Википедия bawiki https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Медиа Махсус Фекерләшеү Ҡатнашыусы Ҡатнашыусы менән һөйләшеү Википедия Википедия буйынса фекерләшеү Файл Файл буйынса фекерләшеү MediaWiki MediaWiki буйынса фекерләшеү Ҡалып Ҡалып буйынса фекерләшеү Белешмә Белешмә буйынса фекерләшеү Категория Категория буйынса фекерләшеү Портал Портал буйынса фекерләшеү Проект Проект буйынса фекерләшеү TimedText TimedText talk Модуль Модуль буйынса фекерләшеү Event Event talk 0 5661 1307099 1297843 2026-10-07T15:53:26Z Айсар 10823 өҫтәмә мәғлүмәт 1307099 wikitext text/x-wiki {{Персона |имя = Хәсәнов Рим Мәхмүт улы |оригинал имени = |изображение = Rim1.jpg |ширина = |описание изображения = |имя при рождении = |род деятельности = {{композитор|СССР|Рәсәй}} |дата рождения = 9.03.1947 |место рождения = [[СССР]], [[Башҡорт АССР-ы]]ның {{ТУ|Благовар районы|Благовар районында}} [[Языков (Благовар районы)|Языков]] ауылы |гражданство = {{СССР}} → {{Россия}} |дата смерти = |место смерти = |отец = |мать = |супруг = |супруга = |дети = |награды и премии = [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия]] (1976), [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979)<br>{{Ғабдулла Туҡай премияһы|2009}} {{Башҡортостандың халыҡ артисы|2017}} {{Салауат Юлаев ордены|2022}} |сайт = |викисклад = }} {{фамилиялаш|Хәсәнов}} '''Хәсәнов Рим Мәхмүт улы''' ([[9 март]] [[1947 йыл]]) — [[башҡорттар|башҡорт]] [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] композиторы. [[1974 йыл]]дан [[СССР]] Композиторҙар союзы һәм [[2010 йыл]]дан [[Рәсәй]] Яҙыусылар союзы ағзаһы<ref>[http://www.azatliq.org/a/2204850.html Рим Хәсәнов язучылар берлегенә кергән. «Азатлыҡ» радиоһы сайты, 2010, 29 октябрь]{{ref-tt}}{{V|08|03|2017}}</ref>. [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия|Республика комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы]] лауреаты (1976), [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979), [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] (2026), Татарстандың [[Ғабдулла Туҡай]] исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2009)<ref>[http://gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=67 Наградили лауреатов премии имени Габдуллы Тукая] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130829150949/http://gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=67 |date=2013-08-29 }}</ref>, [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2017). [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2022). Өфө ҡалаһының почетлы гражданы ([[2017]])<ref>[http://ufacity.info/press/news/271243.html Риму Хасанову присвоено звание «Почетный гражданин города Уфы»]</ref>. == Биографияһы == Рим Мәхмүт улы Хәсәнов 1947 йылдың 9 мартында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Благовар районы]] [[Языков (Благовар районы)|Языков]] ауылында музыканттар ғаиләһендә тыуған<ref name="БИ-65">[http://www.bashinform.ru/news/441421/ Композитору Риму Хасанову исполнилось 65 лет. Башинформ, 2012, 9 март]{{ref-ru}}{{V|18|03|2017}}</ref>. Алты йәштән уҡ атаһының скрипкаһында уйнарға өйрәнә, һүңынан гитара, баян, торба, балалайканы үҙләштерә. Бала саҡтан үҙе көй сығарып, уларға һүҙҙәр ҡушып йырлап йөрөй. Мәктәптә уҡығанда үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәгендә әүҙем ҡатнаша. 1963 йылда Рим Хәсәнов Стәрлетамаҡ мәҙәни-ағартыу училищеһына уҡырға инә, бер йылдан һуң уҡыуын [[Өфө сәнғәт училищеһы]]ның дирижёр-хор бүлегендә дауам итә. Өсөнсө курста теория-композиция бүлегенә күсә һәм 1968 йылда уны тамамлағанда бер нисә етди әҫәр, шул иҫәптән «Негритянское гетто» исемле симфоник поэма, ҡыллы квартет, симфоник оркестр өсөн поэма ижад итә. Әммә был осорҙа ул башлыса йырҙар һәм эстрада ансамлдәре өсөн вокаль-инструменталь композициялар яҙа<ref name="БИ-65" />. 1968 йылда [[Өфө сәнғәт институты]]на уҡырға инә һәм Константин Лакин класында шөғөлләнә башлай, аҙаҡтан музыка ижад итеү серҙәрен профессор, СССР-ҙың халыҡ артисы [[Заһир Исмәғилев]] етәкселегендә дауам итә. Студент йылдарында Рим Хәсәнов фортепиано сонаталары, фортепиано менән оркестр өсөн концерт, Назар Нәжми һүҙҙәренә «Ҡайтсы, ҡыҙым, атай йортона!» («Вернись, дочь моя, в отчий дом!») вокаль циклын яҙа, бер үк ваҡытта эстрада йырҙары һәм миниатюралары жанрында ла ижадын дауам итә<ref name="БИ-65" />. 1973 йылда сәнғәт институтын тамалағандан һуң 1978 йылғаса Мәжит Ғафури исемендәге [[Башҡорт дәүләт академия драма театры]]ның музыка бүлеген етәкләй. Был ваҡытта һәм һуңыраҡ композитор 30-ҙан артыҡ спектаклгә музыка яҙа, улар араһында «Айһылыуҙың айлы кистәре», «Яҙмыштарҙан уҙмыш бар», «Әсәләр көтәләр улдарын», «Ғәлиә», «Ташлама утты, Прометей» һәм башҡа сәхнә әҫәрҙәре бар<ref name="БИ-65" />. Рим Хәсәнов ижадында джаз, эстрада, [[классик музыка]]ла милли көй-моңдар ныҡлы урын ала. Уҙған быуаттың 70—80 йылдарында башҡорт музыка сәнғәтен Рим Хәсәновһыҙ күҙ алдына ла килтереп булмай. 1994—1996 йылдарҙа [[Австралия]]ла йәшәй, шағир Рон Роджерс шиғырҙарына 36 йыр яҙа. 2006 йылда [[Финляндия]]ла була, уның концерттары был илдә ҙур уңыш менән үтә. Мәскәүҙә йәшәп ҡараны, һуңғы йылдарҙа Рим Хәсәнов — [[Өфө]] ҡалаһында. Австралиянан ҡайтҡас, "Социнвестбанк"ка инглиз теленән тәржемәсе булып эшкә урынлаша. 2006 йылдарҙан [[инглиз теле]]нән тәржемә һәм драма әҫәрҙәре яҙыу менән шөғөлләнә. 2010 йылдан — Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы<ref>[http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/news/344-soyuzu-pisateley-bashkortostana-80-let.html Сайт Союза писателей Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116223357/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/news/344-soyuzu-pisateley-bashkortostana-80-let.html |date=2018-11-16 }}{{ref-ru}}</ref>. 2015 йылда Благовар районында Рим Хәсәнов йырҙарын башҡарыусыларҙың «Сәскәләр уяныр» исемле тәүге асыҡ фестиваль-конкурсы үткәрелде<ref>[http://www.bashinform.ru/news/780463-v-bashkortostane-vpervye-proshel-festival-konkurs-ispolniteley-pesen-rima-khasanova/ «Башинформ» агентлығы, 2015, 3 ноябрь]{{ref-ru}}</ref>. Ойоштороусылар бәйгене киләсәктә даими ойошторорға ниәтләй, уның сираттағыһы 2017 йылға планлаштырылған<ref>[http://kiziltan.ru/kultura/1908-chchklr-uyanyr.html «Чәчкәләр уяныр», «Ҡыҙыл таң» гәзите 2015, 10 ноябрь]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-tt}}</ref>. Үҙенең 70 йәшлек юбилейы алдынан композитор [[Башҡортостандың халыҡ шағиры]] [[Назар Нәжми]]ҙең (1918—1999) тыуыуына 100 йыл тулыу уңайынан билдәле әҙиптең ижадына бағышланған күләмле презентация әҙерләнә, тип белдерҙе. Проект «100 йыллыҡ юбилейы уңайынан Назар Нәжмиҙең хәтерен мәңгеләштереү» тип атала. Унда ике DVD-дискта шағирҙың 100-гә яҡын әҫәрен (шиғырҙарын, поэмаларын, драмаларын), шулай уҡ [[Башҡортостан]], [[Татарстан]] һәм [[Финляндия]] артистары башҡарыуында йырҙарын туплайбыҙ, тине Рим Хәсәнов<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/968967/ Композитор Рим Хәсәнов шағир Назар Нәжмиҙең ижадына арналған күләмле презентация әҙерләй. Башинформ, 2017, 9 март]{{ref-ru}}{{V|09|03|2017}}</ref>. [[2017 йыл]]дың [[28 апрель|28 апрелендә]] Рим Хәсәновҡа «Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем бирелә<ref name="ГРБ">[http://glavarb.ru/rus/press_serv/pozdravleniya/67611.html Рустэм Хамитов вручил государственные награды Российской Федерации и Республики Башкортостан. Глава Республики Башкортостан. Официальный сайт. Пресс-служба. Новости. Поздравления. 2017, 28 апреля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511144412/http://glavarb.ru/rus/press_serv/pozdravleniya/67611.html |date=2017-05-11 }}{{ref-ru}}{{V|28|04|2017}}</ref>. 2021 йылдың апрелендә ижадсы [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]]ның «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалы менән бүләкләнә<ref>[https://www.bashinform.ru/bash/1587272/ Өфөлә композитор Рим Хәсәнов Башҡорт ҡоролтайының юғары наградаһы менән бүләкләнде. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 26 апрель 2021 йыл]{{V|26|04|2021}}</ref>. 2022 йылдың 25 мартында композиторға [[Салауат Юлаев ордены]] тапшырыла<ref>[https://www.bashinform.ru/news/culture/2022-03-25/v-ufe-kompozitor-rim-hasanov-nagrazhden-ordenom-salavata-yulaeva-2744381 В Уфе композитор Рим Хасанов награжден орденом Салавата Юлаева. ИА «Башинформ», 25 марта 2022 года]{{ref-ru}}{{V|26|03|2022}}</ref>. 2026 йылда милли йыр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года |url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref>. == Дискографияһы == * Йөрәк моңдары (Рим Хәсәнов йырҙары) (1980) * Һин — йырым минең (1982) * Минең әсәй гөл ярата ине… (1988) == Әҫәрҙәре == * Башҡорт дәүләт академия драма театрында ҡуйылған 70-тән артыҡ спектаклгә музыка. * Стәрлетамаҡ, Сибай театрҙары өсөн йырҙар, шул иҫәптән «Тапшырылмаған хаттар» (Ғәҙел Ҡотой), «Айһылыуҙың айлы кистәре» (И. Абдуллин), «Ташлама утты, Прометей!» ([[Мостай Кәрим]]), «Эй, яҙмыш, яҙмыш» (Мостай Кәрим), «Ун өсөнсө председатель» ([[Азат Абдуллин]]) * «Стәрлетамаҡ» телефильмына музыка * «[[Алтын атлы һыбайлы]]» нәфис фильмына музыка, Мосфильм, 1980 * «Ҡурай тураһында легенда» фильм-балеты, 1997 * «Прометей» симфоник поэмаһы * «Сибай» сюитаһы * «Башҡортостан» кантатаһы * 400-ҙән артыҡ йыр, шулар араһында «Өфө йүкәләре», «Юҡҡа түгелдер», «Кисер мине, әсәй, ғәфү ит», «Үҙ яғыма ҡайтһам» һ.б. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2017)<ref name="ГРБ" /><ref>[http://glavarb.ru/upload/iblock/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20(2017.04.28).pdf СПИСОК награждённых государственными наградами Российской Федерации и Республики Башкортостан. Глава Республики Башкортостан. Официальный сайт. 2017, 28 апреля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181230173037/https://glavarb.ru/upload/iblock/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20(2017.04.28).pdf |date=2018-12-30 }}{{ref-ru}}{{V|28|04|2017}}</ref> * Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты (1976) * Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979) * Татарстандың Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2009) * Салауат Юлаев ордены (2022) * Өфө ҡалаһының почетлы гражданы (2017) * Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалы (2021) * Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2026 == Композитор тураһында, уның менән әңгәмәләр == * Фәнис Фәтхи, Рәмзит Абуляев Рим Хәсәнов: «Беркайчан да иҗаттан туктамадым». «Азатлыҡ» радиоһы сайты, 2017, 9 март<ref>[http://www.azatliq.org/a/28360181.html Рим Хәсәнов: «Беркайчан да иҗаттан туктамадым». «Азатлыҡ» радиоһы сайты, 2017, 9 март]{{ref-tt}}{{V|18|03|2017}}</ref>. * Романов В. Когда поет душа (К 70-летию композитора Рима Хасанова). «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2017, 9 март<ref>[http://www.bashinform.ru/news/968708-kogda-poet-dusha-k-70-letiyu-kompozitora-rima-khasanova/ Когда поет душа (К 70-летию композитора Рима Хасанова). Башинформ, 2017, 9 март]{{ref-ru}}{{V|09|03|2017}}</ref>. * Хамматова Л. Рим Хасанов: песня «Уфимские липы-2» родилась ночью. Общественная электронная газета, 2012, 13 август<ref>[http://i-gazeta.com/news/mesta_interesa/24151.html Общественная электрогазета. РФ, 2012, 13 август] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161102165312/http://i-gazeta.com/news/mesta_interesa/24151.html |date=2016-11-02 }}{{ref-ru}}</ref> * [http://www.bashinform.ru/news/441421/ Композитору Риму Хасанову исполнилось 65 лет]{{ref-ru}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Һылтанмалар == * {{БЭ|94813}}{{V|26|04|2021}} * [http://www.sarasadykova.ru/SOUZ/hasan.htm Композитор Сара Садыкова сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224102357/http://sarasadykova.ru/SOUZ/hasan.htm |date=2009-02-24 }} * [http://www.bashculture.ru/archives/123 Сайт «История и Культура Башкортостана». Рим Хасанов]{{ref-ru}} * [http://www.kino-teatr.ru/kino/composer/ros/248546/bio/ Сайт «Кино-Театр. РУ» Главная / Российские композиторы / Х / Рим Хасанов / биография] [[Категория:Башҡортостан композиторҙары]] [[Категория:Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Өфө сәнғәт училищеһын тамамлаусылар]] [[Категория:Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Башҡорт дәүләт академия драма театры]] [[Категория:Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаттары]] [[Категория:КПСС ағзалары]] [[Категория:Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзалары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаттары]] rd7zflyu7vhpje3uzeu522swsnz1d70 1307101 1307099 2026-10-07T16:13:31Z Айсар 10823 аныҡлаштырыу 1307101 wikitext text/x-wiki {{Персона |имя = Хәсәнов Рим Мәхмүт улы |оригинал имени = |изображение = Rim1.jpg |ширина = |описание изображения = |имя при рождении = |род деятельности = {{композитор|СССР|Рәсәй}} |дата рождения = 9.03.1947 |место рождения = [[СССР]], [[Башҡорт АССР-ы]]ның {{ТУ|Благовар районы|Благовар районында}} [[Языков (Благовар районы)|Языков]] ауылы |гражданство = {{СССР}} → {{Россия}} |дата смерти = |место смерти = |отец = |мать = |супруг = |супруга = |дети = |награды и премии = [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия]] (1976), [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979)<br>{{Ғабдулла Туҡай премияһы|2009}} {{Башҡортостандың халыҡ артисы|2017}} {{Салауат Юлаев ордены|2022}} |сайт = |викисклад = }} {{фамилиялаш|Хәсәнов}} '''Хәсәнов Рим Мәхмүт улы''' ([[9 март]] [[1947 йыл]]) — [[башҡорттар|башҡорт]] [[СССР]] һәм [[Рәсәй]] композиторы. [[1974 йыл]]дан [[СССР]] Композиторҙар союзы һәм [[2010 йыл]]дан [[Рәсәй]] Яҙыусылар союзы ағзаһы<ref>[http://www.azatliq.org/a/2204850.html Рим Хәсәнов язучылар берлегенә кергән. «Азатлыҡ» радиоһы сайты, 2010, 29 октябрь]{{ref-tt}}{{V|08|03|2017}}</ref>. [[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия|Республика комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы]] лауреаты (1976), [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979), [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] (2026), Татарстандың [[Ғабдулла Туҡай]] исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2009)<ref>[http://gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=67 Наградили лауреатов премии имени Габдуллы Тукая] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130829150949/http://gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=67 |date=2013-08-29 }}</ref>, [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (2017). [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2022). Өфө ҡалаһының почетлы гражданы ([[2017]])<ref>[http://ufacity.info/press/news/271243.html Риму Хасанову присвоено звание «Почетный гражданин города Уфы»]</ref>. == Биографияһы == Рим Мәхмүт улы Хәсәнов 1947 йылдың 9 мартында [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Благовар районы]] [[Языков (Благовар районы)|Языков]] ауылында музыканттар ғаиләһендә тыуған<ref name="БИ-65">[http://www.bashinform.ru/news/441421/ Композитору Риму Хасанову исполнилось 65 лет. Башинформ, 2012, 9 март]{{ref-ru}}{{V|18|03|2017}}</ref>. Алты йәштән уҡ атаһының скрипкаһында уйнарға өйрәнә, һүңынан гитара, баян, торба, балалайканы үҙләштерә. Бала саҡтан үҙе көй сығарып, уларға һүҙҙәр ҡушып йырлап йөрөй. Мәктәптә уҡығанда үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәгендә әүҙем ҡатнаша. 1963 йылда Рим Хәсәнов Стәрлетамаҡ мәҙәни-ағартыу училищеһына уҡырға инә, бер йылдан һуң уҡыуын [[Өфө сәнғәт училищеһы]]ның дирижёр-хор бүлегендә дауам итә. Өсөнсө курста теория-композиция бүлегенә күсә һәм 1968 йылда уны тамамлағанда бер нисә етди әҫәр, шул иҫәптән «Негритянское гетто» исемле симфоник поэма, ҡыллы квартет, симфоник оркестр өсөн поэма ижад итә. Әммә был осорҙа ул башлыса йырҙар һәм эстрада ансамлдәре өсөн вокаль-инструменталь композициялар яҙа<ref name="БИ-65" />. 1968 йылда [[Өфө сәнғәт институты]]на уҡырға инә һәм Константин Лакин класында шөғөлләнә башлай, аҙаҡтан музыка ижад итеү серҙәрен профессор, СССР-ҙың халыҡ артисы [[Заһир Исмәғилев]] етәкселегендә дауам итә. Студент йылдарында Рим Хәсәнов фортепиано сонаталары, фортепиано менән оркестр өсөн концерт, Назар Нәжми һүҙҙәренә «Ҡайтсы, ҡыҙым, атай йортона!» («Вернись, дочь моя, в отчий дом!») вокаль циклын яҙа, бер үк ваҡытта эстрада йырҙары һәм миниатюралары жанрында ла ижадын дауам итә<ref name="БИ-65" />. 1973 йылда сәнғәт институтын тамалағандан һуң 1978 йылғаса Мәжит Ғафури исемендәге [[Башҡорт дәүләт академия драма театры]]ның музыка бүлеген етәкләй. Был ваҡытта һәм һуңыраҡ композитор 30-ҙан артыҡ спектаклгә музыка яҙа, улар араһында «Айһылыуҙың айлы кистәре», «Яҙмыштарҙан уҙмыш бар», «Әсәләр көтәләр улдарын», «Ғәлиә», «Ташлама утты, Прометей» һәм башҡа сәхнә әҫәрҙәре бар<ref name="БИ-65" />. Рим Хәсәнов ижадында джаз, эстрада, [[классик музыка]]ла милли көй-моңдар ныҡлы урын ала. Уҙған быуаттың 70—80 йылдарында башҡорт музыка сәнғәтен Рим Хәсәновһыҙ күҙ алдына ла килтереп булмай. 1994—1996 йылдарҙа [[Австралия]]ла йәшәй, шағир Рон Роджерс шиғырҙарына 36 йыр яҙа. 2006 йылда [[Финляндия]]ла була, уның концерттары был илдә ҙур уңыш менән үтә. Мәскәүҙә йәшәп ҡараны, һуңғы йылдарҙа Рим Хәсәнов — [[Өфө]] ҡалаһында. Австралиянан ҡайтҡас, "Социнвестбанк"ка инглиз теленән тәржемәсе булып эшкә урынлаша. 2006 йылдарҙан [[инглиз теле]]нән тәржемә һәм драма әҫәрҙәре яҙыу менән шөғөлләнә. 2010 йылдан — Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы<ref>[http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/news/344-soyuzu-pisateley-bashkortostana-80-let.html Сайт Союза писателей Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116223357/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/news/344-soyuzu-pisateley-bashkortostana-80-let.html |date=2018-11-16 }}{{ref-ru}}</ref>. 2015 йылда Благовар районында Рим Хәсәнов йырҙарын башҡарыусыларҙың «Сәскәләр уяныр» исемле тәүге асыҡ фестиваль-конкурсы үткәрелде<ref>[http://www.bashinform.ru/news/780463-v-bashkortostane-vpervye-proshel-festival-konkurs-ispolniteley-pesen-rima-khasanova/ «Башинформ» агентлығы, 2015, 3 ноябрь]{{ref-ru}}</ref>. Ойоштороусылар бәйгене киләсәктә даими ойошторорға ниәтләй, уның сираттағыһы 2017 йылға планлаштырылған<ref>[http://kiziltan.ru/kultura/1908-chchklr-uyanyr.html «Чәчкәләр уяныр», «Ҡыҙыл таң» гәзите 2015, 10 ноябрь]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-tt}}</ref>. Үҙенең 70 йәшлек юбилейы алдынан композитор [[Башҡортостандың халыҡ шағиры]] [[Назар Нәжми]]ҙең (1918—1999) тыуыуына 100 йыл тулыу уңайынан билдәле әҙиптең ижадына бағышланған күләмле презентация әҙерләнә, тип белдерҙе. Проект «100 йыллыҡ юбилейы уңайынан Назар Нәжмиҙең хәтерен мәңгеләштереү» тип атала. Унда ике DVD-дискта шағирҙың 100-гә яҡын әҫәрен (шиғырҙарын, поэмаларын, драмаларын), шулай уҡ [[Башҡортостан]], [[Татарстан]] һәм [[Финляндия]] артистары башҡарыуында йырҙарын туплайбыҙ, тине Рим Хәсәнов<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/968967/ Композитор Рим Хәсәнов шағир Назар Нәжмиҙең ижадына арналған күләмле презентация әҙерләй. Башинформ, 2017, 9 март]{{ref-ru}}{{V|09|03|2017}}</ref>. [[2017 йыл]]дың [[28 апрель|28 апрелендә]] Рим Хәсәновҡа «Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем бирелә<ref name="ГРБ">[http://glavarb.ru/rus/press_serv/pozdravleniya/67611.html Рустэм Хамитов вручил государственные награды Российской Федерации и Республики Башкортостан. Глава Республики Башкортостан. Официальный сайт. Пресс-служба. Новости. Поздравления. 2017, 28 апреля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511144412/http://glavarb.ru/rus/press_serv/pozdravleniya/67611.html |date=2017-05-11 }}{{ref-ru}}{{V|28|04|2017}}</ref>. 2021 йылдың апрелендә ижадсы [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]]ның «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалы менән бүләкләнә<ref>[https://www.bashinform.ru/bash/1587272/ Өфөлә композитор Рим Хәсәнов Башҡорт ҡоролтайының юғары наградаһы менән бүләкләнде. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 26 апрель 2021 йыл]{{V|26|04|2021}}</ref>. 2022 йылдың 25 мартында композиторға [[Салауат Юлаев ордены]] тапшырыла<ref>[https://www.bashinform.ru/news/culture/2022-03-25/v-ufe-kompozitor-rim-hasanov-nagrazhden-ordenom-salavata-yulaeva-2744381 В Уфе композитор Рим Хасанов награжден орденом Салавата Юлаева. ИА «Башинформ», 25 марта 2022 года]{{ref-ru}}{{V|26|03|2022}}</ref>. 2026 йылда милли йыр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref>. == Дискографияһы == * Йөрәк моңдары (Рим Хәсәнов йырҙары) (1980) * Һин — йырым минең (1982) * Минең әсәй гөл ярата ине… (1988) == Әҫәрҙәре == * Башҡорт дәүләт академия драма театрында ҡуйылған 70-тән артыҡ спектаклгә музыка. * Стәрлетамаҡ, Сибай театрҙары өсөн йырҙар, шул иҫәптән «Тапшырылмаған хаттар» (Ғәҙел Ҡотой), «Айһылыуҙың айлы кистәре» (И. Абдуллин), «Ташлама утты, Прометей!» ([[Мостай Кәрим]]), «Эй, яҙмыш, яҙмыш» (Мостай Кәрим), «Ун өсөнсө председатель» ([[Азат Абдуллин]]) * «Стәрлетамаҡ» телефильмына музыка * «[[Алтын атлы һыбайлы]]» нәфис фильмына музыка, Мосфильм, 1980 * «Ҡурай тураһында легенда» фильм-балеты, 1997 * «Прометей» симфоник поэмаһы * «Сибай» сюитаһы * «Башҡортостан» кантатаһы * 400-ҙән артыҡ йыр, шулар араһында «Өфө йүкәләре», «Юҡҡа түгелдер», «Кисер мине, әсәй, ғәфү ит», «Үҙ яғыма ҡайтһам» һ.б. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2017)<ref name="ГРБ" /><ref>[http://glavarb.ru/upload/iblock/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20(2017.04.28).pdf СПИСОК награждённых государственными наградами Российской Федерации и Республики Башкортостан. Глава Республики Башкортостан. Официальный сайт. 2017, 28 апреля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181230173037/https://glavarb.ru/upload/iblock/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20(2017.04.28).pdf |date=2018-12-30 }}{{ref-ru}}{{V|28|04|2017}}</ref> * Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты (1976) * Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979) * Татарстандың Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2009) * Салауат Юлаев ордены (2022) * Өфө ҡалаһының почетлы гражданы (2017) * Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалы (2021) * Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2026 == Композитор тураһында, уның менән әңгәмәләр == * Фәнис Фәтхи, Рәмзит Абуляев Рим Хәсәнов: «Беркайчан да иҗаттан туктамадым». «Азатлыҡ» радиоһы сайты, 2017, 9 март<ref>[http://www.azatliq.org/a/28360181.html Рим Хәсәнов: «Беркайчан да иҗаттан туктамадым». «Азатлыҡ» радиоһы сайты, 2017, 9 март]{{ref-tt}}{{V|18|03|2017}}</ref>. * Романов В. Когда поет душа (К 70-летию композитора Рима Хасанова). «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2017, 9 март<ref>[http://www.bashinform.ru/news/968708-kogda-poet-dusha-k-70-letiyu-kompozitora-rima-khasanova/ Когда поет душа (К 70-летию композитора Рима Хасанова). Башинформ, 2017, 9 март]{{ref-ru}}{{V|09|03|2017}}</ref>. * Хамматова Л. Рим Хасанов: песня «Уфимские липы-2» родилась ночью. Общественная электронная газета, 2012, 13 август<ref>[http://i-gazeta.com/news/mesta_interesa/24151.html Общественная электрогазета. РФ, 2012, 13 август] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161102165312/http://i-gazeta.com/news/mesta_interesa/24151.html |date=2016-11-02 }}{{ref-ru}}</ref> * [http://www.bashinform.ru/news/441421/ Композитору Риму Хасанову исполнилось 65 лет]{{ref-ru}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Һылтанмалар == * {{БЭ|94813}}{{V|26|04|2021}} * [http://www.sarasadykova.ru/SOUZ/hasan.htm Композитор Сара Садыкова сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224102357/http://sarasadykova.ru/SOUZ/hasan.htm |date=2009-02-24 }} * [http://www.bashculture.ru/archives/123 Сайт «История и Культура Башкортостана». Рим Хасанов]{{ref-ru}} * [http://www.kino-teatr.ru/kino/composer/ros/248546/bio/ Сайт «Кино-Театр. РУ» Главная / Российские композиторы / Х / Рим Хасанов / биография] [[Категория:Башҡортостан композиторҙары]] [[Категория:Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Өфө сәнғәт училищеһын тамамлаусылар]] [[Категория:Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәхестәр:Башҡорт дәүләт академия драма театры]] [[Категория:Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаттары]] [[Категория:КПСС ағзалары]] [[Категория:Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзалары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаттары]] ghtw4mhlyku0y9h7mwnxf0bj4b501tj 0 9199 1307067 1291995 2026-10-07T12:13:41Z Айсар 10823 /* Һуғыш яугирҙәре, хәрби хеҙмәткәрҙәр */ өҫтәмә мәғлүмәт 1307067 wikitext text/x-wiki {{Infobox Административ берәмек |Административ берәмек = Шишмә районы<br />{{lang-ru|Чишминский район}} |Ил = [[Рәсәй]] |Статус = Муниципаль район |Төбәк = [[Башҡортостан]] |рәсем1=Coat of Arms of Chishmy rayon (Bashkortostan).svg |рәсем2=Flag of Chishmy rayon (Bashkortostan).png |рәсем3=Location of Chishminskiy rayon (Bashkortostan).svg |Административ үҙәге = Шишмә ҡасабаһы |Эске бүленеш = 16 ауыл биләмәһе |Халыҡ һаны = 32321 кеше |Халыҡ тығыҙлығы = {{{density}}} |Сәғәт бүлкәте = MSK +2 |Автомобиль коды = 02, 102 |Хакимиәт башлығы= |Майҙаны = 1692 [[квадрат километр|км²]] }} '''Шишмә районы''' ({{lang-ru|Чишминский район}}) – [[Башҡортостан Республикаһы]]ндағы муниципаль район. Административ үҙәге – Шишмә эшселәр ҡасабаһы. Районда 32321 кеше йәшәй. == Билдәле шәхестәр == === Дәүләт, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре === * [[Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы]] (1.05.1929—13.04.2001), юғары категориялы слесарь-торбасы. 1958—1994 йылдарҙа «[[Башкирэнерго]]» йәмғиәтенең слесарҙар бригадаһы бригадиры, [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1981). * [[Бикбулатов Мәхмүт Мөхәммәт улы]] (7.08.1948), дәүләт, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1999—2014 йылдарҙа [[Өфө ҡалаһы]] [[Орджоникидзе районы (Өфө)|Орджоникидзе районы]] хакимиәте башлығы. 1999—2003 йылдарҙа [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Вәкилдәр Палатаһы депутаты. Башҡортостандың Мотофедерацияһы президенты. II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнгән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе, [[Салауат Юлаев ордены]] кавалеры, Орджоникидзе районының почётлы гражданы. [[Сафар (Шишмә районы)|Сафар]] ауылынан<ref>[http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=955678 Справочный портал Кто есть кто в РБ: Бикбулатов Махмут Мухамметович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317042503/http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=955678 |date=2016-03-17 }}{{ref-ru}}{{V|6|08|2018}}</ref>. * [[Ғайсин Хәлит Ғәлиәхмәт улы]]— Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, СССР-ҙың мәғариф отличнигы, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы, «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән, хеҙмәт һәм Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. * [[Ғәлиәкбәров Ғәйниәт Ғәлимулла улы]] (24.07.1917) — дәүләт һәм партия эшмәкәре, [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1962-1970 йылдарҙа Шишмә район Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1970-1978 йылдарҙа КПСС-тың Шишмә район комитетының беренсе секретары. [[Башҡорт АССР-ы]]ның 7-9 саҡырылыш (1967-1980) Юғары Советы депутаты. II дәрәжә Ватан һуғышы (1985), [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1971) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1966) ордендары кавалеры. Шишмә районының Почётлы гражданы (2010). Сығышы менән хәҙерге [[Благовар районы]]ның [[Яңы Һынташ]] ауылынан.<ref>Благоварская земля: годы и люди. — Уфа: Восточная печать, 2005. — 352 с. {{ref-ru}}{{V|21|07|2017}}</ref>. * [[Кирәев Арыҫланбәк Иҙиәт улы]] (26.09.1908—14.06.1952), [[ауыл хужалығы]] алдынғыһы, [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1934—1952 йылдарҙа Ленин исемендәге колхоз комбайнсыһы. [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1951). [[Түбәнге Тирмә]] ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6532-kir-ev-ary-lanb-k-i-i-t-uly Башҡорт энциклопедияһы — Кирәев Арыҫланбәк Иҙиәт улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422014953/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/6532-kir-ev-ary-lanb-k-i-i-t-uly |date=2016-04-22 }}{{V|22|09|2018}}</ref>. * [[Саҙретдинов Абрар Мәсәлим улы]] (4.04.1933), дәүләт, йәмәғәт һәм юғары мәктәп эшмәкәре, ғалим. Иҡтисад фәндәре кандидаты, Рәсәй Федерацияһының Ауыл хужалығы фәндәре академияһы академигы. Башҡорт АССР-ының VII, VIII һәм X саҡырылыш [[БАССР Юғары Советы|Юғары Советы]], РСФСР-ҙың XI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Өс [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1966, 1971, 1981) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1976) ордендары кавалеры. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. [[Мәсетле районы]]ның почётлы гражданы (2005). * [[Хурамшин Тәлғәт Закир улы]] (1.05.1932—3.03.2019), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, [[СССР]]-ҙың нефть продукттары менән тәьмин итеү буйынса дәүләт комитетының 1978-1989 йылдарҙағы рәйесе, РСФСР-ҙың 10-сы саҡырылыш һәм [[Башҡорт АССР-ы]]ның 7-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты, [[Социалистик Хеҙмәт Геройы]] (1971), СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1974). [[Ибраһим (Шишмә районы)|Ибраһим]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/15323-khuramshin-t-l-t-zakir-uly Башҡорт энциклопедияһы — Хурамшин Тәлғәт Закир улы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|4|03|2019}}</ref>. === Һуғыш яугирҙәре, хәрби хеҙмәткәрҙәр === * [[Байбурин Фәүзи Зәки улы]] (24.01.1943), хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы I ранг капитаны. Ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1990)<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/1412 Башҡорт энциклопедияһы — Байбурин Фәүзи Зәки улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224105053/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/1412 |date=2019-12-24 }}{{V|21|01|2018}}</ref>. * [[Ғиззәтуллин Абдулла Ғөбәйҙулла улы]] (5.05.1904—15.03.1945), [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда батырҙарса һәләк булған яугир. [[16‑сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы]]ның отделение командиры, гвардия сержанты. [[Советтар Союзы Геройы]] (1944). [[Ибраһим (Шишмә районы)|Ибраһим]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/5663-izz-tullin-abdulla-b-j-ulla-uly Башҡорт энциклопедияһы — Ғиззәтуллин Абдулла Ғөбәйҙулла улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421120348/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/5663-izz-tullin-abdulla-b-j-ulla-uly |date=2016-04-21 }}{{V|2|05|2019}}</ref>. * [[Фәхретдинов Әсхәт Ғәлләм улы]] (10.08.1926), дәүләт органдары хеҙмәткәре, йөҙйәшәр. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2026)<ref>{{cite web|author=Иван Вавилов|datepublished=12 августа 2026 года|url=https://www.bashinform.ru/news/social/2026-08-12/zhitel-ufy-ashat-fahrutdinov-otmetil-vekovoy-yubiley-4661185|title=Житель Уфы Асхат Фахрутдинов отметил вековой юбилей|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref>. . === Ғалимдар === * [[Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы]] (2.03.1938), ғалим-[[урыҫ теле]] белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. Филология фәндәре докторы (1984), профессор (1984). 1996—2011 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның хәҙерге урыҫ тел ғилеме кафедраһы мөдире. 1987—1996 йылдарҙа Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе. [[Рәсәй Федерацияһы]] юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2010), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1987), Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001). [[Шишмә]] эшселәр ҡасабаһынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/3233 Башҡорт энциклопедияһы — Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224095207/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/3233 |date=2019-12-24 }}{{V|1|03|2018}}</ref>. * [[Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы]] (10.08.1898—8.08.1974), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы, 1952—1970 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт медицина институты]]ның дөйөм хирургия кафедраһы мөдире. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы, 1942 йылдан 16‑сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһының медик-санитария эскадронының хирургия взводы командиры. Медицина фәндәре докторы (1965), профессор (1965). [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967), [[РСФСР]]‑ҙың (1958) һәм БАССР‑ҙың (1943) атҡаҙанған табибы. 1‑се (1945) һәм 2‑се (1944) дәрәжә Ватан һуғышы, [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1970), [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] (1943) ордендары кавалеры. [[Яңауыл (Шишмә районы)|Яңауыл]] ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/3541-d-l-tov-khm-t-s-tg-r-j-uly Башҡорт энциклопедияһы — Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421193442/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/3541-d-l-tov-khm-t-s-tg-r-j-uly |date=2016-04-21 }}{{V|16|08|2018}}</ref>. * [[Дәүләтов Фирҙинәт Әғләм улы]] (3.02.1959), ғалим-агроном, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2011). [[Яңауыл (Шишмә районы)|Яңауыл]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/4298-d-l-tov-fir-in-t-l-m-uly Башҡорт энциклопедияһы — Дәүләтов Фирҙинәт Әғләм улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421190802/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/4298-d-l-tov-fir-in-t-l-m-uly |date=2016-04-21 }}{{V|27|01|2019}}</ref>. * [[Куликов Геннадий Григорьевич]] (9.08.1948), ғалим-инженер‑механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1991), профессор. (1991). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008), [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған машина эшләүсеһе (1992). [[Горный (Шишмә районы)|Горный]] ауылынан<ref>[http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/7152-kulikov-gennadij-grigorevich Башҡорт энциклопедияһы — Куликов Геннадий Григорьевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421164743/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/7152-kulikov-gennadij-grigorevich |date=2016-04-21 }}{{V|7|08|2018}}</ref>. * [[Хәйруллин Наил Ғиндулла улы]] (10.04.1939—19.09.2011), ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп эшмәкәре. 1990—2007 йылдарҙа Ҡазан финанс‑иҡтисад институты ректоры. Иҡисад фәндәре кандидаты (1974), профессор (1991). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006) һәм почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1998), [[Татарстан Республикаһы]]ның атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1991). [[Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)|Дуҫлыҡ ордены]] (1999) кавалеры. [[Тәпәреш]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/15441-kh-jrullin-nail-indulla-uly Башҡорт Википедияһы — Хәйруллин Наил Ғиндулла улы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|8|04|2019}}</ref>. === Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт === ==== Артистар ==== * [[Ашҡаҙарский (Ҡудашев) Ильясбәк Батыргәрәй улы]] (3.03.1884—31.12.1942), театр эшмәкәре, режиссёр һәм актёр. Хеҙмәт Геройы (1926) . [[Шөңгәккүл]] ауылынан.<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/1251-ash-a-arskij-udashev-ilyasb-k-batyrg-r-j-uly Башҡорт энциклопедияһы — Ашҡаҙарский (Ҡудашев) Ильясбәк Батыргәрәй улы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405214438/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/1251-ash-a-arskij-udashev-ilyasb-k-batyrg-r-j-uly |date=2016-04-05 }}{{V|2|03|2019}}</ref>. * [[Бикбулатова Зәйтүнә Ислам ҡыҙы]] * [[Уразмәтов Әхәт Сәлих улы]] * [[Бикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы ]] * [[Нафиҡова Асия Закуан ҡыҙы]] ==== Композиторҙар ==== ==== Йырсылар ==== * [[Илбаева Зәйтүнә Зариф ҡыҙы]] (23.02.1906—5.10.1983), йырсы (лирик сопрано), уҡытыусы. 1955 йылда [[Мәскәү]]ҙә үткән Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыусы. [[Башҡорт АССР‑ы]]ның атҡаҙанған артисы (1942). [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. (1955). * [[Ҡудашева Фәриҙә Йәһүт ҡыҙы]] ==== Шағирҙар һәм яҙыусылар ==== * {{МиҙалБ|СХГ}} [[Кәримов Мостафа Сафа улы]] * [[Байбурин Ғабдулла Ғиндулла улы]] * [[Ғәлиев Ғабдрахман Ғәли улы]] * [[Исмәғилев Сәйет Әхмәт улы]] * [[Ҡудашев Сәйфетдин Фәттәхетдин улы|Сәйфи Ҡудаш]] * [[Хисмәтуллина Миңлегөл Хәбибйән ҡыҙы]] == Спортсылар == * [[Федоренко Юрий Николаевич]] (3.04.1974) спортсы. Пауэрлифтинг буйынса [[Рәсәй]]ҙең халыҡ‑ара класлы (2000) һәм атҡаҙанған (2005) спорт мастеры, 2001—2007 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. Башҡортостандың күренекле спортсыһы (2002). [[Ер|Донъя]] (2003), [[Европа]] (2002) һәм Рәсәй (2002, 2006) чемпионы. [[Алкин]] ауылынан<ref>[http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/13277-fedorenko-yurij-nikolaevich Башҡорт энциклопедияһы — Федоренко Юрий Николаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422075240/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/13277-fedorenko-yurij-nikolaevich |date=2016-04-22 }}{{V|30|03|2019}}</ref>. == Халыҡ һаны == '''1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):''' {{Wikidata/Population}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Һылтанмалар == * {{БЭ2013|http://баш.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/component/content/article/8-statya/16968-shishm-rajony}} {{V|27|01|2019}} {{Шишмә районы ауылдары}} {{Шишмә районы муниципаль берәмектәре}} {{Башҡортостан райондары}} [[Категория:Башҡортостан райондары]] [[Категория:Шишмә районы]] p3n4iay2s7w4gutub6encgej9x9ljjq 0 19034 1307123 1155081 2026-10-08T08:45:46Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307123 wikitext text/x-wiki {{Река |Название = Оло Берҙәш |исеме = |Изображение = |рәсем киңлеге = |Подпись = |Карта = |карта киңлеге = |Подпись карты = |Длина = 16 |Площадь бассейна = |Бассейн =[[Каспий диңгеҙе]] |Бассейн рек = Кама |Расход воды = |Место измерения = |Исток = |Местоположение истока = |Высота истока = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Устье = Йүрүҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 231 км өҫтәрәк |Местоположение устья = |Высота устья = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Уклон реки = |Страна = {{Флагификация|Рәсәй}} |Регион = Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, [[Силәбе өлкәһе]] |Категория на Викискладе = }} '''Оло Берҙәш''' — [[Рәсәй]] йылғаһы. Башҡортостан, [[Силәбе өлкәһе]]<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Гидротехник ҡоролмалар һәм дәүләт һыу кадастрының Рәсәй Үҙәк реестры}}</ref> биләмәләрендә аға. Йылға [[Йүрүҙән]] йылғаһының һул ярына тамағынан 231 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == [[Рәсәй дәүләт һыу реестры]] мәғлүмәте буйынса йылға [[Кама һыу бассейны округы]]нда урынлашҡан, [[һыу хужалығы участкаһы]] — [[Ҡариҙел (йылға)|Ҡариҙел йылғаһы]], Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама<ref name='Рәсәй МСР'/>. [[Һыу ресурстарының федераль агентлығы]] мәғлүмәте буйынса<ref name='Рәсәй МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182924|title=РФ һыу реестры: Оло Бирҙәш}}</ref>: * Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023392 * Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102339 * Бассейн коды — 10.01.02.011 * ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11 * ГӨ буйынса сығарылыш — 1 [[Силәбе өлкәһе]] [[Ҡытаутамаҡ]] ҡалаһына яҡын урынлашҡан [[Ишембай (Салауат районы)]] (Мусабай) ауылы эргәһенән аға. == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Һылтанмалар == * [http://www.mnr.gov.ru/ Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} * [https://web.archive.org/web/20241211023150/https://aftershock.news/?q=node/825824&full К вопросу о тюркских гидронимах на Южном Урале и в Приуралье (Берды)] {{тикшерелмәгән йылға}} [[Категория:Свердловск өлкәһе йылғалары]] [[Категория:Башҡортостан йылғалары]] [[Категория:Силәбе өлкәһе йылғалары]] {{hydro-stub}} 7poeooxs79z6y558dzomaxyzt3tjrsd 0 29449 1307120 680172 2026-10-08T05:12:56Z Gliwi 18660 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Reinsdorf (Thueringen).png]] → [[File:DEU Reinsdorf COA.svg]] PNG → SVG 1307120 wikitext text/x-wiki {{ТП |статус = коммуна |башҡортса исеме = Райнсдорф (Тюрингия) |төп исеме = Reinsdorf |ил = Германия |герб = DEU Reinsdorf COA.svg |флаг = |герб киңлеге = |флаг киңлеге = |lat_dir= N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec |lon_dir= E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |ил картаһы = |регион картаһы = |район картаһы = |ил картаһының дәүмәле = 250 |регион картаһының дәүмәле = |район картаһының дәүмәле = |регион төрө = Германия ерҙәре |регион = Тюрингия |теҙмәләге регион = Тюрингия |район төрө = район |район = Кифхойзер (район) |теҙмәләге район = Кифхойзер (район) |урынлашыу төрө = |урынлашыу = |теҙмәләге урынлашыу = |эске бүленеү = |башлыҡ төрө = |башлыҡ = Олаф Шмидт<br />(Feuerwehrverein) |нигеҙ һалыныу = |беренсе телгә алыу = |элекке исемдәре = |статус (башлап) = |майҙан = 11,12 |бейеклек төрө = |ТП үҙәгенең бейеклеге = 130 |климат = |рәсми тел = |рәсми тел-ref = |халыҡ = 811 |иҫәп алыу йылы = 2010 |тығыҙлыҡ = |агломерация = |милли состав = |конфессия составы = |этнохороним = |ваҡыт бүлкәте = +1 |DST = бар |почта индексы = 6556 |почта индекстары = |телефон коды = |автомобиль коды = KYF |танымлаусы төрө = Үҙидара субъектының тиңләштереү коды{{!}}Рәсми код |һансал танымлаусы = 16 0 65 056 |Commons-тағы категория = |сайт = |сайт теле = de |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Райнсдорф (Тюрингия)''' ({{lang-de|Reinsdorf}}) — [[Германия]]ла, [[Тюрингия]] [[Германия ерҙәре|ерендә]] урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы [[халыҡ]] иҫәбен алыу<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> буйынса коммунала 811 кеше йәшәй. [[Майҙан]]ы — 11,12 км². Диңгеҙ кимәленән 130 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6556 һәм автомобиль коды — KYF. == Иҫкәрмәләр == {{reflist}} == Иҫкәрмәләр == <references/> == Һылтанмалар == * [ Рәсми сайт]. [[Категория:Тюрингия ҡалалары]] {{Germany-geo-stub}} hf5evvg5t2nhp5dq05ma3y7gevy4vi6 0 51536 1307114 1299800 2026-10-07T21:37:40Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307114 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = ҡала |русское название = Лос-Анджелес |оригинальное название = Los Angeles[[Файл:New LA Infobox Pic Montage 5.jpg|center|290px]] |страна = Америка Ҡушма Штаттары |герб = Seal of Los Angeles.svg |флаг = Flag of Los Angeles, California.svg |ширина герба = |ширина флага = |lat_dir = N |lat_deg = 34 |lat_min = 2 |lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 118 |lon_min = 16 |lon_sec = |CoordAddon =type:city(4097000)_region:US |размер карты страны = 300 |размер карты региона = 300 |размер карты района = |вид региона = АҠШ-тың административ бүленеше {{!}}Штат |регион = Калифорния |регион в таблице = Калифорния |вид района = Округ |район = Лос-Анджелес |район в таблице = Лос-Анджелес (округ){{!}}Лос-Анджелес |внутреннее деление = |вид главы = Мэр |глава = Антонио Виллараигоса |дата основания = 4 сентябрь 1781 |первое упоминание = |прежние имена = |статус с = 4 апрель 1850 |площадь = 1301,97{{cite web|url=http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/files/Gaz_places_national.txt|title=Gazetteer|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=28 September 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/64vfLAeJ2|archivedate=2012-01-24}} |вид высоты = |высота центра НП = |климат = |официальный язык = |официальный язык-ref = |население = {{рост}} 3 792 621[http://search.census.gov/search?q=cache:b2N7EEjvBBcJ:2010.census.gov/news/xls/cb11cn68_ca_2010redistr.xls+2010+los+angeles+city+population&output=xml_no_dtd&ie=UTF-8&client=2010prod&proxystylesheet=2010prod&site=2010&access=p&oe=UTF-8] |год переписи = 2010 |плотность = 2913 |агломерация = 17775322 |национальный состав = |конфессиональный состав = |этнохороним = |часовой пояс = −8 |DST = бар |телефонный код = 213, 310, 323, 424, 661, 818 |почтовый индекс = |почтовые индексы = |автомобильный код = |вид идентификатора = |цифровой идентификатор = |категория в Commons = Los Angeles, California |сайт = http://www.lacity.org/ |язык сайта = en |язык сайта 2 = |язык сайта 3 = |язык сайта 4 = |язык сайта 5 = }} [[Файл:LosAngeles06.jpg|мини|Ҡала үҙәгенә күренеш]] '''Лос-А́нджелес''' ({{lang-en|Los Angeles}}, {{lang-es|Los Ángeles}}, <small>МФА{{ref-es}}:</small> {{IPA|[los ˈaŋxeles]}}; ''иҫкесә'' ''Лос-Анжелос'', ''Лос-Анжелес'', ''Лос-Анхелес'', шулай уҡ ''L.A.'' һәм ''City of Angels'' — ''Фәрештәләр ҡалаһы'' (''Город Ангелов'') булараҡ билдәле, [[Америка Ҡушма Штаттары]]нда Калифорния штатының көньяғында Тымыҡ океан яры буйында урынлашҡан. Штатта халҡы һаны буйынса иң ҙуры һәм илдә икенсе урында ([[2009 йыл]]дың 1 июленә ҡарата — 3 831 868 кеше)<ref name="Население 2000-2009">{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/citiң ҙуры иs/tables/SUB-EST2009-01.csv|title=Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2009 Population: April 1, 2000 to July 1, 2009|format=[[comma-separated values|CSV]]|publisher=[[Бюро переписи населения США]]|date=2009-07-01|accessdate=2011-05-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/61BhE6dEv?url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2009-01.csv|archivedate=2011-08-24|deadlink=no}}</ref>. Ҡала шул уҡ исемле округтың, 17 млн халыҡлы Оло Лос-Анджелес агломерацияһының административ үҙәге. Лос-Анджелес халҡын «Angelenos» тип йөрөтәләр (анджели́нос тип әйтелә)<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/Angeleno |title=Angeleno |author=|date= |website = |publisher=The Free Dictionary |accessdate=01.03.2011}}</ref>. Лос-Анджелес донъялағы иң ҙур мәҙәни, фәнни, иҡтисади, мәғариф үҙәктәренең береһе булып тора<ref name="GAWC">{{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|title=The World According to GaWC 2008|publisher=Globalization and World Cities Study Group and Network, Loughborough University|accessdate=01.03.2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/619NzdGMf?url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|archivedate=2011-08-23|deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html|title=Inventory of World Cities|publisher=Globalization and World Cities (GaWC) Study Group and Network|accessdate=01.03.2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/61BhEykNp?url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html|archivedate=2011-08-24|deadlink=no}}</ref>. Ҡала шулай уҡ — [[кинематограф|кино]], [[театр]], [[музыка]], [[әҙәбиәт]] һәм [[телевидение]] өлкәһендә күңел асыу индустрияһының иң ҙур үҙәктәренең береһе. == Тарихы == Лос-Анджелес хәҙер биләгән яр буйы территорияларында XVI быуатта тонгва һәм чумаши индейҙары йәшәгән. Хәҙерге Лос-Анджелес районында 1542 йылда ике «''Сан Сальвадор''» һәм «''Ла Виктория''» карабында (һәр береһе 50 тонна ауырлыҡтағы) ярға төшкән беренсе европалы диңгеҙсе Хуан Родригес Кабрильо була (лоцманы һәм урынбаҫары Бартоломео Феррело)<ref>THE FIRST VOFAGE to the COASTS OF CALIFORNIA. — San Francisco, 1853, стр. 9</ref>. 1542 йылдың 27 июлендә Ла Навидадтан ағып ([[Мексика]]), Кабрильо 28 сентябрҙә Сан Диего бухтаһында төшә. Ул ваҡытта яр буйында индейҙарҙың Янг-На ауылы урынлашҡан була. Тәү башлап асыусы үҙе 1543 йылдың 3 ғинуарында вафат була һәм Сан-Мигель утрауында ерләнә, утрау һуңғараҡ уның исеме менән «Хуан Родригес» (Juan Rodríguez) тип атала. Родригес Кабрильо үҙенең сәйәхәте тураһында журналға теркәй, шул яҙманы лоцман тыуған ергә алып ҡайта, һәм хәҙер ул [[Севилья]] ([[Испания]]) архивтарының береһендә һаҡлана<ref>IN MEMORY OF JUAN RODRIGUEZ CABRILLO WHO GAVE THE WORLD CALIFORNIA. — CHULA VISTA, CALIFORNIA, 1913.</ref>. 227 йыл үткәндән һуң ғына бында Гаспар Портол етәкселегендә киләһе экспедиция килә, экспедицияла францискан миссионеры Хуан Креспи ҡатнаша, ул үҙенең яҙмаларында урындың ултыраҡ өсөн яраҡлығын билдәләй. 1771 йылда Хумеллиро Серра исемле икенсе миссионер был урында Гавриил архангелы хөрмәтенә аталған миссия ойошторған. Уға тиклем Лос-Анджелес биләмәһендә тонгва индейҙарының 30-ға яҡын торамаһы булған, уларҙа 3 меңләп кеше йәшәгән. 1771 йылда икенсе миссионер, Хуниперо Серра, был урында архангел Гавриил хөрмәтенә миссия үткәрә. 1781 йылдың 4 сентябрендә, ике Калифорнияның губернаторы Фелипе де Неве талабы буйынса, 46 кешенән торған испан колонистары төркөмө миссияһы менән йәнәшә, Хосе Дарио Аргуэльо башлығында ''El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles sobre El Río Porciúncula'' тип аталаған ҡасаба төҙөлә({{tr-es|Селение Девы Марии, Царицы Ангелов, на реке Порсьюнкула}})<ref name="laavenue">{{cite web |url = http://www.laavenue.com/LAHistory.htm |title = The History of Los Angeles County California |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925054736/http://www.laavenue.com/LAHistory.htm |archivedate = 2007-09-25 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070925054736/http://www.laavenue.com/LAHistory.htm |date=2007-09-25 }} // laavenue.com {{проверено|23|11|2010}}</ref>. Бер нисә тиҫтә йыл дауамында яңы ултыраҡ тик бәләкәй ҡаласыҡ була, әммә 1820 йылға был Калифорнияның ҙур тораҡ пунктына әйләнә: бында 650 кеше йәшәй. [[Файл:LosAngeles02.jpg|thumb|220px|Төндә ҡала үҙәге]] [[Мексика]] бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң Лос-Анджелес аҙ ваҡытҡа уның составына инә. Америка-Мексика һуғышында Мексика еңелгәндән һуң ҡала 1848 йылғы тыныслыҡ килешеүе буйынса Америкаға күсә. 1850 йылда Лос-Анджелес рәсми ҡала статусын ала<ref name="laavenue"/>. [[Файл:LosAngeles-Plaza-1869.jpg|thumb|right|Лос-Анджелес 1869 йылда]] 1876 йылда [[Southern Pacific Transportation Company|Southern Pacific]] компанияһы Лос-Анджелесҡа тиклем тимер юлы төҙөлөшөн тамамлай<ref>Mulholland, Catherine, ''William Mulholland and the Rise of Los Angeles'' (Berkeley: [[University of California Press]], 2000): 15.</ref>. Цитрус емештәре, бигерәк тә әфлисундар үҫтереү урындағы хужалыҡтың нигеҙе була. XIX быуаттың һуңғы ҡырҡ йыл эсендә халҡы 2,3 мең кешенән алып 100 меңгә тиклем арта. 1892 йылда ҡала районында нефть ятҡылыҡтары табыла һәм [[1923 йыл]]ға Лос-Анджелес районына бөтә донъя углеводород етештереүенең дүрттән бер өлөшө тура килә<ref>{{cite web|url=http://www.priweb.org/ed/pgws/history/signal_hill/signal_hill2.html|title=The Story of Oil in California|publisher=Priweb.org|date=1921-06-25|accessdate=2010-11-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/61BhFVBOC?url=http://www.priweb.org/ed/pgws/history/signal_hill/signal_hill2.html|archivedate=2011-08-24|deadlink=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904004726/http://www.priweb.org/ed/pgws/history/signal_hill/signal_hill2.html |date=2011-09-04 }}</ref>. 1913 йылда Уильям Малхолланд акведук төҙөлөшөн тамамлай, ул үҫеүсе Лос-Анджелесты һыу менән тәьмин итә. 1920 йылдарҙан Лос-Анджелеста тиҙ темп менән авиация сәнәғәте үҫешә башлай һәм киностудиялар асыла башлай. 1932 йылда ҡала Олимпия уйындарын ҡабул итә. [[Файл:The first oil district in Los Angeles, Toluca Street, ca.1895-1901 (CHS-3686).jpg|200пкс|мини|слева|Лос-Анджелеста нефть вышкалары (1896)]] Икенсе донъя һуғышы ҡала үҫешенә яңы импульс бирә. Был осорҙа ҡалаға нацизмдан ҡасып, Германиянан күп кенә фән, мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре күсенә (улар араһында [[Лион Фейхтвангер]], [[Томас Манн]], [[Фриц Ланг]], [[Бертольд Брехт]] һ.б.). 1942 йылда Лос-Анджелестың япон сығышлы меңләгән халҡы ҡала ситенә ябыҡ лагерҙарға сығарыла. Интернирлау хөкүмәттең президент [[Франклин Рузвельт]] ҡул ҡуйған 9066-сы ҡарарына ярашлы үткәрелә<ref>[http://www.ourdocuments.gov/doc.php?flash=false&doc=74&page=transcript Transcript of Executive Order 9066: Resulting in the Relocation of Japanese (1942)] // ourdocuments.gov {{проверено|23|11|2010}}</ref>. [[Файл:Vermont Avenue, South Los Angeles, California (14514362471).jpg|thumb|220px|Лос-Анжелестың көньяғында Вермонт-авеню]] Һуғыштан һуңғы йылдарҙа ҡала ныҡ үҫешә; күп һанлы транспорт тармаҡтары, бейек йорттар төҙөлә. 1970 йылға ҡаланың үҙәк өлөшө бушап ҡына ҡалмай, халыҡ әйтмешләй «ят һәм хатта дошмандарса» була башлай. Лос-Анджелесҡа ҡарата «суперҡала прототибы», «автопия» (автотранспорт хәрәкәте өсөн генә бүлеп бирелгән зона) кеүек билдәләмәләр ҡулланыла<ref>[http://www.grinchevskiy.ru/books/americanci-demokraticheskiy-opit/razvitiye-goroda.php Американцы: Демократический опыт: Пер. с англ. /Под общ, ред. и с коммент. В. Т. Олейника. — М.: Изд. группа «Прогресс» — «Литера», 1993. — 832 с.]</ref>. 1968 йылдың 5 июнендә Лос-Анджелеста АҠШ президентлығына кандидат һәм сенатор [[Роберт Кеннеди]] — 1963 йылдың ноябрендә үлтерелгән АҠШ-тың 35-се президенты Джон Кеннедиҙың ҡустыһы атып үлтерелә. 1984 йылда Лос-Анджелеста ҡабаттан йәйге Олимпиада үткәрелә, социалистик лагерь илдәре унда ҡатнашыуҙан баш тарта. 1992 йылда Лос-Анджелеста күмәк сыуалыштар була, 1960 йылдарҙа иң ҙуры, ул афроамериканды туҡмауҙа тотолған, әммә судта аҡланған дүрт аҡ полицейский өҫтөнән процесс арҡаһында килеп сыға. Тәртипһеҙлектәрҙә милли дошманлыҡ та урын таба: төркөмдөң төп ҡорбандары корейҙарҙың кибетселәре була. Бөтәһе 55 кеше үлә һәм 2 мең кеше яралана. Алты көн сыуалыштарҙан һуң ҡалаға армия подразделениелары индерелә, 10 меңдән ашыу кеше ҡулға алына<ref>''Кирилл Новиков''. [https://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=823489 Блюстители произвола] // «Деньги», № 44 (651) от 12.11.2007 {{проверено|23|11|2010}}</ref><ref>''David Whitman''. [https://www.usnews.com/usnews/news/articles/930531/archive_015229.htm The Untold Story of The LA Riot] // usnews.com {{проверено|23|11|2010}}</ref> 1994 йылда ҡалала емергес ер тетрәү була, унан күп йорттар һәм ҡала инфраструктураһы объекттары зыян күрә<ref>Reich, Kenneth, «Study Raises Northridge Quake Death Toll to 72», ''[[Los Angeles Times]]'' 20 December 1995: B1.</ref>. Ошо ваҡиғаларҙан һуң [[Һолливуд]] һәм Лос-Анджелестан Сан-Фернандо үҙәнен Лос-Анджелестан айырырға теләү хәрәкәте көсәйә, әммә 2002 йылғы дөйөм тауыш биреүҙәр был планға тормошҡа ашыуға мөмкинлек бирмәй<ref>{{cite web|url=http://www.laalmanac.com/election/el22.htm|title=City of Los Angeles Secession Votes – 2002|publisher=Laalmanac.com|date=|accessdate=2010-11-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/61BhFzWP0?url=http://www.laalmanac.com/election/el22.htm|archivedate=2011-08-24|deadlink=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080807175637/http://www.laalmanac.com/election/el22.htm |date=2008-08-07 }}</ref>. [[XX быуат]] аҙағы — [[XXI быуат]] башында ҡаланың күп кварталдары (улар араһында Һолливуд, Сильвер-Лейк, ҡаланың үҙәк өлөшө, Корея кварталы) реконстукциялана<ref>''David Zahniser''. [http://www.laweekly.com/2006-08-24/news/welcome-to-gentrification-city/ Welcome to Gentrification City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820073605/http://www.laweekly.com/2006-08-24/news/welcome-to-gentrification-city/ |date=2011-08-20 }} // laweekly.com {{проверено|23|11|2010}}</ref>. == Географияһы == [[Файл:Los Angeles Pollution.jpg|мини|Лос-Анджелесҡа күренеш]] Ҡала Санта-Моника ҡултығына йәнәш ятҡан һәм Сан-Габриель, Сан-Моника һәм Санта-Ана тауҙары менән уратып алынған яр буйы уйһыулығында урынлашҡан. Лос-Анджелестың георгафик координаталары: {{Coord|33|56||N|118|24||W|type:city(4097000)_region:US}}. АҠШ халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Лос-Анджелестың дөйөм майҙаны 1290,6 км² тәшкил итә, шул иәҫптән 1214,9 км² — ҡоро ер һәм 75,7 км² — (5,86 %) һыу биләй. Ҡаланың максималь оҙонлоғо төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай 71 км тәшкил итә, көнсығыштан көнбайышҡа ҡарай — 47 км, ҡала сиктәренең оҙонлоғо — 550 км. Ҡала биләмәһе АҠШ-тың континенталь өлөшөндә майҙаны буйынса туғыҙынсы булып тора [[Джуно (Аляска)|Джуно]], [[Аляска]] һәм [[Гавайя]] штатының [[Гонолулу]] ҡалаларын тыш). Оло Лос-Анджелес (агломерация) Вентура һәм Сан-Бернардино ҡалалары араһында 200 км тиерлек һуҙыла. Лос-Анджелестың иң юғары нөктәһе — Апалы-һеңлеле Элси түбәһе (1548 м)<ref>{{cite web|url=http://original.britannica.com/eb/topic-764513/Mount-Lukens|title=Mount Lukens, or Sister Elsie Peak (mountain, Los Angeles, California, United States) - Britannica Online Encyclopedia|publisher=Original.britannica.com|date=|accessdate=2008-10-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/61BhGo8SM?url=http://original.britannica.com/memberlogin|archivedate=2011-08-24|deadlink=yes}}{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ҡаланың иң ҙур йылғаһы — [[Лос-Анджелес (река)|Лос-Анджелес]] йылғаһы, Сан-Фернандо үҙәнендә үҙ башланғысын ала (күп өлөшөндә яһалма бетон үҙәндә аға, ҡоролоҡ ваҡытында кибә). [[Файл:DirkvdM bananaflower.jpg|170пкс|мини|слева|Лос-Анджелестың рәсми сәскәһе — [[король стрелицияһы]]]] Ҡала районында тәбиғәт зоналарының (пляждар, дюндар, һаҙлыҡтар, тауҙар, ҡалҡыулыҡтар, йылғалар) күплеге биология берләшмәләренең күп төрлөлөгөнә шарттар булдыра. Лос-Анджелесты сәскә атыусы үҫемлектәр менән башлыса ҡоролоҡло субтропик һирәк урмандар уратып ала. Шуның менән бергә ландшафтың саманан тыш урбанизацияһы ҡала ситендә һәм уның тирә-яғында күп биологик тәрҙәрҙең таралыуының кәмеүенә һәм юҡҡа сығыуына килтерә. Лос-Аджелестың урамдарында, баҡсаларында һәм скверҙарында күп һанлы һирәк осрай торған һәм декоратив үҫемлектәр ултыртылған, улар араһында пальмаларҙың күп төрҙәре һәм камелиялар һ.б. бар. === Геологияһы === Лос-Анджелес ҡалаһы буйлап тиерлек Сан-Андреас һәм Пунте-Хиллс сатнаған урындары һуҙылған, ҡала әүҙем сейсмик зонала урынлашҡан<ref>{{cite web|url=http://www.physorg.com/news70114196.html|title=San Andreas Fault Set for the Big One|publisher=Physorg.com|date=2006-06-21|accessdate=2010-11-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/61BhHGffv?url=http://www.physorg.com/news70114196.html|archivedate=2011-08-24|deadlink=no}}</ref>. Һуңғы емергес ер тетрәү 1994 йылда була, уның эпицентры Сан-Фернандо үҙәненең төньяҡ өлөшөндә урынлаша. Лос-Анджелеста күмәк сыуалыштарҙан ике йыл үткәндән һуң, күп миллиард һумлыҡ матди зыян килтергән был һәләкәт, Калифорния халҡы өсөн ысын мәғәнәһендә ауыр кисереш була. Башҡа ер тетрәүҙәр был төбәктә [[XX быуат]]та 1933, 1971 һәм 1987 йылдарҙа була. Нисек кенә булмаһын, ҡала районында үткән башҡа ер тетрәүҙәр йомшаҡ һелкенеүҙәр кеүек һиҙелә (ҙур булмаған тирбәлеүҙәр сейсметрҙар тарафынан көн һайын тиерлек теркәлә). === Оло Лос-Анджелес райондары === Лос-Анджелес ҡала географтары менән хәҙерге Америка метрополисының өлгөһө булараҡ ҡарала. Автомобиль транспорты үҫеше менән, Лос-Анджелестың ҡала төҙөлөшө моделе [[XIX быуат]]та өҫтөнлөк иткән Чикаго моделен алмаштыра. Лос-Анджелесҡа беренсе сиратта ҡала үҙәгенең булмауы хас. Тарихи үҙәге Ла-Плаза булһа ла, «ҡала үҙәгендә» бейек йорттар туплана, административ функциялар бер-береһенән алыҫ булған райондар араһында бүленә. Ҡаланың күп кенә райондары Лос-Анджелес составына ингән айырым ҡалалар була. Бер нисә юлдаш-ҡала бар (шулай уҡ бөтә яҡтан Лос-Анджелес территорияһы менән уратып алынған ҡала-[[анклав]]тар), уларҙың халҡы Лос-Анджелес халҡына инә. [[Файл:Santa Monica beach.jpeg|мини|Санта-Моника пляжы]] Лос-Анджелес территорияһында бөтәһе 80 район бар<ref>[https://www.latimes.com/news/local/la-me-map19-2009feb19,0,5915275.story L.A. neighborhoods, you’re on the map] // latimes.com {{проверено|1|3|2011}}</ref>, уларҙың иң ҙурҙары: * Даунтаун; * Үҙәк; * Көнсығыш Лос-Анджелес; * Көньяҡ Лос-Анджелес; * Саут-Бей һәм Гавань (South Bay/Harbor); * Һолливуд; (Hollywood) * Мид-Вилшир; * Вестсайд (ул Сан-Фернандоны үҙ эсенә ала; * Терминал утрауы. [[Файл:Santa Monica Palms.jpg|мини|Оушн-авеню пляжы эргәһендәге пальмалар]] Шулай уҡ донъяла күләме буйынса икенсе булған яхталар өсөн «Марина» пристанын билдәләп китергә мөмкин. Бухтаның майҙаны бер километрҙың яртыһынан саҡ ҡына кәмерәк, Марина дель Рей районында урынлашҡан. Яр буйҙары һәм күп һанлы ярымутрауҙар буйлап бухтала күп торлаҡ һәм офис комплекстары, ҡунаҡханалар, парктар, йәйәү йөрөү урындары һәм ресторандар урынлашҡан. Марина дель Рей ҙурлығы буйынса тик [[Дубай (ҡала)|Дубай]] Маринаһынан ғына ҡалыша. «Дель Рей» Маринаһы 20 быуаттың алтмышынсы йылдарында төҙөлә, 1965 йылдың 10 апрелендә асыла. === Климаты === [[Файл:MacArthurParkLA.jpg|thumb|right|Маркартур исемендәге парк]] Ҡала субтропик климат зонаһында урынлашҡан. Яуым-төшөм режимы буйынса ул урта диңгеҙ климатына оҡшаған, әммә температура режимы буйынса бөтә 12 ай уртаса +14 °C дауам итә, шуға күрә тропик климатҡа ҡарай. Ҡала өсөн эҫе ҡоро миҙгел, яуым-төшөмдәрҙең тулыһынса тиерлек булмауы, шулай уҡ күп яуым-төшөмдәр менән һалҡын дымлы миҙгел хас. Тымыҡ океан яғынан иҫеүсе [[бриз]]дар арҡаһында яр һыҙатына йәнәш булған ҡала райондарында климат, мәҫәлән, Сан-Фернандо үҙәне кеүек континенталь район менән сағыштырғанда, йәй һалҡынсараҡ һәм ҡышын йылыраҡ була. Көндөҙгө температура йәй +32 °C юғары булыуы мөмкин, ә уртаса максималь температура ғәҙәттә районда +29 °C була; уртаса минималь төнгө температура районда — +18 °C. Ҡыш көндөҙ уртаса максималь температура +21 °C, уртаса минималь төнгө температура +8 °C тәшкил итә. Күҙәтеүҙәр ваҡытында теркәлгән юғары температура +48,33 °C (2006 йылдың 22 июле), минималь температура 1989 йылдың ҡышында күҙәтелгән: −7,8 °C.<ref name="weat">[http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=159227&refer= Weatherbase: Historical Weather for Los Angeles, California, United States of America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111084326/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=159227&refer= |date=2012-01-11 }} // weatherbase.com {{проверено|1|3|2011}}</ref> Ямғырҙар бигерәк тә ҡыш һәм яҙғы айҙар өсөн хас (февраль — иң дымлы ай). Лос-Анджелеста уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 379 мм (яум-төшөмдәр менән уртаса көндәр һаны — 35)<ref name="weat"/>. Ҡар ҡала сиктәрендә һирәк яуа, шул уҡ ваҡытта Лос-Анджелесты уратып алған тауҙар ҡар менән даими ҡаплана. Климат шарттары арҡаһында ҡайһы бер көндәрҙә Лос-Анджелеста бер үк көндә тау саңғыһы спорты һәм сёрфинг менән шөғөлләнергә була<ref>{{cite web|last=Rasmussen| first=Cecilia| url=http://articles.latimes.com/2005/mar/10/local/me-surroundings10| title=We're Not in Kansas, but We Do Get Twisters – Los Angeles Times| publisher=Articles.LATimes.com| date=2005-03-10| accessdate=2009-01-08}}</ref><ref>Burt, Christopher. ''Extreme Weather: A Guide and Record Book''. New York: Norton, 2004: 100.</ref>. {{Ҡала климаты |Город_род=Лос-Анджелеса |Источник=[http://www.nws.noaa.gov/climate/xmacis.php?wfo=lox NWS], [http://www.worldclimateguide.co.uk/climateguides/california/losangeles-ca.php World Climate Guide] | Янв_ср=15.1 | Янв_ср_осад=79 | Фев_ср=15.6 | Фев_ср_осад=96 | Мар_ср=16.5 | Мар_ср_осад=61 | Апр_ср=17.9 | Апр_ср_осад=23 | Май_ср=19.4 | Май_ср_осад=6 | Июн_ср=21.2 | Июн_ср_осад=2 | Июл_ср=23.5 | Июл_ср_осад=0 | Авг_ср=24.0 | Авг_ср_осад=1 | Сен_ср=23.3 | Сен_ср_осад=6 | Окт_ср=20.8 | Окт_ср_осад=16 | Ноя_ср=17.4 | Ноя_ср_осад=26 | Дек_ср=14.7 | Дек_ср_осад=59 | Год_ср=19.1 | Год_ср_осад=379 | Янв_ср_мин=9.8 | Янв_ср_макс=20.3 | Фев_ср_мин=10.6 | Фев_ср_макс=20.6 | Мар_ср_мин=11.6 | Мар_ср_макс=20.8 | Апр_ср_мин=13.0 | Апр_ср_макс=22.8 | Май_ср_мин=15.0 | Май_ср_макс=23.8 | Июн_ср_мин=16.6 | Июн_ср_макс=25.8 | Июл_ср_мин=18.5 | Июл_ср_макс=28.6 | Авг_ср_мин=18.7 | Авг_ср_макс=29.3 | Сен_ср_мин=18.2 | Сен_ср_макс=28.6 | Окт_ср_мин=15.7 | Окт_ср_макс=26.0 | Ноя_ср_мин=12.0 | Ноя_ср_макс=22.8 | Дек_ср_мин=9.5 | Дек_ср_макс=20.0 | Год_ср_мин=14.1 | Год_ср_макс=24.2 | Янв_а_макс=32.7 | Янв_а_мин=1.6 | Фев_а_макс=35.0 | Фев_а_мин=1.1 | Мар_а_макс=36.6 | Мар_а_мин=3.8 | Апр_а_макс=41.1 | Апр_а_мин=4.4 | Май_а_макс=38.3 | Май_а_мин=10.0 | Июн_а_макс=44.4 | Июн_а_мин=9.4 | Июл_а_макс=42.2 | Июл_а_мин=13.8 | Авг_а_макс=40.5 | Авг_а_мин=14.4 | Сен_а_макс=45.0 | Сен_а_мин=12.2 | Окт_а_макс=42.2 | Окт_а_мин=8.8 | Ноя_а_макс=37.2 | Ноя_а_мин=3.8 | Дек_а_макс=31.1 | Дек_а_мин=0.5 | Год_а_макс=45.0 | Год_а_мин=0.5 | Янв_вода=14 | Фев_вода=14 | Мар_вода=15 | Апр_вода=18 | Май_вода=19 | Июн_вода=21 | Июл_вода=23 | Авг_вода=24 | Сен_вода=23 | Окт_вода=20 | Ноя_вода=16 | Дек_вода=15 | Год_вода=15 |}} == Ҡала идаралығы == [[Файл:Los Angeles City Hall (color).jpg|thumb|left|165px|Муниципалитет бинаһы]] Ҡала идаралығы органдары үҙ эсенә мэрҙы һәм ҡала советын ала. Әлеге мәлдә мэр посын [[Гарсетти, Эрик|Эрик Гарсетти]] биләй, ул был постҡа тәүге тапҡыр 2013 йылда һайлана һәм 2017 йылда яңынан һайлана<ref>{{cite web |url = http://mayor.lacity.org/MeettheMayor/Biography/index.htm |title = The Mayor of the City of Los Angeles |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110828101808/http://mayor.lacity.org/MeettheMayor/Biography/index.htm |archivedate = 2011-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110828101808/http://mayor.lacity.org/MeettheMayor/Biography/index.htm |date=2011-08-28 }} // mayor.lacity.org {{проверено|26|2|2011}}</ref>. Ҡала советы 15 ағзанан тора, уны ҡаланың 15 район халҡы һайлай. Шулай уҡ Лос-Анджелес халҡы City Attorney (2019 йыл апреленә — Майк Фэуер һәм ҡала контролёрын (Рон Галперин) һайлай. Тәртип өсөн яуап биргән төп учреждение Лос-Анджелес ҡалаһының полиция департаменты тора. Шул уҡ ваҡытта ҡалала тағы бер нисә полиция структураһы бар: The Office of Public Safety, Порт, Мәктәп һәм Аэропорт полицияһы муниципаль объекттарҙа хәүефһеҙлек өсөн яуаплы. Урындағы үҙидара ҡалала 1999 йылдан һайлау нигеҙендә кварталь советтар тарафынан башҡарыла (улар бөтәһе 86). Кварталь советтар фактик власҡа эйә түгел һәм уларҙың ҡарарҙары күп осраҡта тәҡдим итеү характерында, шулай ҙа улар рәсми власть органдары булып тора. == Халҡы == {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 0 1em; text-size:80%; text-align:right" !align=center colspan=2| Население Лос-Анджелеса <br> по годам<ref name="Население 2000-2009" /><ref>[http://lapdonline.org/assets/pdf/cityprof.pdf COMPSTAT / Citywide Profile]</ref> |- |1890 || 50 395 |- |1900 || 102 479 |- |1910 || 319 198 |- |1920 || 576 673 |- |1930 || 1 238 048 |- |1940 || 1 504 277 |- |1950 || 1 970 358 |- |1960 || 2 479 015 |- |1970 || 2 816 061 |- |1980 || 2 966 850 |- |1990 || 3 485 398 |- |2000 || 3 694 820 |- |2005 || 3 844 829 |- |2006 || 4 097 340 |- |2009 || 3 831 868 |} 2006—2008 йылдар өсөн статистик отчетҡа ярашлы<ref name="autogenerated1">[http://factfinder.cesus.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US0644000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false Los Angeles city, California — ACS Demographic and Housing Estimates: 2006—2008]{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Архивировано|url=https://archive.today/20200211182414/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US0644000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false |date=2020-02-11 }} // factfinder.census.gov {{проверено|27|1|2011}}</ref><ref name="autogenerated2">[http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US0644000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false Los Angeles city, California — Selected Social Characteristics in the United States: 2006—2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111124023945/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US0644000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false |date=2011-11-24 }} {{Архивировано|url=https://archive.today/20200211182342/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US0644000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false |date=2020-02-11 }} // factfinder.census.gov {{проверено|27|1|2011}}</ref>, ҡалала 3 749 058 кеше иҫәпләнгән, 1 275 534 йорт хужалығы һәм 778 991 ғаилә (2009 йылдың 1 июленә — 3 831 868 кеше<ref name="Население 2000-2009"/>). Халыҡтың тығыҙлығы, шулай итеп квадрат километрға 2904,9 кеше тәшкил иткән. Ҡала халҡының раса составы: 49,5 % — аҡ тәнлеләр, 9,9 % — [[афроамерикандар]], 0,6 % — [[индеецтар]], 10,4 % — [[азиаттар]], 0,2 % — Тымыҡ океан турауҙарының төп халҡы вәкилдәре, 26,5 % — башҡа раса вәкилдәре. Халыҡтың 48,4 % үҙенең сығышын латинамериканлы тип билдәләй. Лос-Анджелеста АҠШ ҡалалары араһында Азия һМ Латин Америкаһы халҡының иң күп диапораларының береһе йәшәй. Ҡалала шулай уҡ ҙур әрмән диаспораһы бар. Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, ҡалала иң киң таралған телдәр — [[инглиз теле]] һәм [[испан теле]]. 40,2 % 43,6 % ярашлы халыҡ уларҙы үҙҙәренең туған теле тип иҫәпләй. Башҡа һинд-европа телдәрен туған тел сифатында 7,0 % халыҡ, башҡа телдәр — 9,2 % респондентар һанай. Халыҡтың йәш составы: 27,8 % — 20 йәштән йәш, 23,7 % — 20 йәштән алып 34 йәш, 15,9 % — 35 йәштән алып 44 йәш, 13,2 % — 45 йәштән алып 54 йәш, 9 % — 55 йәштән алып 64 йәш һәм 10,2 % — 65 йәштән алып һәм өлкәнерәктәр. Уртаса йәш — 33,9 йәш. Халыҡ араһында ҡатын-ҡыҙҙарҙан 18 йәштән алып өлкәнерәктәр 50,5 % әтшкил итә, 65 йәштән алып һәм өлкәнерәктәр — 58,3 %<ref name="autogenerated1" />. Ҡаланың 21,1 % халҡы юғары белемле. 2006 йыл башы мәғлүмәттәре буйынса, Лос-Анджелеста 48 мең йортһоҙ иҫәпләнә. Лос-Анджелес округында йорттары булмаған кешеләрҙең дөйөм һаны 82 мең тәшкил итә. Билдәләүҙәренсә, Лос-Анджелес "Америка һуҡбайҙары башҡалаһы"ның күңелһеҙ факты менән дан тота<ref>[http://russian.people.com.cn/31521/5451982.html Газета «Жэньминь жибао» онлайн] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617044434/http://russian.people.com.cn/31521/5451982.html |date=2013-06-17 }}</ref>. {{seealso|Население округа Лос-Анджелес}} [[Файл:La-chinatown-sunyatsen2.jpg|thumb|220px|left|Ҡытай кварталында [[Сунь Ятсен]]ға монумент]] == Иҡтисады == [[Файл:Los Angeles downtown p1000165.jpg|165пкс|мини|слева|Ҡаланың эш үҙәгендә]] [[Файл:Los Angeles Library Tower (small).jpg|150пкс|мини|[[U.S. Bank Tower]]]] Лос-Анджелес — АҠШ Көнбайышындағы эре сәнәғәт һәм иҡтисади үҙәк<ref name="econ_los">[http://www.city-data.com/us-cities/The-West/Los-Angeles-Economy.html Los Angeles: Economy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060523205003/http://www.city-data.com/us-cities/The-West/Los-Angeles-Economy.html |date=2006-05-23 }} // city-data.com {{проверено|1|3|2011}}</ref>. Ҡаланың иҡтисади үҫешен тәьмин иткән төп сәнәғәт тармаҡтары булып халыҡ-ара сауҙа, теле- и киносәнәғәте, хәрби, авиация-космос, нефть эшкәртеү, электротехник, автомашиналар йыйыу, приборҙар төҙөү, аҙыҡ-түлек сәнәғәте тора. Биотехнологиялар әүҙем үҫешә. Нефть сығарыу үҫешкән. Иҡтисадтың башҡа ҙур тармаҡтары: финанс, телекоммуникациялар, медицина, транспорт, туризм (был тармаҡта Оло Лос-Анджелес халҡы иҫәбенән ярты миллиондан артыҡ кеше шөғөлләнә), шулай уҡ күңел асыу индустрияһы һәм мәҙәниәт<ref name="econ_los"/>. Лос-Анджелеста донъяның төп рейтингтарына ингән компанияларҙың (Forbes Global 2000 һәм Fortune 500) —Occidental Petroleum (нефть һәм газ сәнәғәте), {{iw|Reliance Steel & Aluminum||en|Reliance Steel & Aluminum Co.}} (металлургия), {{iw|CBRE Group||en|CBRE Group}} (күсемһеҙ милек), {{iw|Health Net||en|Health Net}} (медицина һәм финанс хеҙмәттәре), {{iw|City National Bank||en|City National Bank (California)}} (финанс хеҙмәттәре), {{iw|KB Home||en|KB Home}} (төҙөлөш) штаб-фатирҙары урынлашҡан. Бынан тыш, ҡалала Twentieth Century Fox, Paramount Pictures, Guess, Belkin һ.б. кеүек билдәле корпорацияларҙың штаб-фатирҙары урынлашҡан.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/global2000/#p_1_s_a0_All%20industries_All%20countries_California_|title=The World's Biggest Companies|date=18.04.2012|publisher=Forbes.com LLC|lang=en|accessdate=2012-12-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/6D733FWby?url=https://www.forbes.com/global2000/#p_1_s_a0_All%20industries_All%20countries_California_|archivedate=2012-12-23|deadlink=no}}</ref> . Эре компанияларҙың штаб-фатирҙарҙың тағы ла күберәк һаны юлдаш-ҡалаларҙа урынлаша, унда түбән һалым ставкалары мегаполистың яҡын булыу өҫтөнлөгө менән берләшә; ундай компаниялар араһында The Walt Disney Company (Бербанк), DirecTV (Эль-Сегундо), {{iw|Edison International||en|Edison International}} (Роузмид), {{iw|Health Care Property Investors||en|Health Care Property Investors}} (Лонг-Бич), {{iw|Public Storage||en|Public Storage}} (Глендейл), [[Mattel]] (Эль-Сегундо), {{iw|Jacobs Engineering Group||en|Jacobs Engineering Group}} (Пасадена]]), Hilton Hotels (Беверли-Хиллз), Warner Bros. (Бербанк), Sony Pictures Entertainment һәм Columbia Pictures (Калвер-Сити), DreamWorks (Юнивёрсал-Сити), Sea Launch (Лонг-Бич), Universal Music Group һәм Activision (Санта-Моника). Шуныһы ҡыҙыҡ: Лос-Анджелес донъя кинематоргафының баш ҡалаһы тип иҫәпләнһә лә, тик эре студияларҙың береһе генә Һолливудта фильм төшөрә (Paramount Pictures). Башҡа компаниялар Лос-Анджелес ҡалаһы янына сығарылған (Бербанк, Калвер-Сити һәм Глендейл). Лос-Анджелес — күп кенә халыҡ-ара күргәҙмәләр үткәреү урыны, улар араһында Electronic Entertainment Expo («E3»), Greater Los Angeles Auto Show (халыҡ-ара автокүргәҙмә тип атала). Ҡаланың иң ҙур күргәҙмә комплексы Los Angeles Convention Center булып тора. Ҡалала иҡтисади әүҙемлеккә ҡайһы бер тәбиғи ресурстарҙың, айырым алғанда, урындағы һыу сығанаҡтарының етешмәүе эҙемтә бирә. Бөгөнгө көнгә Лос-Анджелес районын өс акведук хеҙмәтләндерә: беренсеһе һыуҙы 544 км алыҫлыҡтан ташый (Оуэнс үҙәненән), икенсеһе — 389 км алыҫлыҡтан ([[Колорадо (йылға)|Колорадо]] йылғаһынан), ә өсөнсөһө — 714 км алыҫлыҡтан (Сакраменто йылғаһы дельтаһынан). Ҡалаға шулай уҡ электроэнергия етешмәй. == Киң мәғлүмәт саралары == Ҡаланың төп көндәлек гәзите [[The Los Angeles Times]] — АҠШ-та иң йоғонтоло һәм уҡыла торған гәзит (көндәлек сығарылыш данаһы 773,9 мең, 2008 йылда илдә дүртенсе урында)<ref>{{cite web |url = http://www.burrellesluce.com/top100/2008_Top_100List.pdf |title = 2008 Top Newspapers, Blogs & Consumer Magazines |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120916202157/http://www.burrellesluce.com/top100/2008_Top_100List.pdf |archivedate = 2012-09-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120916202157/http://www.burrellesluce.com/top100/2008_Top_100List.pdf |date=2012-09-16 }} // burrellesluce.com {{проверено|1|3|2011}}</ref>. Унан тыш ҡалала күп башҡа ҡала һәм төбәк гәзиттәре, журналдары һәм ваҡытлы баҫмалар сыға, улар араһында L.A. Weekly, L.A. City Beat, Los Angeles magazine, Los Angeles Business Journal, The Hollywood Reporter һәм Variety ([[шоу-бизнес]] тураһында баҫмалар), The Planning Report, Los Angeles Downtown Newsһ.б. Локаль гәзит һәм журналдар Лос-Анджеелстың төрлө райондарында һәм уның ҡала яны райондарында баҫылып сыға. Матбуғаттан тыш инглиз һәм испан телендә төрлө иммигрант төркөмдәрҙең тормошон сағылдырған баҫма матбуғат сыға ([[Корей теле|корей]], [[Фарсы теле|фарсы]], [[Урыҫ теле|рус]]<ref>[http://echoru.com «Эхо Недели»]</ref>, [[Япон теле|япон]] һәм башҡа телдәрҙә). [[Файл:Sunsetblvd.jpg|мини|Сансет-Стрип]] Лос-Анджелес — АҠШ-та телевидениеның мөһим төбәге, ул телетапшырыуҙар менән тәьмин ителгән йорттар һаны буйынса Нью-Йорктан ҡала икенсе урында тора. Ҡалала күп эфир һәм кабель телеканалдары бар, улар араһында: KABC-TV 7 (ABC), KCBS 2 (CBS), KNBC 4 (NBC), KTTV 11 (FOX), KTLA 5 (The CW); тапшырыуҙар системаһына ингән дүрт канал PBS: KVCR 24, KCET 28, KOCE 50 и KLCS 58, KCAL 9 (CBS Corporation). Испан телендә һәм башҡа телдәрҙә тапшырыуҙар алып барған бер нисә телеканал (KNLA-LP 27, KRCA 62). == Мәғариф == Лос-Анджелес — АҠШ-та юғары һәм урта махсус белем алыуҙың мөһим үҙәге. Ҡалалағы һәм уның янындағы иң билдәле юғары уҡыу йорттары араһында<ref name=":0">{{cite web|url=https://turizmusa.ru|title=Лос-Анджелес. Экскурсии|author=|website=Туризм CША|date=|publisher=|accessdate=2011-02-12|archiveurl=https://turizmusa.ru|archivedate=2011-03-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190124204824/https://turizmusa.ru/ |date=2019-01-24 }}</ref>: * Калифорния университеты * Калифорния штаты университеты * Калифорния технология институты * Көньяҡ Калифорния медицина университеты * Сәнғәт һәм дизайндың Отис колледжы * Америка кино институты * Көньяҡ Калифорния архитектура институтыы * һәм башҡалар. Ҡалала урта мәктәптәр (уҡыусыларҙың дөйөм һаны 2009 йылға 800 меңдән ашыу<ref>{{cite web |url = http://www.census.gov//did/www/saipe/district.html |title = School District Interactive Tables — U.S. Census Bureau |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110424224852/http://www.census.gov//did/www/saipe/district.html |archivedate = 2011-04-24 }} // census.gov {{проверено|1|3|2011}}</ref>) һәм кеше эшмәкәрлегенең мөһим өлкәләрендә белем алырға мөмкинлек биргән [[колледж]]дар күп. == Архитектура һәм иҫтәлекле урындары == [[Файл:Angels Flight01.jpg|165пкс|мини|Фуникулёр «Энджелс Флайт»]] Лос-Анджелес — етәһе йәш ҡала, һәм уның территорияһында бөтә донъяға билдәле булған архитектура ҡомартҡылары юҡ. Ҡала үҙәгендә XX быуаттың беренсе яртыһы өсөн хас булған «арт-деко» стилендә бер нисә бина бар. Ҡала өсөн даими пландаштырыу һәм төҙөлөштөң түбән тығыҙлығы хас — халыҡтың күп өлөшө шәхси йорттарҙа һәм виллаларҙа йәшәй<ref>{{cite web |url=http://afy.ru/article/nedvizhimost_los-andzhelesa.html |title=Недвижимость Лос-Анджелеса |accessdate=2011-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111018005441/http://afy.ru/article/nedvizhimost_los-andzhelesa.html |archivedate=2011-10-18 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018005441/http://afy.ru/article/nedvizhimost_los-andzhelesa.html |date=2011-10-18 }}</ref>. Бейек йорттар үҙәк өлөштә тупланған (1956 йылға тиклем закон 45 м ашыу йорттар төҙөргә рөхсәт итмәй), һәм 2015 йылға ҡарата Калифорнияның иң бейек 12 йортонан 10 йорто тап Лос-Анджелеста урынлашҡан. Хәҙерге архитектура торлаҡ, коммерция һәм производство биналарының ҙур төрлөлөгөнән ғибәрәт, улар араһында Фрэнк Гериҙың (Уолт Диснейҙың концерт залы, Калифорния авиакосмос музейы һ.б.), афроамерикан архитекторы-новаторы Пол Уильямстың, Том Мейндың, Эрик Мосстың һәм башҡа билдәле архитекторҙарҙың эштәре бар. [[Файл:Watts-towers.jpg|165пкс|мини|«Уоттс-Тауэрс»]] Ҡалала тарихи үҙәк юҡ — Лос-Анджелес үҙенең тарихы һәм иҫтәлекле урындары булған айырым райондарҙан тора. Шуның менән бергә ҡала ҡунаҡтары уның урамдарында күп ҡыҙыҡлы нәмәләр күрә ала. Туристарҙы йәлеп иткән төп урындар араһында<ref>{{cite web |url=http://www.kursi-yazikov.ru/info/o-strane/141-amerika |title=Достопримечательности городов США |accessdate=2011-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120130032202/http://www.kursi-yazikov.ru/info/o-strane/141-amerika |archivedate=2012-01-30 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130032202/http://www.kursi-yazikov.ru/info/o-strane/141-amerika |date=2012-01-30 }}</ref><ref>[http://www.jazztour.ru/usa/los_angeles/sights/ Достопримечательности Лос-Анджелеса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127211202/http://www.jazztour.ru/usa/los_angeles/sights/ |date=2012-01-27 }}</ref>: * '''[[Голливуд]]''' ({{lang-en|Hollywood}}) һәм уның киностудиялары, уларҙың күбеһендәға арналған киноэкспозициялар ойошторолған, Голливуд бульвары — Голливуд «Дан аллеяһы», (уның тротуарҙарында 1960 йылдан алып киноактерҙарҙың, шулай уҡ телевидение, грамзапись һәм театр эшмәкәрҙәренең исемдәре менән йондоҙҙар уйыла. * Боронғо Мексика урамы '''Олвера-стрит''' ({{lang-en|Olvera Street}}) — Лос-Анджелес үҙәге өлөшөнөң быяла һәм бетон араһында боронғолоҡ мөйөшө. * '''Уилшир бульвары''' ({{lang-en|Wilshire Boulevard}}), ҡала үҙәгенән океанға тиклем 24 км һуҙылған, һәм уның «Мөжизәләр миляһы» кеүек билдәле үҙәк өлөшө ресторандар, төнгө клубтар менән тулған. * '''Чайнатаун''' — мегаполис үҙәгендә Көнсығыштың бәләкәй мөйөшө. * '''Фуникулёр «{{нп5|Энджелс Флайт|Эйнджелс Флайт||Angels Flight}}»''' ({{lang-en|Angels Flight}}, «Фәрештәләр осошо»), ҡайһы саҡта уны «донъялағы иң ҡыҫҡа тимер юлы» тип атайҙар. 1901 йылда төҙөлгән, 1969 йылда ябыла, 1996 йылда тергеҙелә, 2001 йылдың 15 мартында авария менән бәйле туҡтатыла. * '''U.S. Bank Tower''' — 310 м бейеклектәге иң бейек йорт, донъяла иң бейек ҡоролма, АҠШ-та Чикагонан көнбайышҡа ҡарай иң бейек бина. * '''Күргәҙмәләр паркы''', уның территорияһында «Колизей» стадионы урынлашҡан (95 мең урынлыҡ), унда 1932 һәм 1984 йылда Олимпия уйындары үтә, тәбиғи тарих музейҙары, аэрокосмос, фәнни-сәнәғәт, Афроамерика музейы һ.б. урынлашҡан. * Планетарий менән '''Гриффит обсерваторияһы''', шул уҡ исемле паркта урынлашҡан (АҠШ-тың иң ҙур ҡала паркы). * Лос-Анджелес зоопаркы, шулай уҡ Гриффит паркы территорияһында урынлашҡан. * '''Яр буйы Малибуйы, Лонг-Бич, Манхэттен-Бич, Редондо-Бич''' һәм сағыштырмаса йылы һәм таҙа һыуы менән пляждар * '''Уоттс башнялары''', шулай уҡ Симон Родиа башнялары исеме аҫтында билдәле) — кафель, керамика, шешәләр, ҡабырсаҡтар менән биҙәлгән 17 декоратив ҡорос башня. * '''«Венис»''' ({{lang-en|Venice}}) — ҡаланың көнбайышындағы район, үҙенең пляждары һәм каналдары менән билдәле. * Вилшир бульварында темпель — Лос-Анджелестың боронғо реформистик синагогаһы, 1862 йылда төҙөлгән. Лос-Анджелес эсендә административ үҙаллы Беверли-Хиллз ҡалаһы урынлашҡан, ул билдәле Голливуд актерҙарының һәм киноиндустрия магнаттарының айырым ҡупшы йорттары менән дан тота. == Туғандаш ҡалалар == Лос-Анджелес түбәндәге туғандаш ҡалаларға эйә<ref>[http://sistercities.lacity.org/ Список городов-побратимов Лос-Анджелеса]{{ref-en}}</ref>: {{кол}} * {{Флаг|Греция}} [[Афина]] * {{Флаг|Новая Зеландия}} [[Окленд (Новая Зеландия)|Окленд]] * {{Флаг|Ливан}} [[Бейрут]] * {{Флаг|Германия}} [[Берлин]] * {{Флаг|Франция}} [[Бордо (город)|Бордо]] * {{Флаг|Южная Корея}} [[Пусан]] * {{Флаг|Израиль}} [[Эйлат]] * {{Флаг|Египет}} [[Гиза]] * {{Флаг|Китай}} [[Гуанчжоу]] * {{Флаг|Индонезия}} [[Джакарта]] * {{Флаг|Литва}} [[Каунас]] * {{Флаг|Израиль}} [[Ашдод]] * {{Флаг|Замбия}} [[Лусака]] * {{Флаг|Филиппины}} [[Макати]] * {{Флаг|Мексика}} [[Мехико]] * {{Флаг|Индия}} [[Мумбаи]] * {{Флаг|Япония}} [[Нагоя]] * {{Флаг|Россия}} [[Санкт-Петербург]] * {{Флаг|Бразилия}} [[Салвадор (город)|Салвадор]] * {{Флаг|Хорватия}} [[Сплит (город)|Сплит]] * {{Флаг|Армения}} [[Ереван]] * {{Флаг|Тайвань}} [[Тайбэй]] * {{Флаг|Иран}} [[Тәһран]] * {{Флаг|Канада}} [[Ванкувер]] * {{Флаг|Великобритания}} [[Манчестер]] {{конец кол}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} {{Йәйге Олимпия уйындары башҡалалары}} [[Категория:АҠШ ҡалалары]] [[Категория:Калифорния ҡалалары]] [[Категория:Лос-Анджелес]] {{USA-geo-stub}} r1phe0gl9nvrvjniyofb98bnpgei0mh 0 65540 1307069 1292023 2026-10-07T13:04:13Z ~2026-54253-12 49119 1307069 wikitext text/x-wiki {{БМ|Тубыл (мәғәнәләр)}} {{НП+Россия | статус = ҡала | русское название = Тубыл | оригинальное название = {{lang-sty|Себер}} | герб = Герб Тобольска.svg | флаг = Flag of Tobolsk.svg | описание герба = Тубыл гербы | описание флага = Тубыл флагы | ширина герба = 100 | ширина флага = 180 | lat_deg = 58 |lat_min = 11 |lat_sec = 43 | lon_deg = 68 |lon_min = 15 |lon_sec = 29 | CoordAddon = type:city_region:RU | CoordScale = | ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/map.xml?mapID=5&slices=1&mapX=7597881&mapY=7336188&descx=7597881&descy=7336188&scale=6&text=%D2%EE%E1%EE%EB%FC%F1%EA | климат = континенталь | регион = Төмән өлкәһе | регион в таблице = Төмән өлкәһе | вид района = <!-- городской округ --> | район = <!-- Городской округ город Тобольск --> | район в таблице = <!-- Городской округ город Тобольск{{!}}город Тобольск --> | C в регион = нет | внутреннее деление = | вид главы = хакимиәт башлығы | глава = Владимир Владимирович Мазур | дата основания = 1587 | первое упоминание = 1587 йыл | прежние имена = Тоболеск-Ладейный, Тоболеск | статус с = 1587 йыл{{!}}1587 йылдан | площадь = 222 | высота центра НП = 90 | население = {{ Население | Тобольск | тс }} | год переписи = {{ Население | Тобольск | г }} | агломерация = <!-- Название агломерации --> | плотность = {{ #expr: ( {{ Население | Тобольск | ч }} / 222 round 2 ) }} | национальный состав = [[урыҫтар]] (75,6 %)<br />[[татарҙар]] (16,0 %)<br />[[украиндар]] (2,5 %)<br />др. (5,9%) | конфессиональный состав = [[православ]]<br />[[ислам]]<br />[[протестантизм]]<br />[[католицизм]] | этнохороним = | часовой пояс = +6 | почтовый индекс = 626150 | почтовые индексы = 626128, 626150 - 626159 | телефонный код = 3456 | автомобильный код = 72 | цифровой идентификатор = 71410 | сайт = http://tobolsk.admtyumen.ru/ | add1n = «Мой город» энциклопедияла | add1 = [http://www.mojgorod.ru/tjumensk_obl/tobolsk/index.html Тобольск] |add2n = ҡала көнө |add2 = июнден һуңғы йәкшәмбеһе |add3n = Домен |add3 = http://www.admtobolsk.ru/ | add4n = бүләктәр | add4 = {{Орден «Знак Почёта»|тип=город}} }} '''Тубыл''' ({{lang-ru|Тобольск}}; {{lang-sty|Себер}}<ref>{{cite web|title=Радлов В.В. Образцы народной литературы Тюркских племен, живущих в Южной Сибири и Дзунгарской степи. Наречия барабинцев, тарских, тобольских и тюменских татар. Ч. 4., 1872, с. 212.|url=https://elib.rgo.ru/handle/123456789/217649}}</ref> ) — [[Төмән өлкәһе]]нең Тубыл районы үҙәге. Өлкәнең төньяҡ өлөшөндә, [[Тубыл (йылға)|Тубыл]] йылғаһы [[Иртыш]]ҡа ҡойған ерҙә урынлашҡан. Ҡалаға 1587 йылда Себерҙе үҙләштерү үҙәге булараҡ нигеҙ һалынған. 1590 йылда уға Себер тарафтарында беренсе булып ҡала статусы бирелә. 1708 йылдан [[Себер губернаһы]]ның административ үҙәге була. Тубылдан 17 км алыҫлыҡта ҡасандыр [[Себер ханлығы]]ның баш ҡалаһы '''Ҡашлыҡ''' урынлашҡан булған. Ҡалала бөйөк химик [[Дмитрий Иванович Менделеев]] тыуған. == Географик урыны == Тубыл — кеше һаны буйынса [[Төмән өлкәһе]]нең икенсе ҡалаһы. Тубыл, Уват, Вагай райондары өсөн иҡтисад үҙәге. ==== Климат ==== * Йыллыҡ уртаса һауа температураһы — +0,9&nbsp;°C * Йыллыҡ уртаса һауаның дымлылығы — 75 % * Йыллыҡ уртаса ел тиҙлеге — 2,9 м/с <div style="width:80%"> {{Климат города |Город_род=Тубыл |Источник=[http://pogoda.ru.net/climate/28275.htm Погода и климат] | Янв_ср=-17.1 | Янв_ср_осад=23 | Фев_ср=-15.6 | Фев_ср_осад=17 | Мар_ср=-7.0 | Мар_ср_осад=17 | Апр_ср=1.8 | Апр_ср_осад=24 | Май_ср=10.2 | Май_ср_осад=44 | Июн_ср=16.7 | Июн_ср_осад=57 | Июл_ср=18.7 | Июл_ср_осад=67 | Авг_ср=15.3 | Авг_ср_осад=73 | Сен_ср=9.0 | Сен_ср_осад=53 | Окт_ср=2.2 | Окт_ср_осад=40 | Ноя_ср=-8.2 | Ноя_ср_осад=34 | Дек_ср=-14.9 | Дек_ср_осад=27 | Год_ср=0.9 | Год_ср_осад=476 | Янв_ср_мин=-21.6 | Янв_ср_макс=-12.7 | Фев_ср_мин=-20.7 | Фев_ср_макс=-10.3 | Мар_ср_мин=-12.6 | Мар_ср_макс=-1.4 | Апр_ср_мин=-3.2 | Апр_ср_макс=7.3 | Май_ср_мин=4.7 | Май_ср_макс=16.3 | Июн_ср_мин=11.4 | Июн_ср_макс=22.4 | Июл_ср_мин=13.7 | Июл_ср_макс=23.9 | Авг_ср_мин=10.7 | Авг_ср_макс=20.4 | Сен_ср_мин=4.9 | Сен_ср_макс=13.7 | Окт_ср_мин=-1.2 | Окт_ср_макс=6.1 | Ноя_ср_мин=-11.8 | Ноя_ср_макс=-4.7 | Дек_ср_мин=-19.3 | Дек_ср_макс=-10.7 | Год_ср_мин=-3.8 | Год_ср_макс=5.9 | Янв_а_макс=5.5 | Янв_а_мин=-48.5 | Фев_а_макс=5.5 | Фев_а_мин=-47.7 | Мар_а_макс=14.7 | Мар_а_мин=-41.8 | Апр_а_макс=29.5 | Апр_а_мин=-30.3 | Май_а_макс=35.7 | Май_а_мин=-14.6 | Июн_а_макс=37.2 | Июн_а_мин=-2.2 | Июл_а_макс=36.1 | Июл_а_мин=1.2 | Авг_а_макс=33.8 | Авг_а_мин=-2.9 | Сен_а_макс=30.1 | Сен_а_мин=-6.5 | Окт_а_макс=23.0 | Окт_а_мин=-34.4 | Ноя_а_макс=12.3 | Ноя_а_мин=-40.1 | Дек_а_макс=4.5 | Дек_а_мин=-51.8 | Год_а_макс=37.2 | Год_а_мин=-51.8 |}} </div> == Тарих == [[Файл:Prokudin-Gorskii-31.jpg|thumb|right|300px|Преображен серкәүҙән Тубыл күренеше 1912 йыл. С. М. Прокудин-Горский]] [[Файл:Tobolsk Russia-v1-p266.jpg|thumb|300px|right|Тобольск. [[1880]]. Альфреда Рамбо «Живописная история древней и новой России» китабынан һүрәт]] [[Файл:Tobolsk maps1700.jpg|thumb|300px|right|1701 йыл. Тубыл картаһы]] {{Яҙырға}} == Халҡы == {{ Население | Тобольск | Столбцов=13}} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * 400 лет Тобольску. Сборник архивных документов. — Свердловск, 1987. * {{книга|заглавие=Административно-территориальное деление Тюменской области (XVII—XX вв.)|место=Тюмень|год=2003|страниц=304|isbn=5-87591-025-9}} * ''Барабанова Л. П.'' Этюды о заповедном городе: [400-летию Тобольска посвящается] . — Свердловск: Сред.-Урал. кн. изд-во, 1986. * ''Голодников К.'' Город Тобольск и его окрестности: Исторический очерк. — Тобольск, 1887. 139 с. * ''Кириллов В. В.'' Тобольск. — М., 1984. * ''Копылов Д., Прибыльский Ю.'' Тобольск. — Свердловск, 1975. 264 с. * {{книга |автор = Кочедамов В. И. |заглавие = Тобольск (как рос и строился город) |место = Тюмень |издательство = Кн. изд-во |год = 1963 |страницы = |страниц = 156 |серия = |тираж = 5&nbsp;000 }} (в пер.) * ''Найдёнов Н. А.'' Тобольск. Материалы для истории города XVII и XVIII столетий. — М., 1885. * Тобольская антология. Кн. 1-2. — Верона, 2002. ''(серия «Памятники Отечества. Вся Россия»; кн. № 56, 57)'' * ''Шапп Ж. О.'' Путешествие в Сибирь. — Париж, 1768. В 3-х томах. * [http://russian-family.ru/biblioteka-genealoga/spiski-naselennyh-mest-rossiyskoy-imperii-i-sssr/tobolskaya-guberniya.-spisok-naselyonnyh-mest-1869.htmlТобольская губерния. Список населённых мест по сведениям 1868—1869 годов (СПб.1871)]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Һылтанмалар == {{Навигация |Тема = Тубыл |Викицитатник = ru:Тобольск |Викитека = ru:Устав города Тобольска |Викиновости = |Викисклад = Category:Tobolsk |Метавики = }} * [http://tobolsk.admtyumen.ru/ Официальный сайт администрации г. Тобольска] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200319105133/https://tobolsk.admtyumen.ru/ |date=2020-03-19 }} * [http://www.tobolsk.info/spravka/o-gorode Из истории города на сайте городской интернет-газеты «Тобольск-Информ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031134448/http://tobolsk.info/spravka/o-gorode |date=2012-10-31 }}. * [http://geo.1september.ru/articlef.php?ID=200104404/ Рассказов С. В. Тобольск в шести приближениях // География. Издательский дом «Первое сентября»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181217014912/http://geo.1september.ru/articlef.php?ID=200104404%2F |date=2018-12-17 }} * [http://maps.google.com/maps?f=q&hl=ru&geocode=&q=Тобольск&sll=55.827359,37.966561&sspn=0.005906,0.014462&ie=UTF8&ll=58.199311,68.252456&spn=0.00277,0.007231&t=k&z=17&om=1 Кремль, собор, Рентерея со спутника] * [http://sibrelic.ucoz.ru/photo/remezovs_u/khorograficheskaja_chertezhnaja_kniga/vid_goroda_tobolska/2-0-4 "Вид города Тобольска « из Хорографической чертежной книги» С. У. Ремезова начала XVIII в.]. * [http://photofile.ru/users/teleman/115515922/ Фотографии Тобольска]{{Недоступная ссылка|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * [http://www.towns.ru/towns/tobolsk.html Малые города России, Тобольск] * [http://nashtobolsk.ru/category/dostoprimechatelnosti/ Памятники архитектуры Тобольска] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219163954/http://nashtobolsk.ru/category/dostoprimechatelnosti/ |date=2015-02-19 }} * [http://www.vtobolsk.ru Тобольск для туристов и гостей города] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130630070054/http://www.vtobolsk.ru/ |date=2013-06-30 }} [[Категория:Иртыш буйындағы ҡалалар]] [[Категория:Тубыл буйындағы ҡалалар]] [[Категория:Тубыл (ҡала)]] [[Категория:XVI быуатта нигеҙләнгән ҡалалар]] 6pdr54ux9wd7fpoem8ikssev80pkuvg 0 70465 1307102 1261801 2026-10-07T16:40:29Z Айсар 10823 /* Лауреаттары */ өҫтәмә мәғлүмәт 1307102 wikitext text/x-wiki {{Карточка награды |Название = Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге <br />дәүләт премияһы |Изображение = Премия имени Салавата Юлаева Знак.png |Размер изображения = 120px |OriginalName = |Страна = {{Флагификация|Рәсәй}}<br /> {{Флагификация|Башҡортостан}} |Тип = маҡтаулы исем |КомуВручается = |КемВручается = [[Башҡортостан Хөкүмәте]] |ОснованияНаграждения = |Статус = ғәмәлдә |Параметры = |ДатаУчреждения = [[1967 йыл]] |ПервоеНаграждение = [[25 октябрь]] [[1967 йыл]] |ПоследнееНаграждение = |Количество = |СтаршаяНаграда = |МладшаяНаграда = |Соответствует = }} '''Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы''' — [[Башҡортостан наградалары|Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаһы]]. 1967 йылда [[Башҡорт АССР-ы]] [[Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы|Хөкүмәте]] әҙәбиәт, сәнғәт, архитектура өлкәһендәге иң яҡшы әҫәрҙәрҙе билдәләү өсөн [[Салауат Юлаев]] исемендәге премия булдырған. 1992 йылдан «Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы» тип атала. == Премия тураһында == Премия бирелә: а) әҙәбиәт өсөн б) архитектура өсөн в) кино сәнғәте өсөн == Премия тарихы == == Лауреаттары == Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаттары — премия менән бүләкләнгән кешеләр һәм ойошмалар === 2026 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Рим Хәсәнов]]<br> |{{начало цитаты}}Милли йыр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Рөстәм Хәкимов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]]нда ҡуйылған «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Мөнир Ҡунафин]]<br> |} === 2022 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Рөстәм Әлибаев]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} Бөрйән районындағы "Шүлгәнташ" тарихи-мәҙәни музей комплексы бинаһының проектын эшләгәне һәм экспозиция булдырғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{Cite web|url=https://glavarb.ru/rus/press_serv/ofitsialno/158600.html|title=Радий Хабиров подписал указ о присуждении Государственных премий имени Салавата Юлаева за 2022 год»|publisher=Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайты}}</ref> |- | |[[Илфат Аҡтуғанов]]<br> |- | |[[Гөлфиә Тажетдинова]]<br> |- | |[[Артур Нәзиуллин]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Заһир Исмәғилев мираҫының алтын биттәре» проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Дмитрий Крюков]]<br> |- | |[[Зөһрә Бураҡаева]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} «Ат уйнатып алдан бара» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Артур Кәбиров]]<br> |- | |[[Рәис Низаметдинов]]<br> |} === 2020 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Булат Йосопов]]<br> |{{начало цитаты}}«[[Беренсе Республика]]» тулы метражлы художестволы фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/29380/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 5 октября 2020 года №УГ-428 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2020 года»|date=2020-10-17|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507095415/https://npa.bashkortostan.ru/29380/ |date=2021-05-07 }}</ref> |- | |[[Айрат Абушахманов]]<br> |{{начало цитаты}}Гүзәл Яхинаның «Зөләйха күҙҙәрен аса» романы буйынса һәм Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса спектаклдәре өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Хәтип Фазылов]]<br> |{{начало цитаты}}«Родина — традиции и духовность» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре циклы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2018 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Салауат Әбүзәров]]<br> |{{начало цитаты}}«Ғәмәл дәфтәре» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/21283/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 8 октября 2018 года №УГ-203 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2018 года»|date=2018-10-10|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628221834/https://npa.bashkortostan.ru/21283/ |date=2021-06-28 }}</ref> |- | |[[Ләйлә Исмәғилева]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Арҡайым» балеты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Петров Андрей Борисович|Андрей Петров]]<br> |- | |[[Рифхәт Арыҫланов]]<br> |{{начало цитаты}}Һынлы сәнғәт өлкәһендәге «Салауат Күпере» ижади проекты өсөн{{конец цитаты}} |} === 2016 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Тереғолов Айрат Рәүеф улы|Айрат Тереғолов]]<br> |{{начало цитаты}} [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры — ''«Акбузат: башкирский эпос» һәм «Akbuzat: A Bashkirian Epic»'' китаптарында баҫылған [[Аҡбуҙат (эпос)|«Аҡбуҙат» эпосына]] һүрәттәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html|title=Рустэм Хамитов подписал Указ о присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева за 2016 год|date=2016-10-04|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194016/http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Мәүлекәсова Гөлсинә Ғәлим ҡыҙы|Гөлсинә Мәүлекәсова]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] артисы — театр-сәхнә сәнғәтен үҫтереүгә һәм популярлаштырыуға ҙур өлөш индергәне, юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Манапов Илдар Илдус улы|Илдар Манапов]]<br> |} === 2014 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нур Дауытов]]<br> |{{начало цитаты}}Башҡорт халыҡ ҡоралдары өсөн «Бейеу көйө» («Плясовая») һәм «Ҡыҙҙар бейеүе» («Девичий танец») концерты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536|title=Указ Президента РБ от 03.10.2014 г. № УП-304 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2014 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193736/http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536 |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Хисамов Ғәлим Афзал улы|Ғәлим Хисамов]]<br> |{{начало цитаты}}«Өн һәм һан» («Звук и число») һәм «Аҡтамыр» («Белокорень») романдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2012 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәммәт улы|Салауат Хәмиҙуллин]]<br> |{{начало цитаты}}«Тарихи мөхит» — «Историческая среда» телепроекты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://ipravo.info/bashkortostan2/act7/797.htm|title=Указ Президента РБ от 01.10.2012 г. № УП-377 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2012 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Российский правовой портал}}</ref> |- | |[[Йыһаншин Камил Фәрухша улы|Камил Йыһаншин]]<br> |{{начало цитаты}}«Алдан алтыны» китабы өсөн{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Рашит-шакур.jpg|100x120px]] |[[Шәкүров Рәшит Закир улы|Рәшит Шәкүр]]<br> |{{начало цитаты}}«Ыласындар оса бейектә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2010 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:КамалРинат.jpg|100x120px]] |[[Камалов Ринат Әлтәф улы|Ринат Камал]]<br> |{{начало цитаты}}«Әлфирә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html|title=Указ Президента РБ от 04.10.2010 г. № УП-586 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2010 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194134/http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рөстәм Сабитов]]<br> |{{начало цитаты}}Мостай Кәримдең «Ташлама утты, Прометей!» трагедияһы буйынса «Прометей» балетына музыка өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рәмил Килмәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}һөҙөмтәле күргәҙмә эшмәкәрлеге һәм «Башҡортостан минең йөрәгемдә», «Башҡортостан — минең йәнтөйәгем» авторлыҡ китап-фотоальбомдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2008 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Киньябулатов_Ирек_Лутфиевич.jpg|100x120px]] |[[Ирек Кинйәбулатов]]<br> |{{начало цитаты}}шағир, «Замана тауышы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4497265/|title=Указ Президента РБ от 27.09.2008 г. № УП-532 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2008 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}}{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |[[Сөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы|Гузәл Сөләймәнова]]<br> |{{начало цитаты}}"Аҡҡош күле"ндә — Одетта-Одилия, "Ромео һәм Джульетта"ла — Джульетта, "Арҡайым"да — Йондоҙ, "Баҡсаһарай фонтаны"нда Мария ролдәрен юғары башҡарыу оҫталығы, республиканың балет сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Киокадзу Араи]]<br> |rowspan=4|{{начало цитаты}}«[[Конгресс-холл (Өфө)|Конгресс-холл]]» бинаһын проектлаған өсөн.{{конец цитаты}} |- | |[[Готман Альфред Леонидович|Альфред Готман]]<br> |- | |[[Ҡаранаев Марат Закир улы|Марат Ҡаранаев]]<br> |- | |[[Муллагилдин Ришат Усман улы|Ришат Муллагилдин]]<br> |} === 2006 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Abdraz.jpg|100x120px]] |[[Әмир Абдразаҡов]]<br>(1934—2008) |{{начало цитаты}}«Һынмаҫ рух» документаь фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/|title=Указ Президента РБ от 04.10.2006 г. № УП-448 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2006 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193637/http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Таңсулпан Ғарипова]]<br>(1947 й.) |{{начало цитаты}}«Бөйрәкәй» роман-эпопеяһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2004 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Рашит!.jpeg|100x120px]] |[[Рәшит Назаров]]<br>(1944—2006) |{{начало цитаты}}[[2002]] йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Шиғырҙар. 1-се том» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/|title=Указ Президента РБ от 01.10.2004 г. № УП-486 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2004 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193640/http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рафаил Ҡасимов]]<br>(1947 й.) |{{начало цитаты}}«Салауат Юлай улының һуғышы һәм солохо» № 6 сифмонияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Фәйзрахман Исмәғилев]]<br>(1955 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Сказание о Салавате» һәм 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышына бағышланған картиналар циклы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Ғаянов Илдар Ихсан улы|Илдар Ғаянов]]<br>(1957 й.) |} === 2002 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәйнетдинов Юлай Ишбулды улы|Юлай Ғәйнетдинов]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың фольклорын пропагандалау һәм тергеҙеү өлкәһендәге «Хазина» тапшырыуҙар циклы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/|title=Указ Президента РБ от 24.09.2002 г. № УП-411 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2002 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193642/http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы|Хөрмәтулла Үтәшев]]<br>(1959 й.) |{{начало цитаты}}[[Ф. Бүләков|Ф Бүләков]]тың пьесаһы буйынса ҡуйылған «Шайморатор генерал» трагедияһында — Шайморатов, Н. Д. Абҡәҙеровтың «Сыңғыҙхандың һҡңғы төйәге» риүәйәтендә — Темуджин, [[Илшат Йомағолов|И. Х. Йомағоловтың]] «Нәркәс» трагедияһында — Сынтимер, Р. Шарттың «Ҡатынымдың исеме Морис» комедияһында Труабаль ролдәрен башҡарғандағы юғары актёр оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2000 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Азат Айытҡолов]]<br>(1956 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-инструменталисы ([[ҡурай]]) — һуңғы йылдарҙағы концерт эшмәкәрлеге һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/|title=Указ Президента РБ от 26.09.2000 г. № УП-583 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2000 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193644/http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Голдобин Сергей Анатольевич|Сергей Голдобин]]<br>(1954—2011) |rowspan=3|{{начало цитаты}}«Архпроект» ижади-архитектура фирмаһы ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең хеҙмәткәрҙәре, [[Өфө]] ҡалаһындағы «Ҡунаҡһарай» сауҙа-эш комплексын үҙгәртеп ҡороу проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Голдобина Светлана Борисовна|Светлана Голдобина]]<br>(1953 й.) |- | |[[Давыденко Андрей Владимирович|Андрей Давыденко]]<br>(1971 й.) |- | |[[Назаров Хәсән Мөҙәрис улы|Хәсән Назар]]<br>(1942 й.) |{{начало цитаты}}шағир, [[Башҡортостан]] [[Китап (нәшриәт)|«Китап» нәшриәте]] сығарған «Асманға ашыу» тигән шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1998 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Иҙрис Ғәзиев]]<br>(1960 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-вокалсыһы — 1997—1998 йылғы концерт программалары һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/|title=Указ Президента РБ от 30.09.1998 г. № УП-676 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 1998 года за лучшие произведения литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193357/http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы|Вәкил Дәүләтшин]]<br>(1949 й.) |{{начало цитаты}}архитектор — [[Өфө]]ләге «Ләлә-Тюльпан» мәсетенең проект авторы.{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Юсууупов.jpg|100x120px]] |[[Йосопов Тимербай Йосоп улы|Тимер Йосопов]]<br>(1938—2016) |{{начало цитаты}}шағир — 1998 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә баҫылған «Беште ер еләккәйҙәре» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1997 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Robert_bainov.png|100x120px]] |[[Роберт Байымов]]<br>(1937—2010) |{{начало цитаты}}1996 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Сыбар бөркөт» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=256—258|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғөбәйҙуллин Камил Ғөбәй улы|Камил Ғөбәйҙуллин]]<br>(1949 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1995 — 1997 йылдарҙа ижад ителгән «Юрматы ере» полиптихы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=259—264|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы|Рафаэль Ҡадиров]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Гали Хамзин.jpg|100x120px]] |[[Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы|Ғәли Хәмзин]]<br>(1950—2009) |{{начало цитаты}}Башҡортостан Республикаһында музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=265—268|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1996 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Абдуллин Ибрагим Ахметович.jpg|100x120px]] |[[Ибраһим Абдуллин]]<br>(1920—2005) |{{начало цитаты}}1995 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Байымай ҙа ҡояш байымай» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=246—252|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Аралбай Кадим.jpg|100x120px]] |[[Ҡәҙим Аралбаев]]<br>(род. в 1941 г.) |{{начало цитаты}}1995 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Аҫабалар рухы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=253—255|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1995 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәбитов Риф Фәтих улы|Риф Ғәбитов]]<br>(1952 й.) |{{начало цитаты}}«Еҙ үксә», «Көтөүсе йыры», «Башҡорт крәкәүәге» бейеүһәрен ҡуйыуы һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=237—240|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Zaynetdinovrs ejw 210.jpg|100x120px]] --> |[[Рәшит Зәйнетдинов]]<br>(1938—2015) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1994 — 1995 йылдарҙа ижад ителгән «Риүәйәт», «Ер йәне», «Ҡымыҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=241—244|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Калитов Георгий Ғәйниәхмәт улы|Георгий Калитов]]<br>(1952 й.) |- |[[Файл:Fakia.jpg|100x120px]] |[[Факиһа Туғыҙбаева]]<br>(1950 й.) |{{начало цитаты}}1994 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Фатихамды бирәм» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=245—248|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1994 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Флорид_Буляков.jpg|100x120px]] |[[Флорид Бүләков]]<br>(1948—2015) |rowspan=3|{{начало цитаты}}Стәрлетамаҡ ҡалаһының театрҙар берләшмәһендә «Онотолған доға» спектаклен ҡуйғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=219—223|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Гөлдәр Ильясова]]<br>(1954 й.) |- | |[[Филиппова Ирина Николаевна|Ирина Филиппова]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Яныбай хамматов.jpg|100x120px]] |[[Яныбай Хамматов]]<br>(1925—2000) |{{начало цитаты}}1981 — 1993 йылдарҙа Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Алтын бөртөкләп йыйыла», «Аҡман-тоҡман», «Йәшенле йәй», «Желтый камень» пенталогияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=224—227|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Байышев Фәнил Нафиҡ улы|Фәнил Байышев]]<br>(1956—1993)<br>(посмертно) |rowspan=4|{{начало цитаты}}[[Ҡөрьән|«Ҡөрьән-Кәрим»]]де башҡорт теленә тәржемә итеп баҫтырып сығарған өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=231—236|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Дан Кинельский]]<br>(1896—1982)<br>(үлгәндән һуң) |- | |[[Мәһәҙиев Дәүләткирәй Дәүләтбай улы|Дәүләткирәй Мәһәҙиев]]<br>(1925—2004) |- | |[[Сөйәрғолов Нурмөхәмәт Әлебай улы|Нурмөхәмәт Сөйәрғолов]]<br>(1937 й.) |- | |[[Нәзифә Ҡадирова|Нәзифә (Нәсифә) Ҡадирова]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Һуңғы ике йылдағы юғары концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=228—230|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1993 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:BuliakovD.jpg|100x120px]] --> |[[Бүләков Динис Мөҙәрис улы|Динис Бүләков]]<br>(1944—1995) |{{начало цитаты}}[[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] 1992 йылғы 6—8 һандарында донъя күргән «Ғүмер бер генә» [[роман]]ы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=209—212|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Заһретдинов Роберт Абдрахман улы|Роберт Заһретдинов]]<br>(1932—2016) |{{начало цитаты}}[[Өфө]] юғары педагогия училищыһы (колледжы) уҡытыусыһы, юғары башҡарыу оҫталығы һәм [[ҡумыҙ]] [[музыка]]һын пропагандалауға индергән ҙур өлөшө өсөн;{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=213—215|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPustarnakov.jpg|100x120px]] --> |[[Пустарнаков Владимир Павлович|Владимир Пустарнаков]]<br>(1924—2000) |{{начало цитаты}}рәссам, «1942 йыл» триптихы һәм пейзаждар серияһы өсөнй{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=216—218|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} <!-- --> === 1992 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Асҡаров Салауат Әхмәт улы|Салауат Асҡаров]]<br>(1946 й.) |{{начало цитаты}}Классик һәм милли музыка сәнғәтен пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=193—196|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Солтанов Абдулла Афзал улы|Абдулла Солтанов]]<br>(1928 й.) |{{начало цитаты}}Халыҡ йыр ижадын пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталыҡы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=197—199|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Gazim.jpg|100x120px]] --> |[[Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы|Ғәзим Шафиҡов]]<br>(1939—2009) |{{начало цитаты}}«И совесть, и жертвы эпохи» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=200—203|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Клемент Александр Васильевич|Александр Клемент]]<br>(1948 й.) |rowspan=3|{{начало цитаты}}[[Салауат районы]] [[Малаяҙ|Малаяҙ ауылында]]ғы [[Салауат Юлаев музейы]] бинаһын проектлау һәм төҙөү өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=204—208|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы|Хәниф Хәбибрахманов]]<br>(1948 й) |- | |[[Старцев Михаил Гаврилович|Михаил Старцев]]<br>(1938—2013) |} === 1991 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Миңләхмәт Ғәйнетдинов]]<br>(1943 й.) |{{начало цитаты}}Башҡорт милли сәнғәтен пропагандалауҙағы һәм үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=180—182|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Абдулхак Игебаев.jpg|100x120px]] |[[Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы|Абдулхаҡ Игебаев]]<br>(1930—2016) |{{начало цитаты}}1990 йылда Башкнигоиздатта сыҡҡан «Әйтелмәгән һүҙҙәр» шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=183—185|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Н._мусин.TIF|100x120px]] |[[Мусин Ноғман Сөләймән улы|Ноғман Мусин]]<br>(1931 й.) |{{начало цитаты}}1990 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Зәңгәртауҙа аҡ болан» һәм шул уҡ йылда Башкнигоиздатта баҫылған «Разговор по душам» китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=186—188|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Тамара_Нечаева.jpg|100x120px]] |[[Нечаева Тамара Павловна|Тамара Нечаева]]<br>(1922—2003) |{{начало цитаты}}1989 йылда Эстон ССР-ының Палдисики ҡалаһында ҡуйылған [[Салауат Юлаев]] скульптураһын эшләгәне өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=189—192|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1990 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Здание ансамбля имени Файзи Гаскарова.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]<br>(1938 йылда ойошторолған) |{{начало цитаты}}Башҡорт профессиональ хореография сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=168—171|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәүеф Мортазин]]<br>(1910—1994) |{{начало цитаты}}Башҡорт симфоник музыкаһын үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=172—175|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RafikovB.jpg|100x120px]] --> |[[Булат Рафиҡов]]<br>(1934—1998) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә 1989 йылда баҫтырылған «Ҡараһаҡал» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=176—179|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1989 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rauil bikbaev.jpg|100x120px]] |[[Рауил Бикбаев]]<br>(1938 й.) |{{начало цитаты}}1988 йылда Башкнигоиздатта нәшер ителгән «Яҙмыш» шиғырҙар йыйынтығы һәм шул уҡ йылда «Ағиҙел» журналында баҫылған «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!» поэмаһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=159—161|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Мубаряков Арслан.jpg|100x120px]] |[[Арыҫлан Мөбәрәков]]<br>(1908—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡорт совет театр сәнғәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=162—164|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:ASitdikova.jpg|100x120px]] |[[Ситдиҡова Әҙиә Хәбибулла ҡыҙы|Әҙиә Ситдиҡова]]<br>(1913—2000) |{{начало цитаты}}1988 йылда ижад ителгән һәм Мәскәүҙә «Башҡортостан рәссамдары» күргәҙмәһенә ҡуйылған әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=165—167|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1988 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rami garipov.jpg|100x120px]] |[[Рәми Ғарипов]]<br>(1932—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Һуңғы йылдарҙа нәшер ителгән шиғри әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=152—154|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Зарипов Радик Геннадий улы|Радик Зарипов]]<br>(1960 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1986-1987 йылдарҙағы концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=155—158|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Кыуатова.jpg|100x120px]] |[[Леонора Ҡыуатова]]<br>(1948) |} === 1987 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Харисов Ахнаф Ибрагимович.jpg|100x120px]] |[[Әхнәф Харисов]]<br>(1914—1977)<br>(үлгәндән һуң) |rowspan=6|{{начало цитаты}}1972 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә сыҡҡан 18 томлыҡ "Башҡорт халыҡ ижады"н төҙөүгә ҙур өлөш индергән авторҙар коллективына{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=141—148|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Нур Зарипов]]<br>(1925—1997) |- | |[[Лев Бараг]]<br>(1911—1994) |- | |[[Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы|Фәнүзә Нәҙершина]]<br>(1936) |- |<!-- [[Файл:Сагитов М.png|100x120px]] --> |[[Мөхтәр Сәғитов]]<br>(1933—1986)<br>(үлгәндән һуң) |- |[[Файл:Мастер-класс сэсэнов 01.JPG|100x120px]] |[[Әхмәт Сөләймәнов]]<br>(1939—2016) |- | |[[Узиков Юрий Андреевич|Юрий Узиков]]<br>(1931—2010) |{{начало цитаты}}1980 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған тарихи-революцион тематикаға арналған китаптар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=149—151|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1986 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Александр Бурзянцев]]<br>(1928—1997) |{{начало цитаты}}1984 — 1985 йылдарҙа яҙылған «Байрам», «Йылайыр», «Боҙ киткәндә», «Уралда ҡыш», «Башҡортостан яландарында» рәсемдәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=136—137|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Гүзәл Ғәзизова]]<br>(1954 й.т.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ҡулсалағы гимнастар» һауа номеры өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=138—140|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Юнир Ғәзизов]]<br>(1950—2006) |} === 1985 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Saifi Kudash.png|100x120px]] |[[Сәйфи Ҡудаш]]<br>(1894—1993) |{{начало цитаты}}«Шиғырҙар һәм поэмалар» китабы өсөн (Башҡортостан китап нәшриәте, 1984){{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA">{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=130—132|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Флүрә Килдейәрова]]<br>(1952) |{{начало цитаты}}Халыҡ йырҙарын башҡарыу оҫталығы һәм уларҙы пропагандалау өсөн{{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA"/> |- | |[[Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы|Ильяс Ямалетдинов]]<br>(1936) |{{начало цитаты}}Халыҡтар дуҫлығы орденлы «Ағиҙел» Башҡортостан художество берекмәһендә халыҡ кәсептәре сәнғәте изделиеларын эшләгән өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=133—135|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1984 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы|Венера Рәхимова]]<br>(1946.) |{{начало цитаты}}Башҡорт ҡурсаҡ театрында Сыңғыҙ Айтматов повесы буйынса ҡуйылған «Аҡ пароход» спектаклендә — Малай, Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса «Ғәлимә» спектаклендә — Ғәлимә, А. Толстой әкиәте буйынса «Буратино мажаралары» спектаклендә Буратино образдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=122—123|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:HakimovAH.jpg|100x120px]] |[[Хәкимов Әхиәр Хәсән улы|Әхиәр Хәкимов]]<br>(1929—2003) |{{начало цитаты}}1982 һәм 1984 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә һәм «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Ҡуштирәк» һәм «Һауыр ҡумта» («Лихие времена») романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=124—126|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1983 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:nadgib-asanbaev.jpg|100x120px]] |[[Нәжиб Асанбаев]]<br>(1921—2013) |rowspan=3|{{начало цитаты}}М. Ғафури исемендәге Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Башҡорт академия драма театрында ҡуйылған «Ҡыҙыл паша» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=114—118|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Әхтәм Абушахманов]]<br>(1948) |- | |[[Вәлиев Лек Вәли улы|Лек Вәлиев]]<br>(1935—1992) |- |<!-- [[Файл:GIbragimov.jpg|100x120px]] --> |[[Ғәли Ибраһимов]]<br>(1919—1989) |{{начало цитаты}}«Кинйә» романы өсөн (беренсе китап), Өфө, 1977 йыл, башҡорт һәм 1982 йыл — рус телдәрендә{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=119—121|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1982 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Lutfullin.jpg|100x120px]] |[[Әхмәт Лотфуллин]]<br>(1928—2007) |{{начало цитаты}}«Һуғышҡа оҙатыу», «Алтын туй», «Һабантуй», «Сәй эсеү» картиналары һәм портреттар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=108—110|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RamazanovG.jpg|100x120px]] --> |[[Рамаҙанов Ғилемдар Йыһандар улы|Ғилемдар Рамаҙанов]]<br>(1923—1993) |{{начало цитаты}}«Мәжит Ғафури» («Советская Россия» нәшриәте, 1980) һәм «Многоцветье» («Современник» нәшриәте, 1980) китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=111—113|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1981 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нурия Ирсаева]]<br>(1942) |rowspan=5|{{начало цитаты}}«Яҙмыштарҙан уҙмыш бар» спектаклендәге ролдәре өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=100—104|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Бабичева Таңсулпан Даһи ҡыҙы.jpg|100x120px]] |[[Таңсулпан Бабичева]]<br>(1953) |- | |[[Вәлитов Заһир Суфиян улы|Заһир Вәлитов]]<br>(1940) |- | |[[Олег Ханов]]<br>(1951) |- |[[Файл:Фидан_Гафаров.jpg|100x120px]] |[[Фидан Ғафаров]]<br>(1947) |- | |[[Журавлёв Василий Николаевич|Василий Журавлёв]]<br>(1904—1987) |{{начало цитаты}}«[[Алтын атлы һыбайлы]]» («Мосфильм») фильмы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=105—107|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1980 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғабдулла Ғиләжев]]<br>(1930—1997) |rowspan=2|{{начало цитаты}} КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетының һәм БАССР Юғары Советының тантаналы ултырышында ҡатнашыусылар өсөн концертты, Башҡорт АССР-ы ойошторолоуҙың 60 йыллығына арналған IV республика йыр, музыка һәм бейеү байрамын художество яғынан етәкләүе һәм ойоштороуы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=93—96|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPlekunov.jpg|100x120px]] --> |[[Плекунов Владимир Иванович|Владимир Плекунов]]<br>(1923—2001) |- |<!-- [[Файл:HusainovB.jpg|100x120px]] --> |[[Ғайса Хөсәйенов]]<br>(1928 й.т.) |{{начало цитаты}}«Дәүер. Әҙәбиәт. Яҙыусы» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1978) китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=97—99|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1979 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Муса Гали.jpg|100x120px]] |[[Муса Ғәли]]<br>(1923—2004) |{{начало цитаты}}«Өмөт йондоҙҙары» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) һәм «Йүкәләр сәскә ата» шиғыр йыйынтыҡтары өсөн («Детская литература», 1978){{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=86—88|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Kerbel2.jpg|100x120px]] --> |[[Кербель Лев Ефимович|Лев Кербель]]<br>(1917—2003) |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Мәжит Ғафури]]ҙың скульптура фигураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=89—92|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хихлуха Лев Васильевич|Лев Хихлуха]]<br>(1937 й.т.) |} === 1978 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:LKuznetsov2.jpg|100x120px]] --> |[[Кузнецов Лев Владимирович|Лев Кузнецов]]<br>(1923—1992) |{{начало цитаты}}Өфө ҡалаһындағы «Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл» скульптора композицияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=80—82|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Рашит.TIF|100x120px]] |[[Рәшит Солтангәрәев]]<br>(1935—2000) |{{начало цитаты}}За сборник повестей и рассказов «Йылы ямғыр» (Башҡортостан китап нәшриәтендә (1976) һәм «Современник» нәшриәтендә (1976) быҫылған повестар һәм хикәйәләр йыйынтығы һәм «Нефтселәр юлынан» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=83—85|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1977 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Домашников Борис Федорович.jpg|100x120px]] |[[Домашников Борис Фёдорович|Борис Домашников]]<br>(1924—2003) |{{начало цитаты}}«Ленину», «Ҡыҙыл майҙан», «Атайым иҫтәлегенә», «Башҡортостанда август», «Урал риүәйәте», «Тағы ла яҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=75—76|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Фердаус Мухаметвалеевна Нафикова.jpg|100x120px]] --> |[[Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы|Фирҙәүес Нафиҡова]]<br>(1938—2008) |{{начало цитаты}}Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында "Кармен-сюита"ла — Кармен, "Бизе"ла — Щедрин; "Испан миниатюралары"нда Ампара — кәләш ролдәрен башҡарғаны өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=77—79|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1976 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Асхат Мирзагитов.jpg|100x120px]] |[[Әсғәт Мирзаһитов]]<br>(1928—1989) |rowspan=4|{{начало цитаты}} Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында сәхнәләштерелгән «Әсәләр көтәләр улдарын» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=67—71|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Israfilov.jpg|100x120px]] |[[Исрафилов Рифҡәт Вәкил улы|Рифҡәт (Рәфҡәт) Исрафилов]]<br>(1941) |- |[[Файл:Зайтуна Бикбулатова.jpg|100x120px]] |[[Зәйтүнә Бикбулатова]]<br>(1908—1992) |- |[[Файл:Gulli.jpg|100x120px]] |[[Гөлли Мөбәрәкова]]<br>(1936) |- |[[Файл:RHakimov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/RHakimov.jpg]] |[[Рәмил Хәкимов]]<br>(1932—1999) |{{начало цитаты}}1974 йылда «Советская Россия» нәшриәтендә урыҫ телендә баҫылған «На семи дорогах» очерктар китабы өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=72—74|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1975 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:SAgish.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/SAgish.jpg]] |[[Сәғит Агиш]]<br>(1904—1973)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған "Һайланма әҫәрҙәр"енең 1-се томы («Хикәйәләр») өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=61—63|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Тюлькин Александр Эрастович|Александр Тюлькин]]<br>(1888—1980) |{{начало цитаты}}«Нестеровтың тыуған яғында» ({{ref-ru}} «На родине Нестерова»), «Сал Урал» ({{ref-ru}} «Седой Урал»), «Урал сәсмәләре» ({{ref-ru}} «Уральские рассказы»), «Ҙур химия уттары» ({{ref-ru}} «Огни большой химии»), «Салауат йорто» ({{ref-ru}} «Дом Салавата») картиналары һәм башҡорт пейзаждары шәлкеме өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=64—66|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1974 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikchentaev.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikchentaev.jpg]] |[[Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы|Әнүәр Бикчәнтәев]]<br>(1913—1989) |{{начало цитаты}}1973 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә баҫылған «Аҡҡоштар Уралда ҡала», «Ожмах вәғәҙә итмәйем» романдары, 1973 йылда ВЛКСМ Үҙәк Комитетының «Молодая гвардия» нәшриәтендә баҫылған «Прощайте, серебристые дожди» повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=55—57|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:DilmahametovI.png|100x120px|ссылка=Special:FilePath/DilmahametovI.png]] |[[Ишмулла Дилмөхәмәтов]]<br>(1928—1984) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1973 йылда концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге һәм 1974 йылда башҡарылған «Тыуған Урал» музыкаль-хореографик композицияла юғары оҫталыҡ өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=58—60|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәшиҙә Туйсина]]<br>(1942 й.) |} === 1973 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләнеү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Marslanov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Marslanov.jpg]] |[[Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы|Мөхәмәт Арыҫланов]]<br>(1910—2001) |{{начало цитаты}}[[Заһир Исмәғилев]]тың «Ағиҙел тулҡындары» һәм Муҡан Төлебаевтың «Биржан менән Сара» операларына декорациялар өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=49—51|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Хаким Гиляжев.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Хаким Гиляжев.jpg]] |[[Хәким Ғиләжев]]<br>(1923—1997) |{{начало цитаты}}1972 йылда баҫылған «Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=52—54|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} * === 1972 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ким Әхмәтйәнов]]<br>(1932—1980) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Әҙәбиәт теорияһы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=40—42|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Назар Нәжми]]<br>(1918—1999) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Ҡарҙар яуа» исемле шиғыр йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=43—45|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Sabitov2.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Sabitov2.jpg]] |[[Нариман Сабитов]]<br>(1925—1971)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}1970 йылда башҡарылған «Айгөл иле» балеты һәм 1971 йылда баҫылған «Яңғыраһын йырҙар» исемле йыр һәм романстар йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=46—48|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1971 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғата Сөләймәнов]]<br>(1912—1989) |{{начало цитаты}}башҡарыу оҫталығы һәм милли музыка ҡоралы - ҡурайҙы хеҙмәтсәндәр араһында әүҙем пропагандалаған өсөн{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=37—39|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1970 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikbaj.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikbaj.jpg]] |[[Баязит Бикбай]]<br>(1909—1968)<br> |{{начало цитаты}}«Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=31—33|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Ф. Исангулов.jpeg|100x120px]] |[[Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы|Фәрит Иҫәнғолов]]<br>(1928—1983) |{{начало цитаты}}«Арыш башағы» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=34—36|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1969 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:RNurmashametov.jpg|100x120px]] --> |[[Нурмөхәмәтов Рәшит Мөхәмәтбарый улы|Рәшит Нурмөхәмтов]]<br>(1925—1986) |{{начало цитаты}}«Шәриәт ҡорбандары», «Батыр тураһында легенда», «РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған врачы В. А. Ғизәтуллин», «Урал киңлектәрендә», «Һауынсы Ырыҫҡолова», «М. Яҡупов портреты», «Чабан» картиналары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=25—27|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:KHISMATULLIN Magafur KHismatullovich.jpg|100x120px]] |[[Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы|Мәғәфүр Хисмәтуллин]] <br>(1915—2004) |{{начало цитаты}}Концерт-башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=28—30|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1968 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Ахметов Х.jpg|100x120px]] |[[Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы|Хөсәйен Әхмәтов]]<br>(1914—1993) |{{начало цитаты}}«Уралым» ([[Баязит Бикбай]] һүҙҙәре), «Халҡыма» ([[Шәйехзада Бабич]] һүҙҙәре), «Ленин тураһында йыр» (автор һүҙҙәре), «Партия байрағы» ([[Ғайнан Әмири]] һүҙҙәре) йырҙар циклы, ҡыллы оркестр, арфа, гобой и һуҡма инструменттарға дүрт бүлекле «Сюита» өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=19—21|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Zajnab biisheva.jpg|100x120px]] |[[Зәйнәб Биишева]]<br>(1908—1996) |{{начало цитаты}}«Кәмһетелгәндәр» һәм «Уяныу» романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=22—24|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1967 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:GaskarovF.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров]]<br>(1912—1984) |{{начало цитаты}}Либретто Һәм «Төньяҡ амурҙары», «Яҙғы ташҡын», «Казаночки» бейеүҙәре, азатлыҡ көрәшен алып барыусы Вьетнамға бағышланған «Дуҫтарҙа ҡунаҡта» хореографик композиция өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=7—9|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |-  |[[Файл:Davletshina o.jpg|100x120px]] |[[Һәҙиә Дәүләтшина]]<br>(1905—1954)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}«Ырғыҙ» романы өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=10—12|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Исмәғилев Заһир Ғариф улы|Заһир Исмәғилев]]<br>(1917—2003) |{{начало цитаты}}«Яңы йырҙар» йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=13—15|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Mustai Karim 2004.jpg|100x120px]] |[[Мостай Кәрим]]<br>(1919—2005) |{{начало цитаты}}«Һайланма әҙәрҙәр» (1 том) өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=16—18|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Минишева А. Я. Лауреаты премии Башкирской АССР имени Салавата Юлаева. — Уфа, 1981 * [[Шәкүров Рәшит Закир улы|Шакур Р.]] Лауреаты премии имени Салавата Юлаева (Творч. портр.) — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1987, 254,[1] с. * Багуманов А. И., Фаизова Ф. А. Лауреаты премии имени Салавата Юлаева. — Уфа: Китап, 1999. — 272 с.{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * {{СЮЭ|52417|Государственная премия РБ имени Салавата Юлаева|автор=Сидоров В. В.}} * [http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ Указ Президента Республики Башкортостан от 31 августа 1994 года № УП-395 О Государственных премиях Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226013400/http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ |date=2014-02-26 }} {{ref-ru}} * [http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html Союз писателей Республики Башкортостан: Писатели-лауреаты Государственной премии Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122203813/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html |date=2018-11-22 }} {{ref-ru}} [[Категория:Башҡортостан премиялары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия]] [[Категория:Башҡортостандың әҙәби премиялары]] t9z7dip9ws50pqvuziuz8tgcmm7hmx3 1307103 1307102 2026-10-07T16:48:52Z Айсар 10823 /* 2026 */ өҫтәмә мәғлүмәт 1307103 wikitext text/x-wiki {{Карточка награды |Название = Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге <br />дәүләт премияһы |Изображение = Премия имени Салавата Юлаева Знак.png |Размер изображения = 120px |OriginalName = |Страна = {{Флагификация|Рәсәй}}<br /> {{Флагификация|Башҡортостан}} |Тип = маҡтаулы исем |КомуВручается = |КемВручается = [[Башҡортостан Хөкүмәте]] |ОснованияНаграждения = |Статус = ғәмәлдә |Параметры = |ДатаУчреждения = [[1967 йыл]] |ПервоеНаграждение = [[25 октябрь]] [[1967 йыл]] |ПоследнееНаграждение = |Количество = |СтаршаяНаграда = |МладшаяНаграда = |Соответствует = }} '''Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы''' — [[Башҡортостан наградалары|Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаһы]]. 1967 йылда [[Башҡорт АССР-ы]] [[Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы|Хөкүмәте]] әҙәбиәт, сәнғәт, архитектура өлкәһендәге иң яҡшы әҫәрҙәрҙе билдәләү өсөн [[Салауат Юлаев]] исемендәге премия булдырған. 1992 йылдан «Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы» тип атала. == Премия тураһында == Премия бирелә: а) әҙәбиәт өсөн б) архитектура өсөн в) кино сәнғәте өсөн == Премия тарихы == == Лауреаттары == Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаттары — премия менән бүләкләнгән кешеләр һәм ойошмалар === 2026 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Рим Хәсәнов]]<br> |{{начало цитаты}}Милли йыр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Рөстәм Хәкимов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]]нда ҡуйылған «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Мөнир Ҡунафин]]<br> |- | |[[Фәхертдинов Илшат Мәғәфүр улы]]<br> |{{начало цитаты}}Халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм республика кимәлендәге күләмле сараларҙы «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үткәреүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |- | |} === 2022 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Рөстәм Әлибаев]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} Бөрйән районындағы "Шүлгәнташ" тарихи-мәҙәни музей комплексы бинаһының проектын эшләгәне һәм экспозиция булдырғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{Cite web|url=https://glavarb.ru/rus/press_serv/ofitsialno/158600.html|title=Радий Хабиров подписал указ о присуждении Государственных премий имени Салавата Юлаева за 2022 год»|publisher=Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайты}}</ref> |- | |[[Илфат Аҡтуғанов]]<br> |- | |[[Гөлфиә Тажетдинова]]<br> |- | |[[Артур Нәзиуллин]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Заһир Исмәғилев мираҫының алтын биттәре» проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Дмитрий Крюков]]<br> |- | |[[Зөһрә Бураҡаева]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} «Ат уйнатып алдан бара» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Артур Кәбиров]]<br> |- | |[[Рәис Низаметдинов]]<br> |} === 2020 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Булат Йосопов]]<br> |{{начало цитаты}}«[[Беренсе Республика]]» тулы метражлы художестволы фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/29380/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 5 октября 2020 года №УГ-428 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2020 года»|date=2020-10-17|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507095415/https://npa.bashkortostan.ru/29380/ |date=2021-05-07 }}</ref> |- | |[[Айрат Абушахманов]]<br> |{{начало цитаты}}Гүзәл Яхинаның «Зөләйха күҙҙәрен аса» романы буйынса һәм Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса спектаклдәре өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Хәтип Фазылов]]<br> |{{начало цитаты}}«Родина — традиции и духовность» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре циклы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2018 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Салауат Әбүзәров]]<br> |{{начало цитаты}}«Ғәмәл дәфтәре» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/21283/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 8 октября 2018 года №УГ-203 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2018 года»|date=2018-10-10|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628221834/https://npa.bashkortostan.ru/21283/ |date=2021-06-28 }}</ref> |- | |[[Ләйлә Исмәғилева]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Арҡайым» балеты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Петров Андрей Борисович|Андрей Петров]]<br> |- | |[[Рифхәт Арыҫланов]]<br> |{{начало цитаты}}Һынлы сәнғәт өлкәһендәге «Салауат Күпере» ижади проекты өсөн{{конец цитаты}} |} === 2016 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Тереғолов Айрат Рәүеф улы|Айрат Тереғолов]]<br> |{{начало цитаты}} [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры — ''«Акбузат: башкирский эпос» һәм «Akbuzat: A Bashkirian Epic»'' китаптарында баҫылған [[Аҡбуҙат (эпос)|«Аҡбуҙат» эпосына]] һүрәттәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html|title=Рустэм Хамитов подписал Указ о присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева за 2016 год|date=2016-10-04|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194016/http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Мәүлекәсова Гөлсинә Ғәлим ҡыҙы|Гөлсинә Мәүлекәсова]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] артисы — театр-сәхнә сәнғәтен үҫтереүгә һәм популярлаштырыуға ҙур өлөш индергәне, юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Манапов Илдар Илдус улы|Илдар Манапов]]<br> |} === 2014 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нур Дауытов]]<br> |{{начало цитаты}}Башҡорт халыҡ ҡоралдары өсөн «Бейеу көйө» («Плясовая») һәм «Ҡыҙҙар бейеүе» («Девичий танец») концерты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536|title=Указ Президента РБ от 03.10.2014 г. № УП-304 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2014 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193736/http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536 |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Хисамов Ғәлим Афзал улы|Ғәлим Хисамов]]<br> |{{начало цитаты}}«Өн һәм һан» («Звук и число») һәм «Аҡтамыр» («Белокорень») романдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2012 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәммәт улы|Салауат Хәмиҙуллин]]<br> |{{начало цитаты}}«Тарихи мөхит» — «Историческая среда» телепроекты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://ipravo.info/bashkortostan2/act7/797.htm|title=Указ Президента РБ от 01.10.2012 г. № УП-377 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2012 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Российский правовой портал}}</ref> |- | |[[Йыһаншин Камил Фәрухша улы|Камил Йыһаншин]]<br> |{{начало цитаты}}«Алдан алтыны» китабы өсөн{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Рашит-шакур.jpg|100x120px]] |[[Шәкүров Рәшит Закир улы|Рәшит Шәкүр]]<br> |{{начало цитаты}}«Ыласындар оса бейектә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2010 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:КамалРинат.jpg|100x120px]] |[[Камалов Ринат Әлтәф улы|Ринат Камал]]<br> |{{начало цитаты}}«Әлфирә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html|title=Указ Президента РБ от 04.10.2010 г. № УП-586 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2010 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194134/http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рөстәм Сабитов]]<br> |{{начало цитаты}}Мостай Кәримдең «Ташлама утты, Прометей!» трагедияһы буйынса «Прометей» балетына музыка өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рәмил Килмәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}һөҙөмтәле күргәҙмә эшмәкәрлеге һәм «Башҡортостан минең йөрәгемдә», «Башҡортостан — минең йәнтөйәгем» авторлыҡ китап-фотоальбомдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2008 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Киньябулатов_Ирек_Лутфиевич.jpg|100x120px]] |[[Ирек Кинйәбулатов]]<br> |{{начало цитаты}}шағир, «Замана тауышы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4497265/|title=Указ Президента РБ от 27.09.2008 г. № УП-532 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2008 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}}{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |[[Сөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы|Гузәл Сөләймәнова]]<br> |{{начало цитаты}}"Аҡҡош күле"ндә — Одетта-Одилия, "Ромео һәм Джульетта"ла — Джульетта, "Арҡайым"да — Йондоҙ, "Баҡсаһарай фонтаны"нда Мария ролдәрен юғары башҡарыу оҫталығы, республиканың балет сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Киокадзу Араи]]<br> |rowspan=4|{{начало цитаты}}«[[Конгресс-холл (Өфө)|Конгресс-холл]]» бинаһын проектлаған өсөн.{{конец цитаты}} |- | |[[Готман Альфред Леонидович|Альфред Готман]]<br> |- | |[[Ҡаранаев Марат Закир улы|Марат Ҡаранаев]]<br> |- | |[[Муллагилдин Ришат Усман улы|Ришат Муллагилдин]]<br> |} === 2006 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Abdraz.jpg|100x120px]] |[[Әмир Абдразаҡов]]<br>(1934—2008) |{{начало цитаты}}«Һынмаҫ рух» документаь фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/|title=Указ Президента РБ от 04.10.2006 г. № УП-448 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2006 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193637/http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Таңсулпан Ғарипова]]<br>(1947 й.) |{{начало цитаты}}«Бөйрәкәй» роман-эпопеяһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2004 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Рашит!.jpeg|100x120px]] |[[Рәшит Назаров]]<br>(1944—2006) |{{начало цитаты}}[[2002]] йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Шиғырҙар. 1-се том» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/|title=Указ Президента РБ от 01.10.2004 г. № УП-486 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2004 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193640/http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рафаил Ҡасимов]]<br>(1947 й.) |{{начало цитаты}}«Салауат Юлай улының һуғышы һәм солохо» № 6 сифмонияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Фәйзрахман Исмәғилев]]<br>(1955 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Сказание о Салавате» һәм 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышына бағышланған картиналар циклы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Ғаянов Илдар Ихсан улы|Илдар Ғаянов]]<br>(1957 й.) |} === 2002 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәйнетдинов Юлай Ишбулды улы|Юлай Ғәйнетдинов]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың фольклорын пропагандалау һәм тергеҙеү өлкәһендәге «Хазина» тапшырыуҙар циклы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/|title=Указ Президента РБ от 24.09.2002 г. № УП-411 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2002 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193642/http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы|Хөрмәтулла Үтәшев]]<br>(1959 й.) |{{начало цитаты}}[[Ф. Бүләков|Ф Бүләков]]тың пьесаһы буйынса ҡуйылған «Шайморатор генерал» трагедияһында — Шайморатов, Н. Д. Абҡәҙеровтың «Сыңғыҙхандың һҡңғы төйәге» риүәйәтендә — Темуджин, [[Илшат Йомағолов|И. Х. Йомағоловтың]] «Нәркәс» трагедияһында — Сынтимер, Р. Шарттың «Ҡатынымдың исеме Морис» комедияһында Труабаль ролдәрен башҡарғандағы юғары актёр оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2000 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Азат Айытҡолов]]<br>(1956 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-инструменталисы ([[ҡурай]]) — һуңғы йылдарҙағы концерт эшмәкәрлеге һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/|title=Указ Президента РБ от 26.09.2000 г. № УП-583 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2000 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193644/http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Голдобин Сергей Анатольевич|Сергей Голдобин]]<br>(1954—2011) |rowspan=3|{{начало цитаты}}«Архпроект» ижади-архитектура фирмаһы ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең хеҙмәткәрҙәре, [[Өфө]] ҡалаһындағы «Ҡунаҡһарай» сауҙа-эш комплексын үҙгәртеп ҡороу проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Голдобина Светлана Борисовна|Светлана Голдобина]]<br>(1953 й.) |- | |[[Давыденко Андрей Владимирович|Андрей Давыденко]]<br>(1971 й.) |- | |[[Назаров Хәсән Мөҙәрис улы|Хәсән Назар]]<br>(1942 й.) |{{начало цитаты}}шағир, [[Башҡортостан]] [[Китап (нәшриәт)|«Китап» нәшриәте]] сығарған «Асманға ашыу» тигән шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1998 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Иҙрис Ғәзиев]]<br>(1960 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-вокалсыһы — 1997—1998 йылғы концерт программалары һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/|title=Указ Президента РБ от 30.09.1998 г. № УП-676 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 1998 года за лучшие произведения литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193357/http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы|Вәкил Дәүләтшин]]<br>(1949 й.) |{{начало цитаты}}архитектор — [[Өфө]]ләге «Ләлә-Тюльпан» мәсетенең проект авторы.{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Юсууупов.jpg|100x120px]] |[[Йосопов Тимербай Йосоп улы|Тимер Йосопов]]<br>(1938—2016) |{{начало цитаты}}шағир — 1998 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә баҫылған «Беште ер еләккәйҙәре» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1997 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Robert_bainov.png|100x120px]] |[[Роберт Байымов]]<br>(1937—2010) |{{начало цитаты}}1996 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Сыбар бөркөт» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=256—258|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғөбәйҙуллин Камил Ғөбәй улы|Камил Ғөбәйҙуллин]]<br>(1949 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1995 — 1997 йылдарҙа ижад ителгән «Юрматы ере» полиптихы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=259—264|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы|Рафаэль Ҡадиров]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Гали Хамзин.jpg|100x120px]] |[[Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы|Ғәли Хәмзин]]<br>(1950—2009) |{{начало цитаты}}Башҡортостан Республикаһында музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=265—268|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1996 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Абдуллин Ибрагим Ахметович.jpg|100x120px]] |[[Ибраһим Абдуллин]]<br>(1920—2005) |{{начало цитаты}}1995 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Байымай ҙа ҡояш байымай» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=246—252|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Аралбай Кадим.jpg|100x120px]] |[[Ҡәҙим Аралбаев]]<br>(род. в 1941 г.) |{{начало цитаты}}1995 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Аҫабалар рухы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=253—255|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1995 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәбитов Риф Фәтих улы|Риф Ғәбитов]]<br>(1952 й.) |{{начало цитаты}}«Еҙ үксә», «Көтөүсе йыры», «Башҡорт крәкәүәге» бейеүһәрен ҡуйыуы һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=237—240|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Zaynetdinovrs ejw 210.jpg|100x120px]] --> |[[Рәшит Зәйнетдинов]]<br>(1938—2015) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1994 — 1995 йылдарҙа ижад ителгән «Риүәйәт», «Ер йәне», «Ҡымыҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=241—244|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Калитов Георгий Ғәйниәхмәт улы|Георгий Калитов]]<br>(1952 й.) |- |[[Файл:Fakia.jpg|100x120px]] |[[Факиһа Туғыҙбаева]]<br>(1950 й.) |{{начало цитаты}}1994 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Фатихамды бирәм» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=245—248|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1994 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Флорид_Буляков.jpg|100x120px]] |[[Флорид Бүләков]]<br>(1948—2015) |rowspan=3|{{начало цитаты}}Стәрлетамаҡ ҡалаһының театрҙар берләшмәһендә «Онотолған доға» спектаклен ҡуйғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=219—223|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Гөлдәр Ильясова]]<br>(1954 й.) |- | |[[Филиппова Ирина Николаевна|Ирина Филиппова]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Яныбай хамматов.jpg|100x120px]] |[[Яныбай Хамматов]]<br>(1925—2000) |{{начало цитаты}}1981 — 1993 йылдарҙа Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Алтын бөртөкләп йыйыла», «Аҡман-тоҡман», «Йәшенле йәй», «Желтый камень» пенталогияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=224—227|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Байышев Фәнил Нафиҡ улы|Фәнил Байышев]]<br>(1956—1993)<br>(посмертно) |rowspan=4|{{начало цитаты}}[[Ҡөрьән|«Ҡөрьән-Кәрим»]]де башҡорт теленә тәржемә итеп баҫтырып сығарған өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=231—236|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Дан Кинельский]]<br>(1896—1982)<br>(үлгәндән һуң) |- | |[[Мәһәҙиев Дәүләткирәй Дәүләтбай улы|Дәүләткирәй Мәһәҙиев]]<br>(1925—2004) |- | |[[Сөйәрғолов Нурмөхәмәт Әлебай улы|Нурмөхәмәт Сөйәрғолов]]<br>(1937 й.) |- | |[[Нәзифә Ҡадирова|Нәзифә (Нәсифә) Ҡадирова]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Һуңғы ике йылдағы юғары концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=228—230|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1993 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:BuliakovD.jpg|100x120px]] --> |[[Бүләков Динис Мөҙәрис улы|Динис Бүләков]]<br>(1944—1995) |{{начало цитаты}}[[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] 1992 йылғы 6—8 һандарында донъя күргән «Ғүмер бер генә» [[роман]]ы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=209—212|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Заһретдинов Роберт Абдрахман улы|Роберт Заһретдинов]]<br>(1932—2016) |{{начало цитаты}}[[Өфө]] юғары педагогия училищыһы (колледжы) уҡытыусыһы, юғары башҡарыу оҫталығы һәм [[ҡумыҙ]] [[музыка]]һын пропагандалауға индергән ҙур өлөшө өсөн;{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=213—215|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPustarnakov.jpg|100x120px]] --> |[[Пустарнаков Владимир Павлович|Владимир Пустарнаков]]<br>(1924—2000) |{{начало цитаты}}рәссам, «1942 йыл» триптихы һәм пейзаждар серияһы өсөнй{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=216—218|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} <!-- --> === 1992 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Асҡаров Салауат Әхмәт улы|Салауат Асҡаров]]<br>(1946 й.) |{{начало цитаты}}Классик һәм милли музыка сәнғәтен пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=193—196|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Солтанов Абдулла Афзал улы|Абдулла Солтанов]]<br>(1928 й.) |{{начало цитаты}}Халыҡ йыр ижадын пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталыҡы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=197—199|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Gazim.jpg|100x120px]] --> |[[Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы|Ғәзим Шафиҡов]]<br>(1939—2009) |{{начало цитаты}}«И совесть, и жертвы эпохи» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=200—203|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Клемент Александр Васильевич|Александр Клемент]]<br>(1948 й.) |rowspan=3|{{начало цитаты}}[[Салауат районы]] [[Малаяҙ|Малаяҙ ауылында]]ғы [[Салауат Юлаев музейы]] бинаһын проектлау һәм төҙөү өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=204—208|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы|Хәниф Хәбибрахманов]]<br>(1948 й) |- | |[[Старцев Михаил Гаврилович|Михаил Старцев]]<br>(1938—2013) |} === 1991 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Миңләхмәт Ғәйнетдинов]]<br>(1943 й.) |{{начало цитаты}}Башҡорт милли сәнғәтен пропагандалауҙағы һәм үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=180—182|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Абдулхак Игебаев.jpg|100x120px]] |[[Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы|Абдулхаҡ Игебаев]]<br>(1930—2016) |{{начало цитаты}}1990 йылда Башкнигоиздатта сыҡҡан «Әйтелмәгән һүҙҙәр» шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=183—185|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Н._мусин.TIF|100x120px]] |[[Мусин Ноғман Сөләймән улы|Ноғман Мусин]]<br>(1931 й.) |{{начало цитаты}}1990 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Зәңгәртауҙа аҡ болан» һәм шул уҡ йылда Башкнигоиздатта баҫылған «Разговор по душам» китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=186—188|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Тамара_Нечаева.jpg|100x120px]] |[[Нечаева Тамара Павловна|Тамара Нечаева]]<br>(1922—2003) |{{начало цитаты}}1989 йылда Эстон ССР-ының Палдисики ҡалаһында ҡуйылған [[Салауат Юлаев]] скульптураһын эшләгәне өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=189—192|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1990 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Здание ансамбля имени Файзи Гаскарова.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]<br>(1938 йылда ойошторолған) |{{начало цитаты}}Башҡорт профессиональ хореография сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=168—171|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәүеф Мортазин]]<br>(1910—1994) |{{начало цитаты}}Башҡорт симфоник музыкаһын үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=172—175|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RafikovB.jpg|100x120px]] --> |[[Булат Рафиҡов]]<br>(1934—1998) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә 1989 йылда баҫтырылған «Ҡараһаҡал» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=176—179|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1989 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rauil bikbaev.jpg|100x120px]] |[[Рауил Бикбаев]]<br>(1938 й.) |{{начало цитаты}}1988 йылда Башкнигоиздатта нәшер ителгән «Яҙмыш» шиғырҙар йыйынтығы һәм шул уҡ йылда «Ағиҙел» журналында баҫылған «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!» поэмаһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=159—161|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Мубаряков Арслан.jpg|100x120px]] |[[Арыҫлан Мөбәрәков]]<br>(1908—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡорт совет театр сәнғәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=162—164|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:ASitdikova.jpg|100x120px]] |[[Ситдиҡова Әҙиә Хәбибулла ҡыҙы|Әҙиә Ситдиҡова]]<br>(1913—2000) |{{начало цитаты}}1988 йылда ижад ителгән һәм Мәскәүҙә «Башҡортостан рәссамдары» күргәҙмәһенә ҡуйылған әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=165—167|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1988 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rami garipov.jpg|100x120px]] |[[Рәми Ғарипов]]<br>(1932—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Һуңғы йылдарҙа нәшер ителгән шиғри әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=152—154|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Зарипов Радик Геннадий улы|Радик Зарипов]]<br>(1960 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1986-1987 йылдарҙағы концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=155—158|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Кыуатова.jpg|100x120px]] |[[Леонора Ҡыуатова]]<br>(1948) |} === 1987 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Харисов Ахнаф Ибрагимович.jpg|100x120px]] |[[Әхнәф Харисов]]<br>(1914—1977)<br>(үлгәндән һуң) |rowspan=6|{{начало цитаты}}1972 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә сыҡҡан 18 томлыҡ "Башҡорт халыҡ ижады"н төҙөүгә ҙур өлөш индергән авторҙар коллективына{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=141—148|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Нур Зарипов]]<br>(1925—1997) |- | |[[Лев Бараг]]<br>(1911—1994) |- | |[[Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы|Фәнүзә Нәҙершина]]<br>(1936) |- |<!-- [[Файл:Сагитов М.png|100x120px]] --> |[[Мөхтәр Сәғитов]]<br>(1933—1986)<br>(үлгәндән һуң) |- |[[Файл:Мастер-класс сэсэнов 01.JPG|100x120px]] |[[Әхмәт Сөләймәнов]]<br>(1939—2016) |- | |[[Узиков Юрий Андреевич|Юрий Узиков]]<br>(1931—2010) |{{начало цитаты}}1980 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған тарихи-революцион тематикаға арналған китаптар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=149—151|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1986 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Александр Бурзянцев]]<br>(1928—1997) |{{начало цитаты}}1984 — 1985 йылдарҙа яҙылған «Байрам», «Йылайыр», «Боҙ киткәндә», «Уралда ҡыш», «Башҡортостан яландарында» рәсемдәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=136—137|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Гүзәл Ғәзизова]]<br>(1954 й.т.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ҡулсалағы гимнастар» һауа номеры өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=138—140|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Юнир Ғәзизов]]<br>(1950—2006) |} === 1985 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Saifi Kudash.png|100x120px]] |[[Сәйфи Ҡудаш]]<br>(1894—1993) |{{начало цитаты}}«Шиғырҙар һәм поэмалар» китабы өсөн (Башҡортостан китап нәшриәте, 1984){{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA">{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=130—132|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Флүрә Килдейәрова]]<br>(1952) |{{начало цитаты}}Халыҡ йырҙарын башҡарыу оҫталығы һәм уларҙы пропагандалау өсөн{{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA"/> |- | |[[Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы|Ильяс Ямалетдинов]]<br>(1936) |{{начало цитаты}}Халыҡтар дуҫлығы орденлы «Ағиҙел» Башҡортостан художество берекмәһендә халыҡ кәсептәре сәнғәте изделиеларын эшләгән өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=133—135|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1984 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы|Венера Рәхимова]]<br>(1946.) |{{начало цитаты}}Башҡорт ҡурсаҡ театрында Сыңғыҙ Айтматов повесы буйынса ҡуйылған «Аҡ пароход» спектаклендә — Малай, Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса «Ғәлимә» спектаклендә — Ғәлимә, А. Толстой әкиәте буйынса «Буратино мажаралары» спектаклендә Буратино образдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=122—123|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:HakimovAH.jpg|100x120px]] |[[Хәкимов Әхиәр Хәсән улы|Әхиәр Хәкимов]]<br>(1929—2003) |{{начало цитаты}}1982 һәм 1984 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә һәм «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Ҡуштирәк» һәм «Һауыр ҡумта» («Лихие времена») романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=124—126|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1983 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:nadgib-asanbaev.jpg|100x120px]] |[[Нәжиб Асанбаев]]<br>(1921—2013) |rowspan=3|{{начало цитаты}}М. Ғафури исемендәге Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Башҡорт академия драма театрында ҡуйылған «Ҡыҙыл паша» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=114—118|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Әхтәм Абушахманов]]<br>(1948) |- | |[[Вәлиев Лек Вәли улы|Лек Вәлиев]]<br>(1935—1992) |- |<!-- [[Файл:GIbragimov.jpg|100x120px]] --> |[[Ғәли Ибраһимов]]<br>(1919—1989) |{{начало цитаты}}«Кинйә» романы өсөн (беренсе китап), Өфө, 1977 йыл, башҡорт һәм 1982 йыл — рус телдәрендә{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=119—121|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1982 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Lutfullin.jpg|100x120px]] |[[Әхмәт Лотфуллин]]<br>(1928—2007) |{{начало цитаты}}«Һуғышҡа оҙатыу», «Алтын туй», «Һабантуй», «Сәй эсеү» картиналары һәм портреттар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=108—110|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RamazanovG.jpg|100x120px]] --> |[[Рамаҙанов Ғилемдар Йыһандар улы|Ғилемдар Рамаҙанов]]<br>(1923—1993) |{{начало цитаты}}«Мәжит Ғафури» («Советская Россия» нәшриәте, 1980) һәм «Многоцветье» («Современник» нәшриәте, 1980) китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=111—113|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1981 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нурия Ирсаева]]<br>(1942) |rowspan=5|{{начало цитаты}}«Яҙмыштарҙан уҙмыш бар» спектаклендәге ролдәре өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=100—104|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Бабичева Таңсулпан Даһи ҡыҙы.jpg|100x120px]] |[[Таңсулпан Бабичева]]<br>(1953) |- | |[[Вәлитов Заһир Суфиян улы|Заһир Вәлитов]]<br>(1940) |- | |[[Олег Ханов]]<br>(1951) |- |[[Файл:Фидан_Гафаров.jpg|100x120px]] |[[Фидан Ғафаров]]<br>(1947) |- | |[[Журавлёв Василий Николаевич|Василий Журавлёв]]<br>(1904—1987) |{{начало цитаты}}«[[Алтын атлы һыбайлы]]» («Мосфильм») фильмы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=105—107|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1980 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғабдулла Ғиләжев]]<br>(1930—1997) |rowspan=2|{{начало цитаты}} КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетының һәм БАССР Юғары Советының тантаналы ултырышында ҡатнашыусылар өсөн концертты, Башҡорт АССР-ы ойошторолоуҙың 60 йыллығына арналған IV республика йыр, музыка һәм бейеү байрамын художество яғынан етәкләүе һәм ойоштороуы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=93—96|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPlekunov.jpg|100x120px]] --> |[[Плекунов Владимир Иванович|Владимир Плекунов]]<br>(1923—2001) |- |<!-- [[Файл:HusainovB.jpg|100x120px]] --> |[[Ғайса Хөсәйенов]]<br>(1928 й.т.) |{{начало цитаты}}«Дәүер. Әҙәбиәт. Яҙыусы» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1978) китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=97—99|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1979 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Муса Гали.jpg|100x120px]] |[[Муса Ғәли]]<br>(1923—2004) |{{начало цитаты}}«Өмөт йондоҙҙары» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) һәм «Йүкәләр сәскә ата» шиғыр йыйынтыҡтары өсөн («Детская литература», 1978){{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=86—88|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Kerbel2.jpg|100x120px]] --> |[[Кербель Лев Ефимович|Лев Кербель]]<br>(1917—2003) |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Мәжит Ғафури]]ҙың скульптура фигураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=89—92|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хихлуха Лев Васильевич|Лев Хихлуха]]<br>(1937 й.т.) |} === 1978 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:LKuznetsov2.jpg|100x120px]] --> |[[Кузнецов Лев Владимирович|Лев Кузнецов]]<br>(1923—1992) |{{начало цитаты}}Өфө ҡалаһындағы «Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл» скульптора композицияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=80—82|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Рашит.TIF|100x120px]] |[[Рәшит Солтангәрәев]]<br>(1935—2000) |{{начало цитаты}}За сборник повестей и рассказов «Йылы ямғыр» (Башҡортостан китап нәшриәтендә (1976) һәм «Современник» нәшриәтендә (1976) быҫылған повестар һәм хикәйәләр йыйынтығы һәм «Нефтселәр юлынан» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=83—85|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1977 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Домашников Борис Федорович.jpg|100x120px]] |[[Домашников Борис Фёдорович|Борис Домашников]]<br>(1924—2003) |{{начало цитаты}}«Ленину», «Ҡыҙыл майҙан», «Атайым иҫтәлегенә», «Башҡортостанда август», «Урал риүәйәте», «Тағы ла яҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=75—76|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Фердаус Мухаметвалеевна Нафикова.jpg|100x120px]] --> |[[Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы|Фирҙәүес Нафиҡова]]<br>(1938—2008) |{{начало цитаты}}Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында "Кармен-сюита"ла — Кармен, "Бизе"ла — Щедрин; "Испан миниатюралары"нда Ампара — кәләш ролдәрен башҡарғаны өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=77—79|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1976 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Асхат Мирзагитов.jpg|100x120px]] |[[Әсғәт Мирзаһитов]]<br>(1928—1989) |rowspan=4|{{начало цитаты}} Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында сәхнәләштерелгән «Әсәләр көтәләр улдарын» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=67—71|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Israfilov.jpg|100x120px]] |[[Исрафилов Рифҡәт Вәкил улы|Рифҡәт (Рәфҡәт) Исрафилов]]<br>(1941) |- |[[Файл:Зайтуна Бикбулатова.jpg|100x120px]] |[[Зәйтүнә Бикбулатова]]<br>(1908—1992) |- |[[Файл:Gulli.jpg|100x120px]] |[[Гөлли Мөбәрәкова]]<br>(1936) |- |[[Файл:RHakimov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/RHakimov.jpg]] |[[Рәмил Хәкимов]]<br>(1932—1999) |{{начало цитаты}}1974 йылда «Советская Россия» нәшриәтендә урыҫ телендә баҫылған «На семи дорогах» очерктар китабы өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=72—74|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1975 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:SAgish.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/SAgish.jpg]] |[[Сәғит Агиш]]<br>(1904—1973)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған "Һайланма әҫәрҙәр"енең 1-се томы («Хикәйәләр») өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=61—63|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Тюлькин Александр Эрастович|Александр Тюлькин]]<br>(1888—1980) |{{начало цитаты}}«Нестеровтың тыуған яғында» ({{ref-ru}} «На родине Нестерова»), «Сал Урал» ({{ref-ru}} «Седой Урал»), «Урал сәсмәләре» ({{ref-ru}} «Уральские рассказы»), «Ҙур химия уттары» ({{ref-ru}} «Огни большой химии»), «Салауат йорто» ({{ref-ru}} «Дом Салавата») картиналары һәм башҡорт пейзаждары шәлкеме өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=64—66|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1974 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikchentaev.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikchentaev.jpg]] |[[Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы|Әнүәр Бикчәнтәев]]<br>(1913—1989) |{{начало цитаты}}1973 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә баҫылған «Аҡҡоштар Уралда ҡала», «Ожмах вәғәҙә итмәйем» романдары, 1973 йылда ВЛКСМ Үҙәк Комитетының «Молодая гвардия» нәшриәтендә баҫылған «Прощайте, серебристые дожди» повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=55—57|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:DilmahametovI.png|100x120px|ссылка=Special:FilePath/DilmahametovI.png]] |[[Ишмулла Дилмөхәмәтов]]<br>(1928—1984) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1973 йылда концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге һәм 1974 йылда башҡарылған «Тыуған Урал» музыкаль-хореографик композицияла юғары оҫталыҡ өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=58—60|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәшиҙә Туйсина]]<br>(1942 й.) |} === 1973 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләнеү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Marslanov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Marslanov.jpg]] |[[Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы|Мөхәмәт Арыҫланов]]<br>(1910—2001) |{{начало цитаты}}[[Заһир Исмәғилев]]тың «Ағиҙел тулҡындары» һәм Муҡан Төлебаевтың «Биржан менән Сара» операларына декорациялар өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=49—51|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Хаким Гиляжев.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Хаким Гиляжев.jpg]] |[[Хәким Ғиләжев]]<br>(1923—1997) |{{начало цитаты}}1972 йылда баҫылған «Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=52—54|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} * === 1972 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ким Әхмәтйәнов]]<br>(1932—1980) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Әҙәбиәт теорияһы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=40—42|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Назар Нәжми]]<br>(1918—1999) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Ҡарҙар яуа» исемле шиғыр йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=43—45|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Sabitov2.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Sabitov2.jpg]] |[[Нариман Сабитов]]<br>(1925—1971)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}1970 йылда башҡарылған «Айгөл иле» балеты һәм 1971 йылда баҫылған «Яңғыраһын йырҙар» исемле йыр һәм романстар йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=46—48|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1971 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғата Сөләймәнов]]<br>(1912—1989) |{{начало цитаты}}башҡарыу оҫталығы һәм милли музыка ҡоралы - ҡурайҙы хеҙмәтсәндәр араһында әүҙем пропагандалаған өсөн{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=37—39|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1970 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikbaj.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikbaj.jpg]] |[[Баязит Бикбай]]<br>(1909—1968)<br> |{{начало цитаты}}«Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=31—33|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Ф. Исангулов.jpeg|100x120px]] |[[Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы|Фәрит Иҫәнғолов]]<br>(1928—1983) |{{начало цитаты}}«Арыш башағы» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=34—36|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1969 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:RNurmashametov.jpg|100x120px]] --> |[[Нурмөхәмәтов Рәшит Мөхәмәтбарый улы|Рәшит Нурмөхәмтов]]<br>(1925—1986) |{{начало цитаты}}«Шәриәт ҡорбандары», «Батыр тураһында легенда», «РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған врачы В. А. Ғизәтуллин», «Урал киңлектәрендә», «Һауынсы Ырыҫҡолова», «М. Яҡупов портреты», «Чабан» картиналары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=25—27|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:KHISMATULLIN Magafur KHismatullovich.jpg|100x120px]] |[[Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы|Мәғәфүр Хисмәтуллин]] <br>(1915—2004) |{{начало цитаты}}Концерт-башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=28—30|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1968 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Ахметов Х.jpg|100x120px]] |[[Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы|Хөсәйен Әхмәтов]]<br>(1914—1993) |{{начало цитаты}}«Уралым» ([[Баязит Бикбай]] һүҙҙәре), «Халҡыма» ([[Шәйехзада Бабич]] һүҙҙәре), «Ленин тураһында йыр» (автор һүҙҙәре), «Партия байрағы» ([[Ғайнан Әмири]] һүҙҙәре) йырҙар циклы, ҡыллы оркестр, арфа, гобой и һуҡма инструменттарға дүрт бүлекле «Сюита» өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=19—21|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Zajnab biisheva.jpg|100x120px]] |[[Зәйнәб Биишева]]<br>(1908—1996) |{{начало цитаты}}«Кәмһетелгәндәр» һәм «Уяныу» романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=22—24|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1967 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:GaskarovF.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров]]<br>(1912—1984) |{{начало цитаты}}Либретто Һәм «Төньяҡ амурҙары», «Яҙғы ташҡын», «Казаночки» бейеүҙәре, азатлыҡ көрәшен алып барыусы Вьетнамға бағышланған «Дуҫтарҙа ҡунаҡта» хореографик композиция өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=7—9|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |-  |[[Файл:Davletshina o.jpg|100x120px]] |[[Һәҙиә Дәүләтшина]]<br>(1905—1954)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}«Ырғыҙ» романы өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=10—12|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Исмәғилев Заһир Ғариф улы|Заһир Исмәғилев]]<br>(1917—2003) |{{начало цитаты}}«Яңы йырҙар» йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=13—15|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Mustai Karim 2004.jpg|100x120px]] |[[Мостай Кәрим]]<br>(1919—2005) |{{начало цитаты}}«Һайланма әҙәрҙәр» (1 том) өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=16—18|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Минишева А. Я. Лауреаты премии Башкирской АССР имени Салавата Юлаева. — Уфа, 1981 * [[Шәкүров Рәшит Закир улы|Шакур Р.]] Лауреаты премии имени Салавата Юлаева (Творч. портр.) — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1987, 254,[1] с. * Багуманов А. И., Фаизова Ф. А. Лауреаты премии имени Салавата Юлаева. — Уфа: Китап, 1999. — 272 с.{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * {{СЮЭ|52417|Государственная премия РБ имени Салавата Юлаева|автор=Сидоров В. В.}} * [http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ Указ Президента Республики Башкортостан от 31 августа 1994 года № УП-395 О Государственных премиях Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226013400/http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ |date=2014-02-26 }} {{ref-ru}} * [http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html Союз писателей Республики Башкортостан: Писатели-лауреаты Государственной премии Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122203813/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html |date=2018-11-22 }} {{ref-ru}} [[Категория:Башҡортостан премиялары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия]] [[Категория:Башҡортостандың әҙәби премиялары]] adi2hyiw3xrcg9prlvcrjlhnydsywn7 1307104 1307103 2026-10-07T16:52:11Z Айсар 10823 /* 2026 */ өҫтәмә мәғлүмәт 1307104 wikitext text/x-wiki {{Карточка награды |Название = Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге <br />дәүләт премияһы |Изображение = Премия имени Салавата Юлаева Знак.png |Размер изображения = 120px |OriginalName = |Страна = {{Флагификация|Рәсәй}}<br /> {{Флагификация|Башҡортостан}} |Тип = маҡтаулы исем |КомуВручается = |КемВручается = [[Башҡортостан Хөкүмәте]] |ОснованияНаграждения = |Статус = ғәмәлдә |Параметры = |ДатаУчреждения = [[1967 йыл]] |ПервоеНаграждение = [[25 октябрь]] [[1967 йыл]] |ПоследнееНаграждение = |Количество = |СтаршаяНаграда = |МладшаяНаграда = |Соответствует = }} '''Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы''' — [[Башҡортостан наградалары|Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаһы]]. 1967 йылда [[Башҡорт АССР-ы]] [[Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы|Хөкүмәте]] әҙәбиәт, сәнғәт, архитектура өлкәһендәге иң яҡшы әҫәрҙәрҙе билдәләү өсөн [[Салауат Юлаев]] исемендәге премия булдырған. 1992 йылдан «Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы» тип атала. == Премия тураһында == Премия бирелә: а) әҙәбиәт өсөн б) архитектура өсөн в) кино сәнғәте өсөн == Премия тарихы == == Лауреаттары == Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаттары — премия менән бүләкләнгән кешеләр һәм ойошмалар === 2026 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Рим Хәсәнов]]<br> |{{начало цитаты}}Милли йыр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Рөстәм Хәкимов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]]нда ҡуйылған «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Мөнир Ҡунафин]]<br> |- | |[[Фәхертдинов Илшат Мәғәфүр улы]]<br> |{{начало цитаты}}Халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм республика кимәлендәге күләмле сараларҙы «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үткәреүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Лобанов Владимир Геннадиевич]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}}«41-се ҡатын-ҡыҙ» һәйкәле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Хәсәнов Рөстәм Аяз улы]]<br> |- | |[[Фәйзуллин Илгиз Фазылйән улы]]<br> |} === 2022 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Рөстәм Әлибаев]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} Бөрйән районындағы "Шүлгәнташ" тарихи-мәҙәни музей комплексы бинаһының проектын эшләгәне һәм экспозиция булдырғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{Cite web|url=https://glavarb.ru/rus/press_serv/ofitsialno/158600.html|title=Радий Хабиров подписал указ о присуждении Государственных премий имени Салавата Юлаева за 2022 год»|publisher=Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайты}}</ref> |- | |[[Илфат Аҡтуғанов]]<br> |- | |[[Гөлфиә Тажетдинова]]<br> |- | |[[Артур Нәзиуллин]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Заһир Исмәғилев мираҫының алтын биттәре» проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Дмитрий Крюков]]<br> |- | |[[Зөһрә Бураҡаева]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} «Ат уйнатып алдан бара» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Артур Кәбиров]]<br> |- | |[[Рәис Низаметдинов]]<br> |} === 2020 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Булат Йосопов]]<br> |{{начало цитаты}}«[[Беренсе Республика]]» тулы метражлы художестволы фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/29380/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 5 октября 2020 года №УГ-428 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2020 года»|date=2020-10-17|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507095415/https://npa.bashkortostan.ru/29380/ |date=2021-05-07 }}</ref> |- | |[[Айрат Абушахманов]]<br> |{{начало цитаты}}Гүзәл Яхинаның «Зөләйха күҙҙәрен аса» романы буйынса һәм Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса спектаклдәре өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Хәтип Фазылов]]<br> |{{начало цитаты}}«Родина — традиции и духовность» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре циклы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2018 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Салауат Әбүзәров]]<br> |{{начало цитаты}}«Ғәмәл дәфтәре» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/21283/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 8 октября 2018 года №УГ-203 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2018 года»|date=2018-10-10|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628221834/https://npa.bashkortostan.ru/21283/ |date=2021-06-28 }}</ref> |- | |[[Ләйлә Исмәғилева]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Арҡайым» балеты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Петров Андрей Борисович|Андрей Петров]]<br> |- | |[[Рифхәт Арыҫланов]]<br> |{{начало цитаты}}Һынлы сәнғәт өлкәһендәге «Салауат Күпере» ижади проекты өсөн{{конец цитаты}} |} === 2016 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Тереғолов Айрат Рәүеф улы|Айрат Тереғолов]]<br> |{{начало цитаты}} [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры — ''«Акбузат: башкирский эпос» һәм «Akbuzat: A Bashkirian Epic»'' китаптарында баҫылған [[Аҡбуҙат (эпос)|«Аҡбуҙат» эпосына]] һүрәттәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html|title=Рустэм Хамитов подписал Указ о присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева за 2016 год|date=2016-10-04|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194016/http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Мәүлекәсова Гөлсинә Ғәлим ҡыҙы|Гөлсинә Мәүлекәсова]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] артисы — театр-сәхнә сәнғәтен үҫтереүгә һәм популярлаштырыуға ҙур өлөш индергәне, юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Манапов Илдар Илдус улы|Илдар Манапов]]<br> |} === 2014 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нур Дауытов]]<br> |{{начало цитаты}}Башҡорт халыҡ ҡоралдары өсөн «Бейеу көйө» («Плясовая») һәм «Ҡыҙҙар бейеүе» («Девичий танец») концерты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536|title=Указ Президента РБ от 03.10.2014 г. № УП-304 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2014 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193736/http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536 |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Хисамов Ғәлим Афзал улы|Ғәлим Хисамов]]<br> |{{начало цитаты}}«Өн һәм һан» («Звук и число») һәм «Аҡтамыр» («Белокорень») романдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2012 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәммәт улы|Салауат Хәмиҙуллин]]<br> |{{начало цитаты}}«Тарихи мөхит» — «Историческая среда» телепроекты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://ipravo.info/bashkortostan2/act7/797.htm|title=Указ Президента РБ от 01.10.2012 г. № УП-377 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2012 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Российский правовой портал}}</ref> |- | |[[Йыһаншин Камил Фәрухша улы|Камил Йыһаншин]]<br> |{{начало цитаты}}«Алдан алтыны» китабы өсөн{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Рашит-шакур.jpg|100x120px]] |[[Шәкүров Рәшит Закир улы|Рәшит Шәкүр]]<br> |{{начало цитаты}}«Ыласындар оса бейектә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2010 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:КамалРинат.jpg|100x120px]] |[[Камалов Ринат Әлтәф улы|Ринат Камал]]<br> |{{начало цитаты}}«Әлфирә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html|title=Указ Президента РБ от 04.10.2010 г. № УП-586 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2010 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194134/http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рөстәм Сабитов]]<br> |{{начало цитаты}}Мостай Кәримдең «Ташлама утты, Прометей!» трагедияһы буйынса «Прометей» балетына музыка өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рәмил Килмәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}һөҙөмтәле күргәҙмә эшмәкәрлеге һәм «Башҡортостан минең йөрәгемдә», «Башҡортостан — минең йәнтөйәгем» авторлыҡ китап-фотоальбомдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2008 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Киньябулатов_Ирек_Лутфиевич.jpg|100x120px]] |[[Ирек Кинйәбулатов]]<br> |{{начало цитаты}}шағир, «Замана тауышы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4497265/|title=Указ Президента РБ от 27.09.2008 г. № УП-532 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2008 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}}{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |[[Сөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы|Гузәл Сөләймәнова]]<br> |{{начало цитаты}}"Аҡҡош күле"ндә — Одетта-Одилия, "Ромео һәм Джульетта"ла — Джульетта, "Арҡайым"да — Йондоҙ, "Баҡсаһарай фонтаны"нда Мария ролдәрен юғары башҡарыу оҫталығы, республиканың балет сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Киокадзу Араи]]<br> |rowspan=4|{{начало цитаты}}«[[Конгресс-холл (Өфө)|Конгресс-холл]]» бинаһын проектлаған өсөн.{{конец цитаты}} |- | |[[Готман Альфред Леонидович|Альфред Готман]]<br> |- | |[[Ҡаранаев Марат Закир улы|Марат Ҡаранаев]]<br> |- | |[[Муллагилдин Ришат Усман улы|Ришат Муллагилдин]]<br> |} === 2006 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Abdraz.jpg|100x120px]] |[[Әмир Абдразаҡов]]<br>(1934—2008) |{{начало цитаты}}«Һынмаҫ рух» документаь фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/|title=Указ Президента РБ от 04.10.2006 г. № УП-448 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2006 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193637/http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Таңсулпан Ғарипова]]<br>(1947 й.) |{{начало цитаты}}«Бөйрәкәй» роман-эпопеяһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2004 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Рашит!.jpeg|100x120px]] |[[Рәшит Назаров]]<br>(1944—2006) |{{начало цитаты}}[[2002]] йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Шиғырҙар. 1-се том» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/|title=Указ Президента РБ от 01.10.2004 г. № УП-486 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2004 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193640/http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рафаил Ҡасимов]]<br>(1947 й.) |{{начало цитаты}}«Салауат Юлай улының һуғышы һәм солохо» № 6 сифмонияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Фәйзрахман Исмәғилев]]<br>(1955 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Сказание о Салавате» һәм 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышына бағышланған картиналар циклы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Ғаянов Илдар Ихсан улы|Илдар Ғаянов]]<br>(1957 й.) |} === 2002 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәйнетдинов Юлай Ишбулды улы|Юлай Ғәйнетдинов]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың фольклорын пропагандалау һәм тергеҙеү өлкәһендәге «Хазина» тапшырыуҙар циклы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/|title=Указ Президента РБ от 24.09.2002 г. № УП-411 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2002 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193642/http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы|Хөрмәтулла Үтәшев]]<br>(1959 й.) |{{начало цитаты}}[[Ф. Бүләков|Ф Бүләков]]тың пьесаһы буйынса ҡуйылған «Шайморатор генерал» трагедияһында — Шайморатов, Н. Д. Абҡәҙеровтың «Сыңғыҙхандың һҡңғы төйәге» риүәйәтендә — Темуджин, [[Илшат Йомағолов|И. Х. Йомағоловтың]] «Нәркәс» трагедияһында — Сынтимер, Р. Шарттың «Ҡатынымдың исеме Морис» комедияһында Труабаль ролдәрен башҡарғандағы юғары актёр оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2000 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Азат Айытҡолов]]<br>(1956 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-инструменталисы ([[ҡурай]]) — һуңғы йылдарҙағы концерт эшмәкәрлеге һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/|title=Указ Президента РБ от 26.09.2000 г. № УП-583 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2000 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193644/http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Голдобин Сергей Анатольевич|Сергей Голдобин]]<br>(1954—2011) |rowspan=3|{{начало цитаты}}«Архпроект» ижади-архитектура фирмаһы ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең хеҙмәткәрҙәре, [[Өфө]] ҡалаһындағы «Ҡунаҡһарай» сауҙа-эш комплексын үҙгәртеп ҡороу проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Голдобина Светлана Борисовна|Светлана Голдобина]]<br>(1953 й.) |- | |[[Давыденко Андрей Владимирович|Андрей Давыденко]]<br>(1971 й.) |- | |[[Назаров Хәсән Мөҙәрис улы|Хәсән Назар]]<br>(1942 й.) |{{начало цитаты}}шағир, [[Башҡортостан]] [[Китап (нәшриәт)|«Китап» нәшриәте]] сығарған «Асманға ашыу» тигән шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1998 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Иҙрис Ғәзиев]]<br>(1960 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-вокалсыһы — 1997—1998 йылғы концерт программалары һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/|title=Указ Президента РБ от 30.09.1998 г. № УП-676 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 1998 года за лучшие произведения литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193357/http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы|Вәкил Дәүләтшин]]<br>(1949 й.) |{{начало цитаты}}архитектор — [[Өфө]]ләге «Ләлә-Тюльпан» мәсетенең проект авторы.{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Юсууупов.jpg|100x120px]] |[[Йосопов Тимербай Йосоп улы|Тимер Йосопов]]<br>(1938—2016) |{{начало цитаты}}шағир — 1998 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә баҫылған «Беште ер еләккәйҙәре» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1997 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Robert_bainov.png|100x120px]] |[[Роберт Байымов]]<br>(1937—2010) |{{начало цитаты}}1996 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Сыбар бөркөт» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=256—258|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғөбәйҙуллин Камил Ғөбәй улы|Камил Ғөбәйҙуллин]]<br>(1949 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1995 — 1997 йылдарҙа ижад ителгән «Юрматы ере» полиптихы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=259—264|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы|Рафаэль Ҡадиров]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Гали Хамзин.jpg|100x120px]] |[[Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы|Ғәли Хәмзин]]<br>(1950—2009) |{{начало цитаты}}Башҡортостан Республикаһында музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=265—268|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1996 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Абдуллин Ибрагим Ахметович.jpg|100x120px]] |[[Ибраһим Абдуллин]]<br>(1920—2005) |{{начало цитаты}}1995 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Байымай ҙа ҡояш байымай» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=246—252|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Аралбай Кадим.jpg|100x120px]] |[[Ҡәҙим Аралбаев]]<br>(род. в 1941 г.) |{{начало цитаты}}1995 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Аҫабалар рухы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=253—255|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1995 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәбитов Риф Фәтих улы|Риф Ғәбитов]]<br>(1952 й.) |{{начало цитаты}}«Еҙ үксә», «Көтөүсе йыры», «Башҡорт крәкәүәге» бейеүһәрен ҡуйыуы һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=237—240|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Zaynetdinovrs ejw 210.jpg|100x120px]] --> |[[Рәшит Зәйнетдинов]]<br>(1938—2015) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1994 — 1995 йылдарҙа ижад ителгән «Риүәйәт», «Ер йәне», «Ҡымыҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=241—244|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Калитов Георгий Ғәйниәхмәт улы|Георгий Калитов]]<br>(1952 й.) |- |[[Файл:Fakia.jpg|100x120px]] |[[Факиһа Туғыҙбаева]]<br>(1950 й.) |{{начало цитаты}}1994 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Фатихамды бирәм» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=245—248|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1994 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Флорид_Буляков.jpg|100x120px]] |[[Флорид Бүләков]]<br>(1948—2015) |rowspan=3|{{начало цитаты}}Стәрлетамаҡ ҡалаһының театрҙар берләшмәһендә «Онотолған доға» спектаклен ҡуйғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=219—223|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Гөлдәр Ильясова]]<br>(1954 й.) |- | |[[Филиппова Ирина Николаевна|Ирина Филиппова]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Яныбай хамматов.jpg|100x120px]] |[[Яныбай Хамматов]]<br>(1925—2000) |{{начало цитаты}}1981 — 1993 йылдарҙа Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Алтын бөртөкләп йыйыла», «Аҡман-тоҡман», «Йәшенле йәй», «Желтый камень» пенталогияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=224—227|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Байышев Фәнил Нафиҡ улы|Фәнил Байышев]]<br>(1956—1993)<br>(посмертно) |rowspan=4|{{начало цитаты}}[[Ҡөрьән|«Ҡөрьән-Кәрим»]]де башҡорт теленә тәржемә итеп баҫтырып сығарған өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=231—236|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Дан Кинельский]]<br>(1896—1982)<br>(үлгәндән һуң) |- | |[[Мәһәҙиев Дәүләткирәй Дәүләтбай улы|Дәүләткирәй Мәһәҙиев]]<br>(1925—2004) |- | |[[Сөйәрғолов Нурмөхәмәт Әлебай улы|Нурмөхәмәт Сөйәрғолов]]<br>(1937 й.) |- | |[[Нәзифә Ҡадирова|Нәзифә (Нәсифә) Ҡадирова]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Һуңғы ике йылдағы юғары концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=228—230|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1993 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:BuliakovD.jpg|100x120px]] --> |[[Бүләков Динис Мөҙәрис улы|Динис Бүләков]]<br>(1944—1995) |{{начало цитаты}}[[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] 1992 йылғы 6—8 һандарында донъя күргән «Ғүмер бер генә» [[роман]]ы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=209—212|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Заһретдинов Роберт Абдрахман улы|Роберт Заһретдинов]]<br>(1932—2016) |{{начало цитаты}}[[Өфө]] юғары педагогия училищыһы (колледжы) уҡытыусыһы, юғары башҡарыу оҫталығы һәм [[ҡумыҙ]] [[музыка]]һын пропагандалауға индергән ҙур өлөшө өсөн;{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=213—215|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPustarnakov.jpg|100x120px]] --> |[[Пустарнаков Владимир Павлович|Владимир Пустарнаков]]<br>(1924—2000) |{{начало цитаты}}рәссам, «1942 йыл» триптихы һәм пейзаждар серияһы өсөнй{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=216—218|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} <!-- --> === 1992 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Асҡаров Салауат Әхмәт улы|Салауат Асҡаров]]<br>(1946 й.) |{{начало цитаты}}Классик һәм милли музыка сәнғәтен пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=193—196|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Солтанов Абдулла Афзал улы|Абдулла Солтанов]]<br>(1928 й.) |{{начало цитаты}}Халыҡ йыр ижадын пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталыҡы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=197—199|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Gazim.jpg|100x120px]] --> |[[Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы|Ғәзим Шафиҡов]]<br>(1939—2009) |{{начало цитаты}}«И совесть, и жертвы эпохи» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=200—203|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Клемент Александр Васильевич|Александр Клемент]]<br>(1948 й.) |rowspan=3|{{начало цитаты}}[[Салауат районы]] [[Малаяҙ|Малаяҙ ауылында]]ғы [[Салауат Юлаев музейы]] бинаһын проектлау һәм төҙөү өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=204—208|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы|Хәниф Хәбибрахманов]]<br>(1948 й) |- | |[[Старцев Михаил Гаврилович|Михаил Старцев]]<br>(1938—2013) |} === 1991 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Миңләхмәт Ғәйнетдинов]]<br>(1943 й.) |{{начало цитаты}}Башҡорт милли сәнғәтен пропагандалауҙағы һәм үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=180—182|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Абдулхак Игебаев.jpg|100x120px]] |[[Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы|Абдулхаҡ Игебаев]]<br>(1930—2016) |{{начало цитаты}}1990 йылда Башкнигоиздатта сыҡҡан «Әйтелмәгән һүҙҙәр» шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=183—185|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Н._мусин.TIF|100x120px]] |[[Мусин Ноғман Сөләймән улы|Ноғман Мусин]]<br>(1931 й.) |{{начало цитаты}}1990 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Зәңгәртауҙа аҡ болан» һәм шул уҡ йылда Башкнигоиздатта баҫылған «Разговор по душам» китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=186—188|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Тамара_Нечаева.jpg|100x120px]] |[[Нечаева Тамара Павловна|Тамара Нечаева]]<br>(1922—2003) |{{начало цитаты}}1989 йылда Эстон ССР-ының Палдисики ҡалаһында ҡуйылған [[Салауат Юлаев]] скульптураһын эшләгәне өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=189—192|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1990 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Здание ансамбля имени Файзи Гаскарова.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]<br>(1938 йылда ойошторолған) |{{начало цитаты}}Башҡорт профессиональ хореография сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=168—171|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәүеф Мортазин]]<br>(1910—1994) |{{начало цитаты}}Башҡорт симфоник музыкаһын үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=172—175|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RafikovB.jpg|100x120px]] --> |[[Булат Рафиҡов]]<br>(1934—1998) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә 1989 йылда баҫтырылған «Ҡараһаҡал» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=176—179|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1989 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rauil bikbaev.jpg|100x120px]] |[[Рауил Бикбаев]]<br>(1938 й.) |{{начало цитаты}}1988 йылда Башкнигоиздатта нәшер ителгән «Яҙмыш» шиғырҙар йыйынтығы һәм шул уҡ йылда «Ағиҙел» журналында баҫылған «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!» поэмаһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=159—161|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Мубаряков Арслан.jpg|100x120px]] |[[Арыҫлан Мөбәрәков]]<br>(1908—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡорт совет театр сәнғәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=162—164|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:ASitdikova.jpg|100x120px]] |[[Ситдиҡова Әҙиә Хәбибулла ҡыҙы|Әҙиә Ситдиҡова]]<br>(1913—2000) |{{начало цитаты}}1988 йылда ижад ителгән һәм Мәскәүҙә «Башҡортостан рәссамдары» күргәҙмәһенә ҡуйылған әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=165—167|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1988 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rami garipov.jpg|100x120px]] |[[Рәми Ғарипов]]<br>(1932—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Һуңғы йылдарҙа нәшер ителгән шиғри әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=152—154|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Зарипов Радик Геннадий улы|Радик Зарипов]]<br>(1960 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1986-1987 йылдарҙағы концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=155—158|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Кыуатова.jpg|100x120px]] |[[Леонора Ҡыуатова]]<br>(1948) |} === 1987 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Харисов Ахнаф Ибрагимович.jpg|100x120px]] |[[Әхнәф Харисов]]<br>(1914—1977)<br>(үлгәндән һуң) |rowspan=6|{{начало цитаты}}1972 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә сыҡҡан 18 томлыҡ "Башҡорт халыҡ ижады"н төҙөүгә ҙур өлөш индергән авторҙар коллективына{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=141—148|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Нур Зарипов]]<br>(1925—1997) |- | |[[Лев Бараг]]<br>(1911—1994) |- | |[[Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы|Фәнүзә Нәҙершина]]<br>(1936) |- |<!-- [[Файл:Сагитов М.png|100x120px]] --> |[[Мөхтәр Сәғитов]]<br>(1933—1986)<br>(үлгәндән һуң) |- |[[Файл:Мастер-класс сэсэнов 01.JPG|100x120px]] |[[Әхмәт Сөләймәнов]]<br>(1939—2016) |- | |[[Узиков Юрий Андреевич|Юрий Узиков]]<br>(1931—2010) |{{начало цитаты}}1980 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған тарихи-революцион тематикаға арналған китаптар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=149—151|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1986 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Александр Бурзянцев]]<br>(1928—1997) |{{начало цитаты}}1984 — 1985 йылдарҙа яҙылған «Байрам», «Йылайыр», «Боҙ киткәндә», «Уралда ҡыш», «Башҡортостан яландарында» рәсемдәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=136—137|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Гүзәл Ғәзизова]]<br>(1954 й.т.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ҡулсалағы гимнастар» һауа номеры өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=138—140|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Юнир Ғәзизов]]<br>(1950—2006) |} === 1985 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Saifi Kudash.png|100x120px]] |[[Сәйфи Ҡудаш]]<br>(1894—1993) |{{начало цитаты}}«Шиғырҙар һәм поэмалар» китабы өсөн (Башҡортостан китап нәшриәте, 1984){{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA">{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=130—132|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Флүрә Килдейәрова]]<br>(1952) |{{начало цитаты}}Халыҡ йырҙарын башҡарыу оҫталығы һәм уларҙы пропагандалау өсөн{{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA"/> |- | |[[Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы|Ильяс Ямалетдинов]]<br>(1936) |{{начало цитаты}}Халыҡтар дуҫлығы орденлы «Ағиҙел» Башҡортостан художество берекмәһендә халыҡ кәсептәре сәнғәте изделиеларын эшләгән өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=133—135|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1984 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы|Венера Рәхимова]]<br>(1946.) |{{начало цитаты}}Башҡорт ҡурсаҡ театрында Сыңғыҙ Айтматов повесы буйынса ҡуйылған «Аҡ пароход» спектаклендә — Малай, Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса «Ғәлимә» спектаклендә — Ғәлимә, А. Толстой әкиәте буйынса «Буратино мажаралары» спектаклендә Буратино образдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=122—123|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:HakimovAH.jpg|100x120px]] |[[Хәкимов Әхиәр Хәсән улы|Әхиәр Хәкимов]]<br>(1929—2003) |{{начало цитаты}}1982 һәм 1984 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә һәм «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Ҡуштирәк» һәм «Һауыр ҡумта» («Лихие времена») романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=124—126|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1983 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:nadgib-asanbaev.jpg|100x120px]] |[[Нәжиб Асанбаев]]<br>(1921—2013) |rowspan=3|{{начало цитаты}}М. Ғафури исемендәге Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Башҡорт академия драма театрында ҡуйылған «Ҡыҙыл паша» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=114—118|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Әхтәм Абушахманов]]<br>(1948) |- | |[[Вәлиев Лек Вәли улы|Лек Вәлиев]]<br>(1935—1992) |- |<!-- [[Файл:GIbragimov.jpg|100x120px]] --> |[[Ғәли Ибраһимов]]<br>(1919—1989) |{{начало цитаты}}«Кинйә» романы өсөн (беренсе китап), Өфө, 1977 йыл, башҡорт һәм 1982 йыл — рус телдәрендә{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=119—121|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1982 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Lutfullin.jpg|100x120px]] |[[Әхмәт Лотфуллин]]<br>(1928—2007) |{{начало цитаты}}«Һуғышҡа оҙатыу», «Алтын туй», «Һабантуй», «Сәй эсеү» картиналары һәм портреттар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=108—110|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RamazanovG.jpg|100x120px]] --> |[[Рамаҙанов Ғилемдар Йыһандар улы|Ғилемдар Рамаҙанов]]<br>(1923—1993) |{{начало цитаты}}«Мәжит Ғафури» («Советская Россия» нәшриәте, 1980) һәм «Многоцветье» («Современник» нәшриәте, 1980) китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=111—113|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1981 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нурия Ирсаева]]<br>(1942) |rowspan=5|{{начало цитаты}}«Яҙмыштарҙан уҙмыш бар» спектаклендәге ролдәре өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=100—104|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Бабичева Таңсулпан Даһи ҡыҙы.jpg|100x120px]] |[[Таңсулпан Бабичева]]<br>(1953) |- | |[[Вәлитов Заһир Суфиян улы|Заһир Вәлитов]]<br>(1940) |- | |[[Олег Ханов]]<br>(1951) |- |[[Файл:Фидан_Гафаров.jpg|100x120px]] |[[Фидан Ғафаров]]<br>(1947) |- | |[[Журавлёв Василий Николаевич|Василий Журавлёв]]<br>(1904—1987) |{{начало цитаты}}«[[Алтын атлы һыбайлы]]» («Мосфильм») фильмы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=105—107|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1980 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғабдулла Ғиләжев]]<br>(1930—1997) |rowspan=2|{{начало цитаты}} КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетының һәм БАССР Юғары Советының тантаналы ултырышында ҡатнашыусылар өсөн концертты, Башҡорт АССР-ы ойошторолоуҙың 60 йыллығына арналған IV республика йыр, музыка һәм бейеү байрамын художество яғынан етәкләүе һәм ойоштороуы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=93—96|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPlekunov.jpg|100x120px]] --> |[[Плекунов Владимир Иванович|Владимир Плекунов]]<br>(1923—2001) |- |<!-- [[Файл:HusainovB.jpg|100x120px]] --> |[[Ғайса Хөсәйенов]]<br>(1928 й.т.) |{{начало цитаты}}«Дәүер. Әҙәбиәт. Яҙыусы» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1978) китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=97—99|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1979 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Муса Гали.jpg|100x120px]] |[[Муса Ғәли]]<br>(1923—2004) |{{начало цитаты}}«Өмөт йондоҙҙары» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) һәм «Йүкәләр сәскә ата» шиғыр йыйынтыҡтары өсөн («Детская литература», 1978){{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=86—88|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Kerbel2.jpg|100x120px]] --> |[[Кербель Лев Ефимович|Лев Кербель]]<br>(1917—2003) |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Мәжит Ғафури]]ҙың скульптура фигураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=89—92|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хихлуха Лев Васильевич|Лев Хихлуха]]<br>(1937 й.т.) |} === 1978 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:LKuznetsov2.jpg|100x120px]] --> |[[Кузнецов Лев Владимирович|Лев Кузнецов]]<br>(1923—1992) |{{начало цитаты}}Өфө ҡалаһындағы «Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл» скульптора композицияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=80—82|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Рашит.TIF|100x120px]] |[[Рәшит Солтангәрәев]]<br>(1935—2000) |{{начало цитаты}}За сборник повестей и рассказов «Йылы ямғыр» (Башҡортостан китап нәшриәтендә (1976) һәм «Современник» нәшриәтендә (1976) быҫылған повестар һәм хикәйәләр йыйынтығы һәм «Нефтселәр юлынан» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=83—85|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1977 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Домашников Борис Федорович.jpg|100x120px]] |[[Домашников Борис Фёдорович|Борис Домашников]]<br>(1924—2003) |{{начало цитаты}}«Ленину», «Ҡыҙыл майҙан», «Атайым иҫтәлегенә», «Башҡортостанда август», «Урал риүәйәте», «Тағы ла яҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=75—76|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Фердаус Мухаметвалеевна Нафикова.jpg|100x120px]] --> |[[Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы|Фирҙәүес Нафиҡова]]<br>(1938—2008) |{{начало цитаты}}Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында "Кармен-сюита"ла — Кармен, "Бизе"ла — Щедрин; "Испан миниатюралары"нда Ампара — кәләш ролдәрен башҡарғаны өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=77—79|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1976 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Асхат Мирзагитов.jpg|100x120px]] |[[Әсғәт Мирзаһитов]]<br>(1928—1989) |rowspan=4|{{начало цитаты}} Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында сәхнәләштерелгән «Әсәләр көтәләр улдарын» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=67—71|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Israfilov.jpg|100x120px]] |[[Исрафилов Рифҡәт Вәкил улы|Рифҡәт (Рәфҡәт) Исрафилов]]<br>(1941) |- |[[Файл:Зайтуна Бикбулатова.jpg|100x120px]] |[[Зәйтүнә Бикбулатова]]<br>(1908—1992) |- |[[Файл:Gulli.jpg|100x120px]] |[[Гөлли Мөбәрәкова]]<br>(1936) |- |[[Файл:RHakimov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/RHakimov.jpg]] |[[Рәмил Хәкимов]]<br>(1932—1999) |{{начало цитаты}}1974 йылда «Советская Россия» нәшриәтендә урыҫ телендә баҫылған «На семи дорогах» очерктар китабы өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=72—74|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1975 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:SAgish.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/SAgish.jpg]] |[[Сәғит Агиш]]<br>(1904—1973)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған "Һайланма әҫәрҙәр"енең 1-се томы («Хикәйәләр») өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=61—63|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Тюлькин Александр Эрастович|Александр Тюлькин]]<br>(1888—1980) |{{начало цитаты}}«Нестеровтың тыуған яғында» ({{ref-ru}} «На родине Нестерова»), «Сал Урал» ({{ref-ru}} «Седой Урал»), «Урал сәсмәләре» ({{ref-ru}} «Уральские рассказы»), «Ҙур химия уттары» ({{ref-ru}} «Огни большой химии»), «Салауат йорто» ({{ref-ru}} «Дом Салавата») картиналары һәм башҡорт пейзаждары шәлкеме өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=64—66|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1974 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikchentaev.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikchentaev.jpg]] |[[Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы|Әнүәр Бикчәнтәев]]<br>(1913—1989) |{{начало цитаты}}1973 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә баҫылған «Аҡҡоштар Уралда ҡала», «Ожмах вәғәҙә итмәйем» романдары, 1973 йылда ВЛКСМ Үҙәк Комитетының «Молодая гвардия» нәшриәтендә баҫылған «Прощайте, серебристые дожди» повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=55—57|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:DilmahametovI.png|100x120px|ссылка=Special:FilePath/DilmahametovI.png]] |[[Ишмулла Дилмөхәмәтов]]<br>(1928—1984) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1973 йылда концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге һәм 1974 йылда башҡарылған «Тыуған Урал» музыкаль-хореографик композицияла юғары оҫталыҡ өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=58—60|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәшиҙә Туйсина]]<br>(1942 й.) |} === 1973 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләнеү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Marslanov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Marslanov.jpg]] |[[Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы|Мөхәмәт Арыҫланов]]<br>(1910—2001) |{{начало цитаты}}[[Заһир Исмәғилев]]тың «Ағиҙел тулҡындары» һәм Муҡан Төлебаевтың «Биржан менән Сара» операларына декорациялар өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=49—51|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Хаким Гиляжев.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Хаким Гиляжев.jpg]] |[[Хәким Ғиләжев]]<br>(1923—1997) |{{начало цитаты}}1972 йылда баҫылған «Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=52—54|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} * === 1972 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ким Әхмәтйәнов]]<br>(1932—1980) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Әҙәбиәт теорияһы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=40—42|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Назар Нәжми]]<br>(1918—1999) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Ҡарҙар яуа» исемле шиғыр йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=43—45|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Sabitov2.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Sabitov2.jpg]] |[[Нариман Сабитов]]<br>(1925—1971)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}1970 йылда башҡарылған «Айгөл иле» балеты һәм 1971 йылда баҫылған «Яңғыраһын йырҙар» исемле йыр һәм романстар йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=46—48|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1971 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғата Сөләймәнов]]<br>(1912—1989) |{{начало цитаты}}башҡарыу оҫталығы һәм милли музыка ҡоралы - ҡурайҙы хеҙмәтсәндәр араһында әүҙем пропагандалаған өсөн{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=37—39|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1970 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikbaj.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikbaj.jpg]] |[[Баязит Бикбай]]<br>(1909—1968)<br> |{{начало цитаты}}«Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=31—33|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Ф. Исангулов.jpeg|100x120px]] |[[Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы|Фәрит Иҫәнғолов]]<br>(1928—1983) |{{начало цитаты}}«Арыш башағы» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=34—36|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1969 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:RNurmashametov.jpg|100x120px]] --> |[[Нурмөхәмәтов Рәшит Мөхәмәтбарый улы|Рәшит Нурмөхәмтов]]<br>(1925—1986) |{{начало цитаты}}«Шәриәт ҡорбандары», «Батыр тураһында легенда», «РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған врачы В. А. Ғизәтуллин», «Урал киңлектәрендә», «Һауынсы Ырыҫҡолова», «М. Яҡупов портреты», «Чабан» картиналары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=25—27|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:KHISMATULLIN Magafur KHismatullovich.jpg|100x120px]] |[[Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы|Мәғәфүр Хисмәтуллин]] <br>(1915—2004) |{{начало цитаты}}Концерт-башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=28—30|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1968 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Ахметов Х.jpg|100x120px]] |[[Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы|Хөсәйен Әхмәтов]]<br>(1914—1993) |{{начало цитаты}}«Уралым» ([[Баязит Бикбай]] һүҙҙәре), «Халҡыма» ([[Шәйехзада Бабич]] һүҙҙәре), «Ленин тураһында йыр» (автор һүҙҙәре), «Партия байрағы» ([[Ғайнан Әмири]] һүҙҙәре) йырҙар циклы, ҡыллы оркестр, арфа, гобой и һуҡма инструменттарға дүрт бүлекле «Сюита» өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=19—21|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Zajnab biisheva.jpg|100x120px]] |[[Зәйнәб Биишева]]<br>(1908—1996) |{{начало цитаты}}«Кәмһетелгәндәр» һәм «Уяныу» романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=22—24|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1967 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:GaskarovF.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров]]<br>(1912—1984) |{{начало цитаты}}Либретто Һәм «Төньяҡ амурҙары», «Яҙғы ташҡын», «Казаночки» бейеүҙәре, азатлыҡ көрәшен алып барыусы Вьетнамға бағышланған «Дуҫтарҙа ҡунаҡта» хореографик композиция өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=7—9|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |-  |[[Файл:Davletshina o.jpg|100x120px]] |[[Һәҙиә Дәүләтшина]]<br>(1905—1954)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}«Ырғыҙ» романы өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=10—12|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Исмәғилев Заһир Ғариф улы|Заһир Исмәғилев]]<br>(1917—2003) |{{начало цитаты}}«Яңы йырҙар» йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=13—15|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Mustai Karim 2004.jpg|100x120px]] |[[Мостай Кәрим]]<br>(1919—2005) |{{начало цитаты}}«Һайланма әҙәрҙәр» (1 том) өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=16—18|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Минишева А. Я. Лауреаты премии Башкирской АССР имени Салавата Юлаева. — Уфа, 1981 * [[Шәкүров Рәшит Закир улы|Шакур Р.]] Лауреаты премии имени Салавата Юлаева (Творч. портр.) — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1987, 254,[1] с. * Багуманов А. И., Фаизова Ф. А. Лауреаты премии имени Салавата Юлаева. — Уфа: Китап, 1999. — 272 с.{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * {{СЮЭ|52417|Государственная премия РБ имени Салавата Юлаева|автор=Сидоров В. В.}} * [http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ Указ Президента Республики Башкортостан от 31 августа 1994 года № УП-395 О Государственных премиях Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226013400/http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ |date=2014-02-26 }} {{ref-ru}} * [http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html Союз писателей Республики Башкортостан: Писатели-лауреаты Государственной премии Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122203813/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html |date=2018-11-22 }} {{ref-ru}} [[Категория:Башҡортостан премиялары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия]] [[Категория:Башҡортостандың әҙәби премиялары]] p6v3fnn73vp5hl7zuie7fdd35g551o5 1307105 1307104 2026-10-07T16:57:23Z Айсар 10823 /* Лауреаттары */ иллюстрация 1307105 wikitext text/x-wiki {{Карточка награды |Название = Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге <br />дәүләт премияһы |Изображение = Премия имени Салавата Юлаева Знак.png |Размер изображения = 120px |OriginalName = |Страна = {{Флагификация|Рәсәй}}<br /> {{Флагификация|Башҡортостан}} |Тип = маҡтаулы исем |КомуВручается = |КемВручается = [[Башҡортостан Хөкүмәте]] |ОснованияНаграждения = |Статус = ғәмәлдә |Параметры = |ДатаУчреждения = [[1967 йыл]] |ПервоеНаграждение = [[25 октябрь]] [[1967 йыл]] |ПоследнееНаграждение = |Количество = |СтаршаяНаграда = |МладшаяНаграда = |Соответствует = }} '''Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы''' — [[Башҡортостан наградалары|Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаһы]]. 1967 йылда [[Башҡорт АССР-ы]] [[Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы|Хөкүмәте]] әҙәбиәт, сәнғәт, архитектура өлкәһендәге иң яҡшы әҫәрҙәрҙе билдәләү өсөн [[Салауат Юлаев]] исемендәге премия булдырған. 1992 йылдан «Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы» тип атала. == Премия тураһында == Премия бирелә: а) әҙәбиәт өсөн б) архитектура өсөн в) кино сәнғәте өсөн == Премия тарихы == == Лауреаттары == Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаттары — премия менән бүләкләнгән кешеләр һәм ойошмалар === 2026 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rim1.jpg|100x120px]] |[[Рим Хәсәнов]]<br> |{{начало цитаты}}Милли йыр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Рөстәм Хәкимов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]]нда ҡуйылған «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Мөнир Ҡунафин]]<br> |- | |[[Фәхертдинов Илшат Мәғәфүр улы]]<br> |{{начало цитаты}}Халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм республика кимәлендәге күләмле сараларҙы «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үткәреүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Лобанов Владимир Геннадиевич]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}}«41-се ҡатын-ҡыҙ» һәйкәле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Хәсәнов Рөстәм Аяз улы]]<br> |- | |[[Фәйзуллин Илгиз Фазылйән улы]]<br> |} === 2022 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Рөстәм Әлибаев]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} Бөрйән районындағы "Шүлгәнташ" тарихи-мәҙәни музей комплексы бинаһының проектын эшләгәне һәм экспозиция булдырғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{Cite web|url=https://glavarb.ru/rus/press_serv/ofitsialno/158600.html|title=Радий Хабиров подписал указ о присуждении Государственных премий имени Салавата Юлаева за 2022 год»|publisher=Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайты}}</ref> |- | |[[Илфат Аҡтуғанов]]<br> |- | |[[Гөлфиә Тажетдинова]]<br> |- | |[[Артур Нәзиуллин]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Заһир Исмәғилев мираҫының алтын биттәре» проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Дмитрий Крюков]]<br> |- | |[[Зөһрә Бураҡаева]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} «Ат уйнатып алдан бара» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Артур Кәбиров]]<br> |- | |[[Рәис Низаметдинов]]<br> |} === 2020 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Булат Йосопов]]<br> |{{начало цитаты}}«[[Беренсе Республика]]» тулы метражлы художестволы фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/29380/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 5 октября 2020 года №УГ-428 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2020 года»|date=2020-10-17|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507095415/https://npa.bashkortostan.ru/29380/ |date=2021-05-07 }}</ref> |- | |[[Айрат Абушахманов]]<br> |{{начало цитаты}}Гүзәл Яхинаның «Зөләйха күҙҙәрен аса» романы буйынса һәм Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса спектаклдәре өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Хәтип Фазылов]]<br> |{{начало цитаты}}«Родина — традиции и духовность» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре циклы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2018 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Салауат Әбүзәров]]<br> |{{начало цитаты}}«Ғәмәл дәфтәре» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/21283/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 8 октября 2018 года №УГ-203 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2018 года»|date=2018-10-10|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628221834/https://npa.bashkortostan.ru/21283/ |date=2021-06-28 }}</ref> |- | |[[Ләйлә Исмәғилева]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Арҡайым» балеты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Петров Андрей Борисович|Андрей Петров]]<br> |- | |[[Рифхәт Арыҫланов]]<br> |{{начало цитаты}}Һынлы сәнғәт өлкәһендәге «Салауат Күпере» ижади проекты өсөн{{конец цитаты}} |} === 2016 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Тереғолов Айрат Рәүеф улы|Айрат Тереғолов]]<br> |{{начало цитаты}} [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры — ''«Акбузат: башкирский эпос» һәм «Akbuzat: A Bashkirian Epic»'' китаптарында баҫылған [[Аҡбуҙат (эпос)|«Аҡбуҙат» эпосына]] һүрәттәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html|title=Рустэм Хамитов подписал Указ о присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева за 2016 год|date=2016-10-04|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194016/http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Мәүлекәсова Гөлсинә Ғәлим ҡыҙы|Гөлсинә Мәүлекәсова]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] артисы — театр-сәхнә сәнғәтен үҫтереүгә һәм популярлаштырыуға ҙур өлөш индергәне, юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Манапов Илдар Илдус улы|Илдар Манапов]]<br> |} === 2014 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нур Дауытов]]<br> |{{начало цитаты}}Башҡорт халыҡ ҡоралдары өсөн «Бейеу көйө» («Плясовая») һәм «Ҡыҙҙар бейеүе» («Девичий танец») концерты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536|title=Указ Президента РБ от 03.10.2014 г. № УП-304 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2014 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193736/http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536 |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Хисамов Ғәлим Афзал улы|Ғәлим Хисамов]]<br> |{{начало цитаты}}«Өн һәм һан» («Звук и число») һәм «Аҡтамыр» («Белокорень») романдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2012 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәммәт улы|Салауат Хәмиҙуллин]]<br> |{{начало цитаты}}«Тарихи мөхит» — «Историческая среда» телепроекты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://ipravo.info/bashkortostan2/act7/797.htm|title=Указ Президента РБ от 01.10.2012 г. № УП-377 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2012 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Российский правовой портал}}</ref> |- | |[[Йыһаншин Камил Фәрухша улы|Камил Йыһаншин]]<br> |{{начало цитаты}}«Алдан алтыны» китабы өсөн{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Рашит-шакур.jpg|100x120px]] |[[Шәкүров Рәшит Закир улы|Рәшит Шәкүр]]<br> |{{начало цитаты}}«Ыласындар оса бейектә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2010 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:КамалРинат.jpg|100x120px]] |[[Камалов Ринат Әлтәф улы|Ринат Камал]]<br> |{{начало цитаты}}«Әлфирә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html|title=Указ Президента РБ от 04.10.2010 г. № УП-586 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2010 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194134/http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рөстәм Сабитов]]<br> |{{начало цитаты}}Мостай Кәримдең «Ташлама утты, Прометей!» трагедияһы буйынса «Прометей» балетына музыка өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рәмил Килмәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}һөҙөмтәле күргәҙмә эшмәкәрлеге һәм «Башҡортостан минең йөрәгемдә», «Башҡортостан — минең йәнтөйәгем» авторлыҡ китап-фотоальбомдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2008 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Киньябулатов_Ирек_Лутфиевич.jpg|100x120px]] |[[Ирек Кинйәбулатов]]<br> |{{начало цитаты}}шағир, «Замана тауышы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4497265/|title=Указ Президента РБ от 27.09.2008 г. № УП-532 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2008 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}}{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |[[Сөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы|Гузәл Сөләймәнова]]<br> |{{начало цитаты}}"Аҡҡош күле"ндә — Одетта-Одилия, "Ромео һәм Джульетта"ла — Джульетта, "Арҡайым"да — Йондоҙ, "Баҡсаһарай фонтаны"нда Мария ролдәрен юғары башҡарыу оҫталығы, республиканың балет сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Киокадзу Араи]]<br> |rowspan=4|{{начало цитаты}}«[[Конгресс-холл (Өфө)|Конгресс-холл]]» бинаһын проектлаған өсөн.{{конец цитаты}} |- | |[[Готман Альфред Леонидович|Альфред Готман]]<br> |- | |[[Ҡаранаев Марат Закир улы|Марат Ҡаранаев]]<br> |- | |[[Муллагилдин Ришат Усман улы|Ришат Муллагилдин]]<br> |} === 2006 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Abdraz.jpg|100x120px]] |[[Әмир Абдразаҡов]]<br>(1934—2008) |{{начало цитаты}}«Һынмаҫ рух» документаь фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/|title=Указ Президента РБ от 04.10.2006 г. № УП-448 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2006 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193637/http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Таңсулпан Ғарипова]]<br>(1947 й.) |{{начало цитаты}}«Бөйрәкәй» роман-эпопеяһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2004 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Рашит!.jpeg|100x120px]] |[[Рәшит Назаров]]<br>(1944—2006) |{{начало цитаты}}[[2002]] йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Шиғырҙар. 1-се том» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/|title=Указ Президента РБ от 01.10.2004 г. № УП-486 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2004 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193640/http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рафаил Ҡасимов]]<br>(1947 й.) |{{начало цитаты}}«Салауат Юлай улының һуғышы һәм солохо» № 6 сифмонияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Фәйзрахман Исмәғилев]]<br>(1955 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Сказание о Салавате» һәм 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышына бағышланған картиналар циклы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Ғаянов Илдар Ихсан улы|Илдар Ғаянов]]<br>(1957 й.) |} === 2002 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәйнетдинов Юлай Ишбулды улы|Юлай Ғәйнетдинов]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың фольклорын пропагандалау һәм тергеҙеү өлкәһендәге «Хазина» тапшырыуҙар циклы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/|title=Указ Президента РБ от 24.09.2002 г. № УП-411 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2002 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193642/http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы|Хөрмәтулла Үтәшев]]<br>(1959 й.) |{{начало цитаты}}[[Ф. Бүләков|Ф Бүләков]]тың пьесаһы буйынса ҡуйылған «Шайморатор генерал» трагедияһында — Шайморатов, Н. Д. Абҡәҙеровтың «Сыңғыҙхандың һҡңғы төйәге» риүәйәтендә — Темуджин, [[Илшат Йомағолов|И. Х. Йомағоловтың]] «Нәркәс» трагедияһында — Сынтимер, Р. Шарттың «Ҡатынымдың исеме Морис» комедияһында Труабаль ролдәрен башҡарғандағы юғары актёр оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2000 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Азат Айытҡолов]]<br>(1956 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-инструменталисы ([[ҡурай]]) — һуңғы йылдарҙағы концерт эшмәкәрлеге һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/|title=Указ Президента РБ от 26.09.2000 г. № УП-583 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2000 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193644/http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Голдобин Сергей Анатольевич|Сергей Голдобин]]<br>(1954—2011) |rowspan=3|{{начало цитаты}}«Архпроект» ижади-архитектура фирмаһы ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең хеҙмәткәрҙәре, [[Өфө]] ҡалаһындағы «Ҡунаҡһарай» сауҙа-эш комплексын үҙгәртеп ҡороу проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Голдобина Светлана Борисовна|Светлана Голдобина]]<br>(1953 й.) |- | |[[Давыденко Андрей Владимирович|Андрей Давыденко]]<br>(1971 й.) |- | |[[Назаров Хәсән Мөҙәрис улы|Хәсән Назар]]<br>(1942 й.) |{{начало цитаты}}шағир, [[Башҡортостан]] [[Китап (нәшриәт)|«Китап» нәшриәте]] сығарған «Асманға ашыу» тигән шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1998 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Иҙрис Ғәзиев]]<br>(1960 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-вокалсыһы — 1997—1998 йылғы концерт программалары һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/|title=Указ Президента РБ от 30.09.1998 г. № УП-676 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 1998 года за лучшие произведения литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193357/http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы|Вәкил Дәүләтшин]]<br>(1949 й.) |{{начало цитаты}}архитектор — [[Өфө]]ләге «Ләлә-Тюльпан» мәсетенең проект авторы.{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Юсууупов.jpg|100x120px]] |[[Йосопов Тимербай Йосоп улы|Тимер Йосопов]]<br>(1938—2016) |{{начало цитаты}}шағир — 1998 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә баҫылған «Беште ер еләккәйҙәре» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1997 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Robert_bainov.png|100x120px]] |[[Роберт Байымов]]<br>(1937—2010) |{{начало цитаты}}1996 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Сыбар бөркөт» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=256—258|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғөбәйҙуллин Камил Ғөбәй улы|Камил Ғөбәйҙуллин]]<br>(1949 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1995 — 1997 йылдарҙа ижад ителгән «Юрматы ере» полиптихы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=259—264|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы|Рафаэль Ҡадиров]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Гали Хамзин.jpg|100x120px]] |[[Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы|Ғәли Хәмзин]]<br>(1950—2009) |{{начало цитаты}}Башҡортостан Республикаһында музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=265—268|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1996 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Абдуллин Ибрагим Ахметович.jpg|100x120px]] |[[Ибраһим Абдуллин]]<br>(1920—2005) |{{начало цитаты}}1995 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Байымай ҙа ҡояш байымай» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=246—252|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Аралбай Кадим.jpg|100x120px]] |[[Ҡәҙим Аралбаев]]<br>(род. в 1941 г.) |{{начало цитаты}}1995 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Аҫабалар рухы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=253—255|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1995 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәбитов Риф Фәтих улы|Риф Ғәбитов]]<br>(1952 й.) |{{начало цитаты}}«Еҙ үксә», «Көтөүсе йыры», «Башҡорт крәкәүәге» бейеүһәрен ҡуйыуы һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=237—240|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Zaynetdinovrs ejw 210.jpg|100x120px]] --> |[[Рәшит Зәйнетдинов]]<br>(1938—2015) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1994 — 1995 йылдарҙа ижад ителгән «Риүәйәт», «Ер йәне», «Ҡымыҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=241—244|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Калитов Георгий Ғәйниәхмәт улы|Георгий Калитов]]<br>(1952 й.) |- |[[Файл:Fakia.jpg|100x120px]] |[[Факиһа Туғыҙбаева]]<br>(1950 й.) |{{начало цитаты}}1994 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Фатихамды бирәм» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=245—248|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1994 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Флорид_Буляков.jpg|100x120px]] |[[Флорид Бүләков]]<br>(1948—2015) |rowspan=3|{{начало цитаты}}Стәрлетамаҡ ҡалаһының театрҙар берләшмәһендә «Онотолған доға» спектаклен ҡуйғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=219—223|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Гөлдәр Ильясова]]<br>(1954 й.) |- | |[[Филиппова Ирина Николаевна|Ирина Филиппова]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Яныбай хамматов.jpg|100x120px]] |[[Яныбай Хамматов]]<br>(1925—2000) |{{начало цитаты}}1981 — 1993 йылдарҙа Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Алтын бөртөкләп йыйыла», «Аҡман-тоҡман», «Йәшенле йәй», «Желтый камень» пенталогияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=224—227|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Байышев Фәнил Нафиҡ улы|Фәнил Байышев]]<br>(1956—1993)<br>(посмертно) |rowspan=4|{{начало цитаты}}[[Ҡөрьән|«Ҡөрьән-Кәрим»]]де башҡорт теленә тәржемә итеп баҫтырып сығарған өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=231—236|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Дан Кинельский]]<br>(1896—1982)<br>(үлгәндән һуң) |- | |[[Мәһәҙиев Дәүләткирәй Дәүләтбай улы|Дәүләткирәй Мәһәҙиев]]<br>(1925—2004) |- | |[[Сөйәрғолов Нурмөхәмәт Әлебай улы|Нурмөхәмәт Сөйәрғолов]]<br>(1937 й.) |- | |[[Нәзифә Ҡадирова|Нәзифә (Нәсифә) Ҡадирова]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Һуңғы ике йылдағы юғары концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=228—230|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1993 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:BuliakovD.jpg|100x120px]] --> |[[Бүләков Динис Мөҙәрис улы|Динис Бүләков]]<br>(1944—1995) |{{начало цитаты}}[[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] 1992 йылғы 6—8 һандарында донъя күргән «Ғүмер бер генә» [[роман]]ы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=209—212|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Заһретдинов Роберт Абдрахман улы|Роберт Заһретдинов]]<br>(1932—2016) |{{начало цитаты}}[[Өфө]] юғары педагогия училищыһы (колледжы) уҡытыусыһы, юғары башҡарыу оҫталығы һәм [[ҡумыҙ]] [[музыка]]һын пропагандалауға индергән ҙур өлөшө өсөн;{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=213—215|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPustarnakov.jpg|100x120px]] --> |[[Пустарнаков Владимир Павлович|Владимир Пустарнаков]]<br>(1924—2000) |{{начало цитаты}}рәссам, «1942 йыл» триптихы һәм пейзаждар серияһы өсөнй{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=216—218|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} <!-- --> === 1992 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Асҡаров Салауат Әхмәт улы|Салауат Асҡаров]]<br>(1946 й.) |{{начало цитаты}}Классик һәм милли музыка сәнғәтен пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=193—196|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Солтанов Абдулла Афзал улы|Абдулла Солтанов]]<br>(1928 й.) |{{начало цитаты}}Халыҡ йыр ижадын пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталыҡы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=197—199|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Gazim.jpg|100x120px]] --> |[[Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы|Ғәзим Шафиҡов]]<br>(1939—2009) |{{начало цитаты}}«И совесть, и жертвы эпохи» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=200—203|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Клемент Александр Васильевич|Александр Клемент]]<br>(1948 й.) |rowspan=3|{{начало цитаты}}[[Салауат районы]] [[Малаяҙ|Малаяҙ ауылында]]ғы [[Салауат Юлаев музейы]] бинаһын проектлау һәм төҙөү өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=204—208|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы|Хәниф Хәбибрахманов]]<br>(1948 й) |- | |[[Старцев Михаил Гаврилович|Михаил Старцев]]<br>(1938—2013) |} === 1991 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Миңләхмәт Ғәйнетдинов]]<br>(1943 й.) |{{начало цитаты}}Башҡорт милли сәнғәтен пропагандалауҙағы һәм үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=180—182|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Абдулхак Игебаев.jpg|100x120px]] |[[Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы|Абдулхаҡ Игебаев]]<br>(1930—2016) |{{начало цитаты}}1990 йылда Башкнигоиздатта сыҡҡан «Әйтелмәгән һүҙҙәр» шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=183—185|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Н._мусин.TIF|100x120px]] |[[Мусин Ноғман Сөләймән улы|Ноғман Мусин]]<br>(1931 й.) |{{начало цитаты}}1990 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Зәңгәртауҙа аҡ болан» һәм шул уҡ йылда Башкнигоиздатта баҫылған «Разговор по душам» китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=186—188|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Тамара_Нечаева.jpg|100x120px]] |[[Нечаева Тамара Павловна|Тамара Нечаева]]<br>(1922—2003) |{{начало цитаты}}1989 йылда Эстон ССР-ының Палдисики ҡалаһында ҡуйылған [[Салауат Юлаев]] скульптураһын эшләгәне өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=189—192|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1990 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Здание ансамбля имени Файзи Гаскарова.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]<br>(1938 йылда ойошторолған) |{{начало цитаты}}Башҡорт профессиональ хореография сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=168—171|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәүеф Мортазин]]<br>(1910—1994) |{{начало цитаты}}Башҡорт симфоник музыкаһын үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=172—175|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RafikovB.jpg|100x120px]] --> |[[Булат Рафиҡов]]<br>(1934—1998) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә 1989 йылда баҫтырылған «Ҡараһаҡал» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=176—179|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1989 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rauil bikbaev.jpg|100x120px]] |[[Рауил Бикбаев]]<br>(1938 й.) |{{начало цитаты}}1988 йылда Башкнигоиздатта нәшер ителгән «Яҙмыш» шиғырҙар йыйынтығы һәм шул уҡ йылда «Ағиҙел» журналында баҫылған «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!» поэмаһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=159—161|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Мубаряков Арслан.jpg|100x120px]] |[[Арыҫлан Мөбәрәков]]<br>(1908—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡорт совет театр сәнғәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=162—164|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:ASitdikova.jpg|100x120px]] |[[Ситдиҡова Әҙиә Хәбибулла ҡыҙы|Әҙиә Ситдиҡова]]<br>(1913—2000) |{{начало цитаты}}1988 йылда ижад ителгән һәм Мәскәүҙә «Башҡортостан рәссамдары» күргәҙмәһенә ҡуйылған әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=165—167|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1988 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rami garipov.jpg|100x120px]] |[[Рәми Ғарипов]]<br>(1932—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Һуңғы йылдарҙа нәшер ителгән шиғри әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=152—154|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Зарипов Радик Геннадий улы|Радик Зарипов]]<br>(1960 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1986-1987 йылдарҙағы концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=155—158|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Кыуатова.jpg|100x120px]] |[[Леонора Ҡыуатова]]<br>(1948) |} === 1987 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Харисов Ахнаф Ибрагимович.jpg|100x120px]] |[[Әхнәф Харисов]]<br>(1914—1977)<br>(үлгәндән һуң) |rowspan=6|{{начало цитаты}}1972 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә сыҡҡан 18 томлыҡ "Башҡорт халыҡ ижады"н төҙөүгә ҙур өлөш индергән авторҙар коллективына{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=141—148|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Нур Зарипов]]<br>(1925—1997) |- | |[[Лев Бараг]]<br>(1911—1994) |- | |[[Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы|Фәнүзә Нәҙершина]]<br>(1936) |- |<!-- [[Файл:Сагитов М.png|100x120px]] --> |[[Мөхтәр Сәғитов]]<br>(1933—1986)<br>(үлгәндән һуң) |- |[[Файл:Мастер-класс сэсэнов 01.JPG|100x120px]] |[[Әхмәт Сөләймәнов]]<br>(1939—2016) |- | |[[Узиков Юрий Андреевич|Юрий Узиков]]<br>(1931—2010) |{{начало цитаты}}1980 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған тарихи-революцион тематикаға арналған китаптар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=149—151|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1986 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Александр Бурзянцев]]<br>(1928—1997) |{{начало цитаты}}1984 — 1985 йылдарҙа яҙылған «Байрам», «Йылайыр», «Боҙ киткәндә», «Уралда ҡыш», «Башҡортостан яландарында» рәсемдәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=136—137|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Гүзәл Ғәзизова]]<br>(1954 й.т.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ҡулсалағы гимнастар» һауа номеры өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=138—140|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Юнир Ғәзизов]]<br>(1950—2006) |} === 1985 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Saifi Kudash.png|100x120px]] |[[Сәйфи Ҡудаш]]<br>(1894—1993) |{{начало цитаты}}«Шиғырҙар һәм поэмалар» китабы өсөн (Башҡортостан китап нәшриәте, 1984){{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA">{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=130—132|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Флүрә Килдейәрова]]<br>(1952) |{{начало цитаты}}Халыҡ йырҙарын башҡарыу оҫталығы һәм уларҙы пропагандалау өсөн{{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA"/> |- | |[[Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы|Ильяс Ямалетдинов]]<br>(1936) |{{начало цитаты}}Халыҡтар дуҫлығы орденлы «Ағиҙел» Башҡортостан художество берекмәһендә халыҡ кәсептәре сәнғәте изделиеларын эшләгән өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=133—135|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1984 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы|Венера Рәхимова]]<br>(1946.) |{{начало цитаты}}Башҡорт ҡурсаҡ театрында Сыңғыҙ Айтматов повесы буйынса ҡуйылған «Аҡ пароход» спектаклендә — Малай, Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса «Ғәлимә» спектаклендә — Ғәлимә, А. Толстой әкиәте буйынса «Буратино мажаралары» спектаклендә Буратино образдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=122—123|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:HakimovAH.jpg|100x120px]] |[[Хәкимов Әхиәр Хәсән улы|Әхиәр Хәкимов]]<br>(1929—2003) |{{начало цитаты}}1982 һәм 1984 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә һәм «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Ҡуштирәк» һәм «Һауыр ҡумта» («Лихие времена») романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=124—126|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1983 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:nadgib-asanbaev.jpg|100x120px]] |[[Нәжиб Асанбаев]]<br>(1921—2013) |rowspan=3|{{начало цитаты}}М. Ғафури исемендәге Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Башҡорт академия драма театрында ҡуйылған «Ҡыҙыл паша» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=114—118|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Әхтәм Абушахманов]]<br>(1948) |- | |[[Вәлиев Лек Вәли улы|Лек Вәлиев]]<br>(1935—1992) |- |<!-- [[Файл:GIbragimov.jpg|100x120px]] --> |[[Ғәли Ибраһимов]]<br>(1919—1989) |{{начало цитаты}}«Кинйә» романы өсөн (беренсе китап), Өфө, 1977 йыл, башҡорт һәм 1982 йыл — рус телдәрендә{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=119—121|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1982 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Lutfullin.jpg|100x120px]] |[[Әхмәт Лотфуллин]]<br>(1928—2007) |{{начало цитаты}}«Һуғышҡа оҙатыу», «Алтын туй», «Һабантуй», «Сәй эсеү» картиналары һәм портреттар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=108—110|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RamazanovG.jpg|100x120px]] --> |[[Рамаҙанов Ғилемдар Йыһандар улы|Ғилемдар Рамаҙанов]]<br>(1923—1993) |{{начало цитаты}}«Мәжит Ғафури» («Советская Россия» нәшриәте, 1980) һәм «Многоцветье» («Современник» нәшриәте, 1980) китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=111—113|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1981 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нурия Ирсаева]]<br>(1942) |rowspan=5|{{начало цитаты}}«Яҙмыштарҙан уҙмыш бар» спектаклендәге ролдәре өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=100—104|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Бабичева Таңсулпан Даһи ҡыҙы.jpg|100x120px]] |[[Таңсулпан Бабичева]]<br>(1953) |- | |[[Вәлитов Заһир Суфиян улы|Заһир Вәлитов]]<br>(1940) |- | |[[Олег Ханов]]<br>(1951) |- |[[Файл:Фидан_Гафаров.jpg|100x120px]] |[[Фидан Ғафаров]]<br>(1947) |- | |[[Журавлёв Василий Николаевич|Василий Журавлёв]]<br>(1904—1987) |{{начало цитаты}}«[[Алтын атлы һыбайлы]]» («Мосфильм») фильмы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=105—107|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1980 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғабдулла Ғиләжев]]<br>(1930—1997) |rowspan=2|{{начало цитаты}} КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетының һәм БАССР Юғары Советының тантаналы ултырышында ҡатнашыусылар өсөн концертты, Башҡорт АССР-ы ойошторолоуҙың 60 йыллығына арналған IV республика йыр, музыка һәм бейеү байрамын художество яғынан етәкләүе һәм ойоштороуы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=93—96|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPlekunov.jpg|100x120px]] --> |[[Плекунов Владимир Иванович|Владимир Плекунов]]<br>(1923—2001) |- |<!-- [[Файл:HusainovB.jpg|100x120px]] --> |[[Ғайса Хөсәйенов]]<br>(1928 й.т.) |{{начало цитаты}}«Дәүер. Әҙәбиәт. Яҙыусы» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1978) китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=97—99|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1979 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Муса Гали.jpg|100x120px]] |[[Муса Ғәли]]<br>(1923—2004) |{{начало цитаты}}«Өмөт йондоҙҙары» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) һәм «Йүкәләр сәскә ата» шиғыр йыйынтыҡтары өсөн («Детская литература», 1978){{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=86—88|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Kerbel2.jpg|100x120px]] --> |[[Кербель Лев Ефимович|Лев Кербель]]<br>(1917—2003) |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Мәжит Ғафури]]ҙың скульптура фигураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=89—92|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хихлуха Лев Васильевич|Лев Хихлуха]]<br>(1937 й.т.) |} === 1978 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:LKuznetsov2.jpg|100x120px]] --> |[[Кузнецов Лев Владимирович|Лев Кузнецов]]<br>(1923—1992) |{{начало цитаты}}Өфө ҡалаһындағы «Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл» скульптора композицияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=80—82|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Рашит.TIF|100x120px]] |[[Рәшит Солтангәрәев]]<br>(1935—2000) |{{начало цитаты}}За сборник повестей и рассказов «Йылы ямғыр» (Башҡортостан китап нәшриәтендә (1976) һәм «Современник» нәшриәтендә (1976) быҫылған повестар һәм хикәйәләр йыйынтығы һәм «Нефтселәр юлынан» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=83—85|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1977 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Домашников Борис Федорович.jpg|100x120px]] |[[Домашников Борис Фёдорович|Борис Домашников]]<br>(1924—2003) |{{начало цитаты}}«Ленину», «Ҡыҙыл майҙан», «Атайым иҫтәлегенә», «Башҡортостанда август», «Урал риүәйәте», «Тағы ла яҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=75—76|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Фердаус Мухаметвалеевна Нафикова.jpg|100x120px]] --> |[[Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы|Фирҙәүес Нафиҡова]]<br>(1938—2008) |{{начало цитаты}}Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында "Кармен-сюита"ла — Кармен, "Бизе"ла — Щедрин; "Испан миниатюралары"нда Ампара — кәләш ролдәрен башҡарғаны өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=77—79|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1976 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Асхат Мирзагитов.jpg|100x120px]] |[[Әсғәт Мирзаһитов]]<br>(1928—1989) |rowspan=4|{{начало цитаты}} Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында сәхнәләштерелгән «Әсәләр көтәләр улдарын» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=67—71|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Israfilov.jpg|100x120px]] |[[Исрафилов Рифҡәт Вәкил улы|Рифҡәт (Рәфҡәт) Исрафилов]]<br>(1941) |- |[[Файл:Зайтуна Бикбулатова.jpg|100x120px]] |[[Зәйтүнә Бикбулатова]]<br>(1908—1992) |- |[[Файл:Gulli.jpg|100x120px]] |[[Гөлли Мөбәрәкова]]<br>(1936) |- |[[Файл:RHakimov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/RHakimov.jpg]] |[[Рәмил Хәкимов]]<br>(1932—1999) |{{начало цитаты}}1974 йылда «Советская Россия» нәшриәтендә урыҫ телендә баҫылған «На семи дорогах» очерктар китабы өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=72—74|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1975 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:SAgish.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/SAgish.jpg]] |[[Сәғит Агиш]]<br>(1904—1973)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған "Һайланма әҫәрҙәр"енең 1-се томы («Хикәйәләр») өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=61—63|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Тюлькин Александр Эрастович|Александр Тюлькин]]<br>(1888—1980) |{{начало цитаты}}«Нестеровтың тыуған яғында» ({{ref-ru}} «На родине Нестерова»), «Сал Урал» ({{ref-ru}} «Седой Урал»), «Урал сәсмәләре» ({{ref-ru}} «Уральские рассказы»), «Ҙур химия уттары» ({{ref-ru}} «Огни большой химии»), «Салауат йорто» ({{ref-ru}} «Дом Салавата») картиналары һәм башҡорт пейзаждары шәлкеме өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=64—66|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1974 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikchentaev.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikchentaev.jpg]] |[[Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы|Әнүәр Бикчәнтәев]]<br>(1913—1989) |{{начало цитаты}}1973 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә баҫылған «Аҡҡоштар Уралда ҡала», «Ожмах вәғәҙә итмәйем» романдары, 1973 йылда ВЛКСМ Үҙәк Комитетының «Молодая гвардия» нәшриәтендә баҫылған «Прощайте, серебристые дожди» повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=55—57|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:DilmahametovI.png|100x120px|ссылка=Special:FilePath/DilmahametovI.png]] |[[Ишмулла Дилмөхәмәтов]]<br>(1928—1984) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1973 йылда концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге һәм 1974 йылда башҡарылған «Тыуған Урал» музыкаль-хореографик композицияла юғары оҫталыҡ өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=58—60|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәшиҙә Туйсина]]<br>(1942 й.) |} === 1973 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләнеү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Marslanov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Marslanov.jpg]] |[[Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы|Мөхәмәт Арыҫланов]]<br>(1910—2001) |{{начало цитаты}}[[Заһир Исмәғилев]]тың «Ағиҙел тулҡындары» һәм Муҡан Төлебаевтың «Биржан менән Сара» операларына декорациялар өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=49—51|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Хаким Гиляжев.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Хаким Гиляжев.jpg]] |[[Хәким Ғиләжев]]<br>(1923—1997) |{{начало цитаты}}1972 йылда баҫылған «Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=52—54|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} * === 1972 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ким Әхмәтйәнов]]<br>(1932—1980) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Әҙәбиәт теорияһы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=40—42|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Назар Нәжми]]<br>(1918—1999) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Ҡарҙар яуа» исемле шиғыр йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=43—45|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Sabitov2.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Sabitov2.jpg]] |[[Нариман Сабитов]]<br>(1925—1971)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}1970 йылда башҡарылған «Айгөл иле» балеты һәм 1971 йылда баҫылған «Яңғыраһын йырҙар» исемле йыр һәм романстар йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=46—48|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1971 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғата Сөләймәнов]]<br>(1912—1989) |{{начало цитаты}}башҡарыу оҫталығы һәм милли музыка ҡоралы - ҡурайҙы хеҙмәтсәндәр араһында әүҙем пропагандалаған өсөн{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=37—39|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1970 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikbaj.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikbaj.jpg]] |[[Баязит Бикбай]]<br>(1909—1968)<br> |{{начало цитаты}}«Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=31—33|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Ф. Исангулов.jpeg|100x120px]] |[[Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы|Фәрит Иҫәнғолов]]<br>(1928—1983) |{{начало цитаты}}«Арыш башағы» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=34—36|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1969 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:RNurmashametov.jpg|100x120px]] --> |[[Нурмөхәмәтов Рәшит Мөхәмәтбарый улы|Рәшит Нурмөхәмтов]]<br>(1925—1986) |{{начало цитаты}}«Шәриәт ҡорбандары», «Батыр тураһында легенда», «РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған врачы В. А. Ғизәтуллин», «Урал киңлектәрендә», «Һауынсы Ырыҫҡолова», «М. Яҡупов портреты», «Чабан» картиналары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=25—27|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:KHISMATULLIN Magafur KHismatullovich.jpg|100x120px]] |[[Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы|Мәғәфүр Хисмәтуллин]] <br>(1915—2004) |{{начало цитаты}}Концерт-башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=28—30|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1968 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Ахметов Х.jpg|100x120px]] |[[Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы|Хөсәйен Әхмәтов]]<br>(1914—1993) |{{начало цитаты}}«Уралым» ([[Баязит Бикбай]] һүҙҙәре), «Халҡыма» ([[Шәйехзада Бабич]] һүҙҙәре), «Ленин тураһында йыр» (автор һүҙҙәре), «Партия байрағы» ([[Ғайнан Әмири]] һүҙҙәре) йырҙар циклы, ҡыллы оркестр, арфа, гобой и һуҡма инструменттарға дүрт бүлекле «Сюита» өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=19—21|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Zajnab biisheva.jpg|100x120px]] |[[Зәйнәб Биишева]]<br>(1908—1996) |{{начало цитаты}}«Кәмһетелгәндәр» һәм «Уяныу» романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=22—24|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1967 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:GaskarovF.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров]]<br>(1912—1984) |{{начало цитаты}}Либретто Һәм «Төньяҡ амурҙары», «Яҙғы ташҡын», «Казаночки» бейеүҙәре, азатлыҡ көрәшен алып барыусы Вьетнамға бағышланған «Дуҫтарҙа ҡунаҡта» хореографик композиция өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=7—9|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |-  |[[Файл:Davletshina o.jpg|100x120px]] |[[Һәҙиә Дәүләтшина]]<br>(1905—1954)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}«Ырғыҙ» романы өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=10—12|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Исмәғилев Заһир Ғариф улы|Заһир Исмәғилев]]<br>(1917—2003) |{{начало цитаты}}«Яңы йырҙар» йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=13—15|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Mustai Karim 2004.jpg|100x120px]] |[[Мостай Кәрим]]<br>(1919—2005) |{{начало цитаты}}«Һайланма әҙәрҙәр» (1 том) өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=16—18|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Минишева А. Я. Лауреаты премии Башкирской АССР имени Салавата Юлаева. — Уфа, 1981 * [[Шәкүров Рәшит Закир улы|Шакур Р.]] Лауреаты премии имени Салавата Юлаева (Творч. портр.) — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1987, 254,[1] с. * Багуманов А. И., Фаизова Ф. А. Лауреаты премии имени Салавата Юлаева. — Уфа: Китап, 1999. — 272 с.{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * {{СЮЭ|52417|Государственная премия РБ имени Салавата Юлаева|автор=Сидоров В. В.}} * [http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ Указ Президента Республики Башкортостан от 31 августа 1994 года № УП-395 О Государственных премиях Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226013400/http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ |date=2014-02-26 }} {{ref-ru}} * [http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html Союз писателей Республики Башкортостан: Писатели-лауреаты Государственной премии Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122203813/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html |date=2018-11-22 }} {{ref-ru}} [[Категория:Башҡортостан премиялары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия]] [[Категория:Башҡортостандың әҙәби премиялары]] ki32k7fkm3pl7gsgbcyzurzo4wmh8ym 1307108 1307105 2026-10-07T18:53:34Z Айсар 10823 өҫтәмә мәғлүмәт 1307108 wikitext text/x-wiki {{Карточка награды |Название = Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге <br />дәүләт премияһы |Изображение = Премия имени Салавата Юлаева Знак.png |Размер изображения = 120px |OriginalName = |Страна = {{Флагификация|Рәсәй}}<br /> {{Флагификация|Башҡортостан}} |Тип = маҡтаулы исем |КомуВручается = |КемВручается = [[Башҡортостан Хөкүмәте]] |ОснованияНаграждения = |Статус = ғәмәлдә |Параметры = |ДатаУчреждения = [[1967 йыл]] |ПервоеНаграждение = [[25 октябрь]] [[1967 йыл]] |ПоследнееНаграждение = |Количество = |СтаршаяНаграда = |МладшаяНаграда = |Соответствует = }} '''Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы''' — [[Башҡортостан наградалары|Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаһы]]. 1967 йылда [[Башҡорт АССР-ы]] [[Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы|Хөкүмәте]] әҙәбиәт, сәнғәт, архитектура өлкәһендәге иң яҡшы әҫәрҙәрҙе билдәләү өсөн [[Салауат Юлаев]] исемендәге премия булдырған. 1992 йылдан «Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы» тип атала. == Премия тураһында == Премия бирелә: а) әҙәбиәт өсөн б) архитектура өсөн в) кино сәнғәте өсөн == Премия тарихы == == Лауреаттары == Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаттары — премия менән бүләкләнгән кешеләр һәм ойошмалар === 2026 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rim1.jpg|100x120px]] |[[Рим Хәсәнов]]<br> |{{начало цитаты}}Милли йыр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Рөстәм Хәкимов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]]нда ҡуйылған «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Мөнир Ҡунафин]]<br> |- | |[[Илшат Фәхертдинов]]<br> |{{начало цитаты}}Халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм республика кимәлендәге күләмле сараларҙы «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үткәреүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Влдаимир Лобанов]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}}«41-се ҡатын-ҡыҙ» һәйкәле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рөстәм Хәсәнов]]<br> |- | |[[Илгиз Фәйзуллин]]<br> |} === 2025 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Андрей Стариков]]<br> |{{начало цитаты}}«Көрәш һарайы» спорт әҙерлеге үҙәге проектының архитектураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Лейла Аралбаева|datepublished=9 октября 2025 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2025-10-09/v-bashkirii-stali-izvestny-laureaty-premii-imeni-salavata-yulaeva-za-2025-god-4421709?ysclid=mgryb6qcd0374046711|title=В Башкирии стали известны лауреаты премии имени Салавата Юлаева за 2025 год|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Әмир Мәжитов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ер хәтере. Урал көсө» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре серияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Йәлил Сөләймәнов]]<br> |- |[[Файл:Baymuhametov aigiz.jpg|100x120px]] |[[Айгиз Баймөхәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}«Ҡошҡа әйләнермен мин» повестар йыйынтығы өсөн;{{конец цитаты}} |- | |[[Асҡарова Сулпан Рәил ҡыҙы|Сулпан Асҡарова]]<br> |{{начало цитаты}}«Салауат тоҡомдары» театрлаштырылған тамашаһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2022 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Рөстәм Әлибаев]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} Бөрйән районындағы "Шүлгәнташ" тарихи-мәҙәни музей комплексы бинаһының проектын эшләгәне һәм экспозиция булдырғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{Cite web|url=https://glavarb.ru/rus/press_serv/ofitsialno/158600.html|title=Радий Хабиров подписал указ о присуждении Государственных премий имени Салавата Юлаева за 2022 год»|publisher=Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайты}}</ref> |- | |[[Илфат Аҡтуғанов]]<br> |- | |[[Гөлфиә Тажетдинова]]<br> |- | |[[Артур Нәзиуллин]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Заһир Исмәғилев мираҫының алтын биттәре» проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Дмитрий Крюков]]<br> |- | |[[Зөһрә Бураҡаева]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} «Ат уйнатып алдан бара» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Артур Кәбиров]]<br> |- | |[[Рәис Низаметдинов]]<br> |} === 2020 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Булат Йосопов]]<br> |{{начало цитаты}}«[[Беренсе Республика]]» тулы метражлы художестволы фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/29380/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 5 октября 2020 года №УГ-428 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2020 года»|date=2020-10-17|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507095415/https://npa.bashkortostan.ru/29380/ |date=2021-05-07 }}</ref> |- | |[[Айрат Абушахманов]]<br> |{{начало цитаты}}Гүзәл Яхинаның «Зөләйха күҙҙәрен аса» романы буйынса һәм Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса спектаклдәре өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Хәтип Фазылов]]<br> |{{начало цитаты}}«Родина — традиции и духовность» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре циклы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2018 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Салауат Әбүзәров]]<br> |{{начало цитаты}}«Ғәмәл дәфтәре» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/21283/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 8 октября 2018 года №УГ-203 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2018 года»|date=2018-10-10|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628221834/https://npa.bashkortostan.ru/21283/ |date=2021-06-28 }}</ref> |- | |[[Ләйлә Исмәғилева]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Арҡайым» балеты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Петров Андрей Борисович|Андрей Петров]]<br> |- | |[[Рифхәт Арыҫланов]]<br> |{{начало цитаты}}Һынлы сәнғәт өлкәһендәге «Салауат Күпере» ижади проекты өсөн{{конец цитаты}} |} === 2016 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Тереғолов Айрат Рәүеф улы|Айрат Тереғолов]]<br> |{{начало цитаты}} [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры — ''«Акбузат: башкирский эпос» һәм «Akbuzat: A Bashkirian Epic»'' китаптарында баҫылған [[Аҡбуҙат (эпос)|«Аҡбуҙат» эпосына]] һүрәттәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html|title=Рустэм Хамитов подписал Указ о присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева за 2016 год|date=2016-10-04|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194016/http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Мәүлекәсова Гөлсинә Ғәлим ҡыҙы|Гөлсинә Мәүлекәсова]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] артисы — театр-сәхнә сәнғәтен үҫтереүгә һәм популярлаштырыуға ҙур өлөш индергәне, юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Манапов Илдар Илдус улы|Илдар Манапов]]<br> |} === 2014 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нур Дауытов]]<br> |{{начало цитаты}}Башҡорт халыҡ ҡоралдары өсөн «Бейеу көйө» («Плясовая») һәм «Ҡыҙҙар бейеүе» («Девичий танец») концерты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536|title=Указ Президента РБ от 03.10.2014 г. № УП-304 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2014 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193736/http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536 |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Хисамов Ғәлим Афзал улы|Ғәлим Хисамов]]<br> |{{начало цитаты}}«Өн һәм һан» («Звук и число») һәм «Аҡтамыр» («Белокорень») романдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2012 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәммәт улы|Салауат Хәмиҙуллин]]<br> |{{начало цитаты}}«Тарихи мөхит» — «Историческая среда» телепроекты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://ipravo.info/bashkortostan2/act7/797.htm|title=Указ Президента РБ от 01.10.2012 г. № УП-377 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2012 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Российский правовой портал}}</ref> |- | |[[Йыһаншин Камил Фәрухша улы|Камил Йыһаншин]]<br> |{{начало цитаты}}«Алдан алтыны» китабы өсөн{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Рашит-шакур.jpg|100x120px]] |[[Шәкүров Рәшит Закир улы|Рәшит Шәкүр]]<br> |{{начало цитаты}}«Ыласындар оса бейектә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2010 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:КамалРинат.jpg|100x120px]] |[[Камалов Ринат Әлтәф улы|Ринат Камал]]<br> |{{начало цитаты}}«Әлфирә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html|title=Указ Президента РБ от 04.10.2010 г. № УП-586 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2010 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194134/http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рөстәм Сабитов]]<br> |{{начало цитаты}}Мостай Кәримдең «Ташлама утты, Прометей!» трагедияһы буйынса «Прометей» балетына музыка өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рәмил Килмәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}һөҙөмтәле күргәҙмә эшмәкәрлеге һәм «Башҡортостан минең йөрәгемдә», «Башҡортостан — минең йәнтөйәгем» авторлыҡ китап-фотоальбомдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2008 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Киньябулатов_Ирек_Лутфиевич.jpg|100x120px]] |[[Ирек Кинйәбулатов]]<br> |{{начало цитаты}}шағир, «Замана тауышы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4497265/|title=Указ Президента РБ от 27.09.2008 г. № УП-532 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2008 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}}{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |[[Сөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы|Гузәл Сөләймәнова]]<br> |{{начало цитаты}}"Аҡҡош күле"ндә — Одетта-Одилия, "Ромео һәм Джульетта"ла — Джульетта, "Арҡайым"да — Йондоҙ, "Баҡсаһарай фонтаны"нда Мария ролдәрен юғары башҡарыу оҫталығы, республиканың балет сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Киокадзу Араи]]<br> |rowspan=4|{{начало цитаты}}«[[Конгресс-холл (Өфө)|Конгресс-холл]]» бинаһын проектлаған өсөн.{{конец цитаты}} |- | |[[Готман Альфред Леонидович|Альфред Готман]]<br> |- | |[[Ҡаранаев Марат Закир улы|Марат Ҡаранаев]]<br> |- | |[[Муллагилдин Ришат Усман улы|Ришат Муллагилдин]]<br> |} === 2006 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Abdraz.jpg|100x120px]] |[[Әмир Абдразаҡов]]<br> |{{начало цитаты}}«Һынмаҫ рух» документаь фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/|title=Указ Президента РБ от 04.10.2006 г. № УП-448 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2006 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193637/http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Таңсулпан Ғарипова]]<br> |{{начало цитаты}}«Бөйрәкәй» роман-эпопеяһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2004 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Рашит!.jpeg|100x120px]] |[[Рәшит Назаров]]<br> |{{начало цитаты}}[[2002]] йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Шиғырҙар. 1-се том» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/|title=Указ Президента РБ от 01.10.2004 г. № УП-486 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2004 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193640/http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рафаил Ҡасимов]]<br> |{{начало цитаты}}«Салауат Юлай улының һуғышы һәм солохо» № 6 сифмонияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Фәйзрахман Исмәғилев]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Сказание о Салавате» һәм 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышына бағышланған картиналар циклы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Ғаянов Илдар Ихсан улы|Илдар Ғаянов]]<br> |} === 2002 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәйнетдинов Юлай Ишбулды улы|Юлай Ғәйнетдинов]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың фольклорын пропагандалау һәм тергеҙеү өлкәһендәге «Хазина» тапшырыуҙар циклы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/|title=Указ Президента РБ от 24.09.2002 г. № УП-411 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2002 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193642/http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы|Хөрмәтулла Үтәшев]]<br>(1959 й.) |{{начало цитаты}}[[Ф. Бүләков|Ф Бүләков]]тың пьесаһы буйынса ҡуйылған «Шайморатор генерал» трагедияһында — Шайморатов, Н. Д. Абҡәҙеровтың «Сыңғыҙхандың һҡңғы төйәге» риүәйәтендә — Темуджин, [[Илшат Йомағолов|И. Х. Йомағоловтың]] «Нәркәс» трагедияһында — Сынтимер, Р. Шарттың «Ҡатынымдың исеме Морис» комедияһында Труабаль ролдәрен башҡарғандағы юғары актёр оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2000 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Азат Айытҡолов]]<br>(1956 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-инструменталисы ([[ҡурай]]) — һуңғы йылдарҙағы концерт эшмәкәрлеге һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/|title=Указ Президента РБ от 26.09.2000 г. № УП-583 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2000 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193644/http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Голдобин Сергей Анатольевич|Сергей Голдобин]]<br>(1954—2011) |rowspan=3|{{начало цитаты}}«Архпроект» ижади-архитектура фирмаһы ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең хеҙмәткәрҙәре, [[Өфө]] ҡалаһындағы «Ҡунаҡһарай» сауҙа-эш комплексын үҙгәртеп ҡороу проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Голдобина Светлана Борисовна|Светлана Голдобина]]<br>(1953 й.) |- | |[[Давыденко Андрей Владимирович|Андрей Давыденко]]<br>(1971 й.) |- | |[[Назаров Хәсән Мөҙәрис улы|Хәсән Назар]]<br>(1942 й.) |{{начало цитаты}}шағир, [[Башҡортостан]] [[Китап (нәшриәт)|«Китап» нәшриәте]] сығарған «Асманға ашыу» тигән шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1998 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Иҙрис Ғәзиев]]<br>(1960 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-вокалсыһы — 1997—1998 йылғы концерт программалары һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/|title=Указ Президента РБ от 30.09.1998 г. № УП-676 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 1998 года за лучшие произведения литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193357/http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы|Вәкил Дәүләтшин]]<br>(1949 й.) |{{начало цитаты}}архитектор — [[Өфө]]ләге «Ләлә-Тюльпан» мәсетенең проект авторы.{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Юсууупов.jpg|100x120px]] |[[Йосопов Тимербай Йосоп улы|Тимер Йосопов]]<br>(1938—2016) |{{начало цитаты}}шағир — 1998 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә баҫылған «Беште ер еләккәйҙәре» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1997 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Robert_bainov.png|100x120px]] |[[Роберт Байымов]]<br>(1937—2010) |{{начало цитаты}}1996 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Сыбар бөркөт» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=256—258|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғөбәйҙуллин Камил Ғөбәй улы|Камил Ғөбәйҙуллин]]<br>(1949 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1995 — 1997 йылдарҙа ижад ителгән «Юрматы ере» полиптихы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=259—264|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы|Рафаэль Ҡадиров]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Гали Хамзин.jpg|100x120px]] |[[Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы|Ғәли Хәмзин]]<br>(1950—2009) |{{начало цитаты}}Башҡортостан Республикаһында музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=265—268|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1996 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Абдуллин Ибрагим Ахметович.jpg|100x120px]] |[[Ибраһим Абдуллин]]<br>(1920—2005) |{{начало цитаты}}1995 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Байымай ҙа ҡояш байымай» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=246—252|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Аралбай Кадим.jpg|100x120px]] |[[Ҡәҙим Аралбаев]]<br>(род. в 1941 г.) |{{начало цитаты}}1995 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Аҫабалар рухы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=253—255|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1995 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәбитов Риф Фәтих улы|Риф Ғәбитов]]<br>(1952 й.) |{{начало цитаты}}«Еҙ үксә», «Көтөүсе йыры», «Башҡорт крәкәүәге» бейеүһәрен ҡуйыуы һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=237—240|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Zaynetdinovrs ejw 210.jpg|100x120px]] --> |[[Рәшит Зәйнетдинов]]<br>(1938—2015) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1994 — 1995 йылдарҙа ижад ителгән «Риүәйәт», «Ер йәне», «Ҡымыҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=241—244|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Калитов Георгий Ғәйниәхмәт улы|Георгий Калитов]]<br>(1952 й.) |- |[[Файл:Fakia.jpg|100x120px]] |[[Факиһа Туғыҙбаева]]<br>(1950 й.) |{{начало цитаты}}1994 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Фатихамды бирәм» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=245—248|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1994 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Флорид_Буляков.jpg|100x120px]] |[[Флорид Бүләков]]<br>(1948—2015) |rowspan=3|{{начало цитаты}}Стәрлетамаҡ ҡалаһының театрҙар берләшмәһендә «Онотолған доға» спектаклен ҡуйғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=219—223|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Гөлдәр Ильясова]]<br>(1954 й.) |- | |[[Филиппова Ирина Николаевна|Ирина Филиппова]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Яныбай хамматов.jpg|100x120px]] |[[Яныбай Хамматов]]<br>(1925—2000) |{{начало цитаты}}1981 — 1993 йылдарҙа Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Алтын бөртөкләп йыйыла», «Аҡман-тоҡман», «Йәшенле йәй», «Желтый камень» пенталогияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=224—227|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Байышев Фәнил Нафиҡ улы|Фәнил Байышев]]<br>(1956—1993)<br>(посмертно) |rowspan=4|{{начало цитаты}}[[Ҡөрьән|«Ҡөрьән-Кәрим»]]де башҡорт теленә тәржемә итеп баҫтырып сығарған өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=231—236|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Дан Кинельский]]<br>(1896—1982)<br>(үлгәндән һуң) |- | |[[Мәһәҙиев Дәүләткирәй Дәүләтбай улы|Дәүләткирәй Мәһәҙиев]]<br>(1925—2004) |- | |[[Сөйәрғолов Нурмөхәмәт Әлебай улы|Нурмөхәмәт Сөйәрғолов]]<br>(1937 й.) |- | |[[Нәзифә Ҡадирова|Нәзифә (Нәсифә) Ҡадирова]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Һуңғы ике йылдағы юғары концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=228—230|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1993 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:BuliakovD.jpg|100x120px]] --> |[[Бүләков Динис Мөҙәрис улы|Динис Бүләков]]<br>(1944—1995) |{{начало цитаты}}[[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] 1992 йылғы 6—8 һандарында донъя күргән «Ғүмер бер генә» [[роман]]ы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=209—212|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Заһретдинов Роберт Абдрахман улы|Роберт Заһретдинов]]<br>(1932—2016) |{{начало цитаты}}[[Өфө]] юғары педагогия училищыһы (колледжы) уҡытыусыһы, юғары башҡарыу оҫталығы һәм [[ҡумыҙ]] [[музыка]]һын пропагандалауға индергән ҙур өлөшө өсөн;{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=213—215|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPustarnakov.jpg|100x120px]] --> |[[Пустарнаков Владимир Павлович|Владимир Пустарнаков]]<br>(1924—2000) |{{начало цитаты}}рәссам, «1942 йыл» триптихы һәм пейзаждар серияһы өсөнй{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=216—218|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} <!-- --> === 1992 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Асҡаров Салауат Әхмәт улы|Салауат Асҡаров]]<br>(1946 й.) |{{начало цитаты}}Классик һәм милли музыка сәнғәтен пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=193—196|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Солтанов Абдулла Афзал улы|Абдулла Солтанов]]<br>(1928 й.) |{{начало цитаты}}Халыҡ йыр ижадын пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталыҡы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=197—199|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Gazim.jpg|100x120px]] --> |[[Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы|Ғәзим Шафиҡов]]<br>(1939—2009) |{{начало цитаты}}«И совесть, и жертвы эпохи» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=200—203|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Клемент Александр Васильевич|Александр Клемент]]<br>(1948 й.) |rowspan=3|{{начало цитаты}}[[Салауат районы]] [[Малаяҙ|Малаяҙ ауылында]]ғы [[Салауат Юлаев музейы]] бинаһын проектлау һәм төҙөү өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=204—208|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы|Хәниф Хәбибрахманов]]<br>(1948 й) |- | |[[Старцев Михаил Гаврилович|Михаил Старцев]]<br>(1938—2013) |} === 1991 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Миңләхмәт Ғәйнетдинов]]<br>(1943 й.) |{{начало цитаты}}Башҡорт милли сәнғәтен пропагандалауҙағы һәм үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=180—182|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Абдулхак Игебаев.jpg|100x120px]] |[[Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы|Абдулхаҡ Игебаев]]<br>(1930—2016) |{{начало цитаты}}1990 йылда Башкнигоиздатта сыҡҡан «Әйтелмәгән һүҙҙәр» шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=183—185|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Н._мусин.TIF|100x120px]] |[[Мусин Ноғман Сөләймән улы|Ноғман Мусин]]<br>(1931 й.) |{{начало цитаты}}1990 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Зәңгәртауҙа аҡ болан» һәм шул уҡ йылда Башкнигоиздатта баҫылған «Разговор по душам» китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=186—188|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Тамара_Нечаева.jpg|100x120px]] |[[Нечаева Тамара Павловна|Тамара Нечаева]]<br>(1922—2003) |{{начало цитаты}}1989 йылда Эстон ССР-ының Палдисики ҡалаһында ҡуйылған [[Салауат Юлаев]] скульптураһын эшләгәне өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=189—192|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1990 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Здание ансамбля имени Файзи Гаскарова.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]<br>(1938 йылда ойошторолған) |{{начало цитаты}}Башҡорт профессиональ хореография сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=168—171|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәүеф Мортазин]]<br>(1910—1994) |{{начало цитаты}}Башҡорт симфоник музыкаһын үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=172—175|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RafikovB.jpg|100x120px]] --> |[[Булат Рафиҡов]]<br>(1934—1998) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә 1989 йылда баҫтырылған «Ҡараһаҡал» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=176—179|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1989 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rauil bikbaev.jpg|100x120px]] |[[Рауил Бикбаев]]<br>(1938 й.) |{{начало цитаты}}1988 йылда Башкнигоиздатта нәшер ителгән «Яҙмыш» шиғырҙар йыйынтығы һәм шул уҡ йылда «Ағиҙел» журналында баҫылған «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!» поэмаһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=159—161|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Мубаряков Арслан.jpg|100x120px]] |[[Арыҫлан Мөбәрәков]]<br>(1908—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡорт совет театр сәнғәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=162—164|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:ASitdikova.jpg|100x120px]] |[[Ситдиҡова Әҙиә Хәбибулла ҡыҙы|Әҙиә Ситдиҡова]]<br>(1913—2000) |{{начало цитаты}}1988 йылда ижад ителгән һәм Мәскәүҙә «Башҡортостан рәссамдары» күргәҙмәһенә ҡуйылған әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=165—167|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1988 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rami garipov.jpg|100x120px]] |[[Рәми Ғарипов]]<br>(1932—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Һуңғы йылдарҙа нәшер ителгән шиғри әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=152—154|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Зарипов Радик Геннадий улы|Радик Зарипов]]<br>(1960 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1986-1987 йылдарҙағы концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=155—158|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Кыуатова.jpg|100x120px]] |[[Леонора Ҡыуатова]]<br>(1948) |} === 1987 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Харисов Ахнаф Ибрагимович.jpg|100x120px]] |[[Әхнәф Харисов]]<br>(1914—1977)<br>(үлгәндән һуң) |rowspan=6|{{начало цитаты}}1972 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә сыҡҡан 18 томлыҡ "Башҡорт халыҡ ижады"н төҙөүгә ҙур өлөш индергән авторҙар коллективына{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=141—148|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Нур Зарипов]]<br>(1925—1997) |- | |[[Лев Бараг]]<br>(1911—1994) |- | |[[Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы|Фәнүзә Нәҙершина]]<br>(1936) |- |<!-- [[Файл:Сагитов М.png|100x120px]] --> |[[Мөхтәр Сәғитов]]<br>(1933—1986)<br>(үлгәндән һуң) |- |[[Файл:Мастер-класс сэсэнов 01.JPG|100x120px]] |[[Әхмәт Сөләймәнов]]<br>(1939—2016) |- | |[[Узиков Юрий Андреевич|Юрий Узиков]]<br>(1931—2010) |{{начало цитаты}}1980 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған тарихи-революцион тематикаға арналған китаптар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=149—151|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1986 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Александр Бурзянцев]]<br>(1928—1997) |{{начало цитаты}}1984 — 1985 йылдарҙа яҙылған «Байрам», «Йылайыр», «Боҙ киткәндә», «Уралда ҡыш», «Башҡортостан яландарында» рәсемдәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=136—137|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Гүзәл Ғәзизова]]<br>(1954 й.т.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ҡулсалағы гимнастар» һауа номеры өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=138—140|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Юнир Ғәзизов]]<br>(1950—2006) |} === 1985 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Saifi Kudash.png|100x120px]] |[[Сәйфи Ҡудаш]]<br>(1894—1993) |{{начало цитаты}}«Шиғырҙар һәм поэмалар» китабы өсөн (Башҡортостан китап нәшриәте, 1984){{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA">{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=130—132|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Флүрә Килдейәрова]]<br>(1952) |{{начало цитаты}}Халыҡ йырҙарын башҡарыу оҫталығы һәм уларҙы пропагандалау өсөн{{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA"/> |- | |[[Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы|Ильяс Ямалетдинов]]<br>(1936) |{{начало цитаты}}Халыҡтар дуҫлығы орденлы «Ағиҙел» Башҡортостан художество берекмәһендә халыҡ кәсептәре сәнғәте изделиеларын эшләгән өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=133—135|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1984 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы|Венера Рәхимова]]<br>(1946.) |{{начало цитаты}}Башҡорт ҡурсаҡ театрында Сыңғыҙ Айтматов повесы буйынса ҡуйылған «Аҡ пароход» спектаклендә — Малай, Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса «Ғәлимә» спектаклендә — Ғәлимә, А. Толстой әкиәте буйынса «Буратино мажаралары» спектаклендә Буратино образдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=122—123|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:HakimovAH.jpg|100x120px]] |[[Хәкимов Әхиәр Хәсән улы|Әхиәр Хәкимов]]<br>(1929—2003) |{{начало цитаты}}1982 һәм 1984 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә һәм «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Ҡуштирәк» һәм «Һауыр ҡумта» («Лихие времена») романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=124—126|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1983 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:nadgib-asanbaev.jpg|100x120px]] |[[Нәжиб Асанбаев]]<br>(1921—2013) |rowspan=3|{{начало цитаты}}М. Ғафури исемендәге Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Башҡорт академия драма театрында ҡуйылған «Ҡыҙыл паша» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=114—118|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Әхтәм Абушахманов]]<br>(1948) |- | |[[Вәлиев Лек Вәли улы|Лек Вәлиев]]<br>(1935—1992) |- |<!-- [[Файл:GIbragimov.jpg|100x120px]] --> |[[Ғәли Ибраһимов]]<br>(1919—1989) |{{начало цитаты}}«Кинйә» романы өсөн (беренсе китап), Өфө, 1977 йыл, башҡорт һәм 1982 йыл — рус телдәрендә{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=119—121|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1982 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Lutfullin.jpg|100x120px]] |[[Әхмәт Лотфуллин]]<br>(1928—2007) |{{начало цитаты}}«Һуғышҡа оҙатыу», «Алтын туй», «Һабантуй», «Сәй эсеү» картиналары һәм портреттар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=108—110|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RamazanovG.jpg|100x120px]] --> |[[Рамаҙанов Ғилемдар Йыһандар улы|Ғилемдар Рамаҙанов]]<br>(1923—1993) |{{начало цитаты}}«Мәжит Ғафури» («Советская Россия» нәшриәте, 1980) һәм «Многоцветье» («Современник» нәшриәте, 1980) китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=111—113|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1981 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нурия Ирсаева]]<br>(1942) |rowspan=5|{{начало цитаты}}«Яҙмыштарҙан уҙмыш бар» спектаклендәге ролдәре өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=100—104|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Бабичева Таңсулпан Даһи ҡыҙы.jpg|100x120px]] |[[Таңсулпан Бабичева]]<br>(1953) |- | |[[Вәлитов Заһир Суфиян улы|Заһир Вәлитов]]<br>(1940) |- | |[[Олег Ханов]]<br>(1951) |- |[[Файл:Фидан_Гафаров.jpg|100x120px]] |[[Фидан Ғафаров]]<br>(1947) |- | |[[Журавлёв Василий Николаевич|Василий Журавлёв]]<br>(1904—1987) |{{начало цитаты}}«[[Алтын атлы һыбайлы]]» («Мосфильм») фильмы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=105—107|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1980 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғабдулла Ғиләжев]]<br>(1930—1997) |rowspan=2|{{начало цитаты}} КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетының һәм БАССР Юғары Советының тантаналы ултырышында ҡатнашыусылар өсөн концертты, Башҡорт АССР-ы ойошторолоуҙың 60 йыллығына арналған IV республика йыр, музыка һәм бейеү байрамын художество яғынан етәкләүе һәм ойоштороуы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=93—96|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPlekunov.jpg|100x120px]] --> |[[Плекунов Владимир Иванович|Владимир Плекунов]]<br>(1923—2001) |- |<!-- [[Файл:HusainovB.jpg|100x120px]] --> |[[Ғайса Хөсәйенов]]<br>(1928 й.т.) |{{начало цитаты}}«Дәүер. Әҙәбиәт. Яҙыусы» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1978) китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=97—99|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1979 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Муса Гали.jpg|100x120px]] |[[Муса Ғәли]]<br>(1923—2004) |{{начало цитаты}}«Өмөт йондоҙҙары» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) һәм «Йүкәләр сәскә ата» шиғыр йыйынтыҡтары өсөн («Детская литература», 1978){{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=86—88|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Kerbel2.jpg|100x120px]] --> |[[Кербель Лев Ефимович|Лев Кербель]]<br>(1917—2003) |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Мәжит Ғафури]]ҙың скульптура фигураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=89—92|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хихлуха Лев Васильевич|Лев Хихлуха]]<br>(1937 й.т.) |} === 1978 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:LKuznetsov2.jpg|100x120px]] --> |[[Кузнецов Лев Владимирович|Лев Кузнецов]]<br>(1923—1992) |{{начало цитаты}}Өфө ҡалаһындағы «Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл» скульптора композицияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=80—82|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Рашит.TIF|100x120px]] |[[Рәшит Солтангәрәев]]<br>(1935—2000) |{{начало цитаты}}За сборник повестей и рассказов «Йылы ямғыр» (Башҡортостан китап нәшриәтендә (1976) һәм «Современник» нәшриәтендә (1976) быҫылған повестар һәм хикәйәләр йыйынтығы һәм «Нефтселәр юлынан» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=83—85|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1977 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Домашников Борис Федорович.jpg|100x120px]] |[[Домашников Борис Фёдорович|Борис Домашников]]<br>(1924—2003) |{{начало цитаты}}«Ленину», «Ҡыҙыл майҙан», «Атайым иҫтәлегенә», «Башҡортостанда август», «Урал риүәйәте», «Тағы ла яҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=75—76|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Фердаус Мухаметвалеевна Нафикова.jpg|100x120px]] --> |[[Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы|Фирҙәүес Нафиҡова]]<br>(1938—2008) |{{начало цитаты}}Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында "Кармен-сюита"ла — Кармен, "Бизе"ла — Щедрин; "Испан миниатюралары"нда Ампара — кәләш ролдәрен башҡарғаны өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=77—79|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1976 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Асхат Мирзагитов.jpg|100x120px]] |[[Әсғәт Мирзаһитов]]<br>(1928—1989) |rowspan=4|{{начало цитаты}} Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында сәхнәләштерелгән «Әсәләр көтәләр улдарын» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=67—71|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Israfilov.jpg|100x120px]] |[[Исрафилов Рифҡәт Вәкил улы|Рифҡәт (Рәфҡәт) Исрафилов]]<br>(1941) |- |[[Файл:Зайтуна Бикбулатова.jpg|100x120px]] |[[Зәйтүнә Бикбулатова]]<br>(1908—1992) |- |[[Файл:Gulli.jpg|100x120px]] |[[Гөлли Мөбәрәкова]]<br>(1936) |- |[[Файл:RHakimov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/RHakimov.jpg]] |[[Рәмил Хәкимов]]<br>(1932—1999) |{{начало цитаты}}1974 йылда «Советская Россия» нәшриәтендә урыҫ телендә баҫылған «На семи дорогах» очерктар китабы өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=72—74|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1975 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:SAgish.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/SAgish.jpg]] |[[Сәғит Агиш]]<br>(1904—1973)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған "Һайланма әҫәрҙәр"енең 1-се томы («Хикәйәләр») өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=61—63|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Тюлькин Александр Эрастович|Александр Тюлькин]]<br>(1888—1980) |{{начало цитаты}}«Нестеровтың тыуған яғында» ({{ref-ru}} «На родине Нестерова»), «Сал Урал» ({{ref-ru}} «Седой Урал»), «Урал сәсмәләре» ({{ref-ru}} «Уральские рассказы»), «Ҙур химия уттары» ({{ref-ru}} «Огни большой химии»), «Салауат йорто» ({{ref-ru}} «Дом Салавата») картиналары һәм башҡорт пейзаждары шәлкеме өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=64—66|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1974 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikchentaev.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikchentaev.jpg]] |[[Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы|Әнүәр Бикчәнтәев]]<br>(1913—1989) |{{начало цитаты}}1973 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә баҫылған «Аҡҡоштар Уралда ҡала», «Ожмах вәғәҙә итмәйем» романдары, 1973 йылда ВЛКСМ Үҙәк Комитетының «Молодая гвардия» нәшриәтендә баҫылған «Прощайте, серебристые дожди» повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=55—57|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:DilmahametovI.png|100x120px|ссылка=Special:FilePath/DilmahametovI.png]] |[[Ишмулла Дилмөхәмәтов]]<br>(1928—1984) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1973 йылда концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге һәм 1974 йылда башҡарылған «Тыуған Урал» музыкаль-хореографик композицияла юғары оҫталыҡ өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=58—60|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәшиҙә Туйсина]]<br>(1942 й.) |} === 1973 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләнеү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Marslanov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Marslanov.jpg]] |[[Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы|Мөхәмәт Арыҫланов]]<br>(1910—2001) |{{начало цитаты}}[[Заһир Исмәғилев]]тың «Ағиҙел тулҡындары» һәм Муҡан Төлебаевтың «Биржан менән Сара» операларына декорациялар өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=49—51|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Хаким Гиляжев.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Хаким Гиляжев.jpg]] |[[Хәким Ғиләжев]]<br>(1923—1997) |{{начало цитаты}}1972 йылда баҫылған «Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=52—54|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} * === 1972 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ким Әхмәтйәнов]]<br>(1932—1980) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Әҙәбиәт теорияһы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=40—42|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Назар Нәжми]]<br>(1918—1999) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Ҡарҙар яуа» исемле шиғыр йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=43—45|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Sabitov2.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Sabitov2.jpg]] |[[Нариман Сабитов]]<br>(1925—1971)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}1970 йылда башҡарылған «Айгөл иле» балеты һәм 1971 йылда баҫылған «Яңғыраһын йырҙар» исемле йыр һәм романстар йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=46—48|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1971 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғата Сөләймәнов]]<br>(1912—1989) |{{начало цитаты}}башҡарыу оҫталығы һәм милли музыка ҡоралы - ҡурайҙы хеҙмәтсәндәр араһында әүҙем пропагандалаған өсөн{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=37—39|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1970 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikbaj.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikbaj.jpg]] |[[Баязит Бикбай]]<br>(1909—1968)<br> |{{начало цитаты}}«Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=31—33|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Ф. Исангулов.jpeg|100x120px]] |[[Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы|Фәрит Иҫәнғолов]]<br>(1928—1983) |{{начало цитаты}}«Арыш башағы» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=34—36|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1969 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:RNurmashametov.jpg|100x120px]] --> |[[Нурмөхәмәтов Рәшит Мөхәмәтбарый улы|Рәшит Нурмөхәмтов]]<br>(1925—1986) |{{начало цитаты}}«Шәриәт ҡорбандары», «Батыр тураһында легенда», «РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған врачы В. А. Ғизәтуллин», «Урал киңлектәрендә», «Һауынсы Ырыҫҡолова», «М. Яҡупов портреты», «Чабан» картиналары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=25—27|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:KHISMATULLIN Magafur KHismatullovich.jpg|100x120px]] |[[Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы|Мәғәфүр Хисмәтуллин]] <br>(1915—2004) |{{начало цитаты}}Концерт-башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=28—30|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1968 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Ахметов Х.jpg|100x120px]] |[[Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы|Хөсәйен Әхмәтов]]<br>(1914—1993) |{{начало цитаты}}«Уралым» ([[Баязит Бикбай]] һүҙҙәре), «Халҡыма» ([[Шәйехзада Бабич]] һүҙҙәре), «Ленин тураһында йыр» (автор һүҙҙәре), «Партия байрағы» ([[Ғайнан Әмири]] һүҙҙәре) йырҙар циклы, ҡыллы оркестр, арфа, гобой и һуҡма инструменттарға дүрт бүлекле «Сюита» өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=19—21|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Zajnab biisheva.jpg|100x120px]] |[[Зәйнәб Биишева]]<br>(1908—1996) |{{начало цитаты}}«Кәмһетелгәндәр» һәм «Уяныу» романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=22—24|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1967 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:GaskarovF.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров]]<br>(1912—1984) |{{начало цитаты}}Либретто Һәм «Төньяҡ амурҙары», «Яҙғы ташҡын», «Казаночки» бейеүҙәре, азатлыҡ көрәшен алып барыусы Вьетнамға бағышланған «Дуҫтарҙа ҡунаҡта» хореографик композиция өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=7—9|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |-  |[[Файл:Davletshina o.jpg|100x120px]] |[[Һәҙиә Дәүләтшина]]<br>(1905—1954)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}«Ырғыҙ» романы өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=10—12|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Исмәғилев Заһир Ғариф улы|Заһир Исмәғилев]]<br>(1917—2003) |{{начало цитаты}}«Яңы йырҙар» йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=13—15|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Mustai Karim 2004.jpg|100x120px]] |[[Мостай Кәрим]]<br>(1919—2005) |{{начало цитаты}}«Һайланма әҙәрҙәр» (1 том) өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=16—18|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Минишева А. Я. Лауреаты премии Башкирской АССР имени Салавата Юлаева. — Уфа, 1981 * [[Шәкүров Рәшит Закир улы|Шакур Р.]] Лауреаты премии имени Салавата Юлаева (Творч. портр.) — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1987, 254,[1] с. * Багуманов А. И., Фаизова Ф. А. Лауреаты премии имени Салавата Юлаева. — Уфа: Китап, 1999. — 272 с.{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * {{СЮЭ|52417|Государственная премия РБ имени Салавата Юлаева|автор=Сидоров В. В.}} * [http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ Указ Президента Республики Башкортостан от 31 августа 1994 года № УП-395 О Государственных премиях Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226013400/http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ |date=2014-02-26 }} {{ref-ru}} * [http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html Союз писателей Республики Башкортостан: Писатели-лауреаты Государственной премии Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122203813/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html |date=2018-11-22 }} {{ref-ru}} [[Категория:Башҡортостан премиялары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия]] [[Категория:Башҡортостандың әҙәби премиялары]] 349c7okd1bzf2t2jg6wyhyxou03ybta 1307109 1307108 2026-10-07T18:56:00Z Айсар 10823 иллюстрация 1307109 wikitext text/x-wiki {{Карточка награды |Название = Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге <br />дәүләт премияһы |Изображение = Премия имени Салавата Юлаева Знак.png |Размер изображения = 120px |OriginalName = |Страна = {{Флагификация|Рәсәй}}<br /> {{Флагификация|Башҡортостан}} |Тип = маҡтаулы исем |КомуВручается = |КемВручается = [[Башҡортостан Хөкүмәте]] |ОснованияНаграждения = |Статус = ғәмәлдә |Параметры = |ДатаУчреждения = [[1967 йыл]] |ПервоеНаграждение = [[25 октябрь]] [[1967 йыл]] |ПоследнееНаграждение = |Количество = |СтаршаяНаграда = |МладшаяНаграда = |Соответствует = }} '''Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы''' — [[Башҡортостан наградалары|Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаһы]]. 1967 йылда [[Башҡорт АССР-ы]] [[Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы|Хөкүмәте]] әҙәбиәт, сәнғәт, архитектура өлкәһендәге иң яҡшы әҫәрҙәрҙе билдәләү өсөн [[Салауат Юлаев]] исемендәге премия булдырған. 1992 йылдан «Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы» тип атала. == Премия тураһында == Премия бирелә: а) әҙәбиәт өсөн б) архитектура өсөн в) кино сәнғәте өсөн == Премия тарихы == == Лауреаттары == Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаттары — премия менән бүләкләнгән кешеләр һәм ойошмалар === 2026 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rim1.jpg|100x120px]] |[[Рим Хәсәнов]]<br> |{{начало цитаты}}Милли йыр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Рөстәм Хәкимов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]]нда ҡуйылған «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Мөнир Ҡунафин]]<br> |- | |[[Илшат Фәхертдинов]]<br> |{{начало цитаты}}Халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм республика кимәлендәге күләмле сараларҙы «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үткәреүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Влдаимир Лобанов]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}}«41-се ҡатын-ҡыҙ» һәйкәле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рөстәм Хәсәнов]]<br> |- | |[[Илгиз Фәйзуллин]]<br> |} === 2025 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Андрей Стариков]]<br> |{{начало цитаты}}«Көрәш һарайы» спорт әҙерлеге үҙәге проектының архитектураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Лейла Аралбаева|datepublished=9 октября 2025 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2025-10-09/v-bashkirii-stali-izvestny-laureaty-premii-imeni-salavata-yulaeva-za-2025-god-4421709?ysclid=mgryb6qcd0374046711|title=В Башкирии стали известны лауреаты премии имени Салавата Юлаева за 2025 год|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Әмир Мәжитов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ер хәтере. Урал көсө» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре серияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Йәлил Сөләймәнов]]<br> |- |[[Файл:Baymuhametov aigiz.jpg|100x120px]] |[[Айгиз Баймөхәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}«Ҡошҡа әйләнермен мин» повестар йыйынтығы өсөн;{{конец цитаты}} |- | |[[Асҡарова Сулпан Рәил ҡыҙы|Сулпан Асҡарова]]<br> |{{начало цитаты}}«Салауат тоҡомдары» театрлаштырылған тамашаһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2022 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Рөстәм Әлибаев]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} Бөрйән районындағы "Шүлгәнташ" тарихи-мәҙәни музей комплексы бинаһының проектын эшләгәне һәм экспозиция булдырғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{Cite web|url=https://glavarb.ru/rus/press_serv/ofitsialno/158600.html|title=Радий Хабиров подписал указ о присуждении Государственных премий имени Салавата Юлаева за 2022 год»|publisher=Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайты}}</ref> |- | |[[Илфат Аҡтуғанов]]<br> |- | |[[Гөлфиә Тажетдинова]]<br> |- | |[[Артур Нәзиуллин]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Заһир Исмәғилев мираҫының алтын биттәре» проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Дмитрий Крюков]]<br> |- | |[[Зөһрә Бураҡаева]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} «Ат уйнатып алдан бара» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Артур Кәбиров]]<br> |- | |[[Рәис Низаметдинов]]<br> |} === 2020 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Булат Йосопов]]<br> |{{начало цитаты}}«[[Беренсе Республика]]» тулы метражлы художестволы фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/29380/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 5 октября 2020 года №УГ-428 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2020 года»|date=2020-10-17|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507095415/https://npa.bashkortostan.ru/29380/ |date=2021-05-07 }}</ref> |- | |[[Айрат Абушахманов]]<br> |{{начало цитаты}}Гүзәл Яхинаның «Зөләйха күҙҙәрен аса» романы буйынса һәм Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса спектаклдәре өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Хәтип Фазылов]]<br> |{{начало цитаты}}«Родина — традиции и духовность» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре циклы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2018 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Абузаров Салават.jpg|100x120px]] | [[Салауат Әбүзәров]]<br> |{{начало цитаты}}«Ғәмәл дәфтәре» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/21283/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 8 октября 2018 года №УГ-203 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2018 года»|date=2018-10-10|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628221834/https://npa.bashkortostan.ru/21283/ |date=2021-06-28 }}</ref> |- | |[[Ләйлә Исмәғилева]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Арҡайым» балеты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Петров Андрей Борисович|Андрей Петров]]<br> |- | |[[Рифхәт Арыҫланов]]<br> |{{начало цитаты}}Һынлы сәнғәт өлкәһендәге «Салауат Күпере» ижади проекты өсөн{{конец цитаты}} |} === 2016 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Тереғолов Айрат Рәүеф улы|Айрат Тереғолов]]<br> |{{начало цитаты}} [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры — ''«Акбузат: башкирский эпос» һәм «Akbuzat: A Bashkirian Epic»'' китаптарында баҫылған [[Аҡбуҙат (эпос)|«Аҡбуҙат» эпосына]] һүрәттәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html|title=Рустэм Хамитов подписал Указ о присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева за 2016 год|date=2016-10-04|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194016/http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Мәүлекәсова Гөлсинә Ғәлим ҡыҙы|Гөлсинә Мәүлекәсова]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] артисы — театр-сәхнә сәнғәтен үҫтереүгә һәм популярлаштырыуға ҙур өлөш индергәне, юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Манапов Илдар Илдус улы|Илдар Манапов]]<br> |} === 2014 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нур Дауытов]]<br> |{{начало цитаты}}Башҡорт халыҡ ҡоралдары өсөн «Бейеу көйө» («Плясовая») һәм «Ҡыҙҙар бейеүе» («Девичий танец») концерты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536|title=Указ Президента РБ от 03.10.2014 г. № УП-304 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2014 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193736/http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536 |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Хисамов Ғәлим Афзал улы|Ғәлим Хисамов]]<br> |{{начало цитаты}}«Өн һәм һан» («Звук и число») һәм «Аҡтамыр» («Белокорень») романдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2012 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәммәт улы|Салауат Хәмиҙуллин]]<br> |{{начало цитаты}}«Тарихи мөхит» — «Историческая среда» телепроекты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://ipravo.info/bashkortostan2/act7/797.htm|title=Указ Президента РБ от 01.10.2012 г. № УП-377 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2012 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Российский правовой портал}}</ref> |- | |[[Йыһаншин Камил Фәрухша улы|Камил Йыһаншин]]<br> |{{начало цитаты}}«Алдан алтыны» китабы өсөн{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Рашит-шакур.jpg|100x120px]] |[[Шәкүров Рәшит Закир улы|Рәшит Шәкүр]]<br> |{{начало цитаты}}«Ыласындар оса бейектә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2010 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:КамалРинат.jpg|100x120px]] |[[Камалов Ринат Әлтәф улы|Ринат Камал]]<br> |{{начало цитаты}}«Әлфирә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html|title=Указ Президента РБ от 04.10.2010 г. № УП-586 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2010 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194134/http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рөстәм Сабитов]]<br> |{{начало цитаты}}Мостай Кәримдең «Ташлама утты, Прометей!» трагедияһы буйынса «Прометей» балетына музыка өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рәмил Килмәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}һөҙөмтәле күргәҙмә эшмәкәрлеге һәм «Башҡортостан минең йөрәгемдә», «Башҡортостан — минең йәнтөйәгем» авторлыҡ китап-фотоальбомдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2008 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Киньябулатов_Ирек_Лутфиевич.jpg|100x120px]] |[[Ирек Кинйәбулатов]]<br> |{{начало цитаты}}шағир, «Замана тауышы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4497265/|title=Указ Президента РБ от 27.09.2008 г. № УП-532 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2008 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}}{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |[[Сөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы|Гузәл Сөләймәнова]]<br> |{{начало цитаты}}"Аҡҡош күле"ндә — Одетта-Одилия, "Ромео һәм Джульетта"ла — Джульетта, "Арҡайым"да — Йондоҙ, "Баҡсаһарай фонтаны"нда Мария ролдәрен юғары башҡарыу оҫталығы, республиканың балет сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Киокадзу Араи]]<br> |rowspan=4|{{начало цитаты}}«[[Конгресс-холл (Өфө)|Конгресс-холл]]» бинаһын проектлаған өсөн.{{конец цитаты}} |- | |[[Готман Альфред Леонидович|Альфред Готман]]<br> |- | |[[Ҡаранаев Марат Закир улы|Марат Ҡаранаев]]<br> |- | |[[Муллагилдин Ришат Усман улы|Ришат Муллагилдин]]<br> |} === 2006 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Abdraz.jpg|100x120px]] |[[Әмир Абдразаҡов]]<br> |{{начало цитаты}}«Һынмаҫ рух» документаь фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/|title=Указ Президента РБ от 04.10.2006 г. № УП-448 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2006 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193637/http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Таңсулпан Ғарипова]]<br> |{{начало цитаты}}«Бөйрәкәй» роман-эпопеяһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2004 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Рашит!.jpeg|100x120px]] |[[Рәшит Назаров]]<br> |{{начало цитаты}}[[2002]] йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Шиғырҙар. 1-се том» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/|title=Указ Президента РБ от 01.10.2004 г. № УП-486 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2004 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193640/http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рафаил Ҡасимов]]<br> |{{начало цитаты}}«Салауат Юлай улының һуғышы һәм солохо» № 6 сифмонияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Фәйзрахман Исмәғилев]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Сказание о Салавате» һәм 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышына бағышланған картиналар циклы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Ғаянов Илдар Ихсан улы|Илдар Ғаянов]]<br> |} === 2002 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәйнетдинов Юлай Ишбулды улы|Юлай Ғәйнетдинов]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың фольклорын пропагандалау һәм тергеҙеү өлкәһендәге «Хазина» тапшырыуҙар циклы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/|title=Указ Президента РБ от 24.09.2002 г. № УП-411 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2002 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193642/http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы|Хөрмәтулла Үтәшев]]<br>(1959 й.) |{{начало цитаты}}[[Ф. Бүләков|Ф Бүләков]]тың пьесаһы буйынса ҡуйылған «Шайморатор генерал» трагедияһында — Шайморатов, Н. Д. Абҡәҙеровтың «Сыңғыҙхандың һҡңғы төйәге» риүәйәтендә — Темуджин, [[Илшат Йомағолов|И. Х. Йомағоловтың]] «Нәркәс» трагедияһында — Сынтимер, Р. Шарттың «Ҡатынымдың исеме Морис» комедияһында Труабаль ролдәрен башҡарғандағы юғары актёр оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2000 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Азат Айытҡолов]]<br>(1956 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-инструменталисы ([[ҡурай]]) — һуңғы йылдарҙағы концерт эшмәкәрлеге һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/|title=Указ Президента РБ от 26.09.2000 г. № УП-583 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2000 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193644/http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Голдобин Сергей Анатольевич|Сергей Голдобин]]<br>(1954—2011) |rowspan=3|{{начало цитаты}}«Архпроект» ижади-архитектура фирмаһы ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең хеҙмәткәрҙәре, [[Өфө]] ҡалаһындағы «Ҡунаҡһарай» сауҙа-эш комплексын үҙгәртеп ҡороу проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Голдобина Светлана Борисовна|Светлана Голдобина]]<br>(1953 й.) |- | |[[Давыденко Андрей Владимирович|Андрей Давыденко]]<br>(1971 й.) |- | |[[Назаров Хәсән Мөҙәрис улы|Хәсән Назар]]<br>(1942 й.) |{{начало цитаты}}шағир, [[Башҡортостан]] [[Китап (нәшриәт)|«Китап» нәшриәте]] сығарған «Асманға ашыу» тигән шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1998 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Иҙрис Ғәзиев]]<br>(1960 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-вокалсыһы — 1997—1998 йылғы концерт программалары һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/|title=Указ Президента РБ от 30.09.1998 г. № УП-676 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 1998 года за лучшие произведения литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193357/http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы|Вәкил Дәүләтшин]]<br>(1949 й.) |{{начало цитаты}}архитектор — [[Өфө]]ләге «Ләлә-Тюльпан» мәсетенең проект авторы.{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Юсууупов.jpg|100x120px]] |[[Йосопов Тимербай Йосоп улы|Тимер Йосопов]]<br>(1938—2016) |{{начало цитаты}}шағир — 1998 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә баҫылған «Беште ер еләккәйҙәре» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1997 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Robert_bainov.png|100x120px]] |[[Роберт Байымов]]<br>(1937—2010) |{{начало цитаты}}1996 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Сыбар бөркөт» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=256—258|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғөбәйҙуллин Камил Ғөбәй улы|Камил Ғөбәйҙуллин]]<br>(1949 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1995 — 1997 йылдарҙа ижад ителгән «Юрматы ере» полиптихы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=259—264|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы|Рафаэль Ҡадиров]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Гали Хамзин.jpg|100x120px]] |[[Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы|Ғәли Хәмзин]]<br>(1950—2009) |{{начало цитаты}}Башҡортостан Республикаһында музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=265—268|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1996 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Абдуллин Ибрагим Ахметович.jpg|100x120px]] |[[Ибраһим Абдуллин]]<br>(1920—2005) |{{начало цитаты}}1995 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Байымай ҙа ҡояш байымай» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=246—252|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Аралбай Кадим.jpg|100x120px]] |[[Ҡәҙим Аралбаев]]<br>(род. в 1941 г.) |{{начало цитаты}}1995 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Аҫабалар рухы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=253—255|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1995 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәбитов Риф Фәтих улы|Риф Ғәбитов]]<br>(1952 й.) |{{начало цитаты}}«Еҙ үксә», «Көтөүсе йыры», «Башҡорт крәкәүәге» бейеүһәрен ҡуйыуы һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=237—240|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Zaynetdinovrs ejw 210.jpg|100x120px]] --> |[[Рәшит Зәйнетдинов]]<br>(1938—2015) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1994 — 1995 йылдарҙа ижад ителгән «Риүәйәт», «Ер йәне», «Ҡымыҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=241—244|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Калитов Георгий Ғәйниәхмәт улы|Георгий Калитов]]<br>(1952 й.) |- |[[Файл:Fakia.jpg|100x120px]] |[[Факиһа Туғыҙбаева]]<br>(1950 й.) |{{начало цитаты}}1994 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Фатихамды бирәм» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=245—248|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1994 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Флорид_Буляков.jpg|100x120px]] |[[Флорид Бүләков]]<br>(1948—2015) |rowspan=3|{{начало цитаты}}Стәрлетамаҡ ҡалаһының театрҙар берләшмәһендә «Онотолған доға» спектаклен ҡуйғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=219—223|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Гөлдәр Ильясова]]<br>(1954 й.) |- | |[[Филиппова Ирина Николаевна|Ирина Филиппова]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Яныбай хамматов.jpg|100x120px]] |[[Яныбай Хамматов]]<br>(1925—2000) |{{начало цитаты}}1981 — 1993 йылдарҙа Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Алтын бөртөкләп йыйыла», «Аҡман-тоҡман», «Йәшенле йәй», «Желтый камень» пенталогияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=224—227|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Байышев Фәнил Нафиҡ улы|Фәнил Байышев]]<br>(1956—1993)<br>(посмертно) |rowspan=4|{{начало цитаты}}[[Ҡөрьән|«Ҡөрьән-Кәрим»]]де башҡорт теленә тәржемә итеп баҫтырып сығарған өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=231—236|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Дан Кинельский]]<br>(1896—1982)<br>(үлгәндән һуң) |- | |[[Мәһәҙиев Дәүләткирәй Дәүләтбай улы|Дәүләткирәй Мәһәҙиев]]<br>(1925—2004) |- | |[[Сөйәрғолов Нурмөхәмәт Әлебай улы|Нурмөхәмәт Сөйәрғолов]]<br>(1937 й.) |- | |[[Нәзифә Ҡадирова|Нәзифә (Нәсифә) Ҡадирова]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Һуңғы ике йылдағы юғары концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=228—230|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1993 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:BuliakovD.jpg|100x120px]] --> |[[Бүләков Динис Мөҙәрис улы|Динис Бүләков]]<br>(1944—1995) |{{начало цитаты}}[[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] 1992 йылғы 6—8 һандарында донъя күргән «Ғүмер бер генә» [[роман]]ы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=209—212|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Заһретдинов Роберт Абдрахман улы|Роберт Заһретдинов]]<br>(1932—2016) |{{начало цитаты}}[[Өфө]] юғары педагогия училищыһы (колледжы) уҡытыусыһы, юғары башҡарыу оҫталығы һәм [[ҡумыҙ]] [[музыка]]һын пропагандалауға индергән ҙур өлөшө өсөн;{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=213—215|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPustarnakov.jpg|100x120px]] --> |[[Пустарнаков Владимир Павлович|Владимир Пустарнаков]]<br>(1924—2000) |{{начало цитаты}}рәссам, «1942 йыл» триптихы һәм пейзаждар серияһы өсөнй{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=216—218|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} <!-- --> === 1992 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Асҡаров Салауат Әхмәт улы|Салауат Асҡаров]]<br>(1946 й.) |{{начало цитаты}}Классик һәм милли музыка сәнғәтен пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=193—196|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Солтанов Абдулла Афзал улы|Абдулла Солтанов]]<br>(1928 й.) |{{начало цитаты}}Халыҡ йыр ижадын пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталыҡы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=197—199|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Gazim.jpg|100x120px]] --> |[[Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы|Ғәзим Шафиҡов]]<br>(1939—2009) |{{начало цитаты}}«И совесть, и жертвы эпохи» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=200—203|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Клемент Александр Васильевич|Александр Клемент]]<br>(1948 й.) |rowspan=3|{{начало цитаты}}[[Салауат районы]] [[Малаяҙ|Малаяҙ ауылында]]ғы [[Салауат Юлаев музейы]] бинаһын проектлау һәм төҙөү өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=204—208|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы|Хәниф Хәбибрахманов]]<br>(1948 й) |- | |[[Старцев Михаил Гаврилович|Михаил Старцев]]<br>(1938—2013) |} === 1991 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Миңләхмәт Ғәйнетдинов]]<br>(1943 й.) |{{начало цитаты}}Башҡорт милли сәнғәтен пропагандалауҙағы һәм үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=180—182|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Абдулхак Игебаев.jpg|100x120px]] |[[Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы|Абдулхаҡ Игебаев]]<br>(1930—2016) |{{начало цитаты}}1990 йылда Башкнигоиздатта сыҡҡан «Әйтелмәгән һүҙҙәр» шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=183—185|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Н._мусин.TIF|100x120px]] |[[Мусин Ноғман Сөләймән улы|Ноғман Мусин]]<br>(1931 й.) |{{начало цитаты}}1990 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Зәңгәртауҙа аҡ болан» һәм шул уҡ йылда Башкнигоиздатта баҫылған «Разговор по душам» китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=186—188|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Тамара_Нечаева.jpg|100x120px]] |[[Нечаева Тамара Павловна|Тамара Нечаева]]<br>(1922—2003) |{{начало цитаты}}1989 йылда Эстон ССР-ының Палдисики ҡалаһында ҡуйылған [[Салауат Юлаев]] скульптураһын эшләгәне өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=189—192|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1990 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Здание ансамбля имени Файзи Гаскарова.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]<br>(1938 йылда ойошторолған) |{{начало цитаты}}Башҡорт профессиональ хореография сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=168—171|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәүеф Мортазин]]<br>(1910—1994) |{{начало цитаты}}Башҡорт симфоник музыкаһын үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=172—175|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RafikovB.jpg|100x120px]] --> |[[Булат Рафиҡов]]<br>(1934—1998) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә 1989 йылда баҫтырылған «Ҡараһаҡал» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=176—179|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1989 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rauil bikbaev.jpg|100x120px]] |[[Рауил Бикбаев]]<br>(1938 й.) |{{начало цитаты}}1988 йылда Башкнигоиздатта нәшер ителгән «Яҙмыш» шиғырҙар йыйынтығы һәм шул уҡ йылда «Ағиҙел» журналында баҫылған «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!» поэмаһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=159—161|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Мубаряков Арслан.jpg|100x120px]] |[[Арыҫлан Мөбәрәков]]<br>(1908—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡорт совет театр сәнғәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=162—164|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:ASitdikova.jpg|100x120px]] |[[Ситдиҡова Әҙиә Хәбибулла ҡыҙы|Әҙиә Ситдиҡова]]<br>(1913—2000) |{{начало цитаты}}1988 йылда ижад ителгән һәм Мәскәүҙә «Башҡортостан рәссамдары» күргәҙмәһенә ҡуйылған әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=165—167|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1988 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rami garipov.jpg|100x120px]] |[[Рәми Ғарипов]]<br>(1932—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Һуңғы йылдарҙа нәшер ителгән шиғри әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=152—154|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Зарипов Радик Геннадий улы|Радик Зарипов]]<br>(1960 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1986-1987 йылдарҙағы концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=155—158|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Кыуатова.jpg|100x120px]] |[[Леонора Ҡыуатова]]<br>(1948) |} === 1987 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Харисов Ахнаф Ибрагимович.jpg|100x120px]] |[[Әхнәф Харисов]]<br>(1914—1977)<br>(үлгәндән һуң) |rowspan=6|{{начало цитаты}}1972 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә сыҡҡан 18 томлыҡ "Башҡорт халыҡ ижады"н төҙөүгә ҙур өлөш индергән авторҙар коллективына{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=141—148|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Нур Зарипов]]<br>(1925—1997) |- | |[[Лев Бараг]]<br>(1911—1994) |- | |[[Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы|Фәнүзә Нәҙершина]]<br>(1936) |- |<!-- [[Файл:Сагитов М.png|100x120px]] --> |[[Мөхтәр Сәғитов]]<br>(1933—1986)<br>(үлгәндән һуң) |- |[[Файл:Мастер-класс сэсэнов 01.JPG|100x120px]] |[[Әхмәт Сөләймәнов]]<br>(1939—2016) |- | |[[Узиков Юрий Андреевич|Юрий Узиков]]<br>(1931—2010) |{{начало цитаты}}1980 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған тарихи-революцион тематикаға арналған китаптар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=149—151|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1986 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Александр Бурзянцев]]<br>(1928—1997) |{{начало цитаты}}1984 — 1985 йылдарҙа яҙылған «Байрам», «Йылайыр», «Боҙ киткәндә», «Уралда ҡыш», «Башҡортостан яландарында» рәсемдәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=136—137|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Гүзәл Ғәзизова]]<br>(1954 й.т.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ҡулсалағы гимнастар» һауа номеры өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=138—140|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Юнир Ғәзизов]]<br>(1950—2006) |} === 1985 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Saifi Kudash.png|100x120px]] |[[Сәйфи Ҡудаш]]<br>(1894—1993) |{{начало цитаты}}«Шиғырҙар һәм поэмалар» китабы өсөн (Башҡортостан китап нәшриәте, 1984){{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA">{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=130—132|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Флүрә Килдейәрова]]<br>(1952) |{{начало цитаты}}Халыҡ йырҙарын башҡарыу оҫталығы һәм уларҙы пропагандалау өсөн{{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA"/> |- | |[[Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы|Ильяс Ямалетдинов]]<br>(1936) |{{начало цитаты}}Халыҡтар дуҫлығы орденлы «Ағиҙел» Башҡортостан художество берекмәһендә халыҡ кәсептәре сәнғәте изделиеларын эшләгән өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=133—135|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1984 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы|Венера Рәхимова]]<br>(1946.) |{{начало цитаты}}Башҡорт ҡурсаҡ театрында Сыңғыҙ Айтматов повесы буйынса ҡуйылған «Аҡ пароход» спектаклендә — Малай, Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса «Ғәлимә» спектаклендә — Ғәлимә, А. Толстой әкиәте буйынса «Буратино мажаралары» спектаклендә Буратино образдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=122—123|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:HakimovAH.jpg|100x120px]] |[[Хәкимов Әхиәр Хәсән улы|Әхиәр Хәкимов]]<br>(1929—2003) |{{начало цитаты}}1982 һәм 1984 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә һәм «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Ҡуштирәк» һәм «Һауыр ҡумта» («Лихие времена») романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=124—126|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1983 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:nadgib-asanbaev.jpg|100x120px]] |[[Нәжиб Асанбаев]]<br>(1921—2013) |rowspan=3|{{начало цитаты}}М. Ғафури исемендәге Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Башҡорт академия драма театрында ҡуйылған «Ҡыҙыл паша» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=114—118|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Әхтәм Абушахманов]]<br>(1948) |- | |[[Вәлиев Лек Вәли улы|Лек Вәлиев]]<br>(1935—1992) |- |<!-- [[Файл:GIbragimov.jpg|100x120px]] --> |[[Ғәли Ибраһимов]]<br>(1919—1989) |{{начало цитаты}}«Кинйә» романы өсөн (беренсе китап), Өфө, 1977 йыл, башҡорт һәм 1982 йыл — рус телдәрендә{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=119—121|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1982 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Lutfullin.jpg|100x120px]] |[[Әхмәт Лотфуллин]]<br>(1928—2007) |{{начало цитаты}}«Һуғышҡа оҙатыу», «Алтын туй», «Һабантуй», «Сәй эсеү» картиналары һәм портреттар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=108—110|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RamazanovG.jpg|100x120px]] --> |[[Рамаҙанов Ғилемдар Йыһандар улы|Ғилемдар Рамаҙанов]]<br>(1923—1993) |{{начало цитаты}}«Мәжит Ғафури» («Советская Россия» нәшриәте, 1980) һәм «Многоцветье» («Современник» нәшриәте, 1980) китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=111—113|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1981 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нурия Ирсаева]]<br>(1942) |rowspan=5|{{начало цитаты}}«Яҙмыштарҙан уҙмыш бар» спектаклендәге ролдәре өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=100—104|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Бабичева Таңсулпан Даһи ҡыҙы.jpg|100x120px]] |[[Таңсулпан Бабичева]]<br>(1953) |- | |[[Вәлитов Заһир Суфиян улы|Заһир Вәлитов]]<br>(1940) |- | |[[Олег Ханов]]<br>(1951) |- |[[Файл:Фидан_Гафаров.jpg|100x120px]] |[[Фидан Ғафаров]]<br>(1947) |- | |[[Журавлёв Василий Николаевич|Василий Журавлёв]]<br>(1904—1987) |{{начало цитаты}}«[[Алтын атлы һыбайлы]]» («Мосфильм») фильмы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=105—107|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1980 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғабдулла Ғиләжев]]<br>(1930—1997) |rowspan=2|{{начало цитаты}} КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетының һәм БАССР Юғары Советының тантаналы ултырышында ҡатнашыусылар өсөн концертты, Башҡорт АССР-ы ойошторолоуҙың 60 йыллығына арналған IV республика йыр, музыка һәм бейеү байрамын художество яғынан етәкләүе һәм ойоштороуы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=93—96|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPlekunov.jpg|100x120px]] --> |[[Плекунов Владимир Иванович|Владимир Плекунов]]<br>(1923—2001) |- |<!-- [[Файл:HusainovB.jpg|100x120px]] --> |[[Ғайса Хөсәйенов]]<br>(1928 й.т.) |{{начало цитаты}}«Дәүер. Әҙәбиәт. Яҙыусы» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1978) китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=97—99|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1979 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Муса Гали.jpg|100x120px]] |[[Муса Ғәли]]<br>(1923—2004) |{{начало цитаты}}«Өмөт йондоҙҙары» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) һәм «Йүкәләр сәскә ата» шиғыр йыйынтыҡтары өсөн («Детская литература», 1978){{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=86—88|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Kerbel2.jpg|100x120px]] --> |[[Кербель Лев Ефимович|Лев Кербель]]<br>(1917—2003) |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Мәжит Ғафури]]ҙың скульптура фигураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=89—92|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хихлуха Лев Васильевич|Лев Хихлуха]]<br>(1937 й.т.) |} === 1978 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:LKuznetsov2.jpg|100x120px]] --> |[[Кузнецов Лев Владимирович|Лев Кузнецов]]<br>(1923—1992) |{{начало цитаты}}Өфө ҡалаһындағы «Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл» скульптора композицияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=80—82|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Рашит.TIF|100x120px]] |[[Рәшит Солтангәрәев]]<br>(1935—2000) |{{начало цитаты}}За сборник повестей и рассказов «Йылы ямғыр» (Башҡортостан китап нәшриәтендә (1976) һәм «Современник» нәшриәтендә (1976) быҫылған повестар һәм хикәйәләр йыйынтығы һәм «Нефтселәр юлынан» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=83—85|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1977 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Домашников Борис Федорович.jpg|100x120px]] |[[Домашников Борис Фёдорович|Борис Домашников]]<br>(1924—2003) |{{начало цитаты}}«Ленину», «Ҡыҙыл майҙан», «Атайым иҫтәлегенә», «Башҡортостанда август», «Урал риүәйәте», «Тағы ла яҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=75—76|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Фердаус Мухаметвалеевна Нафикова.jpg|100x120px]] --> |[[Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы|Фирҙәүес Нафиҡова]]<br>(1938—2008) |{{начало цитаты}}Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында "Кармен-сюита"ла — Кармен, "Бизе"ла — Щедрин; "Испан миниатюралары"нда Ампара — кәләш ролдәрен башҡарғаны өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=77—79|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1976 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Асхат Мирзагитов.jpg|100x120px]] |[[Әсғәт Мирзаһитов]]<br>(1928—1989) |rowspan=4|{{начало цитаты}} Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында сәхнәләштерелгән «Әсәләр көтәләр улдарын» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=67—71|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Israfilov.jpg|100x120px]] |[[Исрафилов Рифҡәт Вәкил улы|Рифҡәт (Рәфҡәт) Исрафилов]]<br>(1941) |- |[[Файл:Зайтуна Бикбулатова.jpg|100x120px]] |[[Зәйтүнә Бикбулатова]]<br>(1908—1992) |- |[[Файл:Gulli.jpg|100x120px]] |[[Гөлли Мөбәрәкова]]<br>(1936) |- |[[Файл:RHakimov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/RHakimov.jpg]] |[[Рәмил Хәкимов]]<br>(1932—1999) |{{начало цитаты}}1974 йылда «Советская Россия» нәшриәтендә урыҫ телендә баҫылған «На семи дорогах» очерктар китабы өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=72—74|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1975 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:SAgish.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/SAgish.jpg]] |[[Сәғит Агиш]]<br>(1904—1973)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған "Һайланма әҫәрҙәр"енең 1-се томы («Хикәйәләр») өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=61—63|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Тюлькин Александр Эрастович|Александр Тюлькин]]<br>(1888—1980) |{{начало цитаты}}«Нестеровтың тыуған яғында» ({{ref-ru}} «На родине Нестерова»), «Сал Урал» ({{ref-ru}} «Седой Урал»), «Урал сәсмәләре» ({{ref-ru}} «Уральские рассказы»), «Ҙур химия уттары» ({{ref-ru}} «Огни большой химии»), «Салауат йорто» ({{ref-ru}} «Дом Салавата») картиналары һәм башҡорт пейзаждары шәлкеме өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=64—66|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1974 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikchentaev.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikchentaev.jpg]] |[[Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы|Әнүәр Бикчәнтәев]]<br>(1913—1989) |{{начало цитаты}}1973 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә баҫылған «Аҡҡоштар Уралда ҡала», «Ожмах вәғәҙә итмәйем» романдары, 1973 йылда ВЛКСМ Үҙәк Комитетының «Молодая гвардия» нәшриәтендә баҫылған «Прощайте, серебристые дожди» повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=55—57|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:DilmahametovI.png|100x120px|ссылка=Special:FilePath/DilmahametovI.png]] |[[Ишмулла Дилмөхәмәтов]]<br>(1928—1984) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1973 йылда концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге һәм 1974 йылда башҡарылған «Тыуған Урал» музыкаль-хореографик композицияла юғары оҫталыҡ өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=58—60|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәшиҙә Туйсина]]<br>(1942 й.) |} === 1973 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләнеү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Marslanov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Marslanov.jpg]] |[[Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы|Мөхәмәт Арыҫланов]]<br>(1910—2001) |{{начало цитаты}}[[Заһир Исмәғилев]]тың «Ағиҙел тулҡындары» һәм Муҡан Төлебаевтың «Биржан менән Сара» операларына декорациялар өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=49—51|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Хаким Гиляжев.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Хаким Гиляжев.jpg]] |[[Хәким Ғиләжев]]<br>(1923—1997) |{{начало цитаты}}1972 йылда баҫылған «Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=52—54|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} * === 1972 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ким Әхмәтйәнов]]<br>(1932—1980) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Әҙәбиәт теорияһы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=40—42|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Назар Нәжми]]<br>(1918—1999) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Ҡарҙар яуа» исемле шиғыр йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=43—45|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Sabitov2.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Sabitov2.jpg]] |[[Нариман Сабитов]]<br>(1925—1971)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}1970 йылда башҡарылған «Айгөл иле» балеты һәм 1971 йылда баҫылған «Яңғыраһын йырҙар» исемле йыр һәм романстар йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=46—48|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1971 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғата Сөләймәнов]]<br>(1912—1989) |{{начало цитаты}}башҡарыу оҫталығы һәм милли музыка ҡоралы - ҡурайҙы хеҙмәтсәндәр араһында әүҙем пропагандалаған өсөн{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=37—39|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1970 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikbaj.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikbaj.jpg]] |[[Баязит Бикбай]]<br>(1909—1968)<br> |{{начало цитаты}}«Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=31—33|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Ф. Исангулов.jpeg|100x120px]] |[[Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы|Фәрит Иҫәнғолов]]<br>(1928—1983) |{{начало цитаты}}«Арыш башағы» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=34—36|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1969 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:RNurmashametov.jpg|100x120px]] --> |[[Нурмөхәмәтов Рәшит Мөхәмәтбарый улы|Рәшит Нурмөхәмтов]]<br>(1925—1986) |{{начало цитаты}}«Шәриәт ҡорбандары», «Батыр тураһында легенда», «РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған врачы В. А. Ғизәтуллин», «Урал киңлектәрендә», «Һауынсы Ырыҫҡолова», «М. Яҡупов портреты», «Чабан» картиналары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=25—27|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:KHISMATULLIN Magafur KHismatullovich.jpg|100x120px]] |[[Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы|Мәғәфүр Хисмәтуллин]] <br>(1915—2004) |{{начало цитаты}}Концерт-башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=28—30|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1968 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Ахметов Х.jpg|100x120px]] |[[Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы|Хөсәйен Әхмәтов]]<br>(1914—1993) |{{начало цитаты}}«Уралым» ([[Баязит Бикбай]] һүҙҙәре), «Халҡыма» ([[Шәйехзада Бабич]] һүҙҙәре), «Ленин тураһында йыр» (автор һүҙҙәре), «Партия байрағы» ([[Ғайнан Әмири]] һүҙҙәре) йырҙар циклы, ҡыллы оркестр, арфа, гобой и һуҡма инструменттарға дүрт бүлекле «Сюита» өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=19—21|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Zajnab biisheva.jpg|100x120px]] |[[Зәйнәб Биишева]]<br>(1908—1996) |{{начало цитаты}}«Кәмһетелгәндәр» һәм «Уяныу» романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=22—24|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1967 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:GaskarovF.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров]]<br>(1912—1984) |{{начало цитаты}}Либретто Һәм «Төньяҡ амурҙары», «Яҙғы ташҡын», «Казаночки» бейеүҙәре, азатлыҡ көрәшен алып барыусы Вьетнамға бағышланған «Дуҫтарҙа ҡунаҡта» хореографик композиция өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=7—9|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |-  |[[Файл:Davletshina o.jpg|100x120px]] |[[Һәҙиә Дәүләтшина]]<br>(1905—1954)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}«Ырғыҙ» романы өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=10—12|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Исмәғилев Заһир Ғариф улы|Заһир Исмәғилев]]<br>(1917—2003) |{{начало цитаты}}«Яңы йырҙар» йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=13—15|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Mustai Karim 2004.jpg|100x120px]] |[[Мостай Кәрим]]<br>(1919—2005) |{{начало цитаты}}«Һайланма әҙәрҙәр» (1 том) өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=16—18|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Минишева А. Я. Лауреаты премии Башкирской АССР имени Салавата Юлаева. — Уфа, 1981 * [[Шәкүров Рәшит Закир улы|Шакур Р.]] Лауреаты премии имени Салавата Юлаева (Творч. портр.) — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1987, 254,[1] с. * Багуманов А. И., Фаизова Ф. А. Лауреаты премии имени Салавата Юлаева. — Уфа: Китап, 1999. — 272 с.{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * {{СЮЭ|52417|Государственная премия РБ имени Салавата Юлаева|автор=Сидоров В. В.}} * [http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ Указ Президента Республики Башкортостан от 31 августа 1994 года № УП-395 О Государственных премиях Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226013400/http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ |date=2014-02-26 }} {{ref-ru}} * [http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html Союз писателей Республики Башкортостан: Писатели-лауреаты Государственной премии Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122203813/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html |date=2018-11-22 }} {{ref-ru}} [[Категория:Башҡортостан премиялары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия]] [[Категория:Башҡортостандың әҙәби премиялары]] 7bk1lhmj3rkgug6meisagg7dlhig79r 1307110 1307109 2026-10-07T18:56:47Z Айсар 10823 /* Лауреаттары */ аныҡлаштырыу 1307110 wikitext text/x-wiki {{Карточка награды |Название = Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге <br />дәүләт премияһы |Изображение = Премия имени Салавата Юлаева Знак.png |Размер изображения = 120px |OriginalName = |Страна = {{Флагификация|Рәсәй}}<br /> {{Флагификация|Башҡортостан}} |Тип = маҡтаулы исем |КомуВручается = |КемВручается = [[Башҡортостан Хөкүмәте]] |ОснованияНаграждения = |Статус = ғәмәлдә |Параметры = |ДатаУчреждения = [[1967 йыл]] |ПервоеНаграждение = [[25 октябрь]] [[1967 йыл]] |ПоследнееНаграждение = |Количество = |СтаршаяНаграда = |МладшаяНаграда = |Соответствует = }} '''Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы''' — [[Башҡортостан наградалары|Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаһы]]. 1967 йылда [[Башҡорт АССР-ы]] [[Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы|Хөкүмәте]] әҙәбиәт, сәнғәт, архитектура өлкәһендәге иң яҡшы әҫәрҙәрҙе билдәләү өсөн [[Салауат Юлаев]] исемендәге премия булдырған. 1992 йылдан «Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы» тип атала. == Премия тураһында == Премия бирелә: а) әҙәбиәт өсөн б) архитектура өсөн в) кино сәнғәте өсөн == Премия тарихы == == Лауреаттары == Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаттары — премия менән бүләкләнгән шәхестәр һәм ойошмалар === 2026 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rim1.jpg|100x120px]] |[[Рим Хәсәнов]]<br> |{{начало цитаты}}Милли йыр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Рөстәм Хәкимов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]]нда ҡуйылған «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Мөнир Ҡунафин]]<br> |- | |[[Илшат Фәхертдинов]]<br> |{{начало цитаты}}Халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм республика кимәлендәге күләмле сараларҙы «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үткәреүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Влдаимир Лобанов]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}}«41-се ҡатын-ҡыҙ» һәйкәле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рөстәм Хәсәнов]]<br> |- | |[[Илгиз Фәйзуллин]]<br> |} === 2025 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Андрей Стариков]]<br> |{{начало цитаты}}«Көрәш һарайы» спорт әҙерлеге үҙәге проектының архитектураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Лейла Аралбаева|datepublished=9 октября 2025 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2025-10-09/v-bashkirii-stali-izvestny-laureaty-premii-imeni-salavata-yulaeva-za-2025-god-4421709?ysclid=mgryb6qcd0374046711|title=В Башкирии стали известны лауреаты премии имени Салавата Юлаева за 2025 год|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Әмир Мәжитов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ер хәтере. Урал көсө» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре серияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Йәлил Сөләймәнов]]<br> |- |[[Файл:Baymuhametov aigiz.jpg|100x120px]] |[[Айгиз Баймөхәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}«Ҡошҡа әйләнермен мин» повестар йыйынтығы өсөн;{{конец цитаты}} |- | |[[Асҡарова Сулпан Рәил ҡыҙы|Сулпан Асҡарова]]<br> |{{начало цитаты}}«Салауат тоҡомдары» театрлаштырылған тамашаһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2022 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Рөстәм Әлибаев]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} Бөрйән районындағы "Шүлгәнташ" тарихи-мәҙәни музей комплексы бинаһының проектын эшләгәне һәм экспозиция булдырғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{Cite web|url=https://glavarb.ru/rus/press_serv/ofitsialno/158600.html|title=Радий Хабиров подписал указ о присуждении Государственных премий имени Салавата Юлаева за 2022 год»|publisher=Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайты}}</ref> |- | |[[Илфат Аҡтуғанов]]<br> |- | |[[Гөлфиә Тажетдинова]]<br> |- | |[[Артур Нәзиуллин]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Заһир Исмәғилев мираҫының алтын биттәре» проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Дмитрий Крюков]]<br> |- | |[[Зөһрә Бураҡаева]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} «Ат уйнатып алдан бара» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Артур Кәбиров]]<br> |- | |[[Рәис Низаметдинов]]<br> |} === 2020 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Булат Йосопов]]<br> |{{начало цитаты}}«[[Беренсе Республика]]» тулы метражлы художестволы фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/29380/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 5 октября 2020 года №УГ-428 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2020 года»|date=2020-10-17|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507095415/https://npa.bashkortostan.ru/29380/ |date=2021-05-07 }}</ref> |- | |[[Айрат Абушахманов]]<br> |{{начало цитаты}}Гүзәл Яхинаның «Зөләйха күҙҙәрен аса» романы буйынса һәм Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса спектаклдәре өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Хәтип Фазылов]]<br> |{{начало цитаты}}«Родина — традиции и духовность» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре циклы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2018 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Абузаров Салават.jpg|100x120px]] | [[Салауат Әбүзәров]]<br> |{{начало цитаты}}«Ғәмәл дәфтәре» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/21283/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 8 октября 2018 года №УГ-203 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2018 года»|date=2018-10-10|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628221834/https://npa.bashkortostan.ru/21283/ |date=2021-06-28 }}</ref> |- | |[[Ләйлә Исмәғилева]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Арҡайым» балеты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Петров Андрей Борисович|Андрей Петров]]<br> |- | |[[Рифхәт Арыҫланов]]<br> |{{начало цитаты}}Һынлы сәнғәт өлкәһендәге «Салауат Күпере» ижади проекты өсөн{{конец цитаты}} |} === 2016 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Тереғолов Айрат Рәүеф улы|Айрат Тереғолов]]<br> |{{начало цитаты}} [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры — ''«Акбузат: башкирский эпос» һәм «Akbuzat: A Bashkirian Epic»'' китаптарында баҫылған [[Аҡбуҙат (эпос)|«Аҡбуҙат» эпосына]] һүрәттәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html|title=Рустэм Хамитов подписал Указ о присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева за 2016 год|date=2016-10-04|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194016/http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Мәүлекәсова Гөлсинә Ғәлим ҡыҙы|Гөлсинә Мәүлекәсова]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] артисы — театр-сәхнә сәнғәтен үҫтереүгә һәм популярлаштырыуға ҙур өлөш индергәне, юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Манапов Илдар Илдус улы|Илдар Манапов]]<br> |} === 2014 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нур Дауытов]]<br> |{{начало цитаты}}Башҡорт халыҡ ҡоралдары өсөн «Бейеу көйө» («Плясовая») һәм «Ҡыҙҙар бейеүе» («Девичий танец») концерты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536|title=Указ Президента РБ от 03.10.2014 г. № УП-304 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2014 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193736/http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536 |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Хисамов Ғәлим Афзал улы|Ғәлим Хисамов]]<br> |{{начало цитаты}}«Өн һәм һан» («Звук и число») һәм «Аҡтамыр» («Белокорень») романдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2012 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәммәт улы|Салауат Хәмиҙуллин]]<br> |{{начало цитаты}}«Тарихи мөхит» — «Историческая среда» телепроекты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://ipravo.info/bashkortostan2/act7/797.htm|title=Указ Президента РБ от 01.10.2012 г. № УП-377 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2012 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Российский правовой портал}}</ref> |- | |[[Йыһаншин Камил Фәрухша улы|Камил Йыһаншин]]<br> |{{начало цитаты}}«Алдан алтыны» китабы өсөн{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Рашит-шакур.jpg|100x120px]] |[[Шәкүров Рәшит Закир улы|Рәшит Шәкүр]]<br> |{{начало цитаты}}«Ыласындар оса бейектә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2010 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:КамалРинат.jpg|100x120px]] |[[Камалов Ринат Әлтәф улы|Ринат Камал]]<br> |{{начало цитаты}}«Әлфирә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html|title=Указ Президента РБ от 04.10.2010 г. № УП-586 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2010 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194134/http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рөстәм Сабитов]]<br> |{{начало цитаты}}Мостай Кәримдең «Ташлама утты, Прометей!» трагедияһы буйынса «Прометей» балетына музыка өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рәмил Килмәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}һөҙөмтәле күргәҙмә эшмәкәрлеге һәм «Башҡортостан минең йөрәгемдә», «Башҡортостан — минең йәнтөйәгем» авторлыҡ китап-фотоальбомдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2008 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Киньябулатов_Ирек_Лутфиевич.jpg|100x120px]] |[[Ирек Кинйәбулатов]]<br> |{{начало цитаты}}шағир, «Замана тауышы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4497265/|title=Указ Президента РБ от 27.09.2008 г. № УП-532 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2008 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}}{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |[[Сөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы|Гузәл Сөләймәнова]]<br> |{{начало цитаты}}"Аҡҡош күле"ндә — Одетта-Одилия, "Ромео һәм Джульетта"ла — Джульетта, "Арҡайым"да — Йондоҙ, "Баҡсаһарай фонтаны"нда Мария ролдәрен юғары башҡарыу оҫталығы, республиканың балет сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Киокадзу Араи]]<br> |rowspan=4|{{начало цитаты}}«[[Конгресс-холл (Өфө)|Конгресс-холл]]» бинаһын проектлаған өсөн.{{конец цитаты}} |- | |[[Готман Альфред Леонидович|Альфред Готман]]<br> |- | |[[Ҡаранаев Марат Закир улы|Марат Ҡаранаев]]<br> |- | |[[Муллагилдин Ришат Усман улы|Ришат Муллагилдин]]<br> |} === 2006 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Abdraz.jpg|100x120px]] |[[Әмир Абдразаҡов]]<br> |{{начало цитаты}}«Һынмаҫ рух» документаь фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/|title=Указ Президента РБ от 04.10.2006 г. № УП-448 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2006 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193637/http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Таңсулпан Ғарипова]]<br> |{{начало цитаты}}«Бөйрәкәй» роман-эпопеяһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2004 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Рашит!.jpeg|100x120px]] |[[Рәшит Назаров]]<br> |{{начало цитаты}}[[2002]] йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Шиғырҙар. 1-се том» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/|title=Указ Президента РБ от 01.10.2004 г. № УП-486 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2004 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193640/http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рафаил Ҡасимов]]<br> |{{начало цитаты}}«Салауат Юлай улының һуғышы һәм солохо» № 6 сифмонияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Фәйзрахман Исмәғилев]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Сказание о Салавате» һәм 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышына бағышланған картиналар циклы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Ғаянов Илдар Ихсан улы|Илдар Ғаянов]]<br> |} === 2002 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәйнетдинов Юлай Ишбулды улы|Юлай Ғәйнетдинов]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың фольклорын пропагандалау һәм тергеҙеү өлкәһендәге «Хазина» тапшырыуҙар циклы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/|title=Указ Президента РБ от 24.09.2002 г. № УП-411 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2002 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193642/http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы|Хөрмәтулла Үтәшев]]<br>(1959 й.) |{{начало цитаты}}[[Ф. Бүләков|Ф Бүләков]]тың пьесаһы буйынса ҡуйылған «Шайморатор генерал» трагедияһында — Шайморатов, Н. Д. Абҡәҙеровтың «Сыңғыҙхандың һҡңғы төйәге» риүәйәтендә — Темуджин, [[Илшат Йомағолов|И. Х. Йомағоловтың]] «Нәркәс» трагедияһында — Сынтимер, Р. Шарттың «Ҡатынымдың исеме Морис» комедияһында Труабаль ролдәрен башҡарғандағы юғары актёр оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2000 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Азат Айытҡолов]]<br>(1956 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-инструменталисы ([[ҡурай]]) — һуңғы йылдарҙағы концерт эшмәкәрлеге һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/|title=Указ Президента РБ от 26.09.2000 г. № УП-583 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2000 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193644/http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Голдобин Сергей Анатольевич|Сергей Голдобин]]<br>(1954—2011) |rowspan=3|{{начало цитаты}}«Архпроект» ижади-архитектура фирмаһы ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең хеҙмәткәрҙәре, [[Өфө]] ҡалаһындағы «Ҡунаҡһарай» сауҙа-эш комплексын үҙгәртеп ҡороу проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Голдобина Светлана Борисовна|Светлана Голдобина]]<br>(1953 й.) |- | |[[Давыденко Андрей Владимирович|Андрей Давыденко]]<br>(1971 й.) |- | |[[Назаров Хәсән Мөҙәрис улы|Хәсән Назар]]<br>(1942 й.) |{{начало цитаты}}шағир, [[Башҡортостан]] [[Китап (нәшриәт)|«Китап» нәшриәте]] сығарған «Асманға ашыу» тигән шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1998 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Иҙрис Ғәзиев]]<br>(1960 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-вокалсыһы — 1997—1998 йылғы концерт программалары һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/|title=Указ Президента РБ от 30.09.1998 г. № УП-676 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 1998 года за лучшие произведения литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193357/http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы|Вәкил Дәүләтшин]]<br>(1949 й.) |{{начало цитаты}}архитектор — [[Өфө]]ләге «Ләлә-Тюльпан» мәсетенең проект авторы.{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Юсууупов.jpg|100x120px]] |[[Йосопов Тимербай Йосоп улы|Тимер Йосопов]]<br>(1938—2016) |{{начало цитаты}}шағир — 1998 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә баҫылған «Беште ер еләккәйҙәре» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1997 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Robert_bainov.png|100x120px]] |[[Роберт Байымов]]<br>(1937—2010) |{{начало цитаты}}1996 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Сыбар бөркөт» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=256—258|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғөбәйҙуллин Камил Ғөбәй улы|Камил Ғөбәйҙуллин]]<br>(1949 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1995 — 1997 йылдарҙа ижад ителгән «Юрматы ере» полиптихы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=259—264|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы|Рафаэль Ҡадиров]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Гали Хамзин.jpg|100x120px]] |[[Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы|Ғәли Хәмзин]]<br>(1950—2009) |{{начало цитаты}}Башҡортостан Республикаһында музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=265—268|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1996 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Абдуллин Ибрагим Ахметович.jpg|100x120px]] |[[Ибраһим Абдуллин]]<br>(1920—2005) |{{начало цитаты}}1995 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Байымай ҙа ҡояш байымай» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=246—252|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Аралбай Кадим.jpg|100x120px]] |[[Ҡәҙим Аралбаев]]<br>(род. в 1941 г.) |{{начало цитаты}}1995 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Аҫабалар рухы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=253—255|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1995 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәбитов Риф Фәтих улы|Риф Ғәбитов]]<br>(1952 й.) |{{начало цитаты}}«Еҙ үксә», «Көтөүсе йыры», «Башҡорт крәкәүәге» бейеүһәрен ҡуйыуы һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=237—240|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Zaynetdinovrs ejw 210.jpg|100x120px]] --> |[[Рәшит Зәйнетдинов]]<br>(1938—2015) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1994 — 1995 йылдарҙа ижад ителгән «Риүәйәт», «Ер йәне», «Ҡымыҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=241—244|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Калитов Георгий Ғәйниәхмәт улы|Георгий Калитов]]<br>(1952 й.) |- |[[Файл:Fakia.jpg|100x120px]] |[[Факиһа Туғыҙбаева]]<br>(1950 й.) |{{начало цитаты}}1994 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Фатихамды бирәм» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=245—248|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1994 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Флорид_Буляков.jpg|100x120px]] |[[Флорид Бүләков]]<br>(1948—2015) |rowspan=3|{{начало цитаты}}Стәрлетамаҡ ҡалаһының театрҙар берләшмәһендә «Онотолған доға» спектаклен ҡуйғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=219—223|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Гөлдәр Ильясова]]<br>(1954 й.) |- | |[[Филиппова Ирина Николаевна|Ирина Филиппова]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Яныбай хамматов.jpg|100x120px]] |[[Яныбай Хамматов]]<br>(1925—2000) |{{начало цитаты}}1981 — 1993 йылдарҙа Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Алтын бөртөкләп йыйыла», «Аҡман-тоҡман», «Йәшенле йәй», «Желтый камень» пенталогияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=224—227|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Байышев Фәнил Нафиҡ улы|Фәнил Байышев]]<br>(1956—1993)<br>(посмертно) |rowspan=4|{{начало цитаты}}[[Ҡөрьән|«Ҡөрьән-Кәрим»]]де башҡорт теленә тәржемә итеп баҫтырып сығарған өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=231—236|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Дан Кинельский]]<br>(1896—1982)<br>(үлгәндән һуң) |- | |[[Мәһәҙиев Дәүләткирәй Дәүләтбай улы|Дәүләткирәй Мәһәҙиев]]<br>(1925—2004) |- | |[[Сөйәрғолов Нурмөхәмәт Әлебай улы|Нурмөхәмәт Сөйәрғолов]]<br>(1937 й.) |- | |[[Нәзифә Ҡадирова|Нәзифә (Нәсифә) Ҡадирова]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Һуңғы ике йылдағы юғары концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=228—230|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1993 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:BuliakovD.jpg|100x120px]] --> |[[Бүләков Динис Мөҙәрис улы|Динис Бүләков]]<br>(1944—1995) |{{начало цитаты}}[[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] 1992 йылғы 6—8 һандарында донъя күргән «Ғүмер бер генә» [[роман]]ы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=209—212|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Заһретдинов Роберт Абдрахман улы|Роберт Заһретдинов]]<br>(1932—2016) |{{начало цитаты}}[[Өфө]] юғары педагогия училищыһы (колледжы) уҡытыусыһы, юғары башҡарыу оҫталығы һәм [[ҡумыҙ]] [[музыка]]һын пропагандалауға индергән ҙур өлөшө өсөн;{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=213—215|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPustarnakov.jpg|100x120px]] --> |[[Пустарнаков Владимир Павлович|Владимир Пустарнаков]]<br>(1924—2000) |{{начало цитаты}}рәссам, «1942 йыл» триптихы һәм пейзаждар серияһы өсөнй{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=216—218|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} <!-- --> === 1992 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Асҡаров Салауат Әхмәт улы|Салауат Асҡаров]]<br>(1946 й.) |{{начало цитаты}}Классик һәм милли музыка сәнғәтен пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=193—196|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Солтанов Абдулла Афзал улы|Абдулла Солтанов]]<br>(1928 й.) |{{начало цитаты}}Халыҡ йыр ижадын пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталыҡы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=197—199|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Gazim.jpg|100x120px]] --> |[[Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы|Ғәзим Шафиҡов]]<br>(1939—2009) |{{начало цитаты}}«И совесть, и жертвы эпохи» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=200—203|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Клемент Александр Васильевич|Александр Клемент]]<br>(1948 й.) |rowspan=3|{{начало цитаты}}[[Салауат районы]] [[Малаяҙ|Малаяҙ ауылында]]ғы [[Салауат Юлаев музейы]] бинаһын проектлау һәм төҙөү өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=204—208|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы|Хәниф Хәбибрахманов]]<br>(1948 й) |- | |[[Старцев Михаил Гаврилович|Михаил Старцев]]<br>(1938—2013) |} === 1991 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Миңләхмәт Ғәйнетдинов]]<br>(1943 й.) |{{начало цитаты}}Башҡорт милли сәнғәтен пропагандалауҙағы һәм үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=180—182|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Абдулхак Игебаев.jpg|100x120px]] |[[Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы|Абдулхаҡ Игебаев]]<br>(1930—2016) |{{начало цитаты}}1990 йылда Башкнигоиздатта сыҡҡан «Әйтелмәгән һүҙҙәр» шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=183—185|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Н._мусин.TIF|100x120px]] |[[Мусин Ноғман Сөләймән улы|Ноғман Мусин]]<br>(1931 й.) |{{начало цитаты}}1990 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Зәңгәртауҙа аҡ болан» һәм шул уҡ йылда Башкнигоиздатта баҫылған «Разговор по душам» китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=186—188|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Тамара_Нечаева.jpg|100x120px]] |[[Нечаева Тамара Павловна|Тамара Нечаева]]<br>(1922—2003) |{{начало цитаты}}1989 йылда Эстон ССР-ының Палдисики ҡалаһында ҡуйылған [[Салауат Юлаев]] скульптураһын эшләгәне өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=189—192|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1990 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Здание ансамбля имени Файзи Гаскарова.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]<br>(1938 йылда ойошторолған) |{{начало цитаты}}Башҡорт профессиональ хореография сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=168—171|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәүеф Мортазин]]<br>(1910—1994) |{{начало цитаты}}Башҡорт симфоник музыкаһын үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=172—175|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RafikovB.jpg|100x120px]] --> |[[Булат Рафиҡов]]<br>(1934—1998) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә 1989 йылда баҫтырылған «Ҡараһаҡал» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=176—179|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1989 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rauil bikbaev.jpg|100x120px]] |[[Рауил Бикбаев]]<br>(1938 й.) |{{начало цитаты}}1988 йылда Башкнигоиздатта нәшер ителгән «Яҙмыш» шиғырҙар йыйынтығы һәм шул уҡ йылда «Ағиҙел» журналында баҫылған «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!» поэмаһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=159—161|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Мубаряков Арслан.jpg|100x120px]] |[[Арыҫлан Мөбәрәков]]<br>(1908—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡорт совет театр сәнғәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=162—164|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:ASitdikova.jpg|100x120px]] |[[Ситдиҡова Әҙиә Хәбибулла ҡыҙы|Әҙиә Ситдиҡова]]<br>(1913—2000) |{{начало цитаты}}1988 йылда ижад ителгән һәм Мәскәүҙә «Башҡортостан рәссамдары» күргәҙмәһенә ҡуйылған әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=165—167|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1988 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rami garipov.jpg|100x120px]] |[[Рәми Ғарипов]]<br>(1932—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Һуңғы йылдарҙа нәшер ителгән шиғри әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=152—154|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Зарипов Радик Геннадий улы|Радик Зарипов]]<br>(1960 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1986-1987 йылдарҙағы концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=155—158|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Кыуатова.jpg|100x120px]] |[[Леонора Ҡыуатова]]<br>(1948) |} === 1987 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Харисов Ахнаф Ибрагимович.jpg|100x120px]] |[[Әхнәф Харисов]]<br>(1914—1977)<br>(үлгәндән һуң) |rowspan=6|{{начало цитаты}}1972 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә сыҡҡан 18 томлыҡ "Башҡорт халыҡ ижады"н төҙөүгә ҙур өлөш индергән авторҙар коллективына{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=141—148|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Нур Зарипов]]<br>(1925—1997) |- | |[[Лев Бараг]]<br>(1911—1994) |- | |[[Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы|Фәнүзә Нәҙершина]]<br>(1936) |- |<!-- [[Файл:Сагитов М.png|100x120px]] --> |[[Мөхтәр Сәғитов]]<br>(1933—1986)<br>(үлгәндән һуң) |- |[[Файл:Мастер-класс сэсэнов 01.JPG|100x120px]] |[[Әхмәт Сөләймәнов]]<br>(1939—2016) |- | |[[Узиков Юрий Андреевич|Юрий Узиков]]<br>(1931—2010) |{{начало цитаты}}1980 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған тарихи-революцион тематикаға арналған китаптар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=149—151|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1986 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Александр Бурзянцев]]<br>(1928—1997) |{{начало цитаты}}1984 — 1985 йылдарҙа яҙылған «Байрам», «Йылайыр», «Боҙ киткәндә», «Уралда ҡыш», «Башҡортостан яландарында» рәсемдәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=136—137|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Гүзәл Ғәзизова]]<br>(1954 й.т.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ҡулсалағы гимнастар» һауа номеры өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=138—140|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Юнир Ғәзизов]]<br>(1950—2006) |} === 1985 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Saifi Kudash.png|100x120px]] |[[Сәйфи Ҡудаш]]<br>(1894—1993) |{{начало цитаты}}«Шиғырҙар һәм поэмалар» китабы өсөн (Башҡортостан китап нәшриәте, 1984){{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA">{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=130—132|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Флүрә Килдейәрова]]<br>(1952) |{{начало цитаты}}Халыҡ йырҙарын башҡарыу оҫталығы һәм уларҙы пропагандалау өсөн{{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA"/> |- | |[[Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы|Ильяс Ямалетдинов]]<br>(1936) |{{начало цитаты}}Халыҡтар дуҫлығы орденлы «Ағиҙел» Башҡортостан художество берекмәһендә халыҡ кәсептәре сәнғәте изделиеларын эшләгән өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=133—135|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1984 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы|Венера Рәхимова]]<br>(1946.) |{{начало цитаты}}Башҡорт ҡурсаҡ театрында Сыңғыҙ Айтматов повесы буйынса ҡуйылған «Аҡ пароход» спектаклендә — Малай, Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса «Ғәлимә» спектаклендә — Ғәлимә, А. Толстой әкиәте буйынса «Буратино мажаралары» спектаклендә Буратино образдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=122—123|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:HakimovAH.jpg|100x120px]] |[[Хәкимов Әхиәр Хәсән улы|Әхиәр Хәкимов]]<br>(1929—2003) |{{начало цитаты}}1982 һәм 1984 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә һәм «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Ҡуштирәк» һәм «Һауыр ҡумта» («Лихие времена») романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=124—126|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1983 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:nadgib-asanbaev.jpg|100x120px]] |[[Нәжиб Асанбаев]]<br>(1921—2013) |rowspan=3|{{начало цитаты}}М. Ғафури исемендәге Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Башҡорт академия драма театрында ҡуйылған «Ҡыҙыл паша» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=114—118|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Әхтәм Абушахманов]]<br>(1948) |- | |[[Вәлиев Лек Вәли улы|Лек Вәлиев]]<br>(1935—1992) |- |<!-- [[Файл:GIbragimov.jpg|100x120px]] --> |[[Ғәли Ибраһимов]]<br>(1919—1989) |{{начало цитаты}}«Кинйә» романы өсөн (беренсе китап), Өфө, 1977 йыл, башҡорт һәм 1982 йыл — рус телдәрендә{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=119—121|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1982 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Lutfullin.jpg|100x120px]] |[[Әхмәт Лотфуллин]]<br>(1928—2007) |{{начало цитаты}}«Һуғышҡа оҙатыу», «Алтын туй», «Һабантуй», «Сәй эсеү» картиналары һәм портреттар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=108—110|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RamazanovG.jpg|100x120px]] --> |[[Рамаҙанов Ғилемдар Йыһандар улы|Ғилемдар Рамаҙанов]]<br>(1923—1993) |{{начало цитаты}}«Мәжит Ғафури» («Советская Россия» нәшриәте, 1980) һәм «Многоцветье» («Современник» нәшриәте, 1980) китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=111—113|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1981 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нурия Ирсаева]]<br>(1942) |rowspan=5|{{начало цитаты}}«Яҙмыштарҙан уҙмыш бар» спектаклендәге ролдәре өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=100—104|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Бабичева Таңсулпан Даһи ҡыҙы.jpg|100x120px]] |[[Таңсулпан Бабичева]]<br>(1953) |- | |[[Вәлитов Заһир Суфиян улы|Заһир Вәлитов]]<br>(1940) |- | |[[Олег Ханов]]<br>(1951) |- |[[Файл:Фидан_Гафаров.jpg|100x120px]] |[[Фидан Ғафаров]]<br>(1947) |- | |[[Журавлёв Василий Николаевич|Василий Журавлёв]]<br>(1904—1987) |{{начало цитаты}}«[[Алтын атлы һыбайлы]]» («Мосфильм») фильмы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=105—107|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1980 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғабдулла Ғиләжев]]<br>(1930—1997) |rowspan=2|{{начало цитаты}} КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетының һәм БАССР Юғары Советының тантаналы ултырышында ҡатнашыусылар өсөн концертты, Башҡорт АССР-ы ойошторолоуҙың 60 йыллығына арналған IV республика йыр, музыка һәм бейеү байрамын художество яғынан етәкләүе һәм ойоштороуы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=93—96|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPlekunov.jpg|100x120px]] --> |[[Плекунов Владимир Иванович|Владимир Плекунов]]<br>(1923—2001) |- |<!-- [[Файл:HusainovB.jpg|100x120px]] --> |[[Ғайса Хөсәйенов]]<br>(1928 й.т.) |{{начало цитаты}}«Дәүер. Әҙәбиәт. Яҙыусы» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1978) китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=97—99|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1979 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Муса Гали.jpg|100x120px]] |[[Муса Ғәли]]<br>(1923—2004) |{{начало цитаты}}«Өмөт йондоҙҙары» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) һәм «Йүкәләр сәскә ата» шиғыр йыйынтыҡтары өсөн («Детская литература», 1978){{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=86—88|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Kerbel2.jpg|100x120px]] --> |[[Кербель Лев Ефимович|Лев Кербель]]<br>(1917—2003) |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Мәжит Ғафури]]ҙың скульптура фигураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=89—92|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хихлуха Лев Васильевич|Лев Хихлуха]]<br>(1937 й.т.) |} === 1978 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:LKuznetsov2.jpg|100x120px]] --> |[[Кузнецов Лев Владимирович|Лев Кузнецов]]<br>(1923—1992) |{{начало цитаты}}Өфө ҡалаһындағы «Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл» скульптора композицияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=80—82|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Рашит.TIF|100x120px]] |[[Рәшит Солтангәрәев]]<br>(1935—2000) |{{начало цитаты}}За сборник повестей и рассказов «Йылы ямғыр» (Башҡортостан китап нәшриәтендә (1976) һәм «Современник» нәшриәтендә (1976) быҫылған повестар һәм хикәйәләр йыйынтығы һәм «Нефтселәр юлынан» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=83—85|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1977 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Домашников Борис Федорович.jpg|100x120px]] |[[Домашников Борис Фёдорович|Борис Домашников]]<br>(1924—2003) |{{начало цитаты}}«Ленину», «Ҡыҙыл майҙан», «Атайым иҫтәлегенә», «Башҡортостанда август», «Урал риүәйәте», «Тағы ла яҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=75—76|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Фердаус Мухаметвалеевна Нафикова.jpg|100x120px]] --> |[[Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы|Фирҙәүес Нафиҡова]]<br>(1938—2008) |{{начало цитаты}}Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында "Кармен-сюита"ла — Кармен, "Бизе"ла — Щедрин; "Испан миниатюралары"нда Ампара — кәләш ролдәрен башҡарғаны өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=77—79|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1976 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Асхат Мирзагитов.jpg|100x120px]] |[[Әсғәт Мирзаһитов]]<br>(1928—1989) |rowspan=4|{{начало цитаты}} Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында сәхнәләштерелгән «Әсәләр көтәләр улдарын» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=67—71|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Israfilov.jpg|100x120px]] |[[Исрафилов Рифҡәт Вәкил улы|Рифҡәт (Рәфҡәт) Исрафилов]]<br>(1941) |- |[[Файл:Зайтуна Бикбулатова.jpg|100x120px]] |[[Зәйтүнә Бикбулатова]]<br>(1908—1992) |- |[[Файл:Gulli.jpg|100x120px]] |[[Гөлли Мөбәрәкова]]<br>(1936) |- |[[Файл:RHakimov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/RHakimov.jpg]] |[[Рәмил Хәкимов]]<br>(1932—1999) |{{начало цитаты}}1974 йылда «Советская Россия» нәшриәтендә урыҫ телендә баҫылған «На семи дорогах» очерктар китабы өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=72—74|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1975 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:SAgish.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/SAgish.jpg]] |[[Сәғит Агиш]]<br>(1904—1973)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған "Һайланма әҫәрҙәр"енең 1-се томы («Хикәйәләр») өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=61—63|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Тюлькин Александр Эрастович|Александр Тюлькин]]<br>(1888—1980) |{{начало цитаты}}«Нестеровтың тыуған яғында» ({{ref-ru}} «На родине Нестерова»), «Сал Урал» ({{ref-ru}} «Седой Урал»), «Урал сәсмәләре» ({{ref-ru}} «Уральские рассказы»), «Ҙур химия уттары» ({{ref-ru}} «Огни большой химии»), «Салауат йорто» ({{ref-ru}} «Дом Салавата») картиналары һәм башҡорт пейзаждары шәлкеме өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=64—66|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1974 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikchentaev.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikchentaev.jpg]] |[[Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы|Әнүәр Бикчәнтәев]]<br>(1913—1989) |{{начало цитаты}}1973 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә баҫылған «Аҡҡоштар Уралда ҡала», «Ожмах вәғәҙә итмәйем» романдары, 1973 йылда ВЛКСМ Үҙәк Комитетының «Молодая гвардия» нәшриәтендә баҫылған «Прощайте, серебристые дожди» повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=55—57|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:DilmahametovI.png|100x120px|ссылка=Special:FilePath/DilmahametovI.png]] |[[Ишмулла Дилмөхәмәтов]]<br>(1928—1984) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1973 йылда концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге һәм 1974 йылда башҡарылған «Тыуған Урал» музыкаль-хореографик композицияла юғары оҫталыҡ өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=58—60|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәшиҙә Туйсина]]<br>(1942 й.) |} === 1973 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләнеү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Marslanov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Marslanov.jpg]] |[[Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы|Мөхәмәт Арыҫланов]]<br>(1910—2001) |{{начало цитаты}}[[Заһир Исмәғилев]]тың «Ағиҙел тулҡындары» һәм Муҡан Төлебаевтың «Биржан менән Сара» операларына декорациялар өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=49—51|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Хаким Гиляжев.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Хаким Гиляжев.jpg]] |[[Хәким Ғиләжев]]<br>(1923—1997) |{{начало цитаты}}1972 йылда баҫылған «Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=52—54|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} * === 1972 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ким Әхмәтйәнов]]<br>(1932—1980) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Әҙәбиәт теорияһы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=40—42|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Назар Нәжми]]<br>(1918—1999) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Ҡарҙар яуа» исемле шиғыр йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=43—45|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Sabitov2.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Sabitov2.jpg]] |[[Нариман Сабитов]]<br>(1925—1971)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}1970 йылда башҡарылған «Айгөл иле» балеты һәм 1971 йылда баҫылған «Яңғыраһын йырҙар» исемле йыр һәм романстар йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=46—48|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1971 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғата Сөләймәнов]]<br>(1912—1989) |{{начало цитаты}}башҡарыу оҫталығы һәм милли музыка ҡоралы - ҡурайҙы хеҙмәтсәндәр араһында әүҙем пропагандалаған өсөн{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=37—39|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1970 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikbaj.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikbaj.jpg]] |[[Баязит Бикбай]]<br>(1909—1968)<br> |{{начало цитаты}}«Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=31—33|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Ф. Исангулов.jpeg|100x120px]] |[[Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы|Фәрит Иҫәнғолов]]<br>(1928—1983) |{{начало цитаты}}«Арыш башағы» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=34—36|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1969 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:RNurmashametov.jpg|100x120px]] --> |[[Нурмөхәмәтов Рәшит Мөхәмәтбарый улы|Рәшит Нурмөхәмтов]]<br>(1925—1986) |{{начало цитаты}}«Шәриәт ҡорбандары», «Батыр тураһында легенда», «РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған врачы В. А. Ғизәтуллин», «Урал киңлектәрендә», «Һауынсы Ырыҫҡолова», «М. Яҡупов портреты», «Чабан» картиналары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=25—27|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:KHISMATULLIN Magafur KHismatullovich.jpg|100x120px]] |[[Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы|Мәғәфүр Хисмәтуллин]] <br>(1915—2004) |{{начало цитаты}}Концерт-башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=28—30|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1968 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Ахметов Х.jpg|100x120px]] |[[Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы|Хөсәйен Әхмәтов]]<br>(1914—1993) |{{начало цитаты}}«Уралым» ([[Баязит Бикбай]] һүҙҙәре), «Халҡыма» ([[Шәйехзада Бабич]] һүҙҙәре), «Ленин тураһында йыр» (автор һүҙҙәре), «Партия байрағы» ([[Ғайнан Әмири]] һүҙҙәре) йырҙар циклы, ҡыллы оркестр, арфа, гобой и һуҡма инструменттарға дүрт бүлекле «Сюита» өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=19—21|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Zajnab biisheva.jpg|100x120px]] |[[Зәйнәб Биишева]]<br>(1908—1996) |{{начало цитаты}}«Кәмһетелгәндәр» һәм «Уяныу» романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=22—24|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1967 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:GaskarovF.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров]]<br>(1912—1984) |{{начало цитаты}}Либретто Һәм «Төньяҡ амурҙары», «Яҙғы ташҡын», «Казаночки» бейеүҙәре, азатлыҡ көрәшен алып барыусы Вьетнамға бағышланған «Дуҫтарҙа ҡунаҡта» хореографик композиция өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=7—9|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |-  |[[Файл:Davletshina o.jpg|100x120px]] |[[Һәҙиә Дәүләтшина]]<br>(1905—1954)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}«Ырғыҙ» романы өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=10—12|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Исмәғилев Заһир Ғариф улы|Заһир Исмәғилев]]<br>(1917—2003) |{{начало цитаты}}«Яңы йырҙар» йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=13—15|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Mustai Karim 2004.jpg|100x120px]] |[[Мостай Кәрим]]<br>(1919—2005) |{{начало цитаты}}«Һайланма әҙәрҙәр» (1 том) өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=16—18|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Минишева А. Я. Лауреаты премии Башкирской АССР имени Салавата Юлаева. — Уфа, 1981 * [[Шәкүров Рәшит Закир улы|Шакур Р.]] Лауреаты премии имени Салавата Юлаева (Творч. портр.) — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1987, 254,[1] с. * Багуманов А. И., Фаизова Ф. А. Лауреаты премии имени Салавата Юлаева. — Уфа: Китап, 1999. — 272 с.{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * {{СЮЭ|52417|Государственная премия РБ имени Салавата Юлаева|автор=Сидоров В. В.}} * [http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ Указ Президента Республики Башкортостан от 31 августа 1994 года № УП-395 О Государственных премиях Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226013400/http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ |date=2014-02-26 }} {{ref-ru}} * [http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html Союз писателей Республики Башкортостан: Писатели-лауреаты Государственной премии Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122203813/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html |date=2018-11-22 }} {{ref-ru}} [[Категория:Башҡортостан премиялары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия]] [[Категория:Башҡортостандың әҙәби премиялары]] psl41h66cvle0ws00hkcqdk8zqj8b0r 1307111 1307110 2026-10-07T18:57:17Z Айсар 10823 /* 2026 */ орфография 1307111 wikitext text/x-wiki {{Карточка награды |Название = Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге <br />дәүләт премияһы |Изображение = Премия имени Салавата Юлаева Знак.png |Размер изображения = 120px |OriginalName = |Страна = {{Флагификация|Рәсәй}}<br /> {{Флагификация|Башҡортостан}} |Тип = маҡтаулы исем |КомуВручается = |КемВручается = [[Башҡортостан Хөкүмәте]] |ОснованияНаграждения = |Статус = ғәмәлдә |Параметры = |ДатаУчреждения = [[1967 йыл]] |ПервоеНаграждение = [[25 октябрь]] [[1967 йыл]] |ПоследнееНаграждение = |Количество = |СтаршаяНаграда = |МладшаяНаграда = |Соответствует = }} '''Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы''' — [[Башҡортостан наградалары|Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаһы]]. 1967 йылда [[Башҡорт АССР-ы]] [[Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы|Хөкүмәте]] әҙәбиәт, сәнғәт, архитектура өлкәһендәге иң яҡшы әҫәрҙәрҙе билдәләү өсөн [[Салауат Юлаев]] исемендәге премия булдырған. 1992 йылдан «Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы» тип атала. == Премия тураһында == Премия бирелә: а) әҙәбиәт өсөн б) архитектура өсөн в) кино сәнғәте өсөн == Премия тарихы == == Лауреаттары == Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаттары — премия менән бүләкләнгән шәхестәр һәм ойошмалар === 2026 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rim1.jpg|100x120px]] |[[Рим Хәсәнов]]<br> |{{начало цитаты}}Милли йыр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Рөстәм Хәкимов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]]нда ҡуйылған «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Мөнир Ҡунафин]]<br> |- | |[[Илшат Фәхертдинов]]<br> |{{начало цитаты}}Халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм республика кимәлендәге күләмле сараларҙы «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үткәреүгә ҙур өлөш индергәне өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Владимир Лобанов]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}}«41-се ҡатын-ҡыҙ» һәйкәле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рөстәм Хәсәнов]]<br> |- | |[[Илгиз Фәйзуллин]]<br> |} === 2025 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Андрей Стариков]]<br> |{{начало цитаты}}«Көрәш һарайы» спорт әҙерлеге үҙәге проектының архитектураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{cite web|author=Лейла Аралбаева|datepublished=9 октября 2025 года|url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2025-10-09/v-bashkirii-stali-izvestny-laureaty-premii-imeni-salavata-yulaeva-za-2025-god-4421709?ysclid=mgryb6qcd0374046711|title=В Башкирии стали известны лауреаты премии имени Салавата Юлаева за 2025 год|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref> |- | |[[Әмир Мәжитов]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ер хәтере. Урал көсө» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре серияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Йәлил Сөләймәнов]]<br> |- |[[Файл:Baymuhametov aigiz.jpg|100x120px]] |[[Айгиз Баймөхәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}«Ҡошҡа әйләнермен мин» повестар йыйынтығы өсөн;{{конец цитаты}} |- | |[[Асҡарова Сулпан Рәил ҡыҙы|Сулпан Асҡарова]]<br> |{{начало цитаты}}«Салауат тоҡомдары» театрлаштырылған тамашаһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2022 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Рөстәм Әлибаев]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} Бөрйән районындағы "Шүлгәнташ" тарихи-мәҙәни музей комплексы бинаһының проектын эшләгәне һәм экспозиция булдырғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=8|<ref>{{Cite web|url=https://glavarb.ru/rus/press_serv/ofitsialno/158600.html|title=Радий Хабиров подписал указ о присуждении Государственных премий имени Салавата Юлаева за 2022 год»|publisher=Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайты}}</ref> |- | |[[Илфат Аҡтуғанов]]<br> |- | |[[Гөлфиә Тажетдинова]]<br> |- | |[[Артур Нәзиуллин]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Заһир Исмәғилев мираҫының алтын биттәре» проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Дмитрий Крюков]]<br> |- | |[[Зөһрә Бураҡаева]]<br> |rowspan=3|{{начало цитаты}} «Ат уйнатып алдан бара» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Артур Кәбиров]]<br> |- | |[[Рәис Низаметдинов]]<br> |} === 2020 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | | [[Булат Йосопов]]<br> |{{начало цитаты}}«[[Беренсе Республика]]» тулы метражлы художестволы фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/29380/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 5 октября 2020 года №УГ-428 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2020 года»|date=2020-10-17|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507095415/https://npa.bashkortostan.ru/29380/ |date=2021-05-07 }}</ref> |- | |[[Айрат Абушахманов]]<br> |{{начало цитаты}}Гүзәл Яхинаның «Зөләйха күҙҙәрен аса» романы буйынса һәм Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса спектаклдәре өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Хәтип Фазылов]]<br> |{{начало цитаты}}«Родина — традиции и духовность» һынлы сәнғәт әҫәрҙәре циклы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2018 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Абузаров Салават.jpg|100x120px]] | [[Салауат Әбүзәров]]<br> |{{начало цитаты}}«Ғәмәл дәфтәре» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=https://npa.bashkortostan.ru/21283/|title=Указ Главы Республики Башкортостан от 8 октября 2018 года №УГ-203 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры 2018 года»|date=2018-10-10|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628221834/https://npa.bashkortostan.ru/21283/ |date=2021-06-28 }}</ref> |- | |[[Ләйлә Исмәғилева]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Арҡайым» балеты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Петров Андрей Борисович|Андрей Петров]]<br> |- | |[[Рифхәт Арыҫланов]]<br> |{{начало цитаты}}Һынлы сәнғәт өлкәһендәге «Салауат Күпере» ижади проекты өсөн{{конец цитаты}} |} === 2016 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Тереғолов Айрат Рәүеф улы|Айрат Тереғолов]]<br> |{{начало цитаты}} [[М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы]] директоры — ''«Акбузат: башкирский эпос» һәм «Akbuzat: A Bashkirian Epic»'' китаптарында баҫылған [[Аҡбуҙат (эпос)|«Аҡбуҙат» эпосына]] һүрәттәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html|title=Рустэм Хамитов подписал Указ о присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева за 2016 год|date=2016-10-04|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194016/http://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/65575.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Мәүлекәсова Гөлсинә Ғәлим ҡыҙы|Гөлсинә Мәүлекәсова]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] артисы — театр-сәхнә сәнғәтен үҫтереүгә һәм популярлаштырыуға ҙур өлөш индергәне, юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Манапов Илдар Илдус улы|Илдар Манапов]]<br> |} === 2014 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нур Дауытов]]<br> |{{начало цитаты}}Башҡорт халыҡ ҡоралдары өсөн «Бейеу көйө» («Плясовая») һәм «Ҡыҙҙар бейеүе» («Девичий танец») концерты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536|title=Указ Президента РБ от 03.10.2014 г. № УП-304 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2014 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный интернет-портал правовой информации Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193736/http://www.npa.bashkortostan.ru/?show=1&seed=8536 |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Хисамов Ғәлим Афзал улы|Ғәлим Хисамов]]<br> |{{начало цитаты}}«Өн һәм һан» («Звук и число») һәм «Аҡтамыр» («Белокорень») романдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2012 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәммәт улы|Салауат Хәмиҙуллин]]<br> |{{начало цитаты}}«Тарихи мөхит» — «Историческая среда» телепроекты өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://ipravo.info/bashkortostan2/act7/797.htm|title=Указ Президента РБ от 01.10.2012 г. № УП-377 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2012 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Российский правовой портал}}</ref> |- | |[[Йыһаншин Камил Фәрухша улы|Камил Йыһаншин]]<br> |{{начало цитаты}}«Алдан алтыны» китабы өсөн{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Рашит-шакур.jpg|100x120px]] |[[Шәкүров Рәшит Закир улы|Рәшит Шәкүр]]<br> |{{начало цитаты}}«Ыласындар оса бейектә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2010 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:КамалРинат.jpg|100x120px]] |[[Камалов Ринат Әлтәф улы|Ринат Камал]]<br> |{{начало цитаты}}«Әлфирә» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html|title=Указ Президента РБ от 04.10.2010 г. № УП-586 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2010 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Официальный сайт Главы Республики Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115194134/http://glavarb.ru/rus/dokumenti/ukazi/1578.html |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рөстәм Сабитов]]<br> |{{начало цитаты}}Мостай Кәримдең «Ташлама утты, Прометей!» трагедияһы буйынса «Прометей» балетына музыка өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Рәмил Килмәмәтов]]<br> |{{начало цитаты}}һөҙөмтәле күргәҙмә эшмәкәрлеге һәм «Башҡортостан минең йөрәгемдә», «Башҡортостан — минең йәнтөйәгем» авторлыҡ китап-фотоальбомдары өсөн{{конец цитаты}} |} === 2008 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Киньябулатов_Ирек_Лутфиевич.jpg|100x120px]] |[[Ирек Кинйәбулатов]]<br> |{{начало цитаты}}шағир, «Замана тауышы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4497265/|title=Указ Президента РБ от 27.09.2008 г. № УП-532 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2008 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}}{{Недоступная ссылка|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | |[[Сөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы|Гузәл Сөләймәнова]]<br> |{{начало цитаты}}"Аҡҡош күле"ндә — Одетта-Одилия, "Ромео һәм Джульетта"ла — Джульетта, "Арҡайым"да — Йондоҙ, "Баҡсаһарай фонтаны"нда Мария ролдәрен юғары башҡарыу оҫталығы, республиканың балет сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Киокадзу Араи]]<br> |rowspan=4|{{начало цитаты}}«[[Конгресс-холл (Өфө)|Конгресс-холл]]» бинаһын проектлаған өсөн.{{конец цитаты}} |- | |[[Готман Альфред Леонидович|Альфред Готман]]<br> |- | |[[Ҡаранаев Марат Закир улы|Марат Ҡаранаев]]<br> |- | |[[Муллагилдин Ришат Усман улы|Ришат Муллагилдин]]<br> |} === 2006 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Abdraz.jpg|100x120px]] |[[Әмир Абдразаҡов]]<br> |{{начало цитаты}}«Һынмаҫ рух» документаь фильмы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/|title=Указ Президента РБ от 04.10.2006 г. № УП-448 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2006 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193637/http://docs.pravo.ru/document/view/4504722/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Таңсулпан Ғарипова]]<br> |{{начало цитаты}}«Бөйрәкәй» роман-эпопеяһы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2004 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Рашит!.jpeg|100x120px]] |[[Рәшит Назаров]]<br> |{{начало цитаты}}[[2002]] йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Шиғырҙар. 1-се том» китабы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/|title=Указ Президента РБ от 01.10.2004 г. № УП-486 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2004 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193640/http://docs.pravo.ru/document/view/4507264/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Рафаил Ҡасимов]]<br> |{{начало цитаты}}«Салауат Юлай улының һуғышы һәм солохо» № 6 сифмонияһы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Фәйзрахман Исмәғилев]]<br> |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Сказание о Салавате» һәм 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышына бағышланған картиналар циклы өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Ғаянов Илдар Ихсан улы|Илдар Ғаянов]]<br> |} === 2002 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәйнетдинов Юлай Ишбулды улы|Юлай Ғәйнетдинов]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың фольклорын пропагандалау һәм тергеҙеү өлкәһендәге «Хазина» тапшырыуҙар циклы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/|title=Указ Президента РБ от 24.09.2002 г. № УП-411 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2002 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193642/http://docs.pravo.ru/document/view/4515142/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы|Хөрмәтулла Үтәшев]]<br>(1959 й.) |{{начало цитаты}}[[Ф. Бүләков|Ф Бүләков]]тың пьесаһы буйынса ҡуйылған «Шайморатор генерал» трагедияһында — Шайморатов, Н. Д. Абҡәҙеровтың «Сыңғыҙхандың һҡңғы төйәге» риүәйәтендә — Темуджин, [[Илшат Йомағолов|И. Х. Йомағоловтың]] «Нәркәс» трагедияһында — Сынтимер, Р. Шарттың «Ҡатынымдың исеме Морис» комедияһында Труабаль ролдәрен башҡарғандағы юғары актёр оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |} === 2000 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Азат Айытҡолов]]<br>(1956 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-инструменталисы ([[ҡурай]]) — һуңғы йылдарҙағы концерт эшмәкәрлеге һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/|title=Указ Президента РБ от 26.09.2000 г. № УП-583 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 2000 года в области литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193644/http://docs.pravo.ru/document/view/4486232/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Голдобин Сергей Анатольевич|Сергей Голдобин]]<br>(1954—2011) |rowspan=3|{{начало цитаты}}«Архпроект» ижади-архитектура фирмаһы ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең хеҙмәткәрҙәре, [[Өфө]] ҡалаһындағы «Ҡунаҡһарай» сауҙа-эш комплексын үҙгәртеп ҡороу проекты өсөн{{конец цитаты}} |- | |[[Голдобина Светлана Борисовна|Светлана Голдобина]]<br>(1953 й.) |- | |[[Давыденко Андрей Владимирович|Андрей Давыденко]]<br>(1971 й.) |- | |[[Назаров Хәсән Мөҙәрис улы|Хәсән Назар]]<br>(1942 й.) |{{начало цитаты}}шағир, [[Башҡортостан]] [[Китап (нәшриәт)|«Китап» нәшриәте]] сығарған «Асманға ашыу» тигән шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1998 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Иҙрис Ғәзиев]]<br>(1960 й.) |{{начало цитаты}}[[Башҡорт дәүләт филармонияһы]]ның солист-вокалсыһы — 1997—1998 йылғы концерт программалары һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Cite web|url=http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/|title=Указ Президента РБ от 30.09.1998 г. № УП-676 «О присуждении Государственных премий Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева 1998 года за лучшие произведения литературы, искусства и архитектуры»|publisher=Справочно-правовая система «Право.ru»}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115193357/http://docs.pravo.ru/document/view/4522466/ |date=2016-11-15 }}</ref> |- | |[[Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы|Вәкил Дәүләтшин]]<br>(1949 й.) |{{начало цитаты}}архитектор — [[Өфө]]ләге «Ләлә-Тюльпан» мәсетенең проект авторы.{{конец цитаты}} |- |[[Файл:Юсууупов.jpg|100x120px]] |[[Йосопов Тимербай Йосоп улы|Тимер Йосопов]]<br>(1938—2016) |{{начало цитаты}}шағир — 1998 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә баҫылған «Беште ер еләккәйҙәре» китабы өсөн{{конец цитаты}} |} === 1997 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Robert_bainov.png|100x120px]] |[[Роберт Байымов]]<br>(1937—2010) |{{начало цитаты}}1996 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Сыбар бөркөт» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=256—258|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғөбәйҙуллин Камил Ғөбәй улы|Камил Ғөбәйҙуллин]]<br>(1949 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1995 — 1997 йылдарҙа ижад ителгән «Юрматы ере» полиптихы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=259—264|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы|Рафаэль Ҡадиров]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Гали Хамзин.jpg|100x120px]] |[[Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы|Ғәли Хәмзин]]<br>(1950—2009) |{{начало цитаты}}Башҡортостан Республикаһында музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=265—268|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1996 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Абдуллин Ибрагим Ахметович.jpg|100x120px]] |[[Ибраһим Абдуллин]]<br>(1920—2005) |{{начало цитаты}}1995 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Байымай ҙа ҡояш байымай» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=246—252|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Аралбай Кадим.jpg|100x120px]] |[[Ҡәҙим Аралбаев]]<br>(род. в 1941 г.) |{{начало цитаты}}1995 йылда [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Аҫабалар рухы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=253—255|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1995 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғәбитов Риф Фәтих улы|Риф Ғәбитов]]<br>(1952 й.) |{{начало цитаты}}«Еҙ үксә», «Көтөүсе йыры», «Башҡорт крәкәүәге» бейеүһәрен ҡуйыуы һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=237—240|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Zaynetdinovrs ejw 210.jpg|100x120px]] --> |[[Рәшит Зәйнетдинов]]<br>(1938—2015) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1994 — 1995 йылдарҙа ижад ителгән «Риүәйәт», «Ер йәне», «Ҡымыҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=241—244|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Калитов Георгий Ғәйниәхмәт улы|Георгий Калитов]]<br>(1952 й.) |- |[[Файл:Fakia.jpg|100x120px]] |[[Факиһа Туғыҙбаева]]<br>(1950 й.) |{{начало цитаты}}1994 йылда Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Фатихамды бирәм» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=245—248|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1994 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Флорид_Буляков.jpg|100x120px]] |[[Флорид Бүләков]]<br>(1948—2015) |rowspan=3|{{начало цитаты}}Стәрлетамаҡ ҡалаһының театрҙар берләшмәһендә «Онотолған доға» спектаклен ҡуйғаны өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=219—223|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Гөлдәр Ильясова]]<br>(1954 й.) |- | |[[Филиппова Ирина Николаевна|Ирина Филиппова]]<br>(1957 й.) |- |[[Файл:Яныбай хамматов.jpg|100x120px]] |[[Яныбай Хамматов]]<br>(1925—2000) |{{начало цитаты}}1981 — 1993 йылдарҙа Башҡортостан [[«Китап» нәшриәте]]ндә сыҡҡан «Алтын бөртөкләп йыйыла», «Аҡман-тоҡман», «Йәшенле йәй», «Желтый камень» пенталогияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=224—227|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Байышев Фәнил Нафиҡ улы|Фәнил Байышев]]<br>(1956—1993)<br>(посмертно) |rowspan=4|{{начало цитаты}}[[Ҡөрьән|«Ҡөрьән-Кәрим»]]де башҡорт теленә тәржемә итеп баҫтырып сығарған өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=231—236|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Дан Кинельский]]<br>(1896—1982)<br>(үлгәндән һуң) |- | |[[Мәһәҙиев Дәүләткирәй Дәүләтбай улы|Дәүләткирәй Мәһәҙиев]]<br>(1925—2004) |- | |[[Сөйәрғолов Нурмөхәмәт Әлебай улы|Нурмөхәмәт Сөйәрғолов]]<br>(1937 й.) |- | |[[Нәзифә Ҡадирова|Нәзифә (Нәсифә) Ҡадирова]]<br>(1954 й.) |{{начало цитаты}}Һуңғы ике йылдағы юғары концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=228—230|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1993 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:BuliakovD.jpg|100x120px]] --> |[[Бүләков Динис Мөҙәрис улы|Динис Бүләков]]<br>(1944—1995) |{{начало цитаты}}[[әҙәбиәт|яҙыусы]], [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел» журналының]] 1992 йылғы 6—8 һандарында донъя күргән «Ғүмер бер генә» [[роман]]ы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=209—212|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Заһретдинов Роберт Абдрахман улы|Роберт Заһретдинов]]<br>(1932—2016) |{{начало цитаты}}[[Өфө]] юғары педагогия училищыһы (колледжы) уҡытыусыһы, юғары башҡарыу оҫталығы һәм [[ҡумыҙ]] [[музыка]]һын пропагандалауға индергән ҙур өлөшө өсөн;{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=213—215|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPustarnakov.jpg|100x120px]] --> |[[Пустарнаков Владимир Павлович|Владимир Пустарнаков]]<br>(1924—2000) |{{начало цитаты}}рәссам, «1942 йыл» триптихы һәм пейзаждар серияһы өсөнй{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=216—218|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} <!-- --> === 1992 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Асҡаров Салауат Әхмәт улы|Салауат Асҡаров]]<br>(1946 й.) |{{начало цитаты}}Классик һәм милли музыка сәнғәтен пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=193—196|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Солтанов Абдулла Афзал улы|Абдулла Солтанов]]<br>(1928 й.) |{{начало цитаты}}Халыҡ йыр ижадын пропагандалауға индергән өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталыҡы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=197—199|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Gazim.jpg|100x120px]] --> |[[Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы|Ғәзим Шафиҡов]]<br>(1939—2009) |{{начало цитаты}}«И совесть, и жертвы эпохи» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=200—203|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Клемент Александр Васильевич|Александр Клемент]]<br>(1948 й.) |rowspan=3|{{начало цитаты}}[[Салауат районы]] [[Малаяҙ|Малаяҙ ауылында]]ғы [[Салауат Юлаев музейы]] бинаһын проектлау һәм төҙөү өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=204—208|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы|Хәниф Хәбибрахманов]]<br>(1948 й) |- | |[[Старцев Михаил Гаврилович|Михаил Старцев]]<br>(1938—2013) |} === 1991 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Миңләхмәт Ғәйнетдинов]]<br>(1943 й.) |{{начало цитаты}}Башҡорт милли сәнғәтен пропагандалауҙағы һәм үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=180—182|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Абдулхак Игебаев.jpg|100x120px]] |[[Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы|Абдулхаҡ Игебаев]]<br>(1930—2016) |{{начало цитаты}}1990 йылда Башкнигоиздатта сыҡҡан «Әйтелмәгән һүҙҙәр» шиғырҙар китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=183—185|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Н._мусин.TIF|100x120px]] |[[Мусин Ноғман Сөләймән улы|Ноғман Мусин]]<br>(1931 й.) |{{начало цитаты}}1990 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Зәңгәртауҙа аҡ болан» һәм шул уҡ йылда Башкнигоиздатта баҫылған «Разговор по душам» китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=186—188|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Тамара_Нечаева.jpg|100x120px]] |[[Нечаева Тамара Павловна|Тамара Нечаева]]<br>(1922—2003) |{{начало цитаты}}1989 йылда Эстон ССР-ының Палдисики ҡалаһында ҡуйылған [[Салауат Юлаев]] скульптураһын эшләгәне өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=189—192|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1990 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Здание ансамбля имени Файзи Гаскарова.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]]<br>(1938 йылда ойошторолған) |{{начало цитаты}}Башҡорт профессиональ хореография сәнғәтен үҫтереүҙәге өлөшө һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=168—171|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәүеф Мортазин]]<br>(1910—1994) |{{начало цитаты}}Башҡорт симфоник музыкаһын үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=172—175|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RafikovB.jpg|100x120px]] --> |[[Булат Рафиҡов]]<br>(1934—1998) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә 1989 йылда баҫтырылған «Ҡараһаҡал» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=176—179|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1989 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rauil bikbaev.jpg|100x120px]] |[[Рауил Бикбаев]]<br>(1938 й.) |{{начало цитаты}}1988 йылда Башкнигоиздатта нәшер ителгән «Яҙмыш» шиғырҙар йыйынтығы һәм шул уҡ йылда «Ағиҙел» журналында баҫылған «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!» поэмаһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=159—161|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Мубаряков Арслан.jpg|100x120px]] |[[Арыҫлан Мөбәрәков]]<br>(1908—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡорт совет театр сәнғәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=162—164|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:ASitdikova.jpg|100x120px]] |[[Ситдиҡова Әҙиә Хәбибулла ҡыҙы|Әҙиә Ситдиҡова]]<br>(1913—2000) |{{начало цитаты}}1988 йылда ижад ителгән һәм Мәскәүҙә «Башҡортостан рәссамдары» күргәҙмәһенә ҡуйылған әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=165—167|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1988 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Rami garipov.jpg|100x120px]] |[[Рәми Ғарипов]]<br>(1932—1977)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Һуңғы йылдарҙа нәшер ителгән шиғри әҫәрҙәре өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=152—154|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Зарипов Радик Геннадий улы|Радик Зарипов]]<br>(1960 й.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1986-1987 йылдарҙағы концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=155—158|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Кыуатова.jpg|100x120px]] |[[Леонора Ҡыуатова]]<br>(1948) |} === 1987 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Харисов Ахнаф Ибрагимович.jpg|100x120px]] |[[Әхнәф Харисов]]<br>(1914—1977)<br>(үлгәндән һуң) |rowspan=6|{{начало цитаты}}1972 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә сыҡҡан 18 томлыҡ "Башҡорт халыҡ ижады"н төҙөүгә ҙур өлөш индергән авторҙар коллективына{{конец цитаты}} |rowspan=6|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=141—148|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Нур Зарипов]]<br>(1925—1997) |- | |[[Лев Бараг]]<br>(1911—1994) |- | |[[Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы|Фәнүзә Нәҙершина]]<br>(1936) |- |<!-- [[Файл:Сагитов М.png|100x120px]] --> |[[Мөхтәр Сәғитов]]<br>(1933—1986)<br>(үлгәндән һуң) |- |[[Файл:Мастер-класс сэсэнов 01.JPG|100x120px]] |[[Әхмәт Сөләймәнов]]<br>(1939—2016) |- | |[[Узиков Юрий Андреевич|Юрий Узиков]]<br>(1931—2010) |{{начало цитаты}}1980 — 1986 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған тарихи-революцион тематикаға арналған китаптар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=149—151|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1986 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Александр Бурзянцев]]<br>(1928—1997) |{{начало цитаты}}1984 — 1985 йылдарҙа яҙылған «Байрам», «Йылайыр», «Боҙ киткәндә», «Уралда ҡыш», «Башҡортостан яландарында» рәсемдәр серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=136—137|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Гүзәл Ғәзизова]]<br>(1954 й.т.) |rowspan=2|{{начало цитаты}}«Ҡулсалағы гимнастар» һауа номеры өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=138—140|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Ғәзизовтар|Юнир Ғәзизов]]<br>(1950—2006) |} === 1985 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Saifi Kudash.png|100x120px]] |[[Сәйфи Ҡудаш]]<br>(1894—1993) |{{начало цитаты}}«Шиғырҙар һәм поэмалар» китабы өсөн (Башҡортостан китап нәшриәте, 1984){{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA">{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=130—132|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Флүрә Килдейәрова]]<br>(1952) |{{начало цитаты}}Халыҡ йырҙарын башҡарыу оҫталығы һәм уларҙы пропагандалау өсөн{{конец цитаты}} |<ref name="ReferenceA"/> |- | |[[Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы|Ильяс Ямалетдинов]]<br>(1936) |{{начало цитаты}}Халыҡтар дуҫлығы орденлы «Ағиҙел» Башҡортостан художество берекмәһендә халыҡ кәсептәре сәнғәте изделиеларын эшләгән өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=133—135|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1984 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы|Венера Рәхимова]]<br>(1946.) |{{начало цитаты}}Башҡорт ҡурсаҡ театрында Сыңғыҙ Айтматов повесы буйынса ҡуйылған «Аҡ пароход» спектаклендә — Малай, Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса «Ғәлимә» спектаклендә — Ғәлимә, А. Толстой әкиәте буйынса «Буратино мажаралары» спектаклендә Буратино образдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=122—123|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:HakimovAH.jpg|100x120px]] |[[Хәкимов Әхиәр Хәсән улы|Әхиәр Хәкимов]]<br>(1929—2003) |{{начало цитаты}}1982 һәм 1984 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә һәм «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Ҡуштирәк» һәм «Һауыр ҡумта» («Лихие времена») романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=124—126|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1983 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:nadgib-asanbaev.jpg|100x120px]] |[[Нәжиб Асанбаев]]<br>(1921—2013) |rowspan=3|{{начало цитаты}}М. Ғафури исемендәге Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Башҡорт академия драма театрында ҡуйылған «Ҡыҙыл паша» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=3|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=114—118|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Әхтәм Абушахманов]]<br>(1948) |- | |[[Вәлиев Лек Вәли улы|Лек Вәлиев]]<br>(1935—1992) |- |<!-- [[Файл:GIbragimov.jpg|100x120px]] --> |[[Ғәли Ибраһимов]]<br>(1919—1989) |{{начало цитаты}}«Кинйә» романы өсөн (беренсе китап), Өфө, 1977 йыл, башҡорт һәм 1982 йыл — рус телдәрендә{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=119—121|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1982 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Lutfullin.jpg|100x120px]] |[[Әхмәт Лотфуллин]]<br>(1928—2007) |{{начало цитаты}}«Һуғышҡа оҙатыу», «Алтын туй», «Һабантуй», «Сәй эсеү» картиналары һәм портреттар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=108—110|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:RamazanovG.jpg|100x120px]] --> |[[Рамаҙанов Ғилемдар Йыһандар улы|Ғилемдар Рамаҙанов]]<br>(1923—1993) |{{начало цитаты}}«Мәжит Ғафури» («Советская Россия» нәшриәте, 1980) һәм «Многоцветье» («Современник» нәшриәте, 1980) китаптары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=111—113|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1981 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Нурия Ирсаева]]<br>(1942) |rowspan=5|{{начало цитаты}}«Яҙмыштарҙан уҙмыш бар» спектаклендәге ролдәре өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=5|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=100—104|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Бабичева Таңсулпан Даһи ҡыҙы.jpg|100x120px]] |[[Таңсулпан Бабичева]]<br>(1953) |- | |[[Вәлитов Заһир Суфиян улы|Заһир Вәлитов]]<br>(1940) |- | |[[Олег Ханов]]<br>(1951) |- |[[Файл:Фидан_Гафаров.jpg|100x120px]] |[[Фидан Ғафаров]]<br>(1947) |- | |[[Журавлёв Василий Николаевич|Василий Журавлёв]]<br>(1904—1987) |{{начало цитаты}}«[[Алтын атлы һыбайлы]]» («Мосфильм») фильмы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=105—107|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1980 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғабдулла Ғиләжев]]<br>(1930—1997) |rowspan=2|{{начало цитаты}} КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетының һәм БАССР Юғары Советының тантаналы ултырышында ҡатнашыусылар өсөн концертты, Башҡорт АССР-ы ойошторолоуҙың 60 йыллығына арналған IV республика йыр, музыка һәм бейеү байрамын художество яғынан етәкләүе һәм ойоштороуы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=93—96|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:VPlekunov.jpg|100x120px]] --> |[[Плекунов Владимир Иванович|Владимир Плекунов]]<br>(1923—2001) |- |<!-- [[Файл:HusainovB.jpg|100x120px]] --> |[[Ғайса Хөсәйенов]]<br>(1928 й.т.) |{{начало цитаты}}«Дәүер. Әҙәбиәт. Яҙыусы» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1978) китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=97—99|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1979 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Муса Гали.jpg|100x120px]] |[[Муса Ғәли]]<br>(1923—2004) |{{начало цитаты}}«Өмөт йондоҙҙары» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) һәм «Йүкәләр сәскә ата» шиғыр йыйынтыҡтары өсөн («Детская литература», 1978){{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=86—88|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Kerbel2.jpg|100x120px]] --> |[[Кербель Лев Ефимович|Лев Кербель]]<br>(1917—2003) |rowspan=2|{{начало цитаты}}[[Мәжит Ғафури]]ҙың скульптура фигураһы өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=89—92|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Хихлуха Лев Васильевич|Лев Хихлуха]]<br>(1937 й.т.) |} === 1978 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:LKuznetsov2.jpg|100x120px]] --> |[[Кузнецов Лев Владимирович|Лев Кузнецов]]<br>(1923—1992) |{{начало цитаты}}Өфө ҡалаһындағы «Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл» скульптора композицияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=80—82|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Рашит.TIF|100x120px]] |[[Рәшит Солтангәрәев]]<br>(1935—2000) |{{начало цитаты}}За сборник повестей и рассказов «Йылы ямғыр» (Башҡортостан китап нәшриәтендә (1976) һәм «Современник» нәшриәтендә (1976) быҫылған повестар һәм хикәйәләр йыйынтығы һәм «Нефтселәр юлынан» (Башҡортостан китап нәшриәте, 1977) повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=83—85|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1977 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Домашников Борис Федорович.jpg|100x120px]] |[[Домашников Борис Фёдорович|Борис Домашников]]<br>(1924—2003) |{{начало цитаты}}«Ленину», «Ҡыҙыл майҙан», «Атайым иҫтәлегенә», «Башҡортостанда август», «Урал риүәйәте», «Тағы ла яҙ» картиналар серияһы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=75—76|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |<!-- [[Файл:Фердаус Мухаметвалеевна Нафикова.jpg|100x120px]] --> |[[Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы|Фирҙәүес Нафиҡова]]<br>(1938—2008) |{{начало цитаты}}Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында "Кармен-сюита"ла — Кармен, "Бизе"ла — Щедрин; "Испан миниатюралары"нда Ампара — кәләш ролдәрен башҡарғаны өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=77—79|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1976 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Асхат Мирзагитов.jpg|100x120px]] |[[Әсғәт Мирзаһитов]]<br>(1928—1989) |rowspan=4|{{начало цитаты}} Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында сәхнәләштерелгән «Әсәләр көтәләр улдарын» спектакле өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=4|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=67—71|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Israfilov.jpg|100x120px]] |[[Исрафилов Рифҡәт Вәкил улы|Рифҡәт (Рәфҡәт) Исрафилов]]<br>(1941) |- |[[Файл:Зайтуна Бикбулатова.jpg|100x120px]] |[[Зәйтүнә Бикбулатова]]<br>(1908—1992) |- |[[Файл:Gulli.jpg|100x120px]] |[[Гөлли Мөбәрәкова]]<br>(1936) |- |[[Файл:RHakimov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/RHakimov.jpg]] |[[Рәмил Хәкимов]]<br>(1932—1999) |{{начало цитаты}}1974 йылда «Советская Россия» нәшриәтендә урыҫ телендә баҫылған «На семи дорогах» очерктар китабы өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=72—74|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1975 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:SAgish.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/SAgish.jpg]] |[[Сәғит Агиш]]<br>(1904—1973)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған "Һайланма әҫәрҙәр"енең 1-се томы («Хикәйәләр») өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=61—63|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Тюлькин Александр Эрастович|Александр Тюлькин]]<br>(1888—1980) |{{начало цитаты}}«Нестеровтың тыуған яғында» ({{ref-ru}} «На родине Нестерова»), «Сал Урал» ({{ref-ru}} «Седой Урал»), «Урал сәсмәләре» ({{ref-ru}} «Уральские рассказы»), «Ҙур химия уттары» ({{ref-ru}} «Огни большой химии»), «Салауат йорто» ({{ref-ru}} «Дом Салавата») картиналары һәм башҡорт пейзаждары шәлкеме өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=64—66|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1974 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikchentaev.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikchentaev.jpg]] |[[Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы|Әнүәр Бикчәнтәев]]<br>(1913—1989) |{{начало цитаты}}1973 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә баҫылған «Аҡҡоштар Уралда ҡала», «Ожмах вәғәҙә итмәйем» романдары, 1973 йылда ВЛКСМ Үҙәк Комитетының «Молодая гвардия» нәшриәтендә баҫылған «Прощайте, серебристые дожди» повесы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=55—57|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:DilmahametovI.png|100x120px|ссылка=Special:FilePath/DilmahametovI.png]] |[[Ишмулла Дилмөхәмәтов]]<br>(1928—1984) |rowspan=2|{{начало цитаты}}1973 йылда концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге һәм 1974 йылда башҡарылған «Тыуған Урал» музыкаль-хореографик композицияла юғары оҫталыҡ өсөн{{конец цитаты}} |rowspan=2|<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=58—60|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Рәшиҙә Туйсина]]<br>(1942 й.) |} === 1973 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләнеү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Marslanov.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Marslanov.jpg]] |[[Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы|Мөхәмәт Арыҫланов]]<br>(1910—2001) |{{начало цитаты}}[[Заһир Исмәғилев]]тың «Ағиҙел тулҡындары» һәм Муҡан Төлебаевтың «Биржан менән Сара» операларына декорациялар өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=49—51|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Хаким Гиляжев.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Хаким Гиляжев.jpg]] |[[Хәким Ғиләжев]]<br>(1923—1997) |{{начало цитаты}}1972 йылда баҫылған «Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=52—54|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} * === 1972 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ким Әхмәтйәнов]]<br>(1932—1980) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Әҙәбиәт теорияһы» китабы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=40—42|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Назар Нәжми]]<br>(1918—1999) |{{начало цитаты}}1971 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә баҫылған «Ҡарҙар яуа» исемле шиғыр йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=43—45|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Sabitov2.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Sabitov2.jpg]] |[[Нариман Сабитов]]<br>(1925—1971)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}1970 йылда башҡарылған «Айгөл иле» балеты һәм 1971 йылда баҫылған «Яңғыраһын йырҙар» исемле йыр һәм романстар йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=46—48|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1971 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- | |[[Ғата Сөләймәнов]]<br>(1912—1989) |{{начало цитаты}}башҡарыу оҫталығы һәм милли музыка ҡоралы - ҡурайҙы хеҙмәтсәндәр араһында әүҙем пропагандалаған өсөн{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=37—39|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1970 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Bikbaj.jpg|100x120px|ссылка=Special:FilePath/Bikbaj.jpg]] |[[Баязит Бикбай]]<br>(1909—1968)<br> |{{начало цитаты}}«Һайланма әҫәрҙәр» (1-се том) өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=31—33|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Ф. Исангулов.jpeg|100x120px]] |[[Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы|Фәрит Иҫәнғолов]]<br>(1928—1983) |{{начало цитаты}}«Арыш башағы» романы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=34—36|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1969 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |<!-- [[Файл:RNurmashametov.jpg|100x120px]] --> |[[Нурмөхәмәтов Рәшит Мөхәмәтбарый улы|Рәшит Нурмөхәмтов]]<br>(1925—1986) |{{начало цитаты}}«Шәриәт ҡорбандары», «Батыр тураһында легенда», «РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған врачы В. А. Ғизәтуллин», «Урал киңлектәрендә», «Һауынсы Ырыҫҡолова», «М. Яҡупов портреты», «Чабан» картиналары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=25—27|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:KHISMATULLIN Magafur KHismatullovich.jpg|100x120px]] |[[Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы|Мәғәфүр Хисмәтуллин]] <br>(1915—2004) |{{начало цитаты}}Концерт-башҡарыу оҫталығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=28—30|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1968 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:Ахметов Х.jpg|100x120px]] |[[Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы|Хөсәйен Әхмәтов]]<br>(1914—1993) |{{начало цитаты}}«Уралым» ([[Баязит Бикбай]] һүҙҙәре), «Халҡыма» ([[Шәйехзада Бабич]] һүҙҙәре), «Ленин тураһында йыр» (автор һүҙҙәре), «Партия байрағы» ([[Ғайнан Әмири]] һүҙҙәре) йырҙар циклы, ҡыллы оркестр, арфа, гобой и һуҡма инструменттарға дүрт бүлекле «Сюита» өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=19—21|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Zajnab biisheva.jpg|100x120px]] |[[Зәйнәб Биишева]]<br>(1908—1996) |{{начало цитаты}}«Кәмһетелгәндәр» һәм «Уяныу» романдары өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=22—24|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} === 1967 === {| class="wide" style="text-align:center" !width="150px"|Портрет !width="350px"|Лауреат !Бүләкләү нигеҙе !width=100px|Сығанаҡ |- |[[Файл:GaskarovF.jpg|100x120px]] |[[Фәйзи Ғәскәров]]<br>(1912—1984) |{{начало цитаты}}Либретто Һәм «Төньяҡ амурҙары», «Яҙғы ташҡын», «Казаночки» бейеүҙәре, азатлыҡ көрәшен алып барыусы Вьетнамға бағышланған «Дуҫтарҙа ҡунаҡта» хореографик композиция өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=7—9|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |-  |[[Файл:Davletshina o.jpg|100x120px]] |[[Һәҙиә Дәүләтшина]]<br>(1905—1954)<br>(үлгәндән һуң) |{{начало цитаты}}«Ырғыҙ» романы өсөн {{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=10—12|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- | |[[Исмәғилев Заһир Ғариф улы|Заһир Исмәғилев]]<br>(1917—2003) |{{начало цитаты}}«Яңы йырҙар» йыйынтығы өсөн{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=13—15|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |- |[[Файл:Mustai Karim 2004.jpg|100x120px]] |[[Мостай Кәрим]]<br>(1919—2005) |{{начало цитаты}}«Һайланма әҙәрҙәр» (1 том) өсөн.{{конец цитаты}} |<ref>{{Книга|автор=Багуманов А., Фаизова Ф.|заглавие=Лауреаты премии имени Салавата Юлаева|место=Уфа|издательство=Китап|год=1999|страницы=16—18|isbn=5-295-02408-1}}</ref> |} == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Минишева А. Я. Лауреаты премии Башкирской АССР имени Салавата Юлаева. — Уфа, 1981 * [[Шәкүров Рәшит Закир улы|Шакур Р.]] Лауреаты премии имени Салавата Юлаева (Творч. портр.) — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1987, 254,[1] с. * Багуманов А. И., Фаизова Ф. А. Лауреаты премии имени Салавата Юлаева. — Уфа: Китап, 1999. — 272 с.{{ref-ru}} == Һылтанмалар == * {{СЮЭ|52417|Государственная премия РБ имени Салавата Юлаева|автор=Сидоров В. В.}} * [http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ Указ Президента Республики Башкортостан от 31 августа 1994 года № УП-395 О Государственных премиях Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226013400/http://docs.pravo.ru/document/view/4539246/3939938/ |date=2014-02-26 }} {{ref-ru}} * [http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html Союз писателей Республики Башкортостан: Писатели-лауреаты Государственной премии Республики Башкортостан имени Салавата Юлаева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122203813/http://xn--80aclahgkowlrcep8o.xn--p1ai/state/70-gosudarstvennye-nagrady.html |date=2018-11-22 }} {{ref-ru}} [[Категория:Башҡортостан премиялары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия]] [[Категория:Башҡортостандың әҙәби премиялары]] m6v1ha1ynxfcvy5py7by2zifghj7f3p 0 71750 1307065 1302146 2026-10-07T12:08:17Z Айсар 10823 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ өҫтәмә мәғлүмәт 1307065 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''10 август''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 222-се ([[кәбисә йыл]]ында 223-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 143 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-08-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: [[Каллиграфия]] (матур яҙыу) көнө. ** Влогинг (видеороликтар ярҙамында мәғлүәмәт тапшырыу) көнө. ** Биодизель яғыулыҡ көнө. ** [[Арыҫлан]] көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Индонезия}}: Ветерандар көнө. * {{Флагификация|Латвия}}: [[Ут]] көнө. * {{Флагификация|Эквадор}}: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Флагификация|Аргентина}}: Хәрби-һауа көстәре көнө. * {{Флагификация|Таджикистан}}: Физкультурниктар көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1500]]: [[Португалия]]ның диңгеҙ сәйәхәтсеһе Диогу Диаш [[Мадагаскар]] утрауын аса. * [[1905]]: [[Франция]]ның Булонь-сюр-Мер ҡалаһында [[Эсперанто|эсперантсыларҙың]] беренсе Бөтә донъя конгресы үтә. == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Ляшко Вениамин Иванович]] (1925—18.07.1980), [[СССР]]-ҙың хәрби эшмәкәре, генерал-лейтенант. 1972—1980 йылдарҙа Киев Юғары дөйөм ғәскәри команда училищеһы начальнигы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]], I һәм II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] һәм III дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордендары кавалеры. * [[Ҡотлобаев Айҙар Сәми улы]] (1935), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Ейәнсура районы]] «Инәк» совхозының элекке [[Агрономия|агрономы]], [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған агрономы, [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән ошо райондан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Балғазин Илдус Әли улы]] (1940), агроном-[[иҡтисад]]сы-[[фән|ғалим]]. 2002 йылдан [[Рәсәй Федерацияһы]] Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университеты уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1988), доцент. [[Башҡортостандың атҡаҙанған иҡтисадсыһы]]. * [[Суботина Мария Петровна]] (1940—9.05.2004), [[Малсылыҡ|малсы.]] [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995). [[Мәсетле районы|Мәсетле район]] Советы депутаты. Сығышы менән хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]]нең [[Наҙы-Петровск районы]] Шәмәхә ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Маслов Михаил Дмитриевич]] (1911—14.01.1973), [[географ]]-[[фән|ғалим]]. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1939 йылдан [[К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институты]] [[уҡытыусы]]һы, шул иҫәптән, 1950 йылғаса (өҙөклөк менән) директор урынбаҫары, 1953—1969 йылдарҙа иҡтисади география кафедраһы мөдире. География фәндәре кандидаты (1953). [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы|РСФСР-ҙың]] халыҡ мәғарифы отличнигы (1954). Ике 1-се (1944, 1945) һәм 2-се (1945) дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] ордендары кавалеры. Сығышы менән [[Бәләбәй]] ҡалаһынан. * [[Дашков Заһит Камал улы]] (1926—16.04.1991), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1959—1978 йылдарҙа [[Кушнаренко районы]] Фрунзе исемендәге колхоз рәйесе, 1979—1986 йылдарҙа «Кушнаренко» совхозының директор урынбаҫары. [[Ленин ордены|Ленин]], [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]], 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм ике [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Баҡай (Кушнаренко районы)|Баҡай]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Фәхретдинов Әсхәт Ғәлләм улы]] (10.08.1926), дәүләт органдары хеҙмәткәре, йөҙйәшәр. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2026). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шишмә районы]]нан. * [[Степаненко Екатерина Игнатьевна]] (1931—31.07.2011), [[Педагогика|педагог]]. 1956—2009 йылдарҙа [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ҡала мәктәптәре уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1962 йылдан 6-сы урта мәктәптең уҡытыу бүлеге мөдире, 1976—1992 йылдарҙа — директоры. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1980). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Краснокама районы]]нан. * [[Даминова Әминә Ғибәҙәт ҡыҙы]] (1946), профсоюз органдары хеҙмәткәре. 1986—2013 йылдарҙа [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙың]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның дәүләт учреждениелары һәм йәмәғәт хеҙмәтләндереүе хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан республика ойошмаһы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре. * [[Звягина Любовь Федотовна]] (1946), педагог. 1970—2009 йылдарҙа [[Мәләүез]] ҡалаһы 3-сө гимназияһының химия уҡытыусыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. * [[Хәйруллин Зөфәр Ғәли улы]] (1946), юл эшсеһе. 1972 йылдан [[Балаҡатай]] юл төҙәтеү-төҙөү участкаһы эшсеһе, 1979 йылдан — юл мастеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ишембай районы]] Әрмет-Баш ауылынан. * [[Дружинина Наталья Анатольевна]] (1951), педиатр-ғалим. 1983 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]], шул иҫәптән 1999 йылдан университеттың Дипломдан һуң белем биреү институты уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2005), профессор (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы һәм һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1999). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Мөхәмәтйәнова Рима Мөхәмәт ҡыҙы]] (1956), сәнәғәт өлкәһе хеҙмәткәре. [[Салауатбыяла|«Салауатбыяла» берекмәһенең]] элекке контролеры. III дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры. * [[Фризен Екатерина Александровна]] (1956), эшҡыуар, йәмәғәтсе. Эшҡыуарҙарҙың Стәрлетамаҡ ҡала советы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының «Уңышлы ҡатын-ҡыҙҙар союзы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Астраханцев Александр Александрович]] (1922—8.05.1986), [[живопись|рәссам]]-график. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1952—1986 йылдарҙа хәҙерге [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]ненең художество мөхәррире. 1962 йылдан [[СССР]] Рәссамдар союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған рәссамы (1969). «Главполиграфиздат»тың [[РСФСР|Бөтә Рәсәй]] [[китап]] һәм графика күргәҙмәһе ([[Мәскәү]], 1958), Бөтә Рәсәй китап сәнғәте конкурсы (Мәскәү, 1981) дипломанты. * [[Мырҙаханова Сәйҙә Нуриман ҡыҙы]] (1947—20.06.2024), [[мәғариф]], [[ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты|комсомол]] һәм [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре, архивсы. 1971 йылдан [[Бөрйән районы]] [[Байназар]] урта мәктәбе уҡытыусыһы, 1972 йылдан ВЛКСМ-дың Бөрйән район комитетының мәктәптәр бүлеге мөдире, 1973 йылдан — беренсе секретары; 1978 йылдан КПСС-тың [[Бәләбәй районы|Бәләбәй район]] комитеты секретары; 1983 йылдан Башҡортостандың Йәмәғәт берекмәләренең берләштерелгән үҙәк дәүләт архивының ғилми хеҙмәткәре, 1999—2006 йылдарҙа — директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы [[Әбделмәмбәт (Бөрйән районы)|Әбделмәмбәт]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Рәмил Йәнбәк]] (1952—11.01.2017), [[Шиғриәт|шағир]] һәм [[Журналистика|журналист]]. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002), [[Шәһит Хоҙайбирҙин]] (2002), [[Зәйнәб Биишева]] (2006) һәм [[Фәтих Кәрим]] исемендәге премиялар лауреаты. * [[Хәкимов Зөфәр Ҡасим улы]] (1952), [[КПСС|партия]] органдары һәм муниципаль хеҙмәт ветераны. 1989 йылдан [[Өфө ҡалаһы]]ның [[Дим районы|Дим район]] Советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары; 1995 йылдан — район хакимиәте башлығы урынбаҫары, 1997—2016 йылдарҙа район хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы һәм Рәсәйҙең 2-се дәрәжә Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе. Сығышы менән хәҙерге [[Алтай крайы]]ның үҙәге [[Барнаул]] ҡалаһынан. * [[Гәрәев Вячеслав Юрьевич]] (1957), [[Педагогика|педагог]], йәмәғәтсе. 1978 йылдан [[Краснокама районы]] мәктәптәре уҡытыусыһы, директоры, шул иҫәптән 1982 йылдан [[Николо-Берёзовка]] урта мәктәбе директоры; 1991 йылдан [[Нефтекама]] ҡалаһының 1-се лицейы директоры. Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш (2008—2013) [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай| Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]], Нефтекаманың бишенсе саҡырылыш ҡала Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2016), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2001), Башҡортостандың мәғариф отличнигы (1994), Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (2018). Сығышы менән [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Мусин Нуритдин Муса улы]] (1918—17.02.1990), [[ауыл хужалығы]] механигы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәм 1945 йылғы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1946 йылдан [[Әбйәлил районы]] «Урал» [[совхоз]]ының [[Әлмөхәмәт (Әбйәлил районы)|Әлмөхәмәт]] [[машина]]-[[трактор]] оҫтахаһанының өлкән механигы, 1955 йылдан Әлмөхәмәт бүлексәһе идарасыһы, 1961 йылдан совхоздың күп көс талап иткән процестар буйынса механигы, 1966—1986 йылдарҙа — хәүефһеҙлек техникаһы буйынса инженер. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1957) ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо ауылдан. * [[Нурыев Исхаҡ Ғәбделкәбир улы]] (1918—23.01.1993), [[Педагогика|педагог]]. Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] элемтәсеһе, [[сержант]], 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Әхмәтйәнов Әхәт Әбделхаҡ улы]] (1918—3.08.1976), [[мәғариф]] хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, снайпер, [[өлкән сержант]]. 1945—1947 йылдарҙа [[Маҡар районы|Маҡар район]] мәғариф бүлеге мөдире, артабан [[Бишбүләк районы]] мәктәптәре уҡытыусыһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1943) һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары (1942) кавалеры. * [[Хоҙайбирҙина Тамара Шәһит ҡыҙы]] (1923—27.04.1998), [[Балет|балерина]] һәм педагог. 1941—1964 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] солисы, бер үк ваҡытта 1960—1971 йылдарҙа [[Өфө сәнғәт училищеһы]], 1968 йылдан хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы. [[РСФСР]]-ҙың (1955) һәм Башҡорт АССР-ының (1953) атҡаҙанған артисы. Йәштәр һәм студенттарҙың бөтә донъя фестивале лауреаты (Бухарест, 1953). * [[Ғатауллин Наил Ғәйнәт улы]] (1928—26.04.2015), хирург-[[фән|ғалим]]. 1958 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1966—1993 йылдарҙа госпиталь хирургияһы кафедраһы мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]] академигы (1995), медицина фәндәре докторы (1966), профессор (1968). [[РСФСР]]-ҙың (1991) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (1995) һәм һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы (2002), Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2013). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1971). * [[Ишбулатов Нәғим Хажғәле улы]] (1928—7.02.2006), [[диалект|диалектолог]]-ғалим, үҙешмәкәр [[йыр]]сы. 1968 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1975), профессор (1981). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980), СССР-ҙың юғары мәктәп отличнигы. * [[Курохтин Анатолий Васильевич]] (1933), слесарь. 1952—1995 йылдарҙа [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] һәм [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]] эшсеһе. [[Ленин ордены]] кавалеры (1971). Сығышы менән хәҙерге [[Тамбов өлкәһе]]нең Сампур районы Верхоценье ауылынан. * [[Назаров Николай Иванович]] (1933), [[нефть|нефтсе]]. 1956—1988 йылдарҙа Туймазы быраулау эштәре идаралығы эшсеһе, быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Туймазы районы]]ның [[Знаменка (Туймазы районы)|Знаменка]] ауылынан. * [[Ахунов Фәтхелбаян Ғаян улы]] (1938—2.12.2019), [[Тау эше|тау инженеры]], нефтсе, профсоюз органдары хеҙмәткәре. 1965 йылдан [[Ишембайнефть|Ишембай нефть промыслаһы идаралығының]] нефть сығарыу буйынса мастеры, участка начальнигы. 1969 йылдан [[Ишембайнефть|Ишембай НГДУ-һы]] профсоюз комитетының рәйес урынбаҫары, рәйесе; 1977 йылдан [[нефть]] һәм [[газ]] сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан өлкә комитеты рәйесе, 1990—1994 йылдарҙа Башҡортостан профсоюздар федерацияһы советы рәйесе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре 1998), [[СССР]]-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1988), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1981) ордендары кавалеры, [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе. * [[Хәйруллин Ирек Хәниф улы]] (1938), инженер-электромеханик-ғалим. 1983—2000 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]]ның һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (1981), профессор (1983). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1991). Сығышы менән Үзбәк ССР-ынан. * [[Халиуллин Юрий Михайлович]] (1943—1.07.2022), инженер-механик-ғалим, хәрби хеҙмәткәр, контр-адмирал. 1992—2000 йылдарҙа [[Ленинград]]тағы В. И. Ленин исемендәге Юғары хәрби-диңгеҙ инженерҙар училищеһы һәм Хәрби-диңгеҙ инженерҙары институты начальнигы; «Завод Кризо» йәмғиәтенең генераль директоры. [[Ҡырым Республикаһы]]ның 1-се саҡырылыш (1991—1994) Юғары Советы депутаты. Техник фәндәр докторы (1996), профессор (1998). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002). 3-сө дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәт иткән өсөн» (1988) һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1998) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Шаран районы]] [[Анисимова Поляна]] ауылынан. * [[Шәрәфетдинов Дамир Иҙиәт улы]] (1943), [[Агрономия|агроном]]. 1973 йылдан [[Йәрмәкәй районы]] 8 Март исемендәге совхозының [[Яңы Шах]] бүлексәһе идарасыһы, 2003—2007 йылдарҙа «Яңы Шах» крәҫтиән-фермер хужалығы етәксеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[8 Март исемендәге ауыл]]ынан. * [[Садиҡов Нафиҡ Садиҡ улы]] (1948), слесарь. 1985—2007 йылдарҙа [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ТЭЦ-ы эшсеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (2003). Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Йәнғол ауылынан. * [[Шәһимәрҙәнова Рәйлә Миғман ҡыҙы]] (1948), педагог. 1974—2004 йылдарҙа Әбйәлил районы [[Әүнәш]] башланғыс мәктәбе уҡытыусыһы һәм мөдире. Башҡортостан Республиканың мәғариф отличнигы (2005). Сығышы менән ошо райондың [[Тупаҡ]] ауылынан. * [[Әхмәтов Морат Хөсәйен улы]] (1948—26.02.2006), композитор, [[музыка]]нт. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1996). [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (1999). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. Композитор [[Хөсәйен Әхмәтов]]тың улы. * [[Фәйзуллин Айытбай Абдулхаҡ улы]] (1953), [[бейеү]]се. 1975—1995 йылдарҙа хәҙерге [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]] солисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Хәйбулла районы]]ның [[Әбделнасир]] ауылынан. * [[Йыһангирова Лариса Николаевна]] (1963), педагог. 2013 йылдан [[Нефтекама]] ҡалаһы 4-се урта мәктәбе директорының уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары. [[Рәсәй]] мәғариф өлкәһенең почётлы хеҙмәткәре. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Поспелов Пётр Иванович]] (1924—11.12.2006), [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугире, артиллерия полкы разведчигы, рядовой. [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры. * [[Ғайсин Миңлеғәли Зәйнулла улы]] (1949—2017), хеҙмәт алдынғыһы. 1970—2011 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]]ның «Йылайыр» совхозы тракторсыһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған механизаторы (1987), [[Ленин комсомолы премияһы]] лауреаты (1976), [[Ленин ордены|Ленин]] (1976) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1957) ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Сосновка (Баймаҡ районы)|Сосновка]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Әхмәтова Розалия Фәйзелғаян ҡыҙы]] (1949), хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе. [[Рәсәй Федерацияһы]] Һаҡлыҡ банкыһы Ҡариҙел бүлексәһенең элекке идарасыһы, 1990—1995 йылдарҙа [[Ҡариҙел районы|Ҡариҙел район]] Советы рәйесе урынбаҫары. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы]] (1999). * [[Масленникова Татьяна Александровна]] (10.08.1964), сәнғәт белгесе, 1992 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы. 2000 йылдан Рәссамдар союзы ағзаһы. Сәнғәт ғилеме докторы (2011). Сығышы менән хәҙерге [[Свердловск өлкәһе]]нең [[Рәүҙе]] ҡалаһынан. * [[Ғилметдинов Динар Заһит улы]] (1969), [[Башҡортостан Республикаһы]] буйынса Эске эштәр министрлығының Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы идаралығы етәксеһе, полиция полковнигы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған юрисы, [[Салауат Юлаев (орден)|Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2014). [[Мишкә районы]]ның почётлы гражданы (2015). }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:10 августа тыуғандар</categorytree>'' * [[1810]]: Камилло Кавур, граф, [[Италия]] хөкүмәтенең беренсе етәксеһе. * [[1830]]: Окубо Тосимити, [[Япония]] [[сәйәсмән]]е. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1845]]: [[Абай Ҡонанбаев]], [[Ҡаҙағстан]]дың мәғрифәтсе-шағиры, [[ҡаҙаҡ әҙәбиәте|ҡаҙаҡ классик әҙәбиәтенә]] нигеҙ һалыусы. * [[1860]]: Сергей Сазонов, [[Рәсәй империяһы]]ның [[дәүләт]] эшмәкәре, 1910—1916 йылдарҙа сит ил эштәре министры. * [[1865]]: Александр Глазунов, Рәсәй империяһы һәм [[СССР]] композиторы, дирижёр һәм педагог, Республиканың халыҡ артисы (1922). * [[1874]]: [[Герберт Гувер]], [[АҠШ]]-тың 31-се президенты. * [[1890]]: Серафима Бирман, [[СССР]]-ҙың [[театр]] һәм кино актёры, театр режиссёры, [[Педагогика|педагог]], [[РСФСР]]-ҙың халыҡ артисы (1946). * [[1900]]: Андрей Лобанов, СССР-ҙың театр режиссёры, педагог, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1947). * [[1905]]: Кларенс Джон Лафлин, [[АҠШ]]-тың сюрреалист фоторәссамы. * [[1935]]: Гия Канчели, СССР һәм [[Грузия]] композиторы, педагог, СССР-ҙың халыҡ артисы (1988). * [[1940]]: Вениамин Смехов, СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең театр һәм кино актёры, режиссёр, сценарист, әҙип. * [[1940]]: Бобби Хатфилд, АҠШ [[йыр]]сыһы, «The Righteous Brothers» вокал дуэты ағзаһы. * [[1945]]: Александр Адабашьян, СССР һәм Рәсәй кинодраматургы, актёр, рәссам, кинорежиссёр һәм сценарист. * [[1950]]: Алексей Брунов, СССР һәм Рәсәй бард-йырсыһы. * [[1960]]: Антонио Бандерас, [[Испания]] һәм АҠШ актёры, кинорежиссёр, продюсер һәм йырсы. * [[1960]]: Мамука Кикалейшвили, СССР һәм Грузияның театр һәм кино актёры, кинорежиссёр. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:10 августа вафат булғандар</categorytree>'' == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|З10]] [[Категория:10 август]] 0loztrxs7uyocr7jeg19xf7fu2a9wno 1307066 1307065 2026-10-07T12:11:41Z Айсар 10823 /* 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар */ 1307066 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''10 август''' — [[григориан стиле]] буйынса йылдың 222-се ([[кәбисә йыл]]ында 223-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 143 көн ҡала. {{Ай календары|date={{CURRENTYEAR}}-08-01}} <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} || == {{Байрамдар}} һәм иҫтәлекле даталар == ;[[Рәсем:Sciences de la terre.svg|25px]] Халыҡ-ара * {{Ер}} [[Ер]]: [[Каллиграфия]] (матур яҙыу) көнө. ** Влогинг (видеороликтар ярҙамында мәғлүәмәт тапшырыу) көнө. ** Биодизель яғыулыҡ көнө. ** [[Арыҫлан]] көнө. ;[[Рәсем:Crystal locale.png|27px]] Милли * {{Флагификация|Индонезия}}: Ветерандар көнө. * {{Флагификация|Латвия}}: [[Ут]] көнө. * {{Флагификация|Эквадор}}: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө. ;[[Файл:Social_sciences.svg|25px]] Һөнәри * {{Флагификация|Аргентина}}: Хәрби-һауа көстәре көнө. * {{Флагификация|Таджикистан}}: Физкультурниктар көнө. }}</onlyinclude> == {{Ваҡиғалар}} == * [[1500]]: [[Португалия]]ның диңгеҙ сәйәхәтсеһе Диогу Диаш [[Мадагаскар]] утрауын аса. * [[1905]]: [[Франция]]ның Булонь-сюр-Мер ҡалаһында [[Эсперанто|эсперантсыларҙың]] беренсе Бөтә донъя конгресы үтә. == {{Тыуым}} == === Башҡортостан менән бәйле шәхестәр === ==== 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|3|}} || * [[Ляшко Вениамин Иванович]] (1925—18.07.1980), [[СССР]]-ҙың хәрби эшмәкәре, генерал-лейтенант. 1972—1980 йылдарҙа Киев Юғары дөйөм ғәскәри команда училищеһы начальнигы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. [[Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Ҡыҙыл Байраҡ]], [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]], I һәм II дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] һәм III дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордендары кавалеры. * [[Ҡотлобаев Айҙар Сәми улы]] (1935), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. [[Ейәнсура районы]] «Инәк» совхозының элекке [[Агрономия|агрономы]], [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған агрономы, [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән ошо райондан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Балғазин Илдус Әли улы]] (1940), агроном-[[иҡтисад]]сы-[[фән|ғалим]]. 2002 йылдан [[Рәсәй Федерацияһы]] Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университеты уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1988), доцент. [[Башҡортостандың атҡаҙанған иҡтисадсыһы]]. * [[Суботина Мария Петровна]] (1940—9.05.2004), [[Малсылыҡ|малсы.]] [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995). [[Мәсетле районы|Мәсетле район]] Советы депутаты. Сығышы менән хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]]нең [[Наҙы-Петровск районы]] Шәмәхә ауылынан. }} }}</onlyinclude> ==== 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|4|}} || * [[Маслов Михаил Дмитриевич]] (1911—14.01.1973), [[географ]]-[[фән|ғалим]]. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1939 йылдан [[К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институты]] [[уҡытыусы]]һы, шул иҫәптән, 1950 йылғаса (өҙөклөк менән) директор урынбаҫары, 1953—1969 йылдарҙа иҡтисади география кафедраһы мөдире. География фәндәре кандидаты (1953). [[Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы|РСФСР-ҙың]] халыҡ мәғарифы отличнигы (1954). Ике 1-се (1944, 1945) һәм 2-се (1945) дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] ордендары кавалеры. Сығышы менән [[Бәләбәй]] ҡалаһынан. * [[Дашков Заһит Камал улы]] (1926—16.04.1991), [[ауыл хужалығы]] хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1959—1978 йылдарҙа [[Кушнаренко районы]] Фрунзе исемендәге колхоз рәйесе, 1979—1986 йылдарҙа «Кушнаренко» совхозының директор урынбаҫары. [[Ленин ордены|Ленин]], [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]], 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм ике [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Баҡай (Кушнаренко районы)|Баҡай]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Фәхретдинов Әсхәт Ғәлләм улы]] (1926), [[дәүләт]] учреждениелары хеҙмәткәре, йөҙйәшәр. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2026). Сығышы менән хәҙерге [[Башҡортостан Республикаһы]]ның [[Шишмә районы]]нан. * [[Степаненко Екатерина Игнатьевна]] (1931—31.07.2011), [[Педагогика|педагог]]. 1956—2009 йылдарҙа [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ҡала мәктәптәре уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1962 йылдан 6-сы урта мәктәптең уҡытыу бүлеге мөдире, 1976—1992 йылдарҙа — директоры. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1980). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Краснокама районы]]нан. * [[Даминова Әминә Ғибәҙәт ҡыҙы]] (1946), профсоюз органдары хеҙмәткәре. 1986—2013 йылдарҙа [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙың]] һәм [[Рәсәй Федерацияһы]]ның дәүләт учреждениелары һәм йәмәғәт хеҙмәтләндереүе хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан республика ойошмаһы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре. * [[Звягина Любовь Федотовна]] (1946), педагог. 1970—2009 йылдарҙа [[Мәләүез]] ҡалаһы 3-сө гимназияһының химия уҡытыусыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. * [[Хәйруллин Зөфәр Ғәли улы]] (1946), юл эшсеһе. 1972 йылдан [[Балаҡатай]] юл төҙәтеү-төҙөү участкаһы эшсеһе, 1979 йылдан — юл мастеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының [[Ишембай районы]] Әрмет-Баш ауылынан. * [[Дружинина Наталья Анатольевна]] (1951), педиатр-ғалим. 1983 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]], шул иҫәптән 1999 йылдан университеттың Дипломдан һуң белем биреү институты уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2005), профессор (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы һәм һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1999). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. * [[Мөхәмәтйәнова Рима Мөхәмәт ҡыҙы]] (1956), сәнәғәт өлкәһе хеҙмәткәре. [[Салауатбыяла|«Салауатбыяла» берекмәһенең]] элекке контролеры. III дәрәжә [[Хеҙмәт Даны ордены]] кавалеры. * [[Фризен Екатерина Александровна]] (1956), эшҡыуар, йәмәғәтсе. Эшҡыуарҙарҙың [[Стәрлетамаҡ]] ҡала советы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының «Уңышлы ҡатын-ҡыҙҙар союзы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре. }} }}</onlyinclude> ==== 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|5|}} || * [[Астраханцев Александр Александрович]] (1922—8.05.1986), [[живопись|рәссам]]-график. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1952—1986 йылдарҙа хәҙерге [[Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте]]ненең художество мөхәррире. 1962 йылдан [[СССР]] Рәссамдар союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған рәссамы (1969). «Главполиграфиздат»тың [[РСФСР|Бөтә Рәсәй]] [[китап]] һәм графика күргәҙмәһе ([[Мәскәү]], 1958), Бөтә Рәсәй китап сәнғәте конкурсы (Мәскәү, 1981) дипломанты. * [[Мырҙаханова Сәйҙә Нуриман ҡыҙы]] (1947—20.06.2024), [[мәғариф]], [[ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты|комсомол]] һәм [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре, архивсы. 1971 йылдан [[Бөрйән районы]] [[Байназар]] урта мәктәбе уҡытыусыһы, 1972 йылдан ВЛКСМ-дың Бөрйән район комитетының мәктәптәр бүлеге мөдире, 1973 йылдан — беренсе секретары; 1978 йылдан КПСС-тың [[Бәләбәй районы|Бәләбәй район]] комитеты секретары; 1983 йылдан Башҡортостандың Йәмәғәт берекмәләренең берләштерелгән үҙәк дәүләт архивының ғилми хеҙмәткәре, 1999—2006 йылдарҙа — директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы [[Әбделмәмбәт (Бөрйән районы)|Әбделмәмбәт]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Рәмил Йәнбәк]] (1952—11.01.2017), [[Шиғриәт|шағир]] һәм [[Журналистика|журналист]]. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002), [[Шәһит Хоҙайбирҙин]] (2002), [[Зәйнәб Биишева]] (2006) һәм [[Фәтих Кәрим]] исемендәге премиялар лауреаты. * [[Хәкимов Зөфәр Ҡасим улы]] (1952), [[КПСС|партия]] органдары һәм муниципаль хеҙмәт ветераны. 1989 йылдан [[Өфө ҡалаһы]]ның [[Дим районы|Дим район]] Советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары; 1995 йылдан — район хакимиәте башлығы урынбаҫары, 1997—2016 йылдарҙа район хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы һәм Рәсәйҙең 2-се дәрәжә Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе. Сығышы менән хәҙерге [[Алтай крайы]]ның үҙәге [[Барнаул]] ҡалаһынан. * [[Гәрәев Вячеслав Юрьевич]] (1957), [[Педагогика|педагог]], йәмәғәтсе. 1978 йылдан [[Краснокама районы]] мәктәптәре уҡытыусыһы, директоры, шул иҫәптән 1982 йылдан [[Николо-Берёзовка]] урта мәктәбе директоры; 1991 йылдан [[Нефтекама]] ҡалаһының 1-се лицейы директоры. Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш (2008—2013) [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай| Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]], Нефтекаманың бишенсе саҡырылыш ҡала Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2016), [[Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2001), Башҡортостандың мәғариф отличнигы (1994), Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (2018). Сығышы менән [[Стәрлетамаҡ]] ҡалаһынан. }} }}</onlyinclude> ==== 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|6|}} || * [[Мусин Нуритдин Муса улы]] (1918—17.02.1990), [[ауыл хужалығы]] механигы. [[Бөйөк Ватан һуғышы]]нда һәм 1945 йылғы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1946 йылдан [[Әбйәлил районы]] «Урал» [[совхоз]]ының [[Әлмөхәмәт (Әбйәлил районы)|Әлмөхәмәт]] [[машина]]-[[трактор]] оҫтахаһанының өлкән механигы, 1955 йылдан Әлмөхәмәт бүлексәһе идарасыһы, 1961 йылдан совхоздың күп көс талап иткән процестар буйынса механигы, 1966—1986 йылдарҙа — хәүефһеҙлек техникаһы буйынса инженер. 2-се дәрәжә [[Ватан һуғышы ордены|Ватан һуғышы]] (1985) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1957) ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо ауылдан. * [[Нурыев Исхаҡ Ғәбделкәбир улы]] (1918—23.01.1993), [[Педагогика|педагог]]. Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. [[112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы]] элемтәсеһе, [[сержант]], 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Әхмәтйәнов Әхәт Әбделхаҡ улы]] (1918—3.08.1976), [[мәғариф]] хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, снайпер, [[өлкән сержант]]. 1945—1947 йылдарҙа [[Маҡар районы|Маҡар район]] мәғариф бүлеге мөдире, артабан [[Бишбүләк районы]] мәктәптәре уҡытыусыһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1943) һәм [[Ҡыҙыл Йондоҙ ордены|Ҡыҙыл Йондоҙ]] ордендары (1942) кавалеры. * [[Хоҙайбирҙина Тамара Шәһит ҡыҙы]] (1923—27.04.1998), [[Балет|балерина]] һәм педагог. 1941—1964 йылдарҙа [[Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры]] солисы, бер үк ваҡытта 1960—1971 йылдарҙа [[Өфө сәнғәт училищеһы]], 1968 йылдан хәҙерге [[Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты]] уҡытыусыһы. [[РСФСР]]-ҙың (1955) һәм Башҡорт АССР-ының (1953) атҡаҙанған артисы. Йәштәр һәм студенттарҙың бөтә донъя фестивале лауреаты (Бухарест, 1953). * [[Ғатауллин Наил Ғәйнәт улы]] (1928—26.04.2015), хирург-[[фән|ғалим]]. 1958 йылдан [[Башҡорт дәүләт медицина институты]] һәм [[Башҡорт дәүләт медицина университеты]] уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1966—1993 йылдарҙа госпиталь хирургияһы кафедраһы мөдире. [[Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы]] академигы (1995), медицина фәндәре докторы (1966), профессор (1968). [[РСФСР]]-ҙың (1991) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре, [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған табибы (1995) һәм һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы (2002), Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2013). [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены]] кавалеры (1971). * [[Ишбулатов Нәғим Хажғәле улы]] (1928—7.02.2006), [[диалект|диалектолог]]-ғалим, үҙешмәкәр [[йыр]]сы. 1968 йылдан [[Башҡорт дәүләт университеты]] уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1975), профессор (1981). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980), СССР-ҙың юғары мәктәп отличнигы. * [[Курохтин Анатолий Васильевич]] (1933), слесарь. 1952—1995 йылдарҙа [[Салауат нефть химияһы комбинаты]] һәм [[«Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе]] эшсеһе. [[Ленин ордены]] кавалеры (1971). Сығышы менән хәҙерге [[Тамбов өлкәһе]]нең Сампур районы Верхоценье ауылынан. * [[Назаров Николай Иванович]] (1933), [[нефть|нефтсе]]. 1956—1988 йылдарҙа Туймазы быраулау эштәре идаралығы эшсеһе, быраулаусы ярҙамсыһы һәм быраулаусыһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Туймазы районы]]ның [[Знаменка (Туймазы районы)|Знаменка]] ауылынан. * [[Ахунов Фәтхелбаян Ғаян улы]] (1938—2.12.2019), [[Тау эше|тау инженеры]], нефтсе, профсоюз органдары хеҙмәткәре. 1965 йылдан [[Ишембайнефть|Ишембай нефть промыслаһы идаралығының]] нефть сығарыу буйынса мастеры, участка начальнигы. 1969 йылдан [[Ишембайнефть|Ишембай НГДУ-һы]] профсоюз комитетының рәйес урынбаҫары, рәйесе; 1977 йылдан [[нефть]] һәм [[газ]] сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан өлкә комитеты рәйесе, 1990—1994 йылдарҙа Башҡортостан профсоюздар федерацияһы советы рәйесе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре 1998), [[СССР]]-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1988), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1981) ордендары кавалеры, [[БАССР Юғары Советы |Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының]] Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе. * [[Хәйруллин Ирек Хәниф улы]] (1938), инженер-электромеханик-ғалим. 1983—2000 йылдарҙа [[Өфө авиация институты]]ның һәм [[Өфө дәүләт авиация техник университеты]] уҡытыусыһы, кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (1981), профессор (1983). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1991). Сығышы менән Үзбәк ССР-ынан. * [[Халиуллин Юрий Михайлович]] (1943—1.07.2022), инженер-механик-ғалим, хәрби хеҙмәткәр, контр-адмирал. 1992—2000 йылдарҙа [[Ленинград]]тағы В. И. Ленин исемендәге Юғары хәрби-диңгеҙ инженерҙар училищеһы һәм Хәрби-диңгеҙ инженерҙары институты начальнигы; «Завод Кризо» йәмғиәтенең генераль директоры. [[Ҡырым Республикаһы]]ның 1-се саҡырылыш (1991—1994) Юғары Советы депутаты. Техник фәндәр докторы (1996), профессор (1998). [[Рәсәй Федерацияһы]]ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002). 3-сө дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәт иткән өсөн» (1988) һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1998) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Шаран районы]] [[Анисимова Поляна]] ауылынан. * [[Шәрәфетдинов Дамир Иҙиәт улы]] (1943), [[Агрономия|агроном]]. 1973 йылдан [[Йәрмәкәй районы]] 8 Март исемендәге совхозының [[Яңы Шах]] бүлексәһе идарасыһы, 2003—2007 йылдарҙа «Яңы Шах» крәҫтиән-фермер хужалығы етәксеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[8 Март исемендәге ауыл]]ынан. * [[Садиҡов Нафиҡ Садиҡ улы]] (1948), слесарь. 1985—2007 йылдарҙа [[Салауат (ҡала)|Салауат]] ТЭЦ-ы эшсеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (2003). Сығышы менән хәҙерге [[Татарстан Республикаһы]]ның Йәнғол ауылынан. * [[Шәһимәрҙәнова Рәйлә Миғман ҡыҙы]] (1948), педагог. 1974—2004 йылдарҙа Әбйәлил районы [[Әүнәш]] башланғыс мәктәбе уҡытыусыһы һәм мөдире. Башҡортостан Республиканың мәғариф отличнигы (2005). Сығышы менән ошо райондың [[Тупаҡ]] ауылынан. * [[Әхмәтов Морат Хөсәйен улы]] (1948—26.02.2006), композитор, [[музыка]]нт. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1996). [[Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы]] (1999). Сығышы менән [[Өфө ҡалаһы]]нан. Композитор [[Хөсәйен Әхмәтов]]тың улы. * [[Фәйзуллин Айытбай Абдулхаҡ улы]] (1953), [[бейеү]]се. 1975—1995 йылдарҙа хәҙерге [[Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле]] солисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы [[Хәйбулла районы]]ның [[Әбделнасир]] ауылынан. * [[Йыһангирова Лариса Николаевна]] (1963), педагог. 2013 йылдан [[Нефтекама]] ҡалаһы 4-се урта мәктәбе директорының уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары. [[Рәсәй]] мәғариф өлкәһенең почётлы хеҙмәткәре. }} }}</onlyinclude> ==== 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар ==== <onlyinclude>{{#if: {{replace|{{{1|}}}|7|}} || * [[Поспелов Пётр Иванович]] (1924—11.12.2006), [[Бөйөк Ватан һуғышы]] яугире, артиллерия полкы разведчигы, рядовой. [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры. * [[Ғайсин Миңлеғәли Зәйнулла улы]] (1949—2017), хеҙмәт алдынғыһы. 1970—2011 йылдарҙа [[Баймаҡ районы]]ның «Йылайыр» совхозы тракторсыһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған механизаторы (1987), [[Ленин комсомолы премияһы]] лауреаты (1976), [[Ленин ордены|Ленин]] (1976) һәм [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1957) ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың [[Сосновка (Баймаҡ районы)|Сосновка]] ауылынан. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[Әхмәтова Розалия Фәйзелғаян ҡыҙы]] (1949), хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе. [[Рәсәй Федерацияһы]] Һаҡлыҡ банкыһы Ҡариҙел бүлексәһенең элекке идарасыһы, 1990—1995 йылдарҙа [[Ҡариҙел районы|Ҡариҙел район]] Советы рәйесе урынбаҫары. [[Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы]] (1999). * [[Масленникова Татьяна Александровна]] (10.08.1964), сәнғәт белгесе, 1992 йылдан [[Башҡорт дәүләт педагогия институты]] һәм [[М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты]] уҡытыусыһы. 2000 йылдан Рәссамдар союзы ағзаһы. Сәнғәт ғилеме докторы (2011). Сығышы менән хәҙерге [[Свердловск өлкәһе]]нең [[Рәүҙе]] ҡалаһынан. * [[Ғилметдинов Динар Заһит улы]] (1969), [[Башҡортостан Республикаһы]] буйынса Эске эштәр министрлығының Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы идаралығы етәксеһе, полиция полковнигы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған юрисы, [[Салауат Юлаев (орден)|Салауат Юлаев ордены]] кавалеры (2014). [[Мишкә районы]]ның почётлы гражданы (2015). }} }}</onlyinclude> === Дөйөм исемлек === ''<categorytree depth="0">Категория:10 августа тыуғандар</categorytree>'' * [[1810]]: Камилло Кавур, граф, [[Италия]] хөкүмәтенең беренсе етәксеһе. * [[1830]]: Окубо Тосимити, [[Япония]] [[сәйәсмән]]е. {{Hider|title = ''тулы исемлек''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = * [[1845]]: [[Абай Ҡонанбаев]], [[Ҡаҙағстан]]дың мәғрифәтсе-шағиры, [[ҡаҙаҡ әҙәбиәте|ҡаҙаҡ классик әҙәбиәтенә]] нигеҙ һалыусы. * [[1860]]: Сергей Сазонов, [[Рәсәй империяһы]]ның [[дәүләт]] эшмәкәре, 1910—1916 йылдарҙа сит ил эштәре министры. * [[1865]]: Александр Глазунов, Рәсәй империяһы һәм [[СССР]] композиторы, дирижёр һәм педагог, Республиканың халыҡ артисы (1922). * [[1874]]: [[Герберт Гувер]], [[АҠШ]]-тың 31-се президенты. * [[1890]]: Серафима Бирман, [[СССР]]-ҙың [[театр]] һәм кино актёры, театр режиссёры, [[Педагогика|педагог]], [[РСФСР]]-ҙың халыҡ артисы (1946). * [[1900]]: Андрей Лобанов, СССР-ҙың театр режиссёры, педагог, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1947). * [[1905]]: Кларенс Джон Лафлин, [[АҠШ]]-тың сюрреалист фоторәссамы. * [[1935]]: Гия Канчели, СССР һәм [[Грузия]] композиторы, педагог, СССР-ҙың халыҡ артисы (1988). * [[1940]]: Вениамин Смехов, СССР һәм [[Рәсәй]]ҙең театр һәм кино актёры, режиссёр, сценарист, әҙип. * [[1940]]: Бобби Хатфилд, АҠШ [[йыр]]сыһы, «The Righteous Brothers» вокал дуэты ағзаһы. * [[1945]]: Александр Адабашьян, СССР һәм Рәсәй кинодраматургы, актёр, рәссам, кинорежиссёр һәм сценарист. * [[1950]]: Алексей Брунов, СССР һәм Рәсәй бард-йырсыһы. * [[1960]]: Антонио Бандерас, [[Испания]] һәм АҠШ актёры, кинорежиссёр, продюсер һәм йырсы. * [[1960]]: Мамука Кикалейшвили, СССР һәм Грузияның театр һәм кино актёры, кинорежиссёр. }} == {{Үлем}} == ''<categorytree depth="0">Категория:10 августа вафат булғандар</categorytree>'' == {{Йыл көндәре}} == {{Календарь}} {{Айҙар}} [[Категория:Йыл көндәре|З10]] [[Категория:10 август]] g51dli6i4us5z7gyf1cfzhwkcpz4qpq 0 89935 1307072 1291908 2026-10-07T13:21:09Z ~2026-54253-12 49119 ТЫҢНАҢ. Во первых это язык/тел, диалект түгел официально, Во вторых есть самоназвание языка, причем там казанско-татарский. В третьих: письменность есть официально на нём уже 2 сотни книг вышло на СИБИРСКО-ТАТАРСКОМ к этому году начиная с 2008-х. 1307072 wikitext text/x-wiki {{Язык |цвет = алтайские |имя = Себер татарҙары теле |самоназвание = Себертатар тел, татар тел |страны ={{RUS}} |регионы = [[Ҡурған өлкәһе]], [[Төмән өлкәһе]], [[Омск өлкәһе]], [[Новосибирск өлкәһе]], [[Томск өлкәһе]], [[Кемерово өлкәһе]] |официальный язык = |регулирующая организация = |число носителей =100 000 |рейтинг = |вымер = |категория = [[Евразия телдәре]] |классификация = [[Алтай телдәре|Алтай ғаиләһе]] : [[Төрки телдәре|Төрки тармаҡ]] :: [[Ҡыпсаҡ телдәре|Ҡыпсаҡ төркөмө]] :::Волга буйы-ҡыпсаҡ төркөмсәһенә |письмо = |ГОСТ 7.75–97 = |ISO1 = |ISO2 = |ISO3 = sty<ref>[https://tatar-congress.org/ru/blog/yazyk-sibirskih-tatar-poluchil-mezhdunarodnoe-priznanie/ Язык сибирских татар получил международное признание.]</ref> }} '''Себер татарҙары теле''' ({{lang-sty|Себертатар тел, татар тел}}) — [[себер татарҙары]]ның туған теле.<ref name="этнология" /> Себер татарҙары теле өс диалектҡа бүленә: тубыл-иртыш, бараба һәм томск диалекттары. Татар теленең Себерҙә таралған был диалекттары, татар һәм башҡорт телдәре менән бергә үҙ-ара бик яҡын булған төрки телдәрҙең бер төркөмөн тәшкил итәләр. Шул уҡ ваҡытта татар теле юғалыу ҡурҡынысы булмаған телдәр араһына керһә, башҡорт теле лә сағыштырмаса стабиль тел булып һанала, әммә хәүефле булып тора, әммә Волга буйы татар теле менән тығыҙ бәйле төрки себер татар теле ҡурҡыныс аҫтында, был уның ауыл ерлегендә йәшәүселәр араһында ғына таралыуы менән бәйле.<ref>{{cite web|title=UNESCO ''Atlas of the World's Languages in Danger''|url=http://www.unesco.org/tools/fileretrieve/43fdd320.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531155026/http://www.unesco.org/tools/fileretrieve/43fdd320.pdf|archive-date=2022-05-31|language=English|publisher=UNESCO|year=2010|accessdate=2022-05-31}}</ref> 2013 йылдан башлап ноябрь-декабрь айҙарында себер татар теле байрамы уҙғарыла<ref>[https://ktto.ru/novosti/aktualno/den-sibirskotatarskogo-yazyika-v-tyumeni-novaya-data-v-istorii-naroda-2/ День сибирскотатарского языка в Тюмени – новая дата в истории народа]</ref>. == Классификациялар == Телде классификациялау бәхәсле мәсьәлә. 2013 йылда халыҡ-ара кимәлдә айырым тел тип таныла<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/problema-opredeleniya-statusa-sibirskih-tatar-kak-korennogo-naroda-zapadnoy-sibiri/viewer Проблемы определения статуса сибирских татар как коренного народа Западной Сибири]</ref>. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр уны үҙ аллы [[Төрки телдәр|төрки тел]] тип һанай<ref name=autogenerated3>{{Cite web |url=http://static.iea.ras.ru/neotlozhka/92-Iskhakov.pdf |title=Исхакова С. М., Валеев Ф. Т. «Сибирские татары: этнокультурные и политические проблемы возрождения» |accessdate=2012-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619134226/http://www.tatar-hist.ru/sibir-tatar.htm |archivedate=2015-06-19 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150619134226/http://www.tatar-hist.ru/sibir-tatar.htm |date=2015-06-19 }}</ref>. Башҡа тикшеренеүселәр уны [[татар теле]]нең көнсығыш диалекты (себер татарҙары диалекты) тип иҫәпләй<ref name="БЭ">[http://bashenc.online/ba/articles/76913/ Татар теле. Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124233419/http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/13448-tatar-tele |date=2020-11-24 }}</ref><ref>{{Книга|автор=Ахатов Г. Х.|заглавие=Вопросы методики преподавания татарского языка в условиях восточного диалекта|ответственный=|издание=|место=Тобольск|издательство=|год=1958|страницы=|страниц=|isbn=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Poppe Nicholas|заглавие=Introduction to Altaic linguistics|ответственный=|издание=|место=Wiesbaden|издательство=Onno Harrassowitz|год=1965|страницы=45|страниц=212|isbn=}}</ref><ref>{{Книга|автор=|заглавие=Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Региональные реконструкции|ответственный=Э. Р. Тенишев|издание=|место=М.|издательство=Наука|год=2002|страницы=767|страниц=732|isbn=}}</ref> йәки татар теле диалекттарының көнсығыш төркөмө тип ҡарай<ref name=":0">{{Книга|автор=Тумашева Д. Г.|заглавие=Диалекты сибирских татар: опыт сравнительного исследования|ответственный=|издание=|место=Казань|издательство=|год=1977|страницы=|страниц=|isbn=}}</ref><ref>{{Статья|автор=Рамазанова Д. Б.|заглавие=Сибирско-татарские диалекты и говоры татарского языка|ссылка=|язык=|издание=Материалы IX Всероссийской научно-практической конференции «Сулеймановские чтения — 2006». Тюмень,|тип=|год=2006|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=89—90|issn=}}</ref><ref>{{Статья|автор=Ниязова Г. Н.|заглавие=Генетические пласты лексики материальной культуры тоболо-иртышского диалекта сибирских татар|ссылка=|издание=Вестн. Том. гос. университета. 2007. № 304|тип=|год=2007|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=|issn=}}</ref><ref>Насибуллина А. Х. Древнетюркский пласт лексики тоболо-иртышского диалекта татарского языка// Сулеймановские чтения — 2006 : материалы IX Всероссийской научно-практической конференции (г. Тюмень, 18-19 мая 2006 г.). — Тюмень : Экспресс, 2006. — С. 75-76.</ref>. === [[Радлов Василий Васильевич|В. В. Радлов]] классификацияһы === * '''Көнсығыш төркөмө''': [[Алтай]], [[Обь]],[[ Йәнәсәй]] [[төркиҙәр]]е һәм [[Чулымдар|Чулым]] татарҙары, тофалар, хаҡастар, шорҙар һәм тывалар телдәре һәм диалекттары; * '''Көнбайыш төркөмө''': Көнбайыш себер татарҙары һөйләштәре, [[ҡырғыҙ теле|ҡырғыҙ]], [[ҡаҙаҡ теле|ҡаҙаҡ]], [[башҡорт теле|башҡорт]], [[татар теле|татар]] һәм, шартлы рәүештә, [[ҡарағалпаҡ теле|ҡарағалпаҡ]] телдәре; * '''Урта Азия төркөмө''': [[уйғыр теле|уйғыр]] һәм [[үзбәк теле|үзбәк телдәре]]; * '''Көньяҡ төркөмө''': [[төркмән теле|төркмән]], [[әзербайжан теле|әзербайжан]], [[төрөк теле|төрөк]] һәм ҡайһы бер көньяҡ яр буйҙары һөйләштәре [[ҡырым-татар теле|ҡырым-татар телдәре]]; * [[Яҡут теле]] махсус рәүештә<ref>Гаджиева Н. З. Тюркские языки. // Лингвистический энциклопедический словарь. — М., 1990. — С. 527—529)</ref>. === В. А. Богородицкий классификацияһы === * '''Төньяҡ-көнсығыш''' — [[яҡут теле|яҡут]], [[тофалар теле|ҡарағас]] һәм [[тыва теле]]; * '''Хаҡас (абаҡан)''' — [[хаҡас]] халҡы [[сағай диалекты|сағай]], [[белтир диалекты|белтир]], [[ҡойбал диалекты|ҡойбал]], [[ҡасын диалекты|ҡасын]] һәм [[ҡыҙыл диалекты|ҡыҙыл]] һөйләштәре; * '''Алтай''' — көньяҡ тармағы менән: [[алтай теле|алтай]] һәм [[телеут теле]] һәм төньяҡ тармағы менән: [[тубалар]] һәм ҡайһы бер башҡа диалекттар; * '''Көнбайыш-себер''' — [[себер теле|себер татарҙары теленең]] бөтә диалекттары'''; * '''Урал буйы-Урал яны''' — [[татар теле|татар]] һәм [[башҡорт теле|башҡорт телдәре]]; * '''Урта Азия''' — [[уйғыр теле|уйғыр]], [[ҡаҙаҡ теле|ҡаҙаҡ]], [[ҡырғыҙ теле|ҡырғыҙ]], [[үзбәк теле|үзбәк]], [[ҡарағалпаҡ теле|ҡарағалпаҡ телдәре]]; * '''Көньяҡ-көнбайыш''' — [[төркмән теле|төркмән]], [[әзербайжан теле|әзербайжан]], [[ҡумыҡ теле|ҡумыҡ]], [[ғағауз теле|ғағауз]] һәм [[төрөк теле|төрөк телдәре]]<ref name="bogor">Богородицкий В. А. Введение в татарское языкознание. Казань, 1934.</ref>. === Д. Г. Тумашева классификацияһы === * '''Тубыл-иртыш:''' ** төмән һөйләше — Төмән өлкәһе, Ялутор районы, Түбәнге Тавды, [[Исәт районы|Исәт]], Заводоук районы; ** тубыл һөйләше — Төмән өлкәһе [[Тубыл районы|Тубыл]] (элекке Байҡал менән), Вағай районы (элекке Дубровинск менән), Ярков районы * көнсығыш-тубыл (туҡыҙ-уват) һөйләш төрө — Вағай районы; ** Болотье аръяғы һөйләше — Төмән өлкәһе Тубыл, [[Уват районы]]; ** тәүриз (ҡурдағ, ҡуртаҡ) һөйләше — Омск өлкәһе Тәүриз, Усть-Ишем, Знаменка районы; ** тара һөйләше — Омск өлкәһе Тара районы, [Большереченка районы, Колосов районы. * '''[[Бараба диалекты|Бараба]]''' — Новосибирск өлкәһе Бараба районы, Куйбышев районы, Кыштов районы, Венгеров районы, Уба районы, Чанов районы<ref>Корусенко С. Н., Кулешова Н. В. Генеалогия и этническая история барабинских и курдакско-саргатских татар. — Новосибирск, 1999. — С.6.</ref>. * '''[[Томск диалекты|Томск]]:''' ** әүештә-чат һөйләше — Томск өлкәһе Томск районы; ** ҡалмаҡ һөйләше — Кемеров өлкәһе Юрға районы; ** чат (орск һөйләше) — Новосибирск өлкәһе Колыван районы. Д. Г. Тумашева себер татарҙар диалекттарын татар теле составына индерә<ref name=":0"/>. Уның фекеренсә, грамматик ҡоролошо өлкәһендә бараба диалекты алтай, ҡырғыҙ телдәренең көньяҡ диалекттарына ҡарай һәм хаҡас, шор, тыва һәм уларҙың чулым-төрки телдәре менән дөйөм һыҙаттары бар. Томск диалекты алтай һәм уға туғандаш телдәргә тағы ла яҡыныраҡ. Тубыл-иртыш диалектының тәүриз һөйләшендә алтай, хаҡас һәм шор телдәренә хас күп кенә көнсығыш-төрки элементтар билдәләнә. == Өйрәнеү тарихы == '''Себер татар телен''' фәнни яҡтан өйрәнергә маташыуҙар [[XVIII быуат]] аҙағына ҡарай. Себер татарҙарының теленә ҡыҙыҡһыныу себер татарҙарын христианлыҡҡа ылыҡтырыу буйынса миссионер кадрҙарҙы әҙерләү маҡсатында көсәйә. [[XVIII]] быуат аҙағында (1783 йыл) себер татар теле уҡытыла башлай, әммә себер татарҙары туған телен өйрәнеүҙән баш тарталар, сөнки яҙма теле мосолман халҡы булараҡ себер татарҙары уны христианлашыу теле тип ҡабул итә. Миссионерлыҡ маҡсатында Тубыл халыҡ училищеһының татар теле уҡытыусыһы Иосиф Гиганов тарафынан бик ҙур эш башҡарыла. 1801 йылда уның «Татар теле грамматикаһы» баҫтырыла<ref>Гиганов И. Грамматика татарского языка, сочинённая в Тобольской главной школе учителем татарского языка, Софийского Собора священником Иосифом Гигановым. СПб., 1801.</ref>. 1804 йылда икенсе китабы донъя күрә — «Рәсәй-татар һүҙлеге»<ref name="Викитека РБС">{{ВТ-РБС|Гиганов, Иосиф}}</ref>. Китап исемендәге «татар» һүҙен себер татар тип аңларға кәрәк. Һүҙлеккә 10 меңдән ашыу һүҙҙәр һәм һүҙбәйләнештәр ингән. Һүҙлектә ''йыуык'' — «близко», ''тора''- «город», ''кунагөй''- «гостиница», ''коток'-' «колодец», ''сый''- «честь» һәм башҡа һүҙҙәр бар, ә шулай уҡ Инзил — «Евангелие», Индзильче — «евангелист» кеүек терминдар ҡулланылған. 1802 йылда [[Санкт-Петербург]]та Саускан мәктәбе уҡытыусыһы Ниәт-Баки Атнометовтың себер татарҙары мәктәптәрендәге башланғыс кластары уҡыусылары өсөн уҡытыу әҫбабы сифатында «Ғәрәп һәм татар яҙмаһы әлифбаһы» баҫтырыла<ref>Атнаметов Н. Б. Букварь татарского и арабского письма с приложением слов со знаками, показывающими их выговор. Под рук. И. Гиганова. СПб., 1802.</ref>. Был китаптың ҡиммәте — себер татарҙары телендә дәреслек төҙөргә маташыуында. Себер татарҙары теле менән Себер тарихсыһы Г. Ф. Миллер ҙа ҡыҙыҡһына<ref name="ahat">Ахатов Г. Х. Диалект [[сибирские татары|западносибирских татар]]. Уфа, 1963. 195 с.</ref>. [[XVIII]] быуатта матбуғат биттәрендә Себер аборигендарының мәҙәниәтенә, көнкүрешенә бағышланған публикациялар күбәйә. Мәҫәлән, "Тубыл губерна хәбәрҙәре"ндә (1861) И. Юшков «Себер татарҙары» мәҡәләһендә тубыл татарҙары фонетикаһы, лексикаһы буйынса материалдар баҫтыра. Ул телде анализлай һәм унда өс фонетик үҙенсәлек таба: # көтөлгән яңғырау тартынҡы '''''б''''', '''''з''''', '''''д'''' өндәре урынында '''''п''''', '''''с''''', '''''т''''' һаңғырау тартынҡыларын ҡулланыу (''пүлмә'' < «комната», ''син'' «способность», ''тус'' «друг»); # боронғо төрки '''''ч''''' өнө '''''ц''''' менән алыштырыла (''пыцак'' «нож», ''акца'' «деньги»); # ғәрәп-фарсы сығышлы һүҙҙәрҙә '''''ч''''' өнө '''''җ''''' өнөнә тура килеүе (''чан'' < җан «душа»). Төрки телдәрен тикшеренеүсе [[Радлов Василий Васильевич|В. В. Радлов]] Себер татарҙары теле буйынса хеҙмәттәрен ҡалдыра. «Көньяҡ себерҙә һәм Жуңғар далаһында йәшәгән төрки ҡәбиләләрҙең халыҡ әҙәбиәте өогөләре» хеҙмәтендәге IV өлөшө бараба, тара, тубыл һәм төмән татарҙары һөйләштәренә арналған. В. В. Радлов йыйған фольклор материалдар үҙ ҡиммәтен әле лә юғалтмаған, сөнки улар фонетик транскрипцияла яҙылған һәм тулыһынса себер татарҙары теленең үҙенсәлекле һыҙаттарын сағылдыра<ref name="ahat" />. В. В. Радлов себер татарҙары телендә ике диалект күрһәтә: бараба диалекты, һәм тубыл-иртыш диалекты, йәғни тара, тубыл, төмән татарҙары. 1903 йылда ул ваҡыттағы күренекле төркиәтселәрҙең береһе проф. Н. Ф. Катанов Ҡаҙанда «Үрәнхай телен тикшереү тәжрибәһе» исемле китабын баҫтыра. Унда автор үрәнхай (тыва) телен ентекле тасуирлай һәм тел белгесе булараҡ уны бөтә төрки телдәре (42 тере һәм 5 юҡҡа сыҡҡан), шул иҫәптән себер татарҙары теле менән сағыштырған. Тубылда 1904 йылда тубыл округы татарҙары һөйләшендә ҙур булмаған һүҙлек сығарыла, ә 1905 йылда — «Урыҫ-татар һөйләшеү китабы», ул себер татарҙарын урыҫ телен өйрәнеү маҡсатында тәғәйенләнә. "Ҡыҫҡаса урыҫ-татар һүҙлеге"ндә диалект һүҙҙәре тематик рәүештә классификациялана. Әле һүҙлек төҙөлөшө буйынса И. ГигановтыңЭ «Граммтикаһы» нан айырылмай, әммә унда, башҡа һүҙлектәрҙән айырмалы рәүештә, синоним төркөмдәренең исемлектәре бирелгән. Мәҫәлән, ''куца'', ''әкә'' «өлкән ағай», ''цәцгелцә'', ''пау типкец'' «бәүелсәк», ''әйәрлек'', ''таңлы'' «тәрән аҡыл», ''көйгәләк'', ''тис кеше'' «ҡыҙыу», ''шир арсар'' «ахмаҡ», ''аңкарай'', ''мәцкәй'' «һаран» и др. [[XIX быуат]] башында себер татарҙар телен өйрәнеү элеккесә православие миссионерлыҡ йәмғиәте комитеты тарафынан алып барыла. 1906 йылда [[Тубыл]]да «Урыҫ-татар әлифбәһе» (урыҫ телендә һәм Тубыл губернаһы татарҙары һөйләшендә), баҫтырыла, ул ике өлөштән тора — себер татар һәм урыҫ, һәр береүендә алфавит һәм бер нисә өгөт-нәсихәт бирелгән. Әлеге китаптарҙы төҙөү барышында миссионерҙар ябай кешегә аңлайышлы булһын өсөн, ул ваҡыттағы халыҡ телен ҡулланырға тырышалар, әммә был ысул себер татарҙарын яҙма теленән баш тартыуға килтерә. Совет осоронда себер теле тәрәнерәк өйрәнелә башлай. 20-30-сы йылдарҙан себер татарҙары телетатар теленең диалекттары системаһы объект булараҡ ҡарала. Ул йылдарҙа Себергә бер нисә фәнни экспедиция ойошторола. В. А. Богородицкий себер татарҙар телен төрки телдәрҙең көнбайыш-төрки төркөмөнә индерә. Уның фекеренсә, бында чулым, бараба, тубыл, ишем, төмән һәм тура татарҙары инә. Ишем татарҙарынан тыш, бөтә ошо исемләнгән телдәрҙә Ц-лаштырыу ҡулланыла. Көнбайыш-себер диалекттары, Богородицкий фекеренсә, Волга буйы-Урал яны телдәр өлкәһенә күсеү юлында. Уларҙа элекке төрки вокализм ошо йүнәлештә үҙгәреүҙең баш фазаһында тора. Мәҫәлән, төрки О өнө Ү тип үҙгәрә, ә төрки У өнө ябай ҡыҫҡа «у» булып ҡала<ref name="bogor" />. 1940 йылда «Совет мәктәбе» журналында Латыф Зәләйҙең «Татар теле диалекттары» исемле мәҡәләһе донъя күрә, уның икенсе өлөшөндә тубыл татарҙары теле буйынса материалдар бар — «Тобол татарлар сөйләү телендәге кайбер үзенчәлекләрне күрсәткән материаллар». Автор Омск өлкәһе Байҡал районы аттарҙарның телен анализлай, шулай уҡ Омск өлкәһе тара татарҙары һөйләштәренән, шулай уҡ Свердловск өлкәһендәге бардым татарҙары теленән миҫалдар килтерә. Был мәҡәләлә Л. Зәләй беренсе тапҡыр себер татарҙары телен билдәләү өсөн «көнсығыш диалекты» терминын ҡуллана. Әммә ул осорҙа себер татарҙары теле буйынса бер генә фундаменталь хеҙмәт булмай. Л. Зәләйҙең иң мөһим хеҙмәттәре, шул иҫәптән, диссертациялары, татар теленең урта диалектына арналған. Себер татарҙары теле күп йылдар дауамында диалект үҙенсәлектәрен үҙ ареалында ентекле, системалы тикшеренеүгә мохтаж, совет ғалимдары был эшкә тотонорға баҙнат итмәне. Ғәбделхай Әхәтов себер татарҙар теле үҙенсәлектәрен тәрәнерәк өйрәнеү маҡсатында тәүгеләрҙән булып Ҡаҙандан Тубылға күсә һәм шуның менән себер татарҙарыны телен өйрәнеүгә ифрат ҙур өлөш индерә<ref name=autogenerated4>{{Cite web |url=http://www.rt-online.ru/aticles/rubric-77/nauchnyj_podvig_lingvista/# |title=Ахатова З. Ф. Научный подвиг лингвиста// «Республика Татарстан», 14.09.2012, выпуск: № 183 (27340) |accessdate=2012-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120921014021/http://rt-online.ru/aticles/rubric-77/nauchnyj_podvig_lingvista/# |archivedate=2012-09-21 |deadlink=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120921014021/http://rt-online.ru/aticles/rubric-77/nauchnyj_podvig_lingvista/ |date=2012-09-21 }}</ref>. Урындағы халыҡ һөйләшененең фонетик үҙенсәлектәрен өйрәнеү барышында Ғ. Х. Әхәтов ғалимдар араһында тәүгеләрҙән булып себер татарҙары телендә Ц-лаштырыу ҡулланыуылына иғтибар итә<ref name=autogenerated1>Ахатов Г. Х. Диалект западносибирских татар. Уфа, 1963, 195 с.</ref>, которое, по его мнению, было приобретено сибирскими татарами от половцев<ref>Ахатов Г. Х. Диалекты западносибирских татар. Автореф. дис. на соиск. учен. степени доктора филологических наук. Ташкент, 1965.</ref><ref>[http://www.philology.ru/linguistics4/iskhakova-valeev-92.htm С. М. Исхакова, Б. Ф. Валеев. Проблемы возрождения национального языка сибирских татар // Языки, духовная культура и история тюрков: традиция и современность. Т. 1. — Казань, 1992. — С. 41-43]</ref>. Үҙенең «Көнбайыш себер татарҙары диалекты» исемле классик фундаменталь ғилми хеҙмәтендә (1963) Әхәтов Төмән һәм Омск өлкәләрендәге тубыл-иртыш татарҙарының территориаль урынлашыуы буйынса материалдар бирә. Фонетик системаһы, лексик составы һәм грамматик ҡоролошо төрлө яҡлап комплекслы анализға дусар ителә, ғалим, себер татарҙары теле һөйләштәргә бүленмәгән үҙаллы диалект булып формалашыуы һәм иң боронғо төрки телдәрҙең береһе булып тора, тигән һығымтаға килә. Ғалим фекеренсә, «көнбайыш Себер татарҙары ҡатмарлы тарихи процесс һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән айырым этнографик төркөм булып тора»<ref>Ахатов Г. Х. Татарская диалектология. — Уфа, 1977, С. 28</ref>. Д. Г. Тумашева көнбайыш-себер татарҙары диалектын һәм, дөйөм алғанда, түбәнерәк кимәлдә торған себер татарҙары телен юғарыраҡ кимәлдәге тел берәмеге составына индерә , йәғни татар теле составына<ref name=autogenerated3 /> ә тубыл-иртыш диалекты<ref>Тумашева Д. Г. К этнолингвистической истории Сибирских татар // Экология культуры и образования: филология, философия, история. Тюмень, 1997. С. 137—139.</ref>, уның фекеренсә, биш һөйләшкә бүленә: төмән, тубыл, болотье аръяғы, тәүриз һәм тара, әммә был бүленеш дәлилһеҙ һәм хаталы<ref name=autogenerated3 />. Үҙгәртеп ҡороу һәм унан һуңғы осорҙасебер татарҙар теленең теге йәки был үҙенсәлектәре Р. С. Барсукова тарафынан тикшерелә<ref>Барсукова Р. С. Заболотный говор тоболо-иртышского диалекта татарского языка в сравнительном освещении. Казань, 2004. 160 с.</ref><ref>Барсукова Р. С. Мифологическая лексика заболотного говора тоболо-иртышского диалекта сибирских татар // Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции «Сулеймановские чтения — 2003». Тюмень, 2004. С. 22-24.</ref>, А. Х. Насибуллиной<ref>Насибуллина А. Х. Лексика тоболо-иртышских диалектов сибирских татар (в семантическом и генетическом аспектах). Тюмень, 2001. 147 с.</ref>, Д. Б. Рамазановой<ref>Рамазанова Д. Б. Сибирско-татарские диалекты и говоры татарского языка // Материалы IX Всероссийской научно-практической конференции «Сулеймановские чтения — 2006». Тюмень, 2006. С. 89-90.</ref>, А. Р. Рахимовой<ref name="rah">Рахимова А. Лексика диалектов сибирских татар: сравнительно-исторический анализ промысловой и хозяйственной лексики. Казань, 2001. 128 с.</ref>, Г. М. Сунгатовым<ref>Сунгатов Г. М. Фонетическая система заболотного говора тоболо-иртышского диалекта сибирских татар: автореф. дис. … канд. филол. наук. Казань, 1991.</ref> һәм башҡалар. Себер татарҙары теле башҡа төрки телдәре менән сағыштырмаса рәүештә өйрәнелә. Тарихсылар һәм этнографтар себер татарҙарының һәм башҡорттарҙың этник бәйләнештәрен күрә. Миҫал өсөн, Б. О. Долгих, Төмән өйәҙенең ерле халҡы составында, татарҙарҙан тыш, башҡорт ҡәбиләләре лә булған, тип һанай, улар [[XVIбыуат]] башында далаға сығалар, унда Күсем яҡлы булалар. Башҡорт һәм себер татарҙары телдәренең уртаҡлығы Ғ. Х. Әхәтовтың эштәрендә лә билдәләнә<ref name="ahat" /><ref name=autogenerated2>Ахатов Г. Х. Язык сибирских татар. Фонетические особенности. Уфа, 1960.</ref><ref name="автоссылка1">Ахатов Г. Х. Татарская диалектология (учебник для студентов вузов). Казань,1984.</ref>, шулай уҡ Д. Г. Тумашеваның ҡайһы бер эштәрендә<ref name="tumdial">Тумашева Д. Г. Диалекты сибирских татар. Опыт сравнительного исследования. Казань, 1977.</ref><ref name="tumkon">Тумашева Д. Г. Көнбатыш себер татарлары теле. Грамматик очерк хэм сузлек. Казань, 1961.</ref>, и Ф. Т. Валеева<ref>Валеев Ф. Т. Сибирские татары: культура и быт. Казань, 1993. 208 с.</ref><ref>Валеев Ф. Т. Языковые проблемы западносибирских татар // Языковая ситуация в Российской Федерации. М, 1992. С. 72-82.</ref>. Тумашеваның себер татарҙары телен өйрәнеү буйынса ғилми эшмәкәрлеге ғалимдар һәм киң ғилми йәмғиәт тарафынан тәнҡитләүгә дусар ителә. Мәҫәлән, С. М. Исхакова һәм Ф. Т. Вәлиев «Себер татарҙары: этномәҙәни һәм сәйәси тергеҙеү проблемалары» исемле эшендә, Тумашеваның хеҙмәттәрендәге теоретик һәм методик етешһеҙлектәер һәм хаталары себер татарҙарының үҙ телен һәм мәҙәниәтен тергеҙеү буйынса актуаль проблемаларҙы хәл итеүҙә ҡамасаулай, тигән һығымта<ref name=autogenerated3 />. Ҡаҙаҡтар Себер татарҙарының бөтә төркөмдәренең тиерлек иң яҡын күршеләре. Ҡаҙаҡтар һәм себер татарҙары араһындағы этник бәйләнештәр бик электән килгән, ике халыҡтың тел уртаҡлығы Ғ. Х. Әхәтовтың хеҙмәттәрендә асылған<ref name="ahat" /><ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated1 />. Урта Азия этник компонентының себер татарҙары составындағы сағылышы Ғ. Х. Әхәтовтың «Көнбайыш себер татарҙары» монографияһында (1963) һәм С. М. Исхакованың «Себер татарҙары лексикаһы: татар һәм үзбәк телдәре үҙ-ара бәйләнештәрәре мәсьәләһенә» (1970) хеҙмәтендә ҡарала. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Һылтанмалар == * [https://zen.yandex.ru/media/id/5dc1d42d5ba2b500ae6b9dd6/dlia-sibirskih-tatar-iazyk-povoljskih-tatar--kak-inostrannyi-5e4cbf0d07349e4ee436c9cb?&utm_campaign=dbr Для сибирских татар язык поволжских татар — как иностранный. Портал Яндекс-Дзен, 2020, 19 февраля]{{ref-ru}}{{V|20|02|2020}} * [http://www.sbras.info/articles/simply/nepriznannyi-narod?fbclid=IwAR2bYUpBhgBLPIOECZuPKXzSmVcEY7jEAw8HIvnR2y02amqJqNdZ6ZQjUgE Наука в Сибири. Сибирские татары] * [http://www.kiskeufa.ru/index.php?dn=news&to=art&id=3999/ «Киске Өфө» гәзите сайты/ «Тамырҙарын юллай Себер татарҙары»] [[Категория:Агглютинатив телдәр]] [[Категория:Алфавит буйынса телдәр һәм диалекттар]] [[Категория:Себер татарҙары]] [[Категория:Төрки телдәр]] [[Категория:Татар теле]] [[Категория:Ҡыпсаҡ телдәре]] 2p3yh0mubvjix6kk6656lw5yumqm6to 0 96503 1307117 1037704 2026-10-08T02:37:23Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307117 wikitext text/x-wiki {{Учёный | Имя = Ҡамса Мортазин |Рәсеме = | Оригинал имени = Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы | Изображение = | Ширина = | Описание изображения = | Дата рождения = 1.06.1966 | Место рождения = [[Башҡорт АССР-ы]] {{ТыуғанУрыны|Учалы районы|Учалы районында}} [[Мулдаш (Учалы районы)|Мулдаш]] ауылы | Дата смерти = | Место смерти = | Гражданство = {{USSR}} → {{RUS}} | Научная сфера = әҙәбиәт белеме | Учёная степень = филология фәндәре кандидаты |Учёное звание = доцент | Место работы = Силәбе дәүләт университеты | Альма-матер = [[Башҡорт дәүләт университеты]] | Научный руководитель = | Знаменитые ученики = | Известен как = | Награды и премии = Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007) | Сайт = }} {{фамилиялаш|Мортазин}} '''Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы''' ([[1 июнь]] [[1966 йыл]]) — ғалим, [[журналистика|журналист]], [[әҙәбиәт|яҙыусы]] һәм [[шиғриәт|шағир]], йәмәғәтсе. 2012 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты (2005), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007). == Биографияһы == Ҡамса Дәүләтбай улы Мортазин 1966 йылдың 1 июнендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Учалы районы]] [[Мулдаш (Учалы районы)|Мулдаш ауылында]] тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген Силәбе өлкәһе [[Мейәс]] ҡалаһындағы УралАЗ автомобиль заводында эшсе булып башлай. 1989 — 92 йылдарҙа ошо өлкәнең [[Арғаяш районы]] Ҡуйсар мәктәбендә [[башҡорт теле]] һәм [[әҙәбиәт]]е уҡытыусыһы була. Артабан 1995 йылғаса тыуған ауылында башланғыс мәктәп мөдире вазифаһын башҡара. 1992 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның филология факультетын тамамлай. 1995 йылдан [[Силәбе]] дәүләт университетында: дөйөм һәм төрки филологияһы кафедраһы уҡытыусыһы, доцент. 2005 йылда «филология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай. == Фәнни эшмәкәрлеге == Ҡамса Мортазин 30-ҙан артыҡ хеҙмәт авторы. Ул шулай уҡ «Силәбе башҡорттарының әҙәби антологияһы» исемле китаптың автор-төҙөүсеһе. == Әҙәби ижады == * Һаумы, Ҡояшҡай!: Хикәйәләр. Өфө: Китап, 2006. * Мейәс үҙәндәре: Шиғырҙар. Силәбе, 2009. * Изгелек донъяны ҡотҡарыр: Публицистика. Силәбе, 2013. == Йәмәғәт эшмәкәрлеге == * 2007 йылдан Силәбе өлкәһенең «Аҡмулла» әҙәби берләшмәһенең яуаплы секретары, 2002 йылдан — етәксеһе. == Китаптары == * Силәбе башҡорттарының әҙәби антологияһы == Әңгәмәләре == * Хабиров М. Камса Муртазин: «Для нас Год литературы особенный...». «Вечерний Челябинск» гәзите, 2015, 22 июль<ref>[http://vecherka.su/articles/society/115180/ «Вечерний Челябинск» гәзите, 2015, 22 июль]{{ref-ru}}{{V|27|01|2016}}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007). == Сығанаҡтар == * Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20160305104009/http://chel-portal.ru/encyclopedia/Murtazin/t/11152 Челябинская область. Энциклопедия Муртазин Камса Давлетбаевич] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:Филология фәндәре кандидаттары]] [[Категория:Алфавит буйынса яҙыусылар]] [[Категория:Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзалары]] [[Категория:Башҡорт яҙыусылары]] [[Категория:Силәбе дәүләт университеты уҡытыусылары]] 1k8jjdjbh317muxa1gbqi3xh6tv1vzj 0 97429 1307091 1060543 2026-10-07T15:20:00Z Айсар 10823 өҫтәмә мәғлүмәт, күренеште төҙәтеү 1307091 wikitext text/x-wiki {{Фамилиялаш|Ҡунафин}} {{Ук}} '''Ҡунафин Мөнир Сәхиулла улы''' ([[17 март]] [[1971 йыл]]) — [[башҡорт]] [[журналистика|журналисы]], [[шиғриәт|шағир]]. 2020 йылдың февраленән [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел»]] журналының баш мөхәррире. [[Рәсәй]]ҙең һәм [[Башҡортостан]]дың Журналистар һәм Яҙыусылар (2005) союздары ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015)<ref name="ЗРК">[http://www.bashinform.ru/bash/797729/ Әҙәбиәт йылын ябыу тантанаһында яҙыусы Александр Прохановҡа Аксаков премияһы тапшырылды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 17 декабрь]</ref>. [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы|Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лаууреаты (2026). == Биографияһы == Мөнир Сәхиулла улы Ҡунафин 1971 йылдың 17 мартында [[Башҡорт АССР-ы]] [[Ғафури районы]]ның [[Сәйетбаба]] ауылында тыуған. 1988 йылда [[Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты]]н, 1993 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеге [[журналистика]] менән бәйле. [[Йәшлек (гәзит)|«Йәшлек»]] республика йәштәре гәзитендә бүлек мөдире, яуаплы сәркәтип, баш мөхәррир урынбаҫары була, артабан [[Ватандаш (журнал)|«Ватандаш» журналында]] бүлек мөдире булып эшләй. 2012—2020 йылдарҙа [[Шоңҡар (журнал)|«Шоңҡар» йәштәр журналының]] баш мөхәррире була, 2020 йылдың февраленән — «Ағиҙел» әҙәби-нәфис һәм ижтимағи-сәйәси журналының баш мөхәррире<ref name="БИ">[http://www.bashinform.ru/news/1414323-v-trekh-bashkirskikh-smi-menyayutsya-glavnye-redaktora-/?utm_referrer=https%3A%2F%2Fzen.yandex.com&utm_campaign=dbr В трех башкирских журналах меняются главные редакторы. ИА «Башинформ», 2020, 14 февраля]{{ref-ru}}{{V|15|02|2020}}</ref>. 2021 йылдың 27 майында әҙип Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә<ref>[https://www.bashinform.ru/news/1598621-azat-badranov-ideya-foruma-pisateley-perevesti-format-raboty-v-sovremennye-praktiki/?clear_cache=Y Азат Бадранов: Идея форума писателей - перевести формат работы в современные практики. ИА «Башинформ», 27 мая 2021 года]{{ref-ru}}{{V|31|05|2021}}</ref>. 2026 йылда [[Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]]нда ҡуйылған «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года |url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref>. == Әҙәби ижады == [[Шиғриәт]], [[проза]] менән бер рәттән Мөнир Ҡунафин драматургияла ла яңынан-яңы үрҙәр яулай. Уның [[Стәрлетамаҡ]] башҡорт драма театры сәхнәләштереүендә «Тыңлайыҡ ваҡыт аҡҡанын…» философик спектакле<ref>[http://www.bashinform.ru/news/699006-v-ufe-sterlitamakskiy-bashkirskiy-teatr-pokazhet-filosofskuyu-pritchu-rab-bozhiy-predpolagaet- В Уфе Стерлитамакский башкирский театр покажет философскую притчу «Раб Божий предполагает…» «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 10 февраль]{{ref-ru}}</ref> тамашасы тарафынан йылы ҡабул ителде. Драматургиялағы дебюты 2005 йыл: Ғафури районының Сәйетбаба ауылы халыҡ театры уның «Бер ус бойҙай» пьесаһын ҡуя. == Китаптары == * Шундай мәлем: — Өфө: Китап, 2001. — бит. * Ғүмер тигәндәре…: — Өфө: Китап, 2005. — бит. * Тәңре өрөк ҡапҡанда: Хикәйәләр. — Өфө: Китап, 2012. — 216 бит. == Гәзит-журналдарҙа баҫылған әҫәрҙәре == * «Ҡартайған ҡояш аҫтында» — «Под устаревшим солнцем» [[хикәйә]]һе [[Саха Республикаһы]]ның «Күрүлгән» («Водопад») әҙәби журналының 2020 йылғы 2-се һанында донъя күрҙе. Уны [[башҡортса]]нан яҡут теленә Афанасий Гуринов тәржемә иткән<ref>[http://www.bashinform.ru/news/1435228-rasskaz-bashkirskogo-pisatelya-munira-kunafina-opublikovan-v-yakutii/ Рассказ башкирского писателя Мунира Кунафина опубликован в Якутии. ИА «Башинформ», 7 апреля 2020 года]{{ref-ru}}{{V|7|04|2020}} </ref>. * Артта — Мәскәү, «Кайназой» әҫәрҙәре [[Дамир Шәрәфетдинов]] тәржемәһендә [[Бельские просторы]] [[журнал]]ында баҫылды<ref>[http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 Сайт «ЕЖЕМЕСЯЧНЫЙ ОБЩЕСТВЕННО-ПОЛИТИЧЕСКИЙ ЛИТЕРАТУРНО-ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ ЖУРНАЛ „Бельские просторы“». Авторы «Бельских Просторов»: Кунафин Мунир] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013819/http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 |date=2016-03-05 }}{{ref-ru}}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015)<ref name="ЗРК" /> * [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы|Республика Башлығы]] грантына ойошторолған «Яңы офоҡтар» әҙәби бәйгеһе еңеүсеһе (2015)<ref>[http://bashgazet.ru/obshestvo/20376-ofoobo-yaty.html. Офоғобоҙ яҡты. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 21 ноябрь]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Бөтә Рәсәй Василий Шукшин исемендәге [[хикәйә]]ләр конкурсы лауреаты<ref name="БИ" />. * [[Рәшит Солтангәрәев]] исемендәге республика хикәйәләр конкурсы лауреаты. * «Илһам шишмәләре» төбәк-ара [[шиғриәт|шиғыр]] фестивале лауреаты (2005). * Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2021) * Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2026). == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}} * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. == Һылтанмалар == * [http://www.bashinform.ru/bash/797729/ Әҙәбиәт йылын ябыу тантанаһында яҙыусы Александр Прохановҡа Аксаков премияһы тапшырылды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 17 декабрь]{{V|29|12|2015}} * [http://bashgazet.ru/obshestvo/20376-ofoobo-yaty.html. Офоғобоҙ яҡты. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 21 ноябрь]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|29|12|2015}} * [http://www.bashinform.ru/news/699006-v-ufe-sterlitamakskiy-bashkirskiy-teatr-pokazhet-filosofskuyu-pritchu-rab-bozhiy-predpolagaet- В Уфе Стерлитамакский башкирский театр покажет философскую притчу «Раб Божий предполагает…» «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 10 февраль]{{ref-ru}}</ref>.{{V|29|12|2015}} * [http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 Сайт «Ежемесячный общественно-политический литератруно-художественный журнал „Бельские просторы“». Авторы «Бельских Просторов»: Кунафин Мунир] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013819/http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 |date=2016-03-05 }}{{ref-ru}}{{V|29|12|2015}} [[Категория:Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Журналистар]] [[Категория:Башҡортостан журналистары]] [[Категория:XX быуат журналистары]] [[Категория:XXI быуат журналистары]] [[Категория:«Йәшлек» гәзите журналистары]] [[Категория:«Ватандаш» журналы хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:«Шоңҡар» журналы баш мөхәррирҙәре]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:«Ағиҙел» журналы баш мөхәррирҙәре]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаттары]] amuhlc3rtroxmmxrxfvp5mw6ep4jdw6 1307093 1307091 2026-10-07T15:23:16Z Айсар 10823 /* Биографияһы */ күренеште төҙәтеү 1307093 wikitext text/x-wiki {{Фамилиялаш|Ҡунафин}} {{Ук}} '''Ҡунафин Мөнир Сәхиулла улы''' ([[17 март]] [[1971 йыл]]) — [[башҡорт]] [[журналистика|журналисы]], [[шиғриәт|шағир]]. 2020 йылдың февраленән [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел»]] журналының баш мөхәррире. [[Рәсәй]]ҙең һәм [[Башҡортостан]]дың Журналистар һәм Яҙыусылар (2005) союздары ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015)<ref name="ЗРК">[http://www.bashinform.ru/bash/797729/ Әҙәбиәт йылын ябыу тантанаһында яҙыусы Александр Прохановҡа Аксаков премияһы тапшырылды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 17 декабрь]</ref>. [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы|Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лаууреаты (2026). == Биографияһы == Мөнир Сәхиулла улы Ҡунафин 1971 йылдың 17 мартында [[Башҡорт АССР-ы]] [[Ғафури районы]]ның [[Сәйетбаба]] ауылында тыуған. 1988 йылда [[Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты]]н, 1993 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеге [[журналистика]] менән бәйле. [[Йәшлек (гәзит)|«Йәшлек»]] республика йәштәре гәзитендә бүлек мөдире, яуаплы сәркәтип, баш мөхәррир урынбаҫары була, артабан [[Ватандаш (журнал)|«Ватандаш» журналында]] бүлек мөдире булып эшләй. 2012—2020 йылдарҙа [[Шоңҡар (журнал)|«Шоңҡар» йәштәр журналының]] баш мөхәррире була, 2020 йылдың февраленән — «Ағиҙел» әҙәби-нәфис һәм ижтимағи-сәйәси журналының баш мөхәррире<ref name="БИ">[http://www.bashinform.ru/news/1414323-v-trekh-bashkirskikh-smi-menyayutsya-glavnye-redaktora-/?utm_referrer=https%3A%2F%2Fzen.yandex.com&utm_campaign=dbr В трех башкирских журналах меняются главные редакторы. ИА «Башинформ», 2020, 14 февраля]{{ref-ru}}{{V|15|02|2020}}</ref>. 2021 йылдың 27 майында әҙип Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә<ref>[https://www.bashinform.ru/news/1598621-azat-badranov-ideya-foruma-pisateley-perevesti-format-raboty-v-sovremennye-praktiki/?clear_cache=Y Азат Бадранов: Идея форума писателей - перевести формат работы в современные практики. ИА «Башинформ», 27 мая 2021 года]{{ref-ru}}{{V|31|05|2021}}</ref>. 2026 йылда [[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]]нда ҡуйылған «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года |url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref>. == Әҙәби ижады == [[Шиғриәт]], [[проза]] менән бер рәттән Мөнир Ҡунафин драматургияла ла яңынан-яңы үрҙәр яулай. Уның [[Стәрлетамаҡ]] башҡорт драма театры сәхнәләштереүендә «Тыңлайыҡ ваҡыт аҡҡанын…» философик спектакле<ref>[http://www.bashinform.ru/news/699006-v-ufe-sterlitamakskiy-bashkirskiy-teatr-pokazhet-filosofskuyu-pritchu-rab-bozhiy-predpolagaet- В Уфе Стерлитамакский башкирский театр покажет философскую притчу «Раб Божий предполагает…» «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 10 февраль]{{ref-ru}}</ref> тамашасы тарафынан йылы ҡабул ителде. Драматургиялағы дебюты 2005 йыл: Ғафури районының Сәйетбаба ауылы халыҡ театры уның «Бер ус бойҙай» пьесаһын ҡуя. == Китаптары == * Шундай мәлем: — Өфө: Китап, 2001. — бит. * Ғүмер тигәндәре…: — Өфө: Китап, 2005. — бит. * Тәңре өрөк ҡапҡанда: Хикәйәләр. — Өфө: Китап, 2012. — 216 бит. == Гәзит-журналдарҙа баҫылған әҫәрҙәре == * «Ҡартайған ҡояш аҫтында» — «Под устаревшим солнцем» [[хикәйә]]һе [[Саха Республикаһы]]ның «Күрүлгән» («Водопад») әҙәби журналының 2020 йылғы 2-се һанында донъя күрҙе. Уны [[башҡортса]]нан яҡут теленә Афанасий Гуринов тәржемә иткән<ref>[http://www.bashinform.ru/news/1435228-rasskaz-bashkirskogo-pisatelya-munira-kunafina-opublikovan-v-yakutii/ Рассказ башкирского писателя Мунира Кунафина опубликован в Якутии. ИА «Башинформ», 7 апреля 2020 года]{{ref-ru}}{{V|7|04|2020}} </ref>. * Артта — Мәскәү, «Кайназой» әҫәрҙәре [[Дамир Шәрәфетдинов]] тәржемәһендә [[Бельские просторы]] [[журнал]]ында баҫылды<ref>[http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 Сайт «ЕЖЕМЕСЯЧНЫЙ ОБЩЕСТВЕННО-ПОЛИТИЧЕСКИЙ ЛИТЕРАТУРНО-ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ ЖУРНАЛ „Бельские просторы“». Авторы «Бельских Просторов»: Кунафин Мунир] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013819/http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 |date=2016-03-05 }}{{ref-ru}}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015)<ref name="ЗРК" /> * [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы|Республика Башлығы]] грантына ойошторолған «Яңы офоҡтар» әҙәби бәйгеһе еңеүсеһе (2015)<ref>[http://bashgazet.ru/obshestvo/20376-ofoobo-yaty.html. Офоғобоҙ яҡты. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 21 ноябрь]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Бөтә Рәсәй Василий Шукшин исемендәге [[хикәйә]]ләр конкурсы лауреаты<ref name="БИ" />. * [[Рәшит Солтангәрәев]] исемендәге республика хикәйәләр конкурсы лауреаты. * «Илһам шишмәләре» төбәк-ара [[шиғриәт|шиғыр]] фестивале лауреаты (2005). * Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2021) * Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2026). == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}} * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. == Һылтанмалар == * [http://www.bashinform.ru/bash/797729/ Әҙәбиәт йылын ябыу тантанаһында яҙыусы Александр Прохановҡа Аксаков премияһы тапшырылды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 17 декабрь]{{V|29|12|2015}} * [http://bashgazet.ru/obshestvo/20376-ofoobo-yaty.html. Офоғобоҙ яҡты. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 21 ноябрь]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|29|12|2015}} * [http://www.bashinform.ru/news/699006-v-ufe-sterlitamakskiy-bashkirskiy-teatr-pokazhet-filosofskuyu-pritchu-rab-bozhiy-predpolagaet- В Уфе Стерлитамакский башкирский театр покажет философскую притчу «Раб Божий предполагает…» «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 10 февраль]{{ref-ru}}</ref>.{{V|29|12|2015}} * [http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 Сайт «Ежемесячный общественно-политический литератруно-художественный журнал „Бельские просторы“». Авторы «Бельских Просторов»: Кунафин Мунир] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013819/http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 |date=2016-03-05 }}{{ref-ru}}{{V|29|12|2015}} [[Категория:Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Журналистар]] [[Категория:Башҡортостан журналистары]] [[Категория:XX быуат журналистары]] [[Категория:XXI быуат журналистары]] [[Категория:«Йәшлек» гәзите журналистары]] [[Категория:«Ватандаш» журналы хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:«Шоңҡар» журналы баш мөхәррирҙәре]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:«Ағиҙел» журналы баш мөхәррирҙәре]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаттары]] hacwoa5x658jyynl78zypvfyztrjxkv 1307098 1307093 2026-10-07T15:41:36Z Айсар 10823 орфография 1307098 wikitext text/x-wiki {{Фамилиялаш|Ҡунафин}} {{Ук}} '''Ҡунафин Мөнир Сәхиулла улы''' ([[17 март]] [[1971 йыл]]) — [[башҡорт]] [[журналистика|журналисы]], [[шиғриәт|шағир]]. 2020 йылдың февраленән [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел»]] журналының баш мөхәррире. [[Рәсәй]]ҙең һәм [[Башҡортостан]]дың Журналистар һәм Яҙыусылар (2005) союздары ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015)<ref name="ЗРК">[http://www.bashinform.ru/bash/797729/ Әҙәбиәт йылын ябыу тантанаһында яҙыусы Александр Прохановҡа Аксаков премияһы тапшырылды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 17 декабрь]</ref>. [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы|Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] лауреаты (2026). == Биографияһы == Мөнир Сәхиулла улы Ҡунафин 1971 йылдың 17 мартында [[Башҡорт АССР-ы]] [[Ғафури районы]]ның [[Сәйетбаба]] ауылында тыуған. 1988 йылда [[Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты]]н, 1993 йылда [[Башҡорт дәүләт университеты]]ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеге [[журналистика]] менән бәйле. [[Йәшлек (гәзит)|«Йәшлек»]] республика йәштәре гәзитендә бүлек мөдире, яуаплы сәркәтип, баш мөхәррир урынбаҫары була, артабан [[Ватандаш (журнал)|«Ватандаш» журналында]] бүлек мөдире булып эшләй. 2012—2020 йылдарҙа [[Шоңҡар (журнал)|«Шоңҡар» йәштәр журналының]] баш мөхәррире була, 2020 йылдың февраленән — «Ағиҙел» әҙәби-нәфис һәм ижтимағи-сәйәси журналының баш мөхәррире<ref name="БИ">[http://www.bashinform.ru/news/1414323-v-trekh-bashkirskikh-smi-menyayutsya-glavnye-redaktora-/?utm_referrer=https%3A%2F%2Fzen.yandex.com&utm_campaign=dbr В трех башкирских журналах меняются главные редакторы. ИА «Башинформ», 2020, 14 февраля]{{ref-ru}}{{V|15|02|2020}}</ref>. 2021 йылдың 27 майында әҙип Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә<ref>[https://www.bashinform.ru/news/1598621-azat-badranov-ideya-foruma-pisateley-perevesti-format-raboty-v-sovremennye-praktiki/?clear_cache=Y Азат Бадранов: Идея форума писателей - перевести формат работы в современные практики. ИА «Башинформ», 27 мая 2021 года]{{ref-ru}}{{V|31|05|2021}}</ref>. 2026 йылда [[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]]нда ҡуйылған «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года |url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref>. == Әҙәби ижады == [[Шиғриәт]], [[проза]] менән бер рәттән Мөнир Ҡунафин драматургияла ла яңынан-яңы үрҙәр яулай. Уның [[Стәрлетамаҡ]] башҡорт драма театры сәхнәләштереүендә «Тыңлайыҡ ваҡыт аҡҡанын…» философик спектакле<ref>[http://www.bashinform.ru/news/699006-v-ufe-sterlitamakskiy-bashkirskiy-teatr-pokazhet-filosofskuyu-pritchu-rab-bozhiy-predpolagaet- В Уфе Стерлитамакский башкирский театр покажет философскую притчу «Раб Божий предполагает…» «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 10 февраль]{{ref-ru}}</ref> тамашасы тарафынан йылы ҡабул ителде. Драматургиялағы дебюты 2005 йыл: Ғафури районының Сәйетбаба ауылы халыҡ театры уның «Бер ус бойҙай» пьесаһын ҡуя. == Китаптары == * Шундай мәлем: — Өфө: Китап, 2001. — бит. * Ғүмер тигәндәре…: — Өфө: Китап, 2005. — бит. * Тәңре өрөк ҡапҡанда: Хикәйәләр. — Өфө: Китап, 2012. — 216 бит. == Гәзит-журналдарҙа баҫылған әҫәрҙәре == * «Ҡартайған ҡояш аҫтында» — «Под устаревшим солнцем» [[хикәйә]]һе [[Саха Республикаһы]]ның «Күрүлгән» («Водопад») әҙәби журналының 2020 йылғы 2-се һанында донъя күрҙе. Уны [[башҡортса]]нан яҡут теленә Афанасий Гуринов тәржемә иткән<ref>[http://www.bashinform.ru/news/1435228-rasskaz-bashkirskogo-pisatelya-munira-kunafina-opublikovan-v-yakutii/ Рассказ башкирского писателя Мунира Кунафина опубликован в Якутии. ИА «Башинформ», 7 апреля 2020 года]{{ref-ru}}{{V|7|04|2020}} </ref>. * Артта — Мәскәү, «Кайназой» әҫәрҙәре [[Дамир Шәрәфетдинов]] тәржемәһендә [[Бельские просторы]] [[журнал]]ында баҫылды<ref>[http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 Сайт «ЕЖЕМЕСЯЧНЫЙ ОБЩЕСТВЕННО-ПОЛИТИЧЕСКИЙ ЛИТЕРАТУРНО-ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ ЖУРНАЛ „Бельские просторы“». Авторы «Бельских Просторов»: Кунафин Мунир] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013819/http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 |date=2016-03-05 }}{{ref-ru}}</ref>. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015)<ref name="ЗРК" /> * [[Башҡортостан Республикаһы Башлығы|Республика Башлығы]] грантына ойошторолған «Яңы офоҡтар» әҙәби бәйгеһе еңеүсеһе (2015)<ref>[http://bashgazet.ru/obshestvo/20376-ofoobo-yaty.html. Офоғобоҙ яҡты. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 21 ноябрь]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Бөтә Рәсәй Василий Шукшин исемендәге [[хикәйә]]ләр конкурсы лауреаты<ref name="БИ" />. * [[Рәшит Солтангәрәев]] исемендәге республика хикәйәләр конкурсы лауреаты. * «Илһам шишмәләре» төбәк-ара [[шиғриәт|шиғыр]] фестивале лауреаты (2005). * Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2021) * Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2026). == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}} * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. == Һылтанмалар == * [http://www.bashinform.ru/bash/797729/ Әҙәбиәт йылын ябыу тантанаһында яҙыусы Александр Прохановҡа Аксаков премияһы тапшырылды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 17 декабрь]{{V|29|12|2015}} * [http://bashgazet.ru/obshestvo/20376-ofoobo-yaty.html. Офоғобоҙ яҡты. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 21 ноябрь]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{V|29|12|2015}} * [http://www.bashinform.ru/news/699006-v-ufe-sterlitamakskiy-bashkirskiy-teatr-pokazhet-filosofskuyu-pritchu-rab-bozhiy-predpolagaet- В Уфе Стерлитамакский башкирский театр покажет философскую притчу «Раб Божий предполагает…» «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 10 февраль]{{ref-ru}}</ref>.{{V|29|12|2015}} * [http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 Сайт «Ежемесячный общественно-политический литератруно-художественный журнал „Бельские просторы“». Авторы «Бельских Просторов»: Кунафин Мунир] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013819/http://www.bp01.ru/authors.php?new=1718 |date=2016-03-05 }}{{ref-ru}}{{V|29|12|2015}} [[Категория:Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлаусылар]] [[Категория:Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар]] [[Категория:Журналистар]] [[Категория:Башҡортостан журналистары]] [[Категория:XX быуат журналистары]] [[Категория:XXI быуат журналистары]] [[Категория:«Йәшлек» гәзите журналистары]] [[Категория:«Ватандаш» журналы хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:«Шоңҡар» журналы баш мөхәррирҙәре]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре]] [[Категория:«Ағиҙел» журналы баш мөхәррирҙәре]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаттары]] ink013z72vrfk37zaz55j1eo005rede 10 101068 1307071 1305406 2026-10-07T13:10:32Z ~2026-54253-12 49119 1307071 wikitext text/x-wiki [[Себер татарҙары теле|себертат.]]&nbsp;{{lang-sty0|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}} </noinclude> c7mkc1rdr53r0ihjgcyjhd7hu61i4sf 0 111513 1307126 1056274 2026-10-08T11:18:34Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307126 wikitext text/x-wiki {{Бөтә донъя мираҫы объекты |RusName = Боронғо ҡала Петра |Name = Petra |Image = [[Файл:Gravkammare 2.jpg|250px|Петраның дөйөм күренеше]] |imagecaption= |State Party = {{JOR}} |Type = Мәҙәни |Criteria = I,III,IV |ID = 326 |Region = Ғәрәп илдәре |lat_dir = N |lat_deg = 30 |lat_min = 19 |lat_sec = 44 |lon_dir = E |lon_deg = 35 |lon_min = 26 |lon_sec = 25 |region = JO |CoordAddon = type:city_region:JO |Year = [[1985 йыл]] |Session = 9-сы |Extension = |Danger = }} '''Пе́тра''' ([[Ғәрәп теле|ғәр]].<span> </span>البتراء&#x200E;) — боронғо [[ҡала]], Идумдың, һуңғараҡ Набатия батшалығының баш ҡалаһы. Набатиҙар үҙҙәре ҡаланы ''Rqm'' (Раҡму) тип йөрөткән. Хәҙерге [[Иордания]] территорияһында, диңгеҙ кимәленән 900 метр һәм тирә-яғындағы Ғәрәбә үҙәненән 660 метр өҫтә,  тар ғына Сик каньонында урынлашҡан.  Үҙәнгә төньяҡта һәм көньяҡта ятҡан тарлауыҡтар аша үтеп инелә, ә көнсығышта һәм көнбайышта ҡаялар, 60 метр бейеклектәге тәбиғи диуарҙар һәм тәрән упҡындар хасил итеп, кинәт өҙөлөп ҡала. Петранан алыҫ түгел Әд-Дәйр тигән ҡая ҡорамы һәм Һарундың ҡәбере бар.  == Тарихы == Борон Петра ике мөһим сауҙа юлының сатында урынлашҡан була: бер юл —  [[Ҡыҙыл диңгеҙ|Ҡыҙыл диңгеҙҙе]] [[Дамаск]] менән, икенсеһе [[Фарсы ҡултығы|Фарсы ҡултығын]] [[Урта диңгеҙ]] буйындағы Газа менән тоташтырған. Ҡиммәтле тәмләткестәр тейәп, Фарсы ҡултығынан юлға сыҡҡан  каруандарға аҙналар буйы  Ғәрәбиә сүллегенең уңайһыҙлыҡтарын фиҙакәр кисереп,  Петраға илткән тар ғына Сик каньоны яғына барырға тура килгән. Унда сәйәхәтселәр ризыҡ, ҡыйыҡ һәм эсәр һыу тапҡан. Набатиҙарҙың икенсе ҙур ҡалаһының исеме Хегра булған.  Йөҙҙәрсә йыл буйы сауҙа менән шөғөлләнеү Петраны байытҡан. Ләкин римлылар Көнсығышҡа диңгеҙ юлдары асҡас, тәмләткестәрҙе ҡоро ер буйлап ташыуҙан баш тартҡандар һәм Петра яйлап бушаған, ҡомлоҡтар эсенә күмелеп ҡалған.  Петраның күп ҡоролмалары төрлө дәүерҙәрҙә, төрлө халыҡтар хужа булғанда төҙөлгән. Улар араһында идумдар (б. э. т. XVIII—II быуаттар), набатиҙар (б. э. т. II быуат — б. э.  106 йылы), римлылар  (б. э. 106—395 йылдары), [[Византия империяһы|византийҙар]] һәм  [[ғәрәптәр]] була. [[XII быуат|XII быуатта]] ҡала [[Тәре яуҙары|тәре йөрөтөүселәр]] ҡулында булып ала. Яңы дәүер европалыларынан тәүге булып Петраны инкогнито сәйәхәт иткән Швейцария шәрҡиәтсеһе Иоганн Людвиг Буркһардт күргән һәм тасуирлаған. Бында антик театр йәнәшендә идумдар йә набатиҙар дәүерҙәре биналары ултыра. Беҙҙең эраның VI  быуатынан һуң төҙөлгән ҡомартҡылар юҡ тиерлек, сөнки ул ваҡытҡа ҡала әһәмиәтен юғалтҡан булған. XX быуат аҙағында Петра  [[Иордания|Иорданиялағы]] иң популяр иҫтәлекле урынға әйләнә. [[2007 йыл|2007 йылда]]  «донъя мөғжизәләренең» яңы етеһе иҫәбенә индерелә.  === Хәҙерге хәле === [[Файл:Karta_Petra.PNG|мини|Петра ҡомартҡыларының урынлашыу һыҙмаһы]] Беҙҙең көндәрҙә Иорданияға йыл һайын Петраны күрер өсөн ярты миллион самаһы турист килә. Бер километр оҙонлоғондағы һалҡынса Сик каньоны буйлап үткәс, боролма артында туристарҙы мөһабәт ҡаяға уйып эшләнгән Әл-Хазнә тигән бина ҡаршылай. Ул —  беренсе быуаттың иң һәйбәт һаҡланып ҡалған ҡоролмаларының береһе. Бинаның иң өҫтөндә таштан эшләнгән ҙур һауыт тора, унда алтын һәм аҫыл таштар һаҡланған тиҙәр, ҡорамдың исеме лә шунан килеп сыҡҡан — ғәрәп телендә был һүҙ «хазиналыҡ» тигәнде аңлата. Каньон яйлап киңәйә һәм туристар тәбиғи  амфитеатрға барып инә, уның эзбизташ стеналарында күп һанлы мәмерйәләр хасил булған. Ләкин иғтибарҙы иң ныҡ тартҡаны  — ҡаяларға уйып яһалған кәшәнәләр. Колоннада һәм амфитеатр ҡалала беренсе һәм икенсе быуаттарҙа йәшәгән римлыларҙан ҡалған.  [[Бәҙүәндәр]] талсыҡҡан туристарға [[Дөйә|дөйәлә]] йөрөп килергә тәҡдим итә, сувенирҙар һата, кәзә көтөүҙәрен ҡала яны һыу сығанаҡтарында һуғара. Был инештәр кешеләргә лә, мал-тыуарға ла эсәр һыу бирә.  == Төҙөлөш == Һыу йыйыу оҫталығын үҙләштергән Петра кешеләре таш менән эшләү сәнғәтенә лә өйрәнгән. «Петра» һүҙе грексанан тәржемә иткәндә  «таш»  ([[Грек теле|грек.]]<span> </span><span lang="el">πετρα</span>) тигәнде аңлата. Петра, ысынлап та, таштан төҙөлгән ҡала булған, уның кеүектәр Рим империяһында башҡа булмаған. Ҡаланы төҙөгән набатиҙар, оло сабырлыҡ менән ҡаяларҙы ҡырҡып, йорттар, кәшәнәләр, ҡорамдар  эшләгән. Петра төҙөлөш өсөн яҡшы ҡомташ араһында урынлашҡан, һәм беҙҙең эраның беренсе быуатына сүл уртаһында монументаль ҡала үҫеп сыҡҡан. Терракотанан эшләнгән  торбалар ярҙамында Петраның  архитекторҙары ҡатмарлы һыу тәьминәте системаһын ҡорған, шунлыҡтан бында климат ҡоро булһа ла, ҡала халҡы бер ваҡытта ла һыуға ҡытлыҡ күрмәгән. Ҡала эсендә ямғыр һыуы йыя торған  200 резервуар торған. Резервуарҙарҙы бер-береһенә бәйләгән терракота торбалар 25 километр радиуста булған башҡа һыу сығанаҡтарынан да һыуҙы ҡалаға ағыҙған.  Әл-Хазнә ҡорам-кәшәнәһен  архитекторҙар элекке йылға үҙәнендә төҙөргә планлаштырған. Бының өсөн заманы өсөн ғәйәт ҙур проект — йылға ағышын үҙгәртеү — тормошҡа ашырылған. Ҡаяны үтә тишеп, ағымды икенсе яҡҡа бора торған туннель эшләнгән һәм бер нисә плотина ҡоролған.  == Әл-Хазнә == [[Файл:Petra_Jordan_BW_21.JPG|мини|Әл-Хазнә ҡорам-кәшәнәһе]] Данлы ҡая ҡорам-кәшәнәһен  ғәрәптәр «Фирғәүен хазиналығы» тип йөрөтә. Ҡоролманың тәғәйенләнеше һаман асыҡланып бөтмәгән. Был ҡорам башта алиһә Исида ҡорамы булғандыр, тигән фараз бар. Һәр хәлдә, ҡомартҡының күп һыҙаттары уны төҙөгән оҫталарҙың [[Искәндәриә|Мысыр Искәндәриәһе]] төҙөлөшө серҙәре менән таныш булғанлығын дәлилләй. Әл-Хазнә ҡорамы — боронғо  архитекторҙарҙың һәм таш киҫеүселәрҙең бөйөк оҫталығы өлгөһө ул.  Бинаның йөҙөн ниндәй ысулдар ярҙамында киҫкәндәр, иҫәп-хисаптарҙы, проекттарҙы нисек эшләгәндәр — был һорауҙар һаман яуап көтә.  Ҡаяның ҙур күләмдәге өҫкө йөҙө киҫеп тигеҙләнгән. Быны башҡарып сығыр өсөн күп һанлы төҙөлөш  баҫмалары ҡороу кәрәк булыр ине. Тик был тирәлә ағас юҡ.  Баҫмалар булмағас, ҡаяны киҫкәндә, аяҡ баҫырлыҡ урындар ҡалдырып, баҫҡыстар хасил итергә мөмкин. Был осраҡта таш киҫеүсе лә, ташты ырыусы ла эште иң өҫтән башлап, аҫҡа төшә барырға тейеш була.  Ләкин төҙөлөш баҫмаларында баҫып торған көйө буласаҡ төҙөлөштөң билдәләрен ҡуйып сығып, шулар буйынса эш итеү — бер нәмә, әммә шуны уҡ упҡын өҫтөндә эленеп торған килеш башҡарыу — бөтөнләй икенсе нәмә.  Әл-Хазнә ғәрәпсәнән «хазиналыҡ» тигәнде аңлата, ''хазана''  туплау, һаҡлау була. Башҡорт телендәге  «ҡаҙна» һәм «хазина» һүҙҙәре лә ошо ғәрәп һүҙенә барып тоташа. == Петра ҡалаһы == Петра ҙур майҙанды биләп тора. Ҡаяла уйылған түгел, ә ҡәҙимге ысулдар менән һалынған күп һанлы биналарҙың харабалары һаҡланған үҙәктән башлап  ул бер нисә километрға һуҙыла.  Бөтә ҡала буйынса көнсығыштан көнбайышҡа табан үткән төп урамы Рим хакимлығы осоронда барлыҡҡа килгән. Уның ике яғы буйлап мөһабәт колонналар теҙелеп баҫҡан. Урамдың көнбайыш осо ҙур ҡорамға төкәлә, ә көнсығыш осо өс тороҡло триумф аркаһы менән менән барып бөтә.  Әд-Дейр, ҡая башына уйып яһалған   монастырь — киңлеге 50 метр, бейеклеге 45 метр тәшкил иткән ҙур бина. Стеналарына киҫеп яһалған тәреләргә ҡарағанда, ул күпмелер ваҡыт христиан сиркәүе булып хеҙмәт иткән.  Монастырь аҫтын соҡоған тикшеренеүселәр унда бер набати батшаһының төрбәһен тапҡан.  == Мәҙәни тикшеренеүҙәр == [[Файл:Petra.aqueduct.jpg|мини|Акведук]]  Герман Вейс «История культуры: Костюм. Украшения. Предметы быта. Вооружение. Храмы и жилища. Обычаи и нравы» тигән китабында Петраға хас архитектура стиле тураһында яҙа  (текста уны «Петрея» тигән):<blockquote class="">Рим төҙөлөш оҫталығы көрсөк осоронда архитектониканың бөтә ҡанундарынан баш тарта һәм, зауыҡһыҙ зиннәтлелек модаһына буйһоноп,  ҡаты таштан түгел, ә ниндәйҙер йомшаҡ материалдан төҙөлгәндәй булып күренгән биналар ҡалҡыта башлай. Ошондай архитектура зауыҡһыҙлығы өлгөһө булып Петрея  төрбәләренең йөҙ яғы хеҙмәт итә ала.</blockquote> == Сүлдәге һыу == Петрала йыллыҡ яуым-төшөм кимәле 15 сантиметр самаһы ғына тәшкил итә. Һыуҙы һаҡлар өсөн ҡала халҡы, ҡаяларҙы ватып,  каналдар һәм һыу йыйғыстар төҙөгән.  == Популяр мәҙәниәттә == Петраның тәбиғәт һәм архитектура үҙенсәлеге [[Кинематограф|кинематографистарҙы]] ла ылыҡтыра. Бында төшөрөлгән фильмдар: * «Синдбад и глаз тигра» (1977, реж. Сэм Уонамэйкер), * «Индиана Джонс и последний крестовый поход» (1989, реж. [[Стивен Спилберг]]), * «Смертельная битва 2: Истребление» (1997, реж. Джон Леонетти), * «Страсть в пустыне» (1998, реж. Лавиния Куррье), * «Арабские ночи» (2000, реж. Стив Баррон), * «Трансформеры: Месть падших» (2009, реж. Майкл Бэй),<br> * «Прожить жизнь» (Бразилия, 2009, реж. Жайме Монжардин).<br> Петра бер нисә компьютер уйынында ла бар: * King's Quest V: Absence Makes the Heart Go Yonder! (1990)  * Praetorians (2003)  * Lego Indiana Jones: The Original Adventures (2008)  * Sonic Unleashed (2008)  * Knights Of The Temple (2004)  * Civilization V: Gods & Kings (2012)<br> Петра харабаларында Агата Кристиҙың  «Әжәл менән осрашыу» тигән романындағы ваҡиғалар бара. [[Говард Лавкрафт]] Петраны «Аҡылдан яҙыу һырттары» тигән романында телгә ала.  === «Ҡыҙыл ҡая» тигән йыр === [[1955 йыл|1955 йылда]] ул саҡта [[Израиль|Израилдә]] бик популяр йыр  — «Ҡыҙыл ҡая» йыры яҙыла. [[1953 йыл|1953 йылда]] Меир-Хар-Цион тарафынан Петраға ойошторолған һәм артабан ЦАХАЛ менән Цанханим бригадаһы яугирҙәренең  хәүефле йолаһына башланғыс һалған йәшерен сәфәр йырҙы яҙыуҙың  нигеҙенә ята<ref>[http://botinok.co.il/node/71908 «В крайнем случае, увидимся у Мандельбаума…»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110112215323/http://www.botinok.co.il/node/71908 |date=2011-01-12 }}</ref>.  [[1958 йыл|1958 йылда]] йыр Израилдә тыйыла, сөнки үтә сая израиль һалдаттарының «ҡомарын ҡыҙҙыра»<ref>[http://www.sem40.ru/index.php?newsid=202873 И о тех, кто ещё жив (Арик Лави)]</ref>. Ҡыҙыл ҡаяға яһалған йәшерен сәфәрҙә 12 израилле  һәләк була<ref>[http://video.booknik.ru/?id=28576 Меир Хар-Цион и Красная Скала]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20110504134817/http://3dtour.ua/tours/2011/petra/index.php?id=62 Виртуальный тур по Петре] * д/ф [http://www.natgeotv.com/ru/time-scanners/about «Сканеры древнего мира: Петра»] (National Geographic, 2013) — исследование строительства города [[Категория:Иордания]] nnqx81qf9vua69ngixcf7lcxneaf7ff 0 124531 1307075 1142472 2026-10-07T13:30:54Z CommonsDelinker 131 Вики-Һаҡлағыстағы Perm_Russia.jpg рәсеме [[commons:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] ҡатнашыусыһы тарафынан юйылған. Ул яҙған сәбәп: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Perm Russia.jpg|]]. 1307075 wikitext text/x-wiki {{НП |статус=ҡала |русское название=Пермь |оригинальное название= |герб=Coat of Arms of Perm.svg |ширина герба=130 |описание герба= |изображение= |флаг=Flag of Perm.svg |описание флага= |ширина флага=170 |lat_deg=58|lat_min=00|lat_sec=50 |lon_deg=56|lon_min=14|lon_sec=56 |CoordAddon=type:city(1083865)_region:RU |ЯндексКарта=http://maps.yandex.ru/search.xml?asc=1&text=Пермь |размер карты страны=300 |регион=Пермь крайы |размер карты региона=200 |вид района= |район= |район в таблице= |размер карты района=300 |внутреннее деление=7 район |глава=ҡала башлығы : [[Самойлов Дмитрий Иванович|Д. И. Самойлов]]<ref>[http://www.gorodperm.ru/structure/main/head/ Раздел "Глава администрации Перми" на официальном сайте города]</ref> |дата основания=4 май{{Ъъ}} {{Хх}}1723 |первое упоминание=1647 |прежние имена={{НП-ПН|1723|Егошихинский починок, Брюхановский починок|1781|Егошихинский медеплавильный завод|1940|Пермь|1957|Молотов}} |статус с=18 октябрь{{Ъъ}} {{Хх}}1781 |площадь=802,98<ref name="БД ПМО">[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst57/DBInet.cgi Росстат. БД ПМО Пермского края]</ref> |вид высоты= |высота центра НП=171 |климат=умеренно-континентальный |население = 1 048 005 |год переписи = 2017 |плотность=2765 |агломерация=1&nbsp;180&nbsp;000 |национальный состав=[[урыҫтар]], [[татарлар]], [[башҡорттар]] |конфессиональный состав= |этнохороним=пермяксы |часовой пояс=+5 |телефонный код=342 |почтовый индекс= |почтовые индексы=614xxx |автомобильный код=59, 159 |вид идентификатора=ОКАТО |цифровой идентификатор=57401 |категория в Commons=Perm |сайт=http://www.gorodperm.ru/ |язык сайта=ru |язык сайта 2=en |add1n=бүләктәр |add1={{Орден Ленина|тип=город}} }} '''Пермь''' ({{lang-ru|Пермь}}) — [[Пермь крайы]]ның үҙәге. Халыҡ һаны буйынса илдә 13-сө урынды биләй ([[Мәскәү]], [[Санкт-Петербург]], [[Новосибирск]], [[Екатеринбург]], [[Түбәнге Новгород]], [[Ҡазан]], [[Силәбе]], [[Омск]], [[Һамар]], [[Дондағы Ростов]], [[Өфө]], [[Красноярск]] ҡалаларынан һуң). == Географияһы == [[Кама]] йылғаһы ярында урынлашҡан. == Билдәле шәхестәре == * [[Виссарионова Антонина Яковлевна]] (7.03.1911—15.01.1977), [[фән|ғалим]]-тау инженеры. Геология минералогия фәндәре докторы (1959), профессор (1965). [[РСФСР]]-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1969), [[СССР]]-ҙың нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1969). 1934 йылдан [[«Башнефть» берекмәһе]]нең үҙәк ғилми-тикшеренеү лабораторияһы етәксеһе; 1947—1960 һәм 1965—1973 йылдарҙа [[Башҡортостан нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект институты]]ның лаборатория, артабан бүлек етәксеһе, 1960 йылдан — директор урынбаҫары, 1973 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр. [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ]] (1948) һәм ике [[«Почёт Билдәһе» ордены|«Почёт Билдәһе»]] (1952, 1959) ордендары кавалеры<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/81511/ Башҡорт энциклопедияһы — Виссарионова Антонина Яковлевна]{{V|6|03|2021}}</ref>. * [[Ежов Борис Дмитриевич]] (31.01.1908—14.11.1978), рәссам, 1937 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. [[Башҡорт АССР-ы]]ның атҡаҙанған рәссамы (1976). * [[Осоргин (Ильин) Михаил Андреевич]] (7.10.1878—27.11.1942), журналист, яҙыусы, эмигрант. [[Өфө]] дворяндары Ильиндар нәҫеленән<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/88637/ Башҡорт энциклопедияһы — Осоргин (Ильин) Михаил Андреевич]{{V|6|03|2021}}</ref>. == Тарихы == == Уҡыу йорттары == # [[Пермь дәүләт университеты]] # Пермь дәүләт ауыл хужалығы университеты # [[Пермь дәүләт медицина университеты]] # Пермь дәүләт педагогия университеты # [[Пермь дәүләт фармацевтика академияһы]] Ябылған уҡыу йорттары # [[Пермь татар-башҡорт педагогия техникумы]] == Климаты == <div style="width:80%"> {{Климат города |Город_род=Пермтың |Источник=[http://pogoda.ru.net/climate/28224.htm Погода и климат] Норма за период 1882 - 2014 гг. | Янв_ср=-12.8 | Янв_ср_осад=44 | Фев_ср=-11.6 | Фев_ср_осад=30 | Мар_ср=-4.2 | Мар_ср_осад=28 | Апр_ср=3.5 | Апр_ср_осад=36 | Май_ср=10.8 | Май_ср_осад=59 | Июн_ср=16.5 | Июн_ср_осад=79 | Июл_ср=18.6 | Июл_ср_осад=69 | Авг_ср=15.3 | Авг_ср_осад=76 | Сен_ср=9.6 | Сен_ср_осад=72 | Окт_ср=3 | Окт_ср_осад=64 | Ноя_ср=-5.8 | Ноя_ср_осад=55 | Дек_ср=-11.1 | Дек_ср_осад=45 | Год_ср=2.7 | Год_ср_осад=657 | Янв_ср_мин=-16.2 | Янв_ср_макс=-9.3 | Фев_ср_мин=-15.1 | Фев_ср_макс=-7.6 | Мар_ср_мин=-8.1 | Мар_ср_макс=0.1 | Апр_ср_мин=-0.9 | Апр_ср_макс=8.7 | Май_ср_мин=5.4 | Май_ср_макс=16.9 | Июн_ср_мин=11.1 | Июн_ср_макс=22.5 | Июл_ср_мин=13.3 | Июл_ср_макс=24.2 | Авг_ср_мин=11 | Авг_ср_макс=20.5 | Сен_ср_мин=6.2 | Сен_ср_макс=13.9 | Окт_ср_мин=0.5 | Окт_ср_макс=5.9 | Ноя_ср_мин=-8.4 | Ноя_ср_макс=-3.1 | Дек_ср_мин=-14.2 | Дек_ср_макс=-8 | Год_ср_мин=-1.3 | Год_ср_макс=7.1 | Янв_а_мин=-44.9 | Янв_а_макс=4.3 | Фев_а_мин=-40.8 | Фев_а_макс=6 | Мар_а_мин=-34.8 | Мар_а_макс=15 | Апр_а_мин=-23.5 | Апр_а_макс=27.3 | Май_а_мин=-13 | Май_а_макс=34.6 | Июн_а_мин=-3.4 | Июн_а_макс=35.4 | Июл_а_мин=1.7 | Июл_а_макс=36.6 | Авг_а_мин=-1.9 | Авг_а_макс=37.2 | Сен_а_мин=-7.8 | Сен_а_макс=30.7 | Окт_а_мин=-25.2 | Окт_а_макс=22.5 | Ноя_а_мин=-38.5 | Ноя_а_макс=11.9 | Дек_а_мин=-47.1 | Дек_а_макс=4.5 | Год_а_мин=-47.1 | Год_а_макс=37.2 |}} == Транспорты == Пермь — илдең эре транспорт-логистик үҙәге. <gallery caption="[[Прокудин-Горский Сергей Михайлович]] фотографиялары, 1909 йыл" class="center"> Файл:Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii - City of Perm. General view (1910).jpg|Пермь. Дөйөм күренеш. Файл:Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii - General view of the city of Perm from Gorodskie Gorki (1910).jpg|Пермь. Тауҙарҙан күренеш. Файл: Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii - Razguliai, outskirts of the city of Perm (1910).jpg|Ҡала сите. Файл:Perm. Mary Magdalene Church.png|Мария Магдалина сиркәүе. Файл:Prokudin-Gorsky - Perm. Summertime location of the exchange.jpg|Пермь. Биржа йәй кәндәрендә. Файл:Prokudin-Gorskii - Staro-Sibirskaia Gate in the city of Perm.jpg|Иҫке Себер заставаһы. Файл:Prokudin-Gorskii-25.jpg|Кама аша тимер юл күпере. Файл:Prokudin-Gorsky - Perm. Headquarters of the Ural Railway Administration.jpg|Урал тимер юлы идараһы. </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Һылтанмалар == * [http://www.gorodperm.ru/ Официальный сайт Администрации г. Перми] * [http://perm.jsprav.ru/ Справочник организаций Перми] * [https://perm-gid.ru/ Ҡала Пермь] {{Башҡорттар һаны буйынса Рәсәй тораҡ пункттары}} {{Рәсәйҙең 50 иң ҙур ҡалаһы}} {{Пермь крайы}} [[Категория:Исемдәре алыштырылған тораҡ пункттар]] [[Категория:Рәсәй субъекттары баш ҡалалары]] [[Категория:Пермь|*]] [[Категория:Миллионер ҡалалар]] [[Категория:Хеҙмәт ҡаһарманлығы ҡалалары]] cqf3ig9ylbb0t0mxgyash1ikqkjszd3 0 131744 1307121 1259322 2026-10-08T06:40:49Z Kent Wang 49075 Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg 1307121 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Ва́ско да Га́ма''' (португалса әйтелеше '''Ва́шку да Га́ма''', {{lang-pt|Vasco da Gama}}; 1460 йәки 1469 — 24 декабрь, 1524) — [[Португалия|португал]] диңгеҙсеһе, географияла бөйөк асыштар осоро вәкиле. Беренсе тапҡыр [[Европа]]нан [[Һиндостан]]ға сәйәхәткә сыҡҡан диңгеҙ экспедицияһы командующийы. Португалия Һиндостанының тәүге губернаторы һәм 1524 йылда Һиндостандың икенсе вице-короле. Видигейраның 1-се графы. == Сығышы == [[Файл:50_Escudos_célébrant_le_500e_anniversaire_de_la_naissance_de_Vasco_Da_Gama,_1969.jpg|мини|Васко да Гама]] [[Файл:Sines06_edit1.jpg|слева|мини|247x247пкс|Португалияның Синиш ҡалаһында Васко да Гамаға сиркәү алдына ҡуйылған статуя, унда уны суҡындырғандар.]] Васко да Гама 1460<ref>[http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html Modern History Sourcebook: Vasco da Gama: Round Africa to India, 1497—1498 CE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110828160915/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html |date=2011-08-28 }}, fordham.edu, Retrieved June 27, 2007</ref> (икенсе версия буйынса — 1469 йылда<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/06374a.htm Catholic Encyclopedia: Vasco da Gama] Retrieved June 27, 2007</ref>) Синиш ҡалаһында хәрби хеҙмәткәр — португал рыцары Эштеван да Гама (1430—1497) һәм Изабель Содре ({{lang-pt|Isabel Sodré}}Изабель Sodré)<ref group="K">Можно встретить, что Васко да Гама родился в [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0 Видигейра]. Это неверно — информация основывается на факте, что король пожаловал Васко да Гама титул 1-го графа Видигейра</ref> ғаиләһендә тыуа. Васко да Гама Эштеван да Гама һәм Изабель Сондреның биш улы араһында өсөнсө бала булып тыуа: иң өлкән ағаһы Паулу да Гама (ул артабан Васко менән бергә Һиндостанға бара), артабан Жуан Сондре (әсәһенең фамилияһын ала), Васко да Гама, Педро да Гама һәм Эйрес да Гама. Эштеван менән Изабелдең шулай уҡ берҙән-бер ҡыҙы — Тереза да Гама{{Sfn|Subrahmanyam|1997|p=61}} булыуы ла билдәле. Да Гама нәҫеле, короллектә юғары ҡатламға ҡарамаһа ла, бик боронғо һәм атаҡлы булыуы менән танылған — мәҫәлән, Васконың ата-бабаларының береһе Алвару Анниш да Гама Реконкиста ваҡытында король Афонс III-кә хеҙмәт итә, һәм, [[маврҙар]] менән һуғышҡанда батырлыҡ күрһәтеп, рыцарь дәрәжәһен ала<ref>[http://www.1902encyclopedia.com/G/GAM/vasco-da-gama.html Articles from the Encyclopaedia Britannica, 9th Edition (1875) and 10th Edition (1902), Vasco-da-gama]</ref> Васконың атаһы Эштеван йәш сағында Визеу герцогы Фернанду даирәһендә хеҙмәт итә һәм рыцарь Сантьяго Ордены ағзаһы була. == Йәшлек йылдары == 1480-се йылдарҙа Васко да Гама үҙе лә ағайҙары менән бергә Сантьяго Орденына<ref group="K">В отличие от семьи Содре, служившей [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 Ордену Христа], семья да Гама поддерживала другой рыцарский орден — [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%B3%D0%BE_(%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F) Орден Сантьяго]. После открытия морского пути в Индию между орденами возник спор по вопросу о том, кого из них Васко да Гама поддерживал. Существует неподтверждённая легенда, что Васко да Гама отплыл в [//ru.wikipedia.org/wiki/1497_%D0%B3%D0%BE%D0%B4 1497 году] из Португалии под флагами Ордена Сантьяго, но, как только корабли отошли от берегов, приказал сменить их на флаги Ордена Христа.</ref> инә. Португал тарихсылары, Васко да Гама белемде һәм математика, навигация һәм астрономия буйынса ғилемде Эворала алғандыр, тип фаразлай. Уның уҡытыусылары араһында, моғайын, Авраам Закуто{{Sfn|Subrahmanyam|1997|p=63}} булғандыр. Васко йәш сағынан диңгеҙ алыштарында ҡатнаша. 1492 йылда француз корсарҙары Гвинеянан Португалияға табан йүнәлгән алтынлы португал каравеллаһын баҫып алғас, король уға, Франция яры буйлап барып, рейдта торған бөтә француз караптарын баҫып алыуҙы йөкмәтә. Йәш дворян тапшырылған был эште бик тиҙ һәм һөҙөмтәле үтәп сыға, француз короленә баҫып алынған судноны кире ҡайтарыуҙан башҡа сара ҡалмай. Васко да Гама тураһында нәҡ шул ваҡытта тәү тапҡыр ишетәләр ҙә инде. == Васко да Гамаға тиклемгеләр == [[Файл:Caminho_maritimo_para_a_India.png|слева|мини|320x320пкс|Тәмләткестәр һатыусыларҙың Португалиянан Һиндостанға (йәшел һыҙыҡ) юлы һәм Васко да Гаманың (ҡара), Перу да Ковильянаның (һары-ҡыҙыл) һәм Афонсу ди Пайваның (күк) маршруттары.]] Һиндостанға диңгеҙ юлын эҙләү, ғәмәлдә, Португалия өсөн төп маҡсат була. Ул замандағы төп сауҙа маршруттарынан ситтә урынлашҡан ил донъя сауҙаһында ҙур табыш алырлыҡ итеп ҡатнаша алмай. Тауар экспорты булмай тиерлек, португалдарға Көнсығыштың тәмләткестәр кеүек ҡиммәтле тауарҙарын бик юғары хаҡҡа һатып алырға тура килә, бының өсөн финанс мөмкинлектәренең сикләнгәнлеге лә ҡамасаулай, сөнки ил Реконкистанан һәм Кастилия менән һуғыштан һуң бик ярлы була. Географик йәһәттән бик уңайлы урынлашыуы Португалияға [[Африка]]ның көнбайыш ярҙарына табан юлды һәм «тәмләткестәр иленә» диңгеҙ юлын табырға булышлыҡ итә. Тарихҡа [[Һенрих Диңгеҙгиҙәр]] булып инеп ҡалған португал инфанты Энрике был идеяны тормошҡа ашыра башлай. 1415 йылда Сеутаны баҫып алғандан һуң Энрике Африка ярҙары буйлап көньяҡҡа табан бер-бер артлы диңгеҙ экспедициялары ебәрә. Артабан алға табан хәрәкәт итеп, [[Гвинея]]ның яр буйҙарынан улар алтын һәм ҡолдар алып ҡайта, яңы асылған ерҙәрҙә терәк пункттарын барлыҡҡа килтерә<ref>Ames, Glenn J. (2004). Vasco da Gama: Renaissance Crusader. Longman. [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0321092821 ISBN 0-321-09282-1]</ref>. Генрих Диңгеҙсе 1460 йылда вафат була. Уңыштар булыуға ҡарамаҫтан, португалдарҙың караптары ул мәлдә хатта [[экватор]]ға барып етмәй, ә Энрике үлгәндән һуң ниндәйҙер ваҡытҡа экспедициялар туҡтап тора. 1470 йылдан һуң ҡыҙыҡһыныу тағы арта, Сан-Томе һәм Принсипи утрауҙарына барып етәләр, ә 1482—1486 йылдарҙа Диогу Кан европалылар өсөн Африканың экваторҙан көньяҡҡа табан яр буйҙарында ҙур ғына территорияны асыуға өлгәшә. 1487 йылда Жуан II ике офицерҙы Перу да Ковильянды һәм Афонса ди Пайваны ҡоро ерҙән «тәмләткестәр илен» һәм йәнәһе Үҙәк Азияла урынлашҡан ҡөҙрәтле христиан дәүләтенең легендар хакимы пресвитер Иоаннды эҙләп табыу өсөн ебәрә. Ковильян Һиндостанға барып етә, әммә кире ҡайтҡанда, юлдашының Эфиопияла һәләк булыуын белеп, шунда йүнәлә, һәм император бойороғо буйынса ҡулға алына. Шулай ҙа Ковильян үҙенең сәйәхәте тураһындағы отчетты ватанына ебереү сараһын таба, ул диңгеҙ буйынса Африканы урап үтеп, Һиндостанға барып булыуҙы раҫлай<ref>James Bruce, Travels to Discover the Source of the Nile (1805 edition), vol. 3, p. 135</ref>. Шул уҡ ваҡытта тиерлек Бартоломеу Диаш Мәрхәмәтле Өмөт моронон (мыс Доброй Надежды) аса, Африканы урап [[Һинд океаны]]на сыға, бының менән ул боронғо ғалимдарҙың Африка ҡотопҡа тиклем һуҙылған, тип иҫәпләүен кире ҡаға. Әммә Диаш флотилияһы матростары артабан юлды дауам итеүҙән баш тарта, шунлыҡтан диңгеҙсе Һиндостанға барып етә алмай Португалияға кире ҡайтырға мәжбүр була<ref name="eera">{{cite web|url=http://www.elizabethan-era.org.uk/bartholomeu-dias.htm|title=Bartholomeu Dias|author=Alchin KL, from Elizabethan Era|accessdate=02-03-2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/65BOy8vPR?url=http://www.elizabethan-era.org.uk/bartholomeu-dias.htm|archivedate=2012-02-03}}</ref>. Диаш асыштарына һәм Ковильян ебрәгән мәғлүмәттәргә таянып, король яңы экспедиция ебәрергә йыйына. Әммә артабанғы бер нисә йыл эсендә экспедиция ойошторолмай, бәлки, королдең яратҡан улы — тәхет вариҫы бәхетһеҙ осраҡ һөҙөмтәһендә ҡапыл һәләк булыуы уны, тәрән ҡайғыға һалып, дәүләт эштәре менән ҡыҙыҡһыныуынан арындырғандыр; Жуан II үлгәндән һуң, 1495 йылда, тәхеткә Мануэль I ултырғас ҡына Һиндостанға яңы диңгеҙ экспедицияһын етди әҙерләү дауам итә. == Экспедицияға әҙерлек == [[Файл:A_partida_de_Vasco_da_Gama_para_a_Índia_em_1497.jpg|справа|мини|320x320пкс|Васко да Гаманың Һиндостанға юлланыуы]] Экспедиция ентекләп әҙерләнә. Король Жуан II иҫән саҡта уҡ Африканы урап үтеү юлын тикшереп ҡараған һәм ул һыуҙарҙа йөҙөү өсөн ниндәй конструкциялы суднолар кәрәклеген белгән тәжрибәле йәшерен илсе Бортоломеу Диаш етәкселегендә дүрт карап төҙөлә: «Сан-Габриэл» (флагман карабы, капитаны Гонсалу Алвариш<ref name="маг1">Магидович И. П., Магидович В. И. Очерки по истории географических открытий. В 5 т. М.: «Просвещение», 1983. Том II. Великие географические открытия (конец XV — середина XVII в.). Глава 4. Васко да Гама и открытие морского пути в Индию</ref>) һәм «Сан-Рафаэл» Васко да Гаманың ағаһы Паулу етәкселегендә (был ике карап өсәр мачталы, ә парустары дүрт мөйөшлө була), артабан еңелерәк һәм төрлө маневрҙарҙы йылдам яһарға һәләтле, ҡыя паруслы «Берриу» каравеллаһы (капитаны — Николау Коэльо), аҙыҡ-түлек һәм башҡа кәрәк- яраҡ тейәлгән транспорт судноһы (капитаны Гонсала Нуниш). Экспедиция ҡарамағына иң яҡшы карталар һәм навигация приборҙары бирелә. Элек Диаш менән Мәрхәмәтле Өмөт моронона барып еткән атаҡлы моряк Перу Аленкер төп штурман итеп тәғәйенләнә. Экспедиция составына рухани, писарь, астроном, шулай уҡ экваториаль Африканың урындағы халҡы телдәрен белгән бер нисә тәржемәсе лә инә. Экипаждың дөйөм һаны 100-ҙән 170 кешегә тиклем тәшкил итә. Иң хәүефле эштәрҙә файҙаланыу өсөн енәйәт ҡылған 10 кеше лә алына<ref>Diffie, Bailey W.; Winius, George D. (1977). Foundations of the Portuguese Empire, 1415—1850. Europe and the World in the Age of Expansion. 1. p. 177. [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780816608508 ISBN 978-0-8166-0850-8]</ref>. Диңгеҙҙә бик оҙаҡ булырға тура киләсәген аңлап, карап трюмдарына бик күп итеп һыу, аҙыҡ-түлек тейәлә. Диңгеҙ буйлап алыҫ сәйәхәткә сыҡҡан матростарҙың туҡланыу рационы ул ваҡытта бер төрлө стандартта була: борсаҡ менән чечевица бутҡаһы һәм киптерелгән икмәк туҡланыу нигеҙен тәшкил итә. Һәр кешегә көнөнә ярты фунт тоҙло ит йәки юлда тотолған балыҡ, 1,25 литр һыу һәм ике кружка шарап, бер аҙ һеркә һәм зәйтүн майы бирелә. Ҡайһы берҙә аҙыҡты төрләндеү өсөн һуған, һарымһаҡ, сыр һәм ҡара емеш тә тараталар. Бынан тыш һәр матросҡа диңгеҙҙә йөҙгән һәр ай өсөн эш хаҡы — 5-әр крузада түләнә һәм яуланған табыштан өлөш сығарыла. Офицер һәм штурмандар, әлбиттә, байтаҡҡа күберәк ала. Экипажды ҡоралландырыу менән португалдар етди шөғөлләнә. Флотилия моряктарына хәнйәр, ҡылыс, һөңгө, ҡеүәтле арбалет һәм алебарда таратыла, түштәренә күн йә металл йәүшән (кирасы) ҡуйыла. Атыу ҡоралының барлығы тураһында ниндәй ҙә булһа хәбәр ҡалдырылмаған, әммә армада артиллерия менән яҡшы тәьмин ителгән: ҙур булмаған, «Берриу» каравеллаһында 12б пушка урынлаштырыла, «Сан-Габриэл» һәм «Сан-Рафаэл»ға, фальконеттарҙан башҡа, 20 ауыр орудие ҡуйыла. == Һиндостанға беренсе барыу (1497—1499) == [[Файл:Gama_route_1.svg|мини|300x300пкс|Васко да Гаманың Һиндостанға Беренсе барғандағы маршруты]] === Мәрхәмәтле Өмөт моронона табан === 1497 йылдың 8 июлендә армада [[Лиссабон]]дан тантаналы рәүештә сыға. Тиҙҙән португал караптары [[Канар|Кастилияға ҡараған Канар утрауҙарына]] барып етә, әммә Васко да Гама, дошмандары — испандарға экспедицияның маҡсатын белдермәҫкә тырышып, был утрауҙарҙы урап үтергә бойора. Португалия милкендә булған [[Кабо-Верде|утрауҙарҙа]] туҡтап, флотилияһы запастарын тулыландыралар. [[Сьерра-Леоне]] утрауы янында Бартоломеу Диаш кәңәше буйынса Гама, Экваториаль һәм Көньяҡ Африка ярҙары буйындағы ҡаршы елдәргә тап булмау һәм көслө ағымдарҙы урап үтеү маҡсатында, көньяҡ-көнбайышҡа борола һәм Атлантик океанға төпкәрәк үтеп инә, экваторҙы үткәндән һуң ғына көньяҡ- көнсығышҡа табан борола. Үткән өс айҙан ашыу ваҡыттан һуң ғына португалдар ҡоро ер күрә<ref>Pathfinders: Fernandez-Armesto, Felipe (2006). Pathfinders: A Global History of Exploration, 2006, W. W. Norton & Company, isbn= 0-393-06259-7, pages= 177—178</ref>. [[Файл:Cross_daGama2.jpg|слева|мини|217x217пкс|Васко да Гама Мәрхәмәтле Өмөт мороно районындағы Падран янында]] 4 ноябрҙә караптар аҙаҡ Изге Елена тип аталған бухтаға килеп туҡтай. Васко да Гама бында ремонт менән шөғөлләнергә ниәтләй, әммә португалдар тиҙҙән урындағы халыҡ менән ҡораллы бәрелешкә юлыға. Әлбиттә, яҡшы ҡоралланған моряктар юғалтыуҙарға тарымай, тик Васко да Гама яралана. Аҙаҡ был эпизод Камоэнстың «Лузиада»<ref>Fernandez-Armesto, Felipe (2006). Pathfinders: A Global History of Exploration. W. W. Norton & Company. pp. 177—178. [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0393062597 ISBN 0-393-06259-7]</ref> поэмаһында ярайһы уҡ ентекле һүрәтләнә. Ноябрь аҙағында флотилия күп көнлөк штормдан һуң Мосселбай бухтаһында ремонтҡа туҡтай. Йөк судноһын, бик зыян күреү сәбәпле, ремонтлап булмауы асыҡлана, шуға уны яндырырға ҡарар итәләр, өҫтәүенә байтаҡ ҡына моряктар цинганан ҡырыла һәм дүрт карапҡа идара итеү өсөн кешеләр ҙә етешмәй. Ошонда уҡ португалдар үҙҙәрендә булған тауарҙарҙы аҙыҡ-түлек, фил һөйәгенән биҙәүестәргә алмаштыра. Артабан улар Африка ярҙары буйлап төньяҡ-көнсығышҡа хәрәкәттәрен дауам итә. 1497 йылдың 15 декабрендә португалдар Диаш ҡуйып киткән һуңғы Падранды үтә һәм 25 декабрҙә хәҙерге ваҡытта [[Көньяҡ Африка Республикаһы]]на ҡараған Квазулу-Натал провинцияһына барып етә. === [[Мозамбик]] һәм Момбаса === Мәрхәмәтле Өмәт моронон урап үтеп, португалдар бер нисә йөҙ йылдар буйы [[Һинд океаны]]ның сауҙа маршрутының бер өлөшө булған территорияға килеп инә. Африканың көньяҡ-көнбайыш яр буйҙарында бөтә ерҙә лә ғәрәп сауҙагәрҙәре осрай. Улар урындағы солтандарға<ref>Zahoor, Akram (2000). Muslim History: 570—1950 °C. E. Gaithersburg, MD: AZP (ZMD Corporation). p. 79. [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780970238900 ISBN 978-0-9702389-0-0]</ref> сәйәси һәм иҡтисади йоғонто яһай ала. Васко да Гаманы Мозамбиктың солтаны ҡабул итә, әммә португалдарҙың тауарҙары урындағы сауҙагәрҙәргә оҡшамай. Португалдарға солтан да шикләнеп ҡарай, шуға уларға тиҙ арала кире диңгеҙгә сығырға тура килә. Ҡәҙерләп ҡаршы алмағандары өсөн Васко да Гама яр буйындағы тораҡ пункттарын утҡа тоторға ҡуша<ref>[http://www.oldnewspublishing.com/dagamma.htm Vasco da Gamma Seeks Sea Route to India] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111222043247/http://www.oldnewspublishing.com/dagamma.htm|date=2011-12-22}}, Oldnewspublishing.com. Retrieved 8 July 2006</ref>. Февраль аҙағына флотилия портлы Момбаса ҡалаһына яҡынлаша, ошо урындан йыраҡ түгел Гама, диңгеҙҙә ғәрәп доуын (судноһын) туҡтатып, уны талай һәм 30 кешене ҡоллоҡҡа (әсиргә) ала. === Малинди === [[Файл:Vascodagama.JPG|справа|мини|330x330пкс|Васко Да Гама 1498 йылдың 20 майында Каликутҡа килә]] Африка яры буйлап барып, Васко да Гама Малиндиға барып етә. Урындағы шейх уларҙы ҡунаҡсыллыҡ күрһәиеп ҡаршы ала, сөнки уның өсөн дә Момбаса дошман була. Үҙҙәре өсөн таныш булмаған Һинд океанына йүнәлер алдынан Васко Малиндила тәжрибәле лоцман ялларға ҡарар итә. Малинды хакимы ярҙамы менән тәжрибәле лоцман табыла<ref group="K">Первые нанятые лоцманы при первой же возможности сбежали от португальцев.</ref> Оҙаҡ ваҡыт тарихысылар, шул иҫәптән рус тарихсылары ла<ref>Шумовский Т. А. Три неизвестные лоции Ахмада Ибн Маджида, арабского лоцмана Васко Да Гамы в уникальной рукописи Института востоковедения — М., 1957. — 230 с.</ref>, лоцмандың исеме Ахмад ибн Маджид булған тигән фекер йәшәй. Әммә хәҙер был кеше Васко да Гаманың лоцманы була алмаған, тип фаразлайҙар<ref>Fernandez-Armesto, Felipe (2006). Pathfinders: A Global History of Exploration. W. W. Norton & Company. pp. 178—179. [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0393062597 ISBN 0-393-06259-7].</ref>. Лоцман төньяҡ-көнсығышҡа табан юл ала, муссондан файҙаланып, караптарҙы Һиндостанға алып барып еткерә. 1498 йылдың [[20 май]]ында португал караптары Каликут (хәҙер Кожикоде) ҡалаһы ярҙарына килеп туҡтай. === Каликут, Һиндостан === Каликуттың заморины португалдарҙы ҙур хөрмәт — 3000 һалдаттан торған хәрби парад менән ҡаршы ала, һәм Васко да Гама өсөн аудиенция ойоштора. Ул заморинға алып килгән бүләктәрен тапшыра, әммә был бүләктәр әллә ни юғары ҡәнәғәтлек тыуҙырмай. Заморин даирәһендәге мосолман сауҙагәрҙәре, Европа хакимы затлыраҡ бүләктәр ҙә ебәрә алыр ине, ә Васко да Гама король илсеһенә ҡарағанда пиратҡа оҡшап тора, тигән фекерҙә ҡала<ref>Castaneda, Herman Lopes de, The First Book of the Historie of the Discoveries and Conquests of the East India by the Portingals, London, 1582, in Kerr, Robert (ed.) A General History and Collection of Voyages and Travels Vol. II, London, 1811.</ref>. Португалдар замориндан сауҙа факторияһын асырға рөхсәт ала, тик уларҙың тауарҙары әллә ни үтмәй. Һиндтар менән сауҙа һалымын түләү буйынса ла бәхәстәр тыуа. Өмөтө өҙөлгән Васко да Гама Кожикодтан китә, үҙе менән көс ҡулланып, ике тиҫтәгә яҡын балыҡсыны ла тейәп ала<ref>M.G.S. Narayanan, Calicut: The City of Truth (2006) Calicut University Publications (The incident is mentioned by Camoes in The Lusiads, wherein it is stated that the Zamorin «showed no signs of treachery» and that «on the other hand, Gama’s conduct in carrying off the five men he had entrapped on board his ships is indefensible.»)</ref>. === Португалияға ҡайтыу === [[Файл:Pillar_of_Vasco_da_Gama.jpg|слева|мини|Һиндостандан кире ҡайтҡанда Васко да Гама Малиндила ҡуйған падран]] Ҡайтыу юлында португалдар бер нисә сауҙа карабын баҫып ала. Гоа хакимы, үҙ сиратында, уларҙы күршеләре менән һуғышта файҙаланырға тырыша. Һиндостандан Африкаға тиклемге араны өс айҙа үтәләр, экипаж эҫенән һәм ауырыуҙарҙан йонсой. Тик 1499 йылдың 2 ғинуарында моряктар Могадишо тигән бай ҡаланы күрә. 7 ғинуарҙа диңгеҙселәр Малиндиға килеп етә, биш көн ял итеп юлға сығырға булалар. Экипаж бик аҙ һанлы булғанға тағы бер карапты Момбасынан көньяҡтараҡ яндыралар. 20 мартта Мәрхәмәтле Өмөт моронон, 16 апрелдә [[Кабо-Верде|Йәшел морон утрауҙарын]] үтәләр. Унан Васко да Гама бер карапты алға ебәрә, һәм 10 июлдә экспедицияның уңышлы үтеүе тураһындағы хәбәр Португалияға барып етә. 1499 йылдың авгусында йәки сентябрендә<ref group="K">Разные источники указывают разные даты</ref> Васко да Гама тантаналы рәүештә Лиссабонға ҡайтып төшә. Тыуған иленә ике судно һәм 55 кешегә ҡайтып етергә насип була. Шуға ҡарамаҫтан Васко да Гаманың экспедицияһы бик уңышлы тип иҫәпләнелә, сөнки Һиндостандан алып ҡайтҡан тауарҙарҙы һатыу экспедицияға киткән сығымдарҙан 60 тапҡырға артығыраҡ табыш килтерә. == Һиндостанға беренсе һәм икенсе тапҡыр барыу араһы (1499—1502) == Ҡайтҡандан һуң король Васко да Гамаға юғары ҡатлам вәкиле булыуын раҫлаған «дон» титулын бирә һәм 1000 крузад күләмендә пенсия тәғәйенләй. 1502 йылда, икенсе тапҡыр Һиндостанға сәйәхәте алдынан бөтә хөрмәт һәм өҫтөнлөктәр менән бергә «Һинд океаны адмиралы» титулын бирә. Васко да Гама Синиш ҡалаһы сеньоры булырға теләй, әммә Сантьяго Ордены быға ҡары сыға. Шуға ул 1507 йылда Сантьяго Ордены менән араһын тулыһынса боҙоп, уларҙың конкуренты булған Христос Орденына{{Sfn|Subrahmanyam|1997|p=168}} инә. Һиндостандан ҡайтҡандан һуң Васко да Гама Катарина ди Атаидиға өйләнә. Ҡатыны билдәле Алмейда ғаиләһенә ҡарай, Франсишку ди Алмейда уның ике туған ағаһы була. == Икенсе тапҡыр һиндостанға барыу (1502—1503) == [[Файл:Индия._Маршрут_армады_Васко_да_Гама_в_1502_году..png|слева|мини|307x307пкс|Һиндостандың Малабар яры, Португалияның Васко да Гама командалыҡ иткән 4-се Һинд армадаһы маршруты (1502 год).]] Һиндостанға диңгеҙ юлдарын асҡандан һуң португал короллеге йыл һайын Һиндостанға экспедициялар ойоштора башлай. 1500 йылда Педру Алвариш Кабрал етәкселегендәге экспедицияһы (Португалияның 2-се Һинд армадаһы), Каликут заморины менән сауҙа килешеүе төҙөй һәм унда сауҙа факторияһын ойоштора. Ләкин португалдар Каликуттың ғәрәп сауҙагәрҙәре менән бәхәскә инә, фактория яндырыла, ә Кабралға командаһы менән ҡаланан ҡасырға тура килә. Һиндостанды буйһондороу өсөн 1502 йылда король Мануэль Васко да Гама эскадраһы етәкселегендә эскадра ебәрә. Егерме суднонан торған эскадраның 10-на Һинд океаны адмиралы командалыҡ итә; бишәүһе ғәрәптәргә Һинд океанындағы сауҙаһына ҡамасауларға тейеш була, ә тағы ла бишәүһе сауҙа факторияһын һаҡлау өсөн тәғәйенләнә. Экспедиция 1502 йылдың [[10 февраль|10 февралендә]] юлға сыға. Васко да Гама юл ыңғайы Софалда и Мозамбикта форттар һәм факториялар аса, ғәрәп әмире Килваны буйһондороп, уға һалым һала. Ғәрәптәр менән ҡаты һуғыш башлап, ул Малабар ярындағы{{Sfn|Subrahmanyam|1997|p=205}} ғәрәп судноһын пассажирҙары менән бергә яндыра. [[Файл:Vasco_da_Gama_(Livro_de_Lisuarte_de_Abreu).jpg|справа|мини|266x266пкс|Васко да Гама ғүмеренең һуңғы йылдарында]] 1502 йылдың октябрендә флот Каннанурҡа килеп етә. Урындағы раджа португалдарҙы тантаналы ҡабул итә һәм ҙур фактория төҙөргә рөхсәт бирә. Судноны тәмләткестәр, тотонолған һыу менән тултырып, адмирал Каликутҡа йүнәлә. Бында ул үҙенең ҡанһыҙлығын асыҡтан-асыҡ күрһәтә<ref>[https://web.archive.org/web/20040118015254/http://www.northpark.edu/history/webChron/WestEurope/DaGama.CP.html Vasco da Gama Arrives in India 1498] (Google cached version) Dana Thompson, Felicity Ruiz, Michelle Mejiak; December 15, 1998. Retrieved 8 July 2006</ref>. Замориндың зыянды ҡаплатасағы тураһындағы вәғәҙәһе булыуға ҡарамаҫтан, адмирал портта торған бөтә судноларҙы баҫып ала, ҡаланы утҡа тотоп, уны харабаларға әйләндерә. Ә әсиргә алған һиндтарҙы мачталарға аҫып ҡуя. Ике көндән һуң Васко да Гама Каликутты тағы утҡа тота, тағы ла бихисап ҡорбандар диңгеҙгә ташлана. Емерелгән Каликутты ҡамауҙа тотоу өсөн Висенте Содра<ref group="K">Родной дядя Васко да Гама — брат Изабель Содре</ref> командалығында ете судно ҡалдырып, Кочинға юл ала. 1503 йылдың 12 февралендә заморин ғәрәп суҙагәрҙәре ярҙамында португалдарға флотилия менән ҡаршы сыға, әммә португалдар артиллерия менән уларҙың еңел судноларын ҡыйрата. 1503 йылдың октябрендә Васко да Гама Лиссабонға ҡайта. Король ул алып ҡайтҡан табыштан бик ҡәнәғәт ҡала һәм пенсияһын арттыра, әммә адмиралды бер ниндәй вазифаға ла тәғәйенләмәй. Тик 1519 йылда ғына да Гама ер биләмәлерен һәм граф титулын алыуға өлгәшә. == Һиндостанға өсөнсө барыу һәм вафаты (1524) == [[Файл:St-Francis-Church.jpg|мини|200x200пкс|Үлгәндән һуң Васко да Гама ерләнгән Изге Франциско сиркәүе (Кочин ҡалаһы) (кәүҙәһен Португалияға алып ҡайтҡанға тиклем үк ерләнә)]] [[Файл:Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg|справа|мини|Лиссабондың Санта-Мария-де-Белен биләмәһендәге Жеронимуш монастырендә Васко да Гаманың баҡыйлыҡтағы урыны]] Табышты аҙ алыуҙан көйөнөп, король Жуан III икенсе вице-король вазифаһына 54 йәшлек, ҡаты ҡуллы Васко да Гаманы тәғәйенләй. 1524 йылдың апрелендә адмирал ике улы менән бергә юлға сыға. Һиндостанға килгәс тә колониаль администрацияның баш-баштаҡлығына ҡаршы ҡаты саралар күрә. Диңгеҙсе [[Тапма|тапма ауырыуынан]] 1524 йылдың 24 декбрендә вафат була. 1539 йылда Васко да Гаманың кәүҙәһе Португалияға, Видегейр (Алентеж) графлығына ҡайтарыла, ә [[1880 йыл]]да Лиссабонда иеронимиттар монастыренда ҡайтанан ерләнә. == Вариҫтары == Васко да Гама һәм уны ҡатыны Катарина ди Атаидиҙың алты улы һәм бер ҡыҙы була<ref>See also Diogo do Couto (''Decadas de Asia'', Dec. IV, Lib. 8, c.2); Teixeira de Aragão [https://books.google.com/books?id=cBAoAAAAYAAJ&pg=PA15#v=onepage&q&f=false p.15-16], and Castanhoso (1898: [https://books.google.com/books?id=MiFXAAAAMAAJ&pg=PR7#v=onepage&q&f=false p.viiff].)</ref>: == Хәтер == * Васко да Гама хөрмәтенә Бразилияның футбол клубы «Васко да Гама» исемен йөрөтә. * Гоала бер ҡалаға Васко-да-Гама исемен бирәләр. * 1998 йылда беренсе сәйәхәтсе Васко да Гаманың 500 йыллығы киң билдәләнелә. 4 апрелдә [[Тахо|Тежу]] тамағындағы күпер бөйөк диңгеҙсе исеме менән атала(Лиссабон). [[Файл:Panteão_Nacional_-_Cenotáfio_de_Vasco_da_Gama_-_Jul_2008.jpg|справа|мини|200x200пкс|Португалияның милли пантеонында Васко да Гамаға ҡуйылған кенотаф]] * Лиссабонда Португалияның милли пантеоны статусын йөрөткән Изге Энграсия сиркәүендә, Васко да Гамаға кенотаф ҡуйылған. * В 1935 й. Айҙағы кратер Васко да Гама исеме менән атала. * 2012 й. Европа ғилми-сәнәғәт консорциумы Васко да Гама исемендәге Алтын Миҙал булдыра (Medal «European scientific and industrial consortia — Vasco da Gama»), уны ғалимдарға география ғилеме өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн тапшырылар.<ref>[http://www.euscience.info/?go=geographical Geographical — EUSCIENCE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202231952/http://www.euscience.info/?go=geographical |date=2013-12-02 }}</ref> == Сәнғәттәге образы == * 2003 — Васко да Гама. Тәмләткестәр утрауын эҙләү / Vasco Da Gama. The Quest for the Spice Islands (реж. Эйке Шмитц / Eike Schmitz) — документаль == Шулай уҡ ҡарағыҙ == * Бөйөк географик асыштар * Һинд армадалары * Португалия-Мысыр һуғышы * Тәүләп асыусыларға һәйкәл (Лиссабон) == Комментарийҙар == {{Примечания|2|group="K"}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр|2}} == Әҙәбиәт == * {{Китап|автор=Харт Г.|заглавие=Морской путь в Индию: Рассказ о плаваниях и подвигах португальских мореходов, а также о жизни и времени дона Васко да Гамы, адмирала, вице-короля Индии и графа Видигейры|ответственный=Генри Харт; Пер. с англ. [[Банников, Николай Васильевич (поэт)|Н. В. Банникова]]; Вступительная статья и редакция [[Магидович, Иосиф Петрович|И. П. Магидовича]]; Художник [[Мунц, Наталья Оскаровна|Н. А. Мунц]]|место=М.|издательство=[[Издательство иностранной литературы]]|год=1954|страниц=332}} (в пер.) * {{Китап|автор=[[Вязов, Евгений Ильич|Вязов Е. И.]]|заглавие=Васко да Гама: Первооткрыватель морского пути в [[Индия|Индию]]|место=М.|издательство=[[Географгиз]]|год=1956|страниц=40|серия=[[Замечательные географы и путешественники]]|тираж=50&nbsp;000}} * {{Китап|автор=[[Хазанов, Анатолий Михайлович|Хазанов А. М.]]|заглавие=Тайна Васко да Гамы|место=М.|издательство=Крафт+|год=2010|страниц=160|isbn=978-5-93675-168-4|тираж=1000}} (обл.) * {{Китап|автор=[[Кунин, Константин Ильич|Кунин К. И.]]|заглавие=Васко да Гама|издание=Изд. 2-е|место=М.|издательство=[[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]]|год=1947|страниц=324|серия=[[Жизнь замечательных людей]]|тираж=30&nbsp;000}} * ''Субботин В. А.'' Великие открытия. Колумб. Васко да Гама. Магеллан. — М.: Изд-во УРАО, 1998. — 272 с. * {{Китап|автор=Sanjay Subrahmanyam.|заглавие=The Career and Legend of Vasco da Gama|место=USA|издательство=Cambridge University Press.|год=1997|allpages=428|isbn=978-0521470728|ref=Subrahmanyam}} == Һылтанмалар == * [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/552833-echo/#element-text Васко Да Гама: между Колумбом и Магелланом.] [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/552833-echo/#element-text Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»] [[Категория:Африканы өйрәнеүселәр]] [[Категория:Португалия диңгеҙселәре]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Португалия сәйәхәтселәре]] [[Категория:Һиндостанға сәйәхәтселәр]] [[Категория:3 сентябрҙә тыуғандар]] [[Категория:1469 йылда тыуғандар]] [[Категория:23 декабрҙә вафат булғандар]] [[Категория:1524 йылда вафат булғандар]] [[Категория:Бөйөк географик асыштар осоро]] la1tvkd6kdoj5pfuqtfqbmx1w2bekdv 0 134510 1307112 1288707 2026-10-07T19:24:39Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307112 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Көньяҡ себер расаһы''' (''туран расаһы''<ref>[https://books.google.ru/books?id=oYcrAQAAIAAJ&q=Южносибирская+раса+туранская&dq=Южносибирская+раса+туранская&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjRr6iSzZrYAhWlE5oKHZM9DvYQ6AEIKjAA Антропологические типы Сибири и их генезис — Страница 5]</ref>, ''тураниҙар''<ref>[https://www.google.ru/search?newwindow=1&safe=off&client=opera&hs=30x&biw=1366&bih=625&tbm=bks&ei=8GI7WtKoBYGa6ASi5qS4Bw&q=Тураниды&oq=Тураниды&gs_l=psy-ab.3...5040.5040.0.6065.1.1.0.0.0.0.99.99.1.1.0....0...1c.1.64.psy-ab..0.0.0....0.YrZz67yQDXM Расы Европы]</ref>) — СССР һәм Рәсәй антропологияһы термины, [[монголоид раса|монголоид]] һәм европеоид расалар ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән расаға ҡарата ҡулланыла (метислыҡ]). Көньяҡ себер расаһын ҡайһы саҡ ''турани'' тип атайҙар<ref name=autogenerated1>''Хрисанфова Е. Н., Перевозчиков И. В.'' [http://www.amgpgu.ru/Evolution/Lectures/Anthropology/Hris.html Антропология] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304172152/http://www.amgpgu.ru/Evolution/Lectures/Anthropology/Hris.html |date=2016-03-04 }}. — Москва: Высшая школа, 2002</ref>. Рәсәй антропологияһында «туран расаһы» термины иҫкергән тип һанала. [[Файл:2bashkirs horseman.jpg|thumb|2 башҡорт һыбайлыһы]] Көньяҡ себер расаһы совет антропологы А. И. Ярхо тарафынан өйрәнелгән<ref>[http://knigi.link/istoriya-antropologiya/mongoloidnyie-rasyi-sredney-44078.html Л. В. ОШАНИН, В. Я. ЗЕЗЕНКОВА. ВОПРОСЫ ЭТНОГЕНЕЗА НАРОДОВ СРЕДНЕЙ АЗИИ В СВЕТЕ ДАННЫХ АНТРОПОЛОГИИ, 1953] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204170104/http://knigi.link/istoriya-antropologiya/mongoloidnyie-rasyi-sredney-44078.html |date=2017-02-04 }}</ref>. Башлыса Көньяҡ Себерҙең көнбайышында һәм [[Урта Азия]]ла киң таралған, бигерәк тә [[ҡаҙаҡтар]] һәм [[ҡырғыҙ]]ҙарға хас<ref name=autogenerated2>Богатенков Д. В., Дробышевский С. В. [http://psysales.com/wp-content/uploads/2013/11/%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A2.%D0%98.-%D1%80%D0%B5%D0%B4.-%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%94.%D0%92.-%D0%94%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%A1.%D0%92.-%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F.-2004.pdf Антропология] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160910131015/http://psysales.com/wp-content/uploads/2013/11/%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A2.%D0%98.-%D1%80%D0%B5%D0%B4.-%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%94.%D0%92.-%D0%94%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%A1.%D0%92.-%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F.-2004.pdf |date=2016-09-10 }}, 2004</ref>. == Билдәләре == Был расаға хас билдәләр: йөҙө оҙон, киң, һиҙелерлек яҫы, сәстәре тура йәки тулҡынланып тора, ғәҙәттә ҡара, күҙ төҫтәре төрлө, танау көмөрөрәк йәки тура, ғәҙәттә ярайһы ҙур, ирендәре уртаса ҡалынлыҡта. Уға оҡшаш урал расаһынан монголоид һыҙаттары көслөрәк булыуы менән айырыла: йөҙө һәм башы ҙур, эпикантус йышыраҡ осрай, тән тиреһе ҡуңырыраҡ, көмөрө танаулылар әҙерәк осрай<ref name=autogenerated2 />. <ref>C.S. Coon. The Races of Europe. 1939. P. 635—636</ref>. == Килеп сығышы == Көньяҡ себер расаһы [[монголоид раса|монголоидтар]] һәм европеоидтар ҡатнашыуы арҡаһында килеп сыҡҡан. Былай тип әйтергә боронғо дәлилдәр етерлек. Башлап евразия далаларында табылған европеоид һәм монголоид һыҙаттары ҡушылған баш һөйәктәре ярайһы аныҡлыҡ менән б.э.т. I мең йыл элекке тип билдәләнә, әммә көньяҡ себер расаһы [[төркиҙәр]] һәм [[монголдар]] тулҡын-тулҡын булып экспансия эшләүе арҡаһында ныҡлап барлыҡҡа килгән һәм үҫешкән. [[Монголия]]нан, ә һуңғараҡ [[Ҡаҙағстан]]дан ҡәбиләләр көньяҡтан көнбайышҡа табан күсенә барғандар. Шул мәлдән көньяҡ себер расаһының хәҙерге заманғаса үҫешен күҙәтергә була<ref name=autogenerated1 />. == Башҡорт антропологияһында == Дөйөм алғанда, [[башҡорттар]] европеоид һәм [[монголоид раса]] аралығындағы һыҙаттарға эйә. Антропологик тикшеренеүҙәр [[башҡорттар]]ҙың дүрт төп антропологик тибын асыҡлаған: аҡ йөҙлө европеоид, [[Урал расаһы|субурал]], [[Понтий расаһы|понтий]] , көньяҡ себер расаһы. Көньяҡ себер расаһы башҡорттар араһында ярайһы һуң барлыҡҡа килгән һәм был IX—XII быуаттарҙағы [[төркиҙәр]] һәм XIII—XIV быуаттарҙағы [[ҡыпсаҡтар]] менән ҡушылыуға бәйле<ref>Р. М. Юсупов «Башкиры: этническая история и традиционная культура»</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Әҙәбиәт == * {{Из БСЭ|заглавие=Южносибирская раса|баҫма=3-е}} * А. П. Пестряков. Южносибирская раса. БРЭ * Р. М. Юсупов «Башкиры: этническая история и традиционная культура» == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20150426010251/http://www.ido.rudn.ru/psychology/anthropology/5.html Расовое многообразие человечества] * [https://web.archive.org/web/20150422144423/http://www.ido.rudn.ru/psychology/anthropology/glossary.html Туранская раса] // ''Богатенков Д. В., Дробышевский С. В.'' [https://web.archive.org/web/20100129125257/http://www.ido.rudn.ru/psychology/anthropology/ Антропология] [[Категория:Расалар]] [[Категория:Монголоидтар]] [[Категория:Башҡорттар]] r6kc0l3nx1hkpi3ecizbeck28coqf35 0 135665 1307125 1296060 2026-10-08T10:31:00Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307125 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Е. О. Патон исемендәге күпер''' (''Патон күпере''; {{Lang-uk|міст Патона}}) —[[Киев]]та [[Днепр]] аша күперҙәрҙең береһе. Төҙөү [[1940 йыл]]да башлана. [[1953 йыл]]да төҙөлә, күпер аша хәрәкәт [[1953 йыл]]дың 5 ноябрендә асыла<ref>[http://www.picatom.com/1b/img/0282_KK-1.jpg Торжественное открытие моста, 5 ноября 1953 года // Фото Мельника М. А. — ЦГА КФФД им. Г. Пшеничного. — Киев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220706151558/http://www.picatom.com/1b/0282_KK-1.html |date=2022-07-06 }}</ref>. Оҙонлоғо — 1543 м. Кесе округ юлының өлөшө. == Конструкцияһы == Күпер урҙалы конструкцияларҙан, тоташ төп урҙалы оҙонлоғо 58 һәм 57 м ике тамғалы киҫелештә, бейеклеге 3,6 м, 26 тороҡло, кессон нигеҙендә таяныстарҙан тора. Тороҡло төҙөлөштәр 29 метр оҙонлоҡтағы бер типтағы 264 блоктан тора, монтажлау ваҡытында 10668 метр йөйҙәр иретеп йәбештерелә. Йөрөй торған юл өлөшөнөң киңлеге 21 метр, тротуарҙың киңлеге — 3-әр метр. Хәрәкәте хәүефһеҙлеген арттырыу өсөн [[1968 йыл]]да Патон күперендә ярым ҡаты декоратив-художестволы ҡоймалар эшләнә ([[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР-ҙа]] беренсе тапҡыр). Уны Донецк ҡалаһынан «Ремкоммунэлектротранс» предприятиеһы башҡара. [[1954 йыл]]дың 1 ноябренән 2004 йылдың 9 июненә тиклем күпер буйлап трамвай юлы үтә. Күпергә инеү урыны уң яҡ ярҙан дорический ордер пропилеялары менән, һул яҡтан — бейеклеге 20 метрлы ике колонна менән биҙәлгән. Патон күперен проектлайҙар һәм төҙөйҙәр: * «Укрпроектстальконструкция» институты, Киев. * 1 -се һанлы Мостострой тресы, Киев. * Е. О. Патон исемендәге УССР фәндәр академияһының иретеп йәбештереү институты. * И. В. Бабушкин исемендәге Днепропетровск металлоконструкция заводы. Күперҙе проектлауҙа һәм төҙөүҙә академик Евгений Оскарович Патон туранан-тура ҡатнаша, ҡоролма уның исеме менән атала<ref>Постанова Бюро ЦК КП України від 18 серпня 1953 року [http://cdago.gov.ua/images/stories/paton/10.jpg «Про присвоєння Київському суцільнозварному міському автодорожньому мосту через р. Дніпро ім’я Є. О. Патона»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210818052316/http://cdago.gov.ua/images/stories/paton/10.jpg |date=2021-08-18 }} // [//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D0%B2_%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BE%D0%B1%27%D1%94%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8C_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D0%B8 ЦДАГО України], ф. 1, оп. 6, спр. 1920, арк. 93.</ref>. Европала төҙөлөш мәлендәге иң ҙур күпер, бөтә йөйҙәре, шулай уҡ монтажлау эштәре лә беренсе тапҡыр автоматик сварка ярҙамы менән башҡарыла<ref>[http://urdisc.com.ua/rl/info/1_12.pdf Первый цельносварной мост / А. В. Перельмутер // Журнал «Промислове будівництво та інженерні споруди», — 2012. — № 1. — С.33-35.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160627055615/http://urdisc.com.ua/rl/info/1_12.pdf |date=2016-06-27 }}</ref>. 2009 йылда Патон күперенә транспорт өсөн һул яҡтан инеү урыны яңыртыла. == Патон күперендә трамвай == 2004 йылда күпер яңыртылғанға тиклем, Патон күперенән, һул яҡ яр өлөшөн уң яҡ яр менән тоташтырыусы трамвай юлы үтә. Реконструкция процессында трамвай юлдары һүтеп ташлана, ә күпер буйлап троллейбус юлы һалына, ул трамвай маршруты буйынса пассажирҙарҙы ташыуға һәләтһеҙ булып сыға. Һөҙөмтәлә Киев трамвайы системаһы һул яҡ ярҙағы һәм уң яҡ ярҙағы ике селтәргә бүленә, был Днепрҙың уң һәм һул яҡ яры буйынса трамвай юлын тыйыу буйынса ҡаршылыҡ акцияһы һәм ҡултамғалар йыйыуҙы тыуҙыра. 2006 йылда Набережный шоссеһы буйынса һалынған трамвай юлын һүтеү планлаштырыла. Был трамвай һыҙығының булмауы киев трамвайының уң һәм һул яҡ яры селтәренең Патон күпере аша трамвай юлын тергеҙеү мөмкин булмаясаҡ. Киев ҡала советына яңы ҡала башлығы Лконид Черновецкий килеүе менән һүтеп ташлауҙы кисектерәләр, ә 2008 йылда ҡала хакимиәте рәсми рәүештә был урамдағы трамвай юлын һүтеп алыу тураһында мәғлүмәтте кире ҡаға<ref>[http://kmv.gov.ua/news.asp?IdType=1&Id=199019%C2%A0 Чутки про демонтаж трамвайної лінії на Набережному шосе не відповідають дійсності.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504015935/http://kmv.gov.ua/news.asp?IdType=1&Id=199019%C2%A0 |date=2012-05-04 }} {{ref-uk}}(укр.)</ref>. Һуңыраҡ Патон күперендәге трамвай һыҙығын тергеҙеү пландары тураһында мәғлүмәт тарала<ref>[http://www.sezamka.kiev.ua/articles/4210 На мост Патона вернут трамвай.] {{Недоступная ссылка|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ләкин бер йылдан һуң трамвай юлдарын Контрактов майҙанынан һүтеү тураһында иғлан ителә, уларҙың юҡлығы Набережный шоссеһы буйлап юлды айыра, ә трамвай юлын Патон күпере аша тергеҙгән хәлдә әһәмиәте булмай. == Яңыртыу == Күперҙе реконструкциялау кәрәклеген беренсе тапҡыр 1990 йылда һөйләй башлайҙар. Әммә ул ваҡытта аҡса булмай. 2012 йылда үтәсәк футбол буйынса Европа чемпионатына әҙерлек барышы менән бәйле 2008 йылда реконструкциялау тураһында тағы һүҙ килеп сыға. Атап әйткәндә, проект әҙерләнә, уға ярашлы, уның тимер япмаһын еңел металл менән алмаштырыу планлаштырыла. Күперҙең киңлеге 21 метрҙан 38 метрға тиклем киңәйтеү күҙ уңында тотола<ref name="podrobnosti.ua">[http://podrobnosti.ua/video/podrobnosti/2008/11/05/564566.html Мосту Патона исполняется 55 лет.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425141010/http://podrobnosti.ua/video/podrobnosti/2008/11/05/564566.html |date=2013-04-25 }}</ref>. Шулай ҙа финанс кризис менән бәйле күперҙе яңыртыу кисектерелә. 2011 йылдың 27 майында Украинаның премьер-министры Николай Азаров, Дарницкий тимер юлы һәм автомобиль юлдары күпере һәм Подольск-Воскресенск күпере аша сығыу юлдары төҙөлөп бөткәндән һуң Киевта Патон күперен реконструкциялау башлана тип белдерә<ref name="kyiv.comments.ua">[http://kyiv.comments.ua/news/2011/05/27/134211.html Азаров візьметься за міст Патона після будівництва Дарницького та Подільського мостів] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141105153937/http://kyiv.comments.ua/news/2011/05/27/134211.html |date=2014-11-05 }} {{ref-uk}}(укр.)</ref>. == Фотоһүрәттәр == <gallery perrow="4" widths="220px" heights="180"> File:Ограждение моста Патона.jpg|Күперҙәрҙең ҡоймалары File:Северные пропилеи моста Патона.jpg|Төньяҡ пропилеялар File:Міст Патона з панорамою Лівого берега.jpg|Күперҙең уң ярынан күренеш </gallery> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [http://wek.kiev.ua/wiki/index.php/%D0%9F%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%82 WWW Веб-энциклопедия Киева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007215327/http://wek.kiev.ua/wiki/index.php/%D0%9F%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%82 |date=2007-10-07 }} {{Ref-uk}}(укр.) * Энциклопедический справочник «Киев» / Под ред. А. В. Кудрицкого. — Киев: Главная редакция Украинской Советской Энциклопедии, 1982. — С. 422 * [http://urbantransport.kiev.ua/ua_174.html ''Козлов К.'' Памяти трамвайной линии на мосту им. Патона // urbantransport.kiev.ua]{{Недоступная ссылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ref-uk}}(укр.) [[Категория:Алфавит буйынса күперҙәр]] 0yfmf8kvd1dpmcm3tydib6khmxvnpm5 0 147551 1307085 1147693 2026-10-07T14:53:59Z Айсар 10823 күренеште төҙәтеү, аныҡлаштырыу 1307085 wikitext text/x-wiki {{ФШ|Хәкимов}} {{Ук}} '''Хәкимов Рөстәм Милләт улы''' ([[1 июнь]] [[1972 йыл]]) — Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры башҡорт труппаһының баш режиссёры. [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, [[Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы]] лауреаты (2006). == Биографияһы == Рөстәм Милләт улы Хәкимов 1972 йылдың 1 июнендә [[Әбйәлил районы]] Асҡар ауылында тыуған. Атаһы [[Хәкимов Милләт Ташбулат улы|Милләт Ташбулат улы Хәкимов]] Әбйәлил һәм Баймаҡ райондарында КПСС-тың беренсе секретары булып эшләгән. Район мәҙәниәт йортонда эшләгән музыка һәм сәнғәт мәктәптәрендә, артабан 1-се Республика мәктәп-интернатында (хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге Республика гимназия-интернаты) [[Мөнир Ҡунафин]], Борис Мелкоедовтар менән бер класта уҡый. Мәктәпте тамамлағандан һуң, сәнғәт институтының күренекле Павел Мельниченконың ҡурсаҡ театры бүлегенә уҡырға инә. 1992 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының театр факультетын, режиссура һәм актёр оҫталығы кафедраһын тамамлай. 4-се курста уҡыған сағында, ул саҡтағы Йәш тамашасы театрының художество етәксеһе Олег Ханов килә, һәм уның тәҡдиме менән студенттар уҡып та йөрөй, спектаклдәрҙә лә уйнай башлай. Театр һәм кино актёры дипломы менән Башҡорт драма театрына йүнәлтмә ала. Әммә Рөстәм Хәкимов {{comment|Дәүләт театр сәнғәте институты|ГИТИС}}нда [[Мәскәү]] ҡалаһындағы хәҙерге Яңы драма театрының художество етәксеһе Вячеслав Долгачев курсында уҡыуын дауам итә. Сыңғыҙ Айтматовтың {{comment|«Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем минең»|«Тополек мой в красной косынке»}} повесы буйынса диплом спектаклен Башҡорт драма театры сәхнәһендә тамашасы хөкөмөнә сығара. Музыкаһын композитор Нур Дауытов яҙа. Йәштәр театрының хәҙерге директоры Азат Йыһаншин төп ролде уйнай. == Хеҙмәт юлы == 2002—2003 йылдарҙа Рөстәм Хәкимов, Мәскәүҙәге Яңы драма театрының режиссёр ассистенты булараҡ, Виктор Ерофеевтың XXI быуат башында ижад иткән бер нисә яҙыусының хикәйәләре буйынса эшләнгән «Время рожать» спектаклен ҡуя. 2003 йылдан 2006 йылға саҡлы Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының режиссёры булып эшләй. Өфө филиалы (СПбШТ) актёр оҫталығы курсын уҡыта. Айһылыу Йәғәфәрованың «Дала ҡыҙы» пьесаһы буйынса йәш режиссёр тәүге үҙ аллы спектаклен сәхнәләштерә. Был эште тарихи блокбастер тиергә була. Бында ҡыйыу башҡорт ҡатыны ире менән бергә француздарға ҡаршы һуғышта ҡатнаша. 2006 йылдан Рөстәм Хәкимов — Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры башҡорт труппаһының баш режиссёры. Эшмәкәрлек йылдарында Рөстәм театрҙа 20-нән артыҡ спектакль ҡуйҙы, республика һәм ҡала сараларында режиссёр һәм жюри ағзаһы, бер нисә почётлы премияға лайыҡ булды. 2013 йылда «Русский остров» III Халыҡ-ара фольклор театрҙары фестивалендә «Ҡарт кейәүҙәр, йәки Шомбай Ҡоҙа» спектакле "Иң яҡшы режиссёр эше өсөн"дипломына лайыҡ була. Пьеса туҡымаһына, стилләштерелгән булһа ла, йолалар индерелеүе, халыҡ йырҙары яңғырауы мөһим роль уйнай. Флорид Бүләков фольклор мотивтарын, легендалар һәм мифтарҙы һәр саҡ оҫта ҡулланған. Товстоногов ҡуйылышында «Ханума» спектаклен дә сәхнәләштерә Рөстәм Хәкимов. Ҡайһылыр осорҙа, күләмлелек етмәгәнгәлер, күмәк сәхнәләргә тотона ул: Салауат йыныны, мәҫәлән. Ҡырмыҫҡалыла үткәрелгән 1812 йылды реконструкциялауға ла Рөстәм Хәкимовты йәлеп итәләр. Схемалылыҡ күп урын биләһә лә, күләмле хәрәкәтле сәхнә ҡуйыу — был да ҙур сәнғәт. == Сәхнә әҫәрҙәре == * Сыңғыҙ Айтматовтың «Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем минең»|«Тополек мой в красной косынке»}} повесы буйынса спектакль * Айһылыу Йәғәфәрованың «Дала ҡыҙы» пьесаһы буйынса спектакль * «Ҡарт кейәүҙәр, йәки Шомбай Ҡоҙа» спектакле * «Йәнкиҫәккәйем минең!» спетаклен 2019 йылдың 8 мартына 100-сө тапҡыр уйнаясаҡтар * Флорид Бүләковтың «Мөхәббәт ҡарағы» пьесаһы буйынса спектакль * Зәйнәб Биишеваның «Мөхәббәт һәм нәфрәт» хикәйәте буйынса спектакль * Мария Ладо пьесаһы буйынса «Бик ябай тарих» спектакле (хәҙер бик популяр булған драмеди жанрында, 2018) «Бик ябай тарих» спектаклендә ихатала көн күргән хайуандар үҙҙәренең хужалары һәм күршеләре тураһында бер ҡатлы әңгәмәләр алып бара. Хайуандар, бала кеүек, ни өсөн был донъяла күрә алмау, үлтереү кеүек йәмһеҙ күренештәр барлығына аптырайҙар, ни өсөн яҡындарыңды ябай ғына итеп яратып йәшәмәҫкә, тип баш ваталар. <blockquote>Мария Ладоның пьесаһы дәүерһеҙ хикәйә, ул тәү сиратта кешелеклелек хаҡында. Фантасмагория булһа ла, уның нигеҙендә кешеләрҙең ысынбарлыҡ тарихтары һәм яҙмыштары ята</blockquote>ти режиссёр Рөстәм Хәкимов. Был постановкала башҡорт труппаһы тулыһынса тиерлек йәлеп ителгән. Спектаклгә музыканы Ришат Сәғитов яҙҙы, сценография менән Юлия Ғиләжева шөғөлләнде. Был спектакль Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрының 2018 йылғы 28-се театр миҙгеленең беренсе премьераһы булды. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * 2006 — Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы (Ғәзим Шафиҡов әҫәре буйынса «Урал батыр» спектаклен ҡуйғаны өсөн); * 2008 — «AVANTE» ҡала йәмәғәт йәштәр премияһы лауреаты * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре == Һылтанмалар == * [https://bashmusic.net/ru/vse-iskusstva/teatr/teatralnye-rezhissery/742-rustem-khakimov-millyatovich Башҡорт мәҙәниәтенең берҙәм порталы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [teatrnmt.ru/premera-lyubov-i-nenavist/ «Мөхәббәт һәм нәфрәт» спектакле премьераһы] * [https://www.afisha.ru/people/267007/ Афиша. Рөстәм Хәкимов спектаклдәре] * [http://ufa-news.net/culture/2017/08/18/105766.html Йәштәр театры тылсымсыһы. 18 август 2017 йыл] * [bashdram.ru/credits/rustem-xakimov.htmlМәхит Ғафури исемендәге Башҡорт академия театры театры сайты. Рөстәм Хәкиовтың «Мөхәббәт ҡарағы» спектакле] * [https://kulturarb.ru/ru/news/v-molodyozhnom-teatre-gotovyat-premeru-spektakl-ochen-prostaya-istoriya-mlado Йәштәр театрында премьера әҙерләйҙәр… 14 февраль 2018 йыл] * [baimvestnik.ucoz.ru/news/2009-02-18-3348 Милләт Ташбулат улы Хәкимов тураһында. Баймаҡ Хәбәрсеһе, 2009 йыл] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:1972 йылда тыуғандар]] [[Категория:1 июндә тыуғандар]] [[Категория:Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаттары]] [[Категория:Әбйәлил районында тыуғандар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Башҡортостан режиссёрҙары]] l98tc29rfnnvn0wjilld4gmi2vp6wi7 1307087 1307085 2026-10-07T15:06:00Z Айсар 10823 өҫтәмә мәғлүмәт 1307087 wikitext text/x-wiki {{ФШ|Хәкимов}} {{Ук}} '''Хәкимов Рөстәм Милләт улы''' ([[1 июнь]] [[1972 йыл]]) — Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры башҡорт труппаһының баш режиссёры. [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы|Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] (2026) һәм [[Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы]] лауреаты (2006). == Биографияһы == Рөстәм Милләт улы Хәкимов 1972 йылдың 1 июнендә [[Әбйәлил районы]] Асҡар ауылында тыуған. Атаһы [[Хәкимов Милләт Ташбулат улы|Милләт Ташбулат улы Хәкимов]] Әбйәлил һәм Баймаҡ райондарында КПСС-тың беренсе секретары булып эшләгән. Район мәҙәниәт йортонда эшләгән музыка һәм сәнғәт мәктәптәрендә, артабан 1-се Республика мәктәп-интернатында (хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге Республика гимназия-интернаты) [[Мөнир Ҡунафин]], Борис Мелкоедовтар менән бер класта уҡый. Мәктәпте тамамлағандан һуң, сәнғәт институтының күренекле Павел Мельниченконың ҡурсаҡ театры бүлегенә уҡырға инә. 1992 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының театр факультетын, режиссура һәм актёр оҫталығы кафедраһын тамамлай. 4-се курста уҡыған сағында, ул саҡтағы Йәш тамашасы театрының художество етәксеһе Олег Ханов килә, һәм уның тәҡдиме менән студенттар уҡып та йөрөй, спектаклдәрҙә лә уйнай башлай. Театр һәм кино актёры дипломы менән Башҡорт драма театрына йүнәлтмә ала. Әммә Рөстәм Хәкимов {{comment|Дәүләт театр сәнғәте институты|ГИТИС}}нда [[Мәскәү]] ҡалаһындағы хәҙерге Яңы драма театрының художество етәксеһе Вячеслав Долгачев курсында уҡыуын дауам итә. Сыңғыҙ Айтматовтың {{comment|«Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем минең»|«Тополек мой в красной косынке»}} повесы буйынса диплом спектаклен Башҡорт драма театры сәхнәһендә тамашасы хөкөмөнә сығара. Музыкаһын композитор Нур Дауытов яҙа. Йәштәр театрының хәҙерге директоры Азат Йыһаншин төп ролде уйнай. == Хеҙмәт юлы == 2002—2003 йылдарҙа Рөстәм Хәкимов, Мәскәүҙәге Яңы драма театрының режиссёр ассистенты булараҡ, Виктор Ерофеевтың XXI быуат башында ижад иткән бер нисә яҙыусының хикәйәләре буйынса эшләнгән «Время рожать» спектаклен ҡуя. 2003 йылдан 2006 йылға саҡлы Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының режиссёры булып эшләй. Өфө филиалы (СПбШТ) актёр оҫталығы курсын уҡыта. Айһылыу Йәғәфәрованың «Дала ҡыҙы» пьесаһы буйынса йәш режиссёр тәүге үҙ аллы спектаклен сәхнәләштерә. Был эште тарихи блокбастер тиергә була. Бында ҡыйыу башҡорт ҡатыны ире менән бергә француздарға ҡаршы һуғышта ҡатнаша. 2006 йылдан Рөстәм Хәкимов — Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры башҡорт труппаһының баш режиссёры. Эшмәкәрлек йылдарында Рөстәм театрҙа 20-нән артыҡ спектакль ҡуйҙы, республика һәм ҡала сараларында режиссёр һәм жюри ағзаһы, бер нисә почётлы премияға лайыҡ булды. 2013 йылда «Русский остров» III Халыҡ-ара фольклор театрҙары фестивалендә «Ҡарт кейәүҙәр, йәки Шомбай Ҡоҙа» спектакле "Иң яҡшы режиссёр эше өсөн"дипломына лайыҡ була. Пьеса туҡымаһына, стилләштерелгән булһа ла, йолалар индерелеүе, халыҡ йырҙары яңғырауы мөһим роль уйнай. Флорид Бүләков фольклор мотивтарын, легендалар һәм мифтарҙы һәр саҡ оҫта ҡулланған. Товстоногов ҡуйылышында «Ханума» спектаклен дә сәхнәләштерә Рөстәм Хәкимов. Ҡайһылыр осорҙа, күләмлелек етмәгәнгәлер, күмәк сәхнәләргә тотона ул: Салауат йыныны, мәҫәлән. Ҡырмыҫҡалыла үткәрелгән 1812 йылды реконструкциялауға ла Рөстәм Хәкимовты йәлеп итәләр. Схемалылыҡ күп урын биләһә лә, күләмле хәрәкәтле сәхнә ҡуйыу — был да ҙур сәнғәт. 2026 йылда Мөнир Ҡунафиндың «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года |url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref>. == Сәхнә әҫәрҙәре == * Мөнир Ҡунафиндың «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса спектакль (2026). * Сыңғыҙ Айтматовтың «Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем минең»|«Тополек мой в красной косынке»}} повесы буйынса спектакль * Айһылыу Йәғәфәрованың «Дала ҡыҙы» пьесаһы буйынса спектакль * «Ҡарт кейәүҙәр, йәки Шомбай Ҡоҙа» спектакле * «Йәнкиҫәккәйем минең!» спетаклен 2019 йылдың 8 мартына 100-сө тапҡыр уйнаясаҡтар * Флорид Бүләковтың «Мөхәббәт ҡарағы» пьесаһы буйынса спектакль * Зәйнәб Биишеваның «Мөхәббәт һәм нәфрәт» хикәйәте буйынса спектакль * Мария Ладо пьесаһы буйынса «Бик ябай тарих» спектакле (хәҙер бик популяр булған драмеди жанрында, 2018) «Бик ябай тарих» спектаклендә ихатала көн күргән хайуандар үҙҙәренең хужалары һәм күршеләре тураһында бер ҡатлы әңгәмәләр алып бара. Хайуандар, бала кеүек, ни өсөн был донъяла күрә алмау, үлтереү кеүек йәмһеҙ күренештәр барлығына аптырайҙар, ни өсөн яҡындарыңды ябай ғына итеп яратып йәшәмәҫкә, тип баш ваталар. <blockquote>Мария Ладоның пьесаһы дәүерһеҙ хикәйә, ул тәү сиратта кешелеклелек хаҡында. Фантасмагория булһа ла, уның нигеҙендә кешеләрҙең ысынбарлыҡ тарихтары һәм яҙмыштары ята</blockquote>ти режиссёр Рөстәм Хәкимов. Был постановкала башҡорт труппаһы тулыһынса тиерлек йәлеп ителгән. Спектаклгә музыканы Ришат Сәғитов яҙҙы, сценография менән Юлия Ғиләжева шөғөлләнде. Был спектакль Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрының 2018 йылғы 28-се театр миҙгеленең беренсе премьераһы булды. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * 2006 — Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы (Ғәзим Шафиҡов әҫәре буйынса «Урал батыр» спектаклен ҡуйғаны өсөн); * 2008 — «AVANTE» ҡала йәмәғәт йәштәр премияһы лауреаты; * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре; * Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2026). == Һылтанмалар == * [https://bashmusic.net/ru/vse-iskusstva/teatr/teatralnye-rezhissery/742-rustem-khakimov-millyatovich Башҡорт мәҙәниәтенең берҙәм порталы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [teatrnmt.ru/premera-lyubov-i-nenavist/ «Мөхәббәт һәм нәфрәт» спектакле премьераһы] * [https://www.afisha.ru/people/267007/ Афиша. Рөстәм Хәкимов спектаклдәре] * [http://ufa-news.net/culture/2017/08/18/105766.html Йәштәр театры тылсымсыһы. 18 август 2017 йыл] * [bashdram.ru/credits/rustem-xakimov.htmlМәхит Ғафури исемендәге Башҡорт академия театры театры сайты. Рөстәм Хәкиовтың «Мөхәббәт ҡарағы» спектакле] * [https://kulturarb.ru/ru/news/v-molodyozhnom-teatre-gotovyat-premeru-spektakl-ochen-prostaya-istoriya-mlado Йәштәр театрында премьера әҙерләйҙәр… 14 февраль 2018 йыл] * [baimvestnik.ucoz.ru/news/2009-02-18-3348 Милләт Ташбулат улы Хәкимов тураһында. Баймаҡ Хәбәрсеһе, 2009 йыл] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:1972 йылда тыуғандар]] [[Категория:1 июндә тыуғандар]] [[Категория:Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаттары]] [[Категория:Әбйәлил районында тыуғандар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Башҡортостан режиссёрҙары]] l1oh088v8nc4iwx9ml61y1jom1z5onk 1307088 1307087 2026-10-07T15:08:09Z Айсар 10823 категория 1307088 wikitext text/x-wiki {{ФШ|Хәкимов}} {{Ук}} '''Хәкимов Рөстәм Милләт улы''' ([[1 июнь]] [[1972 йыл]]) — Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры башҡорт труппаһының баш режиссёры. [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы|Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] (2026) һәм [[Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы]] лауреаты (2006). == Биографияһы == Рөстәм Милләт улы Хәкимов 1972 йылдың 1 июнендә [[Әбйәлил районы]] Асҡар ауылында тыуған. Атаһы [[Хәкимов Милләт Ташбулат улы|Милләт Ташбулат улы Хәкимов]] Әбйәлил һәм Баймаҡ райондарында КПСС-тың беренсе секретары булып эшләгән. Район мәҙәниәт йортонда эшләгән музыка һәм сәнғәт мәктәптәрендә, артабан 1-се Республика мәктәп-интернатында (хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге Республика гимназия-интернаты) [[Мөнир Ҡунафин]], Борис Мелкоедовтар менән бер класта уҡый. Мәктәпте тамамлағандан һуң, сәнғәт институтының күренекле Павел Мельниченконың ҡурсаҡ театры бүлегенә уҡырға инә. 1992 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының театр факультетын, режиссура һәм актёр оҫталығы кафедраһын тамамлай. 4-се курста уҡыған сағында, ул саҡтағы Йәш тамашасы театрының художество етәксеһе Олег Ханов килә, һәм уның тәҡдиме менән студенттар уҡып та йөрөй, спектаклдәрҙә лә уйнай башлай. Театр һәм кино актёры дипломы менән Башҡорт драма театрына йүнәлтмә ала. Әммә Рөстәм Хәкимов {{comment|Дәүләт театр сәнғәте институты|ГИТИС}}нда [[Мәскәү]] ҡалаһындағы хәҙерге Яңы драма театрының художество етәксеһе Вячеслав Долгачев курсында уҡыуын дауам итә. Сыңғыҙ Айтматовтың {{comment|«Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем минең»|«Тополек мой в красной косынке»}} повесы буйынса диплом спектаклен Башҡорт драма театры сәхнәһендә тамашасы хөкөмөнә сығара. Музыкаһын композитор Нур Дауытов яҙа. Йәштәр театрының хәҙерге директоры Азат Йыһаншин төп ролде уйнай. == Хеҙмәт юлы == 2002—2003 йылдарҙа Рөстәм Хәкимов, Мәскәүҙәге Яңы драма театрының режиссёр ассистенты булараҡ, Виктор Ерофеевтың XXI быуат башында ижад иткән бер нисә яҙыусының хикәйәләре буйынса эшләнгән «Время рожать» спектаклен ҡуя. 2003 йылдан 2006 йылға саҡлы Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының режиссёры булып эшләй. Өфө филиалы (СПбШТ) актёр оҫталығы курсын уҡыта. Айһылыу Йәғәфәрованың «Дала ҡыҙы» пьесаһы буйынса йәш режиссёр тәүге үҙ аллы спектаклен сәхнәләштерә. Был эште тарихи блокбастер тиергә була. Бында ҡыйыу башҡорт ҡатыны ире менән бергә француздарға ҡаршы һуғышта ҡатнаша. 2006 йылдан Рөстәм Хәкимов — Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры башҡорт труппаһының баш режиссёры. Эшмәкәрлек йылдарында Рөстәм театрҙа 20-нән артыҡ спектакль ҡуйҙы, республика һәм ҡала сараларында режиссёр һәм жюри ағзаһы, бер нисә почётлы премияға лайыҡ булды. 2013 йылда «Русский остров» III Халыҡ-ара фольклор театрҙары фестивалендә «Ҡарт кейәүҙәр, йәки Шомбай Ҡоҙа» спектакле "Иң яҡшы режиссёр эше өсөн"дипломына лайыҡ була. Пьеса туҡымаһына, стилләштерелгән булһа ла, йолалар индерелеүе, халыҡ йырҙары яңғырауы мөһим роль уйнай. Флорид Бүләков фольклор мотивтарын, легендалар һәм мифтарҙы һәр саҡ оҫта ҡулланған. Товстоногов ҡуйылышында «Ханума» спектаклен дә сәхнәләштерә Рөстәм Хәкимов. Ҡайһылыр осорҙа, күләмлелек етмәгәнгәлер, күмәк сәхнәләргә тотона ул: Салауат йыныны, мәҫәлән. Ҡырмыҫҡалыла үткәрелгән 1812 йылды реконструкциялауға ла Рөстәм Хәкимовты йәлеп итәләр. Схемалылыҡ күп урын биләһә лә, күләмле хәрәкәтле сәхнә ҡуйыу — был да ҙур сәнғәт. 2026 йылда Мөнир Ҡунафиндың «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года |url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref>. == Сәхнә әҫәрҙәре == * Мөнир Ҡунафиндың «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса спектакль (2026). * Сыңғыҙ Айтматовтың «Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем минең»|«Тополек мой в красной косынке»}} повесы буйынса спектакль * Айһылыу Йәғәфәрованың «Дала ҡыҙы» пьесаһы буйынса спектакль * «Ҡарт кейәүҙәр, йәки Шомбай Ҡоҙа» спектакле * «Йәнкиҫәккәйем минең!» спетаклен 2019 йылдың 8 мартына 100-сө тапҡыр уйнаясаҡтар * Флорид Бүләковтың «Мөхәббәт ҡарағы» пьесаһы буйынса спектакль * Зәйнәб Биишеваның «Мөхәббәт һәм нәфрәт» хикәйәте буйынса спектакль * Мария Ладо пьесаһы буйынса «Бик ябай тарих» спектакле (хәҙер бик популяр булған драмеди жанрында, 2018) «Бик ябай тарих» спектаклендә ихатала көн күргән хайуандар үҙҙәренең хужалары һәм күршеләре тураһында бер ҡатлы әңгәмәләр алып бара. Хайуандар, бала кеүек, ни өсөн был донъяла күрә алмау, үлтереү кеүек йәмһеҙ күренештәр барлығына аптырайҙар, ни өсөн яҡындарыңды ябай ғына итеп яратып йәшәмәҫкә, тип баш ваталар. <blockquote>Мария Ладоның пьесаһы дәүерһеҙ хикәйә, ул тәү сиратта кешелеклелек хаҡында. Фантасмагория булһа ла, уның нигеҙендә кешеләрҙең ысынбарлыҡ тарихтары һәм яҙмыштары ята</blockquote>ти режиссёр Рөстәм Хәкимов. Был постановкала башҡорт труппаһы тулыһынса тиерлек йәлеп ителгән. Спектаклгә музыканы Ришат Сәғитов яҙҙы, сценография менән Юлия Ғиләжева шөғөлләнде. Был спектакль Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрының 2018 йылғы 28-се театр миҙгеленең беренсе премьераһы булды. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * 2006 — Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы (Ғәзим Шафиҡов әҫәре буйынса «Урал батыр» спектаклен ҡуйғаны өсөн); * 2008 — «AVANTE» ҡала йәмәғәт йәштәр премияһы лауреаты; * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре; * Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2026). == Һылтанмалар == * [https://bashmusic.net/ru/vse-iskusstva/teatr/teatralnye-rezhissery/742-rustem-khakimov-millyatovich Башҡорт мәҙәниәтенең берҙәм порталы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [teatrnmt.ru/premera-lyubov-i-nenavist/ «Мөхәббәт һәм нәфрәт» спектакле премьераһы] * [https://www.afisha.ru/people/267007/ Афиша. Рөстәм Хәкимов спектаклдәре] * [http://ufa-news.net/culture/2017/08/18/105766.html Йәштәр театры тылсымсыһы. 18 август 2017 йыл] * [bashdram.ru/credits/rustem-xakimov.htmlМәхит Ғафури исемендәге Башҡорт академия театры театры сайты. Рөстәм Хәкиовтың «Мөхәббәт ҡарағы» спектакле] * [https://kulturarb.ru/ru/news/v-molodyozhnom-teatre-gotovyat-premeru-spektakl-ochen-prostaya-istoriya-mlado Йәштәр театрында премьера әҙерләйҙәр… 14 февраль 2018 йыл] * [baimvestnik.ucoz.ru/news/2009-02-18-3348 Милләт Ташбулат улы Хәкимов тураһында. Баймаҡ Хәбәрсеһе, 2009 йыл] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:1972 йылда тыуғандар]] [[Категория:1 июндә тыуғандар]] [[Категория:Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаттары]] [[Категория:Әбйәлил районында тыуғандар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Башҡортостан режиссёрҙары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаттары]] fypd8ibjfdbt5eohw3f78zz54deoi5y 1307090 1307088 2026-10-07T15:19:53Z Айсар 10823 категория 1307090 wikitext text/x-wiki {{ФШ|Хәкимов}} {{Ук}} '''Хәкимов Рөстәм Милләт улы''' ([[1 июнь]] [[1972 йыл]]) — Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры башҡорт труппаһының баш режиссёры. [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы|Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] (2026) һәм [[Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы]] лауреаты (2006). == Биографияһы == Рөстәм Милләт улы Хәкимов 1972 йылдың 1 июнендә [[Әбйәлил районы]] Асҡар ауылында тыуған. Атаһы [[Хәкимов Милләт Ташбулат улы|Милләт Ташбулат улы Хәкимов]] Әбйәлил һәм Баймаҡ райондарында КПСС-тың беренсе секретары булып эшләгән. Район мәҙәниәт йортонда эшләгән музыка һәм сәнғәт мәктәптәрендә, артабан 1-се Республика мәктәп-интернатында (хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге Республика гимназия-интернаты) [[Мөнир Ҡунафин]], Борис Мелкоедовтар менән бер класта уҡый. Мәктәпте тамамлағандан һуң, сәнғәт институтының күренекле Павел Мельниченконың ҡурсаҡ театры бүлегенә уҡырға инә. 1992 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының театр факультетын, режиссура һәм актёр оҫталығы кафедраһын тамамлай. 4-се курста уҡыған сағында, ул саҡтағы Йәш тамашасы театрының художество етәксеһе Олег Ханов килә, һәм уның тәҡдиме менән студенттар уҡып та йөрөй, спектаклдәрҙә лә уйнай башлай. Театр һәм кино актёры дипломы менән Башҡорт драма театрына йүнәлтмә ала. Әммә Рөстәм Хәкимов {{comment|Дәүләт театр сәнғәте институты|ГИТИС}}нда [[Мәскәү]] ҡалаһындағы хәҙерге Яңы драма театрының художество етәксеһе Вячеслав Долгачев курсында уҡыуын дауам итә. Сыңғыҙ Айтматовтың {{comment|«Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем минең»|«Тополек мой в красной косынке»}} повесы буйынса диплом спектаклен Башҡорт драма театры сәхнәһендә тамашасы хөкөмөнә сығара. Музыкаһын композитор Нур Дауытов яҙа. Йәштәр театрының хәҙерге директоры Азат Йыһаншин төп ролде уйнай. == Хеҙмәт юлы == 2002—2003 йылдарҙа Рөстәм Хәкимов, Мәскәүҙәге Яңы драма театрының режиссёр ассистенты булараҡ, Виктор Ерофеевтың XXI быуат башында ижад иткән бер нисә яҙыусының хикәйәләре буйынса эшләнгән «Время рожать» спектаклен ҡуя. 2003 йылдан 2006 йылға саҡлы Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының режиссёры булып эшләй. Өфө филиалы (СПбШТ) актёр оҫталығы курсын уҡыта. Айһылыу Йәғәфәрованың «Дала ҡыҙы» пьесаһы буйынса йәш режиссёр тәүге үҙ аллы спектаклен сәхнәләштерә. Был эште тарихи блокбастер тиергә була. Бында ҡыйыу башҡорт ҡатыны ире менән бергә француздарға ҡаршы һуғышта ҡатнаша. 2006 йылдан Рөстәм Хәкимов — Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры башҡорт труппаһының баш режиссёры. Эшмәкәрлек йылдарында Рөстәм театрҙа 20-нән артыҡ спектакль ҡуйҙы, республика һәм ҡала сараларында режиссёр һәм жюри ағзаһы, бер нисә почётлы премияға лайыҡ булды. 2013 йылда «Русский остров» III Халыҡ-ара фольклор театрҙары фестивалендә «Ҡарт кейәүҙәр, йәки Шомбай Ҡоҙа» спектакле "Иң яҡшы режиссёр эше өсөн"дипломына лайыҡ була. Пьеса туҡымаһына, стилләштерелгән булһа ла, йолалар индерелеүе, халыҡ йырҙары яңғырауы мөһим роль уйнай. Флорид Бүләков фольклор мотивтарын, легендалар һәм мифтарҙы һәр саҡ оҫта ҡулланған. Товстоногов ҡуйылышында «Ханума» спектаклен дә сәхнәләштерә Рөстәм Хәкимов. Ҡайһылыр осорҙа, күләмлелек етмәгәнгәлер, күмәк сәхнәләргә тотона ул: Салауат йыныны, мәҫәлән. Ҡырмыҫҡалыла үткәрелгән 1812 йылды реконструкциялауға ла Рөстәм Хәкимовты йәлеп итәләр. Схемалылыҡ күп урын биләһә лә, күләмле хәрәкәтле сәхнә ҡуйыу — был да ҙур сәнғәт. 2026 йылда Мөнир Ҡунафиндың «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года |url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref>. == Сәхнә әҫәрҙәре == * Мөнир Ҡунафиндың «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса спектакль (2026). * Сыңғыҙ Айтматовтың «Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем минең»|«Тополек мой в красной косынке»}} повесы буйынса спектакль * Айһылыу Йәғәфәрованың «Дала ҡыҙы» пьесаһы буйынса спектакль * «Ҡарт кейәүҙәр, йәки Шомбай Ҡоҙа» спектакле * «Йәнкиҫәккәйем минең!» спетаклен 2019 йылдың 8 мартына 100-сө тапҡыр уйнаясаҡтар * Флорид Бүләковтың «Мөхәббәт ҡарағы» пьесаһы буйынса спектакль * Зәйнәб Биишеваның «Мөхәббәт һәм нәфрәт» хикәйәте буйынса спектакль * Мария Ладо пьесаһы буйынса «Бик ябай тарих» спектакле (хәҙер бик популяр булған драмеди жанрында, 2018) «Бик ябай тарих» спектаклендә ихатала көн күргән хайуандар үҙҙәренең хужалары һәм күршеләре тураһында бер ҡатлы әңгәмәләр алып бара. Хайуандар, бала кеүек, ни өсөн был донъяла күрә алмау, үлтереү кеүек йәмһеҙ күренештәр барлығына аптырайҙар, ни өсөн яҡындарыңды ябай ғына итеп яратып йәшәмәҫкә, тип баш ваталар. <blockquote>Мария Ладоның пьесаһы дәүерһеҙ хикәйә, ул тәү сиратта кешелеклелек хаҡында. Фантасмагория булһа ла, уның нигеҙендә кешеләрҙең ысынбарлыҡ тарихтары һәм яҙмыштары ята</blockquote>ти режиссёр Рөстәм Хәкимов. Был постановкала башҡорт труппаһы тулыһынса тиерлек йәлеп ителгән. Спектаклгә музыканы Ришат Сәғитов яҙҙы, сценография менән Юлия Ғиләжева шөғөлләнде. Был спектакль Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрының 2018 йылғы 28-се театр миҙгеленең беренсе премьераһы булды. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * 2006 — Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы (Ғәзим Шафиҡов әҫәре буйынса «Урал батыр» спектаклен ҡуйғаны өсөн); * 2008 — «AVANTE» ҡала йәмәғәт йәштәр премияһы лауреаты; * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре; * Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2026). == Һылтанмалар == * [https://bashmusic.net/ru/vse-iskusstva/teatr/teatralnye-rezhissery/742-rustem-khakimov-millyatovich Башҡорт мәҙәниәтенең берҙәм порталы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [teatrnmt.ru/premera-lyubov-i-nenavist/ «Мөхәббәт һәм нәфрәт» спектакле премьераһы] * [https://www.afisha.ru/people/267007/ Афиша. Рөстәм Хәкимов спектаклдәре] * [http://ufa-news.net/culture/2017/08/18/105766.html Йәштәр театры тылсымсыһы. 18 август 2017 йыл] * [bashdram.ru/credits/rustem-xakimov.htmlМәхит Ғафури исемендәге Башҡорт академия театры театры сайты. Рөстәм Хәкиовтың «Мөхәббәт ҡарағы» спектакле] * [https://kulturarb.ru/ru/news/v-molodyozhnom-teatre-gotovyat-premeru-spektakl-ochen-prostaya-istoriya-mlado Йәштәр театрында премьера әҙерләйҙәр… 14 февраль 2018 йыл] * [baimvestnik.ucoz.ru/news/2009-02-18-3348 Милләт Ташбулат улы Хәкимов тураһында. Баймаҡ Хәбәрсеһе, 2009 йыл] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:1972 йылда тыуғандар]] [[Категория:1 июндә тыуғандар]] [[Категория:Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаттары]] [[Категория:Әбйәлил районында тыуғандар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Башҡортостан режиссёрҙары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаттары]] 569amk4n7ghgvs8a9ldkb25fm2fbgtt 1307097 1307090 2026-10-07T15:39:57Z Айсар 10823 иллюстрация 1307097 wikitext text/x-wiki [[Файл:Рустем Миллятович Хакимов.jpg|278px|thumb|upright]] {{ФШ|Хәкимов}} {{Ук}} '''Хәкимов Рөстәм Милләт улы''' ([[1 июнь]] [[1972 йыл]]) — Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры башҡорт труппаһының баш режиссёры. [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]] Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, [[Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы|Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы]] (2026) һәм [[Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы]] лауреаты (2006). == Биографияһы == Рөстәм Милләт улы Хәкимов 1972 йылдың 1 июнендә [[Әбйәлил районы]] Асҡар ауылында тыуған. Атаһы [[Хәкимов Милләт Ташбулат улы|Милләт Ташбулат улы Хәкимов]] Әбйәлил һәм Баймаҡ райондарында КПСС-тың беренсе секретары булып эшләгән. Район мәҙәниәт йортонда эшләгән музыка һәм сәнғәт мәктәптәрендә, артабан 1-се Республика мәктәп-интернатында (хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге Республика гимназия-интернаты) [[Мөнир Ҡунафин]], Борис Мелкоедовтар менән бер класта уҡый. Мәктәпте тамамлағандан һуң, сәнғәт институтының күренекле Павел Мельниченконың ҡурсаҡ театры бүлегенә уҡырға инә. 1992 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының театр факультетын, режиссура һәм актёр оҫталығы кафедраһын тамамлай. 4-се курста уҡыған сағында, ул саҡтағы Йәш тамашасы театрының художество етәксеһе Олег Ханов килә, һәм уның тәҡдиме менән студенттар уҡып та йөрөй, спектаклдәрҙә лә уйнай башлай. Театр һәм кино актёры дипломы менән Башҡорт драма театрына йүнәлтмә ала. Әммә Рөстәм Хәкимов {{comment|Дәүләт театр сәнғәте институты|ГИТИС}}нда [[Мәскәү]] ҡалаһындағы хәҙерге Яңы драма театрының художество етәксеһе Вячеслав Долгачев курсында уҡыуын дауам итә. Сыңғыҙ Айтматовтың {{comment|«Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем минең»|«Тополек мой в красной косынке»}} повесы буйынса диплом спектаклен Башҡорт драма театры сәхнәһендә тамашасы хөкөмөнә сығара. Музыкаһын композитор Нур Дауытов яҙа. Йәштәр театрының хәҙерге директоры Азат Йыһаншин төп ролде уйнай. == Хеҙмәт юлы == 2002—2003 йылдарҙа Рөстәм Хәкимов, Мәскәүҙәге Яңы драма театрының режиссёр ассистенты булараҡ, Виктор Ерофеевтың XXI быуат башында ижад иткән бер нисә яҙыусының хикәйәләре буйынса эшләнгән «Время рожать» спектаклен ҡуя. 2003 йылдан 2006 йылға саҡлы Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының режиссёры булып эшләй. Өфө филиалы (СПбШТ) актёр оҫталығы курсын уҡыта. Айһылыу Йәғәфәрованың «Дала ҡыҙы» пьесаһы буйынса йәш режиссёр тәүге үҙ аллы спектаклен сәхнәләштерә. Был эште тарихи блокбастер тиергә була. Бында ҡыйыу башҡорт ҡатыны ире менән бергә француздарға ҡаршы һуғышта ҡатнаша. 2006 йылдан Рөстәм Хәкимов — Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры башҡорт труппаһының баш режиссёры. Эшмәкәрлек йылдарында Рөстәм театрҙа 20-нән артыҡ спектакль ҡуйҙы, республика һәм ҡала сараларында режиссёр һәм жюри ағзаһы, бер нисә почётлы премияға лайыҡ булды. 2013 йылда «Русский остров» III Халыҡ-ара фольклор театрҙары фестивалендә «Ҡарт кейәүҙәр, йәки Шомбай Ҡоҙа» спектакле "Иң яҡшы режиссёр эше өсөн"дипломына лайыҡ була. Пьеса туҡымаһына, стилләштерелгән булһа ла, йолалар индерелеүе, халыҡ йырҙары яңғырауы мөһим роль уйнай. Флорид Бүләков фольклор мотивтарын, легендалар һәм мифтарҙы һәр саҡ оҫта ҡулланған. Товстоногов ҡуйылышында «Ханума» спектаклен дә сәхнәләштерә Рөстәм Хәкимов. Ҡайһылыр осорҙа, күләмлелек етмәгәнгәлер, күмәк сәхнәләргә тотона ул: Салауат йыныны, мәҫәлән. Ҡырмыҫҡалыла үткәрелгән 1812 йылды реконструкциялауға ла Рөстәм Хәкимовты йәлеп итәләр. Схемалылыҡ күп урын биләһә лә, күләмле хәрәкәтле сәхнә ҡуйыу — был да ҙур сәнғәт. 2026 йылда Мөнир Ҡунафиндың «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакль өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була<ref>{{cite web|author=Инсаф Хужабирганов|datepublished=7 октября 2026 года |url=https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-10-07/v-bashkirii-prisudili-gospremii-imeni-salavata-yulaeva-4668950|title=В Башкирии присудили госпремии имени Салавата Юлаева|lang=ru|publisher=ИА «Башинформ»|accessdate=2026-10-07}}{{ref-ru}}</ref>. == Сәхнә әҫәрҙәре == * Мөнир Ҡунафиндың «Бер ғүмер етмәй икән» әҫәре буйынса спектакль (2026). * Сыңғыҙ Айтматовтың «Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем минең»|«Тополек мой в красной косынке»}} повесы буйынса спектакль * Айһылыу Йәғәфәрованың «Дала ҡыҙы» пьесаһы буйынса спектакль * «Ҡарт кейәүҙәр, йәки Шомбай Ҡоҙа» спектакле * «Йәнкиҫәккәйем минең!» спетаклен 2019 йылдың 8 мартына 100-сө тапҡыр уйнаясаҡтар * Флорид Бүләковтың «Мөхәббәт ҡарағы» пьесаһы буйынса спектакль * Зәйнәб Биишеваның «Мөхәббәт һәм нәфрәт» хикәйәте буйынса спектакль * Мария Ладо пьесаһы буйынса «Бик ябай тарих» спектакле (хәҙер бик популяр булған драмеди жанрында, 2018) «Бик ябай тарих» спектаклендә ихатала көн күргән хайуандар үҙҙәренең хужалары һәм күршеләре тураһында бер ҡатлы әңгәмәләр алып бара. Хайуандар, бала кеүек, ни өсөн был донъяла күрә алмау, үлтереү кеүек йәмһеҙ күренештәр барлығына аптырайҙар, ни өсөн яҡындарыңды ябай ғына итеп яратып йәшәмәҫкә, тип баш ваталар. <blockquote>Мария Ладоның пьесаһы дәүерһеҙ хикәйә, ул тәү сиратта кешелеклелек хаҡында. Фантасмагория булһа ла, уның нигеҙендә кешеләрҙең ысынбарлыҡ тарихтары һәм яҙмыштары ята</blockquote>ти режиссёр Рөстәм Хәкимов. Был постановкала башҡорт труппаһы тулыһынса тиерлек йәлеп ителгән. Спектаклгә музыканы Ришат Сәғитов яҙҙы, сценография менән Юлия Ғиләжева шөғөлләнде. Был спектакль Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрының 2018 йылғы 28-се театр миҙгеленең беренсе премьераһы булды. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == * 2006 — Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы (Ғәзим Шафиҡов әҫәре буйынса «Урал батыр» спектаклен ҡуйғаны өсөн); * 2008 — «AVANTE» ҡала йәмәғәт йәштәр премияһы лауреаты; * Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре; * Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2026). == Һылтанмалар == * [https://bashmusic.net/ru/vse-iskusstva/teatr/teatralnye-rezhissery/742-rustem-khakimov-millyatovich Башҡорт мәҙәниәтенең берҙәм порталы]{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [teatrnmt.ru/premera-lyubov-i-nenavist/ «Мөхәббәт һәм нәфрәт» спектакле премьераһы] * [https://www.afisha.ru/people/267007/ Афиша. Рөстәм Хәкимов спектаклдәре] * [http://ufa-news.net/culture/2017/08/18/105766.html Йәштәр театры тылсымсыһы. 18 август 2017 йыл] * [bashdram.ru/credits/rustem-xakimov.htmlМәхит Ғафури исемендәге Башҡорт академия театры театры сайты. Рөстәм Хәкиовтың «Мөхәббәт ҡарағы» спектакле] * [https://kulturarb.ru/ru/news/v-molodyozhnom-teatre-gotovyat-premeru-spektakl-ochen-prostaya-istoriya-mlado Йәштәр театрында премьера әҙерләйҙәр… 14 февраль 2018 йыл] * [baimvestnik.ucoz.ru/news/2009-02-18-3348 Милләт Ташбулат улы Хәкимов тураһында. Баймаҡ Хәбәрсеһе, 2009 йыл] == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} [[Категория:1972 йылда тыуғандар]] [[Категория:1 июндә тыуғандар]] [[Категория:Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлаусылар]] [[Категория:Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаттары]] [[Категория:Әбйәлил районында тыуғандар]] [[Категория:Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре]] [[Категория:Башҡортостан режиссёрҙары]] [[Категория:Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаттары]] plrm4eungyu92h1qo1ieo4x8ivfvmiq 0 150229 1307122 1233575 2026-10-08T08:31:52Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307122 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Октай Синаноғлу''' ({{lang-tr|Oktay Sinanoğlu}}; [[25 февраль]] [[1935 йыл ]] — [[19 апрель]] [[2015 йыл]]) — [[Төркиә]] ғалимы, физик-химик һәм молекуляр биофизик. == Биографияһы == Октай Синаноғлу 1935 йылдың 25 февралендә [[Италия]]ның Бари ҡалаһында Нүзхәт Хашим менән Рүвейдә Синаноғлу ғаиләһендә тыуа. Октай Синаноғлуҙың атаһы [[Төркиә]] консуллығы хеҙмәткәре<ref name="rg1">Resmi Gazete, 17 Kanunuevvel 1933, no: 2580 and Resmi Gazete, 24 Mayis 1937, Hariciye Vekaleti Kararnamesi</ref> һәм яҙыусы була. Ул грек һәм рим мифологиялары тураһында китап яҙа. «Петрарка» тигән икенсе бер китабы 1931 йылда баҫылып сыға. [[1938 йыл]]дың июлендә Октай Синаноғлуҙың атаһы ғаиләһе менән бергә Төркиәгә ҡайтарыла<ref name="rg2">T.C. Resmi Gazete 19.7.1938 p.1 Hariciye Kararnamesi (Decree of the Ministry of Foreign Affairs): «9. degree consular employee Nüzhet Haşim Sinanoğlu appointed to the capital (Ankara) with same degree. Sign: K. Ataturk 11 July 1938.» (Dokuzuncu dereceden memur Nüzhet Haşim Sinanoğlu, derecesiyle merkeze… İmza: K. Atatürk, 11 Temmuz 1938."</ref><ref name="yn1"/>. Октай Синаноғлуҙың һеңлеһе — төрөк йырсыһы Эсин Афшар (1936—2011)<ref name="s1"><span class="citation">[http://www.sabah.com.tr/yasam/2015/04/20/oktay-sinanoglu-hayatini-kaybetti-oktay-sinanoglu-kimdir Oktay Sinanoğlu hayatını kaybetti — Oktay Sinanoğlu Kimdir?] <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на турецком языке">(тур.)</span> (20 апреля 2015). <small>Дата обращения 22 апреля 2015.</small></span></ref>. 1953 йылда Синаноғлу [[АҠШ]]-ҡа китә. 1956 йылда Берклиҙа Калифорния университетын тамамлай һәм бакалавр дәрәжәһен ала. Киләһе йылына Синаноғлу MIT-та магистр дәрәжәһен ала һәм Слоун стипендияһы лауреаты була. 1959—60 йылдарҙа физик химия өлкәһендә фәлсәфә докторы дәрәжәһенә өлгәшә<ref name="yn1"/><ref name="s1"/><ref name="nyt1"><span class="citation">[https://www.nytimes.com/1964/01/12/paula-armbruster-is-married-at-yale.html?_r=0 Paula Armbruster Is Married at Yale] (12 января 1964). <small>Дата обращения 21 апреля 2015.</small></span></ref>. 1960 йылдан Йель университетында эшләй. 1963 йылдың 1 июлендә химия буйынса тулы профессор вазифаһын ала<ref name="ydn1">Yale Daily News, no. 139, May 22, 1963</ref>. Синаноғлу [[ХХ быуат]]та Йелдең иң йәш тулы профессоры, ә университеттың бөтә тарихында өсөнсө иң йәш тулы профессор була<ref name="yn1"><span class="citation">[http://news.yale.edu/2015/04/20/memoriam-oktay-sinano-lu-renowned-theoretical-chemist In memoriam: Oktay Sinanoğlu, renowned theoretical chemist] (20 апреля 2015). <small>Дата обращения 21 апреля 2015.</small></span></ref>. 1964 йылда Синаноғлу Йелдә теоретик химия бүлексәһен аса. 1997 йылда Октай Синаноғлу Йель университетынан китә. Йелдән киткән мәлдән алып 2002 йылға тиклем Йылдыз Техник университетында химия уҡыта<ref name="hdn1"><span class="citation">[http://www.hurriyetdailynews.com/prominent-turkish-scholar-oktay-sinanoglu-dies-at-age-80.aspx?PageID=238&NID=81309&NewsCatID=341 Prominent Turkish scholar Oktay Sinanoğlu dies at age 80] (21 апреля 2015). <small>Дата обращения 21 апреля 2015.</small></span></ref>. 1966 йылда Синаноғлу Төркиәнең Химия өлкәһендәге ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы премияһы менән бүләкләнә<ref name="tübitak"><span class="citation"><span lang="tr">[http://www.tubitak.gov.tr/tr/kurumsal/oduller/icerik-gecmis-yillarda-bilim-odulu-alanlar Geçmiş Yıllarda Bilim Ödülü Alanlar]</span> <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на турецком языке">(тур.)</span>. TÜBİTAK. <small>Дата обращения 21 апреля 2015.</small></span></ref>. Синаноғлу ике тапҡыр [[Нобель премияһы]]на тәҡдим ителә<ref name="hdn1"/>. [[2001 йыл]]да Октай Синаноғлу тураһында «Төрөк Эйнштейны Октай Синаноғлу» тигән китап сыға, уның авторы — төрөк яҙыусыһы Әминә Чәйҡара<ref name="yn1"/><ref name="os">From the back cover of this book: «Prof. Oktay Sinanoğlu’s life is told from his own mouth by questions and answers in this book.» («Prof. Oktay Sinanoğlu’nun yaşamının kendi ağzından soru cevaplar eşliğinde anlatıldığı Türk Aynştaynı kitabında…»</ref>. 2015 йылдың 10 апрелендә Дилек Синаноғлу иренең Майами дауаханаһына һалыныуы тураһында хәбәр итә. Ҡайһы бер мәғлүмәттәргә ҡарағанда, ул мәлгә Синаноғлу туҡланыу көпшәһе аша ғына тәғәмләнә<ref name="h1"><span class="citation">[http://www.hurriyet.com.tr/gundem/28705068.asp Türk Einstein'ı yoğun bakımda! Prof. Dr. Oktay Sinanoğlu kimdir?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150817173059/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/28705068.asp |date=2015-08-17 }} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на турецком языке">(тур.)</span> (10 апреля 2015). <small>Дата обращения 21 апреля 2015.</small></span></ref>. Октай Синаноғлу [[2015 йыл]]дың [[19 апрель|19 апрелендә]] 80 йәшендә вафат була. Вафатының сәбәбе тураһында рәсми хәбәр бирелмәй<ref name="aa1"><span class="citation">[http://www.aa.com.tr/en/turkey/496597--turkish-einstein-oktay-sinanoglu-dies-at-80 Turkish Einstein’ Oktay Sinanoglu dies at 80] (20 апреля 2015). <small>Дата обращения 21 апреля 2015.</small></span></ref>. Синаоғлу, Шакирин мәсетендә йыназаһы уҡылып, Ҡараджаәхмәт зыяратында ерләнә. === Шәхси тормошо === 1963 йылдың 21 декабрендә Синаноғлу Паула Амбрустерға өйләнә<ref name="m"><span class="citation"><span lang="und">[http://www.mocavo.com/Oktay-Sinanoglu-Paula-Armbruster-Connecticut-Marriage-Record-Index-1959-2007/15439576052205938358 Oktay Sinanoglu Paula Armbruster Connecticut-Marriage Record Index 1959—2007]</span><span class="hidden-ref" style="display:none">''' <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на неопределённом языке">(неопр.)</span>'''</span>. Mocavo. <small>Дата обращения 21 апреля 2015.</small></span></ref>. Был никахтан Синаноғлуҙың өс балаһы була. Дилек Синаноғлу — икенсе ҡатыны. Игеҙәк балалары тыуа. Ғаилә Техаста һәм Истанбулда йәшәй<ref name="yn1"/>. == Иҫкәрмәләр == <references group="" responsive="0"> <ref name="rg1">Resmi Gazete, 17 Kanunuevvel 1933, no: 2580 and Resmi Gazete, 24 Mayis 1937, Hariciye Vekaleti Kararnamesi</ref> <ref name="rg2">T.C. Resmi Gazete 19.7.1938 p.1 Hariciye Kararnamesi (Decree of the Ministry of Foreign Affairs): «9. degree consular employee Nüzhet Haşim Sinanoğlu appointed to the capital (Ankara) with same degree. Sign: K. Ataturk 11 July 1938.» (Dokuzuncu dereceden memur Nüzhet Haşim Sinanoğlu, derecesiyle merkeze… İmza: K. Atatürk, 11 Temmuz 1938."</ref> <ref name="yn1"/> <ref name="s1"/> <ref name="nyt1"/> <ref name="ydn1">Yale Daily News, no. 139, May 22, 1963</ref> <ref name="hdn1"/> <ref name="tübitak"/> <ref name="os">From the back cover of this book: «Prof. Oktay Sinanoğlu’s life is told from his own mouth by questions and answers in this book.» («Prof. Oktay Sinanoğlu’nun yaşamının kendi ağzından soru cevaplar eşliğinde anlatıldığı Türk Aynştaynı kitabında…»</ref> <ref name="h1"/> <ref name="aa1"/> <ref name="h2"><span class="citation">''Türk, Ümit''. [http://www.hurriyet.com.tr/gundem/28842532.asp Oktay Sinanoğlu son yolculuğuna uğurlandı] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150823180815/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/28842532.asp |date=2015-08-23 }} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на турецком языке">(тур.)</span> (26 апреля 2015). <small>Дата обращения 26 апреля 2015.</small></span></ref> <ref name="m"/> </references> == Һылтанмалар == * [http://www.trt.net.tr/russian/nauka-tiekhnologii-mieditsina/2015/04/20/umier-turietskii-einshtiein-profiessor-oktai-sinanoghlu-242328 Умер «турецкий Эйнштейн» — профессор Октай Синаноглу]{{Недоступная ссылка|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категория:Философия докторҙары]] [[Категория:2015 йылда вафат булғандар]] [[Категория:19 апрелдә вафат булғандар]] [[Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр]] [[Категория:1935 йылда тыуғандар]] [[Категория:25 февралдә тыуғандар]] [[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]] [[Категория:Төркиә физиктары]] rca27sn750odum20ovaw5k2g3b50bd2 0 164244 1307115 1054998 2026-10-07T22:58:34Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307115 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Малютина Татьяна Сергеевна''' ([[7 июль]] [[1953 йыл]], Челново-Покровское, [[Тамбов өлкәһе]]) — археолог, тарих фәндәре кандидаты (1994), доцент. «Арҡайым» үҙәгенең кесе ғилми хеҙмәткәре<ref>[https://arkaim-center.ru/science/nashi-publikacii/muzeefikaciya-arkaima Музеификация Аркаима//Челябинский государственныйисторико-культурный заповедник]</ref> . Торамалар археологияһы буйынса белгес<ref>[http://chel-portal.ru/encyclopedia/Malyutina/t/10079 Малютина Татьяна Сергеевна//Челябинская энциклепедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200111043728/http://chel-portal.ru/encyclopedia/Malyutina/t/10079 |date=2020-01-11 }}</ref>. == Биографияһы == Татьяна Сергеевна Малютина 1953 йылдың 7 июлендә[[РСФСР]]-ҙың [[Тамбов өлкәһе]] Челново-Покровское ауылында тыуған. 1975 йылда [[Ҡаҙағстан Республикаһы|Ҡаҙағстан ССР-ы]] Петропавловск дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тамамлай. 1986 йылда [[Мәскәү]]ҙә СССР Фәндәр Академияһы Археология институтының аспирантураһында уҡып сыға. 1976 йылдан Силәбе дәүләт университетында уҡыта, 2000 йылдан шунда уҡ археология, этнография һәм социо-тәбиғи тарих кафедраһы доценты<ref>[https://www.suvc.ru/?q=node/2290 Археологическая конференция в ЮУМК//Южно-Уральский многопрофильный колледж]</ref>. === Фәнни эҙләнеүҙәре === «Урал-Ҡаҙағстан далаларының Фёдорово мәҙәниәте» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Билдәле булыуынса, бронза быуатында Көньяҡ Уралда абаш мәҙәниәте, алакүл мәҙәниәте, межовка мәҙәниәте, петровка мәҙәниәте, саргарин мәҙәниәте, һынташты мәҙәниәте, бура мәҙәниәте, һәм черкаскүл мәҙәниәте менән бер рәттән фёдорово мәҙәниәте лә формалашҡан. Фән өлкәһендәге тикшеренеүҙәре даирәһе — Урал һәм Ҡаҙағстандың дала һәм урманлы дала райондарының бронза осорон өйрәнеү проблемалары; Андронов мәҙәни-тарихи бергәлеге һәм Һынташты-Арҡайым мәҙәниәте. [[Ҡаҙағстан Республикаһы|Ҡаҙағстанда]] Петровка II, Яңы Никола I, Сарғары тораларында; [[Көньяҡ Урал]]да Атамановка V һәм Илъяс ҡәберлеге I ҡаҙыныу эштәрендә ҡатнаша һәм етәкселек итә. Һынташты-Арҡайым мәҙәниәте Аланд, [[Берсуат торамаһы]], Ҡуйсаҡ кеүек протоҡалаларын нығытыу өсөн археологик тикшеренеүҙәр алып бара. [[Силәбе өлкәһе]] Наследницкий ҡасабаһы эргәһендә урынлашҡан б.э.т. III мең йыллыҡтың аҙағы — II мең йыллыҡтың башына ҡараған [[Һынташты мәҙәниәте]] археологик ҡомартҡыһы Берсуат торамаһы тураһында мәҡәлә Башҡорт энциклопедияһына ла ингән. Был ҡомартҡыны асыусылар араһында Т. С. Малютина ла аталып кителгән<ref>[http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/2133-bersuat-arkheologik-omart-y ''И. М. Батанина, Г. Б. Зданович, Т. С. Малютина'' Берсуат//Башҡорт энциклопедияһы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027083121/http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/2133-bersuat-arkheologik-omart-y |date=2020-10-27 }}</ref>. «Силәбе өлкәһе» энциклопедияһында археология буйынса мәҡәләләр авторы. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * {{БЭ|81708|БЕРСУАТ, археологик ҡомартҡы}}{{V|5|07|2021}} * [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_466169/ Малютина, Татьяна Сергеевна//Российская археология: Керамика Аркаима: сравнительный анализ. N. 2/2005] [[Категория:XX быуат тарихсылары]] [[Категория:Алфавит буйынса тарихсылар]] lklhtz4hm938zfgxc82rzstr1v7bgkx 0 171205 1307119 1292339 2026-10-08T04:56:53Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307119 wikitext text/x-wiki {{Ук}} {{фш|Мөхәмәтйәнов}} '''Мөхәмәтйәнов Рәшит Абдулла улы''' ([[10 сентябрь]] [[1940 йыл]] — [[6 ғинуар]] [[2019 йыл]]) — [[уҡытыусы]], [[Журналистика|журналист]], тыуған яҡты өйрәнеүсе<ref>[http://chel-portal.ru/enc/Мухамедьянов_Рашит_Абдуллович Мухамедьянов Рашит Абдуллович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210715064309/http://chel-portal.ru/enc/%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%A0%D0%B0%D1%88%D0%B8%D1%82_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=2021-07-15 }}</ref>. 1-се [[Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы]] делегаты (1995). == Биографияһы == Рәшит Абдулла улы Мөхәмәтйәнов 1940 йылдың 10 сентябрендә [[Силәбе өлкәһе]] [[Үрге Урал районы]]ның Яңы Ахун ауылында тыуған. [[Түбәнге Тагил]] педагогия институтының художество-графика факультетын, 1978 йылда «журналистика» һөнәре буйынса [[Горький]] ҡалаһындағы Юғары партия мәктәбен тамамлаған. [[1962 йыл]]да [[Үрге Урал]] ҡалаһының 1-се урта мәктәбендә рәсем һәм һыҙма уҡытыусыһы булып эш башлай. [[1964 йыл]]дан Үрге Урал район [[гәзит]]е «Красный уралец» менән хеҙмәттәшлек итә. [[1973 йыл]]дан редакция штатына даими эшкә ҡабул ителә. Артабанғы осорҙа журналист мәҡәләләренең төп темалары: тыуған яҡ тарихы, дин, фольклор, башҡорт һәм татар халыҡтарының мәҙәни һәм ғаилә-көнкүреш йолалары. Ул беренселәрҙән булып яҡташтарын райондың күренекле башҡорт һәм татар ғаиләләре, уларҙың фото архивтары менән таныштыра. 1979—1985 йылдарҙа Рәшит Мөхәмәтйәнов Силәбе өлкәһенең [[Чесма районы]]ның «Степные зори» гәзите мөхәррире булып эшләй<ref>[http://chel-portal.ru/enc/stepnye_zori «Степные зори» газета (Чесменский район). Портал Челябинской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210715064308/http://chel-portal.ru/enc/stepnye_zori |date=2021-07-15 }}{{ref-ru}}{{V|23|02|2021}}</ref>. 1985—1990 йылдарҙа «Красный уралец» гәзите мөхәррире. [[1993 йыл]]ға тиклем Үрге Урал район Советы башҡарма комитеты аппаратында, һуңынан Форштадт мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. Рәшит Абдулла улы Мөхәмәтйәнов [[2019 йыл]]дың 6 ғинуарында Верхнеуральск ҡалаһында вафат була<ref>[http://www.verhneuralsk.ru/Publications/News/Show?id=5526 Светлая память. Верхнерурал муниципаль район сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210715064308/http://www.verhneuralsk.ru/Publications/News/Show?id=5526 |date=2021-07-15 }}</ref>. == Ижади эшмкәрлеге == Архивтарҙа һәм музейҙарҙа күп йыллыҡ эҙләнеүҙәр менән шөғөлләнә, Көньяҡ Урал яҙыусылары һәм тарихсылары менән хеҙмәттәшлек итә. Һөҙөмтәлә «Урал йылғаһында» исемле белешмә китабы [[1999 йыл]]да «Заповедные уголки Южноуралья» серияһында «Рифей» нәшриәте тарафынан баҫып сығарыла. Китапта [[Верхнеурал]] һәм район тарихы, археология, мәҙәниәт, тәбиғәт ҡомартҡылары тасуирламалары, күренекле яҡташтар, утарҙарға нигеҙ һалыусылар, шулай уҡ утар һәм предприятие хужалары тураһында бай мәғлүмәт тупланған. Баҫмала «Батырҙар галереяһы», «Верхнеурал ере йылъяҙмаһы», «Биографик һүҙлек» исемле бүлектәр бар. === Китаптары === * На Урал-реке. Заповедные уголки Южноуралья : ист., культ. и природ. достопримечательности Верхнеурал. района / сост.: Р. А. Мухамедьянов, А. П. Моисеев. — Челябинск : Рифей, 1999. — 387 с. * Победители : Очерки о верхнеуральцах, участниках Великой Отечественной войны. Р. А. Мухамедьянов. — Челябинск : Аркаим, 2005. — 219, (1) c., (8) л. ил. ISBN 5-8029-1180-8 * Каширины. 2018. * Верхнеуральский край: земля и люди [Текст] / Р. А. Мухамедьянов. — Челябинск : Абрис, 2014. — 335 с., [4] л. цв. ил. : ил., карты, портр.; 24 см; ISBN 978-5-91744-082-8 == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20210715064309/http://chel-portal.ru/enc/%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%A0%D0%B0%D1%88%D0%B8%D1%82_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Силәбе өлкәһе порталында Мөхәмәтйәнов Рәшит Абдулла улы тураһында мәғлүмәт]{{ref-ru}} * [http://red-ural.ru/news/raznoe/proshhanie.html Прощание. газета «Красный уралец»] * [http://www.myshared.ru/slide/305929/ Мухамедьянов Рашит Абдуллович. Презентация школьника МОУ СОШ 1 г. Верхнеуральска] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210715064308/http://www.myshared.ru/slide/305929/ |date=2021-07-15 }} * [https://lib-vuralsk.chel.muzkult.ru/news/18894680 Судьба одной семьи в истории страны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210715064309/https://lib-vuralsk.chel.muzkult.ru/news/18894680 |date=2021-07-15 }} {{Портал|Шәхестәр}} {{Башҡорттар}} [[Категория:Уҡытыусылар]] [[Категория:Журналистар]] [[Категория:Мөхәррирҙәр]] 2yp5s1d48ks76q0841submvrfk46rs7 0 173697 1307113 1177855 2026-10-07T21:11:11Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307113 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Лина Элизабет Беклин''' ({{Lang-sv|Lina Elisabeth Bäcklin}}; [[3 октябрь]] [[1994 йыл]], Евле, [[Швеция]]) — һаҡлау позицияһында уйнаусы швед хоккейсыһы. Бөтә карьераһын Швед ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының «[[Брюнес (ҡатын-ҡыҙҙар хоккей клубы)|Брюнес]]» клубында (SDHL) үткәрә. Карьераһын 2018 йылдың октябрь айында кадрҙар буйынса консультант булып эшләү өсөн тамамлай. Швеция милли йыйылма командаһы уйынсыһы, ике донъя чемпионатында (2013 һәм 2015 йылдарҙа) һәм 2014 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында сығыш яһай. Милли команда өсөн 50-нән ашыу уйында уйнай. Швеция юниорҙар йыйылма командаһы составында 18 йәшкә тиклемге донъя чемпионатында ([[Юниорҙар командалары араһында шайба менән хоккей буйынса 2010 йылғы донъя чемпионаты (ҡатын-ҡыҙ)|2010]] һәм [[Юниорҙар командалары араһында шайба менән хоккей буйынса донъя чемпионаты 2012 (ҡатын-ҡыҙ)|2012]]) ике тапҡыр бронза призеры була. 2012 йылда үҫмерҙәрҙең Ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккей турниры чемпионкаһы була. == Биографияһы == Лина Беклин Евле ҡалаһында тыуған. Линаның ағайҙары хоккей менән шөғөлләнгән, һуңынан Лина ла уларҙың миҫалына эйәрә. Лина 6 йәшендә йорттоң артҡы ихатаһында конькиҙа шыуа башлай, унда ҙур булмаған һырғалаҡ яһалған була. Беклиндар хоккей күнекмәләрен урындағы «Брюнес» клубы мәктәбендә үткәрә<ref name="kar01">{{Cite web|datepublished=|url=http://sochi2014.arch.articul.ru/www.sochi2014.com/en/athlete-lina-backlin.htm|title=Lina Backlin|publisher=sochi2014.ru|lang=en}}</ref>. 2009/10 йылдар миҙгелендә, 15 йәшендә Лина, беренсе тапҡыр Рикссериенда — Швецияның төп ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһында сығыш яһаусы төп командала ҡатнаша. Лина беренсе уйынында уҡ оборонала ышаныслы уйын күрһәтә. Чемпионат барышында ул [[Шайба менән хоккей буйынса юниорҙар араһында донъя чемпионатында командаһы (ҡатын-ҡыҙҙар)|18 йәшкә]] тиклемге донъя чемпионатының Швецияның юниорҙар йыйылмаһына саҡырып алына. Беклин турнирҙы ыңғай файҙалы күрһәткес менән тамамлай һәм йыйылма командаға ике йыл рәттән бронза миҙалы яуларға ярҙам итә<ref name="kar03">{{Cite web|datepublished=|url=http://www.hockeyarchives.info/U-18fem_2009.htm|title=Championnats du monde 2009 des moins de 18 ans féminines|publisher=Hockeyarchives.info|lang=fr}}</ref>. Киләһе миҙгелдә Лина тәүге тапҡыр «Брюнес» өсөн шайбалар индергәндә билдәләнә. Ул ҡабат юниорҙар донъя чемпионатында ҡатнаша. [[Хедин, Линней|Линнея Хедин]]менән бергә уҙ командаһында һаҡсылар араһында «плюс-минус» насар һөҙөмтәләр күрһәтеүгә ҡарамаҫтан, Беклин Швеция йыйылма командаһының иң яҡшы уйынсылары рәтенә инә. 2011/12 йылдар миҙгелендә ул өсөнсө юниорҙар донъя чемпионатында ҡатнаша, бында альтернатив капитан ролен башҡара. Линаның ышаныслы уйыны шведтарға ҡабаттан бронза миҙал яулауға булышлыҡ итә. Бер аҙна үткәс Беклин беренсе Ҡышҡы Олимпия үҫмерҙәр уйындарында хоккей турнирында уйнай. Швеция йыйылма командаһы бөтә м атчтарҙа ла ышаныслы еңеү яулай һәм бөтә Уйындарҙың чемпионы була. Лина 6 матчта уйнай, уларҙа 7 (2+5) мәрәй йыя<ref name="kar02">{{Cite web|datepublished=|url=https://www.eliteprospects.com/player/366222/lina-backlin|title=Lina Bäcklin|publisher=Eliteprospects.com|lang=en}}</ref>. 2012/13 йылдар миҙгелендә Беклинды төп һаҡсы булараҡ, Швеция йыйылма командаһына даими саҡыра башлайҙар. 2013 йылдың апрелендә Оттавала үткән үҙенең беренсе донъя чемпионатында ҡатнаша. Лина биш уйында уйнай, файҙалылыҡтың нейтраль күрһәткесендә мәрәй йыя алмай. Киләһе миҙгелдә ул үҙенең һөҙөмтәһен күпкә яҡшырта, Швеция чемпионатында үҙ карьераһында беренсе тапҡыр 20-нән артыҡ мәрәй йыя. Беклин 2014 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында Швеция йыйылма командаһынан ҡатнашыу өсөн һуңғы ғаризаға инә<ref>Möt OS-aktuella Lina Bäcklin(швед.). brynas.se.</ref>. Турнирҙа швед ҡатын-ҡыҙҙары бронза өсөн көрәшә, әммә ҡалышып, өсөнсө урынды Финляндия йыйылма командаһы яулай<ref>Женская сборная Финляндии вернулась на олимпийский пьедестал почета. nhlstars.kulichki.net.</ref>. 2014/15 йылдар миҙгелендә Беклиндың статистик күрһәткестәре кәмей: үҙенең карьераһында тәүге тапҡыр даими чемпионатты файҙалылыҡтың кире күрһәткесе менән тамамлай. Ул 2015 йылғы донъя чемпионатында ҡатнаша. Лина халыҡ-ара ҙур турнирҙарҙа һөҙөмтәле тапшырыу менән билдәләнеп, беренсе мәрәйен яулай. Беклин киләһе миҙгел алдынан «Брюнес» командаһының капитаны ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә. Чемпионат барышында Лина һуңғы тапҡыр Швеция йыйылмаһы өсөн сығыш яһай<ref>Lina Bäcklin(англ.). Eliteprospects.com.</ref>. Киләһе ике миҙгелде Беклин үҙ командаһы һаҡсылары араһында насар күрһәткестәр менән тамамлай. 2018 йылдың октябрендә ул карьераһының тамамлауы тураһында иғлан итә. Ул карьераһын элегерәк туҡтатырға теләй, тик, уйынсылар етешмәү сәбәпле «Брюнесҡа» ярҙам итеү ниәтенән ҡала. Уйынсыларҙың хоккейҙан китеү сәбәбе финанс ауырлыҡтары менән бәйле була. Лина махсус курстар үтә һәм кадрҙар буйынса консультант булып эшкә урынлаша. Беклин әйтеүенсә, ул 2018 йылға тиклем үҙенең егете арҡаһында уйнай, сөнки ул уны тотороҡло финанс ярҙамы менән тәьмин итә<ref>Brynäs Lina Bäcklin slutar med hockeyn – 24 år gammal(швед.). svt.se(3 октября 2018).</ref>. == Уйын стиле == Лина Беклин бик шәп шыуыуы менән айырыла. Лина һөжүм итеүсе һаҡсы тип иҫәпләнә, ул күпселекте уйнатҡанда шайбаны ныҡ контролдә тота, команда буйынса партнерҙарына уңышлы гол индереү мәлдәрен тәьмин итә<ref name="kar05&quot;">{{Cite web|datepublished=2013-04-09|url=http://www.worldwomen2013.com/en/news/lina-backlin/|title=Backlin to play at UMD|publisher=worldwomen2013.com|lang=en}}</ref>. == Статистика == {{Хоккейсылар статистикаһы легендаһы (ялан уйынсылары)}} === Клуб === {| class="toccolours" style="text-align:center; width:65em" | bgcolor="#f9f9f9" colspan="3" | | bgcolor="#f9f9f9" rowspan="100" | | colspan="6" |Даими миҙгел | bgcolor="#f9f9f9" rowspan="100" | | colspan="6" |Плей-офф |- style="font-weight:bold" bgcolor="#e0e0e0" |Миҙгел |Команда |Лига |И |Г |П |О |Штр | +/− |И |Г |П |О |Штр | +/− |- |2009/10 |Брюнес |Рикссериен |28 |0 |5 |5 |32 |13 |2 |0 |0 |0 |0 |0 |- bgcolor="#f0f0f0" |2010/11 |Брюнес |Рикссериен |28 |4 |3 |7 |18 |14 |4 |0 |1 |1 |2 |1 |- |2011/12 |Брюнес |Рикссериен |25 |1 |5 |6 |6 |5 |4 |1 |2 |3 |2 |0 |- bgcolor="#f0f0f0" |2012/13 |Брюнес |Рикссериен |28 |6 |4 |10 |16 |3 |7 |2 |1 |3 |6 |1 |- bgcolor="#f0f0f0" |2013/14 |Брюнес |Рикссериен |28 |5 |18 |23 |38 |10 |2 |0 |2 |2 |0 | -2 |- |2014/15 |Брюнес |Рикссериен |27 |5 |8 |13 |38 | -7 |3 |0 |0 |0 |2 |0 |- bgcolor="#f0f0f0" |2015/16 |Брюнес |Рикссериен |36 |4 |8 |12 |34 | -14 |2 |0 |0 |0 |2 | -1 |- |2016/17 |Брюнес |SDHL |35 |3 |6 |9 |59 | -11 |2 |0 |0 |0 |2 |0 |- bgcolor="#f0f0f0" |2017/18 |Брюнес |SDHL |34 |5 |6 |11 |34 | -23 |2 |0 |0 |0 |0 | -3 |- style="font-weight:bold" bgcolor="#e0e0e0" | style="font-size:90%" |9 миҙгел | colspan="2" |Рикссериенда барлығы / SDHL |269 |33 |63 |96 |275 | -10 |28 |3 |6 |9 |22 | -4 |} === Халыҡ-ара === {| class="toccolours" style="text-align:center; width:50em" |Йыл |Йыйылма команда |Турнир |Урын | bgcolor="#f9f9f9" rowspan="100" | |И |Г. |П. |О |Штр | +/− |- |2010 |Швеция (юниорҙар.) |ЮЧМА (18) |{{3}} |6 |0 |0 |0 |14 |1 |- bgcolor="#f0f0f0" |2011 |Швеция (юниорҙар.) |ЮЧМА (18) |'''5''' |5 |2 |1 |3 |4 | -4 |- |2012 |Швеция (юниорҙар.) |ЮЧМА (18) |{{3}} |6 |1 |0 |1 |6 |1 |- bgcolor="#f0f0f0" |2012 |Швеция (юниорҙар.) |Үҫмерҙәрҙең олимпия уйындары (18) |{{1}} |6 |2 |5 |7 |0 |16 |- |2013 |Швеция |Донъя чемпионаты |'''7''' |5 |0 |0 |0 |0 |0 |- bgcolor="#f0f0f0" |2014 |Швеция |[[Ҡышҡы Олимпия уйындары|ОИ]] |'''4''' |6 |0 |0 |0 |0 |2 |- |2015 |Швеция |Донъя чемпионаты |'''5''' |4 |0 |1 |1 |0 |0 |- style="font-weight:bold" bgcolor="#e0e0e0" | colspan="4" |Бөтәһе (юниор.) |23 |5 |6 |11 |24 |14 |- style="font-weight:bold" bgcolor="#e0e0e0" | colspan="4" |Бөтәһе (төп.) |15 |0 |1 |1 |0 |2 |} <small>Мәғлүмәт буйынса: [https://web.archive.org/web/20210501184552/https://www.eurohockey.com/player/504658-lina-bcklin.html Eurohockey.com] һәм [https://www.eliteprospects.com/player/366222/lina-backlin Eliteprospects.com]</small> == Ҡаҙаныштары == ; Команда {| class="wikitable" style="font-size: 96%" !Йыл !Команда ! colspan="2" |Ҡаҙаныштар |- | bgcolor="#faf0e6" colspan="4" |'''Клуб''' |- |2012, 2012 |Швеция (юниорҙар.) |{{3}} Юниор донъя чемпионатының бронза призеры {{Small|(2)}} |- |2012 |Швеция (юниорҙар.) |{{1}} Үҫмерҙәр олимпия уйындары чемпионы |} * <small>Буйынса мәғлүмәт [https://www.eliteprospects.com/player/366152/sabina-kuller Eliteprospects.com]</small>. == Рекордтары == {{Col-begin}} {{Col-2}} ; «Брюнес» * Иң күп штраф минуттары-Рикссериен / SDHL — '''275''' <small>По данным: [https://www.eliteprospects.com/team/19174/brynas-if Eliteprospects.com]</small> {{Col-2}} ; Швеция (до 18) * Юниорҙарҙың бер донъя чемпионатында иң күп штраф минуттары - "' 14 " (ҡатын-ҡыҙҙар командалары араһында шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты 2010) (Элен Бенн һәм Клара Мирен менән бергә) <small>По данным: [https://www.eliteprospects.com/team/19327/sweden-u18 Eliteprospects.com]</small> {{Столбцы/конец}} == Иҫкәрмәләр == {{Иҫкәрмәләр}} == Һылтанмалар == * Профиль игрока (англ.). Eliteprospects.com. [[Категория:2014 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккейсылар]] [[Категория:Хоккей һаҡсылары]] [[Категория:Швецияла тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]] [[Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы]] [[Категория:1994 йылда тыуғандар]] [[Категория:3 октябрҙә тыуғандар]] [[Категория:Алфавит буйынса спортсылар]] [[Категория:Олимпия уйындары бүләкләнеүселәре]] [[Категория:Ҡышҡы Олимпия уйындары чемпиондары]] dc7723wvi1942y0cunlge9bznr9fl7w 0 177890 1307118 1287483 2026-10-08T04:41:48Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307118 wikitext text/x-wiki '''Мөнир''' — [[Башҡорттар|башҡорт]] [[Башҡорт ир-ат исемдәре|ир-ат исеме]]. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар. == Этимологияһы == Мөнир исеме ғәрәп теленән яҡтылыҡ биреүсе йәки нур һибеүсе тигәнде аңлата<ref>[[Таңһылыу Күсимова]]. [https://www.bashklip.ru/site/kitap/isembashklip_ru.pdf Исемдәр донъяһында. Башҡорт исемдәре һүҙлеге, башҡорт һәм рус телдәрендә. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1991. — 192 бит.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180516203613/http://bashklip.ru/site/kitap/isembashklip_ru.pdf |date=2018-05-16 }}</ref>. == Арҙаҡлы шәхестәр == * [[Бикҡолов Мөнир Кәрәмәт улы]] ([[25 март]] [[1944 йыл]] — [[23 июль]] [[2016 йыл]]) — хеҙмәт алдынғыһы. 1971—2004 йылдарҙа Өфө телефон аппаратураһы заводында һәм «БЭТО» йәмғиәтендә слесарь. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры. * [[Мөнир Һаҙый]] (''Мөхәммәт-Мөнир Мөхәммәт-Ғәҙей улы''; [[10 декабрь]] [[1876 йыл]] — [[10 август]] [[1913 йыл]]) — башҡорт тарихсыһы, дин әһеле. [[Ырымбур губернаһы]] ғилми архив комиссияһының мөхбир ағзаһы (1911). * [[Ишбулатов Мөнир Сибәғәт улы]] ([[19 ғинуар]] [[1935 йыл]] — [[23 октябрь]] [[2010 йыл]]) — мәғариф хеҙмәткәре, яҙыусы. 1994 йылдан [[Башҡортостан Яҙыусылар союзы]] ағзаһы<ref>http://meleuz-kultura.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=1222:ishbulatov-m- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230414112105/http://meleuz-kultura.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=1222:ishbulatov-m- |date=2023-04-14 }}</ref>. [[Мәләүез районы]]ның [[Булат Рафиҡов]] исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2007). * [[Ҡунафин Мөнир Сәхиулла улы]] ([[17 март]] [[1971 йыл]]) — [[башҡорт]] [[журналистика|журналисы]], [[шиғриәт|шағир]]. 2020 йылдың февраленән [[Ағиҙел (журнал)|«Ағиҙел»]] журналының баш мөхәррире. [[Рәсәй]]ҙең һәм [[Башҡортостан]]дың Журналистар һәм Яҙыусылар (2005) союздары ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015)<ref name="ЗРК">[http://www.bashinform.ru/bash/797729/ Әҙәбиәт йылын ябыу тантанаһында яҙыусы Александр Прохановҡа Аксаков премияһы тапшырылды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 17 декабрь]</ref>. * [[Вафин Мөнир Мәхмүт улы]] ([[16 ғинуар]] [[1961 йыл]]) — [[журналистика|журналист]] һәм [[шиғриәт|шағир]]. «Толпар» [[журнал]]ының бүлек мөдире, бер үк ваҡытта «Азатлыҡ» радиоһының [[Башҡортостан]] буйынса үҙ хәбәрсеһе. 2005 йылдан [[Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы]] ағзаһы. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015). [[Бәләбәй районы]]ның [[Динис Бүләков]] исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2011). * [[Шаһиев Мөнир Әхмәтйән улы]] ([[2 февраль]] [[1929 йыл]]) — [[уҡытыусы]], совет һәм [[КПСС|партия]] органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995), Ҡоншаҡ районының почётлы гражданы (2000)<ref>[http://chel-portal.ru/enc/Shageev_Munir_Ahmetyanovich Шагеев Мунир Ахметьянович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190906075519/http://chel-portal.ru/enc/Shageev_Munir_Ahmetyanovich |date=2019-09-06 }}</ref>. * [[Әбүбәкеров Мөнир Риза улы]] ([[7 март]] [[1954 йыл]]) — дәүләт хеҙмәткәре, үҙешмәкәр рәссам. 1995 йылдан — [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың Вәкилдәр палатаһы ойоштороу бүлегенең баш белгесе, 1998—2015 йылдарҙа кеше хоҡуҡтары буйынса сектор мөдире. * [[Ғәниев Мөнир Мирғәлим улы]] (1940 йыл 14 март) — агроном, биология фәндәре кандидаты ([[1967]]), профессор ([[1999]]). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре ([[1999]]), СССР юғары мәктәбе отличнигы ([[1990]]). * Мөнир Эль-Хаддади — Марокко футболсыһы, «Севилья» футбол клубының һәм Марокко йыйылма командаһының һөжүм итеүсеһе. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Сығанаҡтар == {{Исемдәр донъяһында}} {{Аҙаштар исемлеге}} [[Категория:Башҡорт ир-ат исемдәре]] sghfc3htdaukenv2wnj2wkx10x64k5f 0 185191 1307116 1297485 2026-10-08T02:32:02Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307116 wikitext text/x-wiki {{Ук}} [[Файл:International_Morse_Code.svg|ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/International_Morse_Code.svg/314px-International_Morse_Code.svg.png|мини|402x402пкс|Морзе алфавиты]] '''Морзе алфавиты, ''«Морзя́нка»'', Морзе коды''' — символдар менән кодлау ысулы, унда алфавит хәрефтәре, һандар, пунктуация билдәләре һәм башҡа символдар эҙмә-эҙлекле нөктә һәм һыҙыҡтар менә бирелә .<ref>Скляр Б. Цифровая связь. Теоретические основы и практическое применение. Пер. с англ. — М.: Издательский дом «Вильямс», 2003, 1104 с., С. 39. ISBN 978-5-8459-0497-3</ref>. Эҙмә-эҙлекле элемтә каналдары буйынса тапшырыу өсөн тәғәйенләнгән. Морзе алфавитының уникаль үҙенсәлеге булып кеше тарафынан махсус терминал ҡоролмаларын ҡулланмайынса кодлау һәм декодлау мөмкинлеге тора. Морзе әлифбаһының ишетеү алымы киң ҡулланыла, ул [[Радио|радиоэлемтә]] (ишетеү радиотелеграфы) киң таралыу ала. Хәрби-диңгеҙ флотында Морзе коды караптар араһында махсус сигнал прожекторҙары ҡулланыла. Морзе кодын тактиль тапшырыу һирәк осрай, атап әйткәндә, ул смарт-сәғәттең ҡайһы бер моделдәрендә бар.<ref>{{Cite web|url=https://support.apple.com/ru-ru/guide/watch/apd2c755c294/watchos|title=Тактильная передача времени на Apple Watch|website=Сайт Apple|access-date=2022-05-30}}</ref> Морзе стандарт кодында [[ваҡыт]] берәмеге өсөн иң ҡыҫҡа сигнал оҙайлығы ҡабул ителә. Һыҙыҡ оҙайлығы өс нөктәгә тигеҙ. Бер тамға элементтары араһындағы пауза, 3 нөктә, 7 нөктә [[Һүҙ|һүҙҙәре]] араһында.<ref>{{Cite web |url=http://www.itu.int/rec/R-REC-M.1677-1-200910-I/ |title=M.1677 : International Morse code |access-date=2014-04-23 |archive-date=2012-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106142719/http://www.itu.int/rec/R-REC-M.1677-1-200910-I/ |deadlink=no }}</ref> Код теләһә ниндәй тиҙлек менән тапшырыла ала, өҫтәүенә, декодлау мөмкинлеге ваҡыт интервалын үтәлмәһә лә һаҡлана. Америка уйлап табыусыһы һәм рәссамы [[Сэмюэл Морзе]] хөрмәтенә аталған. Хәреф кодтарын (ысынында «код») Морзеның коллегаһы Альфред Вейл өҫтәй, был фактты Морзе һуңынан ҡәтғи инҡар итә (һәм шул уҡ ваҡытта телеграф уйлап табыуын да үҙенә бәйләй). Вейлем кодтың һанлы өлөшөн уйлап тапҡандыр. Ә 1848 йылда Немец Фридрих Герке тарафынан Вейл/Морзе коды камиллаштырыла. Герке камиллаштырған код бөгөн дә ҡулланыла. == Тарихы == ==== Морзе аппараты ==== Морзе алфавиты уйлап табыусылар Сэмюэл Финли Брейзе Морзе (1791—1872), Альфред Вейл һәм Джозеф Генри тарафынан 1838 йылда үҙҙәре уйлап сығарған «Морзе» аппараты тип аталған телеграф аппараты өсөн төҙөлә.Ҡайһы бер тикшеренеүселәр кодтың авторы Сэмюэл Морзеның бизнес-партнеры Альфред Вале булған тип иҫәпләй, ул 5 персонаждан торған төркөмдәрҙең «коммерция кодын» индереүе менән билдәле. Уҡ тибындағы беренсе телеграф ҡоролмаларынан айырмалы рәүештә, күп сымлы элемтә линиялары һәм тиҙлеге түбән булған (сәғәтенә 25 һүҙ самаһы) күп сымлы элемтә линиялары йыш ҡына башҡарыла, Морзе аппараты бер генә сигнал сымы ярҙамында (икенсеһе ер булыуы мөмкин) тапшырыу тиҙлеген 10 тапҡырға арттырырға һәм ҡағыҙ таҫмала сигналды яҙҙырыу рәүешендә автоматик документация үткәрергә мөмкинлек бирә. Аппарат телеграф асҡысынан тора, уның менән телеграф операторы линиялағы токты ҡул менән модуляциялай һәм ҡағыҙ таҫманы энә йәки буяу роликтары алдында һуҙып торған ҡабул итеү яҙыу ҡоролмаһынан тора. Һыҙыҡҡа тоташтырылған электромагнит хәрәкәтендә роликты ҡағыҙға ҡыҫып, унда төрлө нөктә йәки һыҙыҡ ҡалдырыла, йәғни Морзе коды аша тапшырылған хәбәрҙе ҡағыҙға баҫа.. ==== Морзе алфавиты үҫеше ==== Беренсе, төп нөсхә, Морзе коды хәҙергеһенән айырылып тора, унда төрлө оҙайлыҡтағы, «нөктә», «һыҙыҡ», «оҙон нөктә», «оҙон һыҙыҡ» (нөктәнән 4 тапҡырға оҙонораҡ), шулай уҡ символ эсендә төрлө оҙонлоҡтағы паузалар ҡулланыла. Мәҫәлән, «С» хәрефе (кириллица аналогы — «Ц») өс нөктә менән кодлана, унда 1-се һәм 2-се һәм 2-се пауза ҡыҫҡа була һәм 2-се һәм 3-сө оҙонораҡ була, ә «0» һаны, ҡағиҙә булараҡ, бик оҙон һыҙыҡ була (10 нөктәнән артыҡ). Тағы ла бер етешһеҙлек инглиз алфавитында булмаған хәрефтәрҙе тапшырып булмай, был кодты төрлө илдәрҙә ҡулланыуҙы ҡатмарлаштыра. [[1848 йыл]]да [[:en:Friedrich Clemens Gerke|Фридрих]] Герке (Friedrich Clemens Gerke) Морзе кодын камиллаштыра, унда яңы символдар индерә, символ эсендә үҙгәрешһеҙ элемент-ара паузалар яһай һәм элементтың оҙайлығы буйынса ике генә элементты ҡалдыра: ҡыҫҡа — нөктә һәм оҙон — ''һыҙыҡ''. 1851 йылдан Герке коды, ''Америка'' алфавиты менән «Гамбург алфавитының» (Hamburg alphabet) йәки Морзе янындағы континенталь коды) атамаһын ала, Германияла һәм Австрияның ҡабул ителә. [[1865 йыл]]да, Халыҡ-ара электр элемтәһе союзына нигеҙ һалыусы беренсе Халыҡ-ара телеграф конференцияһында, Морзе алфавитының ''халыҡ-ара'' варианты — International Morse code әҙерләнә һәм ҡабул ителә, ул Герке кодының артабанғы үҫеше булып тора. Оҙаҡ ваҡыт Морзе әлифбаһының төрлө версиялары төрлө илдәрҙә үҙ аллы йәшәй, был ҙур уңайһыҙлыҡтар тыуҙырмай, сөнки телеграф линиялары сымлы була, әммә XX быуат башында радиоэлемтәнең ҡыҙыу үҫеше башлана һәм 1930-сы йылдарҙа Морзе алавитының халыҡ-ара варианты ҡалғандарҙы ҡыҫырыҡлап сығара. Ул әлеге ваҡытта ла ҡулланыла. ==== Өйрәнеү ==== Уртаса тапшырыу тиҙлегендә тексты ғәҙәти ысул менән яҙып өлгөрөп булмай, шуға күрә, уҡыу барышында, йыш ҡына радиограммаларҙы ҡыҫҡартыу ысулдары ла эшләнә. Ҡағиҙә булараҡ, яҙыуҙағы иң ҡатмарлы хәрефтәр ябайлаштырылған тамғалар менән алмаштырыла. Юғары тиҙлектә тулыһынса стенографик яҙыуға йәки клавиатурала тексты ҡабул итеүгә күсә. == Көйләү (напев) == ==== Өйрәнеү ==== Морзе алфавитындағы символдарҙың нисек кодланыуын хәтерҙә ҡалдырыу бик ябай. Бының өсөн төрлө визуаль-ассоциатив таблицалар ярҙам итә ала, уларҙа алфавит хәрефтәре һәм һандар нөктәләр һәм һыҙыҡ рәүешендә һүрәтлә.<ref>{{Мәҡәлә|автор=Н. Папков, Е. Савицкий, Е. Юрьев|заглавие=Учим азбуку Морзе|ссылка=|язык=ru|издание=Моделист-Конструктор|тип=журнал|год=1985|том=|номер=3|страницы=45—46|doi=|issn=0131-2243}}</ref> Әммә бындай уҡытыу Морзе кодын етерлек тиҙлек менән ҡабул итергә мөмкинлек бирмәй, сөнки нөктәләрҙе һәм тиреләрҙе иҫәпләү һәм һәр символдың тәржемәһе операторҙан артыҡ ҙур ваҡыт талап итә. Ишетеү алымына өйрәтеү, йышыраҡ, билдәнең ритмик структураһын айырым нөктәләргә һәм һыҙыҡтарға бүлеп тормайынса, хәтерләргә мөмкинлек биргән һүҙ формалары ярҙамында башҡарыла. Билдәнең структураһы (йыр) тейешле оҙайлыҡ һәм интервалдар менән әйтелә торған шартлы телмәр билдәләренән тора. Һүҙ формаһы ла шундай уҡ рәүештә барлыҡҡа килә, тик һәр символ Морзе кодындағы ритмик структураһына тап килгән ижектәр һаны һәм оҙайлығы менән һүҙгә йәки фразаға сағыштырыла. Шул уҡ ваҡытта, хәтерләү ябайлығы өсөн, фразаның беренсе хәрефе йәки мәғәнәһе символ менән еңел ассоциацияланырға тейеш.<ref>{{Китап|автор=В. Ш. Набиев|заглавие=Радиотелеграфия. Методические указания по изучению дисциплины.|nodot=|ссылка=http://lib.ulstu.ru/venec/disk/2015/Nabiev_4.pdf|ответственный=|место=Ульяновск|издательство=УВАУ ГА(И)|год=2010|том=|страниц=24|страницы=|isbn=|ref=}}</ref> Өйрәнеү барышында яңғыраш һәм символдың мәғәнәһе араһында ассоциатив-рефлектор бәйләнеш формалаша, был сағыштырмаса еңел Морзе алфавитын минутына 50-100 тамға тиҙлеге менән тапшырырға һәм ҡабул итергә мөмкинлек бирә, был уны практик радиоэлемтә ҡулланыу өсөн етерлек. Тиҙлектең артабанғы күтәрелеүе кешенең индивидуаль һәләтенә бәйле. Ҡағиҙә булараҡ, ритм тойғоһо һәм музыкаль ишетеү һәләте үҫешкән кешеләргә уҡытыу еңелерәк бирелә. == Көйләү (йырлау) == Ғәмәлдә морзе кодының һәр билдәһенә тап килгән «мелодия» (мнемоник ҡылым формаһы) тип аталған мәрәйҙәр һәм даштар һанын һәм уларҙың эҙмә-эҙлелеге ятлана. «Көйләү» стандарт түгел, улар уҡыу мәктәбенә ҡарап үҙгәрергә йәки бөтөнләй ҡулланылмаҫҡа мөмкин (һуңынан стажер символдың «көйөн» ятлай). Профессиональ диңгеҙ радиооператорҙары араһында көйһеҙ уҡытыу ғәмәлгә индерелгән; өҫтәүенә, алфавитты «көйҙәр» менән ятлау ҡабул итеү тиҙлеген кәметкән аяуһыҙ ғәмәл тип һаналған. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center" !Русский символ !Латинский символ !Код Морзе !«Напевы» |- |[[А (кириллица)|А]] |{{Audio-nohelp|A morse code.ogg|A}} |· − |ай-даа, ай-ваа |- |[[Б]] |{{Audio-nohelp|B morse code.ogg|B}} |− · · · |баа-ки-те-кут, беей-ба-ра-бан |- |[[В (кирил хәрефе)|В]] |{{Audio-nohelp|W morse code.ogg|W}} |· − − |ви-даа-лаа, вол-чаа-таа |- |[[Г]] |{{Audio-nohelp|G morse code.ogg|G}} |− − · |гаа-раа-жи, гаа-гаа-рин |- |[[Д]] |{{Audio-nohelp|D morse code.ogg|D}} |− · · |доо-ми-ки, даай-ку-рить |- |[[Е (кириллица)|Е]] (также и [[Ё (кирил хәрефе)|Ё]]) |{{Audio-nohelp|E morse code.ogg|E}} |· |есть |- |[[Ж]] |{{Audio-nohelp|V morse code.ogg|V}} |· · · − |я-бук-ва-жээ, же-ле-зис-тоо |- |[[З]] |{{Audio-nohelp|Z morse code.ogg|Z}} |− − · · |заа-каа-ти-ки |- |[[И]] |{{Audio-nohelp|I morse code.ogg|I}} |· · |и-ди, ишь-ты |- |[[Й]] |{{Audio-nohelp|J morse code.ogg|J}} |· − − − |йес-наа-паа-раа, Йош-каа-роо-лаа |- |[[К (кириллица)|К]] |{{Audio-nohelp|K morse code.ogg|K}} |− · − |каак-же-таак, каак-де-лаа |- |[[Л]] |{{Audio-nohelp|L morse code.ogg|L}} |· − · · |лу-наа-ти-ки |- |[[М (кириллица)|М]] |{{Audio-nohelp|M morse code.ogg|M}} |− − |маа-маа, Маа-шаа |- |[[Н (кириллица)|Н]] |{{Audio-nohelp|N morse code.ogg|N}} |− · |ноо-мер, наа-те |- |[[О (кирил хәрефе)|О]] |{{Audio-nohelp|O morse code.ogg|O}} |− − − |оо-коо-лоо |- |[[П]] |{{Audio-nohelp|P morse code.ogg|P}} |· − − · |пи-лаа-поо-ёт |- |[[Р (кириллица)|Р]] |{{Audio-nohelp|R morse code.ogg|R}} |· − · |ре-шаа-ет, ру-каа-ми |- |[[С (кириллица)|С]] |{{Audio-nohelp|S morse code.ogg|S}} |· · · |си-ни-е, си-не-е, са-мо-лёт |- |[[Т (кириллица)|Т]] |{{Audio-nohelp|T morse code.ogg|T}} |− |таак, таам |- |[[У]] |{{Audio-nohelp|U morse code.ogg|U}} |· · − |у-нес-лоо, у-бе-гуу |- |[[Ф]] |{{Audio-nohelp|F morse code.ogg|F}} |· · − · |фи-ли-моон-чик |- |[[Х (кириллица)|Х]] |{{Audio-nohelp|H morse code.ogg|H}} |· · · · |хи-ми-чи-те |- |[[Ц]] |{{Audio-nohelp|C morse code.ogg|C}} |− · − · |цаа-пли-наа-ши, цаа-пли-цаа-пли |- |[[Ч]] |Ö |− − − · |чаа-шаа-тоо-нет, чее-лоо-вее-чек |- |[[Ш]] |CH |− − − − |шаа-роо-ваа-рыы, шуу-раа-доо-маа |- |[[Щ]] |{{Audio-nohelp|Q morse code.ogg|Q}} |− − · − |щаа-ваам-не-шаа, щуу-каа-жи-ваа |- |[[Ъ]]<ref>Для твёрдого знака применялось также сочетание «. — — . — .». Сейчас практически всегда вместо Ъ передают Ь.</ref> |Ñ |− − · − − |твёёр-дыый-не-мяяг-киий |- |[[Ы]] |{{Audio-nohelp|Y morse code.ogg|Y}} |− · − − |ыы-не-наа-доо |- |[[Ь]] (также и [[Ъ]]) |{{Audio-nohelp|X morse code.ogg|X}} |− · · − |тоо-мяг-кий-знаак, знаак-мяг-кий-знаак |- |[[Э]] |É |· · − · · |э-ле-роо-ни-ки, э-ле-ктроо-ни-ка |- |[[Ю]] |Ü |· · − − |ю-ли-аа-наа |- |[[Я]] |Ä |· − · − |я-маал-я-маал |- | colspan="2" |{{Audio-nohelp|1 number morse code.ogg|1}} |· − − − − |и-тооль-коо-оо-днаа |- | colspan="2" |{{Audio-nohelp|2 number morse code.ogg|2}} |· · − − − |две-не-хоо-роо-шоо |- | colspan="2" |{{Audio-nohelp|3 number morse code.ogg|3}} |· · · − − |три-те-бе-маа-лоо |- | colspan="2" |{{Audio-nohelp|4 number morse code.ogg|4}} |· · · · − |че-тве-ри-те-каа |- | colspan="2" |{{Audio-nohelp|5 number morse code.ogg|5}} |· · · · · |пя-ти-ле-ти-е |- | colspan="2" |{{Audio-nohelp|6 number morse code.ogg|6}} |− · · · · |поо-шес-ти-бе-ри |- | colspan="2" |{{Audio-nohelp|7 number morse code.ogg|7}} |− − · · · |даа-даа-се-ме-ри |- | colspan="2" |{{Audio-nohelp|8 number morse code.ogg|8}} |− − − · · |воо-сьмоо-гоо-и-ди |- | colspan="2" |{{Audio-nohelp|9 number morse code.ogg|9}} |− − − − · |ноо-наа-ноо-наа-ми |- | colspan="2" |{{Audio-nohelp|0 number morse code.ogg|0}} |− − − − − |нооль-тоо-оо-коо-лоо |- | colspan="2" |[[Нөктә (тыныш билдәһе)|Точка]] |· · · · · · [[:en:Morse code#Letters, numbers, punctuation, prosigns for Morse code and non-English variants|('''· − · − · − ''')]] |то-чеч-ка-то-чеч-ка |- | colspan="2" |[[Өтөр|Запятая]] |· − · − · − [[:en:Morse code#Letters, numbers, punctuation, prosigns for Morse code and non-English variants|('''− − · · − − ''')]] |крю-чоок-крю-чоок-крю-чоок |- | colspan="2" |[[Ике нөктә|Двоеточие]] |− − − · · · |двоо-ее-тоо-чи-е-ставь |- | colspan="2" |[[Нөктәле өтөр|Точка с запятой]] |− · − · − · |тоо-чка-заа-пя-таа-я |- | colspan="2" |[[Йәйәләр|Скобка]] |− · − − · − [[:en:Morse code#Letters, numbers, punctuation, prosigns for Morse code and non-English variants|('''− · − − · ''', '''− · − − · − ''')]] |скоо-бку-стаавь-скоо-бку-стаавь, скоо-бку-тыы-мнее-пи-шии |- | colspan="2" |Апостроф |· − − − − · |крю-чоок-тыы-веерх-ниий-ставь |- | colspan="2" |[[Тырнаҡтар|Кавычки]] |· − · · − · |ка-выы-чки-ка-выы-чки, ка-выы-чки-от-крыы-ли, ка-выы-чки-за-крыы-ли |- | colspan="2" | Тире |− · · · · − |чёёр-точ-ку-мне-да-ваай, чёёр-точ-ку-ты-пи-шии |- | colspan="2" |Косая черта |− · · − · |дрообь-здесь-пред-стаавь-те, доо-ми-ки-ноо-мер |- | colspan="2" |Подчёркивание |· · − − · − | |- | colspan="2" |Вопросительный знак |· · − − · · |вы-ку-даа-смоо-три-те, до-про-сии-лии-е-го, у-нес-лоо-доо-ми-ки, э-ти-воо-проо-си-ки |- | colspan="2" |Восклицательный знак |− − · · − − [[:en:Morse code#Letters, numbers, punctuation, prosigns for Morse code and non-English variants|('''− · − · − − ''')]] |оо-наа-вос-кли-цаа-лаа |- | colspan="2" |Плюс |· − · − · | |- | colspan="2" |Знак раздела |− · · · − |рааз-де-ли-те-каа |- | colspan="2" |Ошибка/перебой |· · · · · · · · |хи-ми-чи-те-хи-ми-чи-те, ше-стью-во-семь-со-рок-во-семь |- | colspan="2" |@ |· − − · − · |со-баа-каа-ре-шаа-ет, со-баа-каа-ку-саа-ет |- | colspan="2" |Конец связи |· · · − · − | |} Цифрҙарҙың, тыныш билдәләренең һәм латин хәрефтәренең музыкаль яңғырашы '''[https://web.archive.org/web/20160305020107/http://www.cqham.ru/forum/attachment.php?attachmentid=44071&d=1258999489 аудиояҙмаһы]'''. == Морзе алфавиты тапшырған беренсе хәбәр == Беренсе рәсми бәйләнеш 1844 йылдың 24 майында тапшырыла. Вашингтонда Юғары судтан Балтиморға бер һөйләмле телеграмма ебәрелә: «Алла нимә эшләне!»<ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/item/mmorse000107/|title=Первое телеграфное сообщение|author=|website=Библиотека Конгресса США|date=|publisher=|access-date=2017-08-11|archive-date=2017-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170715101734/https://www.loc.gov/item/mmorse000107/|deadlink=no}}</ref> Был хәбәр Чис китабынан Библия шиғырының аҙағы менән тап килә.<ref>{{Cite web|url=https://www.bibleonline.ru/bible/eng/04/23/#23|title=Числа 23:23|author=Перевод Короля Иакова|website=Библия Онлайн|date=|publisher=|access-date=2017-08-11|archive-date=2017-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811185804/https://www.bibleonline.ru/bible/eng/04/23/#23|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bibleonline.ru/bible/rus/04/23/#23|title=Числа 23:23|author=Русский Синодальный Перевод|website=Библия Онлайн|date=|publisher=|access-date=2017-08-11|archive-date=2017-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811185759/https://www.bibleonline.ru/bible/rus/04/23/#23|deadlink=no}}</ref> == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * [http://ochakiv.narod.ru/content/shemy/index.html ''Г. Иванов, Б. М. Иваново'' Радиооператор. — М.: ДОСААФ, 1976] * [https://web.archive.org/web/20130730043903/http://www.cqham.ru/forum/attachment.php?attachmentid=61019&d=1282160572 ''М. Красовский'' Азбука Морзе. Асҡыс эшләү һәм ҡабул итеү һәләтен // журналдарға арзаныраҡ китапхана «бөтә Радио», вып. 19. — М.: Дәүләт нәшриәте, 1927] * [http://archive.radio.ru/web/1973/06/015/ ''«Мелодия» телеграф коды // Журнал «Радио», № 6, 1973''] * {{Публикация|книга|заглавие=Международный код Морзе. Рекомендация МСЭ-R M.1677-1 (10/2009)|ссылка=https://www.itu.int/dms_pubrec/itu-r/rec/m/R-REC-M.1677-1-200910-I!!PDF-R.pdf|ответственный=|место=Женева|издательство=Международный союз электросвязи ITU|год=2009|страниц=|ref=}} * {{Публикация|книга|заглавие=Процедуры телеграфии Морзе в морской подвижной службе. Рекомендация МСЭ-R M.1170-1 (03/2012)|ссылка=https://www.itu.int/dms_pubrec/itu-r/rec/m/R-REC-M.1170-1-201203-I!!PDF-R.pdf|ответственный=|место=Женева|издательство=Международный союз электросвязи ITU|год=2015|страниц=|ref=}} == Һылтанмалар == ** [https://morsecodetranslator.co/ Переводчик кода Морзе, аудио и флэш-сигнал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210822043124/https://morsecodetranslator.co/ |date=2021-08-22 }}(EN) ** [https://web.archive.org/web/20121207024815/http://www.radio-portal.ru/index.php/kink/130-2010-06-21-16-39-20/1953-2010-06-21-17-19-10 Как выучить азбуку Морзе (портал радиолюбителей)] [[Категория:Кодировкалар]] [[Категория:Радио]] qlj7fpoevm7mhra9c753j2bm78r04qu 0 193599 1307094 1254569 2026-10-07T15:23:41Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307094 wikitext text/x-wiki {{Заповедная зона | Название = С. В. Мараков исемендәге Командор дәүләт тәбиғәт биосфера ҡурсаулығы | Национальное название = | Изображение = О. Медный 57586.jpg | Подпись = Медный утрауы | Категория МСОП = Ia | Координаты = 54.836556/N/166.536353/E | CoordScale = | Страна = Россия | Регион = Камчатка крайы | Район = Алеут районы | Страны = | Ближайший город = | Площадь = 36 486,79 км² | Средняя высота = | Дата основания = 23.04.1993 | Посещаемость = | Год посещаемости = | Управляющая организация = | Сайт = http://www.komandorsky.ru/ }} '''Командор ҡурсаулығы''' ({{lang-ru|Командорский заповедник}}) — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙәге иң ҙур диңгеҙ биосфера [[Ҡурсаулыҡ|ҡурсаулығ]]ы<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://sport-marafon.ru/club/komandorskie-010/|title=Командорские острова: самый большой морской заповедник России (вебинар)|website=sport-marafon.ru|access-date=2021-12-17|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217205226/https://sport-marafon.ru/club/komandorskie-010/|deadlink=no}}</ref>. Уның һаҡланыусы һыу майҙаны 3 миллион гектарҙан ашыу тәшкил итә — шул уҡ территорияны, мәҫәлән, [[Бельгия]] биләй. Ҡурсаулыҡ [[Тымыҡ океан]]дың төньяҡ өлөшөндә, [[Евразия]] менән [[Төньяҡ Америка]] араһында, Командор утрауҙарында һәм уның эргә-тирәһендәге акваторияла урынлашҡан. Һирәк осрай торған [[үҫемлектәр]], шул иҫәптән эндемиктар күп. == Тарихы == Командор ҡурсаулығы 1993 йылдың 23 апрелендә ойошторола. 2010 йылдан С. В. Мараков исемен йөрөтә<ref>{{Cite web |url=http://www.ohotfak.ru/index.php/history-komandorsky-marakov-name.html |title=Командорскому заповеднику присвоено имя Сергея Маракова |access-date=2017-10-19 |archive-date=2017-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215824/http://www.ohotfak.ru/index.php/history-komandorsky-marakov-name.html |deadlink=no }}</ref>. Рәсми атамаһы — С. В. Мараков иемендәге «Командор дәүләт тәбиғәт биосфера ҡурсаулығы» федераль дәүләт бюджет учреждениеһы<ref name="KK">{{Cite web|url=http://www.kamchatsky-krai.ru/geography/oopt/reserves/komandorsky.htm|title=Командорский природный биосферный заповедник имени С. В. Маракова {{!}} Заповедники Камчатского края {{!}} Особо охраняемые природные территории Камчатского края (заповедники, природные парки, заказники, памятники природы) {{!}} География Камчатки {{!}} Камчатский край, Петропавловск-Камчатский — краеведческий сайт о Камчатке: история Камчатки, география и этнография Камчатки, литература Камчатки, фотографии Камчатки|website=www.kamchatsky-krai.ru|access-date=2021-12-18|archive-date=2021-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306141229/http://www.kamchatsky-krai.ru/geography/oopt/reserves/komandorsky.htm|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://komandorsky.ru/assets/data/docs/3.%20%D0%A3%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%92.PDF |title=http://komandorsky.ru.PDF |access-date=2021-12-18 |archive-date=2021-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218011437/http://komandorsky.ru/assets/data/docs/3.%20%D0%A3%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%92.PDF |deadlink=no }}</ref>. == Географияһы == Командор утрауҙарында урынлашҡан, 4 ҙур утрауҙы — Берингты, Медныйҙы, Топорковты һәм Арий Каменды, 60-тан ашыу ваҡ утрауҙы һәм [[Беринг диңгеҙе]] һәм Тымыҡ океан акваторияһын үҙ эсенә ала. Командор утрауҙары — Тымыҡ океандың төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан [[архипелаг]]. Иң юғары нөктә — Стеллер тауы (755 м). Майҙаны 3 648 679 [[га]] (36486,79 км²), шул иҫәптән 3 463 300 га (34633 км²) — диңгеҙ акваторияһы. 2 биләмәһе бар. == Климаты == Бында ҡыш йомшаҡ, йәй һалҡын. Һауа торошоноң тотороҡһоҙ осоро уртаса 127—140 көн тәшкил итә. == Флораһы == 383 төр үҫемлек һәм 37 көпшәле үҫемлек төрсәһе үҫә. Утрауҙар көнсығыш өлөшөндә 93 төр үҫемлектең һәм ҡурсаулыҡтың көнбайыш өлөшөндә 10 төрҙөң таралыу сиге булып тора. == Фаунаһы == Ҡурсаулыҡ һыуҙарында 250 төр балыҡ осрай. Шулай уҡ бында диңгеҙ ҡоштары (бөтәһе 213 төр, шул иҫәптән юҡҡа сыҡҡандары) оялай, [[имеҙеүселәр]]ҙең 25 төрө бар. Диңгеҙ һөтимәрҙәренең тупланған урындар күп<ref>{{ООПТ|Командорский|title=Командорский|access-date=2021-12-17}}</ref>. Командор ҡурсаулығы — [[Рәсәй Федерацияһы|Рәсәй]]ҙә киттарҙы күҙәтеү йыл әйләнәһенә алып барылған берҙән-бер урын. Бында уларҙың 21 төрө теркәлгән — был донъя популяцияһының 25%-ы<ref name="автоссылка1" />. == Иҫтәлекле урындар == Ҡурсаулыҡ территорияһында тарихи-мәҙәни мираҫ объекттары, шулай уҡ тәбиғәт ҡомартҡылары урынлашҡан: * 1741—1742 йылдарҙа Витус Беринг экспедицияһының туҡталҡаһы, Берингтың ҡәбере. * Стеллер аркаһы — базальт ҡая ҡалдыҡтары. Тәбиғәт ҡомартҡыһы. Быға оҡшашы [[Ҡырым]]да бар, «диңгеҙ йыланы» тип атала. Ул һүнгән Карадаг янартауы итәгендә диңгеҙҙә. * Буян ҡултығы — геологик ландшафт ҡомартҡыһы. Бик күп биҙәү таштары — йәшмә, сердолик, халцедон осрай. * Командор ҡултығы — тәбиғәт ҡомартҡыһы. * Арий Камень утрауы — [[Һөмбаш һымаҡтар]] ыуылдырыҡ сәскән урын һәм [[һөтимәрҙәр]]ҙең тупланыу урыны. Һуңғы дүрт объект, Командор ҡурсаулығында булыу сәбәпле, махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәһе статусын юғалтҡан<ref>{{ООПТ|Остров-Арий-Камень|Остров Арий Камень|access-date=2021-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://oopt.aari.ru/doc/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F-%D0%BE%D1%82-17092018-%E2%84%96378-%D0%9F|title=Постановление правительства Камчатского края от 17.09.2018 №378-П {{!}} ООПТ России|website=oopt.aari.ru|access-date=2021-12-17|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217225007/http://oopt.aari.ru/doc/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F-%D0%BE%D1%82-17092018-%E2%84%96378-%D0%9F|deadlink=no}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * {{книга |автор = [[Мараков, Сергей Владимирович|Мараков С. В.]] |заглавие = Природа и животный мир Командор |ссылка = |ответственный = С. В. Мараков; Отв. ред. д-р биол. наук, проф. [[Томилин, Авенир Григорьевич|А. Г. Томилин]]; [[Академия наук СССР]] |издание = |место = М. |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] |год = 1972 |страницы = |страниц = 185, [8] |серия = Общенаучные популярные издания |тираж = }} == Һылтанмалар == * [https://web.archive.org/web/20200510225857/https://komandorsky.ru/ Официальный сайт Командорского государственного природного заповедника] * [http://beringisland.ru/ Сайт о Командорских островах] {{Тышҡы һылтанмалар}} {{Алыҫ Көнсығыш ҡурсаулыҡтары}} [[Категория:Рәсәй ҡурсаулыҡтары]] eovmi2ajyjj2q260e77v9q3gd3pnn45 0 193757 1307124 1287814 2026-10-08T10:03:55Z ~2026-54158-52 49123 /* Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре */ 1307124 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Назаров Денис Андреевич''' ([[13 декабрь]] [[1989 йыл]]) — эшҡыуар, йәмәғәт эшмәкәре. [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың 7-се саҡырылыш депутаты<ref> https://vperedsibay.ru/novosti/denis-nazarov-izbran-deputatom-gosudarstvennogo-sobraniya-rb/</ref>. Юридик фәндәр кандидаты (2015). == Биографияһы == Денис Андреевич Назаров 1989 йылдың 13 декабрендә [[Башҡорт АССР-ы]]ның [[Сибай]] ҡалаһында тыуған. 2012 йылда [[М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<nowiki/>ның «Донъя сәйәсәте» факультетын уңышлы тамамлай. 2015 йылда Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте Рәсәй академияһының М. М. Сперанский исемендәге юридик факультеттың магистратураһын тамамлай. 2015 йылда юридик фәндәр кандидаты була. Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте Рәсәй академияһының Дәүләт хеҙмәте һәм идаралығы институтында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай<ref>https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_005562099?page=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010050324/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_005562099?page=1 |date=2023-10-10 }}</ref>. 2010—2014 йй. — «Анна» ЯСО генераль директоры урынбаҫары, генераль директор. 2012 й.- хәҙерге ваҡытҡа тиклем — «ГранельНедвижимость» ЯСО генераль директоры. 2014 й. — хәҙерге ваҡытҡа тиклем — «Гранель» компаниялар төркөмөнөң сауҙа күсемһеҙ мөлкәте һәм перспективалы үҫеш буйынса вице-президенты. 2017 й. — хәҙерге ваҡытҡа тиклем — «Аструм» компаниялар төркөмө президенты. == Карьераһы == 2010 йылдан «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси ширҡәтенең ағзаһы<ref>https://bashkortostan.er.ru/person/a9f121e5-c1ed-482a-8e8c-cbaccaaefe6e</ref>. Сибай ҡалаһы ҡала округының Советы депутаты (2016—2018 йй.). 2016 йылдан урындағы «Вперёд, Сибай» йәмәғәт ойошмаһы рәйесе. 2018—2023 йй. [[Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай]]ҙың 6-сы саҡырылыш депутаты<ref>https://deputat.bashkortostan.ru/deputies/48056/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220112113615/https://deputat.bashkortostan.ru/deputies/48056/ |date=2022-01-12 }}</ref>. 2019—2020 йй. «Эшлекле Рәсәй» Башҡортостан төбәк бүлексәһенең йәнәш рәйесе. 2019 йылдан «Беҙҙең Киләсәк» Хәйриә фонды Бағыусылыҡ советы рәйесе. 2019 йылдан «Эшлекле Рәсәй» Мәскәү төбәк бүлексәһе рәйесе. «Эшлекле Рәсәй» вице-президенты, Генераль советы ағзаһы<ref>https://deloros.ru/litsa/nazarov-denis-andreevich/</ref>. «Рәсәй юристары ассоциацияһы» Бөтә Рәсәй ижтимағи ойошмаһының халыҡ-ара бәйләнештәр комиссияһы рәйесе урынбаҫары. Башҡорт хоккей лигаһы президенты<ref>https://m.vk.com/bhl_rb</ref>. «Вперёд, Сибай» урындағы ижтимағи ойошманың рәйесе<ref>https://vperedsibay.ru/</ref>. «Беҙҙең Киләсәк» хәйриә фондының бағыусылыҡ советы рәйесе. «БлагоДать» хәйриә фондының бағыусылыҡ советы рәйесе. === Проекттары === * Халыҡ-ара Өфө марафонын ойоштороусыһы. Уны йыл һайын уҙғара, Башҡортостан Республикаһы ҡалалары буйлап Bashrun уҙышын үткәрә<ref>https://ufa.rbc.ru/ufa/03/09/2023/64f4a4d69a794740af819bb2</ref>; * Сибай ҡалаһында Өсөнсө быуын Халыҡ университеты бүлексәһен төҙөй. Унда компьютер оҫталығы, һаулыҡ дәрестәре, бейеү түңәрәге, күп фатирлы йорттар Советы рәйестәрен уҡытыу. Шулай уҡ Өфөнөң Өсөнсө быуын халыҡ университетына ла ярҙам итә<ref>https://pensioner-rb.ru/articles/universitet-tretego-vozrasta/v-sibae-nabiraet-populyarnost-narodnyy-universitet-tretego-vozrasta-799/</ref>; * Балалар йорттары һәм мәктәп-интернаттар араһында шахмат буйынса бөтә Рәсәй кимәлендә ярыштар үткәрә; * Студенттар һәм уҡыусылар өсөн хоҡуҡ тураһында лекциялар, патриотик тәрбиә биреү тураһында әңгәмәләр үткәреүҙе тәҡдим итә; * Сибай ҡалаһындағы Рәсәй юристар ассоциацияһының төбәктәге бүлексәһенә ярҙам итә<ref>https://m.vk.com/ayur02</ref> һ. б. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == Әүҙем ижтимағи эшмәкәрлеге өсөн: * Рәсәй Федерацияһы Президентының Рәхмәт хаты<ref>https://deloros-msk.ru/news/denis-nazarov-poluchil-blagodarstvennoe-pismo-ot-prezidenta-rossii/{{Недоступная ссылка|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, * Салауат Юлаев Ордены, * Башҡортостан Республикаһы Маҡтау грамотаһы<ref>https://base.garant.ru/405400073/</ref>, * Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Маҡтау грамотаһы, * Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайы почет грамотаһы, * Башҡортостан Республикаһы Башлығының Рәхмәт хаты<ref>https://proural.info/society/denis-nazarov-poluchil-blagodarstvennoe-pismo-ot-glavy-bashkirii-radiya-khabirova-za-aktivnoe-uchast/</ref>, * Рәсәй Федерацияһы Төҙөлөш министрлығының Рәхмәте, * Рәсәй Федерацияһы Спорт министрының Рәхмәт хаты, * Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Рәхмәт хаты, * Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының Рәхмәт хаты, * Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Рәхмәте, * Рәсәй Федерацияһы Президенты янындағы Башҡортостан Республикаһының Тулы вәкиллегенең грамотаһы, * Рәсәй Федерацияһы Милли гвардияһы ғәскәрҙәренең грамотаһы * Донецк Халыҡ Республика гвардия ғәскәри часть командирының Рәхмәт хаты, * Бөтә Рәсәй йәмғиәте  "Рәсәй офицерҙары" Маҡтау грамотаһы һ.б. менән бүләкләнгән. == Ҡыҙыҡһыныуҙары == Хоккей, тау саңғыһы, рус бильярды менән шөғөлләнә. 2020 йылда хоккей буйынса Рәсәй Геройы М. М. Шайморатов исемен йөрөткән һәүәҫкәр команда төҙөй һәм уның капитаны була. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|3}} == Һылтанмалар == * [https://proural.info/society/denisa-nazarova-otmetili-v-nominatsii-premii-molodost-natsii/|Дениса Назарова отметили в номинации премии «Молодость нации»]{{Недоступная ссылка|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://proural.info/society/denis-nazarov-nagrazhden-znakom-85-let-pozharno-spasatelnomu-sportu-/|Денис Назаров награжден знаком «85 лет пожарно-спасательному спорту»]{{Недоступная ссылка|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категория:Сибайҙа тыуғандар]] [[Категория:7-се саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары]] 8yyp6zh9mvgnwrzagphkwphdwzcydve 0 201373 1307073 1307062 2026-10-07T13:24:30Z Баныу 28584 /* Иҫкәрмәләр */ 1307073 wikitext text/x-wiki {{Delete|1=Machine translation/AI-generated content. See [[:m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles]].}} {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' (1 июль 1946 йыл) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеү өсөн лоббиҙы етәкләй, был закон элекке СССР илдәренән яҡынса 1 миллион дини аҙсылыҡ вәкиленә АҠШ-ҡа легаль рәүештә күсеп китергә мөмкинлек бирә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш эҫен юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн 218-се статья буйынса 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ Конгрессы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{примечания}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} {{Authority control}} [[Категория:1946 йылда тыуғандар]][[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] 7z95bi2sgdnkecra4wn1navlzyj4y9h 1307074 1307073 2026-10-07T13:25:09Z Баныу 28584 /* Иҫкәрмәләр */ 1307074 wikitext text/x-wiki {{Delete|1=Machine translation/AI-generated content. See [[:m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles]].}} {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' (1 июль 1946 йыл) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеү өсөн лоббиҙы етәкләй, был закон элекке СССР илдәренән яҡынса 1 миллион дини аҙсылыҡ вәкиленә АҠШ-ҡа легаль рәүештә күсеп китергә мөмкинлек бирә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш эҫен юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн 218-се статья буйынса 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ Конгрессы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} {{Authority control}} [[Категория:1946 йылда тыуғандар]][[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] kb2obkenmhjjn61n7k62vqk9fejcfcm 1307076 1307074 2026-10-07T13:36:07Z Баныу 28584 /* Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе */ 1307076 wikitext text/x-wiki {{Delete|1=Machine translation/AI-generated content. See [[:m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles]].}} {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' (1 июль 1946 йыл) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеү өсөн лоббиҙы етәкләй, был закон элекке СССР илдәренән яҡынса 1 миллион дини аҙсылыҡ вәкиленә АҠШ-ҡа легаль рәүештә күсеп китергә мөмкинлек бирә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында [[:ru:Пятидесятники|пятидесятниктар]]<ref>{{БЭ2013|78828}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш эҫен юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн 218-се статья буйынса 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ Конгрессы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} {{Authority control}} [[Категория:1946 йылда тыуғандар]][[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] l4pjf77trm8ydl294fco6y8jufg9ejs 1307077 1307076 2026-10-07T13:38:37Z Баныу 28584 1307077 wikitext text/x-wiki {{Delete|1=Machine translation/AI-generated content. See [[:m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles]].}} {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' (1 июль 1946 йыл) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеү өсөн лоббиҙы етәкләй, был закон элекке СССР илдәренән яҡынса 1 миллион дини аҙсылыҡ вәкиленә АҠШ-ҡа легаль рәүештә күсеп китергә мөмкинлек бирә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар<ref>{{БЭ2013|78828|Пятидесятниктар}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш эҫен юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн 218-се статья буйынса 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ Конгрессы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} {{Authority control}} [[Категория:1946 йылда тыуғандар]][[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] o97je9tqur1zvi22ekakywom3coms46 1307079 1307077 2026-10-07T13:49:21Z Баныу 28584 /* Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу */ 1307079 wikitext text/x-wiki {{Delete|1=Machine translation/AI-generated content. See [[:m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles]].}} {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' (1 июль 1946 йыл) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеү өсөн лоббиҙы етәкләй, был закон элекке СССР илдәренән яҡынса 1 миллион дини аҙсылыҡ вәкиленә АҠШ-ҡа легаль рәүештә күсеп китергә мөмкинлек бирә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар<ref>{{БЭ2013|78828|Пятидесятниктар}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш аңын юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн, 218-се статья буйынса, 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ Конгрессы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} {{Authority control}} [[Категория:1946 йылда тыуғандар]][[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] opvek4q1r0m0v3xdo2cidp86kf3mgvn 1307080 1307079 2026-10-07T13:55:04Z Баныу 28584 /* Тәшҡы һылтанмалар */ 1307080 wikitext text/x-wiki {{Delete|1=Machine translation/AI-generated content. See [[:m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles]].}} {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' (1 июль 1946 йыл) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеү өсөн лоббиҙы етәкләй, был закон элекке СССР илдәренән яҡынса 1 миллион дини аҙсылыҡ вәкиленә АҠШ-ҡа легаль рәүештә күсеп китергә мөмкинлек бирә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар<ref>{{БЭ2013|78828|Пятидесятниктар}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш аңын юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн, 218-се статья буйынса, 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ Конгрессы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} * [https://vgulage.name/authors/perchatkin-boris-georgievich/ ] [[Категория:1946 йылда тыуғандар]] [[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] k23zlq46dhv38h7du1yynx834lluzlb 1307081 1307080 2026-10-07T13:56:48Z Баныу 28584 /* Тәшҡы һылтанмалар */ 1307081 wikitext text/x-wiki {{Delete|1=Machine translation/AI-generated content. See [[:m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles]].}} {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' (1 июль 1946 йыл) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеү өсөн лоббиҙы етәкләй, был закон элекке СССР илдәренән яҡынса 1 миллион дини аҙсылыҡ вәкиленә АҠШ-ҡа легаль рәүештә күсеп китергә мөмкинлек бирә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар<ref>{{БЭ2013|78828|Пятидесятниктар}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш аңын юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн, 218-се статья буйынса, 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ Конгрессы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} * [https://vgulage.name/authors/perchatkin-boris-georgievich/ Воспоминание о ГУЛАГ е иих авторов ] [[Категория:1946 йылда тыуғандар]] [[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] 26ck4y3d93ew5lzly1yumb5z8yatvus 1307082 1307081 2026-10-07T13:57:36Z Баныу 28584 /* Тәшҡы һылтанмалар */ 1307082 wikitext text/x-wiki {{Delete|1=Machine translation/AI-generated content. See [[:m:SRM#Using AI to Translate Wikipedia Articles]].}} {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' (1 июль 1946 йыл) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеү өсөн лоббиҙы етәкләй, был закон элекке СССР илдәренән яҡынса 1 миллион дини аҙсылыҡ вәкиленә АҠШ-ҡа легаль рәүештә күсеп китергә мөмкинлек бирә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар<ref>{{БЭ2013|78828|Пятидесятниктар}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш аңын юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн, 218-се статья буйынса, 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ Конгрессы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} * [https://vgulage.name/authors/perchatkin-boris-georgievich/ Воспоминание о ГУЛАГ е иих авторы. Перчаткин Борис Георгиевич] [[Категория:1946 йылда тыуғандар]] [[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] quymkp6qao3bev4h3yvgylv24j8rfxf 1307083 1307082 2026-10-07T13:59:46Z Баныу 28584 1307083 wikitext text/x-wiki {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' ([[1 июль]] [[1946 йыл]]) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеү өсөн лоббиҙы етәкләй, был закон элекке СССР илдәренән яҡынса 1 миллион дини аҙсылыҡ вәкиленә АҠШ-ҡа легаль рәүештә күсеп китергә мөмкинлек бирә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар<ref>{{БЭ2013|78828|Пятидесятниктар}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш аңын юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн, 218-се статья буйынса, 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ Конгрессы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} * [https://vgulage.name/authors/perchatkin-boris-georgievich/ Воспоминание о ГУЛАГ е иих авторы. Перчаткин Борис Георгиевич] [[Категория:1946 йылда тыуғандар]] [[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] j8irjo45vfonyaf1ppeii7fn8yv9y4k 1307084 1307083 2026-10-07T14:00:17Z Баныу 28584 /* Тәшҡы һылтанмалар */ 1307084 wikitext text/x-wiki {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' ([[1 июль]] [[1946 йыл]]) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеү өсөн лоббиҙы етәкләй, был закон элекке СССР илдәренән яҡынса 1 миллион дини аҙсылыҡ вәкиленә АҠШ-ҡа легаль рәүештә күсеп китергә мөмкинлек бирә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар<ref>{{БЭ2013|78828|Пятидесятниктар}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш аңын юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн, 218-се статья буйынса, 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ Конгрессы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} * [https://vgulage.name/authors/perchatkin-boris-georgievich/ Воспоминание о ГУЛАГ е и их авторы. Перчаткин Борис Георгиевич] [[Категория:1946 йылда тыуғандар]] [[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] 9b1a9gforo5bp1yam2f25kz16bbfaas 1307086 1307084 2026-10-07T15:00:02Z Баныу 28584 1307086 wikitext text/x-wiki {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' ([[1 июль]] [[1946 йыл]]) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеүгә ирешә, һөҙөмтәлә элекке СССР илдәренән АҠШ-ҡа бер миллионға яҡын кеше күсеп китә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар<ref>{{БЭ2013|78828|Пятидесятниктар}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш аңын юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн, 218-се статья буйынса, 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ Конгрессы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} * [https://vgulage.name/authors/perchatkin-boris-georgievich/ Воспоминание о ГУЛАГ е и их авторы. Перчаткин Борис Георгиевич] [[Категория:1946 йылда тыуғандар]] [[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] jhie1ydwxdcp8w0q25zm5uh782ppi1q 1307089 1307086 2026-10-07T15:12:54Z Баныу 28584 /* АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе */ орфография, сит ил юғары вәкиллекле учреждениеларының атамалары ғәҙәттә юл хәреф менән яҙыла 1307089 wikitext text/x-wiki {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' ([[1 июль]] [[1946 йыл]]) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеүгә ирешә, һөҙөмтәлә элекке СССР илдәренән АҠШ-ҡа бер миллионға яҡын кеше күсеп китә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар<ref>{{БЭ2013|78828|Пятидесятниктар}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡадаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда [[Мәскәү Хельсинки төркөмө]] вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған "Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы"ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ Конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ Канада, Австралия, Англия, ГФР, Франция һәм Италия хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш аңын юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн, 218-се статья буйынса, 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ конгресы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы геноцид тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда Украинала һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн лоббизм яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} * [https://vgulage.name/authors/perchatkin-boris-georgievich/ Воспоминание о ГУЛАГ е и их авторы. Перчаткин Борис Георгиевич] [[Категория:1946 йылда тыуғандар]] [[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] tkamel3suo8d6oem8a9urue8rdw8v1v 1307092 1307089 2026-10-07T15:22:42Z Баныу 28584 1307092 wikitext text/x-wiki {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' ([[1 июль]] [[1946 йыл]]) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеүгә ирешә, һөҙөмтәлә элекке СССР илдәренән АҠШ-ҡа бер миллионға яҡын кеше күсеп китә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар<ref>{{БЭ2013|78828|Пятидесятниктар}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡаҙаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда Мәскәү Хельсинки төркөмө вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, [[Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советы]]на һәм [[Хельсинки килешеүе]]нә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған «Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы» ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ [[Канада]], [[Австралия]], [[Англия]], [[ГФР]], [[Франция]] һәм [[Италия]] хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш аңын юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн, 218-се статья буйынса, 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ конгресы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы [[геноцид]] тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда [[Украина]]ла һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн [[:ru:Лоббизм|лоббизм]] яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} * [https://vgulage.name/authors/perchatkin-boris-georgievich/ Воспоминание о ГУЛАГ е и их авторы. Перчаткин Борис Георгиевич] [[Категория:1946 йылда тыуғандар]] [[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] ei9b0foc823v7wcbyjeyok2f0nx05xw 1307095 1307092 2026-10-07T15:28:26Z Баныу 28584 /* Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш */ 1307095 wikitext text/x-wiki {{Шәхес |Исем = Борис Перчаткин |Төп исем = Борис Георгиевич Перчаткин |Һүрәт = |Һүрәт аңлатмаһы = |Тыуған датаһы = 01.07.1946 |место рождения = {{ТыуғанУрыны|Миргород}}, [[Украина Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]], [[СССР]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} |Гражданлығы = [[СССР]], [[АҠШ]] |Дин = [[Христианлыҡ]] ([[Пятидесятниктар]]) |Һөнәре = кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, дини эшмәкәр |Балалары = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''Борис Георгиевич Перчаткин''' ([[1 июль]] [[1946 йыл]]) — кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы, 1970 йылдарҙың икенсе яртыһында һәм 1980 йылдар башында [[Находка]] ҡалаһында башланған дини эмиграция хәрәкәтенең күренекле вәкиле{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989 йылда [[АҠШ]]-та «Лаутенберг төҙәтмәһен» ҡабул итеүгә ирешә, һөҙөмтәлә элекке СССР илдәренән АҠШ-ҡа бер миллионға яҡын кеше күсеп китә{{sfn|Romanovič|2023}}. == Биографияһы == === Бала сағы һәм сиркәүгә килеүе === Борис Перчаткин хәрби пилот ғаиләһендә тыуған. Атаһы автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Беренсе ире үлгәндән һуң бер нисә йыл үткәс, Бористың әсәһе башҡа бер хәрбигә кейәүгә сыға. 1953 йылда үгәй атаһы ихтилал ваҡытында бойороҡҡа буйһонмаған өсөн ҡулға алына һәм [[Воркута]] хеҙмәт лагерҙарына 25 йылға хөкөм ителә. 16 йәшендә Борис Находка ҡалаһында пятидесятниктар<ref>{{БЭ2013|78828|Пятидесятниктар}}</ref> сиркәүен табып, уға ҡушыла. Бынан һуң ул СССР-ҙа диндарҙарҙы эҙәрлекләү тураһында мәғлүмәт йыя башлай. Ошо мәғлүмәтте сит ил журналистары араһында әүҙем тарата{{sfn|Semjonova|2020}}. === Эмиграция хәрәкәте һәм диссиденттар менән бәйләнеш === 1976 йылда Перчаткин арҡаҙаштары Василий Патрушев, В. А. Бурлаченко һәм Владимир Степанов менән бергә [[Мәскәү]] [[Совет диссиденттары|диссиденттары]] менән бәйләнеш урынлаштыра. Диссиденттар уларға үҫә барған эмиграция хәрәкәтенә ҡушылырға кәңәш итә. Шул уҡ йылда Мәскәү Хельсинки төркөмө вәкиле Л. В. Воронина Находкаға килә. Ошо ваҡыттан алып Перчаткин пятидесятниктарҙың [[СССР]]-ҙан күпләп сығыуы өсөн әүҙем көрәшә башлай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. Шул уҡ йылда ул [[Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы|БМО]]-ға, Сиркәүҙәрҙең бөтә донъя советына һәм Хельсинки килешеүенә ҡул ҡуйған дәүләттәр башлыҡтарына СССР-ҙа диндарҙарҙы юғары кимәлдә эҙәрлекләү тураһында хәбәр иткән мөрәжәғәтнамәләр ебәрә<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977 йылда Николай Горетый менән бергә пятидесятниктар исеменән ҡулға алынған диссиденттар [[Александр Гинзбург]], [[Юрий Орлов]] һәм [[Анатолий Щаранский]]ҙы яҡлап сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. Шул уҡ йылда башҡа христиан конфессиялары вәкилдәре менән бергә эҙәрлекләнгән христиандарға СССР-ҙан сығыу рөхсәтен талап итеп аслыҡ иғлан итә<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 йылдың 20 декабрендә Перчаткин Находка почтаһынан АҠШ Президенты [[Джимми Картер]]ға Яңы йыл телеграммаһын ебәрергә тырыша, унда дини иреклектән мәхрүм ителгәндәргә иғтибар итеүҙе һорай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 йылдан башлап ул СССР-ҙан эмиграцияға китергә теләгән диндарҙар өсөн үҙәк булдырыу эшен етәкләй. 1980 йылда яңы ойошторолған «Совет пятидесятниктары сиркәүҙәренең эмиграция буйынса советы» ның секретары итеп һайлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 йылдың аҙағында ул АҠШ конгресына һәм хөкүмәтенә, шулай уҡ [[Канада]], [[Австралия]], [[Англия]], [[ГФР]], [[Франция]] һәм [[Италия]] хөкүмәттәренә йүнәлтелгән белдереү яҙа, унда совет ысынбарлығын, Коммунистар партияһының дингә ҡарашын һәм дини йолалар тураһындағы совет ҡануниәтен ентекләп һүрәтләй<ref name="nashaamerica" />. === Дәүләт тарафынан эҙәрлекләү һәм төрмәгә ултыртыу === Эмиграцияға ғариза биргән диндарҙар комитетының иң әүҙем ағзаһы булараҡ, ул совет властарының иғтибары аҫтына эләгә. уға һәм уның ғаиләһенә ҡаршы урындағы матбуғатта яла яғыу кампанияһы башлана{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 йылдың 21 августында Перчаткин Находкала ҡулға алына. 1981 йылдың март аҙағында<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref> РСФСР енәйәт кодексының 190.1 статьяһы буйынса («Совет дәүләтен һәм йәмғиәт ҡоролошон яраҡһыҙлаған алдаҡ уйҙар таратыу») 2 йылға иркенән мәхрүм ителә<ref name="dtic"/>. [[Америка тауышы]] радиостанцияһы хәбәрҙәренә ярашлы, тикшереү һәм суд ваҡытында уға ҡаршы химик матдәләр (нейролептиктар) ҡулланыла, шунлыҡтан ул йыш аңын юғалта{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 йылдың августында азат ителгәс, ул эмиграция хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. Әммә 1983 йылдың февралендә уны яңынан ҡулға алалар һәм һалҡын ҡоралды законһыҙ һаҡлаған өсөн, 218-се статья буйынса, 1,5 йылға төрмәгә ултырталар{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === АҠШ-ҡа эмиграция һәм Лаутенберг төҙәтмәһе === 1987 йылда ул АҠШ Конгресы өсөн «СССР-ҙа диндең хәле тураһында» темаһына доклады әҙерләй. Доклад Конгреста уҡыла, һәм Перчаткин ул ваҡыттағы АҠШ дәүләт секретары [[Джордж Шульц]]{{sfn|Romanovič|2023}}, АҠШ Юғары суды баш судьяһы [[Уильям Ренквист]]{{sfn|Romanovič|2023}} һәм башҡа рәсми кешеләр менән осрашыуға саҡырыла. 1988 йылдың майында, АҠШ Президенты [[Рональд Рейган]] һәм совет лидеры [[Михаил Горбачёв]] Мәскәүҙә саммит үткәргәндә, Перчаткин совет протестанттары вәкиле булараҡ 40 кешенән торған делегация составында Беренсе леди [[Нэнси Рейган]] менән осрашыуға саҡырыла{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Был осрашыуҙа ул Рейганға һәм Горбачёвҡа дин иреклеген һәм СССР-ҙан тотҡарлыҡһыҙ күсеп кетеү хоҡуғын талап иткән мөрәжәғәтнамә тапшыра. 1988 йылдың 26 июлендә Перчаткин ғаиләһе менән АҠШ-ҡа эмиграцияға китә{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 йылдың 4 августында ул [[АҠШ конгресы]]нда СССР-ҙа диндарҙарға ҡаршы [[геноцид]] тураһында телмәре менән сығыш яһай{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, унан һуң конгрессмендар, сенаторҙар һәм дипломаттар менән фекер алышыуҙар дауам итә{{sfn|Gura|2018|p=173}}. Ошо тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989 йылда [[Нью-Джерси]] штатынан демократ сенатор [[Фрэнк Лаутенберг]] исемендәге «Лаутенберг төҙәтмәһе» ҡабул ителә. Был закондың тәүге ун йылында АҠШ-та яҡынса 350 000 дини ҡасаҡ урынлаша{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, ә 2010 йылға уның менән файҙаланыусыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1 миллионға етә{{sfn|Romanovič|2023}}. === АҠШ-та кеше хоҡуҡтарын яҡлау эшмәкәрлеге === АҠШ-та йәшәгәндә Перчаткин үҙенең шәхси веб-сайтын булдыра, унда ҡулға алыныуы, төрмәлә ултырыуы һәм эмиграция өсөн көрәше тураһында ентекләп яҙа{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Борис Перчаткиндың шәхси сайты|language=ru}}</ref>; шулай уҡ ARRC (American-Russian Relief Committee) христиан хоҡуҡ яҡлау ойошмаһын ойоштора{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. Бынан тыш, ул «Утлы һуҡмаҡтар» ({{Lang-ru|Огненные тропы}}) исемле автобиографик китап баҫтырып сығара{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 йылдың йәйендә Перчаткин һәм уның тарафдарҙары АҠШ Дәүләт департаментында һәм АҠШ-тың Халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияһында (USCIRF) сығыш яһай, унда [[Украина]]ла һәм Рәсәйҙә пацифист христиандарҙың эҙәрлекләнеүе, уларҙы альтернатив граждандар хеҙмәтенән мәхрүм итеүҙәре, граждандарҙы мәжбүри мобилизациялауҙары һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыуҙан баш тартҡан өсөн ҡулға алыу, көс ҡулланыу һәм янауҙар менән осрашыуҙары тураһында иҫкәртә. Ошоға бәйле Перчаткин [[Uniting for Ukraine|U4U]] программаһы буйынса АҠШ-ҡа килгән Украина пацифист христиандары өсөн айырым иммиграция квотаһын билдәләү өсөн [[:ru:Лоббизм|лоббизм]] яһай<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == Иҫкәртмә == Билдәле совет диссиденты [[Андрей Сахаров]] 1981 йылда яҙған «Ғалимдарҙың яуаплылығы» эссеһында башҡа сәйәси тотҡондар араһында Борис Перчаткиндың исемен айырым атап үтә<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр|2}} == Библиография == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru}} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == Тәшҡы һылтанмалар == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} * [https://vgulage.name/authors/perchatkin-boris-georgievich/ Воспоминание о ГУЛАГ е и их авторы. Перчаткин Борис Георгиевич] [[Категория:1946 йылда тыуғандар]] [[Категория:Хоҡуҡ һаҡлаусылары]] k9g6j22btex54x3kn5r2guq3ktwzodj 0 201567 1307107 1306722 2026-10-07T18:48:34Z InternetArchiveBot 31336 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1307107 wikitext text/x-wiki {{НП+Россия | статус = юҡҡа сығарылған утар | русское название = Куязя {{defunct}} | оригинальное название = Көйәҙе | герб = | флаг = | lat_deg = 53.138826 | lon_deg = 56.270980 | регион = Башҡортостан | регион в таблице = Башҡортостан | вид района = муниципаль район | район = Мәләүез районы | район в таблице = Мелеузовский район{{!}}Мәләүез | вид поселения = ауыл биләмәһе | поселение = Воскресенск ауыл советы | поселение в таблице = Воскресенский сельсовет (Башкортостан){{!}}Воскресенск ауыл советы | внутреннее деление = | глава = | дата основания = | первое упоминание = | прежние имена = | статус с = 1968 йылдан | площадь = | высота центра НП = | население = | год переписи = | плотность = | агломерация = | национальный состав = | конфессиональный состав = | этнохороним = | почтовый индекс = | почтовые индексы = | телефонный код = | цифровой идентификатор = | сайт = }} '''Көйәҙе''' (Куязя) — [[Рәсәй Федерацияһы]] [[Башҡортостан Республикаһы]] [[Мәләүез районы]] [[Воскресенск ауыл Советы (Мәләүез районы)]]на ҡараған 1968 йылда бөтөрөлгән утар. == Географияһы == [[Үсҡаныш]]) йылғаһының уң ҡушылдығы Көйәҙе шишмәһе эргәһендә вурынлашҡан булған. === Урынлашыуы === 1952 йылғыи мәғлүмәттәр буйынса ара: * район үҙәге ([[Мәләүез]]): 10 км, * ауыл советы үҙәгенә ([[Воскресенское (Мелеузовский район)|Воскресенск]]): 10 км, * яҡындағы тимер юл станцияһы ([[Мәләүез]]): 35 км. == Тарихы == БАССР Юғары Советы Президиумының 1968 йылдың 31 октябрендәге 6-2/180 һанлы Указына ярашлы бөтөрөлә. == Халҡы == 1939 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса утарҙа 43 кеше, 21 ир-егет һәм 22 ҡатын-ҡыҙ, йәшәгән<ref>[http://ihtika.ru/index.php/book/naselennye-punkty-bashkortostana-v-4-t-t1-po-mat-vsesoyuznoy-perepisi-1939-goda-ufa-kitap-2018/text/152 {{Wayback|url=http://ihtika.ru/index.php/book/naselennye-punkty-bashkortostana-v-4-t-t1-po-mat-vsesoyuznoy-perepisi-1939-goda-ufa-kitap-2018/text/152 |date=20220420060213 }} [ihtika.ru&#93; Населенные пункты Башкортостана. В 4 т. Т.1. По мат. Всесоюзной переписи 1939 года. — Уфа, Китап, 2018. Страница 152<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220420060213/http://ihtika.ru/index.php/book/naselennye-punkty-bashkortostana-v-4-t-t1-po-mat-vsesoyuznoy-perepisi-1939-goda-ufa-kitap-2018/text/152 |date=2022-04-20 }}</ref>; 1959 йылғы иҫәп буйынса утарҙа 7 кеше, 3 ир-ат һәм 4 ҡатын-ҡыҙ, йәшәгән<ref>[http://ihtika.ru/book/naselennye-punkty-bashkortostana-v-4-t-t2-po-mat-vsesoyuznyh-perepisey-1959-i-1970-godov-ufa-kitap-2018/text/175 {{Wayback|url=http://ihtika.ru/book/naselennye-punkty-bashkortostana-v-4-t-t2-po-mat-vsesoyuznyh-perepisey-1959-i-1970-godov-ufa-kitap-2018/text/175 |date=20220420063536 }} [ihtika.ru&#93; Населенные пункты Башкортостана. В 4 т. Т.2. По мат. Всесоюзных переписей 1959 и 1970 годов. — Уфа, Китап, 2018. Страница 175<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220420063536/http://ihtika.ru/book/naselennye-punkty-bashkortostana-v-4-t-t2-po-mat-vsesoyuznyh-perepisey-1959-i-1970-godov-ufa-kitap-2018/text/175 |date=2022-04-20 }}</ref>. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} == Әҙәбиәт == * Башкирская АССР: [http://elib.uraic.ru/handle/123456789/12419 административно-территориальное деление на 1 июня 1952 года]: [справочник] / Президиум Верхов. Совета БАССР; [сост. Н. Ильин, Ш. Файзуллин, М. Курамшин и др.; отв. ред. А. Денисов]. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1953. — 494, [1] с.: табл. преим. — Алф. указ.: с. 398—493. С.309. * Населенные пункты Башкортостана. В 4 т. Т.1. По мат. Всесоюзной переписи 1939 года. — Уфа, Китап, 2018. С. 152. * Населенные пункты Башкортостана. В 4 т. Т.2. По мат. Всесоюзных переписей 1959 и 1970 годов. — Уфа, Китап, 2018. С. 175. <!-- * {{книга |автор = [[Асфандияров, Анвар Закирович|Асфандияров А. З.]] |часть = |заглавие = История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Уфа |издательство = [[Китап (издательство)|Китап]] |год = 2009 |том = |страницы = 72 |страниц = 744 |серия = |isbn = 978-5-295-04683-4 |тираж = 5000 }}--> [[Категория:Мәләүез районының юҡҡа сыҡҡан тораҡ пункттары]] [[Категория:1968 йылда бөтөрөлгән тораҡ пункттар]] [[Категория:Башҡортостанда 1968 йыл]] pyyl1do0t3u5ufk8kcnjt1ljys1qwp5 0 201582 1307068 2026-10-07T13:03:49Z Айсар 10823 өҫтәмә мәғлүмәт 1307068 wikitext text/x-wiki '''Бөтә Союз ленинсы коммунистик йәштәр союзы''' ({{lang-ru|Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи — ВЛКСМ}})<ref>Правописание: Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи (ВЛКСМ). Лопатин В. В., Нечаева И. В., Чельцова Л. К. Прописная или строчная?: Орфографический словарь. — М.: Эксмо, 2009. — С. 117. — 512 с. — (Библиотека словарей ЭКСМО). — 3000 экз. — ISBN 978-5-699-20826-5. Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи Розенталь Д. Справочник по правописанию и литературной правке для работников печати</ref> йәки комсомо́л<ref>Слово пишется с маленькой буквы: комсомол. Лопатин В. В., Нечаева И. В., Чельцова Л. К. Прописная или строчная?: Орфографический словарь. — М.: Эксмо, 2009. — С. 223. — 512 с. — (Библиотека словарей ЭКСМО). — 3000 экз. — ISBN 978-5-699-20826-5.</ref> (рус. сокращение от коммунисти́ческий сою́з молодёжи) — Советтар Союзы Коммунистар партияһының йәштәр ойошмаһы. Коммунистик йәштәр союзы (рус. Коммунистический союз молодёжи — КСМ) булараҡ 1918 йылдың 29 октябрендә ойошторола[3]; 1924 йылда Коммунистик йәштәр союзына В. И. Ленин исеме бирелә һәм ул Ленинсы коммунистик йәштәр союзы — рус. Ленинский коммунистический союз молодёжи (ЛКСМ) тип йөрөтөлә башлай. 1926 йылдың мартында, 1922 йылда СССР ойошторолоуға бәйле, ЛКСМ Бөтә Союз ленинсы коммунистик йәштәр союзы — рус. Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи (ВЛКСМ) тип үҙгәртелә. 1977 йылда комсомолда 14—28 йәшлек 36 миллиондан ашыу СССР гражданы ағза була[4]. Советтар Союзы тарҡалғандан һуң Рәсәй Федерацияһында Рәсәй коммунистик йәштәр союзы (рус. Российский коммунистический союз молодёжи (РКСМ), Революцион коммунистик йәштәр союзы (рус. Революционный коммунистический союз молодёжи (РКСМ(б)), Рәсәй Федерацияһының Ленинсы коммунистик йәштәр союзы (рус. Ленинский коммунистический союз молодёжи Российской Федерации (ЛКСМ РФ)), Бөтә Рәсәй Ленинсы коммунистик йәштәр союзы (рус. Всероссийский Ленинский коммунистический союз молодёжи) һәм тағы ла ҡайһы бер ойошмалар үҙҙәрен идея йәһәтенән ВЛКСМ-дың хоҡуҡи вариҫтары тип атай. == ВЛКСМ тарихы == 1917 йылғы Февраль революцияһы йәштәрҙең ижтимағи-сәйәси әүҙемлеге артыуына туранан-тура йоғонто яһай. Төрлө ҡалаларҙа уларҙың большевистик ойошмаларының барлыҡҡа килеүе «Рәсәй коммунистик йәштәр союзы» (РКСМ) тигән дөйөм Рәсәй структураһын булдырыу кәрәклеген тыуҙыра. РКСМ эшмәкәрлеге нигеҙенә, шул иҫәптән 1917 йылдың июнендә йәштәр менән эшләү кәрәклеге, ойошма уставын әҙерләү тураһында фекер йөрөткән Надежда Константиновна Крупскаяның идеялары һалына[5]. 1918 йылдың 29 октябре—4 ноябрендә Эшсе һәм крәҫтиән йәштәре союздарының I Бөтә Рәсәй съезы үтә, унда РКСМ ойошторолоуы тураһында иғлан ителә. 1918 йылдың декабрендә РКСМ-дың үҙәк баҫма органы булараҡ «Юный коммунист» журналының беренсе һаны баҫылып сыға. 1919 йылдың 5—8 октябрендә Петроградта РКСМ-дың II Бөтә Рәсәй съезы үтә, унда сәләмләү телмәрҙәре менән Л. Д. Троцкий, А. М. Коллонтай һәм башҡалар сығыш яһай. Комсомолдың 1920 йылдың 2—10 октябрендә үткән III съезында В. И. Ленин «Йәштәр союздарының бурыстары» тигән телмәр менән сығыш яһай, ул артабан Советтар Союзында йәштәр менән алып барылған идеологик эштең төп документына әйләнә. 1921 йылдың беренсе яртыһында бөтә ил буйынса йәш Хеҙмәт Геройҙарын хөрмәтләү ойошторола. Алдынғылар Ҡыҙыл почёт таҡталарына индерелә, ҡиммәтле бүләктәр, грамоталар, күкрәк билдәләре ала. Рәсәй коммунистик йәштәр союзы ағзаһы булыуҙы раҫлаған тәүге комсомол билдәләре үҙенсәлекле награда һымаҡ ҡабул ителә, сөнки билдәләр әллә ни күп булмағанлыҡтан, улар бөтәһенә лә бирелмәй. Тәүге комсомол билдәләренең береһе йондоҙ һәм «Р. К. С. М.» хәрефтәре төшөрөлгән флажоктан ғибәрәт. Эшсе һәм крәҫтиән йәштәре союздарының 1-се Бөтә Рәсәй съезы делегаттары. 1918 йыл Эшсе һәм крәҫтиән йәштәре союздарының 1-се Бөтә Рәсәй съезы делегаттары. 1918 йыл Көнсығыш йәштәре! «Йәш коммунистар ойошмаһының Ҡыҙыл байрағы аҫтына баҫығыҙ!» плакаты. 1921 йыл Көнсығыш йәштәре! «Йәш коммунистар ойошмаһының Ҡыҙыл байрағы аҫтына баҫығыҙ!» плакаты. 1921 йыл «Ворошиловский стрелок» билдәһе алғандарҙың СССР оборона халыҡ комиссары К. Е. Ворошилов менән осрашыуы. 1935 йыл «Ворошиловский стрелок» билдәһе алғандарҙың СССР оборона халыҡ комиссары К. Е. Ворошилов менән осрашыуы. 1935 йыл Ҡыҙыл майҙанда пионерҙарҙы комсомолға ҡабул итеү. 19 май 1968 йыл Ҡыҙыл майҙанда пионерҙарҙы комсомолға ҡабул итеү. 19 май 1968 йыл 1922—1945 йылдарҙа ғәмәлдә булған КИМ (ВЛКСМ) билдәһе 1922—1945 йылдарҙа ғәмәлдә булған КИМ (ВЛКСМ) билдәһе 1945—1958 йылдарҙа ғәмәлдә булған ВЛКСМ билдәһе 1945—1958 йылдарҙа ғәмәлдә булған ВЛКСМ билдәһе ВЛКСМ ағзаһының күкрәккә тағыла торған билдәһе (1958 йылдан) ВЛКСМ ағзаһының күкрәккә тағыла торған билдәһе (1958 йылдан) Хәрби хеҙмәткәр комсомолдарҙың күкрәккә тағыла торған билдәһе Хәрби хеҙмәткәр комсомолдарҙың күкрәккә тағыла торған билдәһе Шул уҡ 1921 йылда «Красная молодёжь» гәзите сыға башлай. Комсомолдың 1922 йылдың октябрендә үткән V съезы берҙәм билдә раҫлай: флажоктағы йондоҙҙоң уртаһында «Коммунистический интернационал молодёжи» тигән атаманың аббревиатураһы — «КИМ» ҡуйыла. Билдәләге «ВЛКСМ» яҙыуы иһә 1947 йылда ғына ВЛКСМ Үҙәк Комитеты тарафынан раҫлана. 1956 йылдан комсомол билдәһенә В. И. Ленин профиле төшөрөлә. Комсомол ойошмаһын ойоштороусы һәм уның төп идеологы — В. И. Ленин. Уның 1920 йылдың октябрендә III Бөтә Рәсәй комсомол съезында уҡып ишеттергән «Йәштәр союздарының бурыстары» оҙаҡ йылдар дауамында ВЛКСМ-дың төп идея документы була. Тиҙҙән комсомол РСФСР-ҙа, ә һуңынан бөтә СССР-ҙа ла йәштәрҙең берҙән-бер сәйәси ойошмаһы булып ҡала. Уның аша йәштәрҙе идеологик планда тәрбиәләү, сәйәси һәм социаль проекттар тормошҡа ашырыла. ВЛКСМ — «КПСС-тың ярҙамсыһы һәм резервы» тип һанала. Комсомол етәкселегендә 1922 йылда балалар сәйәси ойошмаһы: Бөтә Рәсәй, ә һуңыраҡ В. И. Ленин исемендәге Бөтә Союз пионер ойошмаһы төҙөлә. == Сәйәси ориентирҙар алмашыныуы == 1985 йылдың мартында Михаил Горбачев КПСС Үҙәк Комитетының генераль секретары итеп һайланғас, илдә демократик реформалар, үҙгәртеп ҡороу курсы иғлан ителә. Комсомол эсендә лә ошондай хәрәкәт йәйелә, ябай комсомолдар ойошманы реформалау кәрәклеге тураһында асыҡтан-асыҡ һөйләй башлай[6]. ВЛКСМ марксизм-ленинизм идеологияһынан баш тарта һәм демократик социализмға йүнәлеш ала[7] == Тарҡалыуы == 1991 йылдың 27 авгусында, ГКЧП-ның уңышһыҙлығынан һуң бер аҙна үткәс, ВЛКСМ Үҙәк Комитеты секретариаты союз ағзаларына мөрәжәғәт ҡабул итә, унда комсомол базаһында бөтөнләй яңы структура йәки бер нисә структура булдырырға тәҡдим ителә"[8]. Шул уҡ йылдың 27—28 сентябрендә Мәскәүҙең «Орлёнок» ҡунаҡханаһында ВЛКСМ Үҙәк Комитетының беренсе секретары Владимир Зюкин, икенсе секретары Вячеслав Копьев рәйеслегендә ВЛКСМ-дың ХХІІ ғәҙәттән тыш съезы үтә, ул Бөтә Союз коммунистик йәштәр ойошмаһын тарата һәм уның менән бергә ВЛКСМ Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы В. И. Ленин исемендәге Бөтә Союз пионер ойошмаһы ла рәсми рәүештә йәшәүҙән туҡтай[9][10][11]. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} ↑ Рогозин отметил важную роль комсомола в развитии советской космической промышленности. ТАСС. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 ғинуар 2020. ↑ ВЛКСМ-дың етәксе органдарына һайланған комсомолдар ойошмала 35 йәшкә тиклем була алған. ↑ Крупская Н. К. Воспитание молодежи в ленинском духе. — М, 1925. ↑ Бушуев А. "Звание комсомольца, мягко выражаясь, потускнело и несколько утратило былое..." // Гасырлар авазы - Эхо веков. — 2011. — № 3—4. — С. 124—128. — ISSN 2073-7475. ↑ Alexey Kurbatov. Русский: (21-й) XXI съезд ВЛКСМ 11 апреля 1990 года в Москве. Лозунг на съезде в период перестройки "За демократический социализм".English: XXI Congress of the Komsomol April 11, 1990 in Moscow. The slogan of the Congress during the period of adjustment "For democratic socialism" (11 апрель 1990). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 март 2020. ↑ Секретариат ЦК ВЛКСМ считает, что путь постепенного реформирования комсомола исчерпан ↑ Последний XXII съезд ВЛКСМ (1991) // Youtube ↑ Как проходил последний съезд ВЛКСМ ↑ Зюкины дети // Новая газета, № 41 (51), 22.10.2007. == Әҙәбиәт == * Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи // Вешин — Газли. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]; vol. 1969—1978, вып. 5). * Вергасов Ф. [www.pseudology.org/Mironenko/VLKSM.htm Всесоюзный Ленинский Коммунистический союз молодёжи (ВЛКСМ)] * Комсомолу — 80 / Под ред. В. К. Криворученко, Б. А. Ручкина. М., 1999. * Криворученко В. К., Родионов В. А., Татарионов О. В. Молодёжное движение в России и Советском Союзе: уроки истории. М., 1997; * Комсомол / Криворученко В. К. // Киреев — Конго. — М. : Большая российская энциклопедия, 2009. — С. 715. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.]; vol. 2004—2017, вып. 14). — ISBN 978-5-85270-345-3. * Криворученко В. К. Молодёжь в истории страны // Информационный гуманитарный портал «Знание. Понимание. Умение». — 2011. — № 1 (январь — февраль). * Очерки истории ВЛКСМ / Под ред. В. К. Криворученко, А. А. Галагана. Саратов, 1991. Ч. 1-2; * РКСМ // Пустырник — Румчерод. — М. : Большая российская энциклопедия, 2015. — С. 561. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.]; vol. 2004—2017, вып. 28). — ISBN 978-5-85270-365-1. * Памятники героям-комсомольцам: иллюстрированное справочное издание, посвященное 65-летию Победы в Великой Отечественной войне / рук. авт. колл.: Б. А. Ручкин; сост. В. И. Десятерик, Б. А. Ручкин, В. Б. Арсентьев; отв. ред. В. И. Десятерик. — М.: Изд-во Моск. гуманит. ун-та, 2010. — 188 с. — 200 экз. — ISBN 978-5-98079-612-9. == Һылтанмалар == * Музей истории молодёжного движения * Владимир Маяковский «Лозунги к комсомольской перекличке. Готовься! Целься!» Полное собрание сочинений. Том 10. Стихотворения 1929—1930 гг. == Категориялар == [[Категория:Йәштәр ойошмалары]] 2kio6wyvqj76n4cvs5vtn7hofso9a14 1307078 1307068 2026-10-07T13:40:13Z Айсар 10823 күренеште төҙәтеү 1307078 wikitext text/x-wiki '''Бөтә Союз ленинсы коммунистик йәштәр союзы''' ({{lang-ru|Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи — ВЛКСМ}})<ref>Правописание: Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи (ВЛКСМ). Лопатин В. В., Нечаева И. В., Чельцова Л. К. Прописная или строчная?: Орфографический словарь. — М.: Эксмо, 2009. — С. 117. — 512 с. — (Библиотека словарей ЭКСМО). — 3000 экз. — ISBN 978-5-699-20826-5. Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи Розенталь Д. Справочник по правописанию и литературной правке для работников печати</ref> йәки комсомо́л<ref>Слово пишется с маленькой буквы: комсомол. Лопатин В. В., Нечаева И. В., Чельцова Л. К. Прописная или строчная?: Орфографический словарь. — М.: Эксмо, 2009. — С. 223. — 512 с. — (Библиотека словарей ЭКСМО). — 3000 экз. — ISBN 978-5-699-20826-5.</ref> ({{lang-ru|сокращение от коммунисти́ческий сою́з молодёжи}}) — Советтар Союзы Коммунистар партияһының йәштәр ойошмаһы. Коммунистик йәштәр союзы ({{lang-ru|Коммунистический союз молодёжи — КСМ}}) булараҡ 1918 йылдың 29 октябрендә ойошторола<ref>Рогозин отметил важную роль комсомола в развитии советской космической промышленности. ТАСС. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 ғинуар 2020.</ref>; 1924 йылда Коммунистик йәштәр союзына В. И. Ленин исеме бирелә һәм ул Ленинсы коммунистик йәштәр союзы — {{lang-ru|Ленинский коммунистический союз молодёжи (ЛКСМ)}} тип йөрөтөлә башлай. 1926 йылдың мартында, 1922 йылда СССР ойошторолоуға бәйле, ЛКСМ Бөтә Союз ленинсы коммунистик йәштәр союзы — {{lang-ru|Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи (ВЛКСМ)}} тип үҙгәртелә. 1977 йылда комсомолда 14—28 йәшлек 36 миллиондан ашыу СССР гражданы ағза була<ref>ВЛКСМ-дың етәксе органдарына һайланған комсомолдар ойошмала 35 йәшкә тиклем була алған.</ref>. [[СССР-ҙың тарҡалыуы|Советтар Союзы тарҡалғандан һуң]] [[Рәсәй Федерацияһы]]нда Рәсәй коммунистик йәштәр союзы ({{lang-ru|Российский коммунистический союз молодёжи (РКСМ)}}, Революцион коммунистик йәштәр союзы ({{lang-ru|Революционный коммунистический союз молодёжи (РКСМ(б))}}, Рәсәй Федерацияһының Ленинсы коммунистик йәштәр союзы ({{lang-ru|Ленинский коммунистический союз молодёжи Российской Федерации (ЛКСМ РФ))}}, Бөтә Рәсәй Ленинсы коммунистик йәштәр союзы ({{lang-ru|Всероссийский Ленинский коммунистический союз молодёжи)}}һәм тағы ла ҡайһы бер ойошмалар үҙҙәрен идея йәһәтенән ВЛКСМ-дың хоҡуҡи вариҫтары тип атай. == ВЛКСМ тарихы == 1917 йылғы Февраль революцияһы йәштәрҙең ижтимағи-сәйәси әүҙемлеге артыуына туранан-тура йоғонто яһай. Төрлө ҡалаларҙа уларҙың большевистик ойошмаларының барлыҡҡа килеүе «Рәсәй коммунистик йәштәр союзы» (РКСМ) тигән дөйөм Рәсәй структураһын булдырыу кәрәклеген тыуҙыра. РКСМ эшмәкәрлеге нигеҙенә, шул иҫәптән 1917 йылдың июнендә йәштәр менән эшләү кәрәклеге, ойошма уставын әҙерләү тураһында фекер йөрөткән Надежда Константиновна Крупскаяның идеялары һалына<ref>Крупская Н. К. Воспитание молодежи в ленинском духе. — М, 1925.</ref>. 1918 йылдың 29 октябре—4 ноябрендә Эшсе һәм крәҫтиән йәштәре союздарының I Бөтә Рәсәй съезы үтә, унда РКСМ ойошторолоуы тураһында иғлан ителә. 1918 йылдың декабрендә РКСМ-дың үҙәк баҫма органы булараҡ «Юный коммунист» журналының беренсе һаны баҫылып сыға. 1919 йылдың 5—8 октябрендә Петроградта РКСМ-дың II Бөтә Рәсәй съезы үтә, унда сәләмләү телмәрҙәре менән Л. Д. Троцкий, А. М. Коллонтай һәм башҡалар сығыш яһай. Комсомолдың 1920 йылдың 2—10 октябрендә үткән III съезында В. И. Ленин «Йәштәр союздарының бурыстары» тигән телмәр менән сығыш яһай, ул артабан Советтар Союзында йәштәр менән алып барылған идеологик эштең төп документына әйләнә. 1921 йылдың беренсе яртыһында бөтә ил буйынса йәш Хеҙмәт Геройҙарын хөрмәтләү ойошторола. Алдынғылар Ҡыҙыл почёт таҡталарына индерелә, ҡиммәтле бүләктәр, грамоталар, күкрәк билдәләре ала. Рәсәй коммунистик йәштәр союзы ағзаһы булыуҙы раҫлаған тәүге комсомол билдәләре үҙенсәлекле награда һымаҡ ҡабул ителә, сөнки билдәләр әллә ни күп булмағанлыҡтан, улар бөтәһенә лә бирелмәй. Тәүге комсомол билдәләренең береһе йондоҙ һәм «Р. К. С. М.» хәрефтәре төшөрөлгән флажоктан ғибәрәт. Көнсығыш йәштәре! «Йәш коммунистар ойошмаһының Ҡыҙыл байрағы аҫтына баҫығыҙ!» плакаты. 1921 йыл Көнсығыш йәштәре! «Йәш коммунистар ойошмаһының Ҡыҙыл байрағы аҫтына баҫығыҙ!» плакаты. 1921 йыл «Ворошиловский стрелок» билдәһе алғандарҙың СССР оборона халыҡ комиссары К. Е. Ворошилов менән осрашыуы. 1935 йыл «Ворошиловский стрелок» билдәһе алғандарҙың СССР оборона халыҡ комиссары К. Е. Ворошилов менән осрашыуы. 1935 йыл Ҡыҙыл майҙанда пионерҙарҙы комсомолға ҡабул итеү. 19 май 1968 йыл Ҡыҙыл майҙанда пионерҙарҙы комсомолға ҡабул итеү. 19 май 1968 йыл 1922—1945 йылдарҙа ғәмәлдә булған КИМ (ВЛКСМ) билдәһе 1922—1945 йылдарҙа ғәмәлдә булған КИМ (ВЛКСМ) билдәһе 1945—1958 йылдарҙа ғәмәлдә булған ВЛКСМ билдәһе 1945—1958 йылдарҙа ғәмәлдә булған ВЛКСМ билдәһе ВЛКСМ ағзаһының күкрәккә тағыла торған билдәһе (1958 йылдан) ВЛКСМ ағзаһының күкрәккә тағыла торған билдәһе (1958 йылдан) Хәрби хеҙмәткәр комсомолдарҙың күкрәккә тағыла торған билдәһе Хәрби хеҙмәткәр комсомолдарҙың күкрәккә тағыла торған билдәһе Шул уҡ 1921 йылда «Красная молодёжь» гәзите сыға башлай. Комсомолдың 1922 йылдың октябрендә үткән V съезы берҙәм билдә раҫлай: флажоктағы йондоҙҙоң уртаһында «Коммунистический интернационал молодёжи» тигән атаманың аббревиатураһы — «КИМ» ҡуйыла. Билдәләге «ВЛКСМ» яҙыуы иһә 1947 йылда ғына ВЛКСМ Үҙәк Комитеты тарафынан раҫлана. 1956 йылдан комсомол билдәһенә В. И. Ленин профиле төшөрөлә. Комсомол ойошмаһын ойоштороусы һәм уның төп идеологы — В. И. Ленин. Уның 1920 йылдың октябрендә III Бөтә Рәсәй комсомол съезында уҡып ишеттергән «Йәштәр союздарының бурыстары» оҙаҡ йылдар дауамында ВЛКСМ-дың төп идея документы була. Тиҙҙән комсомол РСФСР-ҙа, ә һуңынан бөтә СССР-ҙа ла йәштәрҙең берҙән-бер сәйәси ойошмаһы булып ҡала. Уның аша йәштәрҙе идеологик планда тәрбиәләү, сәйәси һәм социаль проекттар тормошҡа ашырыла. ВЛКСМ — «КПСС-тың ярҙамсыһы һәм резервы» тип һанала. Комсомол етәкселегендә 1922 йылда балалар сәйәси ойошмаһы: Бөтә Рәсәй, ә һуңыраҡ В. И. Ленин исемендәге Бөтә Союз пионер ойошмаһы төҙөлә. == Сәйәси ориентирҙар алмашыныуы == 1985 йылдың мартында Михаил Горбачев КПСС Үҙәк Комитетының генераль секретары итеп һайланғас, илдә демократик реформалар, үҙгәртеп ҡороу курсы иғлан ителә. Комсомол эсендә лә ошондай хәрәкәт йәйелә, ябай комсомолдар ойошманы реформалау кәрәклеге тураһында асыҡтан-асыҡ һөйләй башлай[6]. ВЛКСМ марксизм-ленинизм идеологияһынан баш тарта һәм демократик социализмға йүнәлеш ала[7] == Тарҡалыуы == 1991 йылдың 27 авгусында, ГКЧП-ның уңышһыҙлығынан һуң бер аҙна үткәс, ВЛКСМ Үҙәк Комитеты секретариаты союз ағзаларына мөрәжәғәт ҡабул итә, унда комсомол базаһында бөтөнләй яңы структура йәки бер нисә структура булдырырға тәҡдим ителә"[8]. Шул уҡ йылдың 27—28 сентябрендә Мәскәүҙең «Орлёнок» ҡунаҡханаһында ВЛКСМ Үҙәк Комитетының беренсе секретары Владимир Зюкин, икенсе секретары Вячеслав Копьев рәйеслегендә ВЛКСМ-дың ХХІІ ғәҙәттән тыш съезы үтә, ул Бөтә Союз коммунистик йәштәр ойошмаһын тарата һәм уның менән бергә ВЛКСМ Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы В. И. Ленин исемендәге Бөтә Союз пионер ойошмаһы ла рәсми рәүештә йәшәүҙән туҡтай[9][10][11]. == Иҫкәрмәләр == {{иҫкәрмәләр}} ↑ Бушуев А. "Звание комсомольца, мягко выражаясь, потускнело и несколько утратило былое..." // Гасырлар авазы - Эхо веков. — 2011. — № 3—4. — С. 124—128. — ISSN 2073-7475. ↑ Alexey Kurbatov. Русский: (21-й) XXI съезд ВЛКСМ 11 апреля 1990 года в Москве. Лозунг на съезде в период перестройки "За демократический социализм".English: XXI Congress of the Komsomol April 11, 1990 in Moscow. The slogan of the Congress during the period of adjustment "For democratic socialism" (11 апрель 1990). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 март 2020. ↑ Секретариат ЦК ВЛКСМ считает, что путь постепенного реформирования комсомола исчерпан ↑ Последний XXII съезд ВЛКСМ (1991) // Youtube ↑ Как проходил последний съезд ВЛКСМ ↑ Зюкины дети // Новая газета, № 41 (51), 22.10.2007. == Әҙәбиәт == * Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи // Вешин — Газли. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]; vol. 1969—1978, вып. 5). * Вергасов Ф. [www.pseudology.org/Mironenko/VLKSM.htm Всесоюзный Ленинский Коммунистический союз молодёжи (ВЛКСМ)] * Комсомолу — 80 / Под ред. В. К. Криворученко, Б. А. Ручкина. М., 1999. * Криворученко В. К., Родионов В. А., Татарионов О. В. Молодёжное движение в России и Советском Союзе: уроки истории. М., 1997; * Комсомол / Криворученко В. К. // Киреев — Конго. — М. : Большая российская энциклопедия, 2009. — С. 715. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.]; vol. 2004—2017, вып. 14). — ISBN 978-5-85270-345-3. * Криворученко В. К. Молодёжь в истории страны // Информационный гуманитарный портал «Знание. Понимание. Умение». — 2011. — № 1 (январь — февраль). * Очерки истории ВЛКСМ / Под ред. В. К. Криворученко, А. А. Галагана. Саратов, 1991. Ч. 1-2; * РКСМ // Пустырник — Румчерод. — М. : Большая российская энциклопедия, 2015. — С. 561. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.]; vol. 2004—2017, вып. 28). — ISBN 978-5-85270-365-1. * Памятники героям-комсомольцам: иллюстрированное справочное издание, посвященное 65-летию Победы в Великой Отечественной войне / рук. авт. колл.: Б. А. Ручкин; сост. В. И. Десятерик, Б. А. Ручкин, В. Б. Арсентьев; отв. ред. В. И. Десятерик. — М.: Изд-во Моск. гуманит. ун-та, 2010. — 188 с. — 200 экз. — ISBN 978-5-98079-612-9. == Һылтанмалар == * Музей истории молодёжного движения * Владимир Маяковский «Лозунги к комсомольской перекличке. Готовься! Целься!» Полное собрание сочинений. Том 10. Стихотворения 1929—1930 гг. == Категориялар == [[Категория:Йәштәр ойошмалары]] 55o4tooq2ehvgasi90nm46i6ht45y5o 0 201583 1307070 2026-10-07T13:05:30Z Айсар 10823 [[Бөтә Союз ленинсы коммунистик йәштәр союзы]] битенә йүнәлтелгән 1307070 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бөтә Союз ленинсы коммунистик йәштәр союзы]] 1g8vjl1mn9cxnh3z0px5qw3n24esnju 6 201584 1307096 2026-10-07T15:37:19Z Айсар 10823 {{Ирекһеҙ файл |тасуирлама = Рустем Миллятович Хакимов |сығанаҡ = https://teatrnmt.ru/acters/hakimov-rustem-millyatovich/ |яһалыу ваҡыты = билдәһеҙ |автор = билдәһеҙ }} {{Ирекһеҙ файл/НҠИ | мәҡәлә = Хәкимов Рөстәм Милләт улы | маҡсат = иллюстрация | алышыусанлылыҡ = | башҡа = }} 1307096 wikitext text/x-wiki == Ҡыҫҡа аңлатма == {{Ирекһеҙ файл |тасуирлама = Рустем Миллятович Хакимов |сығанаҡ = https://teatrnmt.ru/acters/hakimov-rustem-millyatovich/ |яһалыу ваҡыты = билдәһеҙ |автор = билдәһеҙ }} {{Ирекһеҙ файл/НҠИ | мәҡәлә = Хәкимов Рөстәм Милләт улы | маҡсат = иллюстрация | алышыусанлылыҡ = | башҡа = }} == Лицензиялау == {{subst:nld}} j9pgpvbkgs46wjka6uj5wow6zpc5f0i 1 201585 1307100 2026-10-07T16:04:05Z Баныу 28584 Яңы бит: == Мәҡәлә яҡшыртылды == Әһәмиәтлелеге һәм проект ҡағиҙәләрен үтәү буйынса тикшерелде. Орфографик һәм пунктуация хаталар төҙәтелде--~~~~ 1307100 wikitext text/x-wiki == Мәҡәлә яҡшыртылды == Әһәмиәтлелеге һәм проект ҡағиҙәләрен үтәү буйынса тикшерелде. Орфографик һәм пунктуация хаталар төҙәтелде--[[Ҡатнашыусы:Баныу|Баныу]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Баныу|фекер алышыу]]) 16:03, 7 октябрь 2026 (UTC) a39yeahsupkcptw99iwo5bqb0nzb0f9 10 201586 1307106 2026-10-07T16:58:49Z Frhdkazan 2112 Яңы бит: 011 Jaguar drinking in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg 1307106 wikitext text/x-wiki 011 Jaguar drinking in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg hhnwcntbxo8hclebaehin2mb9vetaka