҙағына яҡынлаша, әммә [[Адольф Гитлер]] көрәш алып барыуҙан баш тартмай. Халыҡ окоптар ҡаҙыуға һәм тотҡарлыҡтар төҙөүгә йәлеп ителә. Ҡыҙыл Армияһы яҡынлаша һәм хәрби ғәмәлдәр инде протекторат территорияһында бара. == Административ-территориаль бүленеше == [[Файл:Protektorat_Bohmen-Mahren.png|мини|300x300пкс|Богемия һәм Моравия протектораты]] Богемия һәм Моравия протектораты ике ''ергә'' бүленә: Богемия һәм Моравия. Үҙ сиратында улар — өлкәләргә ({{Lang-de|Oberlandratsbezirke}}), ә өлкәләр райондарға ({{Langi-de2|Bezirke}}) бүленә. {| border="0" |'''Богемия''' |- |Будвайс |[[Ческе-Будеёвице|Будвайс]], Виттингау, Гумпольдс, Ледец, Пилграмс, Табор |- |Кениггрец |Гогенмаут, Йичин, Кениггрец, Кенигингоф, Литомышль, Наход, Ной-Бидшов, Нойэнбург, Пардубиц, Райхенау, Семиль, Хрудим |- |[[Пльзень крайы|Пилзен]] |Клаттау, Краловица, Пилзен-Ланд, [[Пльзень|Пилзен-Штадт]], Писек, Стракониц, Тауз, Шуттенгофен |- |[[Прага]] |Бенешау, Бераун, Бемиш-Брод, Брандайс, Зельчан, Кладно, Колин, Лаун, Мельник, Пибранс, Праг-Ланд-Норд, Праг-Ланд-Зюд, Праг-Штадт, [[Раковник]], Раудниц, Шлан, Часлау, Юнгбунцлау |- |'''Моравия''' |- |Брюнн |Босковиц, Брюнн-Ланд, Брюнн-Штадт, Вишау, Гайя, Гединг, Унгариш-Брод, Унгариш-Градиш, Цлин |- |Иглау |Гросс-Мезерич, Иглау, Мериш-Будвиц, [[Моравалағы Нове-Место ҡалаһы|Нойштадтль]], Требиц |- |Мериш-Острау |Валлашиш-Мезерич, Всетин, Кремзира, Литтау, Мериш-Вайсскирхен, [[Острава|Мериш-Вайскирхен]], [[Оломоуц крайы]], Ольмюц-Штадт, Прерау, Проссниц, [[Фридек-Мистек|Фрайдберг]] |} == Германия оккупацион властары == * Йоханнес Бласковиц: [[15 март]] [[1939 йыл|1939]] — [[21 март]] [[1939 йыл|1939]] — 3-сө армия командующийы, Чехословакияны баҫып алғанда Богемияға индерелә. '''Рейхспротекторҙар:''' * Константин фон Нейрат: [[21 март]] [[1939 йыл|1939]] — [[24 август]]а [[1943 йыл|1943]] (27 сентябрь 1941 — мөҙҙәтһеҙ ялда), * Рейнхард Гейдрих: [[27 сентябрь]] [[1941 йыл|1941]] — [[4 июнь]] [[1942 йыл|1942]] (рейхспротектор вазифаһын башҡарыусы), * Курт Далюге: [[5 июнь]] [[1942 йыл|1942]] — [[24 август]] [[1943 йыл|1943]] (рейхспротектор вазифаһын башҡарыусы), * Вильгельм Фрик: [[24 август]] [[1943 йыл|1943]] — [[4 май]] [[1945 йыл|1945]]. == Аҡса һәм почта маркалары == [[Файл:Stamp_of_Bohemia_and_Moravia_1939.jpg|мини|247x247пкс|Богемия һәм Моравия протектораты Брно ҡалаһына арналған почта маркаһы, [[1939 йыл]]]] Богемия һәм Моравия протекторатында үҙ почта маркалары һәм аҡсаһы (ҡағыҙ купюралары һәм ваҡ тәңкәләр) сығарыла. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Чехословакия Икенсе донъя һуғышы ваҡытында == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.worldstatesmen.org/Czech_Republic.html WorldStatesmen — Czech Republic]{{ref-en}} * Westermann, ''Großer Atlas zur Weltgeschichte'' (in German) * [http://www.fronta.cz/mapy/protektorat-cechy-a-morava Карты протектората Богемии и Моравии] * [http://www.hartau.de/PBM/Protektorat.html Amtliches Deutsches Ortsbuch für das Protektorat Böhmen und Mähren] * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/198.gif Hungarian language map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528010959/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/198.gif |date=2008-05-28 }}, with land transfers by Germany, Hungary, and Poland in the late 1930s. * [https://www.radio.cz/ru/rubrika/radiogazeta/protektorat-zhizn-perecherknutaya-svastikoj?fbclid=IwAR0BCKgN6iD3Ix81OD2Dnvpd-rkvewyCjAp1gjZd648U-N6mIIQ6fpW7H7s Радио Прага: Протекторат. Жизнь, перечеркнутая свастикой] {{Недоступная ссылка|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Өсөнсө рейхтың административ-территориаль берәмектәре}} {{Навигационная таблица |имя = Өсөнсө рейхтың административ-территориаль берекмәләре |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |заголовок = [[Өсөнсө рейхтың административ-территориаль берекмәләре]] |listclass = hlist |заголовок1 = Административ-<br>территориаль<br>берекмәләре |список1 = {{Navbox subgroups |listclass = hlist |group1 = [[Гауҙар]] |list1 = *[[Баден (гау)|Баден]] *[[Байройт (гау)|Байройт]] *[[Берлин (гау)|Берлин]] *[[Везер-Эмс (гау)|Везер-Эмс]] *[[Вестмарк (рейхсгау)|Вестмарк]] *[[Төньяҡ Вестфалия (гау)|Төньяҡ Вестфалия]] *[[Көньяҡ Вестфалия (гау)|Көньяҡ Вестфалия]] *[[Көнсығыш Пруссия (гау)|Көнсығыш Пруссия]] *[[Көнсығыш Ганновер (гау)|Көнсығыш Ганновер]] *[[Көньяҡ Ганновер-Брауншвейг (гау)|Көньяҡ Ганновер-Брауншвейг]] *[[Вюртемберг-Гогенцоллерн (гау)|Вюртемберг-Гогенцоллерн]] *[[Галле-Мерзебург (гау)|Галле-Мерзебург]] *[[Гамбург (гау)|Гамбург]] *[[Гессен-Нассау (гау)|Гессен-Нассау]] *[[Дюссельдорф (гау)|Дюссельдорф]] *[[Кёльн-Аахен (гау)|Кёльн-Аахен]] *[[Кюргессен (гау)|Кюргессен]] *[[Магдебург-Анхальт (гау)|Магдебург-Анхальт]] *[[Майн-Франкония (гау)|Майн-Франкония]] *[[Марка Бранденбурга (гау)|Бранденбург маркаһы]] *[[Мекленбург (гау)|Мекленбург]] *[[Мозельланд (гау)|Мозельланд]] *[[Мюнхен-Верхняя Бавария (гау)|Мюнхен-Үрге Бавария]] *[[Зарубежная организация НСДАП|НСДАП]] *[[Померания (гау)|Померания]] *[[Саксония (гау)|Саксония]] *[[Силезия (гау)|Силезия]] ([[Үрге Силезия (гау)|Үрге Силезия]] *[[Нижняя Силезия (гау)|Түбәнге Силезия]]) *[[Тюрингия (гау)|Тюрингия]] *[[Франкония (гау)|Франкония]] *[[Швабия (гау)|Швабия]] *[[Шлезвиг-Гольштейн (гау)|Шлезвиг-Гольштейн]] *[[Эссен (гау)|Эссен]] |group2 = [[Рейхсгауҙар]] |list2 = *[[Валлония (рейхсгау)|Валлония]] *[[Вартеланд (рейхсгау)|Вартеланд]] *[[Вена (рейхсгау)|Вена]]¹ *''[[Вестмарк (рейхсгау)|Вестмарк]]'' *[[Данциг-Көнбайыш Пруссия (рейхсгау)|Данциг-Көнбайыш Пруссия]] *[[Үрге Дунай (рейхсгау)|Үрге Дунай]]¹ *[[Түбәнге Дунай (рейхсгау)|Түбәнге Дунай]]¹ *[[Зальцбург (рейхсгау)|Зальцбург]]¹ *[[Каринтия (рейхсгау)|Каринтия]]¹ *[[Судетенланд (рейхсгау)|Судетенланд]] *[[Тироль-Форарльберг (рейхсгау)|Тироль-Форарльберг]]¹ *[[Фландрия (рейхсгау)|Фландрия]] *[[Штирия (рейхсгау)|Штирия]]¹ |group3 = Округтар |list3 = *[[Белосток (округ)|Белосток]] *[[Брюссель (округ)|Брюссель]] |group4 = Оператив зоналар |list4 = *[[Адриатик яр буйы оператив зонаһы|Адриатик яр буйы]] *[[Алғы Альп оператив зонаһы|Алғы Альп]] |group5 = Автономиялы<br>региондар |list5 = *[[Генерал-губернаторлыҡ (Өсөнсө рейх)|Генерал-губернаторлыҡ]] ([[Варшава (округ)|Варшава]] *[[Галиция (округ)|Галиция]] *[[Краков (округ)|Краков]] *[[Люблин (округ)|Люблин]] *[[Радом (округ)|Радом]]) *[[Богемия һәм Моравия протектораты]] |group6 = [[граждандар идара итеү өлкәләре|граждандар<br>идара итеү<br>өлкәләре]] |list6 = *''[[Белосток (округ)|Белосток]]'' *[[Каринтия һәм Крайна (граждандар идара итеү өлкәһе)|Каринтия һәм Крайна]] *[[Лотарингия (граждандар идара итеү өлкәһе)|Лотарингия]] *[[Люксембург (граждандар идара итеү өлкәһе)|Люксембург]] *[[Нижняя Штирия (граждандар идара итеү өлкәһе)|Түбәнге Штирия]] *[[Эльзас (граждандар идара итеү өлкәһе)|Эльзас]] }} |заголовок2 = Оккупацион<br>режим |список2 = *[[Аншлюс|Австрия]] *[[Албанияның немец оккупацияһы|Албания]] *[[бельгияның немец оккупацияһы (1940—1945)|Бельгия]] *[[Венгрия Икенсе донъя һуғышында#Һуғыш Венгрияға килә|Венгрия]] *[["Ось" илдәренең Грецияны оккупациялауы|Греция]] *[[Дания Икенсе донъя һуғышында|Дания]] *[[Египет Икенсе донъя һуғышында#Наистик германияның бәреп инеүе|Египет]] *[[Итальян социаль республикаһы|Италия]] *[[Нацистик Германияның Латвияны оккупациялауы|Латвия]] *[[Нацистик Германияның Литваны оккупациялауы|Литва]] *[[Люксембургта немец оккупацияһы(1940—1945)|Люксембург]] *[[Монако тарихы#XX быуат тарихы|Монако]] *[[Нидерланд Рейхскомиссариаты |Нидерланды]] *[[Норвегия Рейхскомиссариаты |Норвегия]] *[[ Норманд утрауҙарында герман оккупацияһы (1940—1945)|Норманд утрауҙары]] *[[Польшала немец оккупацияһы (1939—1945)|Польша]] *[[Сан-Марино тарихы#Икенсе донъя һуғышы|Сан-Марино]] *[[СССР территорияһында Өсөнсө рейх һәм уның союздаштары ғәскәрҙәренең оккупациһы|СССР]] ([[Белоруссияла немец оккупацияһы (1941—1944)|Белоруссия]] *[[Украина Рейхскомиссариаты|Украина]]) *[[Тунис кампанияһы|Тунис]] *[[Францияла немец хәрби хакимиәте|Франция]] *[[Чехословакияла немец оккупацияһы|Чехословакия]] (''[[Богемия һәм Моравия протектораты]]'' *[[Словакия республикаһы (1939—1945)|Словакия]]) *[[Нацистик Германияның Эстонияны оккупациялауы|Эстония]] *[[Югославия халыҡ-азат итеү һуғышы Югославии|Югославия]] ([[Бойондороҡһоҙ Македония республикаһы|Македония]] *[[Сербияла немец хәрби хакимиәте|Сербия]] *[[Бойондороҡһоҙ Хорватия дәүләте|Хорватия]] *[[Черногория короллеге (1941—1944)|Черногория]]) |заголовок3 = Хәрби<br>хакимиәт |список3 = *[[Бельгияла һәм Төньяҡ Францияла немец хәрби хакимиәте|Бельгия һәм Төньяҡ Франция]] *[[Оккупация Греции странами «оси»|Греция]] *[[Люксембургта немец хәрби хакимиәте|Люксембург]] *[[Польшала немец хәрби хакимиәте |Польша]] *[[Сербияла немец хәрби хакимиәте|Сербия]] *[[СССР-ҙа немец хәрби хакимиәте|СССР]] *[[Францияла герман хәрби хакимиәте|Франция]] |заголовок4 = [[Рейхскомиссариат|Рейхскомиссариаттар]] |список4 = {{Navbox subgroups |listclass = hlist |group1 = Булдырылған |list1 = *[[Бельгия һәм Төньяҡ Франция Рейхскомиссариаттары |Бельгия һәм Төньяҡ Франция]] *[[Нидерланд Рейхскомиссариаты |Нидерланды]] *[[Норвегия Рейхскомиссариаты |Норвегия]] *[[Остланд Рейхскомиссариаты |Остланд]] *[[Украина Рейхскомиссариаты|Украина]] |group2 = Планлаштырылған |list2 = *[[Дон-Волга Рейхскомиссариаты |Дон-Волга]] *[[Кавказ Рейхскомиссариаты |Кавказ]] *[[Московия Рейхскомиссариаты |Московия]] *[[Төркөстан Рейхскомиссариаты |Төркөстан]] }} |внизу = '''Иҫкәрмә:''' ¹ — [[Альп һәм Дунай рейхсгауҙары|аннексияланған Австрия территорияһындағы рейхсгауҙар]]. }}<noinclude> [[Категория:Шаблоны:Германияның административ бүленеше|Өсөнсө рейх]] [[Категория:Навигационные шаблоны:Вторая мировая война]] </noinclude> [[Категория:Икенсе донъя һуғышы йылдарында марионетка дәүләттәре]] [[Категория:Богемия һәм Моравия протектораты]] 2fy3fnqj9lt335fya7wvc26o808jybf 0 152329 1306448 1291786 2026-09-26T23:00:28Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306448 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:Balatonfüred,_Szívkórház.jpg|справа|мини|300x300пкс|Дәүләт госпитале. Балатонфюредтың йөрәге]] [[Венгрия]]ла Милли медицина страховкалау фонды ({{lang-hu|Országos Egészségbiztosítási Pénztár (OEP)}} идара иткән һәм һалым түләүселәр аҡсаһына тотолған мотлаҡ һаулыҡ һаҡлау системаһы бар. [[Халыҡ-ара иҡтисади хеҙмәттәшлек һәм үҫеш ойошмаһы|Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек һәм үҫеш ойошмаһы]] мәғлүмәттәренә ярашлы, бөтә халыҡ страховкалар менән тәьмин ителгән<ref>{{cite web|author=OECD|date=June 27, 2013|title=OECD Health Data: Social protection|work=OECD Health Statistics (database)|location=Paris|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]]|doi=10.1787/data-00544-en|url= http://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/data/oecd-health-statistics/oecd-health-data-social-protection_data-00544-en|accessdate=2013-07-14}}</ref>. 16 йәше тулмаған балалар, яңғыҙ ата-әсәләр, студенттар, пенсионерҙар (62 йәштән өлкәнерәктәр), килеме йәшәү минимумынан түбән булған кешеләр, инвалидтар (шул иҫәптән психик ауырыуҙар)<ref>[http://www.oep.hu/pls/portal/docs/PAGE/LAKOSSAG/OEPHULAK_EBELLAT/ELLATASMO/KIZAROLAG_EU_SZOLG_JOGOSULTAK_2013_01.PDF List of the entitled people for free insurance, National Healthcare Fund, 2013]{{dead link|date=October 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> һәм дин әһелдәре<ref>[http://figyelo.hu/cikkek/376719_dozsolok_es_szukolkodok___mibol_gazdalkodnak_az_egyhazak Dőzsölők és szűkölködők — Miből gazdálkodnak az egyházak?, Figyelő (financial status of the churches in Hungary, Hungarian)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150417095046/http://figyelo.hu/cikkek/376719_dozsolok_es_szukolkodok___mibol_gazdalkodnak_az_egyhazak|date=2015-04-17}}</ref> шул бушлай страховка менән файҙалана ала. 1993 йылдан алып 2013 йылға тиклем уртаса ғүмер оҙонлоғо ир-егеттәрҙә 7,48 йылға, ҡатын-ҡыҙҙарҙа 4,92 йылға арта<ref name="KSH" />; балаларҙың үлем осрағы 2014 йылда яңы тыуған 1000 балаға 4,6 тәшкил итә<ref name="KSH">[http://www.ksh.hu/docs/hun/xstadat/xstadat_hosszu/h_wdsd001a.html Vital statistics, Hungarian Central Statistical Office (KSH)]</ref>. 2012 йылда Венгрияның медицина страховкаһына сығымдары тулайым эске продукттың 7,8 процентын тәшкил итә; 2011 йылда бер кешегә дөйөм сығымдар 1668,7 доллар (АҠШ) тәшкил итә (1098,3 доллар дәүләттән — 65 %, айырым кешеләрҙән 590,4 доллар — 35 %)<ref>[http://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/health-key-tables-from-oecd_20758480 Health: Key Tables from OECD, OECDiLibrary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423192838/https://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/health-key-tables-from-oecd_20758480 |date=2022-04-23 }}</ref>. Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек һәм үҫеш ойошмаһы илдәре араһында Венгрия табиптарының эш хаҡы иң түбәне булып ҡала; табиптарға уртаса эш хаҡына ҡарата 140 %, госпиталдәр белгестәренә — 160 %<ref>{{Cite news|title=Countries Where Doctors Get Paid the Least|url=https://www.doctorcpr.com/blog/countries-where-doctors-get-paid-the-least/|publisher=Doctor CPR|date=13 July 2015|accessdate=19 February 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224175002/http://www.doctorcpr.com/blog/countries-where-doctors-get-paid-the-least/ |date=24 February 2021 }}</ref> түләйҙәр. == Медицина страховкалау системаһының үҫеше == [[Файл:Zuglo_uzsoki_korhaz_(1).jpg|справа|мини|250x250пкс|Ужок дауаханаһы, [[Будапешт]]]] [[Файл:002a_Szívgyógyászati_klinika.jpg|справа|мини|250x250пкс|Кардиология һәм кардиохирургия үҙәге, [[Печ (ҡала, Венгрия)|Печ]]]] [[Файл:Szentistvankorhazcivertanlegi.jpg|справа|мини|250x250пкс|Уллея проспектындағы Изге Иштван клиникаһы, [[Будапешт]]. Изге Ласло хәстәханаһы менән бергә ул Венгрияның иң ҙур медицина үҙәген барлыҡҡа килтерә.]] Венгрияла тәүге хәстәханалар XIII быуатта шахтерҙар йәшәгән ҡалаларҙа асыла. 1496 йылда Янош Турзо таусылар өсөн медицина страховкаһы йәмғиәтен ойоштора. 1907 йылда тәүге медицина страховкаһы йәмғиәте — «Сирле һәм бәхетһеҙ осраҡтар һөҙөмтәһендә зыян күргән эшселәргә Милли ярҙам фонды» ({{Lang-hu|Országos Munkásbetegsegélyező és Balesetbiztosító Pénztár}}) булдырыла. 1928 йылда Милли социаль страховкалау институты ({{Lang-hu|Országos Társadalombiztosítási Intézet}}) ойошторола, был дөйөм милли медицина страховкаһы системаһын булдырыуға табан тәүге аҙым була. 1938 йылда бөтә социаль хеҙмәттәр ҙә булдырыла, һөҙөмтәлә Венгрия медицина страховкаһы йәһәтенән Үҙәк һәм Көнсығыш Европа илдәрендә иң алға киткән ил тип һанала. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа коммунистар хөкүмәте тулыһынса социаль страховканы тулыһынса националләштерә, шулай итеп, Венгрияла һаулыҡ һағы дәүләт ҡанаты аҫтына алына, һәм ул Венгрияның бөтә граждандары өсөн дә уңайлы була<ref>[http://www.oep.hu/portal/page?_pageid=34,32914&_dad=portal&_schema=PORTAL History of social insurance in Hungary, National Healthcare Fund]</ref>. Ирекле баҙар шарттарында һаулыҡ һағы системаһы тағы ла үҙгәртеп ҡороу кисерә.<ref>http://www.civitas.org.uk/nhs/download/Hungary.pdf |title=Hungary’s Healthcare System |accessdate=2019-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120213182042/http://www.civitas.org.uk/nhs/download/Hungary.pdf |archivedate=2012-02-13 |deadlink=yes </ref> 1993 йылда Милли һаулыҡ һағы фонды ({{Lang-hu|Országos Egészségbiztosítási Pénztár}} барлыҡҡа килә. Социаль страховкалау системаһына нигеҙләнгән фонд Венгриялағы медицина страховкаһын контролдә тотҡан йәмәғәт ойошмаһы<ref name="OEP">[http://www.oep.hu/portal/page?_pageid=34,32910&_dad=portal&_schema=PORTAL OEP — Főigazgatói köszöntő]</ref>. Фонд финанстарының 83 проценты һалымдарҙан килә. Страховка схемаһында ҡатнашыу — бөтә граждандар өсөн мотлаҡ<ref name="who">[http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccsbrief_hun_en.pdf World Health Organization — Hungary]</ref>. Күп кенә шәхси клиникалар ҙа Фондҡа тоташтырылған<ref name="OEP" />. Эшкә ҡабул итеүҙең элекке сәйәсәтенә бәйле Венгрия хәстәханаларында табип ставкаларын ҡыҫҡартыу, шәфҡәт туташтарының етешмеүе ғәҙәти күренеш, эксперттар бындай күренеште кеше ресурстарын дөрөҫ файҙаланмау тип билдәләй<ref name="civ">{{Cite web |url=http://www.civitas.org.uk/nhs/download/Hungary.pdf |title=Hungary’s Healthcare System |accessdate=2019-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120213182042/http://www.civitas.org.uk/nhs/download/Hungary.pdf |archivedate=2012-02-13 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213182042/http://www.civitas.org.uk/nhs/download/Hungary.pdf |date=2012-02-13 }}</ref>. Сифатлы дауа өсөн алмашҡа табиптарға бүләк итеп аҡса биреү ҙә — Венгрия һаулыҡ һағы өсөн типик күренеш<ref name="civ" />: 2015 йылдағы Сәләмәтлек Евро индексы мәғлүмәттәренә ярашлы, Венгрияла медицина хеҙмәте күрһәткән өсөн пациенттарҙың табиптарға өҫтәмә аҡса түләүе киң таралған илдәр иҫәбенә инә<ref>{{Cite news|title=Outcomes in EHCI 2015|url=http://www.healthpowerhouse.com/files/EHCI_2015/EHCI_2015_report.pdf|publisher=Health Consumer Powerhouse|date=26 January 2016|accessdate=27 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606082345/http://www.healthpowerhouse.com/files/EHCI_2015/EHCI_2015_report.pdf|archivedate=2017-06-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606082345/http://www.healthpowerhouse.com/files/EHCI_2015/EHCI_2015_report.pdf |date=6 June 2017 }}</ref>. Шул уҡ ваҡытта Венгрия һәм Евросоюз илдәре граждандары медицина ярҙамын бушлай алырға хоҡуҡлы<ref>[http://www.oep.hu/oepdok/fajlok/e.pdf Health Care Services Available During Temporary Stay in Hungary]</ref>. == Инфраструктураһы == [[Бөтә донъя банкы|Бөтә донъя банкының]] Венгрияны килем кимәле юғары булған ил булараҡ таныуын иҫәпкә алып, эксперттар һаулыҡ һағы системаһының үҫешкән булыуын раҫлай. Статистика буйынса, Милли ашығыс ярҙам хеҙмәтенән ({{Lang-hu|Országos Mentőszolgálat}}) ашығыс ярҙам машинаһы уртаса алғанда 15 минуттан һуң талап ителгән урынға барып етә. 2013 йылда тағы ла 200 автомобиль һатып алыу юлы менән 20 яңы ашығыс ярҙам станцияһы төҙөлә һәм 60-ы яңыртыла. 2009 йылда Сентешта вертолет майҙансығы булған станция асыла, һөҙөмтәлә сирлеләрҙе һауа юлы буйынса ташып була. Илдә 7 ошондай станция ба, улар Будаерш, Балатонфюред, Шармеллек, Печ, Сентеш, [[Дебрецен]] һәм Мишкольцта урынлашҡан. Вертолет та 15 минутта талап ителгән урынға барып етә. Илдең бөтә милли һәм төбәк хәстәханаларында, шул иҫәптән Будапешт, Печ, Сегед һәм Дебрецен ашығыс ярҙам институттарында ла вертолет майҙансыҡтары бар.<ref>[http://www.varosivisszhang.hu/?p=2845 Átadták a légimentő bázist — a legmodenebb az országban] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413023949/http://www.varosivisszhang.hu/?p=2845 |date=2019-04-13 }}{{ref-hu}}</ref><ref>[http://www.airambulance.hu/index.php?mod=ShowStatic&page=bazis Air ambulance bases in Hungary, Hungarian Air Ambulance Plc.]{{ref-en}}</ref>. == Медицина туризмы == [[Файл:Hévíz_1.jpg|справа|мини|260x260пкс|Хевиз күле, донъялағы майҙаны буйынса икенсе термаль сығанаҡ]] Венгрияла медицина туризмы йүнәлеше туристар араһында киң файҙаланыла: атап әйткәндә, унда стоматология туризмы ныҡ алға киткән<ref>[http://www.budapestagent.com/hungary-leading-dental-tourism.html Hungary leading in Dental Tourism in Europe, Budapest Agent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220319075342/http://www.budapestagent.com/hungary-leading-dental-tourism.html |date=2022-03-19 }}{{ref-en}}</ref><ref name="BBJ1" />, Европалағы медицина туризмының 42 проценты Венгрияға тура килә, ә бына донъя буйынса алғанда венгрҙарҙың өлөшө 21 процентҡа тигеҙ<ref name="BBJ1">[http://www.bbj.hu/business/hungary-aims-at-bigger-bite-of-dental-tourism_63662 Hungary aims at bigger bite of dental tourism, Budapest Business Journal]{{ref-en}}</ref><ref name="BBJ2">[http://www.bbj.hu/business/dental-tourism-development-clinics-turnover-up-19percent_69020 Dental Tourism Development clinics turnover up 19 %, Budapest Business Journal]{{ref-en}}</ref>. 1980-се йылдарҙа ГФР һәм Австрия туристары, арзан, шул уҡ ваҡытта сифатлы медицина хеҙмәтен эҙләп, Венгрияға килер була<ref name="IMTJ">[http://www.imtj.com/news/?entryid82=416494 Hungarian Tourism promotes medical tourism, International Medical Travel Journal]{{ref-en}}</ref>. Коммунистар партияһы идара итеүсе партия булыуҙан туҡтағас, медицина туризмы табышлы эшкә әйләнә<ref name="BBJ2" />. Венгрияла медицина хеҙмәтенең хаҡы Бөйөк Британия, АҠШ йәки Скандинавия илдәререндәге хаҡтың 40 проценттан 70 процентҡа тиклемен тәшкил итә<ref name="IMTJ" />. Иң популяр медицина хеҙмәте — стоматология, косметик хирургия, ортопедия, йөрәк- ҡан тамырҙары ауырыуҙарын реабилитациялау, түлһеҙлекте дауалау, дерматология, йәшәртеү, һимереүгә һәм наркотиктарға бәйлелеккә ҡаршы көрәш, күреү һәләте буйынса операциялар<ref name="IMTJ" />. Пластик хирургия ла мөһим йүнәлеш булып тора: пластик хирургтарға килгән клиенттарҙың 30 процентҡа тиклеме — сит ил граждандары, сөнки пластик хирургия буйынса хеҙмәттәрҙең хаҡын 40-80 %-ҡа кәметергә мөмкин<ref name="BBJ3">[http://www.bbj.hu/business/medical-tourism-in-good-health_63661 Medical tourism in good health, Budapest Business Journal]{{ref-en}}</ref>. Венгрияла шулай уҡ бер нисә ҡайнар сығана бар<ref name="IMTJ" />. Хевиз күле, Сеченьялағы һыу инеү урыны һәм башҡалар туристар араһында киң популярлыҡ менән файҙалана<ref name="BBJ3" />. == Шулай уҡ ҡара == * {{Тәржемәһеҙ 3|Национальное управление по безопасности продовольственной цепочки Венгрии||en|Hungarian Food Safety Office}} * {{Тәржемәһеҙ 3|Референдум в Венгрии (2008)||en|Hungarian fees abolishment referendum, 2008}} * {{Тәржемәһеҙ 3|Список больниц Венгрии||en|List of hospitals in Hungary}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} [[Категория:Венгрияла һаулыҡ һаҡлау]] [[Категория:Медицина туризмы]] [[Категория:Венгрия]] m9yym5i6i93aw0o3nrlszss4bahx2br 0 152482 1306451 1241035 2026-09-27T00:58:34Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306451 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Хейвуд «Вуди»''' '''Аллен''' ({{lang-en|Heywood "Woody" Allen}}; тыуғандағы исеме — '''Аллан Стюарт Конигсберг''' {{lang-en|Allan Stewart Konigsberg}})<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/16217/Woody-Allen Энциклопедия «Британника». Вуди Аллен]</ref><ref>[https://books.google.ru/books?id=MGx5UV13V1IC&q=%22Heywood+Allen%22&dq=%22Heywood+Allen%22&hl=ru&ei=3wieTfHsE5vV4waM-LHkBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=23&ved=0CJUBEOgBMBY In depth: essayists for our time]</ref>; [[1 декабрь]] [[1935 йыл]], [[Нью-Йорк]]) — [[Америка Ҡушма Штаттары|Америка]] кинорежиссёры, актёр-комик, продюсер, дүрт тапҡыр [[Оскар (кинопремия)|«Оскар» премияһын]] яулаусы; яҙыусы, күп һанлы хикәйә һәм пьесалар авторы. Вуди Аллен әҙәбиәт һәм кинематограф, музыка, шулай уҡ джаз кларнетисы булараҡ билдәле. Аллен абсурд һәм сатира элементтары булған йор һүҙле комедиялары, шулай уҡ ниндәйҙер дәрәжәлә [[Ингмар Бергман]] ижады йоғонтоһонда яҙылған психологик драмалары менән тамашасы һөйөүен яулай. Ошо ике жанр сигендә Аллен яңы жанр — «интеллектуаль комедия» ижад иткән, тип иҫәпләнә. Бынан тыш, уның кинола ғәйәт ҙур күләмдә башҡарған эше һәм фильмдарҙы уғата юғары тиҙлектә етештереү оҫталығы уға ҡарата оло хөрмәт тойғоһо уята. Ҡағиҙә булараҡ, Аллен үҙ картиналарының режиссёры һәм сценарисы булып ҡына ҡалмай, ә уларҙа төшә лә. Фильмдарының һәм күп һанлы мәҙәктәренең темалары — психоанализ һәм психоаналитика, секс һәм үҙенең йәһүд тамырҙары. Уның ижадында үҙе ғүмере буйы йәшәгән һәм иң яҡшы картиналарында («Нью-Йорк трилогияһы» — «Энни Холл», «Интерьер», «Манхэттен» һ. б.) уның тураһында һөйләгән Нью Йорк ҡалаһы айырым бер урын биләй. Вуди Аллендың хәҙерге замандың иң бөйөк һәм иң йоғонтоло кинорежиссёрҙарының береһе булыуы күп тапҡырҙар таныла<ref name="daily beast"/><ref name="daily beast"/>. == Биографияһы == === Ғаиләһе === Аллен [[Нью-Йорк]] ҡалаһында (Бруклиндың Мидвуд кварталында) [[Йәһүдтәр|йәһүд]] ғаиләһендә тыуып үҫә. Буласаҡ режиссёр тыуғанда Аллен Стюарт Конигсберг исемен ала. Аллендың олатайҙары һәм өләсәйҙәре [[Рәсәй империяһы|Литванан]] (Исаак Кенигсберг<ref>Семья Исаака Кенигсберга (1874—1939) происходила из [[Паневежис|Поневежа]] [[Ковенская губерния|Ковенской губернии]].</ref> һәм Дженни Коплин) һәм [[Австро-Венгрия|Австриянан]] (Леон Шерри һәм Сара Хофф) килгән эмигранттар була, уларҙың туған теле — [[Идиш|иҙиш]]<ref>[https://www.nytimes.com/books/first/m/meade-woody.html The Unruly Life of Woody Allen]</ref>. Уның әсәһе Нетти (1906—2002) ғаилә кондитер магазинында бухгалтер булып эшләй, ә атаһы — Мартин Конигсберг (1900—2001) — официант һәм гравер-ювелир һөнәрҙәрен белә. Атаһы менән әсәһе икеһе лә Манхэттенда Түбәнге Ист-Сайдта үҫә. Аллендың һеңлеһе Летти (1943 йылда тыуа) була. 1990 йылдар уртаһында Летти Аронсон ағаһы фильмдарының продюсеры була. Аллен тураһындағы документаль фильмда төшә (2012). === Мәктәп йылдары === [[Файл:Woody_Allen_HS_Yearbook.jpeg|мини|237x237пкс|1953 йылда Аллен.]] Аллен бала сағында иҙиш телендә һөйләшә һәм тәүге һигеҙ йылда йәһүд мәктәбендә уҡый, артабан Мидвудтағы өлкәндәр мәктәбенә бара. Сәсе бер аҙ ерәнерәк төҫтә булғаны өсөн мәктәптә уға «Ерән» ({{lang-en|Red}}; {{lang-ru|Рыжий}}) ҡушаматы тағыла. Һуңынан сәхнәлә һәм төшөргән фильмдарында үҙен физик яҡтан көсһөҙ һәм кеше менән бик аралашмаған кеше итеп күрһәтһә лә, ул мәктәптә [[бейсбол]]да һәм [[баскетбол]]да бик яҡшы уйнай, башҡаларға төрлө фокустар күрһәтергә әүәҫ була, шуға ла һәр саҡ иптәштәре араһында була. [[Аҡса]] эшләү маҡсатында, ул гәзит өсөн көләмәстәр яҙа башлай. Ошо осорҙа ул үҙенә Вуди Аллен псевдонимын ала. Үҙе раҫлауынса, беренсе көләмәсе ғәйбәттәр бүлегендә баҫыла. Алленға ун алты йәш тулғас, комик Милт Кэмен уны талант булараҡ аса, ул башлап яҙыусы юмористы Сид Сизарҙың популяр шоуына эшкә урынлаштыра. Ун ете йәшендә исемен Хейвуд Алленға алмаштыра. === Мәктәптән һуң === Өлкән кластарҙы тамамлағандан һуң Аллен Нью-Йорк университетына уҡырға инә, унда коммуникациялар һәм кинематография курстарында белем ала. Аллен әллә ни тырышып уҡымай, шуға ла кинематография буйынса имтиханын тапшыра алмай, бер аҙҙан университеттан ҡыуыла. Аҙаҡ бер аҙ ваҡыт Нью-Йорктың ҡала колледжында уҡып ала. Шул мәлдә Аллен әүҙем рәүештә әҙәбиәт, кино менән шөғөлләнә һәм сәхнәлә сығыш яһай башлай. ''Был турала тулыраҡ — «Ижады» бүлегендә.'' === Шәхси тормошо === Буласаҡ беренсе ҡатыны Харлин Розен менән Аллен һәүәҫкәр джаз концертында таныша, унда ул саксофонда, ә Розен [[фортепиано]]ла уйнаған була. Улар [[1956 йыл]]дың [[15 март]]ында Голливудта өйләнешә. Шунан Аллен Нью-Йоркҡа күсеп килә. Аллен төрлө шоуҙар өсөн көләмәстәр ижад итеү менән шөғөлләнә, ә ҡатыны философияны өйрәнә. Был никах биш йыл дауам итә; Аллен аҙаҡ был никахын әсе көлөү менән иҫкә төшөрөр була. Шуға ла Розен айырылышҡандан һуң әйтелгән зәһәр әсе һүҙҙәре өсөн Алленға ҡарата суд эшен ҡуҙғата, үҙ дәғүәһен 1 миллион долларға баһалай. Икенсе ҡатыны актриса Луиза Лассер менән Вуди Аллен никахта өс йыл, [[1966 йыл]]дан [[1969 йыл]]ға тиклем йәшәй. Лассер уның дүрт фильмында уйнай («Аҡса ал да ҡас» (1969), «Банандар» (1971), «Секс тураһында һеҙ белергә теләгән, әммә һорарға ҡурҡҡан мәғлүмәт» (1972), «Йондоҙҙар туҙаны тураһында хәтирәләр» (1980)). Лассерҙан айырылғас, Вуди Аллен 1997 йылға тиклем никахҡа инмәй. Вуди Аллендың Дайан Китон менән мөнәсәбәте «Быны ҡайтанан уйна, Сэм» спектаклендә Дайан ҡатнашырға килгән көндән башлана һәм режиссёрҙың ижадына ҙур йоғонто яһай. Аллен менән Китон араһында барлыҡҡа килгән был ҡыҫҡа ғына романтик мөнәсәбәт әллә ни оҙаҡ дауам итмәй, әммә уларҙың дуҫлығы һәм әүҙем хеҙмәттәшлеге оҙаҡ йылдарға һуҙыла. Дайан Китон Вуди Аллендың «Йоҡлап ятҡан кеше» (1973), «Мөхәббәт һәм үлем» (1975), «Интерьер» (1979), ә һуңғараҡ — «Радио көнө» (1987) һәм «Манхеттендағы серле үлтереү» (1993) фильмдарында төшә. Китон йоғонтоһо аҫтында Вуди Аллен үҙ ижадына хас булмаған яңы «Энни Холл» (1977) фильмын төшөрә, ул үҙе был фильмды авторлыҡ стиле үҫешендәге «боролош нөктәһе» тип атай. Дайан Китондың ысын исеме менән — Холл Энни — аталған һәм иронияға ҡоролған был комедияға Дайан Китон менән Вуди Аллендың биографияларынан байтаҡ эпизодтар ингән. «Энни Холл» тәнҡитселәрҙең һоҡланыулы фекерҙәренә лайыҡ була, тамашасы ла был фильмды бик йылы ҡабул итә һәм рекордлы һанда премиялар яулай. [[Файл:Soon_Yi_Previn_and_Woody_Allen_at_the_Tribeca_Film_Festival.jpg|слева|мини|Вуди Аллен ҡатыны Сун-и Превен менән (2009 йыл)]] Вуди Аллендың актриса Мий Фэрроу менән [[1980 йыл]]да башлаған мөнәсәбәте 12 йылға һуҙыла, Фэрроу уның 13 фильмында төп ролдәрҙе башҡара. Улар араһында түбәндәгеләрҙе бик уңышлы тип билдәләргә мөмкин: «Зелиг» (1983), «Ҡаһирәнең ҡуйы ҡыҙыл төҫтәге раузаһы» (1985), «Ханна һәм уның апай-һеңлеләре» (1986). Аллен менән Фэрроу бер ҡасан да рәсми рәүештә никахҡа инмәй, әммә улар фактик никахта йәшәй. Ронан Фэрроу исемле уртаҡ улдары, шулай уҡ тәрбиәгә алған ике — Мэлоун (Дилан) һәм Миша (Мозес) Фэрроу исемле балалары була. Вуди Аллен менән Фэрроу Мийҙың 1992 йылда «айырылышыуы» ғауға һәм суд процестарын барлыҡҡа килтерә, һөҙөмтәлә Аллен тәрбиәгә алынған балалар менән күрешеүҙән мәхрүм ҡала, ә улы Ронан менән осрашыу сикләнә. 15 йәшлек улы Мозес Аллен менән хатта күрешергә теләмәй, әммә 36 йәшендә ул әсәһенән ситләшә һәм атаһы һәм һеңлеһе менән аралаша башлай<ref name="Custody">{{Cite news|title=Allen Loses to Farrow in Bitter Custody Battle|author=Marks, Peter|url=https://www.nytimes.com/books/97/02/23/reviews/farrow-verdict.html|work=[[The New York Times]]|accessdate=November 5, 2011}}</ref>. Фэрроу уллыҡҡа алыу тураһындағы документты ғәмәлдән сығарырға тырышып ҡарай, ләкин суд ҡарары Аллен файҙаһына була<ref name="daily beast">{{Cite web}}</ref>. Фэрроуҙың элекке ире, танылған музыкант һәм элек Лос-Анджелес филармонияһы оркестрының баш дирижеры булып эшләгән Андре Превендың<ref>[https://vesti.lv/statja/lifenews/2018/09/17/priemnaya-doch-vudi-allena-raskryla-podrobnosti-romana-s-rezhisserom Приемная дочь Вуди Аллена раскрыла подробности романа с режиссёром] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180918132506/https://vesti.lv/statja/lifenews/2018/09/17/priemnaya-doch-vudi-allena-raskryla-podrobnosti-romana-s-rezhisserom |date=2018-09-18 }} // Vesti.lv, 17 сентября, 2018</ref> ҡыҙы 22 йәшлек Сун-и Превен менән Аллендың бәйләнеше Фэрроу менән айырылышыу сәбәбе була. [[1997 йыл]]да Сун-Превен һәм Вуди Аллен өйләнешә. Артабан улар ике ҡыҙ баланы тәрбиәгә ала һәм уларға джаз музыканттары Сидней Беше менән Мэнзи Джонсондың исемдәрен бирә. Мий Фэрроу менән Вуди Аллендың улы — Ронан Шеймус Фэрроу (тыуған йылы: 1987)<ref>{{Cite web|url=http://www.runyweb.com/articles/people/star-life/the-son-of-film-director-woody-allen-congratulated-the-happy-half-brother.html|title=Сын Вуди Аллена поздравил режиссёра|author=|date=20 июня 2012|work=|publisher=RU NY web|accessdate=2012-07-01|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/69fqbg5GA?url=http://www.runyweb.com/articles/people/star-life/the-son-of-film-director-woody-allen-congratulated-the-happy-half-brother.html|archivedate=2012-08-04}}</ref> — 2011 йылда Forbes журналы 30 йәшкә тиклемгеләр араһында асыҡлаған иң уңышлы кешеләр исемлегенә инә (ул саҡта АҠШ-тың дәүләт секретары Хиллари Клинтондың йәштәр эштәре буйынса махсус кәңәшсеһе вазифаһын биләй). 2011 йылдың ноябрендә Оксфорд университетында уҡыу өсөн Родс стипендияһына лайыҡ була<ref>{{Cite web|url=http://www.itar-tass.com/c95/301627.html|title=Самые успешные люди в возрасте до 30 лет по версии журнала Forbes|author=|date=20 декабря 2011 года|work=|publisher=ИТАР-ТАСС|accessdate=2012-07-01|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/69fqcin80?url=http://www.itar-tass.com/c95/301627.html|archivedate=2012-08-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712085522/http://www.itar-tass.com/c95/301627.html |date=2012-07-12 }}</ref>. Вуди Аллен [[Атеизм|атеист]] була, быны күп һанлы интервьюлары, шулай уҡ 2013 йылда сыҡҡан «Ҡафыр» документаль картинаһы ла раҫлай. == Ижады == === Әҙәбиәт һәм театрҙағы эше === ==== Әҙәбиәт ==== Нью-Йорк университеты һәм Колледждағы уңышһыҙлыҡтарынан һуң Аллен һәләте буйынса эш һайлай, юморист Герберт Шрайнерға сценарийҙар ижад итеү менән шөғөллөнә. 1954 йылдан «Эд Салливан шоуы», «Киске шоу», «Сизар сәғәте» һәм башҡа бик күп популяр ТВ-программалары өсөн сценарийҙар яҙа. 1961 йылда яңы эш даирәһе барлыҡҡа килә: ул, Гринвич Вилледж районында «Дуплекс» клубындағы дебюты менән, «юмористик импровизациялар» ([[Английский язык|ингл.]]  <span lang="en" style="font-style:italic;">Stand-up comedy</span>) жанрында сығыш яһай. Ошо ваҡытта Аллен «Йәшерен Камера» популяр телевизион шоуы өсөн яҙа башлай һәм программаның бер нисә эпизодында үҙе лә күренеп ҡала. ==== Бродвейҙа ==== [[1966 йыл]]да «Был һыуҙы эсмәгеҙ» пьесаһының 1966 йылдың 17 ноябрендә ҡуйылған премьераһы уны Бродвейҙағы иң уңышлы драматургтарҙың береһе иҫәбенә индерә. Был пьеса 598 тапҡыр ҡуйыла. Постановкала Лу Якоби, Кэй Медфорд, Анита Джиллетт һәм артабан күп тапҡырҙар Аллен фильмдарында уйнаған Энтони Робертс ҡатнаша. Пьесаның режиссёр Говард Моррис ҡуйған киноверсияһында Джеки Глисон ҡатнаша, фильм 1969 йылда прокатҡа сығарыла. 1994 йылда Аллен үҙе телевидениела Майкл Джей Фокс һәм Майим Бьялик ҡатнашлығында пьесаның өсөнсө версияһын ҡуя. 1970-се йылдарҙа Аллен бер актлы бер нисә пьеса яҙа (иң күренеклеләре — «Ҡауырһындарһыҙ» йыйынтығына ингән ''«Алла»'' һәм ''«Үлем»''). 1981 йылда Бродвейҙа Аллендың «Йөҙөп барған маяҡ яҡтыһы» пьесаһы буйынса спектакль ҡуйыла, ул тәнҡитселәр тарафынан бик йылы ҡабул ителһә лә тамашасылар һөйөүен яулай алмай. Ике тапҡыр «Тони» номинацияһына лайыҡ булһа ла һәм «Иң яҡшы ирҙәр роле» категорияһында еңеү яулаһа ла, барлығы 62 тапҡыр ғына сәхнәләштерелә. Оҙайлы тәнәфестән һуң 1995 йылда Аллен бер актлы «Вест Парк Централы» пьесаһы менән театрға ҡабат ҡайта. ==== Музыка ==== Вуди Аллен — классик һәм джаз музыкаһын ярата, быны фильмдарына яҙылған музыкаһы ла раҫлай. Псевдонимы ла музыкаға бәйле: [[Америка Ҡушма Штаттары|америка]] джаз кларнетисы һәм саксофонсыһы Вуди Херман хөрмәтенә алына. === Кинолағы эше === Тәнҡитселәр билдәләүенсә, Аллендың ижадын «автор киноһы» өлгөһө тип ҡарарға кәрәк<ref>[http://www.megakm.ru/bes_98/encyclop.asp?TopicNumber=1937 Н. А. Цыркун. Вуди Аллен (статья в энциклопедии)]{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. Ҡағиҙә булараҡ, ул үҙе сценарийҙар яҙа, үҙе фильмдарының режиссёры һәм төп ролде лә башҡара. Аллен «интеллектуаль комедия» жанрына нигеҙ һалыусы тип һанала, ғәҙәттә уның фильмдарында етдилек янында көлөү һәм ирония урын алған була. Аллен шулай уҡ тәрән психологик драмалар авторы булараҡ та билдәле. Уның әҙәбиәтте, музыканы һәм киноны төплө белеүе ижадында асыҡ сағыла. Һәр фильмында бөйөк замандаштары киноларына һәм бынан бик күп алдағы картиналарға, классик һәм хәҙерге заман әҙәбиәте әҫәрҙәренә йәшерен һәм асыҡтан-асыҡ һылтанмалар ярылып ята. Ижадының төрлө дәүерендә Вуди Аллен ижадында төрлө кәйеф өҫтөнлөк итә. Кинематограф юлының башында Аллен [[бер туған Маркстар]]ҙың традицияларын, абсурд комедияларын дауам итеүсе була. Тәнҡитсе М. Брашинский әйтеүенсә, 1970-се йылдар аҙағында, «Аллен донъяға Бергман күҙҙәре менән ҡарай»<ref>[http://seance.ru/n/13/glava3-bergman-vmire/tema-klouna-idrugogo/ М. Брашинский. Тема клоуна и Другого // Сеанс. № 13, июль 1996]</ref>.Ошо осорҙа Аллен фильмдарында [[Ингмар Бергман|Бергман]] һәм Стриндберг, шулай уҡ [[Чехов Антон Павлович|Чеховтың]] йоғонтоһо ныҡ һиҙелә. Аллендың һуңғы фильмдарын тамашасы, уңышҡа өлгәшеү-өлгәшмәүенә ҡарамайынса, донъя классикаһы булараҡ ҡабул итә. ==== ''Дебют'' ==== «Яңылыҡтар бармы, бесәйем?» (1965) фильмы — Аллендың кинолағы беренсе эше. Алленды был картинаға продюсер Чарльз Фельдман йәлеп итә, уның алдына булған сценарийҙы яҡшыртыу өҫтөндә эшләү һәм фильмдың Уоррен Биттиға тәғәйенләнгән төп ир-егет ролен ҡайтанан яҙыу бурысы ҡуйыла. Бынан тыш Алленға бәләкәй генә роль дә бирелә. Әммә сценарий өҫтөндә эшләгәндә Аллен үҙенең ролен байтаҡҡа ҙурайта, ә Битти ролен бәләкәсәйтә. Икенсе пландағы ролде башҡарырға тура киләсәген аңлағас, Битти менән студия араһында бәхәс тыуа. Әммә низағ Аллен файҙаһына хәл ителә. Студия, Аллен яҙған сценарий тәүге версияға ҡарағанда күпкә отошлораҡ, тигән һығымтаға килә. Шунан һуң Уоррен Битти проекттан сыға, ә уның урынына ролгә [[Питер О’Тул|Питер Тула О']] саҡырыла: элек әллә ни билдәле булмаған Вуди Аллен үҙен фильмдан хатта «йондоҙҙо» ҡыуып сығарырға һәләтле фигура булараҡ таныта. 1967 йылда Аллен тағы ла Фельдман менән «„Рояль“ казиноһы» фильмын төшөргәндә хеҙмәттәшлек итә, Аллен үҙе бер нисә эпизодта уйнай. <br> {| cellpadding="4" cellspacing="4" style="width: 230px; border: 1px solid #aaa; font-size: 90%; padding: 4px; margin: 0.5em 0 0.8em 1.4em; float: right; clear: right; background-color: #F5F5DC;" | style="text-align:left;" |<div>Әгәр берәү көнө-төнө үлем тураһында уйлай икән, тимәк ул —Вуди Аллен.</div><div style="text-align:right;">— <small>''[[Рэй Брэдбери]]''</small><ref>[http://esquire.ru/wil/ray-bradbury Правила жизни Рэя Брэдбери — Журнал Esquire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321173744/http://esquire.ru/wil/ray-bradbury |date=2015-03-21 }}</ref>.</div> |} 1969 йылдан башлап Вуди Аллен фильмдарына Jack Rollins &amp;amp; Charles H. Joffe Productions кинокомпанияһы продюсерлыҡ итә. Иң тәүге фильмдары «Аҡса ал да ҡас» ([[1969 йыл|1969]]), артабан «Банандар», «Секс тураһында һеҙ белергә теләгән, әммә ҡурҡып һорамаған мәғлүмәт», «Йоҡола», «Мөхәббәт һәм үлем» фильмдары төшөрөлә. «Аҡса ал да ҡас» һәм «Банандар» фильмдарын Аллен бала саҡтан дуҫ булған Микки Роуз менән авторҙашлыҡта ижад итә. 1972 йылда Вуди Аллен «Тағы бер тапҡыр уйна, Сэм» киноверсияһында төп ролде уйнай, фильмдың режиссёры — Росс Герберт. Вуди Аллендың йәш сағындағы ижадына Боб Хоул, ағалы-ҡустылы Маркстар һәм [[Хамфри Богарт]] йоғонто яһай. 1976 йылда ул Мартин Риттың «Ялған битлек» сатирик фильмында төп ролде башҡара, фильм 50-се йылдарҙа Голливудта булған ҡара исемлек тураһында һөйләй. ==== ''1980-се йылдар'' ==== Аллендың 80-се йылдарҙағы фильмдары, шул иҫәптән комедиялары, фәлсәфәүи уйланыуҙар менән тулы. «Сентябрь» һәм «Йондоҙҙар туҙаны тураһында хәтирәләр» кеүек фильмдарында [[Ингмар Бергман]] һәм [[Федерико Феллини]] кеүек Европа режиссёрҙары эштәренең йоғонтоһо һиҙелә. ==== ''1990-сы йылдар'' ==== {{Врезка|Выравнивание=right|Фон=LemonChiffon|Ширина=200px|Заголовок=Любимые фильмы Аллена|Содержание=<small> * «[[Похитители велосипедов]]» * «[[Седьмая печать]]» * «[[Гражданин Кейн]]» * «[[Амаркорд (фильм)|Амаркорд]]» * «[[Восемь с половиной]]» * «[[Четыреста ударов]]» * «[[Расёмон (фильм)|Расёмон]]» * «[[Великая иллюзия]]» * «[[Скромное обаяние буржуазии]]» * «[[Тропы славы]]»</small>|Подпись=<small>Опрос ''[[Sight & Sound]]'' (2012)</small><ref>{{citeweb|url=http://www.parismatch.com/Culture-Match/Cinema/Actu/Vertigo-d-Hitchcock-nouveau-sommet-du-septieme-art-413879/|title="VERTIGO" D’HITCHCOCK, NOUVEAU SOMMET DU SEPTIÈME ART|publisher=''ParisMatch''|author=Максим Лоран|date=3 августа 2012|lang=fr|accessdate=2012-8-3}}</ref>}}Был осорҙа Аллен төрлө стилдәрҙе ҡулланып эшләй, шул уҡ ваҡытта үҙенең әҙәби һәм кинематография буйынса эрудицияһын күрһәтә. Уның эштәрендә 1920-се йылдарҙа ижад иткән Фриц Ланг, Орсон Уэллс, [[Чарли Чаплин|Чарльз Чаплин]] һәм башҡа оҫталарҙың ижадтарының йоғонтоһо тойола. ==== ''2000-се йылдар'' ==== «Ваҡ-төйәк алдаҡсылар» (2000), DreamWorks студияһында төшөрөлгән тәүге фильмы ярайһы уҡ ҙур ғына уңышҡа өлгөшө, [[Америка Ҡушма Штаттары|АҠШ-та]] был фильм 17$ миллион йыя, әммә Аллендың артабанғы 4 фильмы бындай уңышҡа өлгәшә алмай, хатта бюджеты 33$ млн булған «Нефрит саяны ҡәһәре» Аллендың өмөттәрен аҡламай. «Голливуд финалы» һәм «Мелинда һәм Мелинда» (һәр береһе ни бары 5$ млн ғына йыя). Күптәр, Вуди Аллендың «йондоҙло сәғәте» үткән, тип белдерергә ашыға. [[Файл:Woody_Allen_(2006).jpeg|слева|мини|Вуди Аллен. 2006 йыл фотоһы]] ==== ''2010-се йылдар'' ==== 2010 йылда төшөрөлгән «Серле сит кешене осратырһың» фильмында Антонио Бандерас, Джош Бролин һәм Энтони Хопкинс уйнай. Фильм 34 миллион доллар килем китерә. 2014 йылда Аллен донъя кино сәнғәтенә индергән өлөшө өсөн «[[Алтын глобус]]» почетлы премияһына лайыҡ була<ref>{{Cite web|url=http://www.deadline.com/2013/09/woody-allen-to-receive-cecil-b-demille-award-at-golden-globes/|title=Woody Allen To Receive Cecil B. DeMille Award At Golden Globes|publisher=''Deadline''|date=13 сентября 2013|lang=en|accessdate=2013-9-13}}</ref>. == Халыҡ-ара танылыуы == [[Файл:Estatua_Woody_Allen_en_Oviedo.jpg|справа|мини|[[Овьедо (ҡала)|Овьедо]] ҡалаһында Вуди Алленға ҡуйылған статуя]] [[Файл:Woody_Allen_-_statue.jpg|справа|мини| Астурияла Аллен статуяһының башы]] Ален «Оскар» премияһы менән бүләкләү тантанаһына бөтөнләй йөрөмәй, хатта уның фильмдары премияға дәғүә итһә лә. Тапшырылған статуэткаларҙы ул ата-әсәһенә ебәреп тора<ref name="tcm1">[http://www.tcm.com/thismonth/article.jsp?cid=88988&mainArticleId=252903 The Purple Rose of Cairo / tcm.com] {{Недоступная ссылка|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{v|11|3|2010}}</ref>. Шуға ҡарамаҫтан, Вуди Аллен актёрлыҡ һәм режиссёрлыҡ эштәре, сценарийҙары өсөн бихисап халыҡ-ара наградаларға лайыҡ. Уның һәр фильмы бер юлы бер нисә категория буйынса «Оскар» премияһына һәм башҡа премияларға тәҡдим ителә. Уның фильмдарында уйнаған актёрҙар ҙа күп тапҡырҙар премияларға лайыҡ була. Голливуд йондоҙҙары Аллен фильмдарында төшөүҙе уларға хөрмәт күрһәтеү тип таный. Мәҫәлән, Майкл Китон «Ҡаһирәнең ҡуйы ҡыҙыл раузаһы» фильмында символик хаҡҡа ғына уйнарға ризалаша (әммә режиссёр башҡа актёрға өҫтөнлөк бирә)<ref name="tcm1"/>. Вуди Аллендың танылыуы һәм наградалары тураһында ҡайһы бер факттар: * 1960-сы йылдар аҙағында Аллен Америка экранының алдынғы комедиографы тип таныла, уның фотоһы абруйлы ''«Лайф»'' журналының тышлығына ҡуйыла (1969). * 1977 йылда Аллен «Энни Холл» картинаһы өсөн дүрт «Оскар»ға лайыҡ була. * 1978 йылда бер йыл элек «Нью-Йоркер» журналында баҫылған «Кугельмас менән булған хәл» хикәйәһе өсөн О. Генри премияһын ала. * [[Бельгия]] документалисы Андре Дельво 1980 йылда «Вуди Алленға — Европанан һөйөү менән» картинаһын төшөрә. * Алленға иң яҡшы сит ил фильмы өсөн «Сезар» премияһы ике тапҡыр тапшырыла: 1980 йылда «Манхэттен» өсөн, 1986 йылда «Ҡаһирәнең ҡуйы ҡыҙыл раузаһы» өсөн. Уның тағы ете картинаһы ошо премия номинанты була. * «Ҡаһирәнең ҡуйы ҡыҙыл раузаһы» яҡшы сценарий өсөн шулай уҡ «Алтын глобус» премияһын ала. Аллен был премияға өс номинация буйынса 10 тапҡыр тәҡдим ителә. * Венеция фестивалендә (1995) Вуди Алленға кинематография сәнғәтенә индергән өлөшө өсөн «Алтын арыҫлан» тапшырыла. * Бер йылдан һуң АҠШ-тың Режессерҙар гильдияһынан ошондай уҡ премияны ала. * Алленға 2002 йылда Астурия принцы премияһы бирелә, оҙаҡламай Астурияның баш ҡалаһы [[Овьедо (ҡала)|Овьедола]] режиссёрҙың статуяһы ҡуйыла<ref>[http://www.neatorama.com/2006/06/09/woody-allen-visits-woody-allen/ Neatorama]</ref>. * Шул уҡ йылда Аллен кинематография индергән дөйөм өлөш өсөн тағы ла бер премия ала: был юлы ул Каннылағы кинофестивалдә тапшырыла торған «Пальма ботағына» лайыҡ була. Унан башҡа был премия 1997 йылда тик Ингмар Бергманға ғына тапшырылған була. * 2005 йылда комедия жанрында эшләгән профессионалдар тауыш биреү юлы менән Алленға иң яҡшы комиктар араһында өсөнсө урын бирә (Питер Кук һәм Джон Клиздан һуң)<ref>[http://www.spiritus-temporis.com/the-comedian's-comedian/the-list.html The Comedian`s Comedian]{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. * 2007 йылдың июнендә [[Барселона]]ның Помпеу Фабр исемендәге университеты Вуди Алленды causa honoris философия докторы итеп һайлай. * Америка философия йәмғиәте ағзаһы (2010). 2014 йылда сит ил матбуғаты Голливуд ассоциацияһының Сесиль Б. Де Милля премияһына лайыҡ була. * Калининград ҡалаһында (РФ) Вуди Алленға һәйкәл асылған. Скульптура «Заря» кинотеатры холына режиссёрҙың күҙлектәре рәүешендә ҡуйылған<ref>[http://kaliningrad.ru/news/item/8220-вуди-аллен-обратился-к-жителям-калининграда Вуди Аллен обратился к жителям Калининграда]</ref>. == Фильмографияһы == {| class="wikitable sortable" style="" !Год ! !Русское название !Оригинальное название !Роль |- | rowspan="" |[[1965 год в кино|1965]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Что нового, киска?]] |''What’s New Pussycat?'' |сценарист, актёр |- | rowspan="" |[[1966 год в кино|1966]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Что случилось, тигровая лилия?]] |''What’s Up, Tiger Lily?'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[1969 год в кино|1969]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Хватай деньги и беги (фильм)|Хватай деньги и беги]] |''Take the Money and Run'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1971 год в кино|1971]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Бананы (фильм)|Бананы]] |''Bananas'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1972 год в кино|1972]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Сыграй ещё раз, Сэм (фильм)|Сыграй это снова, Сэм]] |''Play It Again, Sam'' |сценарист, актёр |- | rowspan="" |[[1972 год в кино|1972]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Всё, что вы всегда хотели знать о сексе, но боялись спросить]] |''Everything You Always Wanted to Know About Sex * But Were Afraid to Ask'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1973 год в кино|1973]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Спящий (фильм)|Спящий]] |''Sleeper'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1975 год в кино|1975]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Любовь и смерть (фильм)|Любовь и смерть]] |''Love and Death'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1977 год в кино|1977]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Энни Холл (фильм)|Энни Холл]] |''Annie Hall'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1978 год в кино|1978]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Интерьеры (фильм)|Интерьеры]] |''Interiors'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[1979 год в кино|1979]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Манхэттен (фильм)|Манхэттен]] |''Manhattan'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1980 год в кино|1980]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Воспоминания о звёздной пыли]] |''Stardust Memories'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1982 год в кино|1982]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Комедия секса в летнюю ночь (фильм)|Комедия секса в летнюю ночь]] |''A Midsummer Night’s Sex Comedy'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1983 год в кино|1983]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Зелиг (фильм)|Зелиг]] |''Zelig'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1984 год в кино|1984]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Бродвей Дэнни Роуз (фильм)|Бродвей Дэнни Роуз]] |''Broadway Danny Rose'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1985 год в кино|1985]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Пурпурная роза Каира (фильм)|Пурпурная роза Каира]] |''The Purple Rose of Cairo'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[1986 год в кино|1986]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Ханна и её сёстры (фильм)|Ханна и её сестры]] |''Hannah and Her Sisters'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1987 год в кино|1987]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Дни радио (фильм)|Дни радио]] |''Radio Days'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[1987 год в кино|1987]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Сентябрь (фильм)|Сентябрь]] |''September'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[1988 год в кино|1988]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Другая женщина (фильм, 1988)|Другая женщина]] |''Another Woman'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[1989 год в кино|1989]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Нью-йоркские истории (фильм)|Нью-йоркские истории]], новелла «Новый Эдип» |''New York Stories: Oedipus Wrecks'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1989 год в кино|1989]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Преступления и проступки (фильм)|Преступления и проступки]] |''Crimes and Misdemeanors'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1990 год в кино|1990]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Элис (фильм)|Элис]] |''Alice'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[1991 год в кино|1991]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Сцены в магазине (фильм)|Сцены в магазине]] |''Scenes From A Mall'' |актёр |- | rowspan="" |[[1992 год в кино|1992]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Мужья и жёны (фильм)|Мужья и жёны]] |''Husbands and Wives'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1992 год в кино|1992]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Тени и туман (фильм)|Тени и туман]] |''Shadows and Fog'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1993 год в кино|1993]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Загадочное убийство в Манхэттене]] |''Manhattan Murder Mystery'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1994 год в кино|1994]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Пули над Бродвеем (фильм)|Пули над Бродвеем]] |''Bullets Over Broadway'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[1995 год в кино|1995]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Великая Афродита (фильм)|Великая Афродита]] |''Mighty Aphrodite'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1996 год в кино|1996]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Все говорят, что я люблю тебя (фильм)|Все говорят, что я люблю тебя]] |''Everyone Says I Love You'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1997 год в кино|1997]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Разбирая Гарри (фильм)|Разбирая Гарри]] |''Deconstructing Harry'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[1998 год в кино|1998]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Знаменитость (фильм)|Знаменитость]] |''Celebrity'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[1999 год в кино|1999]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Сладкий и гадкий (фильм)|Сладкий и гадкий]] |''Sweet and Lowdown'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[2000 год в кино|2000]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Мелкие мошенники]] |''Small Time Crooks'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[2001 год в кино|2001]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Проклятие нефритового скорпиона (фильм)|Проклятие нефритового скорпиона]] |''The Curse of the Jade Scorpion'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[2002 год в кино|2002]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Голливудский финал]] |''Hollywood Ending'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[2003 год в кино|2003]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Кое-что ещё (фильм)|Кое-что ещё]] |''Anything Else'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[2004 год в кино|2004]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Мелинда и Мелинда]] |''Melinda and Melinda'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[2005 год в кино|2005]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Матч-пойнт (фильм)|Матч-пойнт]] |''Match Point'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[2006 год в кино|2006]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Сенсация (фильм, 2006)|Сенсация]] |''Scoop'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[2007 год в кино|2007]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Мечта Кассандры]] |''Cassandra’s Dream'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[2008 год в кино|2008]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Вики Кристина Барселона]] |''Vicky Cristina Barcelona'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[2009 год в кино|2009]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Будь что будет]] |''Whatever Works'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[2010 год в кино|2010]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Ты встретишь таинственного незнакомца]] |''You Will Meet a Tall Dark Stranger'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[2011 год в кино|2011]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Полночь в Париже]] |''Midnight in Paris'' |сценарист, режиссёр |- | rowspan="" |[[2012 год в кино|2012]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Римские приключения]]<ref><span class="citation">''Кичин В.'' <span lang="ru">[http://www.rg.ru/2012/07/04/allen-site.html На экраны выходят «Римские приключения» Вуди Аллена]</span><span class="hidden-ref" style="display:none"> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на русском языке">(рус.)</span></span>. Российская газета (06.07.12). Дата обращения 6 июля 2012.</span></ref> |''To Rome with Love'' |сценарист, режиссёр, актёр |- | rowspan="" |[[2012 год в кино|2012]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Париж-Манхэттен]] |''Paris Manhattan'' |актёр |- | rowspan="" |[[2013 год в кино|2013]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Жасмин (фильм)|Жасмин]] |''Blue Jasmine'' |режиссёр, сценарист |- | rowspan="" |[[2013 год в кино|2013]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Неверующие]] |''The Unbelievers'' |актёр |- | rowspan="" |[[2014 год в кино|2014]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Под маской жиголо]] |''Fading Gigolo'' |актёр |- | rowspan="" |[[2014 год в кино|2014]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Магия лунного света]] |''Magic in the Moonlight'' |режиссёр, сценарист |- | rowspan="" |[[2015 год в кино|2015]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Иррациональный человек]] |''Irrational Man'' |режиссёр, сценарист |- | rowspan="" |[[2016 год в кино|2016]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Светская жизнь (фильм)|Светская жизнь]] |''Café Society'' |режиссёр, сценарист |- bgcolor="#EAF0F7" |[[2016 год в телевидении|2016]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="сериал">с</span></small> |[[Кризис в шести сценах]] |''Crisis in Six Scenes'' |режиссёр, сценарист, актёр |- | rowspan="" |[[2017 год в кино|2017]] | style="text-align:center;" |<small style="color:#54595d; font-style:normal;"><span title="фильм">ф</span></small> |[[Колесо Чудес]] |''Wonder Wheel'' |режиссёр, сценарист |} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәби әҫәрҙәре == * {{Китап|автор=Вуди Аллен|часть=|заглавие=Записки городского невротика, маленького очкастого еврея, вовремя бросившего писать|оригинал=Notes Of the Urban Neurotic, small bespectacled Jew, who gave up writing before it was too late|ссылка=http://www.zmiersk.ru/allenvudi/zapiskigorodskogonevrotika.html|ответственный=|место=|издательство=Симпозиум|год=2002|том=|страницы=|страниц=339|серия=|isbn=5-89091-190-2|тираж=5500}} * {{Китап|автор=Вуди Аллен|часть=|заглавие=Риверсайд-драйв: пьесы|оригинал=|ссылка=|ответственный=|место=Москва|издательство=Издательство АСТ|год=2014|том=|страницы=|страниц=192|серия=|isbn=978-5-17-083764-9|тираж=7000}} * {{Китап|автор=Аллен В.|заглавие=[[Без перьев]]|ответственный=|ссылка=|место=М|издательство=АСТ: Corpus|год=2013|том=|страниц=288|страницы=|isbn=978-5-17-077723-5|ref=}} * {{Китап|автор=Allen W.|заглавие=[[Mere Anarchy]]|ответственный=|ссылка=|место=|издательство=Ebury Press|год=2007|том=|страниц=163|страницы=|isbn=|ref=}} == Һылтанмалар == ** [[Категория:«Давид ди Донателло» премияһы лауреаттары]] [[Категория:Почётлы докторҙар]] [[Категория:«Сезар» премияһы лауреаттары]] [[Категория:BAFTA премияһы лауреаттары]] [[Категория:«Грэмми» премияһы лауреаттары]] [[Категория:Псевдоним аҫтында билдәле булған әҙиптәр]] [[Категория:Алфавит буйынса яҙыусылар]] [[Категория:АҠШ кинопродюсерҙары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Алфавит буйынса кинопродюсерҙар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:XXI быуат актёрҙары]] [[Категория:XX быуат актёрҙары]] [[Категория:АҠШ актёрҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса актёрҙар]] [[Категория:XXI быуат сценаристары]] [[Категория:XX быуат сценаристары]] [[Категория:АҠШ сценаристары]] [[Категория:Алфавит буйынса сценаристар]] [[Категория:XXI быуат кинорежиссёрҙары]] [[Категория:XX быуат кинорежиссёрҙары]] [[Категория:АҠШ кинорежиссёрҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса кинорежиссёрҙар]] [[Категория:Бруклинда тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1935 йылда тыуғандар]] [[Категория:1 декабрҙә тыуғандар]] fqsxxbqfrbgafzz5iuvi7o3chrq72pm 0 162572 1306440 1285315 2026-09-26T19:04:33Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306440 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Александр Евсеевич Браунштейн''' (13 (26) май 1902 йыл, Харьков, [[Рәсәй империяһы]] — 1986 йыл 1 июль, Мәскәү, [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]) — совет биохимигы, СССР Фәндәр академияһы академигы (1964), СССР Медицина фәндәре академияһы академигы (1945). [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1972). Офтольмолог Н. Е. Браунштейндың ағаһы (1898—1967). == Биографияһы == 1902 йылдың 13 майында [[Харьков]] ҡалаһында профессор-офтольмолог Е. П. Браунштейндың ғаиләһендә тыуған (1864—1926). 1925 йылда Харьков медицина институтын тамамлай. А. Е. Браунштейндың фәнни эшмәкәрлеге 1925 йылда Мәскәүҙә Һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариатының биохимия институтында башлана, аспирант В. А. Энгельгардт уның ғилми етәксеһе була. 1928 йылда, гликолиздың үҙ-ара мөнәсәбәттәренә һәм [[Эритроциттар|ҡыҙыл ҡан тәнсәләрендә фосфат алмашыуға]] арналған кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1928—1935 йылдарҙа СССР Һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариатының Биохимия институтының һәм Профессиональ ауырыуҙар үҙәк дәүләт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре булып эшләй. 1936—1960 йылдарҙа Бөтә Союз эксперименталь медицина институты һәм СССР медицина химияһы институты лабораториялары мөдире. 1960 йылдан алып СССР Фәндәр академияһының В. А. Энгельгардт исемендәге молекуляр биология институты лабораторияһы мөдире. [[1973 йыл|1973]] йылда ғалимдар [[Правда (гәзит)|«Правда»]] гәзитенә «академик [[Сахаров Андрей Дмитриевич|А. Д. Сахаров]]тың тәртибен» ғәйепләп яҙған хатҡа ҡул ҡуйыусы СССР Фәндәр академияһы академиктарының береһе була. Хатта Сахаров «Советтар Союзының дәүләт ҡоролошон, эске һәм тышҡы сәйәсәтен яманлаусы бер нисә мөрәжәғәт менән сығыш яһауҙа» ғәйепләнә, ә хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеген академиктар «совет ғалимының намыҫын һәм дәрәжәһен хурлау» тип баһалай<ref>[http://antology.igrunov.ru/after_75/memo/1087060270.html Материалы о Сахарове] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180115154331/http://antology.igrunov.ru/after_75/memo/1087060270.html |date=2018-01-15 }} из «Хроники текущих событий» № 30, 31.12.1973.</ref><ref>[http://www.ihst.ru/projects/sohist/material/press/sakharov/an73.htm Письмо членов Академии наук СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018165112/http://www.ihst.ru/projects/sohist/material/press/sakharov/an73.htm |date=2018-10-18 }} // «Правда», 29.08.1973.</ref>. 1974 йылда Сахаров АҠШ-тың Милли фәндәр академияһының сит ил ағзаһы итеп һайлана.<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/46804.html Профиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180413190419/http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/46804.html |date=2018-04-13 }} на сайте Национальной академии наук США{{ref-en}}</ref>. А. Е. Браунштейн 1952 йылда химия буйынса Нобель премияһына тәҡдим ителә, тик уны ала алмай. Фән тарихын өйрәнеүселәр баһаһы буйынса, А. Е. Браунштейн, үҙенең тикшеренеүҙәре буйынса Нобель премияһына лайыҡ булған ''([[:ru:Энгельгардт, Владимир Александрович|В. А. Энгельгард]] [[:ru:Георгиев, Георгий Павлович|Г. П. Георгиев]], [[:ru:Спирин, Александр Сергеевич|А. С. Спирин]], [[:ru:Оловников, Алексей Матвеевич|А. М. Оловников]]менән бер рәттән), ләкин ала алмаған Рәсәй ғалим-биохимиктары иҫәбенә инә<ref>[http://obivatel.com/artical/321.html Абрам Моисеевич Блох. О российских химиках, которые могли стать, но не стали нобелевскими лауреатами]</ref> А. Е. Браунштейн 1986 йылдың 1 июлендә вафат була. Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнгән<ref>[http://www.moscow-tombs.ru/1986/braunshtein_ae.htm Могила А. Е. Браунштейна на Кунцевском кладбище]</ref>. == Фәнни эшмәкәрлеге == Төп хеҙмәттәре аминокислоталар алмашыу һәм [[ферменттар]] химияһы буйынса. 1937 йылда аминокислоталарҙы ҡабаттан аминлаштырыу реакцияһын (М. Г. Крицман менән берлектә) һәм башҡа биохимик әүерелеүҙәрен аса, азоттың ассимиляция һәм диссимиляция процестарында ҡабаттан аминлаштырыуҙың өҫтөнлөклө ролен дәлилләй. 1952 йылда B6 витаминының аминокислоталарҙың күп әүерелеүҙәрендә ҡатнашыуын асыҡлай. Был витамин ингән ферменттарҙың дөйөм тәьҫир итеү теорияһын эшләй (М. М. Шемякин менән берлектә) (1952—1953). Ю. А. Овчинников һәм хеҙмәткәрҙәр менән берлектә аспартат-трансаминаза ферментының беренсел структураһын аса (1971). == Баҫмалары == * Образование аминокислот путём интермолекулярного переноса аминогруппы, «Биохимия», 1937, т. 2, вып. 2 (совм. с М. Г. Крицман); * Биохимия аминокислотного обмена, М., 1949; * Теория процессов аминокислотного обмена, катализируемых пиридоксалевыми энзимами, «Биохимия», 1953, т. 18, вып. 4 (совм. с M. M. Шемякиным); * Витамины группы В и процессы обмена аминокислот (Доклад…), «Украинский биохимический журнал», 1955, т. 27, № 4; * Главные пути ассимиляции и диссимиляции азота у животных, «Баховские чтения», М.: 1957, т. 12; * Pyridoxal Phosphate, в кн.: The Enzymes, v. 2, N. Y. — L., 1960; * Процессы и ферменты клеточного метаболизма. М.: Наука, 1987. 552 с.; * На стыке химии и биологии. — М.: Наука, 1987. — 239 с. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == * [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (06.06.1972) * [[Ленин премияһы]] (1980) — «Биологические функции, структура и механизм действия ферментов метаболизма аминокислот» эштәр циклы өсөн (1949—1978) * Икенсе дәрәжә Сталин премияһы (1941) — «Образование и распад аминокислот путём интермолекулярного переноса аминогруппы» фәнни эше өсөн (1937—1940) * [[Ленин ордены]] (06.06.1972) * өс [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] * миҙалдар == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{БСЭ3|заглавие=Браунштейн Александр Евсеевич}} == Һылтанмалар == * {{Warheroes|id=11457|star=Labor}} * [https://web.archive.org/web/20160304110538/http://lifescience.biorf.ru/catalog.aspx?cat_id=396&d_no=3578&print=1&back_url=%2Fcatalog.aspx%3Fcat_id%3D396%26d_no%3D3578 К 110-летию со дня рождения академика Александра Евсеевича Браунштейна] * {{ЭЕЭ|10739|Браунштейн Александр}} * {{Сотрудник РАН|49663|Александра Евсеевича Браунштейна}} [[Категория:Кунцево зыяратында ерләнгәндәр]] [[Категория:СССР биохимиктары]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Ленин премияһы лауреаттары]] [[Категория:«1941–1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Ленин ордены кавалерҙары]] [[Категория:Социалистик Хеҙмәт Геройҙары]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:1986 йылда вафат булғандар]] [[Категория:1 июлдә вафат булғандар]] [[Категория:Харьковта тыуғандар]] [[Категория:1902 йылда тыуғандар]] [[Категория:26 майҙа тыуғандар]] k7pwj2rh8d7cpao3nu6z2s2og0ycv8m 0 166315 1306445 1286759 2026-09-26T22:08:26Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306445 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Валаам Спас-Преображенский монастыры''' — Рус православие сиркәүенең ставропигиальный ирҙәр монастыры . [[Рәсәй]]ҙең [[Карелия Республикаһы]] Валаам архипелагы утрауҙары территорияһында урынлашҡан монастырь. == Тарих == [[Файл:Ladoga.png|слева|мини|246x246пкс|Валаам утрауының урыны ]] Риүәйәт буйынса, христианлыҡты таратыусы апостол Андрей Первозванный төньяҡҡа табан хәрәкәт итә, унда Инжил тарата. Ул [[Днепр]] һәм Волховҡа бара, [[Ғайса (пәйғәмбәр)|Мәсих]] шәкерте [[Ладога|Невоға]] бара һәм «Валаамский тауында» таш тәре баҫтырып ҡуя. Икенсе версия буйынса, 900 йылда монахтар Сергий һәм Герман<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Герман, основатель Валаамского монастыря}}</ref>, «көнсығыш илдәренән» килеп (бәлки, [[Греция]]нандыр), бер утрауҙа монахтар туғанлығын ойоштора. Яҙма сығанаҡтарҙа («житие»ла) был преподобныйҙарҙың тормошо һәм эштәре тураһында һөйләү юғалған тип иҫәпләнә. Икенсе концепция монастырға нигеҙ һалыу x—XI быуаттарға булған тип раҫлай. Ул Преподобный Авраамий Ростовский тураһындағы яҙмаларға нигеҙләнгән һәм [[X быуат]]та ошо Преподобныйҙың Валаамда булғанын телгә ала, шулай уҡ бер нисә йылъяҙмаларҙа Преподобный Сергий һәм Германдың мәйете [[Бөйөк Новгород|Новгород]] ҡалаһына 1163 йылда күсерелеүе тураһында һөйләй. Валаам монастырының ышаныслы документаль тарихы [[XIV быуат]]тан башлана. Валаам монастыры Савватий Соловецкий житеһында телгә алына. «Валаам монастыры тураһында хикәйәт»тә монастырға нигеҙ 1407 йылда һалынған тип һанала<ref>[http://kirjazh.spb.ru/biblio/skaz_kr/skaz.htm Кирьяж]</ref> [[:ru:XVI век|XVI]] быуат башында архипелагта 600-гә яҡын монах йәшәгән, ә шведтарҙың бер туҡтауһыҙ һөжүме утрауҙы ташландыҡ хәлгә килтерә. === Бөйөк Төньяҡ һуғыш === [[XVIII быуат]]та [[Пётр I|башында Петр I]] Б[[Балтик диңгеҙе|алтик диңгеҙенә]] сығыу өсөн шведтарға ҡаршы һуыш талып бара һәм уларҙы еңә. [[1702 йыл]]да (11 ([[22 октябрь|22]]) октябре) Рәсәй Нотебург ҡәлғәһен (үҙгәртелгән Шлиссельбург) баҫып ала, ә [[1703 йыл|1703 йылдың]] яҙында — [[Нева]] тамағындағы [[Ниеншанц]] ҡәлғәһен баҫып ала. 16 (27) май 1703 йылда [[Санкт-Петербург]] төҙөлә башлай, рус флоты базаһы Котлин утрауында урынлаша — Кроншлот ҡәлғәһе (һуңынан [[Кронштадт]]). Хәрби кампания барышында, [[1710 йыл]]да, рус армияһы Выборгты ала. Шул уҡ ваҡытта Ингерманландский губернаһы нигеҙендә Санкт-Петербург губернаһы барлыҡҡа килә [[1721 йыл]]да Швеция Ништадтский тыныслыҡ килещеүенә ҡул ҡуя һәм рәсми рәүештә Рәсәйгә Ингерманландия, Кексгольмский лен һәм Карелия менән Выборгтың ҡушылыуын таный<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/Ништадтский%20мирный%20договор Ништадтский мирный договор]</ref> === Монастырҙың үсеше === [[Файл:Walaamsky_monastery_1792.jpeg|слева|мини|320x320пкс|XVIII быуат аҙағында Валаам монастыры.<ref>«Путешествие по озёрам Ладожскому и Онежскому» / Надворнаго советника, Императорской Академии наук академика, Императорского шляхетного Сухопутного кадетскаго корпуса профессора в российском слове, медицины доктора, Императорской Российской академии, С. П. Б. Вольнаго економическаго общества и Бернскаго в Швейцарии члена, Николая Озерецковскаго. ; С.13 табл." — Санктпетербург : При Имп. Акад. наук, 1792</ref>]] [[1730 йыл]]да утрауҙағы Успенский сиркәүе һәм уны уратып ағас кәртә төҙөлә, әммә [[1754 йыл]]да янғында был бина юҡҡа сыға. Император Елизавета Петровна монастырҙарҙы тергеҙеү өсөн көс сарыф итә, әммә [[1765 йыл]]да бында барлығы 11 монах ҡына йәшәй. [[1774 йыл]]да Преображение Господне ҡорамы төҙөлә. Ҡорам бинаһы янында Успенский («ҡышҡы», йәғни яғып йылытылған) һәм Никольский сиркәүҙәре төҙөлә. === Бөйөк Финляндия кенәзлеге === [[Файл:Valamo_Monastery.JPG|слева|мини|320x320пкс|XIX быуатта монастырҙың күренеше]] [[Файл:Walaam_1889.jpg|слева|мини|320x320пкс|«Валаам һәм уға яҡын утрауҙар картаһы ул». 1889]] [[1811 йыл]]да Финляндия губернаһы һәм Валаам архипелагы [[Рәсәй империяһы|Рәсәй империяһының]] Бөйөк Финляндия кенәзлеге составына инә һәм Выборг губернаһы тип атала. [[1819 йыл]]да буласаҡ император [[Александр I]] монастырға килә. [[1892 йыл|1892 йылға]] тиклем монастырь Санкт-Петербург митрополитына, ә һуңынан яңы төҙөлгән Финляндия һәм Выборг епархияларына ҡарай. Валаам монахтары монастырҙы Яңы Иерусалим монастырына әйләндерергә теләй, шул арҡала бында [[XX быуат]] башында Яңы Завет осорондағы атамалар барлыҡҡа килә: Кедрон, Гефсимания, Елеон тауы, Воскресенье скиты. [[Беренсе донъя һуғышы]]на башында утрауҙа 1000-гә яҡын кеше йәшәй. == Иҫкәрмә == {{Иҫкәрмәләр|2|refs=<ref name="Sinopskaya">{{статья |автор=Л. Ю. Сапрыкина |заглавие=Исчезающий Петербург |издание=[[История Петербурга]] |тип=Журнал |место={{СПб}} |год=2009 |выпуск=1 (47) |страницы=16—17 }} == Әҙәбиәт == * Игнатий (Брянчанинов). [http://azbyka.ru/otechnik/Ignatij_Brjanchaninov/tom1_asketicheskie_opyty/49 Посещение Валаамского монастыря]. 1846. * ''Чистович И.'' История православной церкви в Финляндии и Эстляндии, принадлежащих Санкт-Петербургской епархии. — СПб. — 1856 * [http://old.st-tver.ru/biblioteka-2/v/625-valaamskij-monastyr/9767-valaamskij-monastyr-opisanie-valaamskogo-monastyrya-i-podvizhnikov-ego-1864 Валаамский монастырь. Описание Валаамского монастыря и подвижников его.]{{Недоступная ссылка|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — 1864 * [http://old.st-tver.ru/biblioteka-2/v/625-valaamskij-monastyr/9770-valaamskij-monastyr-i-ego-svyatyni-1870 Валаамский монастырь и его святыни.]{{Недоступная ссылка|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — 1870 * [http://dlib.rsl.ru/viewer/01004093208#?page=3 Валаамский монастырь и его подвижники]. — 1889. * [http://old.st-tver.ru/biblioteka-2/v/625-valaamskij-monastyr/9771-valaamskij-skit-vo-imya-konevskoj-bozhiej-materi-i-kratkoe-skazanie-o-zemnoj-zhizni-i-bessmertnom-uspenii-presvyatoj-vladychitsy-nashej-bogoroditsy-i-prisnodivy-marii-1890 Валаамский скит во имя Коневской Божией Матери и краткое сказание о земной жизни и бессмертном успении Пресвятой Владычицы нашей Богородицы и Приснодивы Марии]{{Недоступная ссылка|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. — 1890 * [http://old.st-tver.ru/biblioteka-2/v/625-valaamskij-monastyr/9772-valaamskij-skit-vo-imya-svyatogo-proroka-predtechi-i-krestitelya-gospodnya-ioanna-i-zhizneopisanie-tamoshnego-podvizhnika-skhimonakha-o-ioanna-1895 Валаамский скит во имя Святого Пророка, Предтечи и Крестителя Господня Иоанна и жизнеописание тамошнего подвижника схимонаха о. Иоанна.]{{Недоступная ссылка|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — 1895 * [http://www.biblioteka3.ru/biblioteka/pravoslavnaja-bogoslovskaja-jenciklopedija/tom-3/valaamskij-monastyr.html Валаамский монастырь] // Православная богословская энциклопедия. Т. 3. Изд. Петроград. Прил. к духовному журналу «Странник» за 1902 г. * Удаление с Валаама непокорных монахов // «Утренняя Заря». — 1926. — № 11 * Введение нового стиля в Финляндской православной церкви и причины нестроений в монастырях / Сост. Харитон, иеромонах. — Валаам: Издание Валаамского Спасо-Преображенского монастыря. — 1927 * ''Яровой О. А., Смирнова И. А.'' Валаамский монастырь и православная церковь в Финляндии: 1880—1930-е гг. (из истории финнизации православной конфессии). — Петрозаводск. — 1997 * Харитон (Дунаев), иеромонах. Введение нового стиля в Финляндской Православной Церкви и причины нестроений в монастырях. — Арсенбург. — 1927 * ''Глубоковский Н. Н.'' «Война и мир» в Финляндской Православной Церкви. — София. — 1929 * ''Глушков К.'' Православные русские в Финляндии // «Вестник Русского Студенческого Христианского Движения». — Париж — Нью-Йорк. — 1955. — № 39 * ''Аренский К. Е.'' Валаам // «Возрождение». Литературно-политические тетради. — Париж. — 1970. — № 225. — С. 113—121 * ''Никандр, иеромонах.'' Гибель Валаама // «Русская мысль». — 1970. — № 2797, 2 июля * {{Китап|автор=[[Резников, Леонид Яковлевич|Резников Л. Я.]]|заглавие=Валаам: кризис аскетизма|издательство=[[Лениздат]]|год=1986|страниц=143}} * ''Всеволод (Филипьев), инок.'' Миссия валаамских изгнанников // «Православная жизнь». — 1998. — № 5 (581) * ''Солодченко Л.'' Русская Православная Церковь в Дании // «Церковно-исторический вестник». — 1999. — № 4-5. — С. 257—261 * ''Маханов О., иеродиакон.'' Остров Валаам как центр православной жизни русской эмиграции в Финляндии // Российское зарубежье в Финляндии между двумя мировыми войнами. Сборник научных трудов. — СПб.: Санкт-Петербургский университет культуры и искусств; Санкт-Петербургский информационно-культурный центр «Русская эмиграция». — 2004. — С. 162—180 * ''Богданова Т. А., Клементьев А. К.'' Введение нового календарного стиля и последующее разделение валаамской братии в оценке профессора Н. Н. Глубоковского // Российское зарубежье в Финляндии между двумя мировыми войнами. Сборник научных трудов. — СПб.: Санкт-Петербургский университет культуры и искусств; Санкт-Петербургский информационно-культурный центр «Русская эмиграция». — 2004. — С. 130—162 * ''Маханов О., иеродиакон.'' Причал молитв уединенных. Валаамский монастырь и его небесные покровители преподобные Сергий и Герман. — СПб.: Издательство Царское Дело. — 2005. — 740 С. * ''Севериков В. В. К. Г. Э.'' Маннергейм и финляндское православие. — М. — 2001 * ''Смирнова И.А, Яровой О. А.'' Валаам: под флагом Финляндии. — Петрозаводск. — 2001 * ''Компанийченко С.'' Валаамский монастырь. — СПб., 2004. — 372 с. * ''Мусаев В. И.'' Валаамский монастырь в первые годы финляндского правления // Российское зарубежье в Финляндии между двумя мировыми войнами. Сборник научных трудов. — СПб.: Санкт-Петербургский университет культуры и искусств; Санкт-Петербургский информационно-культурный центр «Русская эмиграция». — 2004. — С. 124—130 * Валаамский монастырь и его подвижники. — СПб., 2005. — 415 с. * ''Азбелев С. Н.'' Древнейший монастырь Новгородской земли // Чело. — 2005. — № 1. — С. 88—91. * ''Онуфрий (Маханов), иеродиак.'' Причал молитв уединенных. — СПб., 2005. — 738 с. * {{Китап|автор=[[Коняев, Николай Михайлович|Коняев Н. М.]]|заглавие=Апостольский колокол|место=|издательство=Благо|год=2006|страниц=336|isbn=5-98509-107-4}} * {{Китап|автор=Коняев Н. М.|серия=Православие. Традиции. Люди|заглавие=Свет Валаама. От Андрея Первозванного до наших дней|место=|издательство=Вече|год=2009|страниц=304|isbn=978-5-9533-3753-3}} * ''Азбелев С. Н.'' [http://www.drevnyaya.ru/vyp/2010_1/part_2.pdf Версии основания монастыря на острове Валаам] // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2010. — № 1(39). — С. 5—15. * ''Азбелев С. Н.'' [http://elibrary.ru/item.asp?id=20798338 Когда был основан монастырь на острове Валаам] // Тр. кафедры истории России с древнейших времен до XX века / отв. ред. А.&amp;nbsp;Ю.&amp;nbsp;Дворниченко. — СПб.: Изд-во СПбГУ, 2012. — С. 6—24. * Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2011. — Т. 3: Р — Я. — С. 96—98. — 384 с. — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-8430-0127-8</nowiki>. * {{Публикация|статья|автор=Клементьев А. К.|заглавие=Материалы к истории Спасо-Преображенского монастыря на острове Валаам и в местности Папинниеми в Финляндской республике в 1939—1944 гг|год=2017}} * Сойкин П. П. Валаамский Спасо-Преображенский монастырь // Православные русские обители: Полное иллюстрированное описание православных русских монастырей в Российской Империи и на Афоне. — СПб.: Воскресение, 1994. — С. 102—113. — 712 с. — 20 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-88335-001-1</nowiki>. == Һылтанмалар == * [http://valaam.ru Официальный сайт Валаамского монастыря] * [http://valamo.ru/summary1 Валаам. Виртуальная экскурсия] «Архитектурные страницы», посвящённые валаамским скитам * [http://lib.pushkinskijdom.ru/Default.aspx?tabid=10583#_ednref51 Сказание о Валаамском монастыре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830031152/http://lib.pushkinskijdom.ru/Default.aspx?tabid=10583#_ednref51 |date=2017-08-30 }} (Библиотека литературы Древней Руси / РАН. ИРЛИ) * [http://patriarchia.ru/db/text/123135.html Валаамский Спасо-Преображенский монастырь] на официальном сайте МП * [http://old.spbvedomosti.ru/article.htm?id=10243691@SV_Articles Монахи и миряне живут вместе на Валаамском архипелаге]{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}} статья в «Санкт-Петербургских ведомостях» от 18.07.2007 * [https://web.archive.org/web/20170408200859/http://www.gov.karelia.ru/Different/Religion/orthodoxy4.html Карелия официальная. Летопись Валаамской обители] * [https://web.archive.org/web/20200127181441/http://prclub.spb.ru/2015/08/06/%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3-%D0%B4%D0%BB%D1%8F-%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8F/ Брендинг для Валаамского монастыря]. [[Категория:Алфавит буйынса Рәсәйҙең мәҙәни мираҫы объекттары]] i7w971abnnvi2sx1fbal7b09uscidgt 0 173200 1306455 1288579 2026-09-27T03:59:48Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306455 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2021}} {{Ук}} '''Грязнушинский''' — [[Силәбе өлкәһе]] [[Ҡыҙыл районы]]ндағы ҡасаба. Халыҡ араһында ''Грязной'' тип атала. Богдановка ауыл биләмәһе составына инә. == Географик урыны == Ҡасаба [[Силәбе өлкәһе]]нең [[Ҡыҙыл районы]]нда, [[Урал]] йылғаһының уң ярында, урынлашҡан. [[Файл:Village Gryaznushinskii.jpg|мини|Грязнушинский ауылы. Урал йылғаһының һул яғынан күренеш]] Богдановка [[дала]] (ҡылғанлы-бүтәгәле) тәбиғәт зонаһында урынлашҡан, рельеф участкаһы — Урал аръяғы убалы-ҡалҡыулыҡлы тигеҙлек (Урал аръяғы пенеплены). Һалдат тауы итәгендә, ҡасабаның бер яҡ осонда, Грязнушка йылғаһы аға, шунда уҡ Грязнушка шишмәһе. Ҡасабаның атамаһы ошо шишмәнән алынған<ref>[https://ok.ru/kizilvest/topic/67064507815185 газета «Кизильский вестник», 24 мая 2017года]</ref>. Топонимист Н. Г. Шувалов «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области» топонимдар һүҙлегендә Грязнушка йылғаһының килеп сығышы тураһында: <blockquote>Грязнушка —Көньяҡ Урал гидронимы. Бәләкәй йылға, Урал йылғаһының уң ҡушылдығы. Силәбе өлкәһендә аға. Урыҫ күскенселәре һыуҙан бысрағы күберәк булған йылғаны шулай атағандар<ref>[http://toposural.ru/index.php/reki-yuzhnogo-urala/rekig Реки Южного Урала (Г_)]</ref>.</blockquote> Грязнушинский ҡасабаһынан 3-4 км алыҫлыҡта Төйәләҫ йылғаһы аға. [[Файл:Худолаз. - panoramio.jpg|мини|слева|Төйәләҫ]] йылғаһы Грязнушинский ҡасабаһы эргәһендә бер нисә тәбиғәт һәйкәле бар: * Грязнушинский ҡасабаһынан көньяҡҡараҡ Урал йылғаһында {{comment|Ҡайынлыҡ үҙәне|Березовый лог}}, 1989 йылда тәбиғәт һәйкәле тип таныла<ref name="Природные достопримечательности">[https://www.kizil74.ru/politika-v-oblasti-kultury-i-turizma/turizm/prirodnaya-dostoprimechatelnost-kizilskogo-raiona Памятники природы областного значения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412055848/http://www.kizil74.ru/politika-v-oblasti-kultury-i-turizma/turizm/prirodnaya-dostoprimechatelnost-kizilskogo-raiona |date=2021-04-12 }}</ref>; * Грязнушинский ҡасабаһы эргәһендә Урал йылғаһының һул яҡ ярында вулкан тоҡомдарының геологик файҙалы ҡаҙылмаларҙы сығара торған урын (340—350 млн йыл элек барлыҡҡа килгән)<ref name="Природные достопримечательности" />; * Урал йылғаһының һул яҡ ярында, Грязнушинский ҡасабаһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 1,5-2 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Тәбиғәт һәйкәленең дөйөм оҙонлоғо 4,75 км<ref name="Природные достопримечательности" />; * Грязнушинский ҡасабаһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 7 км алыҫлыҡта [[Шәке (тау)|Шәке тауы]]<ref name="Природные достопримечательности" />; Ауыл башҡа тораҡ пункттары менән грунт һәм шоссе юлдары менән бәйләнгән. Район үҙәге Ҡыҙыл ауылына тиклем — 23 км, Богдановка ауыл биләмәһенең административ үҙәгенә тиклем (Богдановка) — 14 км, [[Сибай]] ҡалаһына тиклем — 32 км. [[Файл:Вид на село Грязнушинский со стороны поля.jpg|мини|слева|Грязнушинский ҡасабаһы. Ялан яғынан күренеш.]] == Тарихы == [[Файл:Грязнушинский ҡасабаһы эргәһендә Урал йылғаһы.jpg|мини|справа|Грязнушинский ҡасабаһы эргәһендә Урал]] йылғаһы [[1744 йыл|1744]] йылдың [[15 марта|15 мартында]] [[Елизавета Петровна]]ның рөхсәте һәм [[Неплюев Иван Иванович|И. И. Неплюевтың]] проекты буйынса [[Ырымбур губернаһы]] булдырыла, уның үҙәге — Ырымбур ҡәлғә-ҡалаһы. Губерна составына Ырымбур хәрби һыҙатындағы бөтә тораҡ пункттар һәм ҡәлғәләр инә, шулай уҡ [[Өфө провинцияһы]], [[Иҫәт провинцияһы]] (Урал аръяғы башҡорттары менән), [[Яйыҡ казак ғәскәре|Яйыҡ казактары]], Ставрополь ҡалмыҡтары, ҡырғыҙ-ҡайсаҡ халҡы. Губернаның дөйөм майҙаны яҡынса 2 млн квадрат километр тәшкил итә. Беренсе Ырымбур губернаторы итеп И. И. Неплюев тәғәйенләнә<ref>[https://web.archive.org/web/20140321110929/http://orenold.ru/gradostroitelstv/istoriya-gradost234/ ИСТОРИЯ ГРАДОСТРОИТЕЛЬСТВА ОРЕНБУРГА. 1743—1750]</ref>. [[1943 йыл]]да, [[Ырымбур ҡәлғәһе]] төҙөлгән саҡта, И. И. Неплюев крайҙа хәрби-стратегик яҡтан ҡоролош менән шөғөлләнергә һәм бының өсөн бер нисә ҡәлғә төҙөргә кәрәк, тип таба. Тәүге сиратта ул ҡәлғәләрҙе ҡаҙаҡ далалары сигендә төҙөргә була, сөнки был яҡты нығытырға, Яйыҡ аръяғынан һөжүмдәрҙе туҡтатырға, [[башҡорттар]]ҙы [[ҡаҙаҡтар]]ҙан айырырға һәм уларҙың бергә уҡмашырға мөмкинлек бирмәү — уның төп маҡсаты була. [[1742 йыл|1742]] йылдың йәйендә Неплюев шәхсән [[Яйыҡ|үҙе Яйыҡ]], Уй һәм [[Тубыл]] йылғалары буйлап төҙөләсәк ҡәлғәләрҙең һәм редуттарҙың планын билдәләй. Неплюевтың планы буйынса [[1743 йыл|1743]] йылда 8 ҡәлғә төҙөлә: [[Таналыҡ]], [[Уртаҙым|Уртазым]], [[Ҡыҙыл]], [[Троицк (Силәбе өлкәһе)|Троицк]], [[Ҡаракүл]], [[Крутояр]] һәм Усть-Уйск һәм 18 редут, шул иҫәптән [[1743 йыл|1743]] йылда Ырымбур сик буйы һыҙатында ''Грязнушинский редуты'' барлыҡҡа килә<ref>[http://www.orengis.ru/orenburg.html Основание города Оренбурга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204040602/http://www.orengis.ru/orenburg.html |date=2022-12-04 }}</ref>. Нығытма һыҙаттарына ҡарата Ырымбур ҡәлғәһе үҙәк урын биләй. Төп ҡәлғә һыҙаттары бишәү була, улар араһында Яйыҡ буйлап урынлашҡан ҡәлғәләр төп урынды биләй. Был һыҙат ифрат ҙур була: {{comment|Үрге Яйыҡтан|Верхнеяицк}} [[Каспий диңгеҙе]]нә тиклем. Грязнушинский редуты [[Орск]] дистанцияһына ҡарай (Ҡыҙыл ҡәлғәһе). Яйыҡ һыҙатында барлығы 53 нығытма булдырыла, унда даими рәүештә гарнизондар тотола. Был һыҙат [[Рәсәй]]гә ҡушылған Ырымбур крайын Яйыҡ аръяғында күсмә тормош алып барған халыҡтарҙан һаҡлап торған. Ошо саралар урыҫ капиталына Ырымбур крайын тулыһынса колониялаштырыу проблемаһын хәл итеүгә булышлыҡ итә. Ошо ваҡыттан ер аҫты ҡаҙылмаларҙы аямай сығарыу дәүере башлана<ref>[https://web.archive.org/web/20120428114725/http://www.trip-guide.ru/page_352.htm Оренбургская крепость]</ref>. == Ауылдың бөгөнгөһө == Совет осоронда ауыл йылдам үҫешә, капиталь урта мәктәп, балалар баҡсаһы, китапхана, почта бүлексәһе, клуб, фельдшер пункты, бер нисә магазин була. Совхоз бүлексәһе булараҡ бында йылҡы малы, эре мөгөҙлө мал, һарыҡ көтөүҙәре була, шулай уҡ {{comment|аҡ төлкө|песец}} үрсетелә. Бөгөнгө көндә ауылда башланғыс мәктәп эшләп килә, ҡалған синыфтар Богдановкаға йөрөп уҡый. Элекке мәктәп бинаһында китапхана һәм бер төркөмлөк балалар баҡсаһы асылған. Фельдшер пункты ябылған, район үҙәгенән шәфҡәт туташы килеп, аҙнаһына өс тапҡыр ауыл кешеләрен ҡабул итә. Клуб, почта бүлексәһе һәм ике бәләкәй магазин эшләй. Ауылда бик күп ташландыҡ, емерек йорттар. Халыҡ сит тарафтарға тарала. Магнитогорск ҡалаһынан йәйге осорҙа ял итеү өсөн ҡайһы бер йорттарҙы дача сифатында ҡулланыу маҡсатында һатып алалар һәм төҙөкләндерәләр. 2017 йылда бер йортта храм булдырылған. Унда Ҡыҙыл ауылы священнигы Андрей Стадник айына бер тапҡыр литургия башҡара һәм 2 тапҡыр намаҙ ҡыла. 2020 йылдың 7 июлендә Грязнушинский ҡасабаһындағы ғибәҙәтханала Магнитогорск һәм Верхнеурал епископы Зосима булып китә<ref name="Магнитогорская епархия">[https://vk.com/ovkokizil?w=wall-53415302_85%2Fall Кизильские казаки Оренбургского казачьего войска]</ref>. Ҡыҙыл районында газификациялау буйынса масштаблы проектты башларға торалар. Газ селтәре шулай уҡ Грязнушинский ҡасабаһына ла индереләсәк<ref>[https://up74.ru/articles/news/122556/ В Кизильском районе газифицируют шесть поселков]</ref>. == Ҡыҙыҡлы факттар == — 2018 йылда Храм йортонда Грязнушинский ҡасабаһының тарихын сағылдырыусы күргәҙмә асыла<ref name="Магнитогорская епархия" />. — Храм йортонда иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған. Уның йөкмәткеһе: ''«В этом доме 23 июля 1891 года останавливался Цесаревич Николай Александрович Романов, Августейший атаман всех казачьих войск, впоследствии Император Всероссийский Николай II, причисленный к лику святых».<ref name="Магнитогорская епархия" />.'' — Грязнушинский ҡасабаһында ''Илия Пәйғәмбәр сиркәүе'' булған (1897 йылдан һуң түгел төҙөлгән, булһа кәрәк)<ref>[https://sobory.ru/article/?object=50616 Грязнушинский. Церковь Илии Пророка.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528223349/https://sobory.ru/article/?object=50616 |date=2022-05-28 }}</ref> == Халҡы == {{Халыҡ иҫәбе|1866=396<ref>{{книга | заглавие = Список населенных мест. Оренбургская губерния. 1866 | том = 2 | год = 2006 | место = Уфа | издательство = Китап |ссылка = http://www.gasrb.ru/uf/Zak_1.0009.06_Ispr.pdf | страницы = 155 | страниц = 260 | isbn = 5-295-03815-7 }}</ref>|1901=812<ref>{{книга | заглавие = Список населенных мест Оренбургской губернии | год = 1901 | место = Оренбург | издательство = Издание Оренбургского губернского статистического комитета | страницы = 203 | страниц = 251 }}</ref>|2002=376<ref name=autogenerated1>{{Cite web|accessdate = 2016-02-27|title = Численность населения челябинской области по данным всероссийской переписи населения 2002 года|url = http://chelstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chelstat/resources/64e41d804ea17b8eac91bd189c529309/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A7%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8.pdf|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181223063959/http://chelstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chelstat/resources/64e41d804ea17b8eac91bd189c529309/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A7%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8.pdf|archivedate = 2018-12-23|deadlink = yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223063959/http://chelstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chelstat/resources/64e41d804ea17b8eac91bd189c529309/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A7%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8.pdf |date=2018-12-23 }}</ref>|2010={{ Население | Грязнушинский | тс }}}} [[2002 йыл]]ғы халыҡ иҫәбе буйынса күпселекте алып торған халыҡтар: [[урыҫтар]] (60 %), [[башҡорттар]] (17 %), [[ҡаҙаҡтар]] (20 %)<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |date=2018-06-15 }}</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.orengis.ru/orenburg.html Основание города Оренбурга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204040602/http://www.orengis.ru/orenburg.html |date=2022-12-04 }} [[Категория:Ҡыҙыл районы]] [[Категория:Ҡыҙыл районы ауылдары]] [[Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы]] ipr2fed8s8u6etdw4biozk94furxzkz 0 173410 1306447 1196639 2026-09-26T22:42:29Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306447 wikitext text/x-wiki {{Государственный деятель |имя = Вацлав Гавел |оригинал имени = {{lang-cs|Václav Havel}} |изображение = Vaclav Havel cropped.jpg |описание изображения = <!-- подпись под изображением --> |ширина = 250px |должность = Чехия президенты |флаг = Flag of the President of the Czech Republic.svg |периодначало = 2 февраль 1993 |периодконец = 2 февраль 2003 |предшественник = должность учреждена,<br>Милан Унде как председатель Палаты депутатов Парламента Чехии |преемник = Вацлав Клаус |должность_2 = Чехесловакия президенты |флаг_2 = Flag of the President of Czechoslovakia (1990-1992).svg |периодначало_2 = 29 декабрь 1989 |периодконец_2 = 20 июль 1992 |предшественник_2 = Густав Гусак<br>Мариан Чалфа (вазифаны башҡарыусы) |преемник_2 = Ян Страский(вазифаны башҡарыусы) |дата рождения = 5.10.1936 |место рождения = {{МестоРождения|Прага}}, [[Чехословакия]] |дата смерти = 18.12.2011 |место смерти = Градечек, Трутнов районы,<br>{{МС|Краловеградецкий крайы|Краловеградецкий крайында}},<br>[[Чехия]] |вероисповедание = католик |отец = Вацлав Мария Гавел (1897-1979) |мать = Божена Гавлова (Вавречкова) (1913-1970) |супруга = 1-я: (1964-1996) Ольга Гавлова (Шплихалова) (1933-1996);<br>2-я: (1997-2011) Дагмар Гавлова (Вешкрнова) (1949) |дети = нет |автограф = Vaclav Havel Signature.svg |награды = {{ряд | {{Большой Крест ордена Белого льва (с 1992)}} | {{Большой крест ордена Томаша Гаррига Масарика}} }} {{ряд | {{Орден Бани}} | {{Кавалер Большого Креста ордена Почётного легиона}} | {{Командор ордена искусств и литературы}} }} {{ряд | {{Орден Трёх звёзд}} | {{Цепь ордена Заслуг (Венгрия)}} | {{Орден Белого орла (Польша)}} }} {{ряд | {{Орден Креста земли Марии на цепи}} | {{Большой крест с лентой Ордена За заслуги перед Итальянской Республикой}} | {{Большой крест ордена Свободы (Португалия)}} }} {{ряд | {{Цепь ордена Освободителя Сан-Мартина}} | {{Цепь ордена Южного Креста}} | {{Компаньон ордена Канады}} }} {{ряд | {{Кавалер Большого Креста особой степени ордена За заслуги перед ФРГ}} | {{Кавалер Большого креста ордена Витаутаса Великого}} | {{Орден Двойного белого креста 1 класса}} }} {{ряд | {{Золотой орден Свободы}} | {{Орден Турции 1 класса}} | {{Кавалер ордена Изабеллы Католички с цепью}} }} {{ряд | {{Орден Победы имени Святого Георгия}} | {{Орден Князя Ярослава Мудрого ІІІ степени}} | {{Австрийский почётный знак За науку и искусство}} }} {{ряд | {{Большая лента специального класса ордена Бриллиантовой звезды}} | {{Президентская медаль Свободы}} | {{Филадельфийская медаль Свободы}} }} {{ряд | {{Большая лента ордена Звезды Иордании}} }} [[Премия Соннинга]] (1991) }} '''Вацлав Гавел''' ({{Lang-cs|Václav Havel}}; [[5 октябрь]] [[1936 йыл|1936]], [[Прага]], — [[18 декабрь]] [[2011 йыл|2011]]<ref>[http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2011/12/18/n_2139402.shtml Скончался бывший президент Чехии Вацлав Гавел]</ref>, Градечка, Трутнов районы, Краловеградецкий крайы) — чех [[Әҙип|яҙыусы]], драматург, диссидент, антикоммунист<ref>[http://magazines.russ.ru/nz/2008/4/so6-pr.html Символ «чешской судьбы»:]</ref>, хоҡуҡ һәм дәүләт эшмәкәре, Чехословакияның һуңғы президенты ([[1989 йыл|1989]]—[[1992 йыл|1992]]), Чехияның беренсе президенты ([[1993 йыл|1993]]—[[2003 йыл|2003]]); граждандар форумына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, Татыулыҡ һәм толерантлыҡ буйынса Европа советы ағзаһы. == Биографияһы == [[1936 йыл]]дың [[5 октябрь|5 октябрендә]] Прагала чех ғаиләһендә тыуа. Олатаһы, Вацлав Гавел (1861—1921) — төҙөлөш өлкәһендәге эшҡыуарҙарҙан. Вацлав майҙанында прага Люцернаһын төҙөй (1907—1920), «Люцернафильм» кинокомпанияһына нигеҙ һала ([[1912 йыл]]). Уның эшен атаһы Вацлав (1897—1979) һәм бабаһы Милош (1899—1968) дауам итә. [[Икенсе донъя һуғышы|Икенсе бөтә донъя һуғышы башланғанға]] тиклем Гавелдар ғаиләһе «Барранд» киностудияһы, «Люцерн» фирмаһы ресторандары, Чехия — Моравия ҡалҡыулығындағы һунар йорттары (ә уның янында 1400 гектар урман йыл һайын ҡуртымға бирелгән) һәм Прагала Влтава яры буйындағы йорттарға хужа була. Әсәһе, Гавлова Божен, тыумыштан Вавречкова (1913—1970), Гуго Вавречка ғаиләһенән. Гуго Вавречка «Lidove noviny» («Халыҡ гәзите») буржуаз гәзит мөхәррире, һуғышҡа тиклемге чехословак республикаһы ваҡытында — Австрия һәм Венгрия илсеһе. [[1932 йыл]]дан фабрикант Томаш Батиҙың аяҡ кейемдәре заводы директоры, ә [[1938 йыл]]да ҡыҫҡа ваҡытта пропаганда министры вазифаһын биләй. [[1935 йыл]]дың июнендә Божена Вавречкова уға кейәүгә сыға. Вацлав өлкән улдары була. Ҡустыһы Иван 1938 йылда тыуған. 1942 йылдың 2 сентябрендә, немец оккупацияһы йылдарында, Вацлав Ждярце башланғыс мәктәбенә уҡырға инә. 1945 йылдың майында, Германия Ҡыҙыл Армияның ҡыҫымы аҫтында Чехословакияны ҡалдырған ваҡытта, өсөнсө класта уҡый. 1947 йылда Вацлав Ждярцце башланғыс мәктәбен тамамлай. Шунда уҡ уны Подебрадтарҙағы малайҙар өсөн мәктәп-интернатҡа ебәргәндәр, унда ул үҙ аллы тормош башларға тейеш булған. Батша Иржи исемендәге интернат тәүҙә һуғыш йылдарында етем ҡалған балаларға иҫәпләнгән. Әммә мәктәп бик тиҙ элекке элитаның, шулай уҡ коммунистарҙың, улдарын йәлеп итә башлай, һәм һөҙөмтәлә ысын етемдәр — мәҫәлән, Милош Форман, әҙселектә ҡала. 1948 йылда коммунистар власҡа килгәндән һуң, ғаиләнең мөлкәте конфискациялана. Вацлав, яңы режимға ҡаршы көрәшеүсе улы булараҡ, урта мәктәптән ҡыуыла. 1950 йылда химия лабораторияһына киске уҡыуға инә һәм бер үк ваҡытта Прага ҡала гимназияһында белем ала. [[1954 йыл]]да урта белем тураһында таныҡлыҡ ала. [[1955 йыл]]да Гавел [[Чех техник университеты|ЧВУТА]] транспорт факультетына уҡырға инә һәм иҡтисад транспорты кафедраһында [[1957 йыл]] йылға тиклем уҡый. Кино факультетына күсергә тырышып ҡарау һөҙөмтәһеҙ тамамланғандан һуң, кире [[Чех техник университеты|ЧВУТА]]ҡа ҡабул ителмәй. === Яҙыусылыҡ эшмәкәрлегенең башы === 1955 йылда тәүге тапҡыр әҙәби тәнҡитсе булараҡ сығыш яһай һәм тиҙҙән әҙәби даирәлә киң билдәле була бара. Был ваҡытта уның тәүге пьесалары барлыҡҡа килә. 1957—1959 йылдарҙа хәрби хеҙмәткә була.. 1960 йылда Na zábradl театрында башта техник, һуңынан драматург булараҡ эшләй башлай (1968 йылға тиклем). 1963 йылдың декабрендә ошо уҡ театрҙа уның тәүге «Баҡса байрамы» спектакле ҡуйыла. Бер йылдан спектакль Көнбайыш Берлинда Шиллер театрында күрһәтелде. Үҙенең буржуаз сығышы арҡаһында Гавел оҙаҡ ваҡыт гуманитар белем ала алманы. Ул «химик-лаборант» һөнәре буйынса училищены тамамлап, бер үк ваҡытта киске гимназияны тамамлай. 1966 йылда шулай уҡ Прага сәнғәт академияһының театр факультетының ситтән тороп уҡыу бүлеген тамамлай ала. 1965 йылда «Тварж» (Йөҙ) әҙәби-нәфис журналы редакцияһы составына инә. Был ваҡытҡа уның әҫәрҙәренә чехословакия цензураһы тарафынан тәүге тыйыу һалына. Шул уҡ осорҙа сит илдә уға танылыу килә. === Диссидент эшмәкәрлеге === Чехословакияға ғәскәрҙәр индерелгәндән һуң, диссидент һәм антикоммунистик эшмәкәрлек алып бара, көнбайыш демократияһы һәм кеше хоҡуҡтары өсөн көрәштә ҡатнаша башлай. Сит илдән килгән гонорарҙар килеү Гавелға оҙаҡ ваҡыт аҡсаһыҙ, эшһеҙ йәшәү мөмкинлеге бирә. 1975 йылда уның «Густав Гусакка асыҡ хат» баҫыла. «[[:ru:Хартия 77|Хартия 77]]» авторҙарының береһе була. 1977 йылдың октябрендә «сит илдә республика мәнфәғәттәренә зыян» килтереүҙә ғәйепләнеп, шартлы рәүештә 14 айға хөкөм ителә, әммә бер айҙан ул «хеҙмәт бурыстарын үтәгәндә дәүләт хеҙмәткәренә һөжүм итеүҙә» ғәйепләнә һәм ҡулға алына. 1978 йылдың мартына тиклем төрмәлә була, һуңынан эш туҡтатылған. Иреккә сыҡҡас, Комитетты ойоштороусыларҙың береһе була. 1979 йылдың 29 майында ҡайтанан, әлеге ҡоролоштан ҡотолорға тырышыуҙа ғәйепләнеп, ҡулға алына. 1979 йылдың октябрендә диссиденттар төркөмө өҫтөнән суд процесы барышында 4,5 йылға иректән мәхрүм ителә. 1983 йылдың февралендә, һаулығы насар булыу сәбәпле, хөкөм ҡарары өйҙә булыуға үҙгәртелә. 1984 йылда «Сәйәсәт һәм выждан» эссеһы"нда сәйәсәт өсөн сығыш яһайым, тип яҙған. Унда : "Мин сәйәсәткә ҡаршы сәйәсәт яҡлы, йәки власть манипулициялау технологияһы түгел, ә тормоштоң ҡаҙаныштарын эҙләүҙең бер юлы. Мин кешелеклелек һәм кешелеклелек тураһында хәстәрлек күреү сәйәсәте яҡлы. Эйе, донъяла был ҡараш бик ғәмәлгә ашмаҫлыҡ. Әммә мин иң яҡшы альтернативаларҙы күрмәйем " — тип әйтелгән. === Бәрхәт революция === 1989 йылда ҡабаттан ҡулға алына, был хаҡта Прохазка Иржи<ref>[http://www.newlookmedia.ru/?p=14950 Издательский Дом «Новый Взгляд» « Иржи Прохазка: Как меня арестовали на Кубе]</ref>:иҫкә: <blockquote>Добржир конференцияһына тиклем үк ғинуар айында Вацлавты тағы төрмәгә ултырталар. [[:ru:Юлиан Семёнов|Юлиан Семёнов]] кисекмәҫтән Прагаға килә һәм Чехословакия коммунистар партияһы Үҙәк Комитетына йүнәлә, уны иреккә сығрыуҙы һорап, Рудольф Гегенбарт һәм эске эштәр министры Кинцлаға мөрәжәғәт итә. Ул был дәүләт эшмәкәрҙәренең Добржишиҙа конференцияны асыу тантанаһына тиклем үк Гавел иректә буласағын гарантиялауына тынысланып ҡайта</blockquote>1989 йылдың көҙөндә Прага студенттарының сығышы менән „бәрхәт революцияһы“ башлана. Гавел Чехияла төп оппозицион көскә әүерелгән „Граждандар форумы“ н булдырыу инициаторҙарының береһе булды. Уның популярлығы сәйәсәт тиҙ үҫешә башланы. 1989 йылдың 28 декабрендә Чехословакияның парламенты [[:ru:Кооптация|кооптации]]<ref>[http://aplikace.mvcr.cz/sbirka-zakonu/ViewFile.aspx?type=c&id=2307 Конституционный закон 183/1989 Sb., о выборах новых депутатов законодательных органов]</ref> тураһында конституция законы ҡабул итә, уға ярашлы парламенттан киткән 23 коммунист урыны бөтә халыҡ һайлауҙарын үткәреүһеҙ яңы депутаттар менән алмаштырыла. === Чехословакия Президенты === [[Файл:1992_World_Economic_Forum_-_Havel,_Schwab,_HRH_The_Prince_of_Wales.jpg|слева|мини|Вацлав Гавел, [[Клаус Мартин Шваб|Клаус Шваб]] һәм принц Чарльз Бөтә донъя иҡтисади форумда, [[1992 йыл]]]] 1989 йылда Чехословакия Коммунистар партияһы власта вәкәләттәрен юғалтыуынан һуң, ә Густав Гусак отставкаға китергә вәғәҙә биргәс, президент вазифаһына кандидаттар күрһәтеү башланды. Унан тыш, Граждандар форумында Александр Дубчектың кандидатураһы ла ҡаралған. 8 декабрҙә Граждандар форумы етәкселеге уға ярҙам итеү тураһында ҡарар ҡабул итте (ярҙам итеү өсөн киңәйтелгән көрсөк штабының 43 ағзаһынан 37 ағза тауыш бирҙе). Уға Федераль йыйылыштың буласаҡ рәйесе вазифаһын вәғәҙәләнеләр. Граждандар форумынан уның кандидатураһы 1989 йылдың 10 декабрендә йәмәғәтселеккә тәҡдим ителде. Бынан һуң Граждандар форумы „Гавел — Градҡа“ лозунгыһы аҫтында киң һайлау алды кампанияһы башланы. Бында яңы премьер-министр Мариан Чалфа, Чехословакия коммунистар партияһында рәсми ағза булыуға ҡарамаҫтан, әүҙем булышлыҡ итте, ул Гавел менән конфиденциаль һөйләшеүҙәр үткәрҙе һәм уның менән сәйәси альянсҡа инде. 1989 йылдың 16 декабрендә Чехословакия телевидениеһында һайлау алды телмәре менән сығыш яһай. Телетамашасыларға мөрәжәғәтендә ул түбәндәгеләрҙе белдерҙе:<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">Егерме йыл рәсми пропаганда, мин социализм дошманы, капитализмды реставрацияларға теләйем, бының өсөн донъя империализмы минең хеҙмәтем өсөн мул бүләк итә.Ниһайәт, мин предприятие хужаһы булырға һәм кешеләрҙе файҙаланырға теләйем, тип раҫланы. Был бөтә сығыштар ҙа ялған, һәм тиҙҙән китаптарым сыға башлаясаҡ, уларҙа минең нимә уйлағаным билдәле буласаҡ.</blockquote>Парламентарийҙарҙың үҙ-ара ярҙам һәм килешеп эш итеүе һөҙөмтәһендә коммунистар-парламентарийҙар ҙа үҙ төп дошманын һайланы. Гавел1989 йылдың 29 декабрендә Чехословакия Федераль йыйылышының Владислав залында үткән берлектәге ултырышта президент итеп бер тауыштан һуңғы 40 йылда беренсе коммунистик булмыған президент итеп һайлана. Был еңеү һөҙөмтәһендә элекке оппозиция ҙур демонстрациялар осорон тамамланы, забастовкалар һәм забастовка комитеттары эшмәкәрлеге туҡтатылды һәм йәмғиәт ғәҙәти йәшәү рәүешенә әйләнеп ҡайта башланы. Уның тәүге президент ваҡыты тәүге ирекле һайлауҙарға тиклем ярты йыл дауам итте. Был уның власть вәкәләттәренә ышаныу булды: Чехословакияның Коммунистар партияһы көрсөктә, ә яңы сәйәси сәхнәгә яңы көстәр әле барлыҡа килмәгәйне. Уның ҡайһы бер ҡарарҙары әле лә ҡапма-ҡаршы баһа тыуҙыра, мәҫәлән, сираттан тыш амнистия. 1990 йыл башында төрмәнән бик күп енәйәтселәр сығарыла, улар үҙ криминаль эшмәкәрлеген дауам итәләр . Был осорҙа Гавел коммунистик режимға ҡаршы көрәш түгел, ә ирекле һайлауҙар әҙерләү һәм демократик йәмғиәттең төп принциптарын билдәләүҙе төп маҡсат итеп ҡуя. Ошо осорҙағы вәғәҙәләре үҙ белдекле, хәлдең ни тиклем етди икәнен аңламайынса ҡабул ителеүе күренә. 1990 йылдың 5 июлендә уның икенсе президент ваҡыты башлана, һәм ирекле һайланған Федераль Йыйылышта Граждандар форумы һәм Көс ҡулланыуға ҡаршы йәмәғәтселек вәкилдәре күпселекте тәшкил итә. Сәйәси сәхнәләГавел менән ярышыусы, тәү сиратта Чехиянан Вацлав Клаус һәм Словакиянан Владимир Мечьяр кеүек яңы көслө фигуралар барлыҡҡа килде. Улар яңы партия системаһын булдырыуға үҙ өлөшөн индерҙе һәм ҙур ярҙам йыя алды. Шул уҡ ваҡытта Чехияның һәм Словакия араһында ике республика вәкилдәренең төрлө сәйәси йүнәлеш булыу сәбәпле көсөргәнеш арта. Шулай уҡ парламенттарҙа коммунистар диктаты туҡтатылғандан һуң эшләп килгән Федерация конституцияһының һығылмалы булманы. Гавел ике республика федерацияһын һаҡлап ҡалыу позицияһында тора. 1990 йылғы һайлау кампанияһы тулы булмай, әммә 1992 йылда Чехияла Вацлав Клаус етәкләгән Гражданлыҡ демократик партияһы , ә Словакияла Владимир Мечьярҙың демократик Словакия өсөн милли Хәрәкәте еңде. Граждандар хәрәкәте кеүек уға яҡын партиялар, яҡындары уға һайлауҙарҙа еңелделәр. Уртаҡ дәүләттең тарҡалыуына хатта Федераль йыйылыштың Чехословакия уния (М. Земандың һорауы буйынса) булыуына тауыш биреүе лә ҡамасауламаны — был ҡарар ике яҡ тарафынан да кире ҡығылды. Вацлав Гавел үҙ мандаты тамамланғанға тиклем өс ай ҡалғас (1992 йылдың 20 июле), Федераль йыйылыш тарафынан киләһе мөҙҙәткә һайланмау сәбәпле, шулай уҡ Чехословакияның тарҡалыуы ҡотолғоһоҙ булыуын аңлағас, президент вазифаһын ҡалдыра. Эске сәйәсәттә уңышһыҙлыҡтарға ҡарамаҫтан, Президент Чехословакияны халыҡ-ара сәйәсәт алып бара һәм көнбайыш йүнәлешкә юл тотоуын күрһәтә алды. Тышҡы сәйәсәттең уңышын 1989 йылда Чехословакияға папа Иоанн Павел II һәм АҠШ президенты Джордж Буштың килеүе күрһәтә. СССР йоғонтоһо өлкәһенән сығыу: совет ғәскәрҙәрен сығарыу һәм совет блоктарының сәйәси структуралары (Варшава Килешеүе ойошмалары) эшмәкәрлеген туҡтатыу ҙа мөһим момент булды. Уның етәкселегендә ил көнбайыш ойошмаларында ағзалыҡ алыу, шулай уҡ Үҙәк Европа илдәре араһында яңы нигеҙҙәрҙә, тәү сиратта, Вышеград төркөмө сиктәрендә мөнәсәбәттәр төҙөү өҫтөндә эшләй Президент Гавел исеме менән шулай уҡ Чехословакияның тәүге иҡтисади реформаларын бәйле аңлаталар. === Чехия Президенты === 1993 йылдың 2 февралендә бойондороҡһоҙ Чехияның беренсе президенты була. Уның дуҫы Иван Медек Республика Президенты канцелярияһы директоры (канцлер)<ref>PRECLÍK, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha book, 219 pages, first issue — vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná-Mizerov, CZ) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (In association wiith the Masaryk democratic movement, Prague), 2019, ISBN 978-80-87173-47-3, str. 24-25, s. 151, s. 157, s. 169, s. 184, s. 185</ref> итеп тәғәйенләнә. 1998 йылда икенсе президент срогына ҡайтанан һайлана. 1999 йылда Ле Монд гәзите Гавелдың НАТО ғәскәрҙәренең Югославияға баҫып инеүен хуплаған һүҙҙәрен баҫтыра:<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> НАТО-ның Косовоға һөжүмендә һауа атакалары, бомбалар матди ҡыҙыҡһыныу юҡлығына бер кем дә шикләнмәй, тип уйлайым. Улар гуманитар характерҙа: төп урында хатта дәүләт суверенитетынан да өҫтөн булған кеше принциптары, хоҡуҡтары тора. Тап бына ошолар Югославия Федерацияһына баҫып инеүҙе, БМО мандаты булмаһа ла, законлы итә.</blockquote>Һуңғараҡ „гуманитар бомбардировкалар“ терминын кире ҡаға, мин бер ҡасан да ул тура ла уйламаным да, һөйләмәнем дә, ти ул. Көнбайыш илдәренең Ираҡ<ref>{{Cite web|url=http://www.parlamentnilisty.cz/zpravy/Havel-nese-odpovednost-za-vrazdeni-deti-Poslankyne-uderila-267059|title=Havel nese odpovědnost za vraždění dětí. Poslankyně udeřila|publisher=page-maintitle-short-default|accessdate=2019-06-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190628164808/https://www.parlamentnilisty.cz/zpravy/Havel-nese-odpovednost-za-vrazdeni-deti-Poslankyne-uderila-267059 |date=2019-06-28 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.irozhlas.cz/zpravy-domov/cesko-nezustalo-pri-invazi-do-iraku-stranou-zeman-i-havel-ji-podporili-spidla-odrazoval_201303191926_mhromadka|title=Česko nezůstalo při invazi do Iráku stranou. Zeman i Havel ji podpořili, Špidla odrazoval|publisher=iROZHLAS|accessdate=2019-06-28}}</ref>,ҡарата санкциялар сәйәсәтен яҡлай, АҠШ-тың Ираҡҡа баҫып инеүен хуплаусы {{Тәржемәһеҙ 5|Письмо восьмерых|Письма восьмерых|en|The letter of the eight}} авторҙарҙың береһе булып тора. === 2011 йыл === 2011 йылда Европаның билдәле сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре, шул иҫәптән Вацлав Гавел, баҫымы аҫтында йыл һайын үткәрелеүсе [[:ru:Квадрига (премия)|„Квадрига“]]» премияһын [[Путин Владимир Владимирович|В. Путинға]]<ref>[http://www.spiegel.de/politik/deutschland/0,1518,774849,00.html Quadriga-Kuratorium sagt Putin-Ehrung ab] — Der Spiegel, 16 июля 20011 года.</ref><ref>''Ольга Демидова'', [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,15239971,00.html Совет «Квадриги» отказался от присуждения премий Путину и остальным лауреатам] — Deutsche Welle, 16.07.2011</ref> тапшырыу кире ҡағыла. Гавел үҙе был премияны 2009 йылда алған. Үлеменә тиклем 2011 йылдың 4 декабрендә Дәүләт Думаһына һайлауҙан һуң Рәсәйҙә нимә барғаны хаҡында үҙ фекерен белдерҙе. Уның «Новая газета» биттәрендә баҫылған тексы Вацлав Гавелдың Рәсәй матбуғатында матбуғатында һуңғы баҫмаһы булды. Уның вафатынан һуң был ғариза «Рәсәй теләктәре» тип атала башланы — Рәсәй йәмғиәте посткоммунизм формаһындағы бөтә билдәле формаларҙан иң ҡаты көрәш алып бара, тип уйлайым. Политологтар Рәсәйҙә хәҙерге ғәрәп революциялары менән бәйле хәлде табыр, моғайын, ләкин мин, тәү сиратта, «тимер ҡоршауҙарҙы» емереү, 1989—1990 йылдарҙағы сәйәси үҙгәртеп ҡороуҙар тауышын ишетәм. Шуға күрә, тәү сиратта Рәсәй граждандарын демократия исеме аҫтында аталған режим демократия түгеллегенә ышандырырға кәрәк. Был режим тик ҡайһы бер үтә ябай ғына демократия билдәләре менән билдәләнә. Власть граждандарҙың мәнфәғәттәрен һанға һуҡмай, хөкөм идаралығын үҙенә буйһондора, киң мәғлүмәт саралары һайлау һөҙөмтәләрен дөрөҫ сағылдырмай. Әммә Рәсәй өсөн иң ҙур хәүеф — кешеләрҙеңхуш күңеллеге, битарафлығы булыр. Киреһенсә, улар үҙ хоҡуҡтарын һәм иректәрен өҙлөкһөҙ танытырға, яҡларға тейеш. Оппозицион структураларға берләшергә, хөкүмәтте формалаштырырға һәм бөтә Рәсәй буйынса халыҡҡа үҙ программаһын аңлатырға кәрәк. Оппозицияға граждандарҙы хоҡуҡи шәхес итеп яҡлау өсөн абруйлы хоҡуҡи институттар булдырырға кәрәк. Ул үҙ тәжрибәһендә Көнбайышта демократик азатлыҡ тәьҫиренә инанған, үҙенең тамырҙары тураһында хәтергә төшөрөргә һәм тыуған илендә граждандар йәмғиәтен үҫтереүгә булышлыҡ итергә тейеш. ==== Үлеме ==== [[Файл:Guardia_Honor_Fallecimiento_Havel.jpg|справа|мини|300x300пкс|Вацлав Гавел Портрет янында почетлы ҡарауыл. Пражский Град, [[19 декабрь]], [[2011 йыл]].]] 75 йыл дауамында ҡатмарлы операциялар кисергән, тын юлдары ауырыуы менән яфаланған һәм табиптар һәм ҡатыны — театр һәм кино актрисаһы Дагмар Вешкрнова-Гавлова күҙәтеүендә йәшәй. Үлеменә тиклем әҙ генә алдараҡ, хыялыңды тормошҡа ашырып, нәфис фильм төшөрә. 2011 йылдың йәйендә уның режиссёрлыҡ дебюты — «Уход» картинаһы Мәскәү халыҡ-ара кинофестивале программаһында күрһәтелә. Ауыр сире арҡаһында режиссёр үҙе килә алмай. Ғүмеренең һуңғы айҙарын үлеменә тиклем (ул 2011 йылдың 18 декабре) Трудново эргәһендәге үҙ йортонда үткәрә. Уның үлеменән һуң илдә өс көнлөк матәм иғлан ителә. Уның үлеме тураһындағы хәбәрҙе илдең экс-президент матбуғат секретары Танцевова Сабина<ref>[http://www.vz.ru/news/2011/12/18/547855.html Умер экс-президент Чехии Вацлав Гавел]</ref> раҫлай. Хушлашыу 23 декабрҙә Святого Вита ҡалаһында уҙа һәм Прага Страшницкий крематорийының ҙур залында тамамланды. Чехияның экс-президенты Винограды уң зыяратының Гавелдәр ғаиләһе ҡәберлегендә ерләнә. Башҡа дәүләт башлыҡтарынан айырмалы рәүештә, Рәсәй Федерацияһы президенты Д. А. Медведев та, хөкүмәт рәйесе В. В. Путин да чех яғына ҡайғы уртаҡлашыуын белдермәй. Рәсәй власы Чехияла Рәсәй Федерацияһы илселеге ебәргән рәсми хат менән сикләнә. Рунетта Чехия халҡына, шулай уҡ мәрхүмдең ғаиләһенә ҡайғы уртаҡлашыу белдереү буйынса гражданлыҡ инициативаһы тормошҡа ашырыла. == Идеялары == Вацлав Гавел үҙ мәҡәләләрендә һәм мәҡәләләрендә бик йыш Абсурдистан һүҙе - абсурд әйберҙәр нормаһы, айырыуса сәйәсәттә һәм хөкүмәттә булған ил өсөн ироник атамаһын ҡулланған. Тәүҙә терминды Көнсығыш Европаның социалистик илдәренә ҡарата диссиденттар киң ҡулланды. Һуңғы ваҡытта терминды ҡулланыу яҡын көнсығыш илдәренә һәм постсовет киңлектәре илдәренә ҡарата ҡулланыла. == Әҙәби ижады == === Драматургия === ** «Аудиенция» ** «Уход» ** «Праздник в саду» ** «Уведомление» == Рус телендәге баҫмалары == * Ауыр туплана (Трудно сосредоточиться) — М., нәфис әҙәбиәт, 1990 * Ситтән тороп һорау (Заочный допрос) — М.: Яңылыҡтар, 1991 * Көсһөҙҙәр көсө (Сила бессильных) — Минск, Полифакт, 1991 == Гавел — режиссер == * 2011 — «Китеү» («Уход») == Гавел тураһында кинофильмдар == * 2008 — «Гражданин Гавел». Режиссер: Коутецки Павел, Мирослав Янек. * 2009 — «Гражданин Гавел мискә тәгәрәтә» («Гражданин Гавел катит бочку»). Режиссер: Ян Новак, Алама Новак. * «Гражданин Гавел ялда» («Гражданин Гавел на отдыхе») == Вацлав Гавел премиялары == 2012 йылдың апрелендә Кеше хоҡуҡтары буйынса фонд тарафынан Вацлава Галдың "креатив протест өсөн" премияһын (англ) булдырҙы. 2013 йылдың мартында Европа Советының Парламент ассамблеяһы, Прагалағы Вацлав китапханаһы (ингл.) һәм Чехияның "ХАРТИЯ 77" фонды халыҡ-ара Вацлав Гавел премияһы булдырҙы. "Кеше хоҡуҡтары өлкәһендә гражданлыҡ батырлығы һәм ҙур ҡаҙаныштары өсөн" премияһы йыл һайын октябрҙә тапшырыла. Бүләкләү тантанаһы Страсбургта үтә, һуңынан лауреат Прагала тәбрикләнә. ; Лауреаттар * 2013 — Алесь Беляцкий. * 2014 — {{Тәржемәһеҙ 3|Маммадли, Анар|Анар Маммадли|en|Anar Mammadli}}. * 2015 — Алексеева Людмила. * 2016 — Петр Павленский. Әммә Петр был аҡсаларҙың диңгеҙ буйындағы партизандарға бирергә ниәтләгәс, Human Rights Foundation үҙ ҡарарын киренән ҡарай һәм Павленскийға премия бирелмәй. Был ҡарарҙа "аҡсалата премияны тапшырыу" Гавелдың ижады мираҫына ҡаршы килә, тип аңлатма бирелә. == Вацлав Гавел асылған объекттар == * 2012 йылдың 5 октябрендә Прага аэропорты "Вацлав Гавел исемендәге Прага аэропорты "на үҙгәртелде. * 2016 йылда Киевта Иван Лепс бульвары, шулай уҡ тиҙлекле трамвай туҡталышы Вацлав Гавел исеменә үҙгәртелә. * 2016 йылдың октябрь башында Прагала Халыҡ театрының эске ихатаһында Вацлав Гавелдың майҙаны барлыҡҡа килде. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [http://www.vaclavhavel.cz vaclavhavel.cz]{{ref-en}}{{Ref-cs}} * [https://web.archive.org/web/20100218165055/http://www.radio.cz/ru/statja/36372 Бындай Гацлав гавел асылда кем?] // Radio Praha, 13 дек 2003 * [https://web.archive.org/web/20090315153439/http://www.radio.cz/ru/statja/36224 Вацлав Гавел] // Radio Praha * [http://www.index.org.ru/journal/13/gavel1301.html Посткоммунизм дәүере. Вацлав Гавел менән әңгәмә] Адам Михник * [https://www.gazeta.ru/politics/2019/12/29_a_12890018.shtml Чехословакияны Вацлав Гавел етәкләй.30 йыл элек Гавел ЧССР-ға "бархат революцияһы" һөҙөмтәһендә власҡа (/ Газета.Ru, 29.12.2019) килде.] [[Категория:Азатлыҡ орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары (Португалия)]] [[Категория:Сәнғәт һәм әҙәбиәт француз ордены командорҙары]] [[Категория:Алтын почётлы Азатлыҡ ордены (Словения) кавалерҙары]] ctqwml87szjjgnkqx039uroro4kx96j 0 181873 1306453 1254923 2026-09-27T01:12:30Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306453 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Вәлиева Гөлназ Даурат ҡыҙы''' ([[27 август]] [[1972 йыл]]) — ғалим-тел белгесе. 2017 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (2002), доцент (2003). == Биографияһы == Гөлназ Даурат ҡыҙы Вәлиева (ҡыҙ фамилияһы Хәлиуллина) 1972 йылдың 27 авгусында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Учалы районы]] [[Һөйөндөк (Учалы районы)|Һөйөндөк]] ауылында тыуған. 1979—1987 йылдарҙа Һөйөндөк тулы булмаған урта мәктәбендә уҡый, 1987—1991 йылдарҙа Белорет педагогия училищеһында махсус урта һөнәри белем ала. [[1991 йыл]]да [[Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты]] тарих факультетының «Тарих, башҡорт теле һәм әҙәбиәте» бүлегенә уҡырға инә. 1996 йылда институтты ҡыҙыл дипломға тамамлай һәм башҡорт филолологияһы факультетының башҡорт теле һәм әҙәбиәте кафедраһында ассистент итеп эшкә ҡалдырыла. [[1997 йыл]]дың 10 февралендә Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре (башҡорт теле) йүнәлеше буйынса ситтән тороп аспирантураға уҡырға инә. [[2002 йыл]]да «Башҡорт телендә тасуирлау тибындағы текстарҙың структур-семантик төҙөлөшө» тигән темаға диссертация яҡлай. 2000—2002 йылдарҙа — өлкән уҡытыусы, 2003 йылдан 2017 йылға тиклем башҡорт теле кафедраһында доцент вазифаһында эшләй. 2002—2007 йылдарҙа — башҡорт филологияһы факультеты деканының тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары, 2006—2010 йылдарҙа факультеттың мультимедиаинтернет лабораторияһы мөдире була. 2013 йылдың сентябренән 2014 йылдың сентябренә тиклем декандың фәнни эштәр буйынса, 2014 йылдың октябренән 2016 йылдың октябренә тиклем — тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары булып эшләй. 2017 йылдың 1 сентябренән Башҡорт дәүләт университетының шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһында доцент вазифаһында эшләй. Г. Д. Вәлиева «Башҡорт телен уҡытыу методикаһы», «Башҡортса текстарға филологик анализ», «Башҡорт теле дәрестәрендә компьютер технологиялары», «Текст теорияһы», «Дискурс теорияһы» дисциплиналарын уҡыта. 300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, улар иҫәбендә уҡыу әсбаптары һәм ҡулланмалары бар (автор һәм авторҙаш). Филология факультеты студенттары менән Башҡортостандың күп райондарында диалектологик экспедицияларға етәкселек итә<ref>[https://bashedu.ru/sites/default/files/upload/460/files/teksty-dialektologicheskie_0.pdf Башҡортостан Республикаһының төньяҡ-көнбайыш райондары буйынса диалектологик экспедиция материалдары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220211114652/https://bashedu.ru/sites/default/files/upload/460/files/teksty-dialektologicheskie_0.pdf |date=2022-02-11 }}</ref>. Халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияларҙа ҡатнаша һәм сығыш яһай<ref>[http://rihll.com/files/confs/Программа%20А5.%20Конф.%20Башкирский%20язык%20и%20литература%20в%20условиях%20%20глобализации.%20-%20Уфа%2C%2022-25%20октября%202019%20г.pdf Халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференция Башҡорт теле һәм әҙәбиәте глобалләшеү шарттарында һәм күп милләтле мөхиттә: Тәжрибә һәм үҫеш юлдары (22-25 октябрь 2019 й.) 23 октября 2019 г. Секция 1 Компьютерная лингвистика и интеллектуальные технологии в языкознании]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == Стәрлетамаҡ ҡалаһының башҡорттар ҡоролтайы, йәштәр бүлеге, ҡала хакимиәте, Салауат ҡалаһы хакимиәте, Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы ректораты, Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы директоратының Маҡтау ҡағыҙҙары, Рәхмәт хаттары == Ғалимдың хеҙмәттәре == Монографиялар, уҡыу ҡулланмалары: * Семантика и структура текста в башкирском языке: монография. — Уфа: Гилем, 2002. (в соавторстве)<ref>[https://elib.bashedu.ru/dl/local/Valieva_Struktura%20i%20semantika%20teksna%20v%20bash%20jaz_mon_2002.pdf/info Электронно-библиотечная система БашГУ]</ref> * Башкирская речь. — Уфа, 2004; 2006; 2009 (в соавторстве). * Лингвистический анализ художественного текста: Рабочая тетрадь. — Стерлитамак, 2007, 2009, 2015. * Башкирский язык: Учебное пособие для подготовки к единому государственному экзамену. — Стерлитамак, 2008. * Башҡортса-русса тематик һүҙлек. (ауыл ғужалығы йүнәлешендәге уҡыу йорттары өсөн). — Стәрлетамаҡ: СДПА, 2009. (авторҙаш) * Поурочные планы по башкирскому языку. — Стерлитамак: СГПА, 2010. * Теория и методика обучения текста в башкирском языке. — Уфа: Китап, 2011. (в соавторстве)<ref>[https://elib.bashedu.ru/dl/read/Iskuzhina_Valieva_Teorija%20i%20metodika%20teksta%20v%20bashkirskom%20jazyke_up_2011.pdf/view Электронно-библиотечная система БашГУ]</ref> * Структура и семантика текста в башкирском языке (электронное учебно-методическое пособие). — М.: ОФЭРНиО, 2011.<ref>[https://elib.bashedu.ru/dl/read/Iskuzhina_Valieva_Teorija%20i%20metodika%20teksta%20v%20bashkirskom%20jazyke_up_2011.pdf/en/view BashGU Electronic Library]</ref> * Дидактические материалы по работе с текстом. — Уфа: Китап, 2011. * Филологический анализ башкирского текста. — Стерлитамак: РИО СФ БашГУ, 2012.<ref>[https://elib.bashedu.ru/dl/corp/Valieva_sost_Filolog%20analiz%20bash%20teksta_umm_2012.pdf/info Электронно-библиотечная система БашГУ]</ref> * Башҡорт теле. Юғары уҡыу йорттарының филология факультеты студенттары өсөн дәреслек. — Өфө: Китап, 2012 (авторҙаш). * Педагогическая практика по башкирскому языку. — Стерлитамак: РИО СФ БашГУ, 2013. (соавтор)<ref>[https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_RU_NLR_BIBL_A_010401746/ Башҡорт теленән педагогик практика 050302.65 Туған (башҡорт) тел һәм әҙәбиәт, рус теле; туған (башҡорт) тел һәм әҙәбиәт, тарих; туған (башҡорт) тел һәм әҙәбиәт, сит телдәр белгеслектәре өсөн уҡыу прогр.]</ref> * Компьютерные технологии на уроках башкирского языка. — Стерлитамак: СФ БашГУ, 2015.<ref>[https://wikisource.org/wiki/ЮҒАРЫ_УҠЫУ_ЙОРТТАРЫНДА_КОМПЬЮТЕР_ТЕХНОЛОГИЯҺЫН_ҠУЛЛАНЫУ._Вәлиева_Г.Д. Юғары уҡыу йорттарында компьютер технологияһын ҡулланыу]</ref> * Педагогическая практика как составляющая формирования профессиональной компетенции учителя филолога. — Стерлитамак: СФ БашГУ, 2015. (соавтор) * Использование технических средств на уроках башкирского языка. — Стерлитамак: РИО СФ БашГУ, 2016.<ref>[https://elib.bashedu.ru/dl/corp/Valieva_Ispolzovanie%20tehnicheskih%20sredstv%20na%20urokah%20bashkirskogo%20jazuka_up_2016.pdf/view Использование технических средств на уроках башкирского языка: учебное пособие для студентов]</ref> * Внеклассные мероприятия по башкирскому языку. — Стерлитамак: РИО СФ БашГУ, 2016.<ref>[https://elib.bashedu.ru/dl/corp/Valieva_sost_Vneklas%20meropr%20po%20bash%20jaz_umm_2016.pdf/en/info BashGU Electronic Library]</ref> * Методика обучения родному (башкирскому) языку (электронное учебно-методическое пособие). — М.: ОФЭРНиО, 2016. * Использование современных информационно-коммуникационных технологий на уроках башкирского языка. Учебное пособие. − Уфа: РИЦ БашГУ, 2017. * Башҡорт теле грамматикаһы. Синтаксис. Т. III. — Өфө: Китап, 2018. (авторҙаш)<ref>[https://vk.com/doc704697_497365647?hash=701d4cf9eaef12daa0&dl=680873ab550bd0fef5 Башҡорт теле грамматикаһы. 3 томда. Т.3. Синтаксис. — Өфө, Китап, 2018. — 472 б.pdf 15.8 МБ]</ref> * Эшлекле башҡорт теле. − Өфө, 2020. (авторҙаш) == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == == Сығанаҡтар == * [https://web.archive.org/web/20220214234625/https://multiurok.ru/valievagulnaz Валиева Гульназ Дауратовна] * [https://ufa.careerist.ru/resume/gulnaz-5578818.html Преподаватель Учебно-производственного центра] [[Категория:Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары]] 315ddwm8py95gc0xatuwvyisfybwv6b 0 182069 1306461 1303728 2026-09-27T05:15:25Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306461 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Дзига Вертов''' (тыуғанда '''Давид Абелевич Кауфман'''<ref>В записи о рождении, доступной на сайте еврейской генеалогии JewishGen.org, имя записано как Давид Абелович Кауфман). Отчество братьев Моисея (1897) и Бориса (1903) также ''Абелович'', лишь младший брат Семён (1899) записан с отчеством ''Абелевич''.</ref> һуңынан шулай уҡ '''Денис Абрамович''' һәм '''Кауфман Денис Аркадьевич''' ;булараҡ билдәле; 21 декабрь 1895 (2 ғинуар 1896), [[Белосток (ҡала)|Белосток]] — [[12 февраль]] [[1954 йыл|1954]], [[Мәскәү]]) — СССР кинорежиссеры һәм сценарисы, документаль киноның теоретигы һәм уға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Кинематографты, «йәшерен камера» һәм «кинокүҙ» методикаларын индереп, бик күп алымдар һәм техника менән байытты<ref>«Скрытая камера» Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд.— <abbr>М.</abbr: Советская энциклопедия, 1969—1978.</ref><ref>[https://arzamas.academy/materials/2135 Дзига Вертов: как начать смотреть его фильмы • Arzamas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220208210557/https://arzamas.academy/materials/2135 |date=2022-02-08 }}</ref>. Уның «Человек с киноаппаратом» (1929) фильмы йыш ҡына тарихтағы бөтә документаль фильмдарҙан иң бөйөгө тип атала<ref>[http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time Результаты опроса 846 кинокритиков] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181228142426/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time |date=2018-12-28 }} от ''[[Sight & Sound]]'' (2012)</ref>. Кинооператорҙар Борис Кауфмандың һәм Михаил Кауфмандың өлкән ағаһы. Уның ҡатыны — Елизавета Свилова. == Биографияһы == {{цитата|автор=Дзига Вертов|''Мин, эшселәр синыфы хеҙмәткәре, бар көсөмдө ошо класҡа мәжбүри рәүештә түгел, ә аңлы рәүештә һәм ирекле рәүештә хеҙмәт итеүгә бирәм.''}} Давид Абелович Кауфман [[1895 йыл]]дың 21 декабрендә Белостокта (Гродно губернаһы, Рәсәй империяһы; хәҙер Польша) китап склады һәм ике китап магазины булған букинист Абель Кушелевич Кауфман<ref>Индекс еврейского населения Белостока</ref> һәм 1894 йылда Белостокта уның менән никахҡа ингән Хаи-Эстер Рәхмиелевна Гальперн ғаиләһендә тыуған. Музыка мәктәбендә, Петроград психоневрология институтында, [[Мәскәү университеты]]нда уҡыған. [[1915 йыл]]да Дзига Вертов псевдонимын (украин теленән дзига - өйөрсәк) ҡуллана башлай. 1917 йылда Мәскәү кино комитетының кинохроника бүлегендә эшләй. [[1918 йыл|1918]]—[[1919 йыл|1919 йылдарҙа]] — «Кинонеделя» журналын төҙөүсе-монтажлаусы. 1920 йылдан  — режиссёр-документалист, «[[:en:Kino-Pravda|Кино-Правда]]» киножурналын сығарыу инициаторы (1922—1924 йылдар). Уның етәкселегендә беренсе «Бөгөн» совет йәнһүрәте төшөрөлә (1923). «Культкино» студияһында, 3-сө Дәүләт кинофабрикаһында<ref>3-я Московская кинофабрика «Культфильм» — бывшая студия И. Ермольева, находившаяся возле Киевского вокзала.</ref>, Бөтә Рәсәй кино һәм телевидение университетының Киев кино фабрикаһында (1927—1930 йылдар), «Межрабпомфильм», киновидеостудия хроникаль-документаль һәм уҡыу фильмдары үҙәгендә эшләй. Бер нисә үҙ документаль фильм сценарийының, «Тебе, фронт!» уйын фильмының (1942), «Юморески» йәнһүрәт фильмының авторы<ref>{{Мәҡәлә|автор=Дзига Вертов|заглавие=Мы. Вариант манифеста.|ссылка=https://electro.nekrasovka.ru/books/6154123/pages/12|язык=|издание=Кино-фот|тип=|год=1922|том=|номер=1|страницы=11—12|issn=}}</ref><ref>{{Мәҡәлә|автор=Дзига Вертов|заглавие=Киноглаз, радиоглаз и так называемый «документализм»|ссылка=https://electro.nekrasovka.ru/books/4175/pages/14|язык=|издание=Пролетарское кино|тип=|год=1931|том=|номер=4|страницы=12—15|issn=}}</ref><ref>{{Мәҡәлә|автор=Д. Вертов|заглавие=Чарли Чаплин, гамбургские рабочие, приказы доктора Вирта|ссылка=https://electro.nekrasovka.ru/books/4153/pages/42|язык=|издание=Пролетарское кино|тип=|год=1932|том=|номер=3|страницы=40—43|issn=}}</ref><ref>{{Мәҡәлә|автор=Д. Вертов|заглавие=Полная капитуляция Николая Лебедева|ссылка=https://electro.nekrasovka.ru/books/4155/pages/14|язык=|издание=Пролетарское кино|тип=|год=1932|том=|номер=5|страницы=12—18|issn=}}</ref>. «Кино-глаз» фильмы 1925 йылда Парижда Бөтә донъя күргәҙмәһенең көмөш миҙалына лайыҡ була<ref>{{Мәҡәлә|автор=|заглавие=Награды кинорежиссерам|ссылка=https://electro.nekrasovka.ru/books/2217/pages/23|язык=|издание=Жизнь искусства|тип=|год=1925|том=|номер=46|страницы=21|issn=}}</ref><ref>{{Китап|автор=Exposition internationale (1925 ; Paris) Auteur du texte|год=1925|заглавие=Liste des récompenses / Exposition internationale des arts décoratifs et industriels modernes, Paris 1925|ссылка=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3154628|ответственный=|издание=|место=|издательство=|страницы=173|страниц=|isbn=}}</ref>. Вертовтың Украинаға күсенеүе менән етәксеһе үҙе булған «Киноки»<ref>КИНОКИ И КИНОГЛАЗ</ref> төркөмө тарҡала. Вертов беренсе тауышлы документаль «Донбасс симфонияһы» («Энтузиазм», 1930) фильмдарының береһенең режиссёры. «Ленин тураһында өс йыр» (1934), образлы кинопубликистика жанрында фильм төшөрөлә, уны «Правда» гәзите «Бөтә ил йыры» тип атай. «Бишек йыры» (1937) фильмы илдең революциянан һуң үткән егерме йыллыҡ юлына арналған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында совет халҡының нацизмға ҡаршы көрәшкә һәм тылда эшләүгә арналған «Кровь за кровь, смерть за смерть» (1941), «Клятва молодых» һәм «В горах Ала-Тау» (икеһе лә 1944) фильмдарын төшөрә. Вертовтың артабанғы бөтә кинопроекттарын етәкселек кире ҡаға. 1944 йылдан алып вафат булғансы «Новости дня» киножурналы өҫтөндә режиссёр-монтажсы булып эшләй (бөтәһе 55 һаны донъя күрә). Документаль фильмдарҙы төшөргәндә Дзига Вертов монтажды пропаганда маҡсатында файҙаланған. Мәҫәлән, «Ленин тураһында өс йыр» фильмында совет власы ҡаҙанышы, совет Көнсығыш ҡатын-ҡыҙҙарының пәрәнжәне 1930 йылдар башында төшөрөп алыуы хаҡында бәйән ителә<ref name="abik118">''Абикеева Г.'' История кино Казахской ССР, перестройки и первых лет независимости Казахстана // История национальных кинематографий: советский и постсоветский периоды. — М.: Академический проект; Фонд «Мир», 2020. — С. 118.</ref>. Режиссёр идеологик маҡсаттарға ирешеү өсөн документаль һүрәт менән эш итә<ref name="abik118" />. «Көнсығыштың азат ҡатын-ҡыҙы» образы Вертов тарафынан тарҡау кадрҙарҙы монтажлау юлы менән барлыҡҡа килә<ref name="abik118" />. Беренсе кадрҙарҙа үзбәк пәрәнжәһендә (архитектура буйынса фекер йөрөткәндә) Хиуанан ҡатын-ҡыҙ күрһәтелгән<ref name="abik118" />. Артабан тимер юл төҙөлөшө һәм төркмән ҡатын-ҡыҙы күрһәтелә - уның ғәҙәттәгесә йөҙөнөң аҫҡы өлөшө генә ябыҡ<ref name="abik118" />. Иң һуңғы булып эпизодта асыҡ йөҙлө ҡаҙаҡ ҡатындары сыға, улар бер ҡасан да пәрәнжә ябынмай<ref name="abik118" />. Шулай итеп, төрлө традициялар булған төрлө ерҙәрҙән ҡатын-ҡыҙҙарҙы төшөрөү юлы менән режиссёр монтаж ярҙамында пәрәнжәне ташлау һөҙөмтәһен күрһәтә<ref name="abik118" />. Дзига Вертов 1954 йылдың 12 февралендә вафат була. Тәүҙә әсәһе янында Миус зыяратында ерләнә, 1967 йылда Новодевичье зыяратына (6-сы участка) күсереп ерләнә. == Әҙәбиәттә == Дзига Вертов [[Ильф һәм Петров]]тың «Золотой теленок» романының тәүге редакцияһында «кинофакт идеяһы өсөн бөйөк көрәшсе һәм «Ғәҙел объектив» кинокартинаһы авторы «Крайних-Взглядов исеме аҫтында сығыш яһай. Ильф һәм Петров геройы урнаны ҙур план менән төшөрә, шуға ул «ҡырҡ ике сантиметрлыҡ ҡорал һайғауын хәтерләтә, шулай уҡ »күренә», шулай уҡ «поезд тәгәрмәсе аҫтындағы фотоһүрәттәрҙе үҙенең һөнәре тип иҫәпләй».<ref>{{Cite web|url=http://litnos.com/reader/index/index/book_id/7399/?p=52|title=Примечания к т.2 «Золотого телёнка»|accessdate=2015-10-25}}</ref>. == Бүләктәре == * [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены]] (11.01.1935) — с''овет кинематографияһын булдырыу һәм үҫтереү өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн''<ref>{{Мәҡәлә|автор=|заглавие=О награждении работников советской кинематографии. Постановление ЦИК СССР.|ссылка=https://electro.nekrasovka.ru/books/6147149/pages/1|язык=|издание=Правда: газета|тип=|год=1935|том=|номер=12(6258)|страницы=1|issn=}}</ref> == Хәтер == ; Кинематографта * 2013 — Красные горы (Глеб Подгородинский башҡара) Дзига Вертовҡа арналған документаль фильмдар: * {{Год в кино|1966}} — [[Башҡа донъя уйындары|Мир без игры]] * {{Год в кино|2002}} — Рәсәйҙә Кәүфмандар тураһында ике документаль фильм донъя күрә: «[[Һәм уның ағаһы Дзига|Дзига и его братья]]» [[Цымбал, Евгений Васильевич|Евгения Цымбала]] и [https://vimeo.com/188645068 «Все Вертовы»] [[Непевный, Владимир Григорьевич|Владимира Непевного]] (икеһенең дә операторы [[Буров, Александр Васильевич|Александр Буров]] була). == Фильмография == # 1918 — Годовщина революции # 1919 — Кинонеделя # 1919 — Процесс Миронова # 1919 — Вскрытие мощей Сергия Радонежского # 1920 — Бой под Царицыном # 1921 — Агитпоезд ВЦИК # 1922 — История гражданской войны # 1922 — Процесс эсеров # 1924 — Советские игрушки # 1924 — Кино-глаз # 1924 — Даёшь воздух # 1925 — Киноправда # 1926 — Шестая часть мира # 1926 — Шагай, Совет! # 1928 — Одиннадцатый # 1929 — Человек с киноаппаратом<ref>{{Youtube|UO_ofltIoeQ|Человек с киноаппаратом (Alloy Orchestra), 01:06:40, 1929}}</ref> # 1930 — Энтузиазм: Симфония Донбасса # 1934 — Три песни о Ленине # 1937 — Памяти Серго Орджоникидзе # 1937 — Колыбельная # 1938 — Три героини # 1941 — Кровь за кровь, смерть за смерть # 1942 — Тебе, фронт! # 1944 — В горах Ала-Тау # 1944 — Клятва молодых # 1954 — Новости дня == Әҙәбиәт == * {{Китап|автор=Рошаль Л. М. <!-- Лев Моисеевич -->|заглавие=Дзига Вертов|место=М.|издательство=[[Искусство (издательство)|Искусство]]|год=1982|страниц=264|серия=Жизнь в искусстве}} * {{Китап|автор=Hicks, J.|заглавие=Dziga Vertov: defining documentary film|место=London, New York|издательство=[[I.B. Tauris]], [[Palgrave Macmillan]]|год=2007|страниц=194}} * {{Мәҡәлә|заглавие=Дзига Вертов: Киновещь|издание=Формальный метод: Антология русского модернизма|ответственный=под. ред. С. Ушанкина <!-- Сергей -->|том=2: Материалы|место=М., Екатеринбург|издательство=Кабинетный учёный|год=2016|страницы=11—180|isbn=978-5-7525-2996-2}} == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Советская школа монтажа == Иҫкәрмәләр == <references group="" responsive="1"></references> == Һылтанмалар == {{Навигация |Тема = Дзига Вертов |Портал = |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = Дзига Вертов |Викитека = |Викивиды = |Викиновости = |Метавики = }} * [https://web.archive.org/web/20051024043116/http://www.kinomag.ru/author-auz1803.html Биография, фильмография режиссёра Дзига Вертов] * [[iarchive:ChelovekskinoapparatomManWithAMovieCamera|Фильм «Человек с киноаппаратом» в]] Internet Archive * [http://seance.ru/category/names/vertov-dziga/ Статьи о Дзиге Вертове на сайте журнала «Сеанс»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428001613/http://seance.ru/category/names/vertov-dziga/ |date=2010-04-28 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=PRLewvfJxOs/ Фрагменты фильмов «Кино-Глаз» и «Кино-Правда»] * [http://www.vertov.ru/Dziga_Vertov Дзига Вертов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126213046/http://www.vertov.ru/Dziga_Vertov |date=2016-11-26 }} * [http://newswe.com/index.php?go=Pages&in=view&id=6711 Братья Кауфманы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220227092820/http://newswe.com/index.php?go=Pages&in=view&id=6711 |date=2022-02-27 }} * [https://yale.academia.edu/JohnMacKay Статьи и заметки Джона Маккея о разных аспектах жизни и творчества Вертова] * Д. А. Вертов. Автобиография / Кремлевский кинотеатр. 1928—1953. Документы. — М.: РОССПЭН. — 2005. — С. 1066—1070. [[Категория:Яңынан ерләнгәндәр]] [[Категория:Рус авангарды кинорежиссёрҙары]] [[Категория:Социалистик реализм]] [[Категория:«1941–1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]] [[Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары]] [[Категория:Тауышһыҙ кино режиссёрҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса режиссёрҙар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:XX быуат сценаристары]] [[Категория:Рәсәй сценаристары]] [[Категория:СССР сценаристары]] [[Категория:Алфавит буйынса сценаристар]] [[Категория:XX быуат кинорежиссёрҙары]] [[Категория:Рәсәй кинорежиссёрҙары]] [[Категория:СССР кинорежиссёрҙары]] [[Категория:Алфавит буйынса кинорежиссёрҙар]] [[Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар]] [[Категория:1954 йылда вафат булғандар]] [[Категория:12 февралдә вафат булғандар]] [[Категория:1896 йылда тыуғандар]] [[Категория:2 ғинуарҙа тыуғандар]] gdzykxxl7tsf27lik0a6f8zjhop3gq9 0 182956 1306466 1148618 2026-09-27T06:03:40Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306466 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{ФШ|Дринфельд}} '''Дринфельд Владимир Гершонович''' ([[14 февраль]] [[1954 йыл]]) — СССР, украин һәм Америка математигы. Чикаго университетының атҡаҙанған профессоры, АҠШ Фәндәре милли академияһы ағзаһы (2016), Украина Фәндәре милли академияһы ағза-корреспонденты (1992), Франция Фәндәре академияһының сит ил ағзаһы<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20038933.html Vladimir Drinfeld] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219151754/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20038933.html |date=2018-02-19 }}</ref>. Филдсов премияһы (1990) һәм математика буйынса Вольф премияһы (2018, А. А. Бейлинсон менән) лауреаты. == Биографияһы == Дринфельд Владимир Гершонович [[Харьков]]та математик, Харьков университеты профессоры [[Дринфельд Гершон Ихелевич|Гершон Ихелевич Дринфельд]] (1908—2000) һәм филолог-классик Фрида Иосифовна Луцкая-Литвак (1921—2011) ғаиләһендә тыуа. 15 йәшендә Халыҡ-ара математика олимпиадаһында абсолют еңеүсе була (1969)<ref>[http://www.imo-official.org/participant_r.aspx?id=10169 Результаты Дринфельда на Международной математической олимпиаде]</ref>. [[Мәскәү дәүләт университеты]]ның механика-математика факультетын тамамлай, [[1978 йыл]]<nowiki/>да Ю. И. Манин етәкселегендә кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай<ref>Дринфельд В. Г. [http://search.rsl.ru/ru/record/01007670875 Эллиптические модули и их приложения к гипотезам Ленглендса и Петерсона для GL (2) над функциональным полем.] Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата физико-математических наук : 01.01.03. МГУ. Механико-математический факультет. — М.: Издательство Московского университета, 1977. — 10 с.</ref>. Уның биографияһында билдәләнеүенсә, Мәскәү дәүләт университетын тамамлағандан һуң ул үҙенең йәһүд булыуы, шулай уҡ прописка мәсьәләһе арҡаһында [[Мәскәү]]ҙә эш таба алмай һәм [[Өфө]]гә китергә мәжбүр булған, унда [[Башҡорт дәүләт университеты]]нда математиканан уҡыта. [[1981 йыл]]да Харьковҡа ҡайтып, [[Украина]]ның Милли фәндәр академияһының Б. И. Веркин исемендәге Түбән температуралар физика-техника институтына эшкә урынлаша, унда [[1999 йыл]]ға тиклем эшләй. Йылдар үткәс, В. Г. Дринфельд «Үҙгәртеп ҡороуға тиклем илдән китергә теләгем дә, мөмкинлегем дә булманы», тип билдәләй. Ул [[1990 йыл]]дарҙан уҡ Көнбайышта эш таба ала ине, тик ул саҡта баш тарта<ref name="gazeta11792839">[https://www.gazeta.ru/science/2018/06/10_a_11792839.shtml Лауреаты премии Вольфа рассказали о своей жизни в СССР — Газета.Ru]</ref>. [[1988 йыл]]да В. А. Стеклов исемендәге Математика институтында [[Фән докторы|докторлыҡ]] диссертацияһы яҡлай<ref>Дринфельд В. Г. [http://search.rsl.ru/ru/record/01000016388 Глобальная некоммутативная теория полей классов для GL(2) над функциональным полем.] Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора физико-математических наук : 01.01.06. АН СССР. Математический институт им. В. А. Стеклова. — М., 1988. — 22 с.</ref>. 1990 йылда Филдсов премияһы менән бүләкләнә. [[1998 йыл]]<nowiki/>да АҠШ-ҡа эмиграцияға китә, шул уҡ йылдың декабрендә Чикаго университеты профессоры була. Америка сәнғәт һәм фән академияһы ағзаһы (2008). Төп хеҙмәттәре алгебраик геометрия, [[һандар теорияһы]] өлкәһендә, бында ул GL(2) өсөн Ленглендстың функциональ майҙан һәм математик физика (Квант төркөмдәре теорияһын — Хопфа алгебраһының яңы класын уйлап табыусы.) өҫтөндәге гипотезаһын иҫбатлай. Дринфельд — Соколов теорияһы авторҙашы<ref>В. Г. Дринфельд, В. В. Соколов // Докл. АН СССР, 258:1 (1981), 11-16</ref>, ассоциатор Дринфельд төшөнсәһен индерә == Библиография == * Дринфельд В. Г., Соколов В. В. Алгебры Ли и уравнения типа Кортевега&amp;nbsp;— де Фриза // Итоги науки и техники. Современные проблемы математики. Т. 24. — М.: ВИНИТИ, 1984. * A. A. Belavin, V. G. Drinfeld. Triangle equations and simple Lie algebras. — Chur : New York : Harwood Academic Publ., 1984 * В. Г. Дринфельд. Алгебры Хопфа и квантовое уравнение Янга — Бакстера // ДАН СССР.— 1985. — Т. 283. — № 5. * V. Ginzburg, Vladimir Drinfeld : Preface, Transformation Groups 10 (3-4), (2005), 277—278. * S. Koppes, Math department welcomes latest addition to its stellar team of recruits, University of Chicago Chronicle 18 (8) (21 January, 1999). * V. G. Drinfeld. On a conjecture of Kashiwara. — MATHEMATICAL RESEARCH LETTERS, 8, Part 5/6 (2001): 713—728 * V. G. Drinfeld. DG quotients of DG categories. — JOURNAL OF ALGEBRA, 272, no. 2, (2004): 643—691 * A. Beilinson, V. G. Drinfeld. Chiral algebras. — Providence, R.I. : American Mathematical Society, 2004 * V. G. Drinfeld. Infinite-Dimensional Vector Bundles in Algebraic Geometry: An Introduction. — PROGRESS IN MATHEMATICS.- BOSTON, 244, (2006): 263—304 * V. Ginzburg, V. G. Drinfeld. Algebraic geometry and number theory. (in honor of Vladimir Drinfeld’s 50th birthday) Boston, Basel, Berlin, 2006. ISBN 978-0-81-764471-0 == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://www.math.uchicago.edu/~mitya/langlands/ Langlands Seminar homepage] * [http://chronicle.uchicago.edu/010426/named-professors.shtml В. Дринфельд на сайте Chicago Chronicle]{{Ref-en}} {{Тышҡы һылтанмалар}} [[Категория:XXI быуат математиктары]] [[Категория:XX быуат математиктары]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары]] [[Категория:АҠШ Милли ФА ағзалары һәм мөхбир ағзалары]] [[Категория:СССР математиктары]] [[Категория:Алфавит буйынса математиктар]] [[Категория:Харьковта тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1954 йылда тыуғандар]] [[Категория:14 февралдә тыуғандар]] 02bcu2fx7xlgj5t50f0f1jyq0liqrie 0 184108 1306425 1284027 2026-09-26T14:46:46Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306425 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Баязитова Рәсимә Рауил ҡыҙы''' ([[27 март]] [[1975 йыл]]) — Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. == Биографияһы == Рәсимә Рауил ҡыҙы Баязитова 1975 йылдың 27 мартында [[Башҡортостан|Башҡортостандың]] [[Бөрйән районы]] [[Иҫке Собханғол (Бөрйән районы)|Иҫке Собханғол]] ауылында тыуған. Рәсимә 1981 йылда [[Байназар мәктәбе|Байназар урта мәктәбе]]нең 1-се класына уҡырға бара. Мәктәп йылдарында предмет олимпиадаларында ҡатнаша, бейеү түңәрәгендә шөғөлләнә. Волейбол һәм саңғы секцияларына йөрөй. 1992 йылда мәктәпте тамамлағас, [[Башҡорт дәүләт университеты|Башҡорт дәүләт университетының]] башҡорт филологияһы һәм журналистикаһы факультетына уҡырға инә. 1997 йылда, университетты уңышлы тамамлап, ҡулына диплом ала. 1996 йылдан Байназар урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эш башлай. Рәсимә Баязитованың уҡыусылары район һәм республика олимпиадаларында призлы урындар яулай. Байназарова Гүзәлиә 2006/2007 уҡыу йылында һәм Төлкөбаева Гүзәлиә 20018/2019 уҡыу йылында башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса республика олимпиадаһында еңеүсе булдылар. Ул уҡытып сығарған уҡыусыларҙың күптәре филология факультеттарына уҡырға инеп, үҙ һөнәре буйынса эшләп йөрөйҙәр. Мәктәптә «Ҡаурый ҡәләм» түңәрәген етәкләй. Уҡыусыларының ижади эштәре республика ваҡытлы матбуғатында донъя күрә килә. Күп уҡыусылары [[Йәншишмә (гәзит)|«Йәншишмә» гәзитенең]] һәм [[Аманат (журнал)|«Аманат» журналының]]<ref>[https://rbsmi.ru/news/f_l_amanat_ly_y_sh_izhadsylar_oro_tte/ Өфөлә "Аманат"лы «Йәш ижадсылар ҡоро» үтте]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «Йәш хәбәрсе» исемен йөрөтәләр: Дәүләтшина Сәлимә (2017), Буранбаева Зилиә (2017), Алтынбаева Зәлиә (2018), Ҡарағолов Азамат (2019), Моратшина Заһиҙә (2020), Айытбаева Илүзә(2020), Мостафина Әлфинә(2021), Әйүпова Вәсилә(2021). Уҡыусылары Дәүләтшина Сәлимә (2017) һәм Алтынбаева Зәлиә (2018) «Йәншишмә» балалар һәм үҫмерҙәр гәзитенең Ғәбиҙулла Зарипов премияһын йөрөтә<ref>[[Йәншишмә (гәзит)|Йәншишмә]] 3 октябрь 2019 йыл[https://yanshishma.com/articles/r-khm-t-i-u-ytyusym-/2019-10-03/r-hm-tem-r-sim-rauil-y-yna-331572 Рәхмәтем Рәсимә Рауил ҡыҙына (Диана Иманғолова)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207045011/https://yanshishma.com/articles/r-khm-t-i-u-ytyusym-/2019-10-03/r-hm-tem-r-sim-rauil-y-yna-331572 |date=2023-02-07 }}</ref><ref>[https://rbsmi.ru/news/afarin_v_sil_lfin_/ Афарин, Вәсилә, Әлфинә!]{{Недоступная ссылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 1996 йылда Баязитов Азамат [[Баязитов Роберт Ишдәүләт улы|Роберт]] улы менән тормош ҡоралар. Бер ул тәрбиәләп үҫтерәләр. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы — 2004» регион-ара конкурсының «Халыҡ педагогикаһын оҫта ҡулланыусы» номинацияһында еңеүсе * «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы — 2013» төбәк-ара конкурсының «Өлгөлө дәрес» номинацияһында еңеүсе * Рәсәй Федерацияһының Иң яҡшы уҡытыусыһы конкурсы еңеүсеһе (победитель конкурса лучших учителей Российской Федерации), 2009 йыл<ref>[https://www.ufa.kp.ru/daily/24326/518146/ 47. Баязитова Расима Равиловна]</ref> Читайте на WWW.UFA.KP.RU: https://www.ufa.kp.ru/daily/24326/518146/ * Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы, 2009 йыл * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, 2019 йыл<ref>[https://base.garant.ru/44247234/ Указ Главы Республики Башкортостан от 9 апреля 2019 г. N УГ-107 "О присвоении почетного звания «Заслуженный учитель Республики Башкортостан»]</ref> == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * [[Башҡортостан (гәзит)|Башҡортостан]] 14 декабрь 2021 йыл. Ил яҙмышына бәйле икәнен онотмайыҡ<ref>https://bashgazet.ru/articles/belem-m-t-rbi/2021-12-14/il-ya-myshyna-b-yle-ik-nen-onotmayy-2619669 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123095412/https://bashgazet.ru/articles/belem-m-t-rbi/2021-12-14/il-ya-myshyna-b-yle-ik-nen-onotmayy-2619669 |date=2025-01-23 }}</ref> * Ерем биҙәге — илем биҙәге (Ноғман Мусин ижады буйынса йомғаҡлау дәресе)<ref>[https://www.online.irorb.ru/viewtopic.php?f=4&t=233&start=240 Методическая копилка. Баязитова Рәсимә Рауил ҡыҙы, Бөрйән районы Байназар урта мәктәбе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206132732/https://www.online.irorb.ru/viewtopic.php?f=4&t=233&sid=8c1e1e572f2277ea1bdff29784688aef&start=240 |date=2022-12-06 }}</ref> * [[Башҡортостан уҡытыусыһы (журнал)|Башҡортостан уҡытыусыһы]] 30 ғинуар 2019 йыл. Тырыштарға ҡайҙа ла хөрмәт<ref>https://uchbash.com/articles/bash-ort-tele-m-bi-te/2019-01-30/tyryshtar-a-ay-a-la-h-rm-t-209515 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206134444/https://uchbash.com/articles/bash-ort-tele-m-bi-te/2019-01-30/tyryshtar-a-ay-a-la-h-rm-t-209515 |date=2022-12-06 }}</ref> == Сығанаҡтар == {{Бурзянская энциклопедия|страницы =111}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:Уҡытыусылар]] qbif4kjm3p8odek6gnojyuzumaiq3ge 0 185525 1306449 1235386 2026-09-26T23:34:29Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306449 wikitext text/x-wiki {{Карточка университета США |название = Виргиния университеты |изображение = UVa Rotunda.jpg |оригинал названия = University of Virginia |девиз = |основан = [[1819]] |тип =штат [[университет]]ы |целевой фонд = $14,5& млрд (2021)<ref name=endowment>As of October 22, 2021. {{cite report |url=https://www.cavalierdaily.com/article/2021/10/u-va-endowment-reaches-record-high-of-14-5-billion-in-2020-2021-fiscal-year |title=U.Va endowment reaches record high of $14.5 billion in 2020-2021 fiscal year |publisher=Cavalier Daily |date=October 22, 2021 |access-date=October 24, 2021 |archivedate=2022-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220217233716/https://www.cavalierdaily.com/article/2021/10/u-va-endowment-reaches-record-high-of-14-5-billion-in-2020-2021-fiscal-year |deadurl=no }}</ref> |президент = {{iw|Райан, Джеймс (учёный)|Джеймс Райан|en|James E. Ryan (educator)}}<ref name=president></ref> |город = [[Шарлотсвилл (Виргиния)|Шарлотсвилл]] |штат = [[Виргиния]] |lat_dir = N |lat_deg = 38 |lat_min = 2 |lat_sec = 6 |lon_dir = W |lon_deg = 78 |lon_min = 30 |lon_sec = 18 |CoordScale = |edu_region = |кампус = ҡала (6,81 км²)<br>{{s|[[ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы]]}} |всего студентов = 25 018 |бакалавров = 17 011 |магистров и докторов = 8 007 |преподавателей = 3 265 (2019):<ref name="Employee Data">{{cite web |title = Employees |url = https://ira.virginia.edu/university-stats-facts/employees |website = Institutional Research and Analytics, U.Va. |publisher = Rector and Visitors of the University of Virginia |access-date = February 26, 2020 |archive-date = 2022-02-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220220080940/https://ira.virginia.edu/university-stats-facts/employees |deadlink = no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220080940/https://ira.virginia.edu/university-stats-facts/employees |date=2022-02-20 }}</ref><br> 3 083 штат уҡытыусыһы һәм 182 бер нисә урында эшләүсе педагог |цвета = {{цветной прямоугольник|#ff7003}} {{цветной прямоугольник|#0d3268}} |талисман = Виргиния кавалерҙары |веб-сайт = [http://www.virginia.edu/ www.virginia.edu] |логотип = }} '''Виргиния (Вирджиния) университеты''' ({{lang-en|University of Virginia}}, ҡыҫҡаса ''U.Va.'' йәки ''UVA'') — [[АҠШ]]-тың [[Виргиния штаты]] дәүләт тикшеренеү [[университет]]ы. Штаттың алдынғы юғары уҡыу йорто. АҠШ-та иң яҡшы өс дәүләт университеты иҫәбенә инә<ref>{{Cite web|url=https://www.usnews.com/best-colleges/rankings/national-universities/top-public|title=Top Public Schools National Universities|author=|website=|date=|publisher=|access-date=2018-08-24|archive-date=2017-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223062939/https://www.usnews.com/best-colleges/rankings/national-universities/top-public|deadlink=no}}</ref>. 1819 йылда [[Томас Джефферсон]] тарафынан нигеҙ һалынған. Джефферсон шулай уҡ университеттың кампусын — [[Бөтә донъя мираҫы]] ҡомартҡыһын проектлаған. Унда [[Америка Ҡушма Штаттары тарихы]]нда тәүге тапҡыр [[архитектура]], [[астрономия]] һәм [[фәлсәфә]] кеүек предметтар буйынса һөнәрҙәр булдырылыуы менән билдәлелек алған, шулай уҡ сиркәү һәм белем биреү айырылған илдәге тәүге университет булған. Виргиния университеты ҡарамағындағы Ғәмәли фәндәр мәктәбе АҠШ-та тәүге техник мәктәп була. Университеттың кампусы [[Шарлотсвилл (Виргиния)|Шарлотсвилл]] ҡалаһында урынлашҡан һәм [[ЮНЕСКО]]-ның Бөтә донъя мираҫына ҡарай. Төрлө йылдарҙа [[Эдгар По]], [[Вудро Вильсон]], Роберт Кеннеди, Хавьер Солана университет студенттары була. Виргиния университетының юридик мәктәбе йыл һайын илдә иң яҡшы унау иҫәбенә инә<ref>{{Cite web|url=https://www.usnews.com/best-graduate-schools/top-law-schools/university-of-virginia-03162|title=University of Virginia|author=|website=US News and World Report|date=|publisher=|access-date=2017-03-26|archive-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327081101/https://www.usnews.com/best-graduate-schools/top-law-schools/university-of-virginia-03162|deadlink=no}}</ref>. == Тарихы == 1802 йылда уҡ Америка Ҡушма Штаттарының президенты [[Томас Джефферсон]] рәссам Чарльз Уилсон Пилуға<ref name="Peale">Alf J. Mapp, Jr., ''Thomas Jefferson: Passionate Pilgrim'', p. 19.</ref> Виргиния штатындағы яңы университеттың концепцияһы «башҡа штаттарҙан килеп, белем туҫтағынан эсеү өсөн» һәләтле студенттарҙы йәлеп итә аласаҡ, тип яҙған. Был осорҙа Виргиния штатында Вильгельм һәм Мария колледжы эшләгән. Колледждың үтә дини характерҙа булыуы арҡаһында, уны тамамлаған Джефферсон уға ышанысын юғалтҡан<ref name="yalereview1878">''New Englander and Yale Review'', Volume 37, W. L. Kingsley, «Ought the State provide for Higher Education?», 1878, page 378.</ref>. 1817 йылда Шарлотсвилл менән Уэйнсборо араһындағы ''Mountain Top Tavern'' тавернаһындағы осрашыуҙа ҡатнашҡан 24 юғары дәрәжәле кешегә өс президент — Томас Джефферсон, [[Джеймс Монро]] һәм [[Джеймс Мэдисон]], шулай уҡ АҠШ Юғары судының баш судьяһы Джон Маршалл, ҡушылған. Һөҙөмтәлә улар Шарлоттсвилды Виргиния штатының яңы университетына урын итеп һайлаған<ref>{{cite web |url=https://www.snp.guide/p/turk-mountain-overlook-to-rockfish-gap.html |title="Guide to SNP" – Turk Mountain Overlook to Rockfish Gap |website=snp.guide |access-date=June 19, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603010939/http://www.guidetosnp.com/web/LogoftheDrive/logs6.aspx |archive-date=June 3, 2010 }}</ref>. 1817 йылдың аҙағында был уҡыу йортоның тәүге нигеҙ ташы һалына. 1819 йылдың 25 ғинуарында Вирджиния Берләшмәһе, монакан [[индеецтар]]ының ерендә төҙөлгән Шарлоттсвилль ҡалаһы территорияһында, штаттың яңы флагман университетын булдырған. Университетта тәүге дәрестәр 1825 йылдың 7 мартында башлана<ref>{{cite book |last=Bruce |first=Philip Alexander |title=History of the University of Virginia, vol. II |url=https://archive.org/details/cu31924092701618 |place=New York City |publisher=Macmillan |year=1920 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316094745/https://archive.org/details/cu31924092701618 |archive-date=March 16, 2016 }}</ref>. Шул осорҙағы башҡа университеттарҙан айырмалы рәүештә, бында студенттар һигеҙ бойондороҡһоҙ мәктәптең береһендә йәки бер нисәһендә уҡый алыу мөмкинлегенә эйә булған. Юғары белемдең дини доктринанан айырым булыуы тағы ла бер үҙенсәлек була — университетта дини тәғлимәт мәктәбе булмаған. Томас Джефферсон Монтичеллолағы үҙ йортонда уҡытыусылар һәм студенттар өсөн йәкшәмбе төшкө аш табынын ойоштороп, ғүмеренең аҙағына тиклем университет менән тығыҙ бәйләнештә булған. Джефферсон университет булдырыуҙы үҙенең иң ҙур ҡаҙаныштарының береһе тип иҫәпләй һәм, вафат булғандан һуң, уны [[АҠШ-тың Бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһы]] авторы һәм Виргиния университеты атаһы итеп хәтергә алыуҙарын теләй. АҠШ-тың көньяғындағы күпселек уҡыу учреждениеларынан айырмалы рәүештә, университет бөтә [[АҠШ-тағы граждандар һуғышы|Граждандар һуғышы]] дауамында эшләгән. Һуғышта ҡатнашҡан бихисап билдәле офицерҙар, шул иҫәптән ун төрлө штаттан дүрт генерал-майор, егерме бер бригада генералы һәм алтмыш ете полковник ошо осорҙа уҡыу йортон тамамлаған<ref name="1913alumninews">''University of Virginia Alumni News'', Volume II, Issue 7, page 74, December 10, 1913. Accessed September 5, 2014</ref>. Вирджиния Берләшмәһе гранты ярҙамында 1875 йылда Виргиния штаты халҡына университетта бушлай белем алыу мөмкинлеге бирелә. 1904 йылда Виргиния университеты Америка университеттары ассоциацияһына һайланған [[Вашингтон]]дан көньяҡтараҡ беренсе университет була. 1909 йылда [[Эндрю Карнеги]]ҙың ярҙамынан һуң, университет алты мәктәптәге егерме алты департаментта ойошторола. == Эшмәкәрлеге == Университеттың бер нисә бүлендек үҙәге бар: * Rare Book School * Милли радиоастрономик обсерваторияһының штаб-фатиры * Виргиния университетының Сәйәсәт үҙәге ({University of Virginia Center for Politics) * Weldon Cooper Center for Public Service * Sorensen Institute for Political Leadership * Йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса Миллер үҙәге (Miller Center of Public Affairs) 2011 йылда «US News and World Report» баҫмаһы Виргиния университетын АҠШ-тағы иң яҡшы дәүләт университеты, дөйөм алғанда илдәге иң яҡшы егерме дүртенсе университет тип баһаланы. Университет билдәле бер уҡыу программаларына юғары баһалары менән айырылып тора, улар араһында — юридик мәктәп (9-сы урынды биләй), бизнес мәктәбе (14-се урын), медицина мәктәбе (27-се урын). 2013 йылға ҡарата университеттың 1,4 миллиард доллар күләмендәге академик бюджеты нигеҙҙә уҡыу өсөн түләү (32 %), тикшеренеү гранттары (23 %), иғәнәләр һәм бүләктәр (19 %), шулай уҡ һатыуҙар һәм хеҙмәтләндереүҙәр (12 %) иҫәбенә ҡапланған. Университет әлеге ваҡытта түбәндәге академия бүлексәләренән тора: * College of Arts & Sciences (Сәнғәт һәм фән колледжы) * School of Architecture (Архитектура мкәтәбе) * Darden Graduate School of Business Administration (Бизнес мәктәбе) * McIntire School of Commerce (Коммерция мәктәбе) * Curry School of Education (Педагогика мәктәбе) * School of Engineering and Applied Science (Техник һәм ғәмәли фәндәр мәктәбе) * School of Law (Хоҡуҡ мәктәбе) * School of Medicine (Медицина мәктәбе) * School of Nursing (Медицина персоналы мәктәбе) === Президенттары === 1819—1904 йылдарҙа университетта президент вазифаһы булмаған, был вазифа ректор тип атала. Виргиния университетының тәүге ректорҙары: * 1819—1826 − [[Томас Джефферсон]] * 1826—1836 − [[Джеймс Мэдисон]] * 1836—1845 − Чепмен Джонсон Университет президенттары: * 1904—1931 − Эдвин Олдерман * 1931—1947 − Джон Ллойд Ньюкомб * 1947—1959 − Колгейт Дарден * 1959—1974 − Эдгар Шеннон * 1974—1985 − Фрэнк Херефорд * 1985—1990 − Роберт О’Нил * 1990—2010 − Джон Кастин * 2010—2018 − Тереза Салливан * 2018 йылдан − Джеймс Райан<ref name=president>{{Cite web |url=https://president.virginia.edu/ |title=Office of the President |access-date=2022-02-20 |archive-date=2022-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220104732/https://president.virginia.edu/ |deadlink=no }}</ref> === Университетты тамамлаусылар === АҠШ-тағы иң элекке университеттарҙың береһен илдең бихисап күренекле кешеләре тамамлаған, улар араһында сәйәсмәндәр һәм дәүләт эшмәкәрҙәре, хәрбиҙәр һәм ғалимдар, музыканттар һәм актёрҙар, спортсылар һәм дин әһелдәре бар. Шулай уҡ ҡарағыҙ: '''[[:Категория:Виргиния университетын тамамлаусылар|Виргиния университетын тамамлаусылар]]''' == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{БРЭ|заглавие= Виргинский университет|год=2020|ссылка=https://bigenc.ru/education/text/4413585|ref=БРЭ}} * Bruce, Philip Alexander (1920–1922). History of the University of Virginia, 1819–1919: The Lengthening Shadow of One Man (five vol. ed.). New York: Macmillan. * Dabney, Virginius (1981). Mr. Jefferson's University: A History. Charlottesville, VA: University of Virginia Press. ISBN 0-8139-0904-X. * Mapp, Alf J. (1991). Thomas Jefferson: Passionate Pilgrim. Lanham, MD: Madison Books. ISBN 0-8191-8053-X. * Ragosta, John A.; Peter S. Onuf, and Andrew J. O'Shaughnessy (eds.) (2019), The Founding of Thomas Jefferson's University. Charlottesville, VA: University of Virginia Press. == Һылтанмалар == * [http://www.virginia.edu/ Рәсми сайт] * [https://www.usnews.com/best-colleges/uva-6968 University of Virginia] * [https://web.archive.org/web/20140714015546/http://www.nps.gov/history/nr/twhp/wwwlps/lessons/92uva/92uva.htm Thomas Jefferson’s Plan for the University of Virginia] {{ВС}} {{АҠШ-та бөтә донъя мираҫы}} {{Ассоциация американских университетов}} [[Категория:Виргиния университеты| ]] [[Категория:АҠШ университеттары]] cwlww0y6c66ckbxm7fz19i3gy3tsq64 0 185955 1306470 1257165 2026-09-27T08:50:39Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306470 wikitext text/x-wiki {{Рәссам |исеме = Жоан Миро |оригинал имени = Joan Miró i Ferrà |изображение = Portrait of Joan Miro, Barcelona 1935 June 13.jpg |ширина = |описание изображения = Жоан Миро. 1935. Фотография [[Ван Вехтен, Карл|К.Ван Вехтен]] |тыуған урыны = {{Тыуған урыны|Барселона}}, [[Испания]] |вафат булған урыны = {{Вафат булған урыны|Пальма-де-Мальорка| Пальма-де-Мальорка|Пальма (ҡала)}} |гражданлығы = {{Флагификация|Испания}} |жанр = [[рәссам]], [[скульптор]], [[керамист]], [[графика|график]] |стиль = [[абстракционизм]], [[сюрреализм]] }} '''Жоан''' Миро́-и-Ферра́ ([[испан теле]] йоғонтоһо аҫтында шулай уҡ Хоан һәм ''Хуан'' яҙыла; {{Lang-ca|Joan Miró i Ferrà}}. <span lang="ca" style="font-style:italic;">Joan Miró i Ferrà</span>, [[20 апрель]], [[1893 йыл|1893]], [[Барселона]] — [[25 декабрь]] [[1983 йыл|1983]], Пальма-де-Мальорка) Каталон (испан) рәссамы, скульптор һәм график. Уның ижадының йүнәлеше — [[Абстракционизм|абстракт сәнғәт]]. Миро шулай уҡ сюрреализмға яҡын, рәссамдың эштәре балаларҙың бәйһеҙ, мәғәнәһеҙ һүрәттәренә оҡшаған һәм реаль предметтарға бик ныҡ оҡшамаған фигураларҙан ғибәрәт. == Биографияһы һәм ижады == Жоан Миро [[1893 йыл]]да [[Барселона]]ла тыуған. [[1900 йыл]]да Миро шәхси мәктәпкә уҡырға инә, унда, башҡа фәндәрҙән тыш, рәсем дәрестәренә йөрөй. [[1907 йыл]]да Ла Лонха нәфис сәнғәт мәктәбенә уҡырға инә. Сәнғәт мәктәбендә Урхель Модест синыфында уҡый, ә 1910 йылда Барселонаның коммерция мәктәбендә бухгалтер курстарын тамамлай. Бер йылдан һуң рәссам ауырып китә һәм ата-әсәһенең Монт-роч-дель-Камптың фермаһында дауалана. 1912—1915 йылдарҙа Барселоналағы Франсиско Галиҙың шәхси сәнғәт мәктәбендә уҡый. Ошонда уҡ тәүге сәнғәт картиналарын яҙа башлай. Уҡығандан һуң Жоан Мироны алты айлыҡ хәрби хеҙмәткә алалар. [[1917 йыл]]да рәссамдың беренсе шәхси күргәҙмәһе үтә<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.joan-miro.ru/|title=О художнике|author=|work=|date=|publisher=|access-date=2008-09-23|archive-date=2012-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604023818/http://www.joan-miro.ru/|deadlink=no}}</ref> 1920 йылда Миро [[Париж|Парижға]] килә, [[Пабло Пикассо|Пикассо]] һәм башҡа рәссамдар менән таныша. 1921 йылда рәссам [[Эрнест Хемингуэй]] һатып алған «Ферма» картинаһы өҫтөндә эшләй. 1928 йылда рәссам [[Нидерланд|Голландияға]] килә, «Голланд интерьерҙары» серияһын ижад итә. [[1929 йыл]]да Жоан Миро Майорка утрауы ҡыҙы Пилар Хункос Иглеси менән никахҡа инә.<ref name=":0" /> [[1930 йыл]]да рәссамдың Мария тигән ҡыҙы тыуа. 1933 йылда Барселонала Миро коллаждарының күргәҙмәһе үтә. Граждандар һуғышы ваҡытында (1936—1839 йылдарҙа) Миро үҙенең фермаһында йәшәй. 1937 йылда, [[фашизм]]<nowiki/>дан йәшеренеп, [[Париж]]ға күсеп килә. [[Париж]]да Миро бәләкәй арзан ҡунаҡханала йәшәй, «Натюрморт со старым ботинком» картинаһын яҙа, афишалар төшөрә, бөтә донъяны фашизм менән көрәшергә саҡыра. [[Икенсе донъя һуғышы]] ваҡытында рәссам Нормандия яры буйындағы бәләкәй генә Варанживиль ауылына күсә. 1947 йылда Миро Цинцинаттилағы «Ле Гурме» рестораны стеналарын һәм «Хилтон» ҡунаҡханаһы террасаһын һүрәттәр менән биҙәй. 1950 йылда Миро [[Гарвард университеты]] өсөн фреска яҙа, ә 1955 йылда ЮНЕСКО-ның Париж бүлексәһе стеналарын «Стена солнца и стена луны» әҫәрҙәре менән биҙәй. [[1975 йыл]]да [[Барселона]]ла Жоан Миро фондына нигеҙ һалына. Барселонала Монжуик зыяратында ерләнгән. == Ижады == Ижадының тәүге этабында, 1915—1917 йылдарҙа, Мироның әҫәрҙәрендә француз рәссамдары-фовистарҙың йоғонтоһо күҙәтелә. Был «Прадес, деревня» һәм «Портрет {{iw|Рикарт, Энрик Кристофор|Энрика Кристофола Рикарта|es|Enric Cristòfor Ricart}}» картиналарына ҡағыла (икеһе лә 1917 йылда яҙылған). 1918 йылда Миро ижадында «поэтик реализм» осоро башлана. Был йылдың йәйендә рәссам Монт-роч-дель-Кампта бик күп пейзаждар, мәҫәлән, («Огород с ослом», «Колея») картинаһын ижад итә, улар бер үк ваҡытта тәрән перспективалары һәм ентекле эшкәртелгән деталдәрҙең күплеге менән айырылып тора. 1920 йылда Миро Парижға күскәндән һуң, уның ижадында ысынбарлыҡтың ябай сағылышынан уның шартлы-билдәле тапшырылыуына күсеү билдәләнә. Уның яңы хеҙмәттәрендә «кеше йәшәү мөхите» бик тәрән мәғәнәле булмаған алғы планы менән генә сикләнә, артабан, сәнғәт белгесе В. А. Крючкова билдәләмәһе буйынса, бик күп тәбиғи формаларҙы барлыҡҡа килтергән виталь энергияларҙың төпһөҙлөгө башлана. Был осорҙа «Ферма» (1921—1922), «Вспаханное поле» һәм «Каталонский пейзаж», йәки «Охотник» (икәүһе лә — 1923—1924 йылдарҙа) картиналары яҙыла. 1924 йылда Миро сюрреалист Бретон, Арагон, Элюар менән яҡындан таныша һәм улар йоғонтоһо йүнәлешендә 1924—1925 йылдарҙа «Карнавал Арлекина» картинаһын яҙа. Картина төҫлө күләгәләргә оҡшаған, ауырлыҡтан һәм даими форманан мәхрүм булған йән эйәләрен һүрәтләй<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Миро́|id=2217091|автор=Крючкова В. А.|том=20|страницы=433—434}}</ref>. 1920-се йылдарҙың икенсе яртыһында Мироның («Персонаж, бросающий камень в птицу», «Собака, лающая на луну», икәүһе лә — 1926) әҫәрҙәрендә тотороҡло [[идеограмма]]лар йыйылмаһы барлыҡҡа килә. Был, бер яҡтан, арауыҡ символдары — горизонт һыҙығы, тулҡындар, күк яҡтыртҡыстары, ә икенсе яҡтан — аралаш-символдар", уларҙың функцияһы — йәшәйеш ҡатламдары араһындағы бәйләнеште аңлата. Һуңғылары иҫәбендә В. Крючкова ҡоштарҙы, күккә баҫҡыстарҙы, күҙҙәрҙе, ҡолаҡтарҙы, ергә һибелгән гигант аяҡтары булған антропоморф фигураны һанай<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Миро́|id=2217091|автор=Крючкова В. А.|том=20|страницы=433—434}}</ref> 1930-сы йылдарҙағы күп кенә интервьюларында һәм хеҙмәттәрендә Миро һынлы сәнғәттең ғәҙәти ысулдарынан баш тартырға, был ысулдарҙың талаптарын йә эстетикаһын үтәмәйенсә, хәҙерге заман сағылышына өлгәшергә теләй. Был тиҫтә йылда ул һүҙҙе һәм визуаль образды берләштергән картина-поэма әҫәрҙәрен яҙа, уларҙағы, мәҫәлән, «Ласточка-любовь» картинаһында (1934), биҙәкле һыҙыҡтар, туҡыма буйынса борғаланып һуҙылып, яҙмаларға әүерелә. 1940—1941 йылдарҙа «Созвездия» гуашь серияларын ижад итә. Мироның был әҫәрҙәрен Ҙур рәсәй энциклопедияһы рәссам ижадының иң ҙур бейеклеге, тип атай. Мироның үҙе әйтеүенсә, был поэтик циклы төн, йондоҙҙар, Бах һәм Моцарт музыкалары йоғонтоһонда барлыҡҡа килгән. Был циклға «Песня соловья в полночь и утренний дождь» һәм «Письмена и звёзды, влюблённые в женщину» тигән билдәле картиналары ингән. Рәссамдың 1950-1970-се йылдарҙағы картиналарының сығанағы булып тәүтормош сәнғәте һәм балалар һүрәттәре тора. Был осорҙа Миро «Женщина перед солнцем» (1950) һәм «Каталонский крестьянин при свете луны» (1968) картиналарын яҙа<ref name="БРЭ">{{БРЭ|статья=Миро́|id=2217091|автор=Крючкова В. А.|том=20|страницы=433—434}}</ref> [[Файл:Dona_i_Ocell.JPG|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Dona_i_Ocell.JPG/150px-Dona_i_Ocell.JPG|справа|мини|288x288пкс|Ҡатын-ҡыҙ һәм ҡош, Барселона, 1982]] 1944 йылдан алып Миро скульптура һәм керамика менән шөғөлләнә башлай; һуңғы өлкәлә ул керамист Жоан Гарди Артигас менән хеҙмәттәшлек итә. Авторҙың билдәле скульптура әҫәрҙәре араһына «Женщина-насекомое» (1968), «Персонаж» (1970), «Созвездие» (1971)әҫәрҙәре ҡарай. Мироның был өлкәләге эштәренә халыҡтың балсыҡтан яһаған уйынсыҡтары, пластик сәнғәттең архаик әҫәрҙәре ҙур йоғонто яһай, илһамының сығанағы булып тәбиғәттең ғәжәйеп формалы объекттары тора. Әҫәрҙәренең материалдары бронза, майолика, биҙәлгән терракоттан ғибәрәт, уларҙың барыһына ла материалдың фактураһын һәм төҫтәренең байлығын ентекләп күрһәтеү хас. 1940-сы йылдарҙа Миро монументаль сәнғәт менән шөғөлләнә. Уның был өлкәләге эше булып Цинцинаттиҙағы «Хилтон» ҡунаҡханаһы өсөн эшләгән стена панноһы (1947) һәм Париждағы ЮНЕСКО штаб-фатирының ике стенаһындағы комплекслы биҙәүе тора. Һуңғараҡ, 1960—1961-се йылдарҙа Миро [[Гарвард университеты]], Санкт-Галлендағы Юғары экономика фәндәре мәктәбе (1964), Барселона аэропоты һәм [[Осака]]лағы Бөтә донъя күргәҙмәһенең Быяла павильоны өсөн (икәүһе лә 1970 йылда) керамик панно яһай. Мироның скульптура әҫәрҙәренә Барсеонала торған керамик мозаика файҙаланып яһаған «Женщина и птица» (1982) скультураһы ла инә. Миро ижадының тағы бер йүнәлеше — «Его величество» (1967—1968); «Улетающая девушка»,1968) ассамбляждары, был әҫәрҙәрендә Миро поп-арт стилистикаһына яҡынлашҡан. == Галерея == <gallery mode="packed" caption="Работы Жоан Миро"> Файл:Mére Ubu, Joan Miró.jpg|Әсә Убю Файл:Tête Joan Miró.JPG|Тәржемә Файл:Mujer - Joan Miró - 1983.jpg|Ҡатын-ҡыҙҙар Файл:Miro, Palma.jpg|Әсә Файл:Torse Joan Miró.JPG|Әсә Файл:Palma Miro-163206 01.jpg|Ҡатын-ҡыҙға һәйкәл Файл:Personnage Miro retouched.jpg|Донъя персонажы </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * ''Сурков В.'' [http://ruspioner.ru/cool/m/single/3018 Война и мир Жоана Миро] // Русский пионер. — 2008. — № 3. * ''Орлова К. В.'' Жоан Миро. Начало пути // Театр. Кино. Музыка. Живопись. М., РАТИ ГИТИС, 2009. С. 117—127. == Һылтанмалар == * [http://www.joan-miro.ru/ Сайт о Жоане Миро] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604023818/http://www.joan-miro.ru/ |date=2012-06-04 }} * [https://web.archive.org/web/20070612222114/http://www.famousartistsgallery.com/gallery/miro.html Жоан Миро] * [https://web.archive.org/web/20160201151625/http://www.novamallorcarealty.ru/index.php?name=data&elid=35 Фонд Жоана Миро на Майорке] * https://www.moma.org/artists/4016?locale=en Работы Жоана Миро из коллекции Нью-Йоркского музея современного искусства{{Ref-en}} [[Категория:Почётлы легион ордены кавалерҙары]] [[Категория:Изабелла Католичка орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары]] [[Категория:Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1983 йылда вафат булғандар]] [[Категория:25 декабрҙә вафат булғандар]] [[Категория:1893 йылда тыуғандар]] [[Категория:20 апрелдә тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса рәссамдар]] n5di8as54zgqlf0ch9xqsnv7ebpmmlj 0 198412 1306432 1275906 2026-09-26T17:29:03Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1306432 wikitext text/x-wiki [[Файл:Handschuhe (fcm).jpg|thumb|200px|Күн бирсәткәләр]] '''Бирсәткәләр''' — ҡулдарҙы һаҡлау, йылылыҡ һәм таҙалыҡты тәьмин итеү өсөн ҡулланыла торған кейем төрө (элементы)<ref>{{Китап|автор=Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты|заглавие=Башҡорт теленең академик һүҙлеге. IV Том|место=Өфө|издательство=Китап|год=2012|страницы=285-се б.}}</ref>. Улар төрлө материалдарҙан эшләнелә һәм төрлө маҡсаттарҙа ҡулланыла: йылытыу, эш һаҡлағысы, сәнғәт элементтары һәм башҡа күп функциялар. == Тарихы == Бирсәткәләрҙең килеп сығыу тарихы бик боронғо. Тәүге бирсәткәләр беҙҙең эраға тиклемге VII быуатта Мысырҙа ҡулланылған. Уларҙы эшселәр һәм әсирҙәр ҡулдарына зыян килмәһен өсөн кейгән. Урта быуаттарҙа бирсәткәләр социаль статус һәм байлыҡ билдәһе булып торған, уларҙы хәрбиҙәр, рыцарҙар һәм юғары ҡатлам вәкилдәре кейгән. Францияла Людовик XIV осоронда бирсәткәләр моданың мөһим бер өлөшөнә әйләнгән. XIV быуатта ҡатын-ҡыҙҙар бирсәткәләрҙе матурлыҡ өсөн ҡуллана башлаған. == Төрҙәре == * Бирсәткәләр күп төрлө була, уларҙың тәғәйенләнешенә ҡарап бүленә: * Йылы бирсәткәләр— һалҡын һауанан ҡулдарҙы һаҡлау өсөн. Улар йөн, күн һәм синтетик материалдарҙан эшләнелә. * Спорт бирсәткәләре — спорт төрҙәренә ярашлы махсус эшләнелә, йыш ҡына ҡулдарҙы һаҡлау өсөн өҫтәмә элементтары була. * Эш бирсәткәләре — төрлө эштәрҙә ҡулланыла, улар ныҡлы материалдарҙан эшләнелә һәм ҡулдарҙы йәрәхәтләүҙән һаҡлай. * Медицина бирсәткәләре — медицина хеҙмәткәрҙәре ҡуллана, улар бер тапҡыр ҡулланыла торған латекс йәки винил материалдарҙан эшләнә. * Модалы бирсәткәләр — матурлыҡ өсөн, улар туҡыманан, күндән йәки башҡа материалдарҙан эшләнелә һәм төрлө биҙәктәр менән биҙәлә. === Материалдары === Бирсәткәләрҙе эшләгәндә төрлө материалдар ҡулланыла: Йөн — йылы һәм уңайлы, һалҡын осорҙа ҡулланыла. Күн — ныҡлы һәм стильле, йыш ҡына модалы һәм эш бирсәткәләре өсөн. Синтетик материалдар — арзан, еңел һәм төрлө шарттарҙа ҡулланыу өсөн. Латекс һәм винил — медицина бирсәткәләре өсөн, бер тапҡыр ҡулланыла торған. == Ҡулланыу == Бирсәткәләр күп функциялы кейем элементы булып тора. Хәҙерге заманда бирсәткәләр төрлө тармаҡтарҙа киң ҡулланыла. Уларҙы йылытыу, һаҡлау, спорт, медицина, мода һәм башҡа маҡсаттарҙа ҡулланалар. Дөрөҫ һайланған бирсәткәләр ҡулдарҙы төрлө шарттарҙа һаҡлай һәм уңайлыҡ тәьмин итә. Мәҫәлән, ҡышҡы бирсәткәләр ҡулдарҙы һыуыҡтан һаҡлаһа, эш бирсәткәләре ҡулдарҙы йәрәхәтләүҙән һаҡлай, спорт бирсәткәләре яҡшыраҡ һөҙөмтәләргә ирешергә ярҙам итә. == Фотогалерея == <gallery class="center"> Leather fingerless gloves.JPG|Бармаҡһыҙ күн бирсәткәләр Puma Furio Gloves - Punggung Tangan.JPG|Уҙышсылар бирсәткәһе Disposable nitrile glove.jpg|Нитрил резинанан бер тапҡыр ҡулланыла торған бирсәткә Centre de Documentació Museu Tèxtil de Terrassa- Reserves- Teixits- Guants002.JPG|Бирсәткәләр (музей коллекцияһы) </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == *[https://www.glove.org/history.php The History of Gloves" — International Glove Association]{{Недоступная ссылка|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.safetyandhealthmagazine.com/articles/types-of-gloves-and-their-uses-2 Types of Gloves and Their Uses" — Safety and Health Magazine ]{{Недоступная ссылка|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://web.archive.org/web/20200725053053/https://www.fda.gov/medical-devices/personal-protective-equipment-infection-control/medical-gloves-covid-19 Medical Gloves for COVID-19" — FDA] [[Категория:Бирсәткәләр]] l47jwwcqlnopnlq1cszh32ieikppgjy 1 201549 1306433 1305897 2026-09-26T17:29:29Z Аюлы река 48953 /* Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. */ Оло урынына Ҙур тигән һүҙ яҡшыраҡ тап килә. 1306433 wikitext text/x-wiki == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ йылғаһы. Быҙаулыҡ йылғаһының тарихи атамаһы Таналыҡ йылғаһының уң ҡушылдығы Айыулы йылғаһы (оҙонлоғо 49 км) булған. Шул уҡ ваҡытта Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы һәм оҙонлоғо 9,5 км) Айыулы йылғаһының (хәҙер Быҙаулыҡ йылғаһы) уң ҡушылдығы булған. 1798-1802 йылдарҙағы Ырымбур өйәҙе ерҙәре бүленеше мәғлүмәттәре буйынса В. Р. Байгилдиндың «Иҫәнғол ауылына ҡасан һәм кем нигеҙ һалған?»[https://vk.ru/wall251101603_1525] тигән ғилми-тикшеренеү баҫмаһында килтерелгән. Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән. Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай. Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 15 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Ҙур Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 25 км) уң ҡушылдығы. tv9g7ag17tz0ey3omw60a9jkmhdnges 1306467 1306433 2026-09-27T06:04:28Z Аюлы река 48953 /* Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. */ 9 км тулы һан. 1306467 wikitext text/x-wiki == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ йылғаһы. Быҙаулыҡ йылғаһының тарихи атамаһы Таналыҡ йылғаһының уң ҡушылдығы Айыулы йылғаһы (оҙонлоғо 49 км) булған. Шул уҡ ваҡытта Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы һәм оҙонлоғо 9 км) Айыулы йылғаһының (хәҙер Быҙаулыҡ йылғаһы) уң ҡушылдығы булған. 1798-1802 йылдарҙағы Ырымбур өйәҙе ерҙәре бүленеше мәғлүмәттәре буйынса В. Р. Байгилдиндың «Иҫәнғол ауылына ҡасан һәм кем нигеҙ һалған?»[https://vk.ru/wall251101603_1525] тигән ғилми-тикшеренеү баҫмаһында килтерелгән. Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән. Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай. Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 15 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Ҙур Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 25 км) уң ҡушылдығы. rxdje7tjtj4p974b95p9sugzk79yzqb 1 201550 1306435 1305898 2026-09-26T17:35:06Z Аюлы река 48953 /* Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. */ Ҙур тигән һүҙ дөрөҫөрәк булырға тейеш. Оло ул ҡарт мәғәнәһен аңлата. 1306435 wikitext text/x-wiki == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ йылғаһы. Быҙаулыҡ йылғаһының тарихи атамаһы Таналыҡ йылғаһының уң ҡушылдығы Айыулы йылғаһы (оҙонлоғо 49 км) булған. Шул уҡ ваҡытта Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы һәм оҙонлоғо 9,5 км) Айыулы йылғаһының (хәҙер Быҙаулыҡ йылғаһы) уң ҡушылдығы булған. 1798-1802 йылдарҙағы Ырымбур өйәҙе ерҙәре бүленеше мәғлүмәттәре буйынса В. Р. Байгилдиндың «Иҫәнғол ауылына ҡасан һәм кем нигеҙ һалған?»[https://vk.ru/wall251101603_1525] тигән ғилми-тикшеренеү баҫмаһында килтерелгән. Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән. Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай. Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 15 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Ҙур Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 25 км) уң ҡушылдығы. [[Ҡатнашыусы:Аюлы река|Аюлы река]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Аюлы река|фекер алышыу]]) 14:22, 22 сентябрь 2026 (UTC) 5ntqn6vc8imp0r2wd4n3ztvkuo8me94 1306464 1306435 2026-09-27T06:02:28Z Аюлы река 48953 /* Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. */ 9 км тулы һан. 9,5 км тигәндә бер нәмә лә үҙгәрмәй. 1306464 wikitext text/x-wiki == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ исемле йылға. == Айыулы йылғаһы - хәҙерге Быҙаулыҡ йылғаһы. Быҙаулыҡ йылғаһының тарихи атамаһы Таналыҡ йылғаһының уң ҡушылдығы Айыулы йылғаһы (оҙонлоғо 49 км) булған. Шул уҡ ваҡытта Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы һәм оҙонлоғо 9 км) Айыулы йылғаһының (хәҙер Быҙаулыҡ йылғаһы) уң ҡушылдығы булған. 1798-1802 йылдарҙағы Ырымбур өйәҙе ерҙәре бүленеше мәғлүмәттәре буйынса В. Р. Байгилдиндың «Иҫәнғол ауылына ҡасан һәм кем нигеҙ һалған?»[https://vk.ru/wall251101603_1525] тигән ғилми-тикшеренеү баҫмаһында килтерелгән. Ҙур Айыулы йылғаһы (хәҙер Айыулы йылғаһы) тамағындағы Иҫәнғол утары янында Айыулы ауылы билдәләнгән. Быҙаулыҡ ауылының (Аҡъяр совхозының 3-сө бүлеге) исеме эргәләге йылғанан барлыҡҡа килгән. «Айыулы» йәки «Яңы Айыулы» тип атау ҙа ярай. Кесе Айыулы йылғаһы (хәҙер Кесе Быҙаулыҡ йылғаһы) оҙонлоғо 15 км булып Матрай ауылы эргәһендәге тарихи Айыулы йылғаһының бер өлөшөнөң (хәҙер Ҙур Быҙаулыҡ йылғаһы һәм оҙонлоғо 25 км) уң ҡушылдығы. [[Ҡатнашыусы:Аюлы река|Аюлы река]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Аюлы река|фекер алышыу]]) 14:22, 22 сентябрь 2026 (UTC) 1yp0flq3teq6ixnsbqq7d4h304hrdcz 10 201557 1306439 2026-09-26T18:51:04Z Frhdkazan 2112 Яңы бит: Gladiolus dalenii flower Ooty Jul25 A7CR 06187-224 zsp.jpg 1306439 wikitext text/x-wiki Gladiolus dalenii flower Ooty Jul25 A7CR 06187-224 zsp.jpg rpparsch1e81k8w7qowsgblf9k0ksvf