Camaligan

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="bcl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>bclwiki</dbname>
    <base>https://bcl.wikipedia.org/wiki/Panginot_na_Pahina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medio</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Espesyal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Olay</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Paragamit</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Olay kan paragamit</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Olay sa Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ladawan</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Olay sa ladawan</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Olay sa MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Plantilya</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Olay sa plantilya</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Tabang</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Olay sa tabang</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Olay sa kategorya</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Camaligan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>757</id>
    <revision>
      <id>310139</id>
      <parentid>301764</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T01:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77128" sha1="i81dr7i4fz3ulg1agdz6mljeyfq8a8r" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = Camaligan
| native_name_lang        = Bikol Sentral
| settlement_type         = Banwaan
| image_skyline           =Camaligan_aerial_view_by_LGU_Camaligan_tejero-den-errol.jpg 
| image_alt               =Camaligan_aerial_view_by_LGU_Camaligan 
| image_caption           =(2012) 
| image_seal              =
| etymology               =&quot;camalig&quot; + an 
| anthem                  = 
&quot;Camaligan Kong Namomotan&quot;
| coordinates             = 13°37′15″N 123°09′56″E
| established_title2      = &lt;!-- Incorporated (city) --&gt;
| established_date2       = &lt;!-- requires established_title2= --&gt;
| established_title3      = 
| established_date3       = &lt;!-- requires established_title3= --&gt;
| established_title4      = 
| established_date4       = &lt;!-- requires established_title4= --&gt;
| established_title5      = 
| established_date5       = &lt;!-- requires established_title5= --&gt;
| established_title6      = 
| established_date6       = &lt;!-- requires established_title6= --&gt;
| established_title7      = 
| established_date7       = &lt;!-- requires established_title7= --&gt;
| government_type         =Sangguniang Bayan 
| leader_title            =Alkalde 
| leader_name             = Diano SJ. Ibardaloza Jr.
| leader_title1           =Bise Alkalde 
| leader_name1            = Josefina N. Asor
| unit_pref               = &lt;!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --&gt;
&lt;!-- area --&gt;
| dunam_link              = &lt;!-- If dunams are used, this specifies which dunam to link. --&gt;
| area_total_km2          = 4.68 kilometro kuwadrado
| area_total_sq_mi        = 1.81 milya kuwadrado
| area_total_ha           =468.8 ektarya 
| area_land_dunam         = &lt;!-- used in Middle East articles only --&gt;
| area_water_dunam        = &lt;!-- used in Middle East articles only --&gt;
| area_water_percent      = 
| area_urban_footnotes    = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| area_urban_dunam        = &lt;!-- used in Middle East articles only --&gt;
| area_rural_footnotes    = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| area_rural_dunam        = &lt;!-- used in Middle East articles only --&gt;
| area_metro_footnotes    = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| area_metro_dunam        = &lt;!-- used in Middle East articles only --&gt;
| area_rank               = 
| area_blank1_title       = 
| area_blank1_dunam       = &lt;!-- used in Middle East articles only --&gt;
| area_blank2_title       = 
| area_blank2_km2         = 
| area_blank2_sq_mi       = 
| area_blank2_ha          = 
| area_blank2_acre        = 
| area_blank2_dunam       = &lt;!-- used in Middle East articles only --&gt;
| area_note               = 
&lt;!-- dimensions --&gt;
| dimensions_footnotes    = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| length_km               = 
| length_mi               = 
| width_km                = 
| width_mi                = 
&lt;!-- elevation --&gt;
| elevation_footnotes     = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| elevation_m             =4.0 metros 
| elevation_ft            =13.1 piés 
| elevation_point         = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| elevation_max_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| elevation_max_m         =24 metros 
| elevation_max_ft        =79 piés 
| elevation_max_point     = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| elevation_max_rank      = 
| elevation_min_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| elevation_min_m         =−3 metros 
| elevation_min_ft        =−10 piés 
| elevation_min_point     = 
| elevation_min_rank      = 
&lt;!-- population --&gt;
| population_footnotes    = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| population_as_of        =2020 
| population_total        =25,036 
| pop_est_footnotes       = 
| pop_est_as_of           = 
| population_est          = 
| population_rank         = 
| population_density_km2  = 5,300/kilometro kwadrado
| population_density_sq_mi =14,000 milya kwadrado
| population_urban_footnotes     = 
| population_density_urban_km2   = 
| population_density_urban_sq_mi = 
| population_rural_footnotes     = 
| population_density_rural_km2   = 
| population_density_rural_sq_mi = 
| population_metro_footnotes     = 
| population_density_metro_km2   = 
| population_density_metro_sq_mi = 
| population_density_rank        = 
| population_blank1_title        = 
| population_blank1              = 
| population_density_blank1_km2  = 
| population_density_blank1_sq_mi = 
| population_blank2_title        = 
| population_blank2              = 
| population_density_blank2_km2  = 
| population_density_blank2_sq_mi = 
| population_demonyms     =Camaligueño (lalaki)
Camaligueña (babayi) 
| population_note         = 
&lt;!-- demographics (section 1) --&gt;
| demographics_type1      = 
| demographics1_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| demographics1_title1    = 
| demographics1_info1     = &lt;!-- etc., up to demographics1_title7 / demographics1_info7 --&gt;
&lt;!-- demographics (section 2) --&gt;
| demographics_type2      = 
| demographics2_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| demographics2_title1    = 
| demographics2_info1     = &lt;!-- etc., up to demographics2_title10 / demographics2_info10 --&gt;
&lt;!-- time zone(s) --&gt;
| timezone_link           = 
| timezone1_location      = 
| timezone1               = 
| utc_offset1             = 
| timezone1_DST           = 
| utc_offset1_DST         = 
| timezone2_location      = 
| timezone2               = 
| utc_offset2             = 
| timezone2_DST           = 
| utc_offset2_DST         = 
| timezone3_location      = 
| timezone3               = 
| utc_offset3             = 
| timezone3_DST           = 
| utc_offset3_DST         = 
| timezone4_location      = 
| timezone4               = 
| utc_offset4             = 
| timezone4_DST           = 
| utc_offset4_DST         = 
| timezone5_location      = 
| timezone5               = 
| utc_offset5             = 
| timezone5_DST           = 
| utc_offset5_DST         = 
&lt;!-- postal codes, area code --&gt;
| postal_code_type        = &lt;!-- enter ZIP Code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code             =4401 
| postal2_code_type       = &lt;!-- enter ZIP Code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal2_code            = 
| area_code_type          = &lt;!-- defaults to: Area code(s) --&gt;
| area_code               = 
| area_codes              = 
| geocode                 = 
| iso_code                = 
| registration_plate_type = 
| registration_plate      = 
| code1_name              = 
| code1_info              = 
| code2_name              = 
| code2_info              = 
&lt;!-- blank fields (section 1) --&gt;
| blank_name_sec1         = 
| blank_info_sec1         = 
| blank1_name_sec1        = 
| blank1_info_sec1        = 
| blank2_name_sec1        = 
| blank2_info_sec1        = &lt;!-- etc., up to blank7_name_sec1 / blank7_info_sec1 --&gt;
&lt;!-- blank fields (section 2) --&gt;
| blank_name_sec2         = 
| blank_info_sec2         = 
| blank1_name_sec2        = 
| blank1_info_sec2        = 
| blank2_name_sec2        = 
| blank2_info_sec2        = &lt;!-- etc., up to blank7_name_sec2 / blank7_info_sec2 --&gt;
&lt;!-- website, footnotes --&gt;
| website                 = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| module                  = 
| footnotes               = 
|background=white|leader_name2=Gabriel H. Bordado Jr.|leader_name3=Rodelio D. Punzalan

Jonathan A. Azutillo

Shiela S. Aguid

Rex B. Resuena

Dionely J. Dematera

Loretta A. Acabado

Emmanuel K. Moll

John Paul Q. Mendina|leader_title2=Deputado|leader_title3=Konsehal|leader_name4=Servando L. Sta. Ana (LnB President)

John Paul Mendina (SK President)|population=25,036|timezone=UTC+8 (PST)}}

An '''Camaligan''' sarong ikaapat na klaseng [[banwaan]] sa [[Camarines Sur]] asin an pinakasadit na [[banwaan]] bako sana sa [[probinsya]] kundi sa enterong [[Rehiyon Bikol|Rehiyong Bikol]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://camaligan.gov.ph/municipal-profile/ &quot;Profile of the Municipality&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230201150418/https://camaligan.gov.ph/municipal-profile/ |date=2023-02-01 }}. LGU Camaligan.&lt;/ref&gt; Dukot sa sentro nin komersyo asin negosyo kan probinsya, an [[Syudad nin Naga]]. Nasa tersir distrito (3rd district)&lt;ref&gt;[https://region5.dilg.gov.ph/camarinessur/municipalities/ &quot;Municipalities of Camarines Sur by District&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816135824/https://region5.dilg.gov.ph/camarinessur/municipalities/ |date=2023-08-16 }}. DILG Region V.&lt;/ref&gt; ini kan Camarines Sur asin igwang treseng (13) [[barangay]] na may duwang (2) sitio&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Susog sa sensus kan Mayo 1, 2020, igwa ining [[populasyon]] na 25,036 na nag-eerok sa 5,353 na kaharongan.

Napapalibotan ini kan mga banwaan kan [[Gainza]] na namumugtak sa [[Habagatan|sur]] na parte, mantang sa [[norte]] kaini, yaon an munisipalidad kan [[Canaman]] asin sa [[sirangan]] nakasumpay an Syudad nin [[Syudad nin Naga|Naga]]. An Camaligan igwang tutal na sukol nin daga na 468.1370 ektarya o 4,681,370 metro kwadrado&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. An designadong ''zip code'' kaini iyo an {{PH wikidata|postal_code}}. 

== Uusipon ==
An [[Camaligan]] dating inaapod na '''Kinamaligan'''&lt;ref&gt;[https://camaligan.gov.ph/history/ &quot;REMINISCING THE PAST : HISTORY OF CAMALIGAN&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230201160723/https://camaligan.gov.ph/history/ |date=2023-02-01 }}. LGU Camaligan.&lt;/ref&gt;, sarong pangaran na gikan sa gurang na tataramong [[Tataramon na Bikol Sentral|Bikol]] na an mawot sabihon, lugar kun sain dakol nin ''camalig''. An ''kamalig'' o ''camalig'' katampad kan [[Tataramon na Espanyol|Espanyol]] na tataramong &quot;camarin&quot;, sarong suanoy na istruktura na igwang dakulang parte sa buhay kan mga tawong nakaistar sa [[banwaan]] kaidto huli ta bako sana ining istaran kundi sarayan man kan saindang mga baroto asin troso. Inaapod na “'''cortadores'''” o mantotroso an mga namamanwa kaidto. Sinda nagpuputol nin mga kahoy sa mga haraning [[bulod]] sa Siruma asin Tinambac na nagin nang hanapbuhay ninda. Gikan man sa mga napuputol nindang kahoy, naggigibo sinda nin mga baroto, huli ta an banwaan igwa man nin [[salog]] na kasumpay kan [[salog Bikol]]. 

An mga barotong ini saindang sinasaray sa mga sadit na kubo o harong-harong. Dai naghaloy, nagdakol an arog kaining kubo asin inapod na man an lugar na “'''Kinamaligan.'''” Hasta sa pinalipot ini sa apod na [[Camaligan|&quot;Camaligan]].&quot; Sinasabi man na “'''Catagbacan'''” an pinakagurang na ngaran kan Camaligan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

Antes na magin sarong [[banwaan]], an Camaligan saro sanang &quot;visita&quot; hasta sa nagin ''[[Barangay|barrio]]'' (barangay) kan [[Nueva Caceres]] ([[Syudad nin Naga]] ngonian). Kan Hunio 5, 1775, sinasabing nagpadara nin petisyon an mga nakaistar igdi kaidto sa mga Espanyol na opisyal kan simbahan na naglalaman nin kahagadan na matawan an lugar nin kura paroko. Pirmado ini kan mga suboot nagtindog na opisyales kan lugar na sina Andre Casa, Diego Lobao, Simeon de la Cruz, Manuel del Espiritu Santo, Fernando Valenzuela, Agustin del Espiritu Santo, Marcos David, Domingo Flores, Pedro Negre, Bartolome Rodriguez asin Valentine de los Santos.

Alagad an taon kan pagtugdas kan Camaligan komo [[banwaan]] asin suhay sa [[Syudad nin Naga]], nagluluwas na duwa an petsa. Isinaysay ni D. Adolfo Puya y Ruiz, sa saiyang ''“Camarines Sur – Descripcion General De Està Provincia En Luzon”'' (Manila: 1887), na “Basado sa magkapira, itinugdas ini kan 1795 asin segun sa iba kan 1829” (idinakit gikan sa Espanyol, an original na tataramong ginamit). Sa isinurat ni Felix de Huerta, nakalaag na an Camaligan itinugdas asin nasuhay sa pagiging suyab kan [[Syudad nin Naga]] kan taong 1795 asin si Prayle Rafael de Benavente an inot na kura paroko kan banwaan. Harayo ining marhay sa isinurat ni Prayle Manuel Buzeta na an Camaligan itinugdas kan taong 1829. Alagad igwang nakuang papeles gikan sa Philippine National Archives na may petsang Nobyembre 25, 1800 na nagsasabing igwa na nin parokya sa Camaligan antes pa an taong 1800&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Sa presente, 1795 an binibistong taon nin pagkatugdas kan banwaan asin an selebrasyon kan foundation ''anniversary'' kan Camaligan ginigibo tuyong Hunio 5.

Mientras kun an pag-uurulayan, iyo an pagigin [[gobyerno]] sibil kan banwaan durante kan panahon kan Amerikano, opisyal na inistabliser an [[banwaan]] sa paagi nin Acta Lehislatura kan 1902&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

Mientrastanto, sarong bagong dokumento an nakua kan 2021 sa Nasyunal na Librarya kan Filipinas na may titulong “'''History and Cultural Life of Camaligan'''” na sinurat nina Virginia N. Prado, Mercedes A. Naldoza, Guillerma Diez, Petronila Francisco asin Fermin A. Agomaa na may petsang Abril 22, 1953. Sinasabi igdi na antes masakop kan mga Espanyol an banwaan, inaapod na ini kan mga residentes na “'''Catagbacan'''” huli ta dakol nin pananom na “'''tagbac'''” o “tagbak” sa lugar kaidto alagad kan maka-abot an mga Espanyol, hinali ninda ini asin magkapira na sana an natada. Segun pa sa dokumento, an Canaman saro pang kadlagan asin pagputol nin kahoy an hanapbuhay kan mga tawo igdi, alagad nin huli ta mayo nin sarayan, an mga taga-Canaman nagtugdok nin mga “camalig” sa Camaligan. Kan maaraman kan mga prayle na dakol nin kahoy sa mga “camalig” sa Camaligan, ginamit ini para sa pagpatugdok kan simbahan. Basado pa igdi, 1840 itinugdas an banwaan kan Camaligan asin ibinugtak ni Obispo Gainza si Guillermo Tolosa komo inot na “'''capitan'''” kan banwaan. Kan 1869 itinugdok an presenteng simbahan kan Camaligan sa administrasyon ni ''Capitan'' Manuel Almonavar, suhay sa aram na petsa kan pagtugdas kan simbahan kan Camaligan. Kan 1901 nagin suyab an Camaligan kan Nueva Caceres. Kan 1906 naggibo an mga residentes kan banwaan nin petisyon sa pamamayo ni Don Mariano Nicomedes, laman an kahagadan na isuhay na an banwaan sa Syudad nin Naga. Kan 1907, naotob ini asin dagos nang nasuhay sa Syudad nin Naga an banwaan kan Camaligan asin nailihir na primerong “'''presidente'''” kan banwaan si Don Pedro Bustamante. Kan Hulyo 17, 1909 opisyal na inistabliser an Camaligan sa paagi kan Acta Lehislatura, asin ipinadara komo representante kan banwaan sa ''Provicial Board'' sina Telesforo Nobleza ''(Consejal Encargado''), Mariano Nicomedes, Telesforo Prado, Petronilo Abias asin iba pa. Saibong kaini, idinuon kan dokumento na mayong kagtugdas an banwaan huli ta nagibo ini sa irarom nin Acta Lehislatura&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/62318023/History_and_Cultural_Life_of_Camaligan_by_Virginia_N_Prado_et_al &quot;History and Cultural Life of Camaligan by Virginia N. Prado et al&quot;]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Academia.&lt;/ref&gt;.  

== Heograpiya ==
[[Ladawan:Welcome Marker kan Camaligan.png|alt=Welcome Marker kan Camaligan|thumb|Welcome Marker kan Camaligan]]
An [[Camaligan]] an pinakasadit na munisipalidad sa enterong [[probinsya]] kan [[Camarines Sur]] asin [[Rehiyon Bikol|Rehiyon kan Bikol]] sa sukol nin daga na 468.1370 ektarya o 4,681,370 metro kwadrado. Nababanga an banwaan sa treseng (13) barangay. Namumugtak duwang (2) metro hali sa Syudad nin [[Syudad nin Naga|Naga]] asin nasa lokasyong 13°36′ sagkod °38′ Norteng latitud and 123°08′ sagkod 123°11′ Sirangang longhitud. An Camaligan 0.09% sana kan kabilogan na sukol nin daga kan [[Camarines Sur]] asin 5.55% kun ikukumpara sa hiwas kan [[Syudad nin Naga]]. Kinakarkulong un tres (⅓) sana ini kan banwaan kan [[Gainza]] asin un dies (1/10) sana kan kagabsan na sukol kan [[Canaman]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Mga barangay ===
Nababanga an Camaligan sa treseng (13) [[barangay]].&lt;ref&gt;[https://region5.dilg.gov.ph/camarinessur/camaligan/ Camaligan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816134510/https://region5.dilg.gov.ph/camarinessur/camaligan/ |date=2023-08-16 }}. DILG REGION V.&lt;/ref&gt; An lambang [[barangay]] kompwesto nin mga [[Purok|zona]]. An [[barangay]] Dugcal asin Sua igwang mga sitio. Pitong (7) [[barangay]] an nasa población kan Camaligan. An barangay Dugcal an pinakadakulang barangay pag-abot sa hiwas nin daga sa sukol na 106.0669 ektarya mantang barangay Sto. Domingo an pinakasadit na may 4.3287 ektarang sukol nin daga.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Barangay
!Hiwas nin Daga
!Populasyon (2020)&lt;ref&gt;[https://www.philatlas.com/luzon/r05/camarines-sur/camaligan.html &quot;CamaliganProvince of Camarines Sur&quot;] . PhilAtlas. 2020&lt;/ref&gt;
!Botante (2022)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.gmanetwork.com/news/eleksyon2022/results/local/REGION+V/CAMARINES+SUR/CAMALIGAN/?tfb_a&amp;smartsearch &quot;Eleksyon 2022 CAMALIGAN, CAMARINES SUR Results&quot;]. GMA News. 1 July 2022.&lt;/ref&gt;
|-
|Dugcal (Sitio Gogon)
|106.0669 ektarya
|4,842
|2,896
|-
|Marupit
|93.9004 ektarya
|5,037
|2,925
|-
|San  Francisco
|26.0306 ektarya
|874
|558
|-
|San Jose-San Pablo (Pob.)
|5.1052 ektarya
|671
|524
|-
|San  Juan-San Ramon (Pob.) 
|23.6913 ektarya
|1,067
|735
|-
|San Lucas (Pob.) 
|10.8294 ektarya
|496
|376
|-
|San Marcos (Pob.) 
|9.2124 ektarya
|1,495
|1004
|-
|San Mateo (Pob.) 
|12.2888 ektarya
|1,596
|1103
|-
|San Roque
|37.9795 ektarya
|3,098
|2020
|-
|Sto. Domingo (Pob.) 
|4.3287 ektara
|506
|611
|-
|Sto. Tomas (Pob.)  
|6.3200 ektarya
|707
|628
|-
|Sua (Sitio Tampac)
|54.2640 ektarya
|2,419
|1469
|-
|Tarosanan
|30.1416 ektarya
|2,228
|1,384
|}
'''&lt;big&gt;Ginikanan kan mga ngaran kan barangay&lt;/big&gt;'''

Kadaklan kan mga [[barangay]] sa Camaligan, ipinangaran sa mga santo, alagad igwa nin apat (4) na dai isinunod sa saindang patron an pangaran kan saindang [[barangay]]: 

'''''Dugcal''''' —  An ngaran kan barangay Dugcal, hali sa Bikol na tataramong “sungkal,” na an buot sabihon, pagkalot kan mga [[orig]] gamit an nguso. Inapod kan mga residentes an lugar nin siring kaini huli sa mga orig kaidto na nagbabarasay-basay sa mga natad asin nagpaparasungkal nin mga daga&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Sarong gurang hali sa lugar an nagsabi na ini na an ngaran kan barangay antes pa man ining maabot kan mga Espanyol&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/12430131/Profile_of_Barangay_Dugcal_Camaligan_Camarines_Sur_Philippines &quot;Profile of Barangay Dugcal&quot;]. Academia. &lt;/ref&gt; alagad sinasabi man kan sarong parasurat na an barangay Dugcal dating inapod na “Doncal”&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

* '''''Sitio Gogon''''' — Kinua an ngaran kan sitio Gogon (Brgy. Dugcal) sa mga haralangkaw na duot na lakop sa lugar kaidto na kun apodon, mga &quot;gogon.&quot; 

'''''Marupit''''' — Gikan an ngaran kan barangay Marupit sa tataramon na “rupit” o basa-basa nin [[tubig]]. Segun sa mga residentes, arog kaini an inapod sa barangay huli ta an mga tawo na nagpapasiring kaidto sa lugar, nag-aabot na barasa. Lubog kaya sa tubig an mga agihan, madalnak asin gulping limawan&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. 

'''''Tarosanan''''' — Sabi kan mga gurang sa [[barangay]] Tarosanan, an ngaran kan lugar hali sa mga tataramong “tarosan na dalan,” sarong sadit na sulong na nagtatagos sa ‘Tarosanan na sadit' (Camaligan) asin ‘Tarusanan na dakula’ (Milaor). Inapod na “sadit” an Tarosanan kan Camaligan huli ta sadit daa an padi na nagtinir sa barangay kan panahon nin mga Espanyol mantang dakulang padi an nakadestino sa Tarusanan kan Milaor&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;[https://camaligan.gov.ph/municipal-profile/tarosanan/ &quot;Profile of Barangay Tarosanan&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230201164343/https://camaligan.gov.ph/municipal-profile/tarosanan/ |date=2023-02-01 }}. LGU Camaligan&lt;/ref&gt;. 

'''''Sua''''' — Kan makaabot sa barangay Sua an mga Espanyol, narisa ninda na dakol nin mga puon nin sitro sa lugar arog kan suha, igwa man nin mga lukban, kalpe, kabugao asin iba pa. Huli igdi, napili kan residentes na apodon an lugar na Sua hali sa dominenteng prutas sa barangay na suha&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Marcaida, Dominador Jr. [http://dominadornmarcaidajr.blogspot.com/2014/04/profile-of-sua-camaligan-camarines-sur.html &quot;BARANGAY PROFILE OF SUA, CAMALIGAN&quot;]. 28 Abril 2014.&lt;/ref&gt;. 

* '''''Sitio Tampac''''' — Hali an ngaran na Tampac sa istorya kan sarong Espanyol na nagsakat sa puon nin sitro tangani na magguno nin bunga alagad naputol an sanga asin nahulog ini sa tambak nin prutas.  Hinapot kan Espanyol an mga residente kun ano an nangyari asin an isinimbag kan mga ini, “Tambak.” Magpuon kaidto, inapod na an lugar na “Tambac” hasta sa nagin ining “Tampac.”&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
Saro sa treseng (13) barangay an sinalidahan gikan sa orihinal kaining ngaran. An barangay San Francisco na namumugtak sa balyo kan salog na bistado dati sa apod na &quot;Basud.&quot;

== Demograpiko ==
{{col-begin}}
{{col-break|width=50%}}
An banwaan kan Camaligan igwang tutal na populasyon na 25,036 susog sa sensus na ginibo kan taong 2020. Igwa nin 0.80% na taunang pagdugang sa populasyon puon kan 2015. Sa populasyon na ini, 12,667 indibidwal an kalalakihan mantang binibilog nin 12,364 an kababayihan. Base pa sa naunambitang sensus, mga residenteng edad 0-9 anyos an may pinakadakulang populasyon sa banwaan na 7,672. Mientras an may pinakadikit na numero iyo an mga edad 65 anyos pataas na kompwesto nin 1,366 indibidwal.
{{col-break|width=100%|gap=5%}}
{{Populasyon}}
{{col-end}}

== Ekonomiya ==

=== Hanapbuhay ===
Pagsisira, [[Pag-ooma|pag-oma]], pag-ataman nin mga [[hayop]] asin pagnenegosyo an mayor na hanapbuhay sa Camaligan&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://camaligan.gov.ph/municipal-profile/dugcal/ &quot;Profile of Barangay Dugcal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230201161725/https://camaligan.gov.ph/municipal-profile/dugcal/ |date=2023-02-01 }}. LGU Camaligan.&lt;/ref&gt;. 

* '''''Pagsisira'''''
[[Ladawan:Salog kan Camaligan.jpg|thumb|Salog kan Camaligan]]
Bako sanang [[Likas na yaman|natural]] na istaran kan man-iba-ibang [[hayop]] sa [[tubig]] siring kan barayong, kalpi, anrorogat asin [[bebe]] an dara kan salog sa Camaligan, hatod man kaini an hanapbuhay sa dakol na residentes kan banwaan. Kaidto, ini an panginot na pinagkukuanan nin dilensia orog na kan mga [[tawo]] gikan sa San Francisco asin Tarosanan na harani sa [[salog]]. Gulpi kaidto an mga naglaladop nin [[bebe]], nagdadarakop nin [[ogama]] asin buyod asin dakol man an mga &quot;paralaya&quot; o parasira na naggagamit nin silo. Alagad ngonian, nanonotaran na kadikit na sana an mga [[Parasira|nagsisira]] sa Camaligan. 

Makukua man sa Brgy. San Roque an sapulong ektaryang ''fishpond and hatchery site'' na nagpoprodusir nin kinakarkulong 32 toneladang ''Pangasius'' asin 12 toneladang Hito kada taon. 

* '''''Agrikultura'''''

Dakulang porsyon kan banwaan an naka-asa sa [[agrikultura]]. Kinakarkulong 175 ektarya kan tutal na sukol kan daga kan Camaligan an natatanoman nin mga [[paroy]]. Hasta sa presente, pag-ooma an panginot na industriya sa Camaligan orog na sa Sua, Dugcal, Marupit, San Francisco asin Tarosanan. Igwa man sa mga lugar na ini an nag-aataman nin mga hayop arog kan orig, manok asin pato. 

* '''''Negosyo'''''

Kun mayo sa [[agrikultura]], [[Negosyo|pagnenegosyo]] an ikinabubuhay kan iba. Dakul an mga nagtitienda sa [[Syudad nin Naga]]. Lakop man an mga [[Tindahan na sari-sari|tindahan]] asin iba pang  [[negosyo]] sa gabos [[barangay]] kan Camaligan orog na sa mga barangay na nasa sentro kan [[banwaan]]. Bistado man an [[banwaan]] huli sa manlain-lain na produktong gibo kan mga Camaligueño. Pira sa mga ini iyo an maraging na chicharon asin mahamis na mga dulsi&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; kan Dugcal, &quot;patadyong&quot;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://camaligan.gov.ph/municipal-profile/marupit/ &quot;Profile of Barangay Marupit&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230201154940/https://camaligan.gov.ph/municipal-profile/marupit/ |date=2023-02-01 }}. LGU Camaligan.&lt;/ref&gt; kan mga parahabi kan Marupit, magutang [[Pinangat|pinagat]] kan San Roque asin an pusog na [[samod]] kan San Jose-San Pablo.  

=== Mga Produkto ===
Apwera sa pagsisira asin pag-oma, bisto man an mga taga-Camaligan sa pagbilog nin negosyo asin paggibo nin sadiring mga produkto na dinadara sa mga pagtaraid lugar orog na sa Syudad nin Naga. &lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;Camaliguno Ako. [https://camaligueno.blogspot.com/2011/02/mga-produkto-gikan-sa-camaligan.html?m=1&amp;fbclid=IwAR3ADfSIf6fcsoOxzWm4S3NWqChxZd5SWnjBF5iVKhUXdVJTvOfaiB1lEXU &quot;Mga Produkto Gikan sa Camaligan&quot;]. Blogspot. 12 Pebrero 2011.&lt;/ref&gt;
* '''Chicharon''' - duwang klase nin chicharon an ginigibo sa banwaan: an chicharon na kublit nin orig asin an ''squash flour chicharon'', dakol nin mga paragibo kaini sa Brgy. Dugcal
* '''Dulsi''' - manlain-lain na dulsi an ginigibo sa Camaligan siring nin conserva, bukayo, dilimon, adong asin iba pa
* '''Kutsinta''' - igwa man nin mga nagluluto nin kutsinta sa Camaligan na inilalako sa banwaan tuyong aga
* '''Kakanin''' - huli ta napapalibotan nin mga kaumahan, dakol man nin mga kakanin sa banwaan arog kan ibos, balisuso, sinuman asin biniribid na gibo sa bagas na polotan
* '''Pinangat''' - orgulyo kan banwaan an masiram na pinangat kan mga taga-Camaligan na siksik sa laman asin pano nin guta
* '''Samod''' - makukua sa Brgy. San Jose an gulping mga paragibo nin samod sa Camaligan na sainda man itinitienda sa banwaan asin mga pagtaraid lugar

=== Turismo ===

* '''Carpina (Dakulang Sira)'''
[[Ladawan:An Carpina tejero-den-errol.png|thumb|An Carpina (Sira)]]
Itinugdok ini kan taong 2003 asin an taas kaini an nagsirbing ''barangay hall'' kan barangay San Francisco kaidtong dai pa naitutugdok an presente nindang ''barangay hall''. Huli sa kakaiba kaining desenyo na pormang sirang carpa, nagin man ining atraksyon sa banwaan.

Nakatindog ini sa gilid kan salog Bikol. Nakalaag sa kataid kaini an sadit na daungan nin baroto huli ta kan dai pa nahahaman an Camaligan hanging footbrigde, baroto an panginot na paagi tangani na makabalyo sa salog Bikol asin makapasiring sa Poblacion kan Camaligan an mga residente gikan sa saibong na mga barangay kan banwaan (Barangay San Francisco asin Tarosanan).

* '''''Camaligan River Park'''''

An Camaligan River Park an solamenteng parke sa Camaligan na yaon sa gilid kan salog Bikol na sakop kan barangay Sto. Domingo asin San Jose-San Pablo. Iyo ini an pinakamadaling maabot na parke sa luwas kan Syudad nin Naga. Inot ining binukasan kan Hunio 2014 komo ''Camaligan River Cruise Park'' asin pinaurog pang pakarhay puon kan 2016 asin sa presente, padagos an konstruksyon kan Phase 9 kaini.

Pinagsarong proyekto ini kan Department of Tourism Region V asin kan LGU Camaligan, Camarines Sur sa irarom kan ''Bottom-up Budgeting Program'' kan taong 2015. Kan 2014&lt;ref&gt;Camaligan 2014. [https://web.facebook.com/265733496946562/photos/pb.100064519159604.-2207520000./691030294416878/?type=3 &quot;Wharf Turn Over&quot;]. Facebook. 7 Hulyo 2017.&lt;/ref&gt;, plano ining gibohong daungan sana kan ''Camaligan River Cruise'' o ''M/B Camaligan'' kun kaya inot ining inapod na ''Camaligan River Cruise Park''.

* '''''M/B Camaligan (Motor Boat Camaligan)'''''

Opisyal na binuksan kan Pebrero 2019&lt;ref&gt;Pulvinar, Mae. [https://www.youtube.com/watch?v=_7jSii_pCnA &quot;TV Patrol Bicol: Floating resto bar, dugang na atraksyon sa mga Camaligan River Park&quot;]. ABS-CBN Bicol. 7 Pebrero 2019.&lt;/ref&gt; asin nagbabaybay sa salog Bikol na sakop kan banwaan, nag-oopresir nin masisiram na kakanon sakto sa makagirabong pagsunop kan saldang pagkahapon kasabay kan garo nagbabarayling mga gamgam.

Naraot ini kan Nobyembre 1, 2020 huli sa paglamasa kan Super Typhoon Rolly alagad makalihis an labi sarong taon, liwat na nagbalik an operasyon kan M/B Camaligan kan Nobyembre 27, 2021&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.bicolmail.net/single-post/2020/11/06/camaligan-floating-resto-hanging-bridge-damaged &quot;Camaligan floating resto, hanging bridge damaged&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816124241/https://www.bicolmail.net/single-post/2020/11/06/camaligan-floating-resto-hanging-bridge-damaged |date=2023-08-16 }}. Bicol Mail. 6 Nobyembre 2020.&lt;/ref&gt;.

* '''''Camaligan Hanging Footbridge'''''
[[Ladawan:Camaligan Hanging Footbridge tejero-den-errol.png|alt=Litrato kan Camaligan Hanging Footbridge (2023)|thumb|Litrato kan Camaligan Hanging Footbridge (kua hali sa Brgy. San Francisco)|206x206px]]Saro ining tulay na may labang 50 metro asin nagkokonektar sa Poblacion kan Camaligan asin barangay San Francisco na nasa balyo kan salog Bikol&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.bicolmail.net/single-post/2020/08/22/camaligan-hanging-bridge-to-open-soon &quot;Camaligan hanging bridge to open soon&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816124239/https://www.bicolmail.net/single-post/2020/08/22/camaligan-hanging-bridge-to-open-soon |date=2023-08-16 }}. Bicol Mail. 22 Agosto 2020.&lt;/ref&gt;.
Nagtatao nin dakulang benipisyo sa mga resedentes kan barangay San Francisco asin Tarosanan na dating nagbabalyo o &quot;nagdadakit” sa salog Bikol gamit an sarong sadit na baroto kaidtong dai pa nahahaman an hanging footbrigde para makapasiring sa eskwelahang pansekondarya kan Camaligan na Camaligan National High School o sa Syudad nin Naga kun sain yaon an kadaklan nindang hanapbuhay.
[[Ladawan:Camaligan Hanging Bridge asin an Carpina.jpg|thumb|204x204px|An Camaligan Hanging Footbridge asin An Carpina (kua hali sa Brgy. Sto. Domingo)]]
Parte ini kan Phase V kan Camaligan Wharf and Boulevard Improvement Project na tinagamahan nin Php 5.5 million.

Saro man ini sa mga nadanyaran kan pag-agi kan Super Typhoon Rolly sa Kabikulan. Pirang bulan ining dai naagihan alagad liwat na binuksan kan Marso 8, 2021&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

*'''''Lumang Katolikong Kampo Santo (lokasyon kan Sto. Domingo Chapel ngonian)'''''

An hermita kan Sto. Domingo sarong kapilya na namumugtak sa dating campo santo o lubungan kan Camaligan. Sentro man ini nin arkeolohika sa lugar huli ta dakol igdi an nakakalot na mga kuron na gamit dati komo laganan nin gadan o ''burial jars'', porcelana asin mga tulang nin [[tawo]] asin [[hayop]]. Mahihiling sa atubangan kaini an arko kan dating sementeryo na gibo sa largo na ipinatugdok kan panahon pa kan mga Espanyol.

* '''''Barangay Hall in the Sky'''''

Ini an barangay hall kan San Marcos, Camaligan na itinugdok kan taong 2001. Nagin bantog sa publiko huli kan makabago kaining desenyo. Garo ini tore na nakatindog sa taas kan tinampo na may tamang langkaw tangani na maka-agi an mga behikulo.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+CAMALIGAN HYMN
|''I''
Camaligan kong namomotan

Matuninong na banwaan

An salog asin kaomahan

Yaman dolot nin Kaglalang


''II''

Madayaday an kabuhayan 

Magayonon pag-istaran

Sa lugar na ini nanumpungan

Labi-labi kong kaogmahan
|''Chorus''
Camaligan kong namomotan

Nasa puso ko sagkod pa man

Magpoon kadto hanggang ngonian

Camaligan pagseserbihan


''III''

Imuklat ta an Camaligan

Sa pigmamawot na kauswagan

Kun burunyog asin nagdadamayan

Asenso ta makakamtan
|}

==Kataytayan nin mga ladawan==
&lt;gallery&gt;
Ladawan:Camaligan River Park.jpg|Camaligan River Park
Ladawan:Camaligan Hanging Bridge at Night (June 2021).jpg|Camaligan Hanging Bridge
Ladawan:Camaligan Church facade rightview.JPG|An simbahan katoliko kan banwaan
Ladawan:Camaligan Church interior facing the main door.jpg|Laog kan simbahan
Ladawan:Camaligan Church altar.jpg|Altar
Ladawan:Camaligan Church rightside.jpg|Gilid kan simbahan
Ladawan:Camaligan Church left side 2.jpg|Gilid kan simbahan
Ladawan:Camaligan Church facade.jpg|Patio
Ladawan:Chicharon being sun-dried in Camarines Sur.jpg|Sitsaron nin Camaligan
&lt;/gallery&gt;

== Arkeolohiya ==
Sentro man an banwaan nin arkeolohiya huli sa mga nadudukayang suanoy na mga kagamitan asin tulang nin mga tawo na pigtutubudang nabuhay bago pa an panahon nin mga Espanyol. Hasta sa presente, padagos na nakakakua nin mga lumang kuron asin mga tulang sa banwaan.

Kan 2016, sarong grupo nin mga arkeolohiko asin mga estudyante gikan sa Unibersidad kan California, Los Angeles (UCLA), Unibersidad kan Filipinas (UP) asin mga representante kan Nasyunal na Museo kan Filipinas an nagpasiring sa Camaligan kun sain nakakua sinda nin mga tulang nin tawo asin tiripak na parte nin kuron sa lumang campo santo kan Camaligan sa Brgy. Sto. Domingo. An grupo nagbisita sana kuta sa banwaan para mapag-adalan an mga lumang bagting kan Parokya ni San Antonio de Padua alagad kan magkakan sinda sa sarong kinalasan sa población (atubangan kaini an lumang sementeryo), saindang narisa an mga tulang asin kuron sa mga kalot harani sa lugar kun sain nagkakaigwa kaidto nin konstruksyon nin tinampo. Pinapundo ngona nin kadikit na panahon an nasambit na konstruksyon tangani na mapag-adalan an mga nakuang tulang asin iba pang suanoy na gamit. An mga tulang nin tawo na nakalot, binendicionan ni Reb. Pdr. Abundio &quot;Nono&quot; Nopre Jr., Kura Paroko durante kan taong idto, antes na darhon an mga ini kan grupo sa Manila para sa hararumang pag-aadal. Sa pag-aadal nagluwas na an mga nakuang tulang, tulang kan dai mababa sa kinseng (15) tawo. An mga ini nakalaag sa mga kuron o ''burial jars'' na nakua man sa lugar. Apwera igdi, igwa man nin mga tulang nin pagi, orig asin usa na posibleng saindang kakanon&lt;ref&gt;Camaligan 2014. [https://web.facebook.com/permalink.php?story_fbid=534344046752171&amp;id=265733496946562 &quot;DIGGING THE PAST FOR THE FUTURE&quot;]. Facebook. 27 Hulyo 2016.&lt;/ref&gt;. 

Huli kaini, kan taon man na idto duwang Bikolanong arkeologo na sina Dr. Stephen Acabado asin Dr. Zandro Villanueva an nanginotan sa sarong proyekto na inapod na “Bicol Archeological Project.” Obheto kaini na makakua nin bastanteng mga ebidensya tangani na mapag-adalan an buhay asin kultura kan mga suanoy na tawo sa banwaan katuwang an Arkidiyosesis kan Caceres asin lokal na gobierno&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;Escandor Juan Jr. [https://lifestyle.inquirer.net/234062/pre-hispanic-burial-ground-unearthed-in-camsur-town/ &quot;Pre-Hispanic burial ground unearthed in CamSur town&quot;]. Philippine Daily Inquirer. 31 Hulyo 2016.&lt;/ref&gt;. Taong 2018 liwat na nagbalik an grupo para sa ikaduwang kabtang kan proyekto kun sain dakol man giraray na mga bingkay, kuron, tulang nin tawo asin hayop an nakalot&lt;ref&gt;Dito sa Camaligan. [https://web.facebook.com/search/top/?q=bicol%20archaeological%20project%20camaligan &quot;Second Phase of the Bicol Archaeological Project (BAP)&quot;]. Facebook. 4 Hulyo 2018.&lt;/ref&gt;. Kan 2022, nagkaigwa liwat nin mga patrabaho sa kaparehong barangay asin gulping mga tulang asin lumang kagamitan an nakua. Kan Enero 2023, siring man kaini an mga nakalot harani sa plaza kan banwaan&lt;ref&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/95828329/MGA_SINAUNANG_BUTO_AT_MGA_KAGAMITANG_NAHUKAY_NG_COMPREHENSIVE_MUNICIPAL_DRAINAGE_DIGGINGS_noong_28_ENERO_2023 &quot;BUTO AT MGA KAGAMITAN NA NAHUKAY NG COMPREHENSIVE MUNICIPAL DRAINAGE DIGGINGS&quot;]. Academia.&lt;/ref&gt;. 

== Kultura ==

=== Festival ===

* '''Kamalig Festival'''

An Kamalig Festival ginaganap puon Hunio 5 hasta Hunio 13 sa pagselebrar kan ''foundation anniversary'' kan banwaan asin pista ni San Antonio de Padua, paton kan Camaligan (Poblacion).

Saro sa pinakainaabangan durante kan aktibidad iyo an ''Kamalig Festival Dance competition'' na binabalihan kan mga jovenes gikan sa manlalain-lain na barangay kan Camaligan kun sain nagpapatiribayan an mga ini sa pagbayle sa dalan asin entablado.

Parte man kan ''festival'' na ini an kompetisyon kan mga barangay sa paggibo nin mga kamalig. Nabilog an siring kaining kompetisyon huli kan sinasabing pinagpunan kan ngaran na Camaligan, an mga kamalig. Nagigibo an lambang barangay nin kamalig na nilalagan ninda nin mga dekorasyon asin mga produktong gibo kan kada barangay.  

* '''Kinamaligang Pasko'''

Makolor an selebrasyon nin Kapaskuhan sa Camaligan. Gulpi nin mga aktibidad sa banwaan tuyong paaboton an Pasko. Saro igdi an kompetisyon sa paggibo nin darakulang [[parol]] asin [[belen]] asin pagarayunan nin disenyo kan lambang barangay kan Camaligan. Pano man nin mga pailaw an atubangan kan munisipyo asin an Camaligan River Park. Pirang aldaw antes an Pasko nagtitiripon an mga barangay para sa inaapod na &quot;Barangay Night&quot; kun sain binibisto an mga nanggana sa kompetisyon nin dekorasyon. Sa mga naka-aging taon, isinasabay man igdi an ''chorale group competion'' na binabalihan nin mga estudyante gikan sa mga ''elementary school'' sa Camaligan.  

Nagkakaigwa man nin pagkakataon an mga negosyo sa banwaan na maipabisto asin maipabakal an saindang mga produkto sa &quot;Christmas Bazaar&quot; sa Camaligan River Park.  

=== Mga Tradisyon asin Pagtubod ===
An mga tawo sa banwaan orog na an mga gurang, dakol nin mga pagtubod na sinusunod sa pang-aroaldaw na pagbuhay. Hinihiling ninda ini komo giya tangani na makalikay sa mga maraot na sirkonstansia. An minasunod, lista kan mga pagtubod asin gawi kan mga taga-Camaligan na namana pa sa mga henerasyong nag-agi.
* '''''Pagiilusyon'''''

Sa mga nag-aging dekada, ipinapahiling kan mga lalaki na namomoot sa sarong babayi an saiyang namamati sa paagi nin pagkanta nin kundiman sa daragang buot ilusyunan tuyong banggi sa laog nin halabang panahon. Kun mag-uyon na an mga magurang kan babayi saka pa sana iimbiratan an lalaki sa harong kan iniilusyunan alagad an ama o ina nguna kan babayi an aatubangon kan lalaki huli ta an mga ini man an madesisyon kun pasado o dai an nagiilusyon. 

An inot na paghampangan kan daraga asin solterong nagiilusyunan kaiba an saindang mga magurang, iyo an inaapod na “'''presentar'''” kun sain hinahagad kan lalaki an kamot kan babayi para sa pagpapakasal. Pakalihis kaini, saro liwat na aratubangan an gigibuhon, alagad sa pagkakataong ini, yaon na an mga parientes kan babayi asin kaipuhan na magpreparar nin handa an pamilya kan lalaki. Ini an inaapod na “'''palakaw'''” o pag-andam kan parehong lado sa kasal, pag-urulay kun nuarin gigibuhon an seremonya asin kantidad na gagastuson. 

Pagkapos kan mga ini, pwede nang magbisita sa harong kan daraga an lalaki maski anong oras, alagad ipinapangalad man giraray na mag-ulay an duwa. Ini man an panahon na kinakaipuhang magsirbi kan lalaki sa harong kan babayi antes an saindang kasal.

* '''''Kasal''''' 

Senyal nin pagsasaroan kan sarong babayi asin lalaki an pagpapakasal kaya dakula an importansya kaini sa mga mag-agom sa banwaan. An seremonya nin kasal haloy na pinag-aandaman kan mapakasal asin kan saindang mga pamilya. Mayorya kan mga mag-agom sa Camaligan, kasal sa Katolikong simbahan. Tolong (3) semana bago an kasal inaanunsyo ini kan simbahan o an &quot;'''tawag'''&quot; antes magpuon an mga Misa. Sa panahong ini, bawal na magparalakaw o lakwatsa an kakasalon ta tibaad makasabat sinda nin mga aksidente. Apwera kaini dakol pang mga gawi an tinutubodang dapat likayan o dapat gibuhon para magin magayon an iribahan kan mag-agom. 

Pira sa mga ini iyo an minasunod: 

* Dai dapat maghilingan an ikakasal antes an seremonya. 
* Kun durante kan kasal natumakan kan lalaki an bitis kan babayi, sinasabing siya an madominar sa saindang pagsasaroan. 
* Pag-abot sa harong kan bagong kasal, kaipuhan sindang pakakanon nin mahamis asin pauranan nin mga burak para sa magayon na pag-iribahan. 
* Dai pwedeng magsabay sa pagkakan kan bagong kasal an siisay man na balo. 

Pakalihis na magkakan, an bagong mag-agom mabayle nin “pantomina” sabay sa musikang Bikolnon. Mantang nagbabayle, iyo man an paglaag o '''pagtadik''' nin mga kwartang papel sa bado kan bagong kasal kan saindang mga magurang, parientes, ninong, ninang asin bisita. An kantidad na makukua igdi, '''iintriga''' gabos kan lalaki sa babayi.

* '''''Pagpatugdok nin Harong'''''

Sabay sa pagpuon nin pag-iribahan kan mag-agom na bagong kasal an pagpatindog nin sadiring harong. Lakop sa banwaan an pagtubod na sa pagpagibo nin harong, mas marhay na an pintuan nakaatubang sa sirangan. Napundar an siring na pagtubod huli ta an saldang nasirang sa direksyong ini asin minasimbolo nin kauswagan asin kaogmahan. Madara man suboot nin swerte an sikretong paglaag nin mga barya sa kalot kun sain itutugdok an mga poste kan harong. Kun mahaman na an harong, bago istaran, kinakaipuhan na igwa na ini nin mga panginot na gamit, rekado sa pagluto, tubig asin bagas. Alagad dai tulos matinir igdi an mag-agom huli ta sarong banggi nguna dapat na turugan an harong nin gurang na mag-agom (pwedeng mga magurang kan babayi o kan lalaki).

* '''''Pangaki''''' 

Sa pagbabados kan mga babayi, minaabot an panahon na ini '''mangigidam''', kun sain an bados nakakamati nin malain asin naghahanap nin mga kakanon na masakit makua. Sinasabi pa na an pinangidaman kan bados, may epekto sa lawas o personalidad kan umboy na saiyang iminundag. An kambal na magtugang, pigtutubodang huli sa pagkakan kan ina nin kambal na prutas durante kan saiyang pagbabados. Nasa ibaba an iba pang mga gawi na tinutubudang dapat likayan kan bados asin saiyang agom para sa salbadong pangaki:

* Maindata sa bados na magtukaw o tindog sa may pintuan kan harong. 
* Bawal magbuno nin hayop an agom kan sarong bados.
* Dai pwede an siisay man na magtanaw o magtinir sana sa may pintuan kan harong kan sarong bados na ina. 
* Nungkang magrani, maghiling o magkapot nin gadan an agom kan sarong babaying bados.
* Dai pwedeng magkalot an sarong lalaki na bados an agom. 
* Dapat na ibitaran an pagtindog komo ninang kan sarong bados asin dai man pwedeng magninong an saiyang agom na lalaki.

Sa mga nakalihis na panahon igwa sa Camaligan nin mga nangangaki sa paagi kan mga '''partera''' o parapaaki sa hilot alagad ngonian, dagos na ining ipinapangalad. Pagkatapos na mangaki, sapulong (10) aldaw an dapat na halaton kan ina bago magkarigos kasabay an umboy na kinakarigos sa tubig na may limonsito.

* '''''Bunyag''''' 

Kaidto na solo sana an parokya sa laog kan [[banwaan]], digdi binubunyagan an mga [[umboy]] komo tanda na sinda saro nang ganap na Katoliko. Antes an seremonya kan bunyag, naghahanap an mga magurang kan bubunyagan nin mga [[ninong]] asin ninang na matindog komo ikaduwang mga [[magurang]] na matabang sa pagpadakula sa [[umboy]] pasiring sa matrayumpo asin magayon pagbuhay sa ngapit na panahon. Tuyong pista kan patron kan lambang [[barangay]], nagsasagibo man an [[Padi (katongdan)|padi]] nin pagbunyag pagkatapos kan Misa. Sa mga arog kaining bunyag (dakol an sarabay na binubunyagan) may pagtubod na an bagong bunyag na inot na makaluwas sa pintuan kan [[simbahan]] o kapilya, katampad iyo an suerte.

* '''''Pangangataman sa hawak'''''

An hawak dapat mantinidong malinig para sa baskog asin magayon na salud, alagad sa pag-ataman kan lawas igwang mga gawi na dapat likayan susog sa mga pagtubod gikan sa mga gurang sa banwaan:

* Maindata an paghugay nin buhok tuyong banggi. 
* Maraot na maghali nin kuto kun banggi. 
* Maindata an pagpalas nin kuko kada aldaw nin Martes asin Biyernes. 
* Dapat likayan an pagkarigos tuyong Martes asin Biyernes. 
* Dai pwedeng magturog na basog.
Sinasabi man kan iba na ini mga giya sana asin nasa tawo kun susundon an mga ini. 
* '''''Gadan'''''

Sa pagpaaram sa mga padangat sa buhay na nagtalikod na sa kinaban, igwa man nin mga gawi na tinutubudang kaipuhan na likayan na ginigibo sa banwaan sa laog na nin halabang panahon:

* Maraot an pagsigid o pagsamod durante kan bilar. 
* Dai pwedeng magsalingoy an siisay man durante kan prusisyon kan gadan. 
* Bawal na magbwelta sa lugar kun sain nagbilar kun hinali an gadan para ilubong. 
* Maindata an pagsirip sa bintana kun may nag-aaging prusisyon nin gadan. 
* An sarong balong babayi na maluwas kinaagahan pakalihis kan lubong kan saiyang agom, dai pwedeng masabatan kan siisay man na personang igwa nin agom. 

* '''''Pagtanom/Pagsira/Pag-ataman nin hayop'''''

Huli ta an Camaligan sarong agrikultural na banwaan, dakol man nin mga pagtubod gikan pa sa mga gurang sa rona na konektado sa pagtatanom, pagsisira, pag-ataman nin hayop asin iba pa. Pira sa mga ini iyo an minasunod: 

* Mas magayon na magtanom nin batag kun basog (dakol an kinakan) tangani na magtalubo man ini nin marhay asin darakula an ibunga. 
* Dai pwedeng magtanom nin mais an tipo (raot an ngipon) ta tibaad siring man kiini an kaluwasan kan bunga, dapat man nakahuba (mayong bado) an matanom tangani na mahimpis sana an ubak. 
* Sa pagtanom nin niyog, kaipuhan na halaton ngona an &quot;pagparong kan bulan&quot; (new moon), mantang nagtatanom dapat man na may mga aki na nakakulambitay sa likod kan paratanom tanganing dakol an ibunga asin dai magparalangkaw an puon kaini para madali an pagguno.
* Marhay na magtanom nin kamote kun napapano an langit nin darakulang panganuron. 
* Dai magtingag mantang nagtatanom nin pisog o puon kan ano man na pananom.
* Kun an pato naglayog sa taas kan mga harong, senyales ini na may paparaning bagyo. 
* An primerong sira na madadakop kan sarong parasira sa salog, kaipuhang butasan tangani na maggulpi an dakop sa mga masurunod na pagsalya kan silo. 

'''&lt;big&gt;Arapudan sa Banwaan&lt;/big&gt;''' 

Lakop na gawi sa banwaan an inaapod na '''pagbansag''', ini an pagtao sa sarong persona nin ngaran na nakua huli sa saiyang hiro-hiro o pisikal na anyo na nagkintal sa isip kan mga tawo. Iba ini sa gaha (''nickname'' sa Ingles) o an pag-apod sa sarong tawo nin ngaran na mas halipot kaysa sa totoo niyang pangaran. Minsan an bansag igwa man nin maraot na konotasyon orog na kun dai ini ginagamit sa tama asin obhetong makakulog sa buot kan sarong tawo. 

''Halimbawa:'' 

* Tunay na pangaran — Lucio 

Bansag — Talusog [sira] (pwedeng huli ta siya masibot) 

* Tunay na pangaran — Jessica 

Bansag — Kikay (pwedeng huli ta siya mahilig magpagayon asin magpakarhay sa sadiri) 

Sa laog kan harong, ginagamit na arapudan kan magturugang an '''&quot;manay&quot;''' sa matuang tugang na babayi asin '''&quot;manoy&quot;''' sa matuang tugang na lalaki. Ginagamit man ini kan iba na pang-apod sa mga matuang parientes. Dai man mawawara an pagsambit nin '''&quot;po'''&quot; kun nakikipag-ulay sa mga gurang. May magkapira na minadagdag nin mga tataramong '''“na”''' (pinalipot na nanay) o '''“ta”''' (pinalipot na tatay) sa inotan kan gaha (pinalipot na ngaran) kan mga gurang na kahimanwa.

''Halimbawa:'' “Na Ising,” “Na Lagring,” “Ta Ramon,” “Ta Merlo”
== Relihiyon ==
Dakulang porsyento kan populasyon kan Camaligan an Romano Catolico mantang an iba, miyembro kan [[An Simbahan ni Jesukristo nin mga Banal sa mga Huring Aldaw]], Mga Saksi ni Jehova, [[Iglesia ni Cristo|Iglesia Ni Cristo]] asin iba pang grupo nin relihiyon.

=== Mga Simbahan ===

* '''''Parokya ni San Antonio de Padua'''''

An [[Simbahan]] kan Parokya ni San Antonio de Padua, na mas aram sa apod na ''Camaligan Church'', sarong simbahan na Romano Catolico sa Camaligan, [[Camarines Sur]]. Saro ini sa duwang Katolikong parokya sa irarom kan Arkidiyosesis kan Caceres sa [[banwaan]] kan Camaligan&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://www.archdioceseofcaceres.org/parishes &quot;Parish Directory of the Archdiocese of Caceres&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230930153912/https://www.archdioceseofcaceres.org/parishes |date=2023-09-30 }}. ''Archdiocese of Caceres''. 10 Marso 2018.&lt;/ref&gt;.

An parokya itinugdas kan 1795, gibo sa mga [[gapo]] asin [[kahoy]] an istruktura kaini alagad pag-abot kan taong 1856 nasulo ini. An presenteng [[arkitektura]] kan simbahan nakompleto kan 1857, taon matapos masulo an orihinal kaining istruktura. Saibong kaini, kinokonsidera man giraray ini na saro sa pinakagurang na [[simbahan]] sa Camarines Sur. An presenteng kura paroko kan parokya iyo si Reb. Pdr. Emmanuel Mojica&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://www.archdioceseofcaceres.org/parishes &quot;Parish Directory of the Archdiocese of Caceres&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230930153912/https://www.archdioceseofcaceres.org/parishes |date=2023-09-30 }}. Archdioces of Caceres. 14 Hunio 2023.&lt;/ref&gt;.

* '''''Parokya ni Sta. Teresa de Kolkata'''''

An Parokya ni Sta. Teresa de Kolkata saro sa duwang Katolikong parokya sa [[banwaan]] kan Camaligan. Ini an ika-92 na parokya sa Arkidiyosesis kan Caceres na yaon sa Zona 4, Brgy. Marupit, Camaligan, Camarines Sur. An patron kan nasabing parokya iyo si Sta. Teresa kan Kolkata asin Setyembre 5 an kapistahan kaini. Iminukna kan Pebrero 20, 2017 kasabay kaini an pagbugtak ki Reb Pdr. Bernard Lagatic komo primerong Kura Paroko kan nasambit na parokya. Sa ngonian padagos pa an pagpatugdok kan [[simbahan]] kaini&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;.

* '''''An Simbahan ni Jesukristo nin mga Banal sa mga Huring Aldaw'''''

Makukua ini sa Zona 4, Brgy. Marupit, Camaligan, Camarines Sur.

* '''''Kingdom Hall kan mga Saksi ni Jehovs'''''

Namumugtak ini sa Zona 5, Brgy. Marupit, Camaligan, Camarines Sur.

* '''''Iglesia ni Cristo - Lokal kan Camaligan'''''

Nakatindog an simbahan kan [[Iglesia ni Cristo]] sa Zona 7, Brgy. Dugcal, Camaligan, Camarines Sur.

* '''''Camaligan United Methodist Church'''''

Yaon ini sa Brgy. San Mateo, Camaligan, Camarines Sur.

* '''''Iglesia Watawat ng Lahi Inc.'''''

Namumugtak ini sa Sitio Gogon, Dugcal, Camaligan, Camarines Sur.

=== '''Mga Kapilya kan mga Bararangay''' ===
Pundasyon kan mga barangay sa banwaan an mga hermita o kapilya na lugar kun sain  orog na minatalubo an Kristiyanong pagtubod asin debosyon sa Diyos kan mga residentes kan lambang barangay. 

* '''''Kapilya kan Barangay Dugcal''''' 

Patron: San Antonio de Padua 

Pista: Hunio 1 

Dekada trenta (1930’s) ginibo an retablo kan altar sa hermita kan Dugcal nin duwang karpinterong sina Ramon Custodio asin Telesporo Bartolome. Gikan sa mga lanob na gibo sa yero, an hermita kinonkreto ni Delegado Felipe Alayan. An bagting donasyon kan mag-agom na Eduardo Custodio Sr. asin Haide Bolante kan Sipocot, Camarines Sur. Sa hermita ginigibo an mga relihiyosong aktibidad siring kan mga Sta. Cruzan, aurora, pasyon asin mga prosisyon&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;. 

* '''''Kapilya kan Sitio Gogon'''''

Patrona: Nuestra Señora de Lourdes

Pista: Pebrero 11

* '''''Kapilya kan Barangay Marupit''''' 

Patron: San Vicente Ferrer 

Pista: Abril 30 

Inot na itinugdok an hermita kan barangay Marupit sa sadit na loteng may sukol na 5 por 4 metro, alagad pinahiwas makalihis na magdonar nin daga si Patricio Maguigad, sarong ''United States World War I Veteran'' (USWV). Kan taong 1945, an poste kan kapilya gibo sa kahoy nin homarawon mantang yero an mga lanob asin atop kaini. Digdi isiniselebrar kan mga residentes an pista kan saindang patron taon-taon (dating Abril 5 alagad ginibong Abril 30), an Sta. Cruzan asin aurora tuyong Mayo. Ginagamit man kaidto an kapilya na lugar sa pagtukdo nin '''cartilla''' o pag-adal kan mga sadit na aki sa pagbasa kan dekada sisenta (1960’s)&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

* '''''Kapilya kan San Francisco''''' 

Patron: San Francisco de Asisi 

Pista: Oktubre 4 

An orihinal na kinatitindugan kan hermita kan barangay iyo an pagsasadiring daga ni Natalio Lumbria harani sa salog. An lokasyon ngonian kan kapilya donasyon kan mag-agom na Anastacio Alemania asin Beata Lumbria. Kan dekada singkweta (1950’s), an mga residentes kan lugar binilog an hermita gamit an mga kahoy na poste asin lanob asin nipa komo atop. Kan termino ni kapitan Celso Ramos (1972-84) katuwang si Visitacion L. San Vicente na presidente kan ''Pastoral Council'', ginibong konkreto asin inatopan nin yero an hermita&lt;ref&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/35802819/BARANGAY_SAN_FRANCISCO_CAMALIGAN_CAMARINES_SUR_PROFILE_UPDATED &quot;Profile of Barangay San Francisco&quot;]. Academia.&lt;/ref&gt;. 

* '''''Kapilya kan Barangay San Lucas''''' 

Patron: San Lucas 

Pista: Oktubre 18

Segun sa punong barangay kan San Lucas na si Cyril Agomaa, an hermita donasyon nina Florencio Agomaa asin Reynaldo Iñigo&lt;ref&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/35802834/HISTORY_AND_PROFILE_OF_BARANGAY_SAN_LUCAS_CAMALIGAN_CAMARINES_SUR_UPDATED &quot;Profile of Barangay San Lucas&quot;]. Academia.&lt;/ref&gt;.

* '''''Kapilya kan Barangay Marcos'''''

Patrona: San Marcos

Pista: Abril 25

* '''''Kapilya kan Barangay San Mateo''''' 

Patron: San Mateo 

Pista Setyembre 21 

Kasabay kan pagtugdas kan barangay iyo man an pagpatugdok kan hermita sa lugar, sa loteng pagsasadiri kan Lokal na Gobierno kan Camaligan. Pinakarhay an kapilya sa pagtukaw ni teniente del barangay Elias Enguero kan 1964 alagad bago ini, gibo sana sa kahoy an lanob, nipa an atop asin dai konkreto an salog kaini. Nakompleto an pagsemento asin pag-atop nin yero durante kan panahon ni Hermana Mayora asin presidente kan Barangay ''Pastoral Council'' Virginia Consulta&lt;ref&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/12429815/PROFILE_OF_BARANGAY_SAN_MATEO_Camaligan_Camarines_Sur_Philippines &quot;Profile of Barangay San Mateo&quot;]. Academia. &lt;/ref&gt;. 

* '''''Kapilya kan San Roque''''' 

Patron: San Roque 

Pista: Agosto 16 

An loteng kinatutugdukan kan hermita sa barangay donasyon ni Inocentes Francisco.  Kan panahon kan mga Amerikano, gibo sana an kapilya sa kahoy na poste, sawali na lanob asin atop na nipa na sinanlian nin yero kan 1945. Nagdagos-dagos an pagpakarhay kaini hasta sa makompleto an pagkonkreto ngonian sanang 2023&lt;ref&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/12429866/PROFILE_OF_BARANGAY_SAN_ROQUE_CAMALIGAN_CAMARINES_SUR_PHILIPPINES &quot;Profile of Barangay San Roque&quot;]. Academia. &lt;/ref&gt;.

* '''''Kapilya kan Barangay Sto. Domingo'''''

Sto. Domingo Patron: Sto. Domingo de Guzman 

Pista: Agosto 8 (dating Agosto 4)

Kan 1972, ibinusol ni Henry Aguirre, dating ''Ministry of Human Settlement Officer'' sa irarom kan administrasyon ni Marcos Sr., na an lumang Katolikong sementeryo kan Camaligan na yaon sa barangay Sto. Domingo, ibalyo sa Marupit. Makalihis kaini, itinugdok sa lokasyon an hermita kan barangay.&lt;ref&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/12429893/Profile_of_Barangay_Sto_Domingo_Camaligan_Camarines_Sur_Philippines &quot;Profile of Barangay Sto. Domingo&quot;]. Academia. &lt;/ref&gt; An daga pagsasadiri kaidto kan Parokya ni San Antonio de Padua alagad matapos na makipagribayan an lokal na gobierno kan Camaligan nin lote sa Marupit, nasa irarom na ini kan hurisdiksyon kan BLGU Sto. Domingo&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;. 

* '''''Kapilya kan Sto. Tomas''''' 

Patron: Sto. Tomas de Villanueva 

Pista Setyembre 30 

An mag-agom na Ponciano Valles asin Julia Alcantara an orihinal na nagdonar kan lote na kinamumugtakan kan hermita kan barangay Sto. Tomas kaidto pang 1900’s, alagad an aki na nindang si Rosalio Valles an pormal na nagpirma kan donasyon taong 1970. Kan panahon kan mga Hapon ginamit ining sarayan nin gasolina kan mga soldadong Hapones alagad sinulo an kapilya kan mga gerilya. Poste na sana kaini an natada kaya liwat ining inatopan asin binugtakan nin kahoy na krus sa tahaw kan altar, alagad sa pag-agi kan panahon, dagos-dagos ining napakarhay. An imahen ni Sto. Tomas donasyon ni Eugenia Jacob&lt;ref&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/35802748/BARANGAY_STO_TOMAS_CAMALIGAN_CAMARINES_SUR_PROFILE_UPDATED &quot;Profile of Barangay Sto. Tomas&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230819032511/https://www.academia.edu/35802748/BARANGAY_STO_TOMAS_CAMALIGAN_CAMARINES_SUR_PROFILE_UPDATED |date=2023-08-19 }}. Academia.&lt;/ref&gt;. 

* '''''Kapilya kan Barangay Sua'''''

Patrona: San Isidro Labrador

Pista: Mayo 15

* '''''Kapilya kan Sitio Tampac'''''

Patrona: San Pedro Apostol

Pista: Abril 27

* '''''Kapilya kan Barangay Tarosanan''''' 

Patrona: Nuestra Señora del Santisimo Rosario 

Pista: Ikaduwang Sabado kan bulan nin Oktubre 

An daga kun nasain an hermita kan barangay, donasyon ni Maximino Nicolas na dating Barrio Delegado asin haloy na Hermano Mayor. An tansong kampana idinonar ni Domingo Alden de la Concepcion kan Enero 22, 1931. Sa pagtukaw ni Crispin H. Francisco komo Teniente del Barrio (1970-1982), yero an lanob asin atop kan hermita asin sementado an salog, alagad entero ining nadanyaran kan Bagyong Sening kan October 13, 1970. An liwat na pagpatindog kan hermita nagin posible sa paagi kan '''[[rabus]]''' o tarabang na pagtrabaho kan mga residente sa lugar. An kahoy na retablo o altar digdi ginibo man durante kan termino ni Francisco&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;. 

&lt;small&gt;''Duwang barangay sa Camaligan an binibilog kan duwang dating sadit na barrio alagad pinagsaro para magin barangay. Kaidto an '''barrio San Jose''' asin '''barrio San Pablo''' magkasuhay pa (ngonian Brgy. San Jose-San Pablo) siring man an '''barrio San Juan''' asin '''barrio San Ramon''' na ngonian sarong barangay na sana (Brgy. San Juan-San Ramon).''&lt;/small&gt;

* '''''Kapilya kan San Jose''''' 

Patron: San Jose 

Pista: Mayo 19 

An daga na kinamumugtakan kan hermita kan barrio San Jose donasyon nina Bartolomea Bulan Soriano asin Felicidad Salvador. Antes pa man magtukaw komo teniente del barrio si Dominador Marcaida Sr., nakatugdok na an kapilya, sinalidahan na sana an atop kaini nin yero asin kahoy na lanob. Si Marcaida man an nagdonar kan primerong imahen ni San Jose sa barangay na gibo sa eskayola asin nakabugtak sa horna&lt;ref&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/12429756/Profile_of_Barangay_San_Jose_San_Pablo_Camaligan_Camarines_Sur_Philippines &quot; Profile of Barangay San Jose-San Pablo&quot;]. Academia.&lt;/ref&gt;. 

* '''''Kapilya kan San Pablo'''''

Patron: San Pablo

Pista: Hunio 29

* '''''Kapilya kan San Juan''''' 

Patron: San Juan Ebanghelista

Pista: Disyembre 27

An orihinal na lokasyon kan hermita kan barrio San Juan yaon sa loteng pagsasadiri ni Tomas Tunay. Pagkatapos kan giyera, nilipat ini sa presenteng kinatutugdukan kan kapilya sa daga na donasyon ni Vito Agna. Gibo an poste sa kahoy na hamorawon, nalalanoban nin kahoy, naaatopan nin tiklad asin nabubugtakan nin kahoy na krus sa altar. Nagpuon an renobasyon kaini sa termino ni Kapitan Eduardo C. Loriaga (1989-94)&lt;ref&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/12429798/PROFILE_OF_BARANGAY_SAN_JUAN_SAN_RAMON_CAMALIGAN_CAM_SUR &quot;Profile of Barangay San Juan-San Ramon&quot;]. Academia.&lt;/ref&gt;. 

* '''''Kapilya kan San Ramon'''''

Patron: San Ramon Nonato

Pista: Agosto 31

==Gobyerno==
Kaidto, an banwaan kan Camaligan pinapamayuhan kan gobyerno kan Syudad nin Naga. Ginibo ini huli sa obhetong magkaigwa nin “mas marhay na pamamahala.” Makalihis na masuhay sa Syudad nin Naga, nagka-igwa nin inot na alkalde an banwaan kan 1902 (basado ki Adolfo Puya y Ruiz sa saiyang ''“Camarines Sur – Descripcion General De Està Provincia En Luzon”)''.

Igwang 16,233 na rehistradong botante sa banwaan susog sa Commission on Elections kan 2022&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

An presenteng alkalde kan Camaligan iyo si Diano Ibardaloza Jr. na na-elehir sa saiyang primerong termino kan nakaaging eleksyon kan Mayo 2022&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Taon
!Alkalde&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/28813582/CAMALIGAN_TOWN_AND_MUNICIPALITY_HISTORY &quot;CAMALIGAN TOWN AND MUNICIPALITY HISTORY&quot;]. Academia. 30 Setyembre 2016.&lt;/ref&gt;
!Bise Alkalde&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|1902-1903 
|Pedro Bustamante
| -
|-
|1904-1905
|Quintin Bagsic
| -
|-
|1905-1906
|Catalino Alayan 
| -
|-
|1906-1907 
|Fabian Garcia
| -
|-
|1908-1909
|Tomas Salvador
| -
|-
|1909-1911 
|Jose Agapor
| -
|-
|1912-1915
|Mauricio Cordial
| -
|-
|1916-1919
|Liberato Montiveros
| -
|-
|1920-1923
|Antonio Santa Ana
| -
|-
|1924-1927
|Pedro Flores 
|Cipriano Aurellano 
|-
|1928-1931 
|Vidal Custodio 
|Elias Agna de Dios
|-
|1932-1935
|Elias Agna de Dios
| -
|-
|1936-1941
|Teotimo Rebuquiao
| -
|-
|1942-1944
|Felipe Cuadrante 
| -
|-
|1944
|Glecerio Blas
| -
|-
|1945
|Andres Diez
| -
|-
|1946-1947
|Julio Capucao 
|Felix Abina
|-
|1948-1951
|Francisco A. Aurellano
| -
|-
|1952-1955
|Buenaventura Plantado
|Agapito T. Loriaga
|-
|1956-1963
|Agapito T. Loriaga 
|Aguido Encinas, Napoleon Valiente
|-
|1964-1967 
|Dalmacio Aurellano  
|Bonifacio Aguid
|-
|1968-1971 
|Agapito T. Loriaga 
|Napoleon Valiente
|-
|1972-1986
|Dalmacio Aurellano
|Bernardo Abina, Napoleon Valiente, Fedrico Bonafe
|-
|1986
|Napoleon Valiente 
|Mayong Bise Alkalde
|-
|1986-1987 
|Amelito Belen 
|Mayong Bise Alkalde
|-
|1987
|Fabian A. Valenciano
|Mayong Bise Alkalde
|-
|1987-1988
|Priscilla T. Aurellano
| -
|-
|1988-1995 
|Manuel N. Prado 
|Perjentino T. Loriaga (1988- 1991), Rolando Eduardo (1991-1995)
|-
|1995-2004
|Rolando C. Eduardo 
|Josefina N. Asor (1995-2001), Ma. Belen A. Paura (2001- 2004)
|-
|2004-2007
|Pablo N. Prado 
|Ma. Belen A. Paura
|-
|2007-2010
|Rolando C. Eduardo 
|Nathaniel F. Capucao
|-
|2010-2013
|Emmanuel T. Prado 
|Eduardo C. Loriaga
|-
|2013-2022
|Marilou Marquez-Hirose 
|Rolando C. Eduardo (2013- 2016), Diano S. Ibardaloza Jr. (2016-2022)
|-
|2022–Presente
|Diano S. Ibardaloza, Jr. 
|Josefina N. Asor ([https://news.abs-cbn.com/news/07/20/22/vice-mayor-ng-camaligan-sa-camsur-nagbitiw-sa-pwesto Acting])
|}
'''&lt;big&gt;Mga Personang Namayo sa Camaligan&lt;/big&gt;''' 

''(Susog ki Virginia N. Prado et al. sa “History and Cultural Life of Camaligan”)''&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

'''Rehimeng Espanyol'''

1840 —1841 = Capitan Guillermo Tolosa

1842 — 1844 = Capitan Salomon Abadines

1845 — 1848 = Capitan Urbano Abanilla

1849 — 1852 = Capitan Miguel Sincera

1853 — 1855 = Capitan Antonio Ramires

1856 — 1858 = Capitan Clemente Alesasa

1859 — 1861 = Capitan Fermin Agapay

1862 — 1864 = Capitan Saturnino Abias

1865 — 1868 = Capitan Mariano Adversario

1869 — 1871 = Capitan Manuel Almonovar

1872 — 1875 = Capitan Buenaventura Abad

1876 — 1879 = Capitan Bernardo Rivera

1880 — 1881 = Capitan Pedro Santa Clara

1882 — 1884 = Capitan Vicente Villar

1885 — 1886 = Capitan Micael Abad

1887 — 1889 = Capitan Mariano Abias

1890 — 1891 = Capitan Regino Inigo

1892 — 1893 = Capitan Domingo Santa Clara

1894 — 1896 = Capitan Emitirio Cortez

1897 — 1899 = Capitan Jose Bustamante

1900 — 1900 = Capitan Francisco Ramirez

'''Rehimeng Amerikano''' 

1901 — 1906 = An Camaligan nasa irarom kan Nueva Caceres

1904 —1906 = Concejal Telesforo Nobleza

1907 —1909 = Concejal Pedro Bustamante

1910— 1912 = Presidente Quintin Bagsic

1913 — 1915 = Presidente Jose Agapor

1916 —1918 = Presidente Fabian

1919— 1921 Garcia = Presidente Tomas Salvador

1922 —1924 = Presidente Mauricio Cordial

1925 —1928 = Presidente Liberato Montiveros

1929 — 1932 = Presidente Antonio Santa Ana

1933 — 1934 = Presidente Vidal Custodio

1935 — 1936 = Presidente Elias De Dios

1936 — 1937 = Presidente Constancio Cordial

1938 — 1941 = Presidente Teotimo Rebuquiao

'''Rehimeng Hapon'''

1941 — 1943 = Alkalde Felipe Quadrante

1944 — 1944 = Alkalde Felix Aliriar

1945 — 1945 = Alkalde Andres Diez

'''Liberacion kan Filipinas'''

1945 — 1946 = Alkalde Glicerio Blas

1946 — 1947 = Julio Capucao

'''Inot na Republika kan Filipinas'''

1946 — 1951 = Alkalde Francisco Aurellano

1952 — 1955 = Alkalde Buenaventura Plantado
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Mga Opisyal kan Banwaan nin Camaligan (2022-Presente)
!Posisyon
!Pangaran kan Opisyal
|-
|Alkalde
|Diano SJ. Ibardaloza Jr.
|-
|Bise Alkalde
|Josefina N. Asor*
|-
|Konsehal
|Rodelio D. Punzalan
|-
|Konsehal
|Jonathan A. Azutillo
|-
|Konsehal
|Shiela S. Aguid
|-
|Konsehal
|Rex B. Resuena
|-
|Konsehal
|Dionely J. Dematera
|-
|Konsehal
|Loretta A. Acabado
|-
|Konsehal
|Emmanuel K. Moll
|-
|Konsehal
|John Paul Q. Mendina**
|-
|LnB President 
|Servando L. Sta. Ana
|-
|SK President 
|Pedro Mico C. Deleña
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;''Acting''&lt;ref&gt;[https://news.abs-cbn.com/news/07/20/22/vice-mayor-ng-camaligan-sa-camsur-nagbitiw-sa-pwesto Vice mayor ng Camaligan, Camarines Sur, nagbitiw sa pwesto]. ABS-CBN News. 20 Hulyo 2022.&lt;/ref&gt;

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;''Appointed by the Governor''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Mga Opisyales kan mga Barangay sa Camaligan ''(2023-Presente)*''
!Barangay
!Punong Barangay
!Konsehal
!SK Chairperson 
|-
|Dugcal (Sitio Gogon)
|Gabriel DV. Flores Jr.
|Rodelio Punzalan Jr.
Renerio Alayan

Eric Brusas

Salve Alipante

Isabel Vasquez

Gilbert Rabina

Nora San Juan
|Jovit P. Pelagio
|-
|Marupit
|Dante S. Jesoro
|Dante Dacian

Maria Cecilia Aguilar

Noel Alendres

Edgar Briones

Delia Jacob

Alyssa Joy Refuya

Ernesto Francisco
|Joshua A. Sales
|-
|San  Francisco
|Eden G.  Torallo
|Violeta Valladolid

Michael Dellosa

Emelita Abanilla

Diodilito Oliva

Lolito Alemania

Shirley Alemania

Marivic Lumbria
|Rica G. Lumbria
|-
|San Jose-San Pablo (Pob.)
|Jose O. Agomaa
|Elsie Agomaa

Anthony Barcellano

Sirman Adversario

Willy Alegre

Fernando Bermudo

Jobelle Torres

Annabel Lubiano
|Raymund John M. Samson
|-
|San  Juan-San Ramon (Pob.)
|Emeterio M.  Avila
|Romeo Maceda

Eugenio Biasca Jr.

Jeffrey Alparan

Jeke Vasquez

Thelma Baroso

Corazon Loriaga

Luis Rojano
|Adriel John O. Megino
|-
|San Lucas (Pob.)
|Cyril O.  Agomaa
|Pedro Lurcha Jr.

Elmer Alforte

Renjel Reynancia

Roderick Paibay

Nino Cesar Abad

Maricel Vargas

Corazon Baguitan
|Emily M. Lamigo
|-
|San Marcos (Pob.)
|Gerardo T. Prado
|Gilbert Taripe

Susan Agna

Meynard Prado

Hector Odivelas

Ruthgar Paradela

Remegio Antonio

Nomer Lazaro
|Erika Jhem M. Tolibas
|-
|San Mateo (Pob.)
|Carlos Q.  Mariscal Jr.
|Rino Iñigo

Salvacion de Mesa

Kelvin Abasola

Dolores Lladones

Jerry Pasa

Medel Lamit

Jan Victor Agna
|Ian B. Templonuevo
|-
|San Roque
|Aldwin F. Eduardo
|Jonathan Baraga

Gina Babar

Tomas Bueza

Hilda Panolino

Milagros Vibal

Ronaldo de Loyola

Yolly San Miguel
|Gerald Enciso
|-
|Sto. Domingo (Pob.)
|Manuel E. Nopia
|Richard Rectin

Miko Antonio

Editha Franzuela

Maricel Encinas

Chris Anthony Alimasa

Rechilda Acobera

Noel Magistrado
|Pedro Mico C. Deleña
|-
|Sto. Tomas (Pob.)
|Lauro D. Iñigo
|Jenysan Arellano

Ryan Cordial

Roy San Buenaventura

Maximo Corpus Jr.

Leonard Mota

Dulcenia de Guzman

Emmanuel Galias
|Maritoni F. Galias
|-
|Sua (Sitio Tampac)
|Servando L. Sta. Ana
|Lorena Sabordo

Allan Saludes

Gil Capistrano

Michael Enguero

Salomon Lavandero

Norma Villere

Angelo Agagad
|Isabel B. Tawagon
|-
|Tarosanan
|Salvador C. Lorente Sr.
|Michelle Egino

Roderic Villarente

Maretes Salumbides

Rafael Francisco

Ramil Alden

Jennifer Alden

Arsenio Egino
|Nikki Jean A. Francisco
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Mga bagong elihir na opisyales de barangay sa Camaligan sa kakatapos pa sanang ''Barangay and Sangguniang Kabataan Elections 2023'' (Oktubre 30, 2023)

== Edukasyon ==

=== '''Pampubliko''' ===
''&lt;big&gt;'''Sekondarya'''&lt;/big&gt;''

An Camaligan igwa sanang sarong (1) '''eskwelahang pansekondarya''', an '''Camaligan National High School''' na dating inapod na '''Sto. Tomas National High School''' alagad sinanlian kan 2013, ini itinugdok kan 1979.   

An CNHS main campus kun sain yaon an ''junior high school'' asin magkapirang classroom kan ''senior high school'' nakatugdok sa Brgy. San Jose-San Pablo mantang an kadaklan na classroom kan ''senior high school'' yaon sa Bgry. Dugcal.  

'''''Elementarya'''''

Kan 1901, bago pa man maipatugdok an primerong elementraya sa Camaligan, an dating eskwelahan (durante kan panahon kan mga Amerikano), yaon sa presenteng ''municipal annex'' kan Camaligan (Catalino Abilay Bldg.). Kan pananakop kan mga Hapones, ginibo ini komo mga “kwartels” alagad an magkapirang porsyon kaini, sinulo kan mga gerilya&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;Marcaida, Dominador Jr. [https://www.academia.edu/12429756/Profile_of_Barangay_San_Jose_San_Pablo_Camaligan_Camarines_Sur_Philippines &quot;Profile of Barangay San Jose-San Pablo&quot;]. Academia. &lt;/ref&gt;. 

* '''Camaligan Central School''' – An pinaka-inot na eskwelahan sa banwaan na binukasan kan 1905, tolong (3) taon makalihis na maimukna an ''Bureau of Education'' (Departamento kan Edukasyon ngonian). Nagpuon sana ini sa sarong edipisyo na may duwang (2) kuwarto na nakatugdok sa presenteng ''municipal annex'' kan Camaligan. Kan 1909 hasta 1912, nagrenta nin edipisyo an eskwelahan, alagad naglipat sa duwang edipisyo (sarong temporaryo asin sarong semi-permanente) na nakatugdok sa saro may kabangang (1½) ektarya nin lote na donasyon ni Don Tomas Salvador na residente kan San Jose-San Pablo. Iyo na man ini an kinatitindugan kan eskwelahan ngonian. Naghiwas pa an daga kan eskwelahan sagkod duwang (2) ektarya huli sa pagbakal asin mga donasyon, alagad sa paagi kan sarong resolusyon kan Central PTA, itinao kan eskwelahan an kulang-kulang sarong (1) ektarya kaini sa Sto. Tomas National High School (Camaligan National High School ngonian).
* '''Dugcal Elementary School''' – An primaryang eskwelahan sa Dugcal (1-4 grado) nagpuon kan 1950’s. Apat (4) man sana an mga paratukdo igdi kan maimukna ini na sina Guillerma Diez, Lydia Adversario, Josefina Enguero asin Remedios Abarientos&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.
* '''Marupit Elementary School –''' An Marupit Elementary School sarong pampublikong eskwelahan na makukua sa Zona 5, Marupit, Camaligan, Camarines Sur na naistableser kan taong 1964. Digdi nagklase si [[Estelito Jacob]] na sarong Bikolanong parasurat.
* '''San Roque Elementary School''' 
* '''Sua Elementary School''' – Nagpuon kan 1930 an primerong mga estudyante kan Sua Elementary School. Sa laog nin labi kinseng (15) taon, nagdakol an mga nagkaklase igdi sagkod ikalimang (5) grado sana. Nagkaigwa lang nin ikaanom (6) na grado sa nasabing eskwelahan kan taong 1968. Kan panahon na dai pa kompleto an mga grado sa eskwelahan, nagdadayo an mga estudyante sa Gainza sa paagi nin pagbalyo sa salog&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.
* '''Tarosanan-San Francisco Elementary School'''
'''''Child Development Centers (Preschool)'''&lt;big&gt;&lt;ref&gt;Camaligan Ngonian. [https://web.facebook.com/camaligan.ngonian/posts/pfbid0344zmoRYQ3d34ysg76fTvFppXETXutVTeQjmoQuCZ7wqWRuoc4SmES17RETYoPzv9l &quot;Moving Up Ceremony kan mga Pre-Kindergarten pupils sa Camaligan&quot;]. Facebook. 4 Hulyo 2023.&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;''
* Everlasting CDC - Sto. Domingo 
* Morning Glory CDC - San Mateo 
* Rosal CDC - San Juan-San Ramon 
* Iris CDC - San Lucas
* Yellow Bell CDC - Marupit 
* Jasmine CDC - San Marcos
* Blue Bell CDC - San Roque 
* Anthurium CDC - Gogon 
* Anthurium CDC - Dugcal 
* Periwinkle CDC - San Francisco 
* Sunflower CDC - Tampac
* Daisy CDC - Sua 
* Rose CDC - Tarosanan 

=== Pampribado ===
'''Preschool:'''
* Hansel &amp; Gretel Day Care Center

* Petite L'e' Tudiant Learning Centre&lt;ref&gt;[https://ph.locale.online/petite-letudiant-learning-center-865295894.html &quot;Petite L'etudiant Learning Center&quot;]. Locale Online. &lt;/ref&gt;
'''Elementarya:'''
* Rovalie Learning Center&lt;ref&gt;[https://www.schoolandcollegelistings.com/PH/Cam-Sur/100391264934262/Rovalie-Learning-Center &quot;Rovalie Learning Center&quot;]. School and College Listings. &lt;/ref&gt;
'''Senior High School:'''
* Archangel Saint Michael Academy&lt;ref&gt;SE BHenry. [https://web.facebook.com/BHenrySE/posts/6668294346554673 &quot;Archangel Saint Michael Academy, Camaligan Campus Orientation&quot;]. Facebook. 27 Hulyo 2023.&lt;/ref&gt;

== Salud ==
'''Suanoy na Gawi'''

An mga barangay sa mga nakalihis na panahon igwa nin mga parabulong alagad bakong doktor na haloy nagpakadalubhasa sa medisina kundi mga albularyo na naggagamit sana nin mga herbal na bulong asin mga dahon. Igwa man nin mga kinatodan na medikal na remedio an mga gurang na ipinasapasa sa mga henerasyon, pira sa mga ini iyo an minasunod: 

* Kun an sarong aki makamati nin maraot o kalinturahon maski mayong nahihiling na rason (siring kan sirkumstansya na mayo man nin nakaulakit nin helang) posibleng huli ini sa (1) “usog” o (2) “nasabo/nakaigo” nin “tawong lipod.” Para mabulong an usog, kaipuhan na palawayan sa naka-usog an tulak kan aki. Alagad kun dai bisto an naka-usog, pwede man na “magpa-usok” sa albularyo, sarong ritwal kun sain pinapa-asohan (usok) an aki sa paagi kan nagbabagang oring na may insenso asin benditadong oliva (dahon na ginagamit tuyong Domingo de Ramos). Kun an pagtubod “nasabo” an aki huli sa mga elementong dai nahihiling, “santigwar” o “pagtawas” an remedio igdi. Tangani na malikayan an &quot;masabo,&quot; pirmi dapat na magsabi nin &quot;tabi apo&quot; kun mapasiring sa rurok na lugar asin kakahuyan.
* Mga ginagang (pinakuluan) dahon siring kan kalunggay an ginagamit na pangbulong sa mga kulog tulak. 
* Kun an aki igwa nin mga alibaka sa kublit, dapat ining dutaan nin buhok kan gurang na babayi para marahay. 
* Igwa man nin inaapod na '''“bantil”''' sa banwaan kun sain pinipildot o maluhay na kinikudot an payo pasiring sa liog asin luong tangani na mawara an sipon, kalintura asin kulog payo.
* An siisay man na nadugi nin sira, duwang remedio an pwedeng gibuhon. An inot iyo an pagpahapiyap sa lalanuhan kan kamot kan ikos. An ikaduwa iyo an pagpahapiyap sa lalanuhan kan kamot kan sarong persona na pinangaking suwi (iminundag na inot an bitis imbes na an payo).

== Imprastraktura ==

=== Suplay nin Tubig ===
An '''Metropolitan Naga Water District''' (MNWD) an nagsusuplay nin inumon na tubig sa Camaligan. Kan maitugdas an MNWD kan taong 1929, syudad sana kan Naga an sakop kan saindang serbisyo alagad pag-abot 1967, ipinatugdok an ''Prieto Pumping Station'' na yaon sa ''Naga City People’s Mall'' (NCPM) tangani na mahatodan man ninda nin tubig an Camaligan. Kan 2016, nakompleto an konstruksyon kan ''Camaligan Reservoir'' sa Brgy. San Roque na igwang kapasidad na makapag-imbak nin maabot sa 880 metro kubiko nin tubig asin ginibo tangani na madugangan an suplay nin tubig sa banwaan asin mga pagtaraid na lugar.

Sa presente, igwa pa man giraray nin mga residentes sa Camaligan na nagkukua nin tubig sa mga poso o “de bombang” gripo alagad dai ini iniinom kundi ginagamit sana na panghugas, panlaba o pambubo nin mga masitas.

=== Suplay nin Kuryente ===
An suplay nin kuryente sa Camaligan hali sa '''Camarines Sur I Electric Cooperative''' (CASURECO 1). Kan Agosto 6, 1977 nagpuon na magserbisyo sa banwaan an nasambit na kooperatiba. Sakop kan saindang feeder 2 an enterong munisipalidad. Igwa man sinda nin ''Consumer Assistance Office'' (CAO) sa Brgy. Sto. Domingo.

=== Komunikasyon ===
An '''opisina nin postal''' sa Camaligan makukua sa Brgy. Sto Domingo (harani sa ''Camaligan River Park entrance''). Pag-abot sa linya nin telekomunikasyon, igwa nin ''cellular tower'' an '''Smart''' asin '''Globe''' sa banwaan. An opisina probinsyal kan '''Department of Information and Technology''' (DICT) namumugtak man sa Brgy. Sto. Domingo na nag-oopresir nin libreng ''Wi-Fi'' sa banwaan.

=== Istasyon nin Radyo ===
'''DWOP (103.9) Fam Radio Camaligan (Family Radio Broadcasting)''' - An solamenteng istasyon nin radyo sa Camaligan na makukua sa Brgy. Tarosanan. Ini an dating ''Farm Radio Camaligan'' na may ''frequency'' na 96.7 sa ''FM band''.&lt;ref&gt;[https://web.facebook.com/photo/?fbid=191738429922760&amp;set=a.103269272103010 Farm Radio Camaligan.] Facebook. 5 Setyembre 2022.&lt;/ref&gt; Kan Agosto 2022, liwat ining nagbalik sa ere alagad iba na an pangaran siring man an frequency na ngonian iyo na an DWOP (103.9) Fam Radio Camaligan. 

== Transportasyon ==
'''Karitela'''

An karitela sarong klase nin transportasyon sa Camaligan poon pa kaidtong panahon nin Kastila. Orgulyo kan mga Camaligueño na sarong alternabong sakayan pasiring sa Syudad nin Naga apwera sa regular na biyahe kan mga [[dyipni]] asin tricycle. Tres pesos (Php 3.00) sana an plete digdi (hasta sana sa Poblacion kan banwaan) alagad makamurumundo huli ta dagos na ining nawara ngonian sa tinampo kan Camaligan. Segun sa mga kutsero, dikit na sana kaya an nagtatangkilik igdi, naapektaran pa sinda kan mga paghihigot na dara kan pandemya asin masakit na an pag-ataman nin kabayo&lt;ref&gt;De La Cruz, Marina. [https://web.facebook.com/groups/313903965356583/posts/5257081921038738/ &quot;Ang Kutsero&quot;]. Facebook. 5 Hulyo 2022.&lt;/ref&gt;.  

'''Baroto''' 

Duwang [[barangay]] kan Camaligan an suhay sa Poblacion kan [[banwaan]] huli sa salog na nagsusuhay sa mga barangay kan San Francisco asin Tarosanan. Huli igdi, baroto an panginot na paagi tangani na makabalyo an mga residente kan nasabing mga lugar pasiring sa sentro kan Camaligan orog na kan dai pa naipapatindog an Camaligan hanging footbridge&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Inaapod na mga &quot;parahapit&quot; an mga nagsasagwan nin baroto na mga residente man sana kan [[barangay]] San Francisco. Kaidto, 25 centavos sana an bayad kada pagbalyo hasta sa nag-umento pasiring dos pesos (Php 2.00). Kan maipatugdok an [[tulay]] sa Camaligan dagos nang nawara an mga &quot;parahapit.” Ngonian, ginagamit na sana an mga baroto sa banwaan komo sakayan nin mga parasira sa [[salog]].  

'''Tricycle'''

Saro sa mga transportasyon sa Camaligan an mga tricycle na nagbabyahe sa poblacion kan [[banwaan]] pasiring sa Abella, Naga City, kun sain yaon an terminal kaini. Sinda nasa irarom kan ''Camaligan Tricycle Operators and Drivers Association'' (CATODA), sarong grupo nin mga ''driver'' nin ''trimobile'' sa Camaligan. Igwa man nin mga tricycle na pwedeng lunadan pasiring sa barangay Sua hali sa Sitio Gogon, Dugcal&lt;ref&gt;Gina Tendenilla Frias. [https://web.facebook.com/gina.frias.355/posts/8934472723289716 &quot;Inspection &amp; Validation of Franchise Trimobile of DSTODA&quot;]. Facebook. 1 Abril 2023.&lt;/ref&gt;. 
[[Ladawan:Jeep sa Camaligan tejero.png|thumb]]
'''Dyipni''' 

== Toltolan ==
{{reflist}}

== Mga panluwas na takod ==
* [https://www.philatlas.com/ PhilAtlas.com]
* [https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code]
* [https://web.archive.org/web/20161010201809/http://www.blgs.gov.ph/lgpmsv2/cmshome/index.php?pageID=23 Local Governance Performance Management System]
* [https://camaligan.gov.ph/history/ LGU Camaligan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230201160723/https://camaligan.gov.ph/history/ |date=2023-02-01 }}
{{Saringsing}}{{Navbox Camarines Sur}}

[[Kategorya:Mga banwaan kan Camarines Sur]]</text>
      <sha1>i81dr7i4fz3ulg1agdz6mljeyfq8a8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guyabano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6891</id>
    <revision>
      <id>310145</id>
      <parentid>309918</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T05:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4384" sha1="80hvxxtjxcjn6hgrlul0655mdzex395" xml:space="preserve">{{speciesbox
|name = Guyabano (Soursop)
|image = 
|image _caption =
|image2 = Guyabano tree.jpg
|image2_caption = An tinanom na guyabano
|genus = Annona
|species = muricata
|authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
|synonyms = ''Annona macrocarpa'' &lt;small&gt;Wercklé&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Annona crassiflora'' &lt;small&gt;Mart.&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;{{GRIN | ''Annona muricata'' | 3492 | accessdate = 2008-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''Guanabanus muricatus'' &lt;small&gt;M.Gómez&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Guanabanus muricatus'' &lt;small&gt;(L.) M.Gómez&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;IPNI&quot;&gt;{{cite web
 | url = http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=14308-2&amp;show_history=false&amp;output_format=normal
 | title = Plant Name Details Annonaceae ''Aluguntugui'' L.
 | accessdate = 2008-04-18
 | publisher = [[International Organization for Plant Information]] (IOPI)
 | work = International Plant Names Index
 }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
''Annona bonplandiana'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Annona cearensis'' &lt;small&gt;Barb. Rodr.&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
''Annona muricata'' &lt;small&gt;Vell.&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;MBG&quot;&gt;{{cite web
 | url = http://www.tropicos.org/Name/1600001
 | title = ''Annona muricata'' L.
 | accessdate = 2008-04-18
 | author = W3TROPICOS 
 | authorlink = Missouri Botanical Garden
 | publisher = Missouri Botanical Garden Press
}}&lt;/ref&gt;
}}


[[File:Guyabano wine.jpg|thumb|right|180px|Arak guyabano, [[Pili, Camarines Sur]]]]
[[File:Bunga nin guyabano.jpg|thumb|right|180px|Bunga kan guyabano]]
[[File:Guyabano (Soursop) Flower.jpg|thumb|An burak kan Guyabano]]

An '''guyabano''' o '''agana''' (Annona muricata; syn. A. sericea Dunal sa Correia, M. P., (1984), A. macrocarpa Wercklé, A. bonplandiana H.B. &amp; K., A. cearensis Barb.Rodr., A. coriacea, Guanabanus muricatus (L) sarong klaseng tinanom na tubong tal sa [[Mehiko]], [[Sentral Amerika]], sa [[Caribbean]], asin sa amihanan kan [[Sur Amerika]]. Ngonyan,  nagtutubo na sa dakul na parte kan [[Sur Subangan na Asya]]. 

An guyabano angay sa mga lugar na halangkaw an pagka'alumahad asin sa mga mainit na imbyerno (winter), anoman na temperatura hababa sa 5 *C makawsa nin pagkaraot kan mga dahon asin mga sanga-sanga asin sa temperaturang hababa pa sa *3 C pwedeng ikagadan na kaini. 

An namit daa kaini maibaing sa pinagsalak na namit kan [[pinya]] asin [[strawberry]] na nagrarani sa namit man kan mga [[aranghita]], na may malomhok na mapulotpulot na panamit asin pagkagat siring sa tipong asin batag. An iba man nasabi sa kagat nakaagid sa [[atis]] asin [[biriba]] pero mas matagok asin nagtubig-tubig. An prutas na ini medyo mapawot kakanon ta an balodbod niya pano nin mga darakulang pisog, an mga matagok na laman niya na nagdadamilot napalibotan nin mga ma'awat na membrano. Mas marhay pa logod na ini pugaan kan tagok niya na inomon kisa direktang ra'ngoton. An guyabano ginigibohan naman nin arak.

==Bulong sa mga kondisyon medikal==

Sinasabing an guyabano mabantig na panlaban sa mga kanser na helang, 10,000 na beses mas maratom daa sa chemotherapy, makusog na paragadan sa mga impeksyon huli sa mikrobyo o fungus, pinapatibay an immune system laban sa mga mararang impeksyon na pwedeng ikagadan.&lt;ref&gt;http://foodrecap.net/health/soursop-benefits/ Kinua 15-03-15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://naturalsociety.com/guyabano-health-benefits-soursop-fruit/Kinua{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 15-03-15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.medicalhealthguide.com/herb/guyabano.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150221145439/http://medicalhealthguide.com/herb/guyabano.htm |date=2015-02-21 }} Kinua 15-03-15&lt;/ref&gt;

==Mga panluwas na takod==

* [http://naturalsociety.com/guyabano-health-benefits-soursop-fruit/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150324155614/http://naturalsociety.com/guyabano-health-benefits-soursop-fruit/ |date=2015-03-24 }} Mga pakinabang kan guyabano. Kinua 15-03-15.
* [http://www.philippineherbalmedicine.org/guyabano.htm] An guyabano. Kinua 15-03-15.
* [http://www.medicalhealthguide.com/herb/guyabano.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150221145439/http://medicalhealthguide.com/herb/guyabano.htm |date=2015-02-21 }} Ano an graviola. Kinua 15-03-15.

==Mga arapodan sa iba-ibang lugar==

* Ingles- soursop
* Kastila- guanabana
* Portuges- graviola


== Toltolan ==
{{reflist}}

{{poon}}

[[Kategorya: Mga tinanom sa Filipinas]]
[[Kategorya: Mga tinanom na medisinal|guyabano]]
[[Kategorya: Mga prutas]]</text>
      <sha1>80hvxxtjxcjn6hgrlul0655mdzex395</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goodluck Jonathan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8950</id>
    <revision>
      <id>310144</id>
      <parentid>261924</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T04:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2570" sha1="hdvai1v5djnu9lc56v4wncgv4447ojl" xml:space="preserve">[[ladawan:Goodluck Jonathan.jpg|right|thumb|250px|Si Goodluck Jonathan]]

Si '''Goodluck Ebele Azikiwe Jonathan''' (namundag, [[Nobyembre 20]] [[1957]]) iyo an ika-14 asin presenteng Presidente kan [[Nigeria]].

Siya nagin Gobernador kan Estado nin Bayelsa poon Desyembre 9, 2005 abot May 28, 2007 nasin nagsumpa komo Bise Presdiente kan Republika Federal n in Nigeria kan Mayo 29, 2007. Si Jonathan kaapil kan namoon na People's Democratic Party (PDP). Kan Enero 13, 2010 an korte federal tinawan siya nin poder na magkapot kan renda nin gobyerno mantang si Presidente [[Umaru Yar'Adua]] nagpapabulong sa sarong ospital sa [[Saudi Arabia]]. An Senado kan Nigeria kan Pebrero 24, 2010 pig'oyonan an desisyon kan korte na ibalyo na ngona an poder presidensyal ki Jonathan. Kan nagpule na si Yar'Adua, si Jonathan nagpadagos kan saiyang papel bilang pamayo.&lt;ref name=&quot;BBC225&quot;&gt;{{Cite news|title=Nigeria's Goodluck Jonathan 'is acting president'|newspaper=BBC News|publisher=BBC|date=25 February 2010|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8537718.stm|accessdate=25 February 2010}}&lt;/ref&gt; Kan magadan si Yar'Adua kan Mayo 5, 2010, siya na an nagsangle sa pwesto komo presidente, asin nanumpa siya kan Mayo 6, 2010. Si Jonathan nanngana kan Abril 16, 2011 sa eleksyon presidensyal dawa may nagsasarabi may nangyaring darayaan asin kariribokan sa parteng norte kan nasyon.&lt;ref name=&quot;ghana&quot;&gt;{{cite news|title=Goodluck Jonathan wins Nigeria election|url=http://www.ghanamma.com/2011/04/18/goodluck-jonathan-wins-nigeria-election|accessdate=20 April 2011|newspaper=Ghanna Mma|5=Abril 20, 2011|archivedate=7 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807122648/http://www.ghanamma.com/2011/04/18/goodluck-jonathan-wins-nigeria-election/}}&lt;/ref&gt;

Namundag kan 1957 sa rona' kan mayaman-sa-asayting Niger Delta, si Jonathan aki sa mga magurang niyang an hanapbuhay naggigibo nin baroto. Sarong kristiyano, siya hale sa Ijaw na etnikong tribu. Siya nag'adal asin nakatapos sa kursong ''Zoology'' asin nagin inspektor sa edukasyon, lecturer, asin opisyal sa opisinang tagamato kan kapalibotan bago nagtapsok sa pulitika kan 1998.&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12192152&lt;/ref&gt;


== Toltolan ==
{{reflist}}


==Mga panluwas na takod==

* [http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12192152 Agi-agi sa pulitika] 
* [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2065876,00.html Pag'oogid sa resulta kan eleksyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110421081831/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2065876,00.html |date=2011-04-21 }}


{{stub}}</text>
      <sha1>hdvai1v5djnu9lc56v4wncgv4447ojl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mindorong talapang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12486</id>
    <revision>
      <id>310156</id>
      <parentid>211203</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T11:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1224" sha1="q1vtdqppjnpxr0klxbfvrfij0wo1i77" xml:space="preserve">[[File:Mindoro Frog3.jpg|thumb|Mindorong tapalang sa harani|266x266px]]
[[File:Mindoro frog.jpg|thumb|265x265px|Talapang Mindoro]]
[[File:Mindoro frog.gif|thumb|265x265px|Mindorong talapang]]
[[Ladawan:Mindoro Frog.jpg|thumb|An Mindorong talapang]]
An '''Mindorong talapang''' o ''Philautus schmackeri'' sarong sari nin talapang na napipisan sa pamilyang Rhacophoridae. Ini natural sa [[Filipinas]] asin mas nakukua sa Mindoro. An natural niyang estaran yaon sa subtropikal asin tropikal na mga kadlagan na alumahad. Sinasabing an talapang na ini padikit na asin napupuho na huli sa pawara na an mga kakadlaganan. Ini, alagad, lakop pang gayo sa probinsya nin [[Camarines Sur, Filipinas]] asin posible sa kahiwasan kan Ronang Bikol.
==Mga panluwas na takod==

* http://thewebsiteofeverything.com/animals/amphibians/Anura/Rhacophoridae/Philautus-schmackeri {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410211449/http://thewebsiteofeverything.com/animals/amphibians/Anura/Rhacophoridae/Philautus-schmackeri |date=2014-04-10 }} Kinua 12-08-14
* http://zipcodezoo.com/animals/p/philautus_schmackeri/ Kinua 12-08-14

== Toltolan ==
{{reflist}}

{{stub}}


[[Kategorya: Mga hayop]]
[[Kategorya: Mga talapang sa Filipinas]]</text>
      <sha1>q1vtdqppjnpxr0klxbfvrfij0wo1i77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nike (Mitolohiya)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13612</id>
    <revision>
      <id>310158</id>
      <parentid>305372</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T11:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3138" sha1="ehh1w1kqzoh1e9calif2cwbmv954978" xml:space="preserve">[[File:Pinakpakan na Kapangganahan nin Samothrace.jpg|right|250px|thumb|Estatuwa ni Nike, sa [[Louvre|Museo kan Louvre]]]]

[[File:Goddess Nike at Ephesus, Turkey.JPG|right|thumb|250px|Pigura ni Nike, nadukayan sa rogba kan [[Epesus]]]]

[[File: Vani Archaeological Site and Museum, Colchis, Georgia.jpg |right|thumb|250px|Sarong sadit na estatuwa ni Nike, nakua sa  [[Vani, Georgia]]]]


An '''Nike''' (/ˈnaɪki/; Greek: Νίκη, &quot;Kapangganahan&quot;, Antigong Griyego: [nǐːkɛː]), sa soanoy na relihihyon kan Gresya, siya ini an diyosa na representasyon kan kapangganahan, na bisto man sa apod na Pakpakan na Diyosa nin Kapangganahan. Sa mga Romano, midbid siya sa apod na Victoria. Depende sa panahon kan iba-ibang mito, siya pinabisto bilang aki ni Titan Pallas asin ni diyosang Styx, tugang man ni Kratois (Kusog), Bia (Pwersa), asin Zelus (Kaigotan).&lt;ref&gt;http://www.thewestologist.com/arts/nike-goddess-of-victory{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Kinua 14-8-q16&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.theoi.com/Daimon/Nike.html Kinua 14-8-16&lt;/ref&gt;                                                                                                                                         

==Antigong toltolan==

Si Nike asin saiyang mga tugang ugos na pag'iriba ni [[Zeus]], an dominanteng diyos kan Griyegong panteon. Susog sa soanoy na mito, si Styx dinara an magturugang ki Zeus kan panahon na ini nagtitipon nin mga kakampi sa saiyang laban kontra sa mga gugurang na mga diyos-diyos, na apod Gera nin mga Titan. Si Nike nagpapel bilang sakay sa karwahe guyod nin mga kabayo. Siya naglalayaw-layaw sakay sa siring sa lantad nin batalya, nagpapanao sa mga manggarana nin kabantogan asin kamurawayan, na sinisimbolo nin putong na dahon laurel.&lt;ref&gt;http://www.greekmythology.com/Other_Gods/Nike/nike.html Kinua 14-8-16&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.theoi.com/Daimon/Nike.html Kinua 14-8-16&lt;/ref&gt;

Si Nike pirming nahihiling na may pakpak sa haros gabos na estatuwa asin mga pinta niya, na saro sa bantog na marhay iyo an Pakpakan nin Kapangganahan nin Samothrace. Haros gabos na mga diyosang may pakpak pigrepresentar na kan panahon klasikal na mayo nang mga pakpak. Si  Nike pigtata'naw pa bilang saro pang representasyon nin kusog, rikas, asin  kapangganahan. Si Nike ugos na amiga man ni [[Atena]]. An pigura niya iyo an komun na linaladawan sa mga takal na kwarta kan Griyego.&lt;ref&gt;http://www.gods-and-monsters.com/nike-greek-mythology.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820220709/http://www.gods-and-monsters.com/nike-greek-mythology.html |date=2016-08-20 }} Kinua 14-8-216&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://gogreece.about.com/od/greekmythology/a/mythnike.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108181722/http://gogreece.about.com/od/greekmythology/a/mythnike.htm |date=2012-01-08 }} Kinua 14-8-16&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/winged-victory-samothrace Kinua 14-8-16&lt;/ref&gt;

==Mga panluwas na takod==

* [http://www.history.com/topics/ancient-history/greek-mythology]Mitolohiyang Griyego. Kinua 14-8-16.


== Toltolan ==
{{reflist}}

{{stub}}


[[Kategorya:Mitolohiya nin Gresya]]</text>
      <sha1>ehh1w1kqzoh1e9calif2cwbmv954978</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga tataramon na Minahasan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16236</id>
    <revision>
      <id>310153</id>
      <parentid>238260</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T10:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1581" sha1="jq8ase422edhp85h7u4prwje4fxgeg9" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=Minahasan
|region=norteng [[Sulawesi]]
|familycolor=AustronesianAustronesyo
|fam2=[[Mga tataramon na Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]
|fam3=[[Mga tataramon na Filipino|Filipino]]
|glotto=mina1272
|glottorefname=Minahasan
}}

An '''mga tataramon na Minahasan''', iyo an mga grupo kan mga tataramon na pigtataram kan [[mga tawo nin Minahasa]] sa [[Norteng Sulawesi|norte na Sulawesi]]. Distinct an mga tataramon na ini gikan sa tataramon na Manado Malay.

==Pagkaklasipikar==
An mga tataramon, iyo an (Sneddon 1978:9):&lt;ref&gt;Sneddon, James N. 1978. [https://dx.doi.org/10.15144/PL-B54 ''Proto-Minahasan: phonology, morphology, and wordlist.''] Canberra: Pacific Linguistics.&lt;/ref&gt;

*[[Tataramon na Tonsawang|Tonsawang]]
*Norteng Minahasan
**[[Tataramon na Tontemboano|Tontemboano]]
**Norte-subangan: [[Tataramon na Tondano|Tondano]], [[Tataramon na Tombulu|Tombulu]] (Minahasa), [[Tataramon na Tonsea|Tonsea]]

Pigklasipikar an mga tataramon na Minahasa bilan sangá kan subgrupo nin [[Mga tataramon na Filipino|Filipino]].&lt;ref&gt;Adelaar, K. Alexander &amp; Himmelmann, Nikolaus (2005). ''The Austronesian languages of Asia and Madagascar''. London: Routledge.&lt;/ref&gt;

==Mga toltolan==
{{reflist}}

==Panluwas na Takod==
*[http://sulang.org/about/classification-sulawesi-languages Classification of Sulawesi Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240421041542/http://sulang.org/about/classification-sulawesi-languages |date=2024-04-21 }}

{{Mga tataramon na Filipino}}
[[Kategorya:Mga tataramon kan Sulawesi]]


{{austronesian-lang-stub}}</text>
      <sha1>jq8ase422edhp85h7u4prwje4fxgeg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga tataramon na Habagatan na Sulawesi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16920</id>
    <revision>
      <id>310152</id>
      <parentid>291519</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T10:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1396" sha1="3h3cdl6mmy98qijjnuwote36j7m7zzk" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=Habagatan na Sulawesi
|altname=
|region=[[Sulawesi]]
|familycolor=Austronesyo
|fam2=[[Mga tataramon na Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]
|child1=Bugis
|child2=[[Mga tataramon na Makassariko|Makassariko]]
|child3=[[Lemolang]]
|child4=[[Mga tataramon na Seko|Seko]]
|child5=Amihanan
|glotto=sout2923
|glottorefname=South Sulawesi
| map = South Sulawesi languages.svg
| mapcaption = Sarong mapa na nagpapahiling nin pagkakaheras kan mga tataramon na Habagatan na Sulawesi sa [[Sulawesi]] asin [[Kalimantan]]
}}

An '''mga tataramon na Habagatan na Sulawesi''' iyo an grupo nin mga tataramon na tinataram kan mga [[Bugis]] asin mga kaano-ano kaining katutubong grupong etniko sa mga provincia kan Indonesya na [[Habagatan na Sulawesi]] asin [[Solnopan na Sulawesi]].

==Talababa==
{{reflist}}

==Mga Toltolan==
*K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, ''The Austronesian languages of Asia and Madagascar.'' Routledge, 2005.

==Mga Panluwas na Takod==
*[http://sulang.org/about/classification-sulawesi-languages Classification of Sulawesi Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240421041542/http://sulang.org/about/classification-sulawesi-languages |date=2024-04-21 }}

{{Mga tataramon na Nukleyar Malayo-Polinesyo}}

[[Kategorya:Mga tataramon kan Sulawesi]]
[[Kategorya:Mga tataramon na Habagatan na Sulawesi| ]]


{{austronesian-lang-stub}}</text>
      <sha1>3h3cdl6mmy98qijjnuwote36j7m7zzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga tataramon na Selebiko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18311</id>
    <revision>
      <id>310154</id>
      <parentid>181506</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T10:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5315" sha1="abusv3z1mmrnhk7ziwqy7n1ncvtg4a5" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name=Selebiko
|altname=
|region=[[Sulawesi]]
|familycolor=Austronesyo
|fam2=[[Mga tataramon na Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]
|child1=[[Mga tataramon na Tomini–Tolitoli|Tomini–Tolitoli]]
|child2=[[Mga tataramon na Kaili–Pamona|Kaili–Pamona]]
|child3=[[Mga tataramon na Wotu–Wolio|Wotu–Wolio]]
|child4=[[Mga tataramon na Saluano–Banggai|Saluano–Banggai]]
|child5=[[Mga tataramon na Bungku–Tolaki|Bungku–Tolaki]]
|child6=[[Mga tataramon na Muna–Buton|Muna–Buton]]
|glotto=cele1242
|glottorefname=Celebic
}}

An '''Mga tataramon na Selebiko'''  sarong ipigmungkahing grupo nin [[mga tataramon na Austronesyo]] na pigtataram sa isla kan [[Sulawesi]], kadtong pigbabanggit na '' Celebes o Selebes. '' Haros Kabali sa gripo nin Selibiko an gabos kan mga tataramon na piggagamit sa probinsiya kan [[Norteng Sulawesi]] dangan [[Sur-Subangang Sulawesi]]. Mahihiling sa probinsya kan Sur na Sulawesi an pirang mga tataramon sa Selibiko (hal. [[tataramon na Wotu| Wotu]], [[tataramon na Bonerate| Bonerate]]). Sa lambang bilang nin mga tataramanon mga wika (alagad bako sa bilang kan mga nagtataram kaini), an Selibiko iyo an pinakadakulang sub-grupo nin [[mga tataramon na Austronesyo]] sa Sulawesi.

==Mga tataramon==
Pigklasipikar ni David Mead (2003a:125)&lt;ref name=Mead2003a&gt;Mead, David. 2003a. &quot;Evidence for a Celebic supergroup.&quot; In ''Issues in Austronesian historical phonology'', John Lynch (ed.). pages 115-141. Pacific Linguistics 550. Canberra: Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mead, David. 2003b. &quot;The Saluan-Banggai microgroup of eastern Sulawesi.&quot; In ''Issues in Austronesian historical phonology'', John Lynch (ed.). pages 65–86. Pacific Linguistics 550. Canberra: Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University.&lt;/ref&gt;  an mga tataramon na Selibiko bilang mga minasunod.
*[[mga tataramon na Tomini–Tolitoli|Tomini–Tolitoli]]
*[[mga tataramon na Kaili–Pamona|Kaili–Pamona]]
*[[mga tataramon na Wotu–Wolio|Wotu–Wolio]]
* Subangan
**[[mga tataramon na Saluano–Banggai|Saluano–Banggai]]
**Sur-Subangan 
***[[mga tataramon na Bungku–Tolaki|Bungku–Tolaki]]
***[[mga tataramon na Muna–Buton|Muna–Buton]]

==Panluwas na mga pakikipag-ugnayan==
Igwang manlaen-laen na linyada nin mga tataramon an Sulawesi. An mga pamilya sa norte - [[mga tataramon na Gorontalo-Mongondow |Gorontalo]], [[mga tataramon na Sangiriko |Sangiriko]], dangan [[mga tataramon na Minahasan]] - igwang sistema nin [[Sintaksto]] nin [[Austronesyong pagkakalinyada]] sa mga tataramon kan [[Filipinas]] dangan [[Borneo]], asin utro na itigtindog para sa [[proto-Malayo-Polinesyo]].

Nawara sa sistemang ini an mga tataramon kan sentro dangan sur kan isla. Sinabi ni Wouk asin ni Ross(2002)&lt;ref&gt;Fay Wouk and Malcolm Ross (ed.), ''The history and typology of western Austronesian voice systems.'' Australian National University, 2002.&lt;/ref&gt; na an Sulawesi iyo an sentro kan dispersal para sa sarong grupo kan mga tataramon na nagheheras nin pagkawara na ini, na pig-aapod nindang  [[Mga tataramon na Nukleyar Malayo-Polinesyo|Nukleyar Malayo-Polinesyo]]. Naghali sinda sa Gorontalo, Sangiriko, asin Minahasan sa luwas kan saindang Nukleyar MP, asin sa iba pan mga pamilya sa Sulawesi bilang mga pangenot na mga sanga kan Nukleyar MP. Lalo pang pig-uugnay nina Adelaar asin Himmelmann (2005) &lt;ref&gt;K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, ''The Austronesian languages of Asia and Madagascar.'' Routledge, 2005.&lt;/ref&gt; an Gorontalo, Sangiriko, dangan Minahasan bilang [[mga tataramon na Filipino]], kaiba an Gorontalo sa sanga kan &quot;Pinaka Dakulang Sentral Filipino&quot; kaiba kan [[tataramon na Tagalog| Tagalog]].

==Pagsasangli nin mga tanog==
Piglista ni David Mead (2003a:125)&lt;ref name=Mead2003a /&gt; an mga minasunod na [[pagsasangli nin tanog]] para sa Selebiko dangan mga subgrupo kaini.

1. [[Tataramon na Proto-Malayo-Polinesyo|Proto-Malayo-Plinesyo]] paduman sa Proto-Selebiko
* *C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; &gt; *C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (C&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; bakong padungo)
* *h &gt; Ø
* *d &gt; *r
* *ay, *-ey &gt; *e
* *-aw, *-ew &gt; *o
* *j &gt; *y, Ø

2. Proto-Selebiko paduman sa Proto-Subangan na Selebiko
* *e (schwa) &gt; *o
* *-iq &gt; *eq
*[[antepenultimato]] *a &gt; *o

3. Proto-Subangan na Selebiko paduman sa Proto-[[Mga tataramon na Saluano–Banggai|Saluano–Banggai]]
* *-awa- &gt; *oa
* *-b, *-g &gt; *p, *k
* *q &gt; *ʔ

4. Proto-Subangan na Selebiko paduman sa Proto-Sur-Subangan na Selebiko
* *-w- &gt; Ø
* *s &gt; *s, *h
* *Z &gt; *s
* *ñ &gt; n
* *b &gt; *b, *w

5. Proto-Sur-Subangan na Selebiko paduman sa Proto-[[Mga tataramon na Bungku–Tolaki|Bungku–Tolaki]]
* *q &gt; *ʔ
* *w- &gt; *h
* *ʀ &gt; Ø inisyamnete danga magkadukot sa *i

6. Proto-Sur-Subangan na Selebiko paduman sa Proto-[[Mga tataramon na Muna–Buton|Muna–Buton]]
* *w &gt; Ø
* pagkawara kan huring katanog/konsonante(?)

==Mga toltolan==

{{reflist}}

==Mga Panluwas na Takod==
*[http://sulang.org/about/classification-sulawesi-languages Classification of Sulawesi Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240421041542/http://sulang.org/about/classification-sulawesi-languages |date=2024-04-21 }}


{{Mga tataramon na Nukleyar Malayo-Polinesyo}}

[[Kategorya:Mga tataramon na Selebiko| ]]</text>
      <sha1>abusv3z1mmrnhk7ziwqy7n1ncvtg4a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikki Gil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21587</id>
    <revision>
      <id>310159</id>
      <parentid>259780</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T11:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11526" sha1="pqdnw9zwpjt7xtadlht8oj1ecji8gxz" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --&gt;
| name             = Nikki Gil
| image            = Nikki Gil at the Star Magic Concert, Ontario, CA, June 2009.jpg
| caption          = Si Gil sa Star Magic Concert na ginibo sa Ontario, CA, 2009
| background       = solo_singer
| birth_name       = Monica Pauline Santos Gil
| birth_date       = {{Birth date and age|1987|8|23|mf=y}}
| birth_place      = [[Manila]], [[Filipinas]]
| genre            = [[Pinoy pop|Pop]]
| years_active     = 2004–2016, 2019&lt;ref&gt;https://news.abs-cbn.com/life/10/15/19/watch-nikki-gil-returns-to-limelight-via-rep-musical-carousel&lt;/ref&gt;–present
| occupation       = Parakanta, aktres, TV host, modelo
| instruments      = Boses, pyano
| label            = [[EMI Records|EMI]], [[Walt Disney Records|Walt Disney]], [[PolyEast Records|PolyEast]], [[Universal Records]]
}}

Si '''Monica Pauline''' &quot;'''Nikki'''&quot; '''Santos Gil-Albert''' (namundag Agosto 23, 1987) sarong [[Pilipino|Pilipinang]] parakanta, aktres, hosto, modelo, asin dating[[video jockey]]. Siya namidbid sa pagigin parte kan pagbuhay-liwat kan serye sa telebisyon na ''[[Pieta (serye sa telebisyon)|Carlo J. Caparas' Pieta]]'' (2008–2009), asin kan 2009, siya nagganap kan papel ni [[Princess Punzalan]] sa panghapon na dramang ''[[Nagsimula sa Puso]]'' (2009–2010). Siya bantog man para sa pagganap sa panginot na papel bilang Jennifer &quot;Jenny&quot; La Peña sa paggibo-liwat kan serye sa radyo nin 1990 kan 2012 kan ''[[Mundo Man ay Magunaw]]'' ni Salvador Royales, na inot na ginampanan ni [[Jennifer Sevilla]] sa pelikulang bersyon asin prinodusir kan SEIKO Films.

==Biograpiya==
Si Monica Pauline Gil (bantog bilang si Nikki Gil) namundag sa Manila sa mag-agom na si Dino asin Julie Gil. Siya may dugorng Pilipino, [[Espanya|Espanyol]] asin [[Alemanya|Aleman]]. Namundag siya sa ama na nagpipyano asin sa inang nagkakata sa simbahan. Si Nikki nagpahiling nin interes sa musika kan siya sadit pa. Sa edad na apat na tao, si Nikki nagkakanta na asin naglalapat nin boses sa mga palatastas. Siya nagtapos sa Shekinah Christian Training Center kan Marso 2005 bilang sarong valedictorian. Kan 2009, siya naggradwar gikan sa [[Ateneo de Manila University]], sa kursong English literature.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/image/lifestyle/08/01/15/15-celebs-who-graduated-ateneo-2|title=15 celebs who graduated from Ateneo|work=[[ABS-CBNnews.com]]|date=August 1, 2015}}&lt;/ref&gt;

==Karera==
===Musika===
Si inot na namidbid kan siya 17 anyos kan magluwas sa palatastas kan [[Coca-Cola]] taon 2005.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.philstar.com/supreme/2013/11/09/1254483/nikki-gils-coming-age|title=Nikki Gil's coming of age|work=[[Philippine Star]]|date=November 9, 2013}}&lt;/ref&gt; Matapos kaini, siya nagpaluwas kan saiyang pinakainot na album na dara an pangaran niya, ''Nikki Gil'', kan parehong taon sa irarom kan EMI Philippines kun sain an &quot;Sakayan ng Jeep&quot; an tagadarang kanta kaining album. Kan 2006, pinakarhay ini asin ipinaluwas girarayna igwa nin kaibang kanta, an &quot;Glowing Inside&quot;. Kan 2006, an EMI Philippines asin Walt Disney Records kinua si Nikki kaiba an iba pang Asyanong mga artista (si [[Vince Chong]] kan [[Malaysia]] asin Alicia Pan [[Singapore]]) tanganing kantahon asin magluwas sa music video kan &quot;[[High School Musical]]&quot;, sarong produksyon kan Disney Channel. Si Nikki nagkanta man kan &quot;Breaking Free&quot; asin &quot;Gotta Go My Own Way&quot; sa album nin produksyon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kzone.com.ph/blog/?p=759|title=Nikki Gil returns to High School Musical 2 OST|work=K-Zone Philippines|date=July 27, 2007|access-date=April 2, 2020|archive-date=May 28, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528135020/http://www.kzone.com.ph/blog/?p=759|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

Kan 2014, si Nikki naglipat nin bagong kompanya, sa [[Universal Records]].

==Teatro==
* 2007: ''[[Seussical|Seussical the Musical]]'' - The Cat
* 2010: ''[[Legally Blonde (musical)|Legally Blonde: The Musical]]'' - [[Elle Woods]]&lt;ref name=&quot;LB musical&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.mb.com.ph/node/231058/omg-i|title=OMG! Is that blonde…Nikki?|newspaper=[[Manila Bulletin]]|author=Rowena Joy A. Sanchez|date=November 25, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LB musical2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=589253&amp;publicationSubCategoryId=70|title=Nikki's right to be Blonde|newspaper=[[The Philippine Star]]|author=Bobby Garcia|date=July 1, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LB musical3&quot;&gt;{{cite web|url=http://lifestyle.inquirer.net/artsandbooks/artsandbooks/view/20091123-237792/Nikki-Gil-to-star-in-Legally-Blonde-The-Musical|title=Nikki Gil to star in ‘Legally Blonde, The Musical’|publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]date=November 23, 2009}}&lt;/ref&gt;
* 2011: ''[[Sweet Charity]]'' - Charity Hope Valentine
* 2013: ''[[They're Playing Our Song]]'' - Sonia Walsk
* 2014: ''[[The Last 5 Years]]'' - Cathy Hyatt

==Pelikulohiya==
===Mga pelikula===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Taon !! Titulo !! Papel !! Network
|-
| 2007 || ''[[One More Chance (2007 film)|One More Chance]]'' || Helen || [[Star Cinema]]
|-
| 2009 || ''[[And I Love You So (film)|And I Love You So]]'' || Audrey Cruz || [[Star Cinema]]
|-
| 2010 || ''[[The Red Shoes (2010 film)|The Red Shoes]]'' || Bettina || Unitel International Pictures
|-
| 2012 || ''[[Moron 5 and the Crying Lady]]'' || Bank Teller ([[Cameo appearance|Cameo]]) || [[Viva Films]]
|-
| 2013 || ''Badil'' || Jen || Film Development Council of the Philippines &amp; Waray Republik Productions
|-
| 2014 || ''[[My Big Bossing's Adventures]]'' || Princessa Reyna Beatriz || [[APT Entertainment]], M-Zet Films
|}

===Telebisyon===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Taon !! Titulo !! Papel !! Network 
|-
| rowspan=2| 2005 || ''[[Extra Challenge]]'' || Bilang siya/Guest Co-Host || [[GMA Network]] 
|-
|  ''[[Eat Bulaga!]]'' || Bisita || [[GMA Network]] 
|-
| 2005–present || ''[[ASAP (variety show)|ASAP]]'' || Bilang siya|| [[ABS-CBN]] 
|-
| 2005–2015 || [[myx]] || VJ || [[myx]] 
|-
| 2005 || ''[[Breakfast (Philippine TV program)|Breakfast]]'' || Bilang siya|| [[Studio 23]] 
|-
| rowspan=4| 2006 || ''[[Pinoy Dream Academy]]'' || Host || [[ABS-CBN]] 
|-
| ''[[Komiks (TV series)|Komiks Presents]]: [[Da Adventures of Pedro Penduko]]'' || Joseline || [[ABS-CBN]] 
|-
| ''[[Star Magic Presents|Star Magic Presents: Love and the City]]'' || Trina || [[ABS-CBN]] 
|-
| ''[[Your Song (TV series)|Your Song: If I Keep My Heart Out of Sight]]'' || || [[ABS-CBN]] 
|-
| rowspan=3| 2007 || ''[[Rounin (TV series)|Rounin]]'' || Leal || [[ABS-CBN]] 
|-
| ''[[Pangarap na Bituin]]'' || Sapphire Gomez || [[ABS-CBN]] 
|-
| ''[[Your Song (TV series)|Your Song: Ang Pag-ibig Kong Ito]]'' || || [[ABS-CBN]] 
|-
| rowspan=3| 2008 || ''[[Sineserye Presents]]: [[Florinda (TV series)|Florinda]]'' || Mara Bautista || [[ABS-CBN]] 
|-
| ''[[Lovebooks Presents|Lovebook Presents: Break-Up Diaries]]'' || Monica || [[ABS-CBN]] 
|-
| ''[[Pieta (TV series)|Carlo J. Caparas' Pieta]]'' || Guia V. Angeles || [[ABS-CBN]] 
|-
| rowspan=2| 2009 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Kalendaryo]]'' || Nene || [[ABS-CBN]] 
|-
| ''[[Your Song (TV series)|Your Song: If You're Not the One]]'' || Rain Navarro || [[ABS-CBN]] 
|-
| 2009–2010 || ''[[Nagsimula sa Puso]]'' || Julie Bernardo || [[ABS-CBN]] 
|-
| 2010 || ''[[Agimat: Ang Mga Alamat ni Ramon Revilla]]: [[Tonyong Bayawak]]'' || Angie Inocencio || [[ABS-CBN]] 
|-
| 2011 || ''[[Pilipinas Got Talent|Pilipinas Got Talent (season 2)]]'' || Herself/Guest Host || [[ABS-CBN]] 
|-
| 2012, 2013|| [[It's Showtime (variety show)]] ||  Guest Hurado, co Hosts, Performer|| [[ABS-CBN]] |
|-
| 2012 || ''[[Mundo Man ay Magunaw]]'' || Jennifer La Peña || [[ABS-CBN]] 
|-
| rowspan=3 | 2013 || ''[[Apoy Sa Dagat]]'' || Young Odessa Villarosa || [[ABS-CBN]] 
|-
| ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Ilog]]'' || Precy || [[ABS-CBN]] 
|-
| ''[[Maria Mercedes (Philippine TV series)|Maria Mercedes]]'' || Misty Delaver || [[ABS-CBN]]
|-
| 2014 || ''[[Hawak Kamay (TV series)|Hawak-Kamay]]'' || Meryl Anne &quot;Meann&quot; Marcelo || [[ABS-CBN]] 
|-
|}

==Diskograpiya==
===Albums===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Taon||Album||Pagpaluwas||Label
|-
| 2005|| ''[[Nikki Gil (album)|Nikki Gil]]''||2005||rowspan=&quot;3&quot;|[[PolyEast Records]]
|-
| 2008|| ''[[Hear My Heart]]''||May 16, 2008&lt;ref name=&quot;HMH launch&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.polyeastrecords.com/nikki/2008/11/emi-philippines-releases-nikki-gil%E2%80%99s-second-album-called-hear-my-heart/|title=EMI Philippines releases NIKKI GIL’s second album called HEAR MY HEART|publisher=[[PolyEast Records]]|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120305215727/http://www.polyeastrecords.com/nikki/2008/11/emi-philippines-releases-nikki-gil%E2%80%99s-second-album-called-hear-my-heart/|archivedate=March 5, 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010|| ''Somebody to Love''||March 17, 2010&lt;ref name=&quot;STL launch&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.polyeastrecords.com/nikki/2010/03/nikki-gil-releases-third-album-under-polyeast-records-somebody-to-love-now-available-in-all-record-bars-nationwide/|title=NIKKI GIL releases third album under PolyEast Records, SOMEBODY TO LOVE now available in all record bars nationwide|publisher=[[PolyEast Records]]|date=March 17, 2010|access-date=April 2, 2020|archive-date=February 5, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205142056/http://www.polyeastrecords.com/nikki/2010/03/nikki-gil-releases-third-album-under-polyeast-records-somebody-to-love-now-available-in-all-record-bars-nationwide/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015 || ''Love Revisited'' ||March 2015|| [[Universal Records (Philippines)|Universal Records]] 
|}

===MGa solong kanta===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Taon
! Titulo
! Album
|-
| 2005
| &quot;Sakayan ng Jeep&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;|''Nikki Gil''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2006
| &quot;If I Keep My Heart Out of Sight&quot;
|-
| &quot;Forever Is Not As Long As It Used to Be&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2008
| &quot;Hear My Heart&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;|''Hear My Heart''
|-
| &quot;Million Miles Away&quot;
|-
| 2009
| &quot;[[If You're Not the One]]&quot;
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|2010
| &quot;Magbabalik Ka Pa Ba&quot;
| rowspan=&quot;5&quot;|''Somebody to Love''
|-
| &quot;Somebody to Love&quot;
|-
| &quot;[[Kung Wala Ka]]&quot;
|-
| &quot;You Are My Life&quot; &lt;small&gt;(featuring [[Billy Crawford]])&lt;/small&gt;
|-
|}

===Iba pang pagluwas===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Taon
! Kanta
! Album
|-
| rowspan=2| 2006
| &quot;[[Breaking Free]]&quot; &lt;small&gt;(with [[Vince Chong]] and Alicia Pan)&lt;/small&gt;
| ''[[High School Musical (soundtrack)|High School Musical]]''
|-
| &quot;Kasi Naman&quot;
| ''[[ASAP Music#Hotsilog|Hotsilog: The ASAP Hotdog Compilation]]''
|-
| 2007
| &quot;Gotta Go My Own Way&quot;
| ''[[High School Musical 2 (soundtrack)|High School Musical 2]]''
|-
| 2014
| &quot;Babalikan Mo Rin Ako&quot;
| ''[[Philippine Popular Music Festival#3rd Philippine Popular Music Festival|Philpop 2014]]''
|}

==Mga gawad, noominasyon asin pagmidbid==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Taon !! Award-Giving Body !! Kategorya !! Resulta
|-
|rowspan=1|2010
|[[Vietnam International Film Festival]]
|Best Actress
|{{Nominated}}
|-
|rowspan=1|2010
|[[Aliw Awards]]
|Best Actress (Musical)
|{{Nominated}}
|-
|rowspan=1|2011
|[[BroadwayWorld Philippines Awards]]
|Best Leading Actress (Musical)
|{{Won}}
|-
|rowspan=1|2013
|[[Aliw Awards]]
|Best Actress (Musical)
|{{Nominated}}
|-
|rowspan=1|2013
|[[PMPC Star Awards for TV]]
|Best Single Performance by An Actress for [[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Ilog]]
|{{Won}}
|-
|rowspan=1|2014
|[[40th Metro Manila Film Festival]]
|[[Best Supporting Actress|Best Festival Supporting Actress]]
|{{Nom}}
|}

==Toltolan==
{{reflist}}

{{poon}}

[[Kategorya:Mga Pilipino]]</text>
      <sha1>pqdnw9zwpjt7xtadlht8oj1ecji8gxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lechon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24954</id>
    <revision>
      <id>310150</id>
      <parentid>269958</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T08:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8045" sha1="ixvqe2silecw12bfq0b7krlsuwbgdn1" xml:space="preserve">[[Ladawan:Lechon.jpg|thumb|235x235px|Lechon na iniihaw sa [[Cadiz, Negros Occidental]], Pilipinas]]

An '''Lechón''' (hale sa ''leche'' &quot;gatas&quot; + -ón) sarong pagkakan na karne sa iba-ibang rehiyon sa kinaban, lalo na Espanya asin mga dating sakop kaini. An ''Lechón'' sarong tataramon na Espanyol na inihaw na aking orig  (piglet) na binabahog sa gatas nin ina (a [[suckling pig]]). An Lechón sikat sa Espanya, Pilipinas, [[Cuba]], [[Puerto Rico]], asin [[Dominican Republic]], pati na sa mga nagtataram nin Espanyol na mga nasyon arog nin [[Latin America]].&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=n6sBBQAAQBAJ&amp;pg=PP90|title=Barbecue: A Global History|author1=Jonathan Deutsch|author2=Megan J. Elias|date=15 April 2014|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-298-0|page=90}}&lt;/ref&gt; An putahe igwang buong inihaw na orig na linuto sa oring. Ini man an sinasabing pagkakan sa Cuba, Puerto Rico, asin Espanya.&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Maclay|first=Elise|date=1 October 2014|title=Restaurant Review: Zafra Cuban Restaurant &amp; Rum Bar|url=https://www.connecticutmag.com/food-drink/restaurant-review-zafra-cuban-restaurant-rum-bar/article_73c5a74e-feae-567d-b992-c89a209af233.html|magazine=Connecticut Magazine|location=New Haven, Connecticut, United States|access-date=26 December 2019|quote=When it comes to &quot;authentic&quot; dishes like lechón asado (which Spain, Puerto Rico, the Philippines and Cuba all claim as their &quot;national dish&quot;), ingredients, recipes and methodology differ contentiously enough to start a war.|archive-date=27 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227054958/https://www.connecticutmag.com/food-drink/restaurant-review-zafra-cuban-restaurant-rum-bar/article_73c5a74e-feae-567d-b992-c89a209af233.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

Ini popular sa Filipinas asin iba pang rehiyon sa [[Austronesian peoples|Austronesian]] regions, na kun saen an pag-ihaw nin orig sarong katutubong tradisyon sa prekolonyal na hinalian. Dawa ini hale sa tataramon na Espanyol&lt;ref name=&quot;Palanca&quot;&gt;{{cite web|last1=Palanca|first1=Clinton|title=This is the Philippines' love story with pork|url=https://waytogo.cebupacificair.com/pork-love-story/|website=Smile Magazine|publisher=Cebu Pacific|access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001085719/https://waytogo.cebupacificair.com/pork-love-story/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; an terminong &quot;inihaw na orig&quot;,sa mga rehiyon na ini mas sikat an mga bakong mga lechones (milk suckling pigs). Ini kinokonsiderar na bakong opisyal na pambansang pagkakan sa Pilipinas,&lt;ref name=&quot;PInd&quot;&gt;{{cite news|title=Palmonas: Make 'buko' juice as national drink|author=Vicky B. Bartlet|url=http://businessmirror.com.ph/home/science/20802-palmones-make-buko-juice-as-national-drink|newspaper=Business Mirror|date=17 December 2011|access-date=26 January 2012|quote=In his House Resolution 1887, Agham (Science) Party-list Rep. Angelo Palmones said the Philippines has already a number of national symbols, such as narra as national tree, sampaguita as national flower, mango as national fruit, milkfish as national fish and lechon (roast pig) as national dish.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110025953/http://www.businessmirror.com.ph/home/science/20802-palmones-make-buko-juice-as-national-drink|archive-date=10 January 2012|accessdate=21 April 2021|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023524/http://businessmirror.com.ph/home/science/20802-palmones-make-buko-juice-as-national-drink}}{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jfrWCQAAQBAJ&amp;pg=PA152|title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems &amp;#91;2 volumes&amp;#93;|last=Minahan|first=James B.|date=23 December 2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-34497-8|page=152}}{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UFtOgcYuetcC|title=A Colorslide Tour of the Philippines: Island Democracy : Bright Garden of the Pacific|last=Geis|first=Darlene|publisher=Columbia Record Club|year=1961|page=11}}{{cite news|last=Chan|first=Bernice|date=31 August 2017|title=The secrets to great lechon - whole roasted suckling pig that's virtually a Filipino national dish|url=https://www.scmp.com/lifestyle/food-drink/article/2108935/secrets-great-lechon-whole-roasted-suckling-pig-thats-virtually|work=South China Morning Post|location=Hong Kong|access-date=14 December 2019}}{{cite news|last=Winn|first=Patrick|date=20 December 2012|title=Philippines: New Year's Eve Lechon|url=https://www.pri.org/stories/2012-12-20/philippines-new-years-eve-lechon|work=Public Radio International|location=Minneapolis|access-date=14 December 2019}}{{cite news|last=Goodman|first=Vivian|date=26 December 2014|title=Filipino community enjoys a taste of home in Akron|url=http://www.wksu.org/news/feature/quickbites/41412|work=WKSU|location=Kent State University|access-date=14 December 2019|accessdate=21 April 2021|archivedate=15 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191215065502/http://www.wksu.org/news/feature/quickbites/41412}}{{cite news|last=Gardiner|first=Michael A.|date=11 December 2017|title=Pork fat rules at Porky's Lechon|url=http://sdcitybeat.com/food-drink/the-world-fare/pork-fat-rules-at-porky%E2%80%99s-lechon/|work=San Diego City Beat|location=United States|access-date=14 December 2019|accessdate=21 April 2021|archivedate=12 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212060053/http://sdcitybeat.com/food-drink/the-world-fare/pork-fat-rules-at-porky%E2%80%99s-lechon/}}&lt;/ref&gt; sa  [[Cebu]] na sinasabi kan sarong paraluto na Amerikano na si [[Anthony Bourdain]] na pinakamasiram na orig.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Pork Art|author=Lara Day|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1893324_1893292_1893289,00.html|magazine=Time|date=23 April 2009|access-date=8 April 2013|quote=Anthony Bourdain — whose love of all things porcine is famous — visited the Philippine island of Cebu with his show No Reservations and declared that he had found the best pig ever|accessdate=21 April 2021|archivedate=8 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130408111935/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1893324_1893292_1893289,00.html}}&lt;/ref&gt;

== Sa popular na kultura ==
An Lechón naipalabas sa [[List of original programs distributed by Netflix|Netflix TV series]], ''[[Street Food (TV series)]]'' sa episodo sa [[Cebu, Philippines|Cebu sa Philippines]].&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Radovan|first1=Jill Tan|title=This New Netflix Show Proves Cebu’s Food Scene Isn't All Lechón|url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/77653/netflix-street-food-cebu-episode-a3438-20190425-lfrm|website=Spot|publisher=Summit Digital .|access-date=28 February 2021}}&lt;/ref&gt;

== Kataytayan nin mga ladawan ==
&lt;gallery&gt;
Ladawan:Lechon in the Philippines.jpg|Mga Lechon digdi sa Filipinas
Ladawan:Conching's Native Lechon Manok.jpg|Kun igwang Lechon orig, igwa man Lechon manok
Ladawan:Lechon Kawali.jpg|[[Lechon kawali|An Lechon kawali]] sa sarong truck kan Pilipino sa [[Los Angeles, California]]
Ladawan:Payo kan Lechon.jpg|Payo kan lechon
Ladawan:Cebuchon or Lechon Belly.jpg|Tulak kan lechon
Ladawan:The nose of lechon.jpg|dongo kan lechon
&lt;/gallery&gt;

== Toltolan ==
{{Reflist}}

== Mga panluwas na takod ==
{{commons}}
* [https://web.archive.org/web/20110719081028/http://www.articledashboard.com/Article/The-Historical-Lechon/811477 The Historical Lechón]
* [http://www.elboricua.com/lechon.html Lechón en la varita - Lechón Asado] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029011654/http://www.elboricua.com/lechon.html |date=2011-10-29 }}
* [http://www.indexmundi.com/agriculture//?country=ph&amp;commodity=swine-meat&amp;graph=domestic-consumption Philippines Swine Meat Domestic Consumption by Year]
* [https://web.archive.org/web/20130916175041/http://countrystat.bas.gov.ph/?cont=10&amp;pageid=1&amp;ma=C00PNLPI Livestock: Inventory]
* [https://exploretraveler.com/lechon-national-dish-of-the-philippines/ Lechón - Dish of Philippins]
{{poon}}</text>
      <sha1>ixvqe2silecw12bfq0b7krlsuwbgdn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giacomo Antonio Perti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32233</id>
    <revision>
      <id>310143</id>
      <parentid>222149</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T04:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11299" sha1="cif53ae3po2qcd6mylkx7t7daaiiy4e" xml:space="preserve">
{{Short description|Italian composer}}
[[File:GiacomoAntonioPerti.jpg|thumb|right|Retrato ni Giacomo Antonio Perti&lt;br /&gt; Autore: Unknown, 18th century&lt;br /&gt;
Collocazione: [[International museum and library of music]] - Bologna]]

Si '''Giacomo Antonio Perti''' (6 Hunyo 1661 &amp;ndash; 10 Abril 1756) sarong [[Mga Italyanos|Italyano]]ng [[kompositor]] kan [[Musikang Baroko|Baroko]]ng panahon.  Siya mayormente aktibo sa [[Bologna]], kun saen siya ''Maestro di Cappella'' sa laog nin anom na polong taon (60).  Siya nagin maestro ni [[Giuseppe Torelli]] asin ni [[Giovanni Battista Martini]].

==Buhay==
Siya namundag sa [[Bologna]], na kaidto parte kan [[Mga Estado nin Papa|pagsasadiri nin Papa]]; siya nagpoon mag'adal musika nin amayon, duman nakanood siya magkawat nin [[harpsichord]] asin [[byolin]]; dangan nag'adal siyang [[counterpoint]].  Sa edad na 17 nakasurat na siyang [[misa (musika)|misa]], sarong [[motet]], asin pakamurugtak kan [[Magnificat]]; dangan kan 1678 nasurat niya an inot niyang [[opera]] asin [[oratorio]]. Durante kan pag'estar niya sa [[Parma]], kun saen siya nag'adal ki [[Giuseppe Corsi da Celano]], nakabilog siya nin sadiring istilo para sa pansimbahan na musika; asin kan saiyang mga [[psalmo]] saka an pagkamurugtak sa surat musika niya kan 1680 asin 1690 nahihiling an impluwensya ni Corsi. Dangan kaidto nagpasiring siyang [[Venice]], seguro daa huli sa produksyon kan  saro sa saiyang mga opera.

Kan 1690 siya nanombrahan sa opisyong ''Maestro di Cappella'' sa S Pietro, sa pagsalida sa saiyang tiyoon na si Lorenzo Perti.  Kan 1696 nagin na siyang ''Maestro di Cappella'' sa sarong simbahan sa Bologna, S. Petronio, pakagadan ninsi [[Giovanni Paolo Colonna]] sarong taon inot pa. Siya an nagtukaw sa katongdan sa lawig 60 taon, sagkod na siya nagadan sa edad na 95.

Si Perti sarong mamuknaon na kompositor nin mga opera asin pansimbahan na musika, asin minidbid na gayo bako sana kan ibang mga kompositor komo sarong distingidong musiko pati naman kan mga aristokrata asin mga emperador, kaiba na diyan si [[Ferdinando (III) de' Medici|Ferdinando de' Medici]] (saro sa pangultimong Medici) asin si Emperador [[Emperor Leopold I|Leopold I]] saka si [[Emperor Charles VI|Charles VI]].

==Obra==
Si Perti tinitingag na gayo huli sa saiyang mga obra arog kan mga opera asin pansimbahan na musika. Sa mga opera, didiit na lang an nasasaray kas su sinabing 26. Si Perti nagsasabi na an saiyang Op. 1 naimpluensya siya sa istilong melodiko ni [[Francesco Cavalli]], [[Antonio Cesti]], asin [[Luigi Rossi]]; dawa totoo siya nagpahiling nin orihinal na mukna sa [[instrumentation (musika)|instrumentation]], paggamit kan dialogue asin kan inapod na [[countermelody]]. An produksyon niya kan musikang pamsimbahan mas kaumaw-umaw: namukna 120 [[psalmo]] mga pagkasururat, sarong boses. chorus, [[basso continuo]], asin sa iba-ibang instrumento; 54 na [[motet]], 28 [[Misa (musika)|mga misa]]; 83 na ''[[versetti]]'' asin iba pang mga obra liturhiya.

Siya nagsurat man nin mga musika sekular, kabali an 142 na solong mga [[cantata]] (na ini an pinakakomun kan kahurihan nin ika-17ng siglo Italya), asin magkapirang musika instrumental, mga  [[sonata (musika)|sonata]] asin [[simponiya]] gamit iba-ibang instrumento.

===Mga Opera===
*''Marzio Coriolano'', 1683
*''Oreste in Argo'', 1685
*''[[L'incoronazione di Dario (Perti)|L'incoronazione di Dario]]'', 1686
*''La Flavia'', 1686
*''La Rosaura, 1689
*''Dionisio Siracusano'', 1689
*''Brenno in Efeso'', 1690
*''L'inganno scoperto per vendetta, 1691'' &lt;ref&gt;Modern performing edition of opening sinfonia edited by Mark Latham and published by Breitkopf &amp; Härtel, Wiesbaden, 1999, ISMN: M-004-48847-8&lt;/ref&gt;
*''Il Pompeo'', 1691
*''Furio Camillo'', 1692
*''Nerone fatto cesare'', 1693 
*''La forza della virtù'', 1694
*''Laodicea e Berenice'', 1695
*''Penelope la casta'', 1696
*''Fausta restituita all'impero'', 1697
*''Apollo geloso'', 1698
*''Lucio Vero'', 1700
*''Astianatte'', 1701
*''Dionisio re di Portogallo'', 1707
*''Il Venceslao, ossia Il fraticida innocente'', 1708
*''Ginevra principessa di Scozia'', 1708
*''Berenice regina d'Egitto'', 1709
*''Demetrio'', 1709
*''Rodelinda regina de' Longobardi, 1710
*''Un prologo per il cortegiano'', 1739

===Mga Oratorio===
*''Due gigli porporati nel martirio di santa Serafia e santa Sabina'', [[Bologna]], 1679
*''Abramo vincitor de' propri affetti'', [[Bologna]], 1683 (rev. ''Agar'', 1689; spurious titles: ''Agar scacciata'', ''Sara'')
*''Il Mosè conduttor del popolo ebreo'', [[Modena]], 1685
*''Oratorio della Passione'', [[Bologna]], 1685 (rev. ''Gesù al sepolcro'', 1703)
*''La beata Imelda Lambertini bolognese'', ([[:it:beata Imelda Lambertini]] child saint), [[Bologna]], 1686
*«Oratorio à 6 Voci, con concertino, e concerto grosso» (unknown subject), [[Modena]] (?), 1687 (lost)
*''San Galgano Guidotti'', [[Bologna]], 1694
*''La Passione di Cristo'', [[Bologna]], 1694 (= ''Oratorio sopra la passione del Redentore'' = ''Affetti di compassione alla morte del Redentor della Vita''; composed in collaboration with pupils)
*''Christo al Limbo'', [[Bologna]], 1698
*''La morte del giusto, overo Il transito di san Giuseppe'', [[Venice]], 1700 (lost)
*''La Morte delusa'', [[Milan]], 1703 (collaboration to the ''pasticcio'')
*''I trionfi di Giosuè'', [[Florence]], 1704 (collaboration to the ''pasticcio''; lost)
*''La sepoltura di Cristo'', [[Bologna]], 1704
*''San Petronio'', [[Bologna]], 1720 (''pasticcio'')
*''La Passione del Redentore'', [[Bologna]], 1721
*''I conforti di Maria Vergine addolorata per la morte del suo divin Figliuolo'', [[Bologna]], 1723 (spurious title: ''L'Amor Divino'')
*''Il figlio prodigo'', undated
*''Oratorio della nascita del Signore'', undated
*''San Francesco'', undated
*''La sepoltura di Cristo'', undated (attributed to Perti; spurious title: ''San Giovanni'')

==Mga piling rekording==
* ''Messa a 5'', Silvia Vajente, Pamela Lucciarini, Gloria Banditelli, Orchestra Barocca di Bologna, Paolo Faldi
* ''Messa a 8'', New College Choir, Cappella Musicale, Sergio Vartolo
* ''Messa a 12''. Color Temporis Vocal Ensemble, Collegium usicum Almae Matris Chamber Choir, Choir &amp; Orchestra of the Cappella Musicale Di San Petronio.
* ''Lamentations''. [[Capella Musicale di S. Petronio di Bologna]], dir. [[Sergio Vartolo]]&lt;ref&gt;[http://www.naxos.com/catalogue/item.asp?item_code=8.553321 Naxos].&lt;/ref&gt;
* ''Musiche sacre'' Arìon Choir &amp; Consort, dir Giulio Prandi. Disc with ''Amadeus'' magazine, Italy 2010&lt;ref&gt;[http://www.amadeusonline.net/rivista.php?ID=1272372429 Amadeus Magazine May 2010].&lt;/ref&gt;
* ''Cantate morali e spirituali'' op.1, 2 CDs. Frisani, Calvi, Lepore, Cappella musicale San Petronio, Sergio Vartolo
* ''Abramo Vincitor De' Proprii Affetti'', Laura Antonaz, Elena Biscuola, Gastone Sarti, Ensemble &quot;Il Continuo&quot; [[Bongiovanni (record label)]]
* ''Gesu al Sepolcro''. Akerlund, Zanetti, [[Claudio Cavina]], Schultze, Cechetti, Cappella Musicale di S. Petronio, Vartolo
* ''San Petronio'' (Oratorio), Pace, Nirouet, Zennaro, Spagnoli, Ensemble Seicentonovecento, Flavio Colusso. Bongiovanni 1990
* ''Il Mosè conduttor del popolo ebreo''. Mosè: [[Gloria Banditelli]]; Faraone: Marco Bussi, Generale di Faraone: Laura Antonaz.  Ensemble Les Nations. Maria Luisa Baldassari. [[Tactus (record label)]] TC 661603 (1 CD, January 2013).

==Mga babasahon pa==
*Jean Berger, ''The Sacred Works of Giacomo Antonio Perti'', «Journal of the American Musicological Society», XVII, 1964, pp.&amp;nbsp;370–377.
*Marcello De Angelis, ''Il teatro di Pratolino tra Scarlatti e Perti. Il carteggio di Giacomo Antonio Perti con il principe Ferdinando de' Medici (1705-1710)'', «Nuova Rivista musicale italiana», XXI, 1987, pp.&amp;nbsp;606–640.
*Mario Fabbri, ''Nuova luce sull’attività fiorentina di Giacomo Antonio Perti, Bartolomeo Cristofori e Giorgio F. Haendel: valore storico e critico di una “Memoria” di Francesco M. Mannucci'', «Chigiana», XXI, 1964, pp.&amp;nbsp;143–190.
*Osvaldo Gambassi, ''L’Accademia Filarmonica di Bologna. Fondazione, statuti e aggregazioni'', Florence, Olschki, 1992 («Historiae musicae cultores», LXIII). 
* Francesco Lora, ''I drammi per musica di Giacomo Antonio Perti per il teatro della Villa medicea di Pratolino (1700-01; 1707-10)'', Ph.D. diss., Università di Bologna, 2012.
* Francesco Lora, ''Introduction'' to Giacomo Antonio Perti, ''Integrale della musica sacra per Ferdinando de’ Medici, principe di Toscana (Firenze 1704-1709)'', ed. by Francesco Lora, Bologna, Ut Orpheus, 2010-2011, 2 voll. («Tesori musicali emiliani», 2-3), vol. I, pp.&amp;nbsp;V-XVIII, and vol. II, pp.&amp;nbsp;V-XVIII. 
*Francesco Lora, ''I mottetti di Giacomo Antonio Perti per Ferdinando de' Medici principe di Toscana. Ricognizione, cronologia e critica delle fonti'', tesi di laurea, Università di Bologna, a.a. 2005/06.
*Francesco Lora, ''Mottetti grossi di Perti per le chiese di Bologna: una struttura con replica conclusiva del primo coro, senza «Alleluia»'', «Rassegna storica crevalcorese», n. 4, December 2006, pp.&amp;nbsp;26–57.
*Francesco Lora, ''Nel teatro del Principe. I drammi per musica di Giacomo Antonio Perti per la Villa medicea di Pratolino'', Torino-Bologna, De Sono - Albisani, 2016.
*Ausilia Magaudda - Danilo Costantini, ''[[Aurora Sanseverino]] (1669-1726) e la sua attività di committente musicale nel Regno di Napoli. Con notizie inedite sulla napoletana congregazione dei Sette Dolori'', in ''Giacomo Francesco Milano e il ruolo dell'aristocrazia nel patrocinio delle attività musicali nel secolo XVIII. Atti del Convegno Internazionale di Studi (Polistena - San Giorgio Morgeto, 12-14 ottobre 1999)'', edited by Gaetano Pitarresi, Reggio Calabria, Laruffa, 2001, pp.&amp;nbsp;297–415.
*Juliane Riepe, ''Gli oratorii di Giacomo Antonio Perti: cronologia e ricognizione delle fonti'', «Studi musicali», XXII, 1993, pp.&amp;nbsp;115–232.
*Anne Schnoebelen, ''Performance Practices at San Petronio in the Baroque'', «Acta Musicologica», XLI, 1969, pp.&amp;nbsp;37–53.
*Giuseppe Vecchi, ''Giacomo Antonio Perti (1661-1756)'', [[Bologna]], [[Accademia Filarmonica di Bologna|Accademia Filarmonica]], 1961.
*Carlo Vitali, ''Preghiera, arte e business nei mottetti di Perti'', «MI», a. XII, n. 4, ottobre-novembre 2002, pp.&amp;nbsp;29–30.
* Rodolfo Zitellini, ''Introduction'' to Giacomo Antonio Perti, ''Five-voice Motets for the Assumption of the Virgin Mary'', ed. by Rodolfo Zitellini, Madison, A-R Editions, 2007 («Recent Researches in the Music of the Baroque Era», 147), pp.&amp;nbsp;IX-XIV.

==Mga panluwas na takod==
*{{ChoralWiki}}
* [https://www.breitkopf.com/work/7846/sinfonia-zu-l-inganno-scoperto-per-vendetta &quot;L'Inganno scoperto per Vendetta&quot; (1691), Modern performing edition of opening sinfonia edited by Mark Latham and published by Breitkopf &amp; Härtel, Wiesbaden, 1999, ISMN: M-004-48847-8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211216162334/https://www.breitkopf.com/work/7846/sinfonia-zu-l-inganno-scoperto-per-vendetta |date=2021-12-16 }}

{{Bologna School of music}}
{{Authority control}}
==Toltolan==
{{reflist}}
{{Tamboan}}

[[Kategorya:Mga Italyanong Barokong kompositor]]
[[Kategorya:1661 kamundagan]]
[[Kategorya:1756 kagadanan]]
[[Kategorya:Mga Musiko sa Bologna]]
[[Kategorya:Mga Ika-18ng siglong Italyanong kompositor]]</text>
      <sha1>cif53ae3po2qcd6mylkx7t7daaiiy4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cristina Pantoja-Hidalgo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36126</id>
    <revision>
      <id>310141</id>
      <parentid>306683</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8233" sha1="qh9acs0se63j6rssjt5jp2tg5c5bu7k" xml:space="preserve">{{Infobox writer &lt;!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --&gt; 
| name          = Cristina Pantoja-Hidalgo
| image         = 
| imagesize     = 
| alt           =
| caption       = 
| pseudonym     = 
| birth_name    =  
| birth_date    = {{birth date and age|1944|9|21}} 
| birth_place   = 
| death_date    = 
| death_place   = 
| resting_place = 
| occupation    = Paratukdo
| nationality   = [[Filipinas|Filipino]]
| ethnicity     = 
| citizenship   = 
| education     =
| alma_mater    = [[Unibersidad kan Santo Tomas]] &lt;small&gt;(M.A.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Unibersidad kan Pilipinas]] &lt;small&gt;(Ph.D.)&lt;/small&gt;
| period        = 
| genre         = Kritika
| subject       = 
| movement      =  
| notableworks  = ''Recuerdo'' (1996); ''A Gentle Subversion: Essays on Philippine Fiction'' (1998)

| spouse        =  
| partner       = 
| children      =  
| relatives     = 
| influences    = 
| influenced    = 
| awards        =  
| signature     = 
| signature_alt = 
| website       = 
| portaldisp    = 
}}

Si '''Cristina Pantoja-Hidalgo''' (namundag Cristina Pantoja kan 21 Agosto 1944) sarong Filipinang piksyonista, kritiko asin pangenot na parasurat nin creative non-fiction. Sa presente, siya iyo an Propesor Emeritus kan English &amp; Comparative Literature sa [[Unibersidad kan Pilipinas|Unibersidad kan Pilipinas Diliman]] asin Direktor kan [[Unibersidad kan Santo Tomas]] (UST) Center for Creative Writing and Literary Studies.&lt;ref&gt;[https://www.manilatimes.net/2021/11/02/opinion/columns/an-interview-with-dr-cristina-pantoja-hidalgo/1820600 An interview with Dr. Cristina Pantoja-Hidalgo] The Manila Times (pighugot 2022-4-30)&lt;/ref&gt;

== Karera sa akademya ==
Si Pantoja-Hilgo sarong high school valedictorian kan St. Paul College Quezon City. Naresibi niya an saiyang Bachelor of Philosophy (Faculty of Philosophy and Letters) (1964) magna cum laude asin MA sa Literatura (1967) meritissimo gikan sa Unibersidad kan Santo Tomas. Dangan, nakaresibi siya nin PhD sa Comparative Literature hali sa Unibersidad kan Pilipinas Diliman kan 1993. Siya myembro kan Philippine Literary Arts Council (PLAC). 

Dati siyang nagserbing Bise Presidente para sa Public Affairs kan Unibersidad kan Pilipinas System, Direktor kan Unibersidad kan Pilipinas Press asin coordinator kan Creative Writing Program sa Department of English asin Comparative Literature kan Unibersidad kan Pilipinas Diliman. Sa UST, kinaptan ni Pantoja-Hidalgo an pagigin UST Publishing House Director.

Bago asin pakatapos kan saiyang kinseng taon sa ibang nasyon, si Hidalgo nagin paratukdo nguna sa Unibersidad kan Santo Tomas dangan sa Unibersidad kan Pilipinas. Matapos an saiyang doktoral sa Comparative Literature, si Hidalgo nakahanap nin dakol na panahon sa pagbasa nin Literary Theory siring man ipigpraktis an mga ini sa saiyang sadiring mga gibo. Sinabi ni Hidalgo na dai man lamang siya kinonsiderar na kritiko sa literaryo, alagad siring man sana, nakakua siya nin kapakipakinabang na matipon an lima sa mga kritikal na komposisyon niya sa A Gentle Subversion: Mga Osipon dapit sa Philippine Fiction sa Ingles (1998).

== Mga Gibo ==

=== Halipot na Piksyon ===

* ''Ballad of a Lost Season'', 1987;
* ''Tales for a Rainy Night'', 1993 ;
* ''Where Only the Moon Rages'', 1994;
* ''Catch a Falling Star'', 1999
* ''Sky Blue After The Rain: Selected Stories and Tales'', 2005

=== Mga Nobela ===

* ''Recuerdo'', 1996;
* ''Book of Dreams'', 2001

=== Mga Saysay / Malinalang na Daing Basehan ===

* ''Sojourns'', 1984
* ''Five Years in a Forgotten Land: A Burmese Notebook'', 1991
* ''I Remember...Travel Essays'', 1992
* ''Skyscrapers, Celadon and Kimchi: A Korean Notebook'', 1993;
* ''The Path of the Heart'', 1994;
* ''Coming Home'', 1998
* ''Passages: Travel Essays'', 2007
* ''Looking for the Philippines'', 2009
* ''Travels with Tania'', 2009
* ''Six Sketches of Filipino Women Writers'', 2011
* ''Stella and Other Friendly Ghosts,'', 2012

=== Literal na Pagkritika ===

* ''Woman Writing: Home and Exile in the Autobiographical Narratives of Filipino Women'', 1994;
* ''A Gentle Subversion: Essays on Philippine Fiction'', 1998
* ''Over a Cup of Ginger Tea: Conversations on the Narratives of Filipino Women Writers'', 2006
* ''Fabulists and Chroniclers'', 2008

=== Mga antolohiya (bilang editor) ===

* ''Selections from Contemporary Philippine Literature in English'', 1971
* ''Philippine Post-Colonial Studies'', 1993 (coedited with Priscelina Patajo-Legasto)
* ''The Likhaan Book of Poetry and Fiction: 1995'', 1996
* ''Shaking the Family Tree'', 1998
* ''An Edith Tiempo Reader'', 1999
* ''The Likhaan Book of Poetry and Fiction: 1997'', 1999
* ''Pinay: Autobiographical Narratives by Women Writers, 1926-1998'', 2000
* ''Why I Travel and Other Essays'', 2000
* ''Sleepless in Manila: Essays on Insomnia by Insomniacs'', 2003
* ''My Fair Maladies'', 2005

=== Mga Librong Aadalan ===

* ''Creative Nonfiction: A Manual for Filipino Writers'', 2003
* ''Creative Nonfiction: A Reader'', 2003

==Toltolan==
{{reflist}}

== Panluwas na mga link ==

* [http://likhaan_online.tripod.com/08242001archivesite/literary5-5.html University of the Philippines Institute of Creative Writing]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.viloria.com/secondthoughts/archives/00000801.html &quot;Second Thoughts&quot;, Manuel Viloria's website on Philippine literature, culture and society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210617061025/https://www.viloria.com/secondthoughts/archives/00000801.html |date=2021-06-17 }}
* [https://web.archive.org/web/20050311012402/http://www.up.edu.ph/new_officials.htm New Officials, University of the Philippines]
* [http://www.meralco.com.ph/Business/about/yorac_guidelines.pdf Gawad Haydee Yorac]{{Dead link|date=August 2017|fix-attempted=yes}}
* [http://www.members.tripod.com/likhaan_online/jingbalagtas.htm UP ICW Website of Gawad Balagtas Recipients] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230901095127/http://www.members.tripod.com/likhaan_online/jingbalagtas.htm |date=2023-09-01 }}
* [http://www.palhbooks.com PALH Books]
* [https://web.archive.org/web/20060908152645/http://www.unc.edu.ph/news/news_viewer.html?NewsId=75 University of Nueva Caceres, Naga City]
* [http://rizal.lib.admu.edu.ph/aliww/pmblecture.html The Paz Marquez-Benitez Lectures, Ateneo de Manila University]
* [http://www.lib.berkeley.edu/SSEAL/SoutheastAsia/seaphil.html Philippines: Women's Studies Bibliography, University of California, Berkeley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090121003939/http://www.lib.berkeley.edu/SSEAL/SoutheastAsia/seaphil.html |date=2009-01-21 }}
* [https://web.archive.org/web/20060224164816/http://www.library.ucla.edu/libraries/yrl/colls/sea/newacqphilippines2004.htm Philippines 2004, UCLA Library]
* [http://www.hawaii.edu/asiaref/philippines/bookreview.htm University of Hawaii at Manoa Library]
* [https://web.archive.org/web/20040502121222/http://www.nolledo.com/new_page_1.htm The Country's Literary Produce for 2000 by Bienvenido Lumbera]
* [https://web.archive.org/web/20070314143508/http://www.panitikan.com.ph/books.htm Your Portal to Philippine Literature]
* [http://www.nbdb.gov.ph/main.php?page=isbnbooklist National Book Development Board]{{Dead link|date=August 2017|fix-attempted=yes}}
* [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&amp;UID=3473&amp;PHPSESSID=06712d64bdef73c823d93fa306a1c3c3 The Literary Encyclopedia]
* [http://www.gale.com/pdf/introduction/TwayneWorldLitIntro.pdf. World Literature Today 9WLT}]
* [https://web.archive.org/web/20020906075652/http://members.freespeech.org/southeast-asian-literature/virtual_lotus/Writers_bios.html Modern Literature of Southeast Asia]
* [http://members.surfeu.fi/filippiinitseura/firefly.html Tulikärpänen filippiiniläisiä novelleja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422152936/http://members.surfeu.fi/filippiinitseura/firefly.html |date=2021-04-22 }}
* [https://web.archive.org/web/20060106212229/http://www.rinrokaku.jp/shop/search.cgi 忘れられた地での5年間：ビルマノート]
* [https://web.archive.org/web/20060910042517/http://www.international.ucla.edu/showevent.asp?eventid=4463 University of California at Los Angeles]</text>
      <sha1>qh9acs0se63j6rssjt5jp2tg5c5bu7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karylle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45507</id>
    <revision>
      <id>310149</id>
      <parentid>263425</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T07:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PaulLim11</username>
        <id>29683</id>
      </contributor>
      <comment>Pinalitan ang larawan</comment>
      <origin>310149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2279" sha1="9mbxp6f27jl42972kz0udpm6txah0s4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Karylle
| image              = Karylle - Quezon.jpg
| caption            = Karylle in 2026
| birth_name         = Ana Karylle Padilla Tatlonghari
| birth_date         = {{Birth date and age|1981|3|22|mf=y}}
| birth_place        = [[Manila]], Philippines
| nationality        = &lt;!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --&gt;
| occupation         = {{hlist|Singer|actress| television host|entrepreneur}}
| years_active       = 2000–present
| spouse             = [[Yael Yuzon]]
| mother             = [[Zsa Zsa Padilla]]
| relatives          = ''See'' [[Padilla family]]
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| background      = solo_singer
| genre           = {{hlist|Pop|[[R&amp;B]]|[[soul music|Soul]]|Classical
}}
| instrument      = {{hlist|Vocals
}}
| label           =  
{{plainlist |
*Universal Records&lt;br /&gt;(2001–2008)
*[[EMI Philippines]]&lt;br /&gt;(2009–present)}} 
| associated_acts = {{hlist|[[Vice Ganda]]|[[Christian Bautista]]|[[Ogie Alcasid]]|[[Regine Velasquez|Regine Velasquez-Alcasid]]|[[Zsa Zsa Padilla]]|[[Zia Quizon]]|[[Gary Valenciano]]|[[Anne Curtis]]|[[Sarah Geronimo]]|[[Erik Santos]]|[[Sharon Cuneta]]|[[Vhong Navarro]]}} 
}}
}}
Si '''Ana Karylle Padilla Tatlonghari-Yuzon''' (namundag Marso 22, 1981), midbid sa saiyang mononym na '''Karylle''', iyo an Filipinong parakanta, kompositor, aktres, television host, produser, asin negosyante.&lt;ref name=&quot;rising&quot;&gt;{{Cite web|date=August 16, 2009|title=Rising star|url=https://www.philstar.com/lifestyle/allure/2009/08/16/495968/rising-star|access-date=September 3, 2023|website=Philstar Global|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Binansagan siya bilang &quot;''OPM Showbiz Royalty''&quot;, midbid siyang marhay huli sa saiyang remarkable performances sa mga pelikula, telebisyon, asin teatro.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Salut|first=E. J.|title=Karylle: The Singing Showbiz Royalty|url=https://push.abs-cbn.com/2014/9/28/fresh-scoops/karylle-the-singing-showbiz-royalty-18521|access-date=2021-09-17|website=Push|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;8list&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.8list.ph/films-and-shows-starring-karylle/|title=8 Films and Shows Starring Karylle If You Want to Support Her|publisher=8List.ph|access-date=September 1, 2023}}&lt;/ref&gt;

==Toltolan==
{{reflist}}
{{stub}}</text>
      <sha1>9mbxp6f27jl42972kz0udpm6txah0s4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ray Wilson (musikero)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45538</id>
    <revision>
      <id>310137</id>
      <parentid>270763</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T22:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DENAMAX</username>
        <id>8472</id>
      </contributor>
      <origin>310137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1835" sha1="959u40kqcgq1mz8y50nqf47j3m713kf" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
|name             = Ray Wilson
|image           = Ray Wilson, Stary Maneż, 14.02.2024 16.jpg
|caption         = Wilson performing in 2024
|birth_date      = {{birth date and age|df=yes|1968|9|08}}
|birth_place     = [[Dumfries]], Scotland
|genre           = {{hlist|[[Rock music|Rock]]||[[Pop music|pop]]|[[post-grunge]]}}
|instrument      = {{hlist|Vocals|guitar|bass|harmonica}}
|occupation      = {{hlist|Singer|guitarist}}
|years_active    = 1983–present&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.worldofgenesis.com/Biography-RayWilson.htm|title=RAY WILSON A Brief History|website=Worldofgenesis.com|access-date=26 March 2020|archive-date=4 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004183522/http://www.worldofgenesis.com/Biography-RayWilson.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|label = {{hlist|[[Inside Out Music|Inside Out]]|[[Virgin Records|Virgin]]}}
|current_member_of = [[Stiltskin]]
|past_member_of  =[[Genesis (band)|Genesis]]
|associated_acts = {{flatlist|
* [[Stiltskin]]
* [[Genesis (band)|Genesis]]
* [[Millionairhead|Cut_]]
* Guaranteed Pure
}}
}}
[[File:Ray Wilson. Author Maxim Stoyalov.png|thumb|Ray Wilson (musician) A concert in the city of Tychy. Author: Maxim Stoyalov]]
Si '''Raymond Wilson''' (namundag Setyembre 8, 1968&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dumfries-and-galloway.co.uk/people/wilson.htm|title=Ray Wilson - Hall of Fame - Dumfries and Galloway}}&lt;/ref&gt;) iyo an Scottish na parakanta asin gitarista, bokalista sa [[post-grunge]] na bandang [[Stiltskin]] asin sa [[Genesis (band)|Genesis]] poon kaidtong 1996 sagkod kan 2000.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Genesis names new singer|url=http://jam.canoe.ca/Music/Artists/G/Genesis/1997/06/06/745326.html|access-date=24 January 2011|newspaper=Canoe|date=6 June 1997|author=John Sakamoto}}&lt;/ref&gt;

==Toltolan==
{{reflist}}
{{stub}}</text>
      <sha1>959u40kqcgq1mz8y50nqf47j3m713kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arkidiosesis kan Manila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49695</id>
    <revision>
      <id>310138</id>
      <parentid>302037</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T23:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7573" sha1="bos5q4w0yfyucschsii80v280ocxmlx" xml:space="preserve">{{Infobox diocese
| jurisdiction      = Archdiocese
| border            = Catholic
| name              = Manila
| latin             = Archidioecesis Manilensis
| local             = {{lang|fil|Arkidiyosesis ng Maynila}} &lt;br /&gt; {{lang|es|Arquidiócesis de Manila}}
| image             = Manila Cathedral at dusk 2024-06-02.jpg &lt;!-- this is post-restoration. DO NOT add pre-restoration images --&gt;
| image_size        = 250px
| image_alt         = Manila Cathedral, seat of the Archdiocese of Manila
| caption           = [[Manila Cathedral]]
| coat              = Coat of arms of the Archdiocese of Manila.svg
| coat_size         = 150px
| coat_alt          = 
| flag              = &lt;!-- Flag file name (excluding File: prefix) --&gt;
| flag_size         = 
| flag_alt          = 
&lt;!---- Locations ----&gt;
| country           = {{flag|Philippines}}
| territory         = *[[City of Manila]]
*[[Taguig]] ([[Embo (barangays)|Embo barangays]] only)
*[[Makati]]
*[[Mandaluyong]]
*[[Pasay]] (except [[Newport City, Metro Manila|Newport City]] and [[Villamor Air Base]])
*[[San Juan, Metro Manila|City of San Juan]]
*[[Quezon City]] ([[EDSA Shrine]])
| province          = Manila &lt;!-- DO NOT wikilink. Only applies to suffragan diocese pages. --&gt;
| deaneries         = {{Collapsible list
 | title = 13 (list)
 | [[Archdiocesan Shrine of Espiritu Santo|Espiritu Santo]]
 | [[Sagrada Familia Parish (Manila)|Holy Family]]
 | [[San José de Trozo Parish|José de Trozo]]
 | [[Sampaloc Church|Our Lady of Loreto]]
 | [[San Felipe Neri Parish (Mandaluyong)|San Felipe Neri]]
 | [[Tondo Church|Santo Niño]]
 | [[Ermita Church|Nuestra Señora de Guia]]
 | [[Paco Church|San Fernando de Dilao]]
 | [[Santa Clara de Montefalco Parish (Pasay)|Santa Clara de Montefalco]]
 | [[Saint Joseph the Worker (Makati)| Saint Joseph the Worker]]
 | [[San Pedro Macati Church|Saints Peter and Paul]]
 | [[Guadalupe Shrine (Makati)|Our Lady of Guadalupe]]
 | [[Pinaglabanan Church|Saint John the Baptist]]
}}
| headquarters      = [[Palacio Arzobispal|Arzobispado de Manila]]&lt;br /&gt;[[Intramuros|Intramuros, Manila 1002]]
| coordinates       = {{coord|14.5904202|120.9708023}}
&lt;!---- Statistics ----&gt;
| area_km2          = 549
| area_sqmi         = &lt;!-- Area in square miles, automatically converted --&gt;
| area_footnotes    = 
| population        = 3,287,728
| population_as_of  = 2021
| catholics         = 2,663,060&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gcatholic.org/dioceses/diocese/mani0.htm?tab=info|title= Manila (Catholic Metropolitan Archdiocese)|publisher=gcatholic.org|access-date=2023-09-16}}&lt;/ref&gt;
| catholics_percent = {{percentage|2,663,060&lt;!-- catholics --&gt;|3,287,728&lt;!-- population --&gt;|1|%=}}
| parishes          = Around 100
full-fledged parishes, quasi parish, 1 personal parish, chaplaincies, mission stations (mall
and condo chapels)
| churches          = &lt;!-- Number of churches in the diocese --&gt;
| congregations     = &lt;!-- Number of congregations in the diocese --&gt;
| schools           = &lt;!-- Number of church supported schools in the diocese --&gt;
| members           = 
&lt;!---- Information ----&gt;
| denomination      = [[Catholic Church|Catholic]]
| sui_iuris_church  = [[Latin Church]]
| rite              = [[Roman Rite]]
| established       = {{start date and age|1579|2|6}} (Diocese)&lt;br /&gt;{{start date and age|1595|8|14}} (Archdiocese)
| cathedral         = [[Manila Cathedral|Minor Basilica and Metropolitan Cathedral of the Immaculate Conception]]
| cocathedral       = 
| patron            = [[Immaculate
Conception]]
| patron_title      = Patroness
| priests           = 256 &lt;!-- secular/diocesan priests, not including the religious ones --&gt;
| language          = [[English language|English]] and [[Filipino language|Filipino]]
&lt;!---- Current leadership ----&gt;
| pope              = [[Papa Leon XIV]]
| metro_archbishop  = [[Jose Advincula]]
| coadjutor         = 
| suffragans        = {{unbulleted list|[[Roman Catholic Diocese of Parañaque#Bishop of Parañaque|Jesse Eugenio Mercado]] ([[Roman Catholic Diocese of Parañaque|Parañaque]])|[[Honesto Flores Ongtioco]] ([[Roman Catholic Diocese of Cubao|Cubao]])|''[[Sede Vacante]] '' ([[Roman Catholic Diocese of San Pablo|San Pablo]])|[[Reynaldo G. Evangelista|Reynaldo Gonda Evangelista]] ([[Roman Catholic Diocese of Imus|Imus]])|[[Mylo Hubert Vergara|Mylo Hubert Claudio Vergara]] ([[Roman Catholic Diocese of Pasig|Pasig]])|[[Pablo Virgilio David|Pablo Virgilio Siongco David]] ([[Roman Catholic Diocese of Kalookan|Kalookan]])|[[Ruperto Santos|Ruperto Cruz Santos]] ([[Roman Catholic Diocese of Antipolo|Antipolo]])|[[Dennis Villarojo|Dennis Cabanada Villarojo]] ([[Roman Catholic Diocese of Malolos|Malolos]])| Roberto Ordenain Gaa ([[Roman Catholic Diocese of Novaliches|Novaliches]])| Socrates Calamba Mesiona ([[Roman Catholic Apostolic Vicariate of Puerto Princesa|Puerto Princesa]])| [[Broderick Pabillo|Broderick Soncuaco Pabillo]] ([[Apostolic Vicariate of Taytay|Taytay]])}}
| vicar_general     = Jose Clemente Ignacio &lt;br&gt; Reginald Malicdem
| episcopal_vicar   = {{ubl|Rufino Sescon, Jr. ([[Manila]])| Roderick L. Castro ([[Makati]] with Embo barangays)|Ramon Jade Licuanan ([[Mandaluyong]])|Edgardo Coroza ([[Pasay]])|Michael Kalaw ([[San Juan, Metro Manila|San Juan]])}}
| judicial_vicar    = 
| emeritus_bishops  = {{ubl|[[Luis Antonio Tagle]]&lt;br /&gt;(Archbishop, 2011–2020)|[[Gaudencio Rosales|Gaudencio Borbon Rosales]]&lt;br /&gt; (Archbishop, 2003–2011)|Teodoro J. Buhain, Jr. (Auxiliary Bishop, 1983–2003)|[[Broderick Pabillo]] &lt;br /&gt; (Auxiliary Bishop, 2006–2021)}}
&lt;!---- Map ----&gt;
| map               = RC Archdiocese of Manila.png
| map_size          = 
| map_alt           = 
| map_caption       = Jurisdiction of the metropolitan see within the Philippines.
&lt;!---- Website ----&gt;
| website           = {{URL|www.rcam.org|Archdiocese of Manila}}
| footnotes         = Sources:&lt;ref name=&quot;catholic-hierarchy.org&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |url=http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dmanp.html |title=Manila (Archdiocese) |encyclopedia=[[Catholic-Hierarchy.org]] |publisher=David M. Cheney |access-date=3 May 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Appointment of Episcopal Vicars and Vicars Forane |url=https://rcam.org/appointment-of-episcopal-vicars-and-vicars-forane/ |access-date=2023-06-10 |archive-date=2023-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610081642/https://rcam.org/appointment-of-episcopal-vicars-and-vicars-forane/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vicariates and Parishes |url=https://rcam.org/vicariates |access-date=2023-05-08 |archive-date=2017-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170530200109/http://www.rcam.org/vicariates |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
}}
An '''Arkidiosesis kan Manila''' ([[Latin]]: ''Archidioecesis Manilensis''; {{lang-fil|Arkidiyosesis ng Maynilà}}; {{lang-es|Arquidiócesis de Manila}}) iyo an [[arkidiosesis]] kan [[Latin Church]] kan [[Simbahan Katoliko]] sa [[Metro Manila]], [[Simbahan Katoliko sa Filipinas|Filipinas]], minakompwesto sa mga syudad kan [[Manila]], [[Makati]], [[San Juan, Metro Manila|San Juan]], [[Mandaluyong]], [[Pasay]], [[Taguig]] ([[Embo (barangays)|Embo]] barangays sana), asin [[Quezon City]] ([[EDSA Shrine]]). An saiyang [[katedral]] iyo an [[Manila Cathedral|Minor Basilica and Metropolitan Cathedral of the Immaculate Conception]], midbid man bilang Manila Cathedral, namumugtak sa [[Intramuros]], na iyo an minakompwesto sa daan na syudad kan Manila. An [[Blessed Virgin Mary]], sa irarom kan titulong [[Immaculate Conception]], iyo an pangenot na patroness kan arkidiosesis.

==Toltolan==
{{reflist}}
{{stub}}</text>
      <sha1>bos5q4w0yfyucschsii80v280ocxmlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nihon Hidankyo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49904</id>
    <revision>
      <id>310157</id>
      <parentid>309404</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T11:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11750" sha1="5ivhubvbf0stokb4s8d751u20lv9a00" xml:space="preserve">{{Infobox organization
|name=Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferers Organizations
|image=  
|logo=
|type=
| leader_title = Executive director
| leader_name = [[Sueichi Kido]]
|founded_date={{start date and age|1956|8|10|df=yes}}
|headquarters=[[Shibadaimon]], Minato, Tokyo
|origins=
|key_people=
|area_served=Japan
|focus=[[Nuclear disarmament|Abolition]] of [[nuclear weapon]]s
|method=[[Lobbying]] 
|homepage={{url|http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/}}
}}

An {{nihongo|'''Kaayonan nin mga organisasyon sa Hapon nagsapo kan bomba atomika asin hidroheno'''|日本原水爆被害者団体協議会|Nihon gensuibaku higaisha dantai kyōgi-kai}}, na pinalipot sa  {{nihongo|'''Nihon Hidankyō'''|日本被団協|Nihon Hidankyō}}, sarong grupo pinagbilog kan mga ''[[hibakusha]]'' kan 1956 na may katuyohan na piriton an gobyerno Hapones na toltolon an suporta sa mga biktima asin [[pagdoonan]] an gobyerno [[disarmamento nuklear|sa paghale kan  mga armas nuklear]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|title=Welcome to HIDANKYO|publisher=Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferers Organization (Nihon Hidankyo) website|accessdate=31 August 2007|archive-date=7 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907193450/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

An mga aktibidad kan organisasyon an pagtipon asin pagdokumento kan mga rinibong istorya kan mga testigo, pagpaluwas mga resolusyon asin paghuhurot sa publiko, asin pagpadara nin taonan na delegasyon sa mga pagtiripon kan mga organisasyon internasyonal, kaiba an [[Nasyon Unido]], asin man pagtolod kan pangkinaban na hiron sa disarmamento nuklear.&lt;ref name=&quot;NobelPrizeorg-2024&quot;&gt;{{Cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024 – Press release|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/press-release/ |date=11 October 2024 |access-date=11 October 2024 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
	
An organisasyon piggawadan kan [[2024 Premyo Nobel sa Katoninongan]] &quot;para sa mga paghihingowa na makamit an kinaban na libre sa armas nuklear asin sa pagpahiling kaini paagi nin pagsaksi nin mga testigo na an armas nuklear dai nanggad paggamiton liwat&quot;.&lt;ref name=&quot;NobelPrizeorg-2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/world/nobel-peace-prize-awarded-to-the-japanese-organisation-nihon-hidankyo-of-survivors-of-the-world-war-ii-atomic-bombings/cid/2054712|title=Nobel Peace Prize awarded to the Japanese organisation Nihon Hidankyo of survivors of the World War II atomic bombings|publisher=[[The Telegraph (India)]] |date=2024-10-11}}&lt;/ref&gt;

== Historya ==
An Nihon Hidankyo lakopan na organisasyon pigbilog kan mga grupong nagsapo sa bomba nuklear asin nagkaburuhay maski siring na nangyari sa [[pagbomba atomika sa Hiroshima asin Nagasaki|Hiroshima asin Nagasaki]] sa mga [[Prefectures of Japan|prefectura]] kaini.&lt;ref name=&quot;西日本新聞me&quot;&gt;{{Cite web |title=被団協機能不全に 「はっちゃん」の努力 原爆を背負って(42) |url=https://www.nishinippon.co.jp/item/n/630110/ |access-date=11 October 2024 |website=西日本新聞me |language=ja}}&lt;/ref&gt; An fallout sa [[Castle Bravo]], sarong thermonuclear weapon test pigkondukta sa [[Bikini Atoll]] kan Estados Unidos kan 1954, nagkawsa nin natnat na radiation syndrome sa mga residente sa mga hararani asin  kataraid na mga atoll asin sa 23 na tripulante sa sasakyan nin pagsisirang Hapones na ''[[Daigo Fukuryū Maru]]''. Ini nagtolod sa pag'organisar kan inapod na  [[Japan Council against Atomic and Hydrogen Bombs]] sa Hiroshima kan sunod na taon.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９５５ ９月 |trans-title=Hiroshima Records of September 1955|url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26316 |access-date=11 October 2024 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja}}&lt;/ref&gt; Napasabngan asin nasuportahan kan hiron na ini, an mga survivor sa pagbomba atomik nagporma sinda kan Nihon Hidankyo kan 10 Agosto 1956, sa ikaduwang taonan na komperensya kan council sa Nagasaki.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=日本被団協 |title=被爆者の願いの実現をめざして、どのような運動をしてきたか |trans-title=What tyWhat kind of campaigns have been carried out to realize the wishes of atomic bomb survivors? |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about2-02.html |language=ja |access-date=11 October 2024 |website=www.ne.jp}}&lt;/ref&gt; Alagad, an mobimyentong pagkaburunyog nataya' sa peligro kan an council aktibong nagtapsok sa [[Anpo mga protesta|anti-U.S.-Japan Security Treaty]] na hiron kaabay an makawalang [[Japan Socialist Party]] kan 1959.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９５９ ３月 |trans-title=Hiroshima Records of March 1959|url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26262 |access-date=11 October 2024 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja}}&lt;/ref&gt; Dakul na mga suportador an naglitik sa council, asin sa suporta kan konserbatibong mga [[Liberal Democratic Party (Hapon)|Liberal Democrats]], bagong organisasyon, pinangenotan ni Masatoshi Matsushita, lider kan toriyok na anti-komunistang [[Democratic Socialist Party (Hapon)|Democratic Socialist Party]], natugdas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９６１ １１月 |trans-title=Hiroshima Records of November 1961|url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26246 |access-date=11 October 2024 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja}}&lt;/ref&gt; Kan 1961, kan an [[Unyon Sobyet]] nagpadagos naman kan mga nuklear test, an sangang komunista kan council nagsayumang magkondenar sa mga siring na aktibidad, na nagbunga nin makuring siriplingan.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９６１ ９月 |trans-title=Hiroshima Records of September 1961 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26244 |access-date=11 October 2024 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja}}&lt;/ref&gt; Ini nagresulta sa pagsiriblagan pa kan movimiento, na an grupong suportado kan Japan Socialist Party na nagkondenar kan anoman na pagpaputok nin bomba nuklear kan arinman na nasyon, an grupong ini logod naglitik asin nagporma nin bagong council.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 May 2020 |title=原水禁とは – 原水禁 |trans-title=What is Gensuikin? |url=http://gensuikin.peace-forum.com/about_gensuikin/ |access-date=11 October 2024 |website=原水禁 – 核と人類は共存できない}}&lt;/ref&gt; An hirignitan sa [[anti-nuclear movement]] nagkawsa na an ibang  prefectural na Hidankyos magsiriblagan maski sa lebel na lokal, na arog kan sa Hiroshima, kun saen may duwang grupo, saro suportado kan Socialist Party asin saro kan Partido Komunista, alagad pareho dara an sarong pangaran na Hidankyo. An organissasyon nasyonal nagdesider na dai na logod makikampi sa anoman na hirong politikal kan 1965.&lt;ref name=&quot;西日本新聞me&quot; /&gt;

== Mga Aktibidad==
Sa kan Oktobre 2024, an mga sibot kan Nihon Hidankyo iyo an mga minasunod:&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=日本被団協 |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about1-01.html |access-date=11 October 2024 |website=www.ne.jp |language=ja |trans-title=Introduction |title=紹介}}&lt;/ref&gt;

* Adbokasuya sa pagpawara kan mga armas nuklear asin sa paghurot nin kompensasyon kan estado
* Pagpetisyon sa gobyernong Hapones, sa Nasyon Unido asin iba pang gobyerno na haleon an mga arm mga armas nuklear
* Pagtugdas nin internasyonal na tratadopara sa disarmamento nuklear, paggibo nin mga komperensya internasyonal, pagpaaprobar nin non-nuklear na leyes, asin pagsuporta sa mga hibakusha 
* Pagpalakop ninptunay na pagkagamiaw kan tunay na darang ratak nin bomba nuklear sda ;ladp domestiko asin internasyonal
* Pag'adal nin hararom kan mga dinadarang ratak asin maraot na epekto kan bomba nuklear
* Pagsuporta sa mga aktibidad kan mga hibakusha

== Mgas Pigurang mayor ==

=== Mga opisyales sa presente&lt;ref&gt;{{Cite web |title=welcome to HIDANKYO in Japanese |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/about/about1-01.html |access-date=11 October 2024 |website=www.ne.jp}}&lt;/ref&gt; ===

==== Mga Katuwang na Chair ====
* [[Terumi Tanaka]]: Exposed to radiation 3.2 km away from the Nagasaki hypocentre at the age of 13; assumed office on 14 June 2017&lt;ref name=&quot;NS2018&quot;&gt;{{Cite web |date=15 June 2018 |title=被団協 代表委員に田中重光氏 総会で選出 故谷口氏の |url=https://nordot.app/380181374566712417 |access-date=11 October 2024 |website=長崎新聞 |language=ja-JP |trans-title=Shigemitsu Tanaka elected as representative committee member of the Hidankyo at general meeting, succeeding the late Mr. Taniguchi |archive-date=9 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109172329/https://nordot.app/380181374566712417 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Shigemitsu Tanaka]]: Exposed to radiation 6 km away from the Nagasaki hypocentre at the age of 4;&lt;ref name=&quot;Messages&quot;/&gt; assumed office on 14 June 2018&lt;ref name=&quot;NS2018&quot;/&gt;
* [[Toshiyuki Mimaki]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/nobel-peace-prize-laureate-2024-1.7348355|title=Japan's Nihon Hidankyo, organization of atomic bomb survivors, awarded the Nobel Peace Prize|publisher=[[CBC News]]|date=11 October 2024|access-date=11 October 2024}}&lt;/ref&gt;: Exposed to radiation at his home in Hiroshima at the age of 3;&lt;ref name=&quot;Messages&quot;&gt;{{Cite web |title=広島の声 – 広島・長崎の記憶～被爆者からのメッセージ |publisher=[[The Asahi Shimbun]] |trans-title=Voices of Hiroshima: Memories of Hiroshima and Nagasaki - Messages from atomic bomb survivors|url=https://www.asahi.com/hibakusha/hiroshima/h02-00003j.html |access-date=11 October 2024 |website=www.asahi.com}}&lt;/ref&gt; assumed office on 9 June 2022&lt;ref name=&quot;Face&quot;&gt;{{Cite web |date=9 June 2022 |title=日本被団協の代表委員に箕牧さん 大きな壁に挑む新たな「顔」|url=https://www.asahi.com/articles/ASQ696WVMQ67PITB00M.html |access-date=11 October 2024 |publisher=[[The Asahi Shimbun]] |website=朝日新聞デジタル |language=ja |trans-title=Minomaki appointed as representative committee member of the Japan Confederation of A-bomb Victims Organizations: A new &quot;face&quot; tackling a big challenge}}&lt;/ref&gt;

==== Sekretaryo heneral ====
* [[Sueichi Kido]]: Natambara sa Nagasaki sa radiation sa edad na 5; nagtukaw sa opisyo 7 June 2017&lt;ref name=&quot;Face&quot;/&gt;

==== Mga Katuwang na Sekretaryo heneral ====
* Toshiko Hamanaka
* Jiro Hamasumi
* Michiko Kodama
* [[Masako Wada]]


==Hilnga man==
*[[Anti-nuclear movement]]
*[[Anti-nuclear power movement in Japan]]
* [[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]
* [[Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons]]

==Toltolan==
{{Reflist}}

==Mga panluwas na takod==
{{sisterlinks|d=Q1989908|c=Category:Nihon Hidankyo|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}}
* [http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/ Nihon Hidankyō] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050804022817/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/ |date=2005-08-04 }}
* [https://www.un.org/disarmament/content/slideshow/hibakusha/ HIBAKUSHA – Atomic Bomb Survivors]
* [https://www.un.org/sg/statements/index.asp?nid=8885 United Nations Secretary-General Ban Ki-moon's Statements]
* {{Nobelprize}}

{{Nobel Peace Prize}}
{{2024 Nobel Prize winners}}
{{Japanese Nobel laureates}}
{{Authority control}}

[[Kategorya:Mga Organisasyon Anti-nuklear]]
[[Category:Hiron laban sa nuklear na armas]]
[[Kategorya:Hibakusha]]
[[Kategorya:Mga Organisasyon natugdas kan 1956]]
[[Kategorya:Mga 1956 establisyemento sa Haon]]
[[Kategorya:Nobel Peace Prize laureates]]
[[Kategorya:Japanese Nobel laureates]]</text>
      <sha1>5ivhubvbf0stokb4s8d751u20lv9a00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eishi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53438</id>
    <revision>
      <id>310142</id>
      <parentid>305023</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T03:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12277" sha1="evgajdfibk9agswakb2rcuoor4jv8dq" xml:space="preserve">{{Short description | paraarte nin ukiyo-e na Hapon}}
[[File:Brooklyn Museum - Three Women and a Boy Along the Sumida River - Eishi Chobunsai.jpg|thumb|300px|alt=|''Tolong Babae asin Sarong Aking Lalaki sa Salog nin Sumida'', kolor na woodblock print, {{circa|1785–1792}}]]
{{family name hatnote|Chōbunsai|lang=Hapon}}

Si {{nihongo|'''Chōbunsai Eishi'''|鳥文斎 栄之||extra=1756–1829}} Siya sarong Hapon na [[ukiyo-e]] na artista. An apelyido niyang Hosoda (小田). An enot niyang pangaran Tokitomi (時富). An saiyang komun na pangaran iyo an Taminosuke (民之寿) asin kan huri Yasaburo (弥三郎). &lt;ref&gt;[https://wiki.samurai-archives.com/index.php?title=Chobunsai_Eishi Chobunsai Eishi | The Samurai Archives SamuraiWiki]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britishmuseum.org/research/search_the_collection_database/term_details.aspx?bioId=148632 Chobunsai Eishi (鳥文斎栄之) (Biographical details) | The British Museum]&lt;/ref&gt; Estudyante ni [[Kanō Michinobu|Kano Eisen'in Michinobu]] (狩野 栄川院 典信). Namundag bilang pinakaenot na aking lalaki kan direktang basalyo kan Shogunato, sarong mayaman na pamilyang samurai na parte kan [[angkan nin Fujiwara]]. Si Eishi sarong vassal kan Shogunato na may matinaong stipend na 500 '[[koku]]' (90,000 litro) nin bagas. Binayaan ni Eishi an saiyang trabaho sa Shōgun [[Tokugawa Ieharu|Ieharu]] tanganing mag-adal nin arte. An saiyang mga enot na obra mga imprenta, kadaklan ''[[Bijin-ga]]'' na mga retrato nin mga halangkaw, maniwang, magayon na mga kagayunan sa orihinal na estilo na pigmukna niya mismo na kaagid ni [[Torii Kiyonaga|Kiyonaga]] asin [[Utamaro]]. Nagmukna siya nin sadiring eskwelahan asin karibal ni [[Utamaro]]. Siya sarong mahusay na pintor, asin poon 1801 binayaan an pagdisenyo nin imprenta tanganing idusay an saiyang sadiri sa pagpinta.

==Buhay asin karera==

Si Eishi namundag na Hosoda '''Toki'''tomi ({{lang|ja|細田 '''時'''富}}) kan 1756 sa sarong mayaman na pamilyang samurai{{efn|An pamilya ni Eishi nabubuhay sa dakulang stipend na 500''{{Transliteration|ja|[[koku]]}}'' kan bagas kada taon.{{sfn|Marks|2012|p=86}} }} na parte ini kan prestihiyosong [[angkan nin Fujiwara]].{{sfn|Marks|2012|p=86}} An saiyang lolo na si Hosoda '''Toki''toshi nagkaigwa nin maimpluwensyang posisyon sa shogunate bilang Ministro kan Tesoreria.{{sfn|Neuer|Libertson|Yoshida|1990|p=217}}  Kan 1772 siya an nagin pamayo kan saiyang pamilya kan magadan an saiyang ama na si Hosoda '''Toki'''yuki ({{lang|ja|細田 '''時'''行}}). Poon kan 1781 nagkapot siya nin pwesto sa palasyo kan ''[[shōgun]]'', [[Tokugawa Ieharu]].{{sfn|Marks|2012|p=86}}

Dai aram kun pano nagin arte si Eishi. Minalataw na siya nag-adal sa irarom ni [[Kanō Michinobu]] kan [[Kanō school]] nin pagpipinta, na kun saen siya posibleng tinawan kan pangaran sa arte na Eishi—dawa ngani an tradisyon nagsasabi na naresibe niya an pangaran ki Shōgun Ieharu. Kan mga 1784 binayaan niya an opisyal na serbisyo kan Shōgun asin nagpoon na magsanay sa irarom ni Torii Bunryūsai, sarong [[ukiyo-e]] na artista na haros mayo nin aram manungod saiya. An pinakaenot na midbid na obra ni Eishi nagpoon kan suminunod na taon. Siya nagdanay na bakong opisyal sa serbisyo kan Shōgun sagkod 1789, asin pakatapos kaini binayaan an saiyang pamilya sa kamot kan [[Japanese adult adoption|an saiyang inampon na aki]] na si '''Toki'''toyo ({{lang|ja|'''時'''豊}}),{{sfn|Marks|2012|p=86}} sa siring itinatao an saiyang ranggo nin samurai; nangatanosan siya na an saiyang maluyang salud dai nagtotogot sa saiya na magpadagos sa siring na mga katongdan.{{sfn|Neuer|Libertson|Yoshida|1990|p=217}}

An mga amay na mga gibo ni Eishi iyo an makolot na mga printang ''{{Transliteration|ja|[[nishiki-e]]}}''.  An mga tema iyo an mga literaryong pamasahe arog kan ''[[An Osipon ni Genji]]'' asin yaon sa mga tono na maluya, siring sa hinahagad kan mga kontemporanyong ley laban sa pagpaabaw-abaw.{{sfn|Neuer|Libertson|Yoshida|1990|p=217}}  Nagpadagos siya sa pag-espesyalisar sa ''{{Transliteration|ja|[[bijin-ga]]}}'' na mga retrato nin magagayon na babaye, na kun saen siya nagprodusir nin nagkapirang serye. An saiyang pinakaprominenteng karibal sa enot iyo si [[Torii Kiyonaga|Kiyonaga]]; kan huri an saiyang gibo nakipagkumpetensya sa ki [[Utamaro]].{{sfn|Marks|2012|p=86}} An saiyang paagi nin paglaladawan sa mga babaye nag-agi sa mga yugto: an pinakaenot mga kortesana na arog kan Kiyonaga; dangan nagtutukaw an mga babae na naggigibo nin mga pang-aroaldaw na aktibidad arog kan pagbasa o pagsurat, na nakabugtak sa maliwanag na mga pinaghalean; sa huri, mga payat na babaye na nagtitindog laban sa minimal, maluyang mga pinaghalean. Si Eishi naglaladawan nin luway-luway na mas halangkaw asin mas payat na mga babae sagkod na, sa pinakabagong mga kopya, an saindang mga payo ika-dose kan langkaw kan mga pigura; mas labi pa ngani ki Kiyonaga, na an reputasyon para sa mga halangkaw, payat na mga kagayunan.{{sfn|Neuer|Libertson|Yoshida|1990|p=217}}  Si Eishi naggibo nin paminsan-minsan na mga ilustrasyon para sa mga libro nin ''{{Transliteration|ja|[[Shunga (art)|shunga]]}}'' erotika. Siya sarong mabungang pintor na may siring na kamugtakan na kan 1800 an saiyang pintura naglaog sa koleksyon kan mga cloistered [[Emperatriz Go-Sakuramachi]] asin siya tinawan kan honorary title na Jibukyō ({{lang|ja|治部卿}}).{{sfn|Marks|2012|p=86}} Pinabayaan ni Eishi an pagdisenyo nin imprenta para sa pagpinta pagkatapos kan 1801.

Nagadan siya kan ikapitong bulan kan 1829 asin ilinubong sa Rengeji Temple. An saiyang Budista [[posthumous name]] iyo an Kōsetsuin Denkaishin Eishi Nichizui Koji ({{lang|ja|広説院殿皆信栄之日随居士}}). Ginamit man niya an personal na pangaran na Min'nojō ({{lang|ja|民之丞}}) asin Yasaburō ({{lang|ja|弥三郎}}). Kadaklan sa saiyang mga estudyante dai na gayong nagigirumdoman; an pinakabisto iyo an {{Interlanguage link|Eiri|ja|3=栄里}} asin [[Chōkōsai Eishō|Eishō]].{{sfn|Marks|2012|p=86}}

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;230px&quot; caption=&quot;Works by Eishi&quot;&gt;
Brooklyn Museum - 'Hana no En' from 'Eight Views of Disguised Genji (Furyu Yatsushi Genji)' - Eishi Chobunsai.jpg|''Hana no En'', colour woodblock print, {{circa|1787–1793}}, from ''Eight Views of Disguised Genji''
Brooklyn Museum - Cherry Blossom Viewing at Gotenyama Hill - Eishi Chobunsai.jpg|''Cherry Blossom Viewing at Gotenyama Hill'', colour woodblock print, {{circa|1791–1797}}
Chobunsai Eishi - c. 1800, Woodblock print; ink and color on paper.jpg|''Courtesans of the Ōgiya Brothel'', colour woodblock print, {{circa|1800}}
Chôbunsai Eishi Concours de plaisirs des quatre saisons.JPG|''Summer'', from the series ''Pleasure Competition in the Four Seasons'', colour on silk, {{circa|1794–1801}}
Ōta Nampo.jpg|''Ōta Nanpo'', {{circa|1814}}
&lt;/gallery&gt;

== Mga Koleksyon==
Mga Modernong Koleksyon na nagtatampok kan gibo ni Eishi:

* [[Art Gallery of Greater Victoria]]
* [[Art Gallery of New South Wales]]
* [[Art Institute of Chicago]]
* [[Asian Art Museum (San Francisco)]]
* [[British Museum]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=print {{!}} British Museum|url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1906-1220-0-261|access-date=2021-01-08|website=The British Museum|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Cleveland Museum of Art]]
* [[Fine Arts Museums of San Francisco]]
* [[Finnish National Gallery]]
* [[Harvard Art Museums]]
* [[Hermitage Museum]]
* [[Hermitage Museum|Indianapolis Museum of Art]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ono no Komachi|url=http://collection.imamuseum.org/artwork/29177/|access-date=2021-01-08|website=Indianapolis Museum of Art Online Collection|language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[Israel Museum|Israel Museum, Jerusalem]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hosoda, Eishi, Japan, 1756-1829 {{!}} The Israel Museum, Jerusalem|url=https://www.imj.org.il/en/artistec/hosoda-eishi-japan-1756-1829-0|access-date=2021-01-08|website=www.imj.org.il|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Lauren Rogers Museum of Art]]
* [[Los Angeles County Museum of Art]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hosoda Eishi {{!}} LACMA Collections|url=https://collections.lacma.org/node/156240|access-date=2021-01-08|website=collections.lacma.org}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Metropolitan Museum of Art]]
* [[Minneapolis Institute of Art]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Illustrated Ghost Stories, Hosoda Eishi; Publisher: Tsutaya Jūzaburō ^ Minneapolis Institute of Art|url=http://collections.artsmia.org/art/72405/illustrated-ghost-stories-hosoda-eishi|access-date=2021-01-08|website=collections.artsmia.org}}&lt;/ref&gt;
* [[Museum of Fine Arts, Boston]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Teahouse near Fields|url=https://collections.mfa.org/objects/489234/teahouse-near-fields;jsessionid=809DC1AF1E1505515852C0728F1BD9F8|access-date=2021-01-08|website=collections.mfa.org|language=en|archive-date=2021-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110105350/https://collections.mfa.org/objects/489234/teahouse-near-fields;jsessionid=809DC1AF1E1505515852C0728F1BD9F8|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
*[[Nelson-Atkins Museum of Art]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Works – Hosoda Eishi – Artists/Makers – The Nelson-Atkins Museum of Art|url=https://art.nelson-atkins.org/people/6346/hosoda-eishi/objects|access-date=2021-01-08|website=art.nelson-atkins.org}}&lt;/ref&gt;
*[[the Newark Museum of Art]]
* [[Norton Simon Museum]]
* [[Philadelphia Museum of Art]]
* [[San Diego Museum of Art]]
* [[San Francisco Museum of Modern Art]]
*[[Suntory Museum of Art]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A party of Shinagawa: Collection Database|url=https://www.suntory.com/sma/collection/data/detail?lang=en&amp;id=800|access-date=2021-01-08|website=SUNTORY MUSEUM of ART|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Tikotin Museum of Japanese Art]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Beauty and treasures (Fukujin takara awase)Hosoda Eishi (1756-1829)Signature: Eishi zuPublisher: Nishimuraya Yohachi, EijudoCensor's seal: kiwameOban, woodblock colour printCa. 179539 x 26.2 cm - Collection|url=https://www.tmja.org.il/eng/|access-date=2021-01-08|website=Haifa Museums - Six Museums in One Frame|language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[University of Michigan Museum of Art]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exchange{{!}}Search: artist:&quot;Hosoda Eishi&quot;|url=https://exchange.umma.umich.edu/quick_search/query?utf8=true&amp;q=artist:%22Hosoda%20Eishi%22|access-date=2021-01-08|website=exchange.umma.umich.edu|archive-date=2021-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110234209/https://exchange.umma.umich.edu/quick_search/query?utf8=true&amp;q=artist:%22Hosoda%20Eishi%22|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
*[[Victoria and Albert Museum]]&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-01-08|title=Kiyomori's Daughter Painting a Self-Portrait to Send to Her Mother {{!}} Hosoda Eishi {{!}} V&amp;A Search the Collections|url=http://collections.vam.ac.uk/item/O71733|access-date=2021-01-08|website=V and A Collections|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Weatherspoon Art Museum]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Wright Collection - Weatherspoon Art Museum|url=https://weatherspoonart.org/wright-collection/|access-date=2021-01-08|language=en-US}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Mga tala==

{{Notelist}}

==Mga toltolan==

{{Reflist|colwidth=20em}}

===Mga pigsambit na mga gibo===

{{Refbegin|colwidth=40em}}

* {{cite book
|last      = Marks
|first     = Andreas
|title     = Japanese Woodblock Prints: Artists, Publishers and Masterworks: 1680–1900
|year      = 2012
|publisher = Tuttle Publishing
|isbn      = 978-1-4629-0599-7
}}
* {{cite book
|last1     = Neuer
|first1    = Roni
|last2     = Libertson
|first2    = Herbert
|last3     = Yoshida
|first3    = Susugu
|title     = Ukiyo-e: 250 Years of Japanese Art
|url       = https://books.google.com/books?id=quJXAAAACAAJ
|year      = 1990
|publisher = Studio Editions
|isbn      = 978-1-85170-620-4
}}

{{Refend}}

==Mga panluwas na takod==
* {{Commons category-inline|Chōbunsai Eishi}}
* [http://ukiyo-e.org/artist/chobunsai-eishi Chōbunsai Eishi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231016112510/https://ukiyo-e.org/artist/chobunsai-eishi |date=2023-10-16 }} at ukiyo-e.org

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Eishi}}
[[Kategorya:1756 na pagkamundag]]
[[Kategorya:1829 nagadan]]
[[Kategorya:Ukiyo-e artists]]
[[Kategorya:Mga artistang Hapon kan ika-18 siglo]]
[[Kategorya:Mga artistang Hapon kan ika-19 siglo]]</text>
      <sha1>evgajdfibk9agswakb2rcuoor4jv8dq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hachikō</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54689</id>
    <revision>
      <id>310146</id>
      <parentid>308785</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T05:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115685" sha1="jpwgii6v772sv5rx0h9t2ry3l3rowv6" xml:space="preserve">{{Short description|Ayam na Akita midbid sa saiyang pagkamaimbod (1923–1935)}}
{{For|linyang Subangan na JR na nagtatakod kan Hachiōji sa Takasaki|Linyang Hachikō}}
{{Infobox hayop
| name = {{nihongo|Hachikō|ハチ公}}
| image = Hachiko.JPG
| alt = Nakatukaw an puting ayam
| caption = Hachikō ({{c.|1934}})
| species = [[Ayam]] ''(Canis familiaris)''
| breed = [[Akita (lahi nin ayam)|Akita]]
| gender = [[Lalaki]]
| birth_date = katahawan kan Nobyembre 1923&lt;ref name=&quot;itoh2017&quot;&gt;{{cite book|title=Hachikō: Solving Twenty Mysteries about the Most Famous Dog in Japan |publisher=[[Amazon (company)|Amazon.com]] [[Amazon Kindle|Kindle]] [[E-book]]|last=Itoh|first=Mayumi|date=2017|isbn=978-197-33-8013-9|pages=22–23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2023&quot;/&gt;
| birth_place = harani sa [[Ōdate]], Akita, Hapon
| death_date = Marso 8, 1935 (edad 11)
| death_place = [[Shibuya]], Tokyo
| resting_place = [[Lulubngan nin Aoyama]]
| resting_place_coordinates = 
| awards = {{unbulleted list|Ika-1ng bronseng estatuwa ni Hachikō sa [[Istasyon nin Shibuya]] (pinara)|ikaduwang bronseng estatuwa ni Hachikō sa Istasyon nin Shibuya (kun saen siya naghalat)|Mga bronseng estatuwa ni Hachikō sa [[Istasyon nin Ōdate]], sa atubangan kan [[Akita Inu Preservation Society]] sa [[Ōdate]], sa [[Woonsocket Depot]], asin sa [[Unibersidad nin Tokyo]], Hapon}}
| relativeage = 
| occupation = 
| employer = 
| role = 
| years_active = 
| known = Maimbod na naghahalat kan pagbalik kan saiyang nagadan na kagsadiri sa laog nin labing siyam na taon sagkod sa kagadanan ni Hachikō.
| title = {{nihongo3|'maimbod na ayam na si Hachikō'|忠犬ハチ公|Chūken Hachikō}}
| predecessor = 
| successor = 
| residence = 
| owner = [[Hidesaburō Ueno]]
| parents = 
| weight = {{cvt|41|kg}}
| height = {{cvt|64|cm}}&lt;ref name=&quot;itoh2017-103&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=103}}&lt;/ref&gt;
| appearance = Puti (puting mala-peach)
| named after = 
| website = 
}}
Si {{Nihongo|'''Hachikō'''| '''ハチ公''' |extra=kabangaan kan Nobyembre 1923 – Marso 8, 1935}}&lt;ref name=&quot;itoh2017&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2023&quot;&gt;{{cite book|title=Hachikō: At the Centennial of his Birth |publisher=[[Amazon (company)|Amazon.com]] [[Amazon Kindle|Kindle]] [[E-book]]|last=Itoh|first=Mayumi|date=2023|isbn=979-837-01-9191-6|page=7}}&lt;/ref&gt; sarong [[ayam]] na [[Akita (lahi nin ayam)|Akita]] na nagigirumdoman huli sa saiyang makusog na dedikasyon sa saiyang kagsadiri na si [[Hidesaburō Ueno]], na padagos niyang pighalat sa laog nin haros 10 taon pagkatapos kan pagkagadan ni Ueno kan 1925.

Si Hachikō namundag kan kabangaan kan Nobyembre 1923, sa sarong oma harani sa [[Ōdate]], [[Prepekturang Akita]], Hapon.&lt;ref name=&quot;hollywood&quot;&gt;{{cite news |title=Hollywood the latest to fall for tale of Hachiko |url=http://www.japantimes.co.jp/news/2009/06/25/national/hollywood-the-latest-to-fall-for-tale-of-hachiko/ |publisher=[[Kyodo News]] |newspaper=[[The Japan Times]] |date=June 25, 2009 |access-date=25 September 2014 |archive-date=April 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407022943/https://www.japantimes.co.jp/news/2009/06/25/national/hollywood-the-latest-to-fall-for-tale-of-hachiko/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Kan 1924, si [[Hidesaburō Ueno]] na sarong propesor sa [[Imperyal na Unibersidad nin Tokyo]], dinara siya tanganing mag-erok sa [[Shibuya]], Tokyo bilang saiyang ataman na hayop. Nagsasabat si Hachikō ki Ueno sa [[Istasyon nin Shibuya]] aroaldaw pagkatapos kan saiyang pagbiyahe pauli. Nagpadagos ini sagkod kan Mayo 21, 1925, kan si Ueno nagadan huli sa [[aneurysm|cerebral aneurysm infarction]] mantang nasa trabaho. Poon kaidto sagkod sa saiyang kagadanan kan Marso 8, 1935, si Hachikō minabalik sa Istasyon nin Shibuya haros aroaldaw tanganing halaton an pagbalik ni Ueno.

Pagkagadan ni Ueno, si Hachikō tinatrato nin maraot kan kadaklan na mga tawong nagtatrabaho o nagduduman sa Istasyon nin Shibuya. Dai ini nakapugol saiya. Pagkatapos na siya magin midbid sa bilog na nasyon, an saiyang istorya nin pedilidad asin kaimbodan nagdakula asin siya nagin mas marahay an pagtrato. Igwa man siya nin mga problema sa salud sa bilog niyang buhay. Pagkatapos na siya namidbid sa bilog na kinaban, an saiyang istorya nagdara ki [[Helen Keller]] sa pagdara kan pinakaenot na Akita sa Amerika. Poon kan saiyang kagadanan, siya padagos na nagigiromdoman sa bilog na kinaban sa popular na kultura sa paagi nin mga estatuwa, pelikula asin mga libro.

==Buhay==
===Kamundagan asin ngaran===
Nagkaigwa nin kadakol na karibarawan asin salang impormasyon manungod sa pagkamundag asin pagngaran ki Hachikō. Si Hachikō, sarong krema-puti na Akita, namundag kan kabangaan kan Nobyembre 1923,&lt;ref name=&quot;itoh2017&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2023&quot;/&gt; sa sarong uma na namumugtak sa [[Ōdate, Akita|Ōdate]], Prepektura nin Akita, Hapon. Saro siya sa apat na purong tuta na Akita, gabos lalaki, sa paagi kan saiyang ama na si ''Ōshinai-yama-gō'' (&quot;bukid Ōshinai&quot;) asin ina na si ''Goma-gō'' (&quot;Linga&quot;).&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=19–23}}&lt;/ref&gt; An hulapi na &quot;gō&quot; mayong partikular na kabu'tan alagad ginagamit para sa mga purong hayop, arte, eroplano, asin tren.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=23}}&lt;/ref&gt; An mga paghihingako na si Hachikō bakong sarong purong Akita nadiskredito.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=19–23, 102–106, 111, 154–155}}&lt;/ref&gt; Kadaklan kan karibarawan manungod sa saiyang pagkamundag gikan sa sarong pekeng sertipiko nin pagkamundag na ipinaluwas kan 1934. An pekeng sertipiko na ini naglista kan saiyang petsa nin pagkamundag bilang Nobyembre 20, siring man an mga salang magurang.&lt;ref name=&quot;itoh2017-19-20&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=19–20}}&lt;/ref&gt; Alagad, an saiyang petsa nin pagkamundag parateng pigseselebrar bilang Nobyembre 10.&lt;ref name=&quot;doodle&quot;&gt;{{Cite web|url=https://doodles.google/doodle/hachikos-89th-birthday/|publisher=Google Doodles|title=Hachiko's 89th Birthday|date=November 10, 2012|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;akitaclub&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.akitaclub.org/hachiko/|title=Hachikō |date=January 16, 2017 |publisher=Akita Club of America|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt; An mga ido na Akita itinao sa saindang mga bagong kagsadiri bago sinda mag-edad nin duwang bulan. Nin huli ta aram ta na si Hachikō ipinadara hale sa Ōdate kan Enero 14, 1924, posibleng namundag siya pagkatapos kan Nobyembre 14, 1923.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=27–28}}&lt;/ref&gt; An tunay na ginikanan ni Hachikō dai napatunayan sagkod kan Mayo 1975.&lt;ref name=&quot;itoh2017-saiji&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=21, 27–28, 31, 112–113}}&lt;/ref&gt;

Manlain-lain na teorya an pig-esposar para sa ginikanan kan pangaran ni Hachikō. May mga pinagkukuanan na nagsasabi na an pangaran na Hachi (八, “walo”) pinili huli ta nariparo ni Propesor [[Hidesaburō Ueno]] na an mga kuko sa inotan ni Hachikō nakakaagid sa korte kan kanji para sa walo kan siya nagtindog.&lt;ref name=&quot;nippon1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nippon.com/en/japan-glances/jg00137/|title=Hachikō, the Faithful Dog|publisher=Nippon.com|date=September 1, 2023|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt; An iba nagsasabi na huli ta si Hachikō an ikawalong ido sa sarong litter nin walong ido.&lt;ref name=&quot;akitaclub&quot;/&gt; Susog ki Propesor Mayumi Itoh, an tunay na rason kun tano ta nginaranan na Hachi an ido dai pa lubos na napatunayan. An mga dugang na teorya na nasambit ni Itoh iyo na kan panahon na idto ini sarong popular na pangaran para sa mga ayam asin na an pangaran nangangahulugan na marahay na kapaladan.&lt;ref name=&quot;itoh2017-51-53&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=51–53}}&lt;/ref&gt; Itinao ni Itoh an paliwanag na ini bilang mas makatotoohan:&lt;ref name=&quot;itoh2017-51-53&quot;/&gt;

{{blockquote|text=
An desididong paisi gikan sa apat na ido na Akita na pinadakula ni Ueno kaidto. An mga ini nginaranan na Tarō, Tarō II (o Jirō, depende sa ginikanan), Gorō, asin Roku (o Rokurō). Tarō an pinaka-komun na pangaran kan matuang lalaki sa Hapon kan panahon na idto. Sa ibong na lado, an Jirō nanonongod sa ikaduwang aking lalaki.An Gorō nangangahulugan na ika-limang aking lalaki.An Roku nangangahulugan na anom, asin si Rokurō an ikaanom na aking lalaki. Si Ueno posibleng marhay na nginaranan an huring Akita-inu na Roku, huli ta an Rokurō garo baga medyo nakabugkos an dila. Kasunod kan pagkasunod-sunod na ini sa mga numero, dapat kutanang nginaranan ni Ueno an sunod na ido na Akita na Shichi (pito) o Shichirō (an ikapitong aking lalaki). Minsan siring, an mga tawong tubong Tokyo nagtataram kan tradisyonal na diyalekto nin Tokyo, arog kan nagkapirang taga-London sa Inglaterra nagtataram na may aksentong Cockney. Dakul na mga taga-Tokyo an dai kayang sabihon an tataramon na &quot;shichi&quot; nin malinaw, asin imbes, pigsasayod ini na &quot;hichi.&quot; Kaya, si Ueno naglaktaw nin pito, asin nginaranan an ido na Hachi (walo). Hinale niya an “rō” sa Hachirō (siring kan ginibo niya para ki Rokurō), huli ta an Hachirō medyo nakabugkos man an tanog. Kaya, nangyari an pagngaran ki Hachi. Ini magkakaigwa nin kahulugan. An interpretasyon na ini kan pagngaran ki Hachi dai pa nanggad naipresentar sa arin man na literatura manungod sa Hachi. |author=Mayumi Itoh (2017|source=Hachikō: Solving Twenty Mysteries about the Most Famous Dog in Japan, pages: 51-53)}}

Midbid man an Hachikō sa Hapon na {{nihongo3|'maimbod na ayam na si Hachikō'.|忠犬ハチ公|'''chūken Hachikō'''}}, na may hulapi na {{transliteration|ja|-kō}} (公) sa kahulugan nin nobleng tawo, prinsipe, duke, kagurangnan;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Kō (公) |trans-title=Kō (male) |url=https://kotobank.jp/word/%E5%85%AC-61341 |website=Kotobank.jp |publisher= |language=Japanese |quote=人や動物の名前に付けて，親しみ，あるいはやや軽んずる気持ちを表す。 |trans-quote=Ginagamit pagkatapos kan mga pangaran nin tawo o hayop tanganing ipahayag an pagkamoot o dikit na pagduhagi|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt; sa kontekstong ini, ini sarong mamomoton na pagdagdag sa saiyang pangaran na '''Hachi'''. An hulapi na ''kō'' garo nagin ordinaryo pagkatapos na an sarong artikulo kan 1932 manungod sa Hachikō nagluwas sa ''[[The Asahi Shimbun]]''.&lt;ref name=&quot;itoh2023-99101&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|pages=99–101}}&lt;/ref&gt;

===Buhay kaiba si Ueno===
[[File:Hachiko puppy.webp|thumb|Si Hachi (ido sa tahaw, medyo sa wala), kaiba an estudyante-aprentis, si Saisuke Ozeki, John (an English pointer na nakahigda), asin si Esu (itom na ido sa kublit ni Saisuke), Yoyogihara Field, tigsoli 1924|alt=Young man with three dogs&lt;ref name=&quot;itoh2023-3537&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|pages=35–37}}&lt;/ref&gt;]]
Si Ueno sarong propesor sa agrikultura sa [[Unibersidad nin Imperyal na Tokyo]] asin an pioneer kan inhenyeriya sa agrikultura sa Hapon.&lt;ref name=&quot;itoh2017-25&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=25}}&lt;/ref&gt; Kabaliktaran sa parating ibinareta, si Ueno dai nagbayad nin ¥30 para ki Hachikō. Siya sarong regalo gikan ki Chiyomatsu Mase, sarong dating estudyante niya.{{efn|An mga maluyang pinagkukuanan nagsasabi na si Ueno mismo an nagbakal ki Hachikō sa kantidad na ¥30, alagad an mga kalidad na pinagkukuanan dai nagsusuportar kaini.&lt;ref name=&quot;itoh2017-244&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=244}}&lt;/ref&gt;}} Si Mase iyo an pamayo kan Seksyon nin Pagkultibar nin Dagang Tatanom sa Prepektura nin Akita. Inareglo ni Mase na si Reizō Kurita, saro sa saiyang mga empleyado, maghanap nin sarong ido na Akita para ki Ueno. Si Kurita nagbalyo sa Prepektura nin Akita sa harong na kataid mismo kan mga kagsadiri ni Hachikō, si Saitō Giichi asin an saiyang agom na si Mura. Si Kurita nagin pamilyar na marhay ki Mura asin naghagad nin sarong ido para ki Ueno.&lt;ref name=&quot;itoh2017-27&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=27}}&lt;/ref&gt; Si Kurita asin an duwang kairiba naglakaw nin 12.5 milya hale sa oma kan Saitō pasiring sa istasyon nin tren sa sarong bagyo.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=30}}&lt;/ref&gt;Si Hachikō ipinadara sa sarong bag na dagami na may mga cookies,{{efn|An bag na dagami sarong ''yoko-dawara'', sarong sadit na sukol na ''kome-dawara'', na ginagamit sa pagdara nin bagas na may halangkaw na kapasidad sa pag-iingat nin init. &lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2023|page=12}}&lt;/ref&gt;}} na dai niya kinakan, sa sarong pagbiyahe sa tren tanganing mag-istar kaiba si Ueno sa [[Shibuya]], Tokyo.&lt;ref name=&quot;itoh2017-25&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-27&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-65259426|title=Hachiko: The world's most loyal dog turns 100|publisher=BBC|date=July 1, 2023|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt; An ido naghale sa Ōdate kan Enero 14, 1924 asin nag-abot sa Tokyo kan Enero 15, 1924,{{efn|Si Itoh nagtatao nin detalyadong marhay na pagsaysay kan mga petsa asin sirkumstansya kan pagbaklay ni Hachikō pasiring sa Tokyo, na naglaladawan kan mga iskedyul kan tren, natural na mga pangyayari, asin sarong surat.&lt;ref name=&quot;itoh2017-273146&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=27–31, 46}}&lt;/ref&gt;}} sa Istasyon nin Ueno, bako sa Istasyon nin Shibuya siring sa parating ibinareta huli sa sarong pekeng postcard na ginibo kan Shibuya stationmaster. An pag-abot sa Estasyon nin Ueno dai marigon na napatunayan sagkod kan Nobyembre 1979. &lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=35–44}}&lt;/ref&gt; An mga detalyeng ini kun pano nagin ataman na hayop ni Ueno si Hachikō dai aram sagkod kan Mayo 1975 kan si Yūkichi Muraoka, ehekutibong direktor kan Society for the Preservation of Akita-inu, nakanompong nin duwang surat hale ki Kurita pasiring ki Saiji Giichi, an aki ni Saitō Giichi.&lt;ref name=&quot;itoh2017-saiji&quot;/&gt; Si Saitō Giichi asin Mura iyo man an mga lolo asin lola sa ina ni [[Yasushi Akashi]], sarong dating [[United Nations]] Under-Secretary-General, an solamenteng Hapon na nagkakapot kan siring na posisyon.&lt;ref name=&quot;itoh2017-25&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2023-112114&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|pages=112–114}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hachiko family.webp|thumb|Si Hachikō kaiba an pamilyang Hamano|alt=Dog with a human family]]
Pag-abot sa Tokyo, si Hachikō sa primero pighona na gadan na, huli sa sarong nakakapagal na mabagsik na pagsakay sa tren sa kabukidan sa tiglipot,&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=35}}&lt;/ref&gt; alagad si Ueno asin an saiyang agom sa ley, si Yaeko Sakano, nakapagbalik saiya sa salud pagkatapos nin anom na bulan.&lt;ref name=&quot;BBC2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-53&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=53}}&lt;/ref&gt; An nakakapagal na biyahe sa tren tibaad iyo an rason kan malalang mga helang ni Hachikō. &lt;ref name=&quot;itoh2023-3435&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|pages=34–35}}&lt;/ref&gt; Si Ueno namomoot sa ayam, na tinotogotan si Hachi na magturog sa laog kan harong asin sa irarom kan saiyang pangsulnopan-na-estilo na higdaan, na pinadakula siya na may mamomoton na pag-ataman.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=53–56}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Todai2025&quot;&gt;{{Cite web |title=東大ハチ公物語 |url=https://www.en.a.u-tokyo.ac.jp/hachi_ueno_hp/hp/prospectus.htm|publisher=University of Tokyo |website=ハチ公と上野博士の物語|trans-title=The story of Hachikō and Dr. Ueno |language=ja |access-date=June 6, 2025}}&lt;/ref&gt; Si Hachikō igwa nin mga problema sa pagtunaw, na nagkawsa nin [[diarrhea]], sa bilog niyang buhay, kaya si Ueno asin Yaeko nagsunod sa sarong estriktong regimen sa pagkakan para saiya. &lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=54–56, 77}}&lt;/ref&gt; Si Ueno nagbibiyahe aroaldaw pasiring sa trabaho, asin si Hachikō minaluwas sa harong tanganing kumustahon siya sa katapusan kan aldaw sa Istasyon nin Shibuya.&lt;ref name=&quot;Asahi2015&quot;&gt;{{Cite news |title=ハチ公 やっと博士のもとへ |url=https://www.asahi.com/special/kotoba/archive2015/mukashino/2015030400002.html |newspaper=朝日新聞デジタル|publisher=Asahi Shimbun Digital |date=2015-03-04 |language=ja|trans-title=Hachiko finally reaches the professor |access-date=June 6, 2025}}&lt;/ref&gt; An mga lokal asin mga tawohan kan istasyon dai nahaloy nagin pamilyar sa magpadis asin naobserbaran an aroaldaw na rutina kan ayam. An magpadis nagpadagos sa aroaldaw na rutina sagkod kan Mayo 21, 1925, kan si Ueno dai na nagbalik .&lt;ref name=&quot;NewsGawakaru2024&quot;&gt;{{Cite web |title=ハチ公の飼い主 上野先生|trans-title=Hachiko's owner, Professor Ueno |url=https://www.newsgawakaru.com/news/2401/20_21 |website=ニュースがわかるオンライン|publisher=News Gawakaru |date=December 22, 2023 |language=ja |access-date=June 6, 2025}}&lt;/ref&gt; Si Ueno nagadan sa [[aneurysm|cerebral aneurysm infarction]] mantang yaon sa opisina kan sarong katrabaho, si Hiroaki Yoshikawa, bako mantang nagtatao nin lecture o sa sarong miting kan mga paratukdo, dawa ngani yaon siya sa sarong miting kan mga paratukdo kan aga na idto .&lt;ref name=&quot;itoh2017-62&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=62}}&lt;/ref&gt;

===Dakol na hiro===
[[File:Yaeko hachiko.webp|thumb|Si Hachikō sa Istasyon nin Shibuya, {{c.|1933}}|alt=Dog at a train station]]
Kan bangging idto, si Hachikō nagduman sa Istasyon nin Shibuya arog kan dati, alagad dai na nagbalik si Ueno. Si Hachikō, na dai nakasabot na nagadan na an saiyang kagsadiri, nag-abot arog kan dati kan banggi asin naghalat kan pag-abot ni Ueno.&lt;ref name=&quot;akitaclub&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-67&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=67}}&lt;/ref&gt; Kan dai nakapuli si Ueno, si Hachikō nagin napupurisaw asin nag-amoy asin naglakaw-lakaw sa mayong laog na harong ni Ueno.&lt;ref name=&quot;nippon1&quot;/&gt; Kan Mayo 21, an aldaw na nagadan si Ueno, pinatos ni Yaeko an kamiseta ni Ueno na may mantsa nin dugo sa laog nin sarong ''[[futon]]'' asin ibinugtak ini sa luwas na bodega. Kan sunod na aldaw, Mayo 22, nawara si Hachikō. Nakua siya nin sarong surugoon sa bodega sa luwas pakalihis nin tolong aldaw, kan Mayo 24. Mayo pang kinakan si Hachikō.&lt;ref name=&quot;itoh2017-67&quot;/&gt; An pagmata ni Ueno ginibo sa saiyang harong kan Mayo 25 asin si Hachikō nagdanay sa irarom kan lungon o kabaong ni Ueno.&lt;ref name=&quot;itoh2017-263&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=263}}&lt;/ref&gt; Kan sunod na aldaw, Mayo 26, si Hachikō nagbalik sa Istasyon nin Shibuya tanganing maghalat ki Ueno.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=67–69}}&lt;/ref&gt; Sa ibong kan mga 15 bulan sana niyang kaiba si Ueno, naghalat si Hachikō ki Ueno, &quot;nagbibiyahe&quot; haros aroaldaw sa laog kan masunod na siyam asin kabangang taon,{{efn|Kun idadagdag mo an 9 taon, 9 bulan asin 15 aldaw sa petsa nin kagadanan ni Ueno makukua mo an petsa nin kagadanan ni Hachikō. Si Hachikō dai sana nagbibiyahe kun siya harayo sa lugar kan Shibuya o may helang.&lt;ref name=&quot;itoh2023-ill&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|pages=37, 63–64, 106, 118, 180–182, 184–185, 236}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2023-ill2&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=92, 121, 164}}&lt;/ref&gt;}} asin sa kahurihurihi nakaakit kan atensiyon nin iba. Dakul na mga tawong nagbisita sa istasyon nin tren sa Shibuya an nakakahiling ki Hachikō aroaldaw. Sa mga suminunod na semana, si Yaeko asin an mga katrabaho naggibo nin mga areglo para sa pag-ataman sa ayam. Si Hachikō itinao sa mga bagong paraataman nin dakol na beses, asin ipinadara sa bukid nin halipot na panahon, alagad paorootrong nakadulag o naglagawlagaw pabalik sa lugar nin Shibuya.&lt;ref name=&quot;nippon1&quot; /&gt; Igwa nin kadikit na beripikadong impormasyon manungod ki Hachikō para sa panahon na 1925-1928 asin kadaklan kaini nagkokontrahan.&lt;ref name=&quot;itoh2017-73&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=73}}&lt;/ref&gt;

An mga estudyante ni Ueno maimbod na marhay saiya kaya nagtogdok sinda nin harong na bakasyonan para saiya asin ki Yaeko.&lt;ref name=&quot;itoh2023-42&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|page=42}}&lt;/ref&gt; Nag-ampon man siya nin sarong aking babae, si Tsuruko. Si Tsuruko inagom si Yasushi Sakano asin nagkaigwa sinda nin dai mababa sa sarong aki, sarong daragita na an pangaran Hisako, na namundag kan Pebrero 1924,&lt;ref name=&quot;itoh2023-240241&quot;/&gt; sa bansag na Chako-chan. An pagkagadan ni Ueno nakadestroso sa pinansiyal para ki Yaeko asin Tsuruko. Ipinabakal kan mga estudyante ni Ueno an harong na bakasyonan nin huli ta dai ini mamana ni Yaeko nin huli ta dai pa sinda legal na kasal, asin ginamit an mga kita sa pagtogdok nin harong sa Tsurumaki sa Setagaya ward sa Shibuya asin suportaran an natatadang pamilya. An mga pangyayaring ini naghaloy nin mga duwang taon asin an nagresultang kariribokan nagin masakit man ki Hachikō, na iyo an dahilan kun tano ta kakadikit an beripikadong impormasyon manungod saiya sa panahon na ini.&lt;ref name=&quot;itoh2017-7374&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=73–74}}&lt;/ref&gt;

Si Ueno asin Yaeko igwa nin duwang iba pang ayam, sarong [[English Pointer]] na an pangaran John, asin sarong itom na halo na an pangaran Esu.&lt;ref name=&quot;itoh2023-3537&quot;/&gt; Si Yaeko kinaipuhan na maghale sa saindang harong kan amay na parte kan Hulyo 1925, duwang bulan pagkagadan ni Ueno. Sarong ayam sana an saiyang madadara sa harong na ini na inaarkilahan, si Esu; garo baga huli ta dai niya kayang hagadon sa mga paryentes na atamanon siya huli ta siya agresibo. Si John asin Hachikō nagduman sa sarong paryente, si Watanabe, na nagpapadalagan nin sarong bakalan nin ''[[kimono]]'' sa Tokyo, kun saen sinda pinapagdanay na nakagapos sa bilog na aldaw, apwera sa sarong paglakaw kada aldaw. An pag-istar na ini naglawig sana nin pirang semana asin si Hachikō nagduman ki Sada, an matuang tugang na babae ni Yaeko, asin sa saiyang agom, si Nenokichi Takahashi, kan kabangaan kan Hulyo. Dai na nahiling giraray ni Hachikō si John. &lt;ref name=&quot;itoh2017-7576&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=75–76}}&lt;/ref&gt; Si Takahashi igwa nin negosyo na naggigibo nin mga tukawan sa barberya. Igwa sindang ayam na an ngaran &quot;S&quot;, na nakikipag-ulay na marhay ki Hachikō. An pamilyang ini nakaistar sa Asakusa ward kan Tokyo. Mantang an mga Takahashi nag-ataman nin marahay sa medikal asin pagkakan ki Hachikō, pinapagdanay ninda siyang nakagapos sa likod kan harong sa bilog na aldaw sa sarong tukawan na barbar asin an saiyang mga problema sa pag-abo nagpadagos. Susog sa &quot;The Tale of Loyal Dog Hachi-kō&quot; (1934), ni Kazutoshi Kishi, sarong aldaw si Hachikō nakaluwas sa saiyang nakapako na higot asin nakipaglaban sa iba. Nagkapirang mga paradalan an nagtama ki Hachikō gamit an mga kasangkapan asin gustong gadanon siya, alagad si Kōichirō, aki kan mga Takahashi, an nagpugol sainda. Susog ki Kishi, si Hachikō nagdanay sa mga Takahashi sagkod sa tig-init o amay na tigrakdag kan 1927. Dangan si Hachikō nag-istar kaiba si Yaeko sa harong na itinogdok kan estudyante ni Ueno para saiya sa Setagaya. Digdi tinugutan siyang maglagaw-lagaw giraray, alagad tinamakan niya an mga oma asin dai siya nakipag-ulay ki Esu.&lt;ref name=&quot;itoh2017-7779&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=77–79}}&lt;/ref&gt; Kadaklan kan istorya ni Kishi pigkokonsiderar na fiction asin bakong kredible.&lt;ref name=&quot;itho2017-81&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=81}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hachikō giving a paw.jpg|thumb|right|Si Hachikō nagtatao nin kuko|alt=Aso na nag-aalok nin kuko]]
Sa “Anthology of Hachi-kō Literature” (1991), isinaysay ni Masaharu Hayashi an istorya ni Tomokichi Kobayashi, an nguhod na tugang na lalaki kan hardinero ni Ueno, si Kikusaburō Kobayashi, na midbid bilang &quot;Kiku-san&quot;. Si Tomokichi nag-eerok sa harong ni Kikusaburō kan panahon na ini. Sinabi ni Tomokichi na si Hachikō nag-istar sana sa Asakusa nin sarong bulan, alagad kinumpirmar na siya nakagapos sa tukawan nin barbero sa likod kan harong kan Takahashi. Mantang malinaw na si Hachikō bakong maogma, hinagad ni Yaeko ki Kikusaburō na atamanon siya. Kan si Tomokichi nagduman tanganing kuanon si Hachikō sa mga Takahashi sa Asakusa, si Hachikō naogma asin susog ki Tomokichi, aram ni Hachikō na mapuli na siya sa Shibuya. Kan panahon na ini si Hachikō dakulaon na mayo nin siisay man na makakapirit saiya na maghiro. Sa kabangaan kan dalan pabalik sa Shibuya, si Hachikō pagal asin nagugutom kaya nagtukaw siya asin dai na naghihiro. Si Tomokichi nakakua nin sarong restawran asin pinakakan si Hachikō, kaya nagpadagos sinda sa pagbaklay pasiring sa Shibuya. Igwa man nin report kan sarong lokal na historyador, si Kichiji Watanabe, na si Hachikō nagbalik sa Shibuya harani sa residensya ni Kobayashi kan Abril 1926, bago pa man matapos an bagong harong ni Yaeko sa Setagaya.&lt;ref name=&quot;itoh2017-79-81&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=79–81}}&lt;/ref&gt; An harong ni Kobayashi harani sa Istasyon nin Shibuya. Pinahimutikan man ni Tomokichi an sarong istorya na si Hachikō nagluwas sa harong sa Asakusa asin nagdalagan pabalik sa dating istaran ni Ueno.&lt;ref name=&quot;itho2017-81&quot;/&gt; Apwera sa pagiging hardinero ni Ueno, si Kikusaburō iyo man an saiyang paratrabaho asin naggigibo nin mga trabaho asin mga sugo para saiya. Si Ueno mayo sa pagrahay kan mag-abot si Hachikō sa Tokyo. Hinagad niya sa saiyang ampon na aking babae, si Tsuruko, na kuanon si Hachikō, alagad si Kikusaburō iyo an tawong nagkua ki Hachikō sa Istasyon nin Ueno kan Enero 15, 1924.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=44, 84–85}}&lt;/ref&gt; Midbid niya si Hachikō gikan sa saiyang trabaho sa paghardin, nakakawat saiya, asin an saiyang harong 20 minutos sanang paglakaw hale sa Istasyon nin Shibuya, sarong lugar na midbid na marhay ni Hachikō. Kan tig-init kan 1925, si Yaeko naggibo nin masakit na desisyon na iregalo si Hachikō ki Kikusaburō nin huli ta aram niyang magigin maogma siya duman.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=82–83}}&lt;/ref&gt; Posible, alagad dai pa napatunayan, na si Hachikō nabuhay kaiba si Yaeko nin saro o labi pang beses sa laog kan mga pagbalyong ini. An ki Tomokichi pigkokonsiderar na kredible.&lt;ref name=&quot;itho2017-81&quot;/&gt;

===Daing katapusan na paghanap===
[[File:Hachiko on watch.webp|thumb|Si Hachikō naghahalat sa Istasyon nin Shibuya, {{c.|1933}}|alt=Sarong ayam na naghihigda sa sarong istasyon nin tren]]
Sa ibong kan mga pagkadisturbo sa paglipat-lipat asin dai pirming marahay an pagtrato, kan mag-istar si Hachikō sa mga Kobayashi, nagbalik siya sa pagbiyahe pasiring sa Istasyon nin Shibuya haros aroaldaw. Aroaldaw ano man an kamugtakan kan panahon, siya minalataw sa atubangan kan mga trangkahan kan istasyon, na minalataw nin eksakto sa parehong lugar asin oras na an tren dapat na mag-abot.&lt;ref name=&quot;BBC2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-84&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=84}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jtimes&quot;&gt;{{cite web|url=https://japantravel.navitime.com/en/area/jp/guide/NTJhowto0209-en/|title=The Legend of Hachiko|publisher=Japan Times|access-date=September 16, 2025|archive-date=December 8, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208024607/https://japantravel.navitime.com/en/area/jp/guide/NTJhowto0209-en/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Si Kikusaburō nagkaigwa nin sarong aking lalaki, si Sadao, na namundag kan Enero 5, 1924, sampulong aldaw bago nag-abot si Hachikō sa Tokyo, kaya sinda nagdakula na magkaibanan. Kan 1990 si Hayashi nag-interbyu man ki Sadao para sa saiyang librong &quot;Anthology of Hachi-kō Literature&quot;. Ibinareta ni Sadao na an saiyang ama deboto ki Hachikō bilang sarong buhay na girumdoman ni Ueno asin mas marahay an pagtrato saiya kisa sa saiyang sadiring mga aki. Isinaysay man ni Sadao na si Hachikō dakulaon kaya an mga tawo parateng natatakot saiya asin na an tanog nin mga badil, daguldol, asin kikilat. An mga badil madadangog sa saindang harong gikan sa haraning [[Parke nin Yoyogi|Yoyogi Military Exercise Field]], na iyo an magpadara ki Hachikō na magtago sa aparador kan kwarto kan mga kaakian, na ginibo man niya kan makadangog siya nin kikilat.&lt;ref name=&quot;itoh2017-8487&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=84–87}}&lt;/ref&gt; Kun an tanog nin badil o kikilat mangyari kun mayo si Hachikō sa harong, madalagan siya pasiring sa harong nin siisay man tanganing magtago.&lt;ref name=&quot;itoh2017-91&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=91}}&lt;/ref&gt; Alagad si Hachikō mahilig sa niyebe. Nagdadalagan siya pababa sa niyebe, na ginagamit an saiyang payo asin liog sa pagmaneho.&lt;ref name=&quot;itoh2017-2
61&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=261}}&lt;/ref&gt; Nagigirumdoman ni Tomokichi si Hachikō nin maogma asin gustong-gustong makipag-olay saiya. Sinabi man niya na pinakakan ni Ueno si Hachikō nin hilaw na karne, na pwedeng iyo an nagin kawsa kan [[dirofilariasis]] (ulod sa puso) ni Hachikō. Pinahimutikan man ni Tomokichi an mga paghihingako na dinara ni Ueno si Hachikō sa mga klase, nin huli ta aram ni Ueno na an ibang tawo natatakot sa mga ayam.&lt;ref name=&quot;itoh2017-8485&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=84–85}}&lt;/ref&gt;

Kan Tigsoli kan 1929 si Hachikō nagkaigwa nin kaso kan [[mange]] na grabe kaya nawara an gabos niyang buhok asin haros magadan. An pamilya Kobayashi nagsayuma na magsuko saiya asin si Hachikō sa kahurihurihi nakabawi. Bago kaini an walang talinga ni Hachikō medyo nahulog huli sa sarong laban nin ayam. Pakatapos kaini, an saiyang walang talinga nag-urong nin orog pa kisa kaidto.&lt;ref name=&quot;itoh2017-9193200&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=91–93, 200}}&lt;/ref&gt; By 1933, Si Hachikō naggugurang na asin an mga Kobayashi nagtogdok nin sarong higdaan na gibo sa kahoy na may dayami para saiya na mag-erok sa Istasyon nin Shibuya tanganing makatabang na maprotehiran siya sa lipot kan tiglipot. Padagos siyang &quot;nagbibiyahe&quot; pasiring sa istasyon sagkod na siya nagpoon na magkaigwa nin problema sa paglakaw, na mga tolong bulan bago siya nagadan. Pagkatapos, minsan siya nagdadanay sa Istasyon nin Shibuya sa bilog na banggi. Mantang inaataman ninda nin marahayon si Hachikō, namatean kan mga Kobayashi na siya parati mamundo, na dai gayong naghihiro arog kan buhay pa si Ueno.&lt;ref name=&quot;itoh2017-9193&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=91–93}}&lt;/ref&gt; Apuwera sa pagigin midbid sa pag-ontok sa mga iriwal nin ayam, si Hachikō midbid na kalmado, maboot, asin may dignidad. &lt;ref name=&quot;itoh2017-9394&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=93–94}}&lt;/ref&gt;

Mantang an magtugang na Kobayashi namomoot ki Hachikō, sibot sinda sa saindang trabaho, kaya pinabayaan ninda siyang maglagawlagaw. Nagduduman siya sa Istasyon nin Shibuya kada aga mga alas 9 nin aga asin minabalik sa tanga nin alas 5-6 nin banggi. Kaya nagpoon an solo na rutina ni Hachikō.&lt;ref name=&quot;itoh2017-89&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=89}}&lt;/ref&gt;

An ibang mga paratinda harani sa Istasyon nin Shibuya midbid na nagpakakan ki Hachikō asin nagin maboot saiya.&lt;ref name=&quot;itoh2017-94&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=94}}&lt;/ref&gt; Alagad, sa primero an kadaklan na tawo bakong gayong makikatood.
Si Hachikō, nahihiling na sarong layas asin nakakadisturbo huli ta pirmi siyang solo,&lt;ref name=&quot;itoh2017-84&quot;/&gt; minaltrato kan kadaklan na mga trabahador sa istasyon, mga paratinda, mga pasahero, asin mga kaakian sa paagi nin mga gawe arog kan pagsipa, pagsuntok, pagtulod, pagbugtak nin mga marka sa saiyang lalawgon, asin mga paratinda nin ''yakitori'' na nagbububo nin tubig sa saiyang lalawgon.&lt;ref name=&quot;BBC2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;jtimes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-9496&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=94–96, 100}}&lt;/ref&gt; Huli ta parati siyang pigkokonsidera na sarong layas asin an saiyang mga kwelyo parateng hinahabon, si Hachikō nadakop nin mga paradakop nin ayam nin nagkapirang beses. Marahay sana ta an saro sa mga pulis midbid siya asin ibabalik siya sa pamilya Kobayashi.&lt;ref name=&quot;itoh2023-68&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|page=68}}&lt;/ref&gt; Kan 1931-1932 sarong pulis an naghahabol sa sarong parahabon sa istasyon alagad nawara kan pulis an parahabon sa kadaklan. Nanompongan ni Hachikō an parahabon sa kadaklan asin inarestar siya kan pulis. Pagkatapos, an nagkapirang tawo sa istasyon nagpoon na trataron si Hachikō nin mas marahay,&lt;ref name=&quot;itoh2017-110111&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=110–111}}&lt;/ref&gt; alagad an pang-aabuso dai lubos na nagpondo. Kan Enero 1934 sarong grupo nin mga daragita sa ika-4 na grado gikan sa haraning Uguisudani Elementary School an nagsurat nin sarong surat ki Stationmaster Tadaichi Yoshikawa kun saen sinda nagdonar nin kwarta para sa estatuwa ni Hachikō asin nagbareta na dai pa sana nahahaloy nahiling ninda an sarong medyo mas gurang na aking lalaki na nagsipa asin nagtipak ki Hachikō asin sarong empleyado kan istasyon na nagbububo nin tubig saiya sa tiglipot.&lt;ref name=&quot;itoh2023-9899&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|pages=98–99}}&lt;/ref&gt; Sa ibong kan pang-aabuso na ini, si Hachikō padagos na nag-aabot haros aroaldaw. Siya normal na naglalakaw na nakaduko an saiyang payo asin garo baga nagmomondo.&lt;ref name=&quot;itoh2017-96&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=96}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hachiko, Saito, Taxiderm.webp|thumb|right|An Taksidermista na si Kiichi Sakamoto (wala), Hirokichi Saitō (ika-4 gikan sa wala sa kimono), an iba dai midbid, na kaiba ni Hachikō|alt=Nakasakay na ayam na may mga taxidermista]]
Si Hirokichi Saitō sarong gikan kan mga samurai asin sinanay sa pinong arte. Siya an nagtogdas kan [[Nihon Ken Hozonkai|Sosyedad para sa Pagpreserbar kan mga Ayam na Hapon]] kan Mayo 1928 asin pinag-adalan an mga [[Akita Inu|Akita]] asin iba pang lahi na subong Hapon. Kan Hulyo 1928 nahiling niya si Hachikō sa atubangan kan sarong tindahan nin tsa asin pigprobaran na dakupon siya, na nag-aalok nin mga rice crackers, alagad si Hachikō padagos na nagdulag. Sa kahurihurihi si Hachikō nagdalagan pasiring sa harong ni Kikuzaburō asin naaraman ni Saitō an manungod sa buhay ni Hachikō. Ini an panahon na naagimadmadan ni Saitō na nahiling niya si Hachikō nin duwang beses kaidto kan siya nakalunad sa kabayo kan siya sarong estudyante, kan 1924 asin 1925. &lt;ref&gt;{{cite book|last=Bouyet|first=Barbara|title=Akita, Treasure of Japan, Volume II|location= Hong Kong|publisher= Magnum Publishing|year=2002|page= 5|isbn=0-9716146-0-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-9798&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=97–100}}&lt;/ref&gt; Pakalihis nin sarong bulan, kan Agosto 1928, ipinublikar ni Saitō an saiyang inot na isyu kan Registry of Japanese Dogs, na kabali an inot na nakasurat na rekord ki Hachikō:&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=100}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=
Siguradong namidbid ni Hachi an nagadan nang si Dr. Ueno Hidesaburō.Dai nahaloy pagkatapos na darahon si Hachi sa harong kan paryente kan balo ni Dr. Ueno sa Asakusa, si Hachi nakua sa dating istaran ni Dr. Ueno. . . Pagkatapos na magbalyo si Hachi sa harong ni Mr. Kobayashi Kikusaburō, nagpondo si Hachi sa pagduman sa dating istaran ni Ueno, posibleng huli ta naagimadmadan niya na mayo na an pamilyang Ueno asin ibang pamilya an nag-eerok duman. Kaya, garo baga pinakahidawon ni Hachi an Istasyon nin Shibuya. Sa kada pagbutas ni Mr. Kobayashi ki Hachi, nagdidiretso siya sa Istasyon nin Shibuya.|author=Mayumi Itoh (2017|source=Hachikō: Solving Twenty Mysteries about the Most Famous Dog in Japan, page: 100)}}

Si Saitō nagsurat man:&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=100–102}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=
Kan si Hachi nagbalyo sa residensya ni Kobayashi, sarong parahatod nin peryodiko na nakaistar sa pagtaraid an nag-ataman ki Hachi, asin tinawan siya nin marahay na kantidad nin ehersisyo. Alagad nagadan siya dai nahaloy pakatapos kaiyan sa sarong aksidente sa trapiko. Pagkatapos kaiyan, si Kobayashi sana an dai nakatao ki Hachi nin igong ehersisyo, asin natapos na pinabayaan siyang magluwas. Dangan, si Hachi nagdiretso sa Istasyon nin Shibuya asin ini nagin nang rutina. Si Hachi naghale sa istaran ni Kobayashi kan aga asin nagbalik kan banggi. Pinagdanay niya an rutina na ini aroaldaw. . . Igwa man nin sarong tawo sa pagtaraid kan Istasyon nin Shibuya, na maboot ki Hachi bago siya nagin bantog. An tawong ini, mga 30 anyos, nagtatrabaho sa sarong tindahan nin mga gamit sa pagsurat sa ibong kan tinampo hale sa istasyon nin pulis, na yaon sa irarom kan riles. Nahiling ko siyang parating nagtatao nin tubig ki Hachi.Namidbid ko siya asin hinagad ko saiya na atamanon si Hachi, alagad an tawong ini nagadan tolos. Makangangalas, duwa sa nagkapirang tawong maboot ki Hachi bago siya nagin bantog an nagadan na hoben pa. . . Si Hachi sarong maboot na ayam para sa saiyang sadiring karahayan. Dai siya nagbatok sa ibang ayam o tawo. Paminsan-minsan sana siyang naggigibo nin maluway, hababang tono na &quot;woof&quot; na tanog. Nagbakal ako nin yakitori sa paratinda para ki Hachi, asin nagtugtog siya nin &quot;paw,&quot; &quot;sit,&quot; asin &quot;turn around&quot; sakuya. Kan si Mr. Kobayashi nagbugtak saiya nin mamahalon na kwelyo asin harness, hinabon tulos ini kan mga tawo. Hinabon man kan mga tawo an saiyang ID tag, huli ta ini pigkonsiderar na anting-anting para sa ligtas na pangangaki. Sa ibong kan bagay na si G. Kobayashi an nagparehistro ki Hachi sa istasyon kan pulis sa Yoyogi, an mga paradakop nin ayam napagkamalan si Hachi bilang sarong layas na ayam asin nadakop siya.  Ini nangyari huli ta hinabon kan mga tawo an saiyang ID tag asin an saiyang kwelyo asin harness. Kan si Hachi naglagawlagaw sa sadit na kwarto nin mga pakete kan Istasyon nin Shibuya, an mga empleyado hinampak siya asin nagpinta pa ngani nin mga graffiti sa saiyang lalawgon gamit an tinta na Hapon.Sarong beses nahiling ko si Hachi na nagluluwas sa kwarto kan mga empleyado kan istasyon, na may mga maitom na bilog sa palibot kan saiyang mga mata, na garo baga nakasulot siya nin itom na frame na salming. An saiyang nguso igwa nin mga kurbadong linya, na garo siya nakasulot nin itom na bigote. Nahiling ko man an paratinda nin yakitori na pighahabol si Hachi sa banggi. Namundo ako ki Hachi. Mamundo an itsura niya na garo siya nasa pagmundo. |author=Mayumi Itoh (2017|source=Hachikō: Solving Twenty Mysteries about the Most Famous Dog in Japan, pages: 100-102)}}

An pagsaligsig ni Saitō nakanompong sana nin 30 purong Akita sa bilog na Hapon, kaiba si Hachikō.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Shin Journal-sha|title=The History of The Akita Dog: The Early ( 1926-1945 ) Showa Period (1926-1989 ) |last=Kajiwara|first=Naoto|year=1975|pages=63–71|url=https://northlandakitas.com/akitahistory/earlyshowa.htm|access-date=September 20, 2025}}&lt;/ref&gt; Nagbalik siya tanganing bisitahon si Hachikō nin nagkapirang beses asin sa laog nin mga taon nagpublikar siya nin kadakol na mga artikulo manungod sa marigon na kaimbodan ni Hachikō. &quot;&lt;ref name=&quot;itoh2017-103&quot;/&gt;

Si Saitō nagsurat nin sarong biograpiya ni Hachikō kan Setyembre 1932, sa ''Nihon-inu'' (Mga Ayam na Hapon), an bareta kan Sosyedad para sa Pagpreserbar kan mga Ayam na Hapon, na nagbabareta kan saiyang paglaladawan bilang:&quot;nagduduman sa 9, bilang: Pangaran: Hachi-gō; Kolor kan balahibo: maliwanag na dilaw; Lalangkaw: 64.5 sentimetro (mga 2 piye asin 2 pulgada) poon sa daga sagkod sa abaga; Gabat: mga 11 kan (41.3 kilogramo o 91 libra); asin Ikog: nakakurikol sa direksyon kan orasan.

===Nasyonal na kabantogan===
[[File:JRE Shibuya-STA Hachiko-Gate 2022.jpg|thumb|right|Hachiko ticket gate sa Istasyon nin Subangan na Shibuya kan JR|alt=Ticket gate sa istasyon nin tren]]
An inot na paglataw kan sarong artikulo dapit ki Hachikō sa {{transliteration|ja|[[Asahi Shimbun]]}}, kan Oktubre 4, 1932, nagpabantog saiya sa bilog na nasyon sa paagi nin pagtampok kan saiyang kaimbodan asin pagmaltrato. Isinumitir ni Saitō an artikulo alagad dai siya naimpormaran na ini maiimprenta. An titulo kaini iyo an ''Itoshiya rōken monogatari: Ima wa yoninaki shujin no kaeri o machi-kaneru shichi-nenkan'' (Istorya nin Sarong Pobreng Gurang na Ayan:  Mapasensiyang Naghahalat nin Pitong Taon para sa Gadan na Kagsadiri). An peryodista na nagsurat kan artikulo dai nakipag-olay ki Saitō asin ini pano nin mga salang katotoohan. Nakua ni Saitō an peryodiko na mag-imprenta nin sarong pagkorehir sa irarom kan titulong ''Hachi-kō wa meiken'' (Si Hachi-kō sarong Marahay na [Pedigree] na Ayam) na nagluwas kan Nobyembre 5, 1932. An orihinal isinurat kan sarong peryodista na nagtatrabaho para sa sarong nasyonal na ahensiyang bareta asin ini nagdalagan sa bilog na Hapon asin dai linalaoman na nagin bantog si Hachikō. &lt;ref name=&quot;itoh2017-103105&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=103–105}}&lt;/ref&gt; An mga tawo nagpoon na magdara nin kakanon ki Hachikō mantang naghahalat siya.&lt;ref name=&quot;BBC2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;jtimes&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thangham |first=Chris V. |date=August 17, 2007 |title=Dog faithfully awaits return of his master for past 11 years |work=Digital Journal |url=http://www.digitaljournal.com/article/218509/Dog_faithfully_awaits_return_of_his_master_for_past_11_years |url-status=dead |access-date=July 8, 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131103064510/http://www.digitaljournal.com/article/218509/Dog_faithfully_awaits_return_of_his_master_for_past_11_years |archive-date=November 3, 2013}}&lt;/ref&gt; Ginamit kan mga paratukdo asin mga magurang si Hachikō bilang halimbawa na dapat sunudon kan mga kaakian. Si Teru Andō nagtogdok nin sarong eskultura kan ayam. Sa bilog na Hapon an mas matarom na kaaraman sa lahi nin Akita nagdakula. An kaimbodan ni Hachikō nagin man nasyonal na simbolo nin kaimbodan.&lt;ref name=&quot;Skabeland&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.berfrois.com/2011/09/aaron-herald-skabelund-hachiko/ |title= Canine Imperialism |first1= Aaron Herald |last1= Skabelund |website= berfrois.com |publisher= Berfrois |date= September 23, 2011 |access-date=  October 28, 2011 |archive-date= November 9, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201109010243/https://www.berfrois.com/2011/09/aaron-herald-skabelund-hachiko/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

Kan Nobyembre 6, 1932 si Hachikō saro sa duwang ayam na inimbitaran bilang bisita sa pinakainot na Japanese Dog Show sa Ginza-Matsuya, sarong dakulang department store sa Tokyo. Si Hachikō nagsayuma na maglunad sa taksi para ki Kikusaburō tanganing maglunad pasiring sa palabas sagkod na mag-abot si Yaeko. Si Hachikō kalmado asin popular sa padalan. Dakul na tawo an nagduruman tangani sanang mahiling siya.&lt;ref name=&quot;itoh2017-108110&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=108–110, 115}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-257258&quot;/&gt; An aktor sa teatro kan ''[[Shinpa]]'' na si [[Masao Inoue (aktor)|Masao Inoue]] nagin sarong tagahanga ni Hachikō asin pinakakan siya.&lt;ref name=&quot;itoh2017-115&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=115}}&lt;/ref&gt;

[[File:Masao Inoue and Hachikō.jpg|thumb|right|Pinapakakan ni [[Masao Inoue (aktor)|Masao Inoue]] si Hachikō kan 1933|alt=Lalaki na nagpapakakan nin ayam]]
Kan Hunyo 1933 an eskultor na si Teru Andō nagbisita ki Saitō tanganing makipag-olay manongod sa paggibo nin sarong estatuwang gibo sa plaster ni Hachikō. Si Andō yaon sa hurado nin eskultura kan Imperial Fine Arts Academy. Si Andō asin Saitō magkamidbidan sa Eskwelahan nin Pinong Arte kan Tokyo (ngunyan Unibersidad sa Sining kan Tokyo). Namatian ni Andō na si Hachikō igwa nin espesyal na aura asin napangalas saiya. Nagdesisyon si Andō na gibohon na eksakto an estatuwa, na an walang talinga nakaduko, imbes na bilang sarong ideyalisadong Akita, na nagcausa nin nagkapirang backlash. An estatuwa marahay an pag-ako sa eksibisyon.&lt;ref name=&quot;itoh2017-115119&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=115–119}}&lt;/ref&gt;

Mantang nagdadakula an kabantogan ni Hachikō, nagdadakula man an bilang kan mga tawong nagduduman tanganing mahiling siya sa istasyon. Huli kaini, kan Setyembre 9, 1933, an Stationmaster Yoshikawa nagkua nin sarong lalaki na an pangaran Satō (apelyido, dai aram an pangaran) tanganing atamanon si Hachikō. Si Saitō nag-check kan ID tag ni Hachikō alagad mayo nin siisay man sa istasyon na nag-abala sagkod kan Nobyembre 17, 1933, kan si Stationmaster Yoshikawa nagpagibo ki Satō. Nakua ni Satō an ID tag No. Yo-125 sa saiyang kwelyo. An &quot;Yo&quot; nagpapahiling kan istasyon kan pulis sa Yoyogi. Sa ibong kan dai pa nagpahiling nin interes ki Hachikō kaidto, arog kan dai pag-tsek kan saiyang ID tag, si Yoshikawa nagpoon na magpeke nin mga dokumento tanganing makapital sa saiyang kabantogan.&lt;ref name=&quot;itoh2017-tag&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=19–20, 102, 119–121}}&lt;/ref&gt; Si Satō nagtipig nin sarong 6-tomo na journal manungod ki Hachikō na may titulong ''Chūken Hachi-kō kiroku'' (Rekord kan Kaimbodan na Ayam na si Hachi-kō), na igwa nin duwang tolong-tomo na set. An enot minasakop kan panahon sagkod sa saiyang kagadanan asin may titulong ''Shōten'' (Pagsakat sa Langit).An ikaduwang set, na may titulong ''Dōzō'' (Estatuyang Bronse) minasakop kan paggibo kan saiyang estatuwa. An edipisyo kan Istasyon kan Shibuya nasulo durante kan [[Pambobomba sa Tokyo|pagsakyada sa eroplano kan Mayo 25, 1945]] kadtong [[Ikaduwang Gerang Pankinaban]]. An journal ni Satō nakaligtas sa kadakol na mga pagsalakay sa eroplano sa Tokyo kan panahon nin gera asin itinatago sa opisina kan stationmaster kan Society for the Maintenance of the Hachi-kō Bronze Statue, sa [[Grupo nin Agihan-riles kan Hapon]] (JR) [[Kompanya nin Agihan-riles kan Subangan na Hapon|East Japan Shibuya]]. Si Hachikō nag-atendir nin duwa pang Japanese Dog Shows kan Nobyembre 3, 1933 asin kan Setyembre 1934. An duwang palabas nagin marahay para saiya alagad kan panahon na ini siya gurang na asin pagal na gayo.&lt;ref name=&quot;itoh2017-121122&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=121–122}}&lt;/ref&gt; Kan Nobyembre 21, 1933 si Hachikō ginibong miyembro kan Pochi Club, sarong internasyonal na organisasyon para sa kapakanan kan mga ayam asin tinawan kan saindang badge.&lt;ref name=&quot;itoh2017-123124&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=123–124}}&lt;/ref&gt; Si Hachikō nagluwas sa kard kan Bagong Taon kan Ministry of Posts and Telecommunications kan Hapon para sa 1934, Taon kan Ayam. An kard dinisenyo ni Seiho Ōuchi.&lt;ref name=&quot;itoh2017-124&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=124}}&lt;/ref&gt;

==Kagadanan==
[[File:Hachiko passed away.webp|thumb|Huring aram na retrato ni Hachikō – naretrato kaiba an kapadis kan saiyang kagsadiri na si Yaeko Ueno (inot na hilera, ikaduwa gikan sa too) asin mga tawohan kan istasyon na nagmomondo sa Tokyo kan Marso 8, 1935|alt=Gadan na ayam na may mga nagmomondo]]
Kan Nobyembre 1933, kan siya mag-10 anyos na, an edad asin mga kondisyon medikal ni Hachikō nagkukua nin seryosong epekto saiya. Kan panahon na ini igwa na siyang [[dirofilariasis]] (impeksyon sa parasito), na kawsa kan ''[[dirofilaria immitis]]'' (ulod sa puso), asin [[ascites]] (pagtipon nin pluwido sa [[peritoneal cavity]]), sarong komplikasyon kan dirofilariasis. Si Saitō nahahadit na tibaad dai makalampas si Hachi sa tiglipot na ini.&lt;ref name=&quot;itoh2017-126&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=126}}&lt;/ref&gt; Si Hachikō nagkahelang nin grabe kan Pebrero 6, 1934 alagad narahay kan Pebrero 17. Kan Pebrero 18, an bitoon sa pelikula na si [[Yoshiko Kawada]] nagbisita saiya sa Istasyon nin Shibuya. Sarong retrato an kinua saiya na naka-kimono sana asin si Hachikō na kun sain siya parati na napagkamalan niya na siya si Yaeko, alagad mayo nin aram na retrato ni Yaeko asin si Hachikō sana. Sa panahon na ini si Stationmaster Yoshikawa nagkawat nin saro pang trick ki Hachikō sa paagi nin pagbugkos nin sarong pulang shipping tag na nagsasabing &quot;Kapotan na may pag-iingat&quot; saiya.&lt;ref name=&quot;itoh2017-132-137&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=132–137}}&lt;/ref&gt; An stationmaster kan Shibuya nagprobar man na iukit an saiyang pangaran sa base kan pedestal kan estatuwa.&lt;ref name=&quot;itoh2017-141&quot;/&gt; Kan kapinunan kan Marso 1935, nagkahelang nin grabe si Hachikō. Nagpoon siyang magsuka, nagpondo sa pagkakan, asin an saiyang tulak naghubag na marhay huli sa ascites.&lt;ref name=&quot;itoh2017-158159&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=158–159}}&lt;/ref&gt;

Si Hachikō nagadan kan Marso 8, 1935, sa edad na 11, na nakua mga alas 6 nin aga, an saiyang hawak mainit pa. Nakua siya sa sarong entrada kan eskinita sa amihanan kan Takizawa Liquor Store sa 41, 3-chōme, Nakadōri, Shibuya ward. Ini harani sa Tulay nin Inari sa Shibuya.&lt;ref name=&quot;hollywood&quot;/&gt; Nakua siya sa entrada kan eskinita ni Haruno Takizawa, agom ni Seiji Takizawa, an kagsadiri kan tindahan nin arak. Nakua ni Haruno an bangkay ni Hachikō sa kahoy na trangkahan kan saindang harong, na yaon sa entrada kan eskinita. Hinaplos niya ini asin inapod an saiyang pangaran. Si Hachikō nakua na an saiyang payo nakaatubang sa sirangan, sa direksyon kan Lulubngan nin Aoyama, kun sain si Ueno nagpapahingalo.&lt;ref name=&quot;itoh2017-158159&quot;/&gt; Mga alas 11 nin banggi kan banggi bago siya nagadan, si Hachikō nagbisita sa lambang tindahan sa atubangan kan Istasyon nin Shibuya. Kan mga matanga na, binisita niya an lambang kwarto sa istasyon. An aki ni Haruno, si Ryōichi, sa kahurihurihi iyo an nagsakop kan tindahan nin arak. Sinabi niya na si Hachikō parating nagduduman sa tindahan asin pinapakakan ninda siya. An gabos na pagbisita na ini kan nakaaging banggi tibaad nangangahulugan na si Hachikō nagpapaaram sa mga tawo asin lugar na midbid niyang marhay.&lt;ref name=&quot;itoh2017-159162&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=159–162}}&lt;/ref&gt; Ipinadalagan ni Haruno an saro sa saiyang mga empleyado, si Denzō Nishimura, tanganing ireport an kagadanan. An istasyon nagpadara nin duwang empleyado na may rickshaw tanganing kuanon an bangkay ni Hachikō. An mga peryodiko sa bilog na Hapon nagbareta kan kagadanan. Ibinareta man ini sa bilog na kinaban, kaiba an Los Angeles, Paris, asin Budapest.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=174}}&lt;/ref&gt; Dai mabilang na tawo an mamondo asin naanggot, nangorogna an mga Kobayashi asin Yaeko.&lt;ref name=&quot;itoh2017-162164&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=162–164}}&lt;/ref&gt; Ini an solamenteng pagkakataon sa kasaysayan kan Hapon na nagkaigwa nin pagmondo sa bilog na nasyon para sa sarong hayop.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=167}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hachiko-3.jpg|thumb|right|Lulubngan ni Hachikō sa [[Sementeryo nin Aoyama]]|alt=Lulubngan nin ayam]]
Pagkatapos kan saiyang kagadanan, an mga tada ni Hachikō dinara sa Laboratoryo sa Medisina sa Hayop kan [[Parke nin Komaba|Kolehiyo sa Agrikultura kan Komaba]], Kolehiyo sa Agrikultura kan Imperyal na  Unibersidad kan Tokyo, para sa sarong [[otopsiya|nekropsiya]].&lt;ref name=&quot;itoh2017-165179&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=165–179}}&lt;/ref&gt; Dangan siya sinulo asin an abo kan saiyang mga panlaog na organo ilinubong sa [[Sementeryo nin Aoyama]], Minato, Tokyo kun saen sinda nagpapahingalo sa kataid ni Propesor Ueno.&lt;ref name=&quot;itoh2017-164&quot;/&gt; An anit ni Hachikō napreserbar pagkatapos kan saiyang kagadanan, asin an saiyang [[taksidermo]] nakadispley sa [[Nasyunal na Museo nin Siyensya kan Hapon]] sa [[Ueno, Tokyo|Ueno]], Tokyo. &lt;ref name=&quot;itoh2017-164&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=164}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Opening of the completely refurbished Japan Gallery of National Museum of Nature and Science |url=http://www.kahaku.go.jp/english/news/2007/0417open/info.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630102646/http://www.kahaku.go.jp/english/news/2007/0417open/info.html |archive-date=June 30, 2007 |access-date=November 13, 2007 |website=The National Science Museum, Tokyo |quote=Dugang pa sa mga pinakanamomotan na mga ispesimen kan mga nakaaging permanenteng eksibisyon, arog kan maimbod na ayam na si Hachikō, an ayam na eksplorador sa Antartika na si Jiro asin Futabasaurus suzukii, sarong plesiosaurus na tubong Hapon, an mga bagong eksibit nagtatampok nin mahiwas na hanay nin mga bagong ipinapahiling na mga bagay.}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kimura&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.northlandakitas.com/akitahistory/ahistory.htm |title=A History Of The Akita Dog |first1=Tatsuo |last1=Kimura |publisher=Akita Learning Center |access-date=May 6, 2011}}&lt;/ref&gt;

Kan Marso 9, 1935 alas 8 nin aga sarong serbisyo sa paggirumdom an ginibo sa bronseng estatuwa ni Hachikō. Dakol an tawo, burak, manlaenlaen na dolot, asin mga pading Budista.&lt;ref name=&quot;itoh2017-memorial&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=22, 33, 166–168}}&lt;/ref&gt; Sa pagromdom na ini, naagimadmadan ni Kurita na an ido na saiyang ipinadara hale ki Ōdate iyo si Hachikō kan an sarong katrabaho nagsabi, &quot;Si Hachi-kō orihinal na gikan ki Ōdate kan mga Enero 11, 1924, asin pinadakula kan samong dating paratukdo na si Ueno Hidesaburō.&quot;&quot;&lt;ref name=&quot;itoh2017-kuritasees&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=22, 33}}&lt;/ref&gt; Alagad, pigtoninong niya ini sagkod 1957.&lt;ref name=&quot;itoh2017-kuritasees&quot;/&gt; An lubong ni Hachikō ginibo kan Marso 12, alas 2 nin hapon, sa lulubngan ni Ueno sa [[Sementeryo nin Aoyama]], kaiba an aking lalaki ni Hachikō na si Kuma-kō&amp;mdash;na mga 4 anyos kan panahon na idto, 16 na monghe, burak asin kwarta nin pakikidumamay. Mga 10,000 katawo an nagbisita sa estatuwa ni Hachikō poon Marso 8-12. An lobong kan Marso 12 sa Sementeryo nin Aoyama igwa nin mga 60 katawo na nag-atendir.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=169–173}}&lt;/ref&gt;

Duwang nekropsiya an ginibo ki Hachikō. An enot nagpoon kan alas 3 nin hapon kan aldaw na siya nagadan. Nadeterminaran kaini na si Hachikō nagadan huli sa [[dirofilariasis]] (ulod sa puso) asin paggurang. Nadiskobre man kaini na igwa siyang [[dirofilaria immitis]], [[ascites]] asin [[fibrosis|fibrosis sa atay]]. Igwa man nin apat na {{transliteration|ja|[[yakitori]]}} na tuhog sa tulak ni Hachikō, alagad an mga tigsik dai man nakadanyar sa saiyang tulak o nagkawsa nin kagadanan. An mga beterinaryo nagpreserbar kan saiyang puso, pulmon, katoy, pali, asin esopago sa mga garapon na salming. An mga ini nakapahiling sa publiko sa Yayoi campus kan Museo kan Faculty of Agriculture kan Unibersidad kan Tokyo. An iba sa saiyang mga bituka ibinugtak sa saiyang lolobngan sa kataed ni Ueno.&lt;ref name=&quot;itoh2017-179180&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=179–180}}&lt;/ref&gt;Sa ibong kan mayo nin nakuang danyos sa saiyang tulak, may mga tawong nag-iinsistir na nagadan siya huli sa pagkakan nin yakitori skewers. An ibang ebidensya iyo na an mga paratinda nin ''yakitori'' minaabot sana sa banggi asin si Hachikō minaduman sa aga asin siya minaduman sa mga aldaw na maraot an panahon kun an mga paratinda dai minaduman sa Istasyon nin Shibuya. An debate sa ''yakitori'' nagpapadagos sagkod kan mga taon 1980.  &lt;ref name=&quot;itoh2017-179185&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=179–185}}&lt;/ref&gt;

Kan Disyembre 2010 nagpoon an ikaduwang nekropsiya, sa Yayoi campus man. An mga resulta kaini, gamit an gabos na modernong teknolohiya, pinaluwas kan Marso 2011.&lt;ref name=&quot;itoh2017-185187&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=185–187}}&lt;/ref&gt; Sa katapustapusi naresolberan kan mga siyentipiko an kawsa kan kagadanan ni Hachikō; an saiyang mga kawsa nin kagadanan iyo an [[carcinosarcoma|terminal carcinosarcoma]] (kanser) asin dirofilaria immitis. Nakua man ninda an microfilariasis (mga omboy na bilog na ulod). An mga kondisyon na ini nakasentro sa saiyang puso asin pulmon. Kinumpirmar man ninda na dai siya nadanyaran kan ''yakitori'' skewers.&lt;ref name=&quot;itoh2017-185187&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url= https://news.yahoo.com/s/ap/as_japan_faithful_dog| archive-url= https://web.archive.org/web/20110305182929/http://news.yahoo.com/s/ap/as_japan_faithful_dog|title=Mystery solved in death of legendary Japanese dog| archive-date=March 5, 2011| work= news.yahoo.com|access-date=October 2, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url= https://www.japantimes.co.jp/news/2011/03/04/national/worms-not-skewer-did-in-hachiko/|title=Worms, not skewer, did in Hachiko|work= The Japan Times |date= March 4, 2011|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt; Kada taon sa Marso 8, si Hachikō tinatawan nin onra sa paagi nin sarong seremonya nin paggirumdom sa Istasyon nin Shibuya.&lt;ref&gt;American Kennel Club (listed author): ''Complete Dog Book: The Photograph, History, and Official Standard of Every Breed Admitted to AKC Registration, and the Selection, Training, Breeding, Care, and Feeding of Pure-bred Dogs'', Howell Book House, 1985, p. 269. {{ISBN|0-87605-463-7}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Tremain|first=Ruthven |title=The Animals' Who's Who: 1,146 Celebrated Animals in History, Popular Culture, Literature, &amp; Lore|url=https://archive.org/details/animalswhoswho00ruth_u1i|publisher=Scribner|location=New York |year=1984|page=[https://archive.org/details/animalswhoswho00ruth_u1i/page/105 105]|isbn=0-684-17621-1}}&lt;/ref&gt; Kan 1934 an istorya ni Hachikō inako para gamiton sa sarong libro para sa mga ikaduwang grado sa maabot na taon nin pag-eskwela kan Abril 1935 tanganing magtukdo nin moralidad, kabootan, asin pagpasalamat.&lt;ref name=&quot;itoh2017-149150&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=149–150}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dl.ndl.go.jp/pid/1277044/1/42|script-title=ja:オン ヲ 忘レルナ|trans-title=Jinjo Elementary School Training Manual for Children” Volume 2|language=ja|publisher=Ministry of Education|date=November 22, 1934|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Empire of Dogs|url=https://archive.org/details/empireofdogscani0000skab|pages=[https://archive.org/details/empireofdogscani0000skab/page/1 1], 6, 88|last=Skabelund|first=Aaron|date=2011 |publisher=Cornell University Press|location=Ithaca, New York|isbn=978-0801450259}}&lt;/ref&gt; Si Hachikō iginagalang pa man giraray sa Hapon asin an saiyang istorya itinukdo sa mga kaakian tanganing magtukdo nin dai natatanyog na kaimbodan asin tiyaga.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Prairie Schooner|title=The Prayer Wheel|last=Hassler|first=David|year=2002|volume=76|issue=1|page=109|jstor=40636036|url=https://www.jstor.org/stable/40636036|access-date=September 20, 2025}}&lt;/ref&gt;

===Mga lulubngan ni Hachikō, Ueno, asin Yaeko===
[[File:Grave of Hidesaburo Ueno and monument of Hachiko, in the Aoyama Cemetery.jpg|thumb|right|An lulubngan ni Yaeko yaon sa may parol na gapo (tuong likod). An lulubngan ni Hachikō sa tuong atubangan (sa kanto kan kudal). An lulubngan ni Propesor Ueno iyo an mas halangkaw na obelisk, [[Sementeryo nin Aoyama]], Minato, Tokyo.|alt=Lulubngan nin sarong ayam asin an duwang kagsadiri kaini]]
An lulubngan ni Hachikō pwedeng magin masakit hanapon. Mas dakol na tawo an nagbibisita kaini ikan sa arin man na ibang lulubngan sa sementeryo nin Aoyama. Aroaldaw igwa nin mga dolot na burak, kakanon, asin sinsilyo; lalo na sa Marso 8. An mga direksyon iyo an:&lt;ref name=&quot;itoh2017-189190&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=189–190}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=An sadit na lulubngan ni Hachi inaapod na &quot;Hachi-kō no hokora&quot; (sadit na santuaryo ni Hachi-kō). Dati ini an &quot;aiken no hokora&quot; (sadit na santuaryo kan mga namomotan na ayam) kan nagadan nang si Ueno Hidesaburō. Ini nakatindog sa toong kanto kan lote kan lulubngan ni Ueno Hidesaburō sa Sementeryo nin Aoyama. An Sementeryo nin Aoyama namumugtak sa 32-2, 2-chōme Minami-Aoyama, Minato ward, Tokyo. Madali ining maabot gikan sa tolong istasyon nin subway kan mga linya nin subway kan Tokyo Metro (mga detalye sa ibaba). An numero kan lote para sa lolobngan ni Ueno iyo an &quot;1-shu, ro, 6-gō (lugar), 12-gawa (lote).&quot;Ini namumugtak sa wala na parte kan tinampo hale sa punerarya, sa lugar kan sementeryo.Hale sa punerarya, liko sa wala sa tinampo sa inotan, asin an lote yaon sa wala. Sa ibong na lado nakatindog an mga lulubngan kan mga dignitaryo arog kan mga nakaaging primer ministro kan Hapon na si Hamaguchi Osachi asin Inukai Tsuyoshi, asin an ministro sa pinansya na si Inoue Jun'nosuke. An lote na may lulubngan ni Ueno napapalibutan nin sarong kudal na gibo sa kawayan. [298] Siring man, sa luwas sana kan saiyang lulubngan, sa toong atubangan na kanto kan kudal na may rehas, itinugdok an Gapong Panggirumdom ki Hachi-kō, mga 4.5 piye an langkaw, na gibo sa gapong-Mikage (granito). An inskripsiyon nagsasabi: &quot;Chūken Hachi-kō no hi&quot; (Gapong Panggirumdom para sa Maimbod na Ayam na si Hachi-kō).[299]
|author=Mayumi Itoh (2017|source=Hachikō: Solving Twenty Mysteries about the Most Famous Dog in Japan, mga dahon: 189-190)}}

Nagadan si Yaeko kan Abril 30, 1961. Naghagad siya na ilubong sa kataid ni Ueno. An pamayo kan pamilyang Ueno nagsayuma huli ta sinda ni Ueno dai nanggad nagpakasal. Pakalihis nin 55 taon nin negosasyon asin pagputol sa red tape, an parte kan saiyang mga bangkay tinugutan na ilubong sa kataid ni Ueno asin Hachikō, sa parol na gibo sa gapo na Shirakawa sa lulubngan sa Sementeryo nin Aoyama.&lt;ref name=&quot;itoh2017-191&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=191}}&lt;/ref&gt; An seremonyang ini nangyari kan Mayo 19, 2016, na parehong presente an pamilyang Ueno asin Sakano. An pangaran ni Yaeko asin an petsa kan saiyang kagadanan nakaukit sa gilid kan saiyang lapida, kaya naotob an pagtiripon kan pamilya ni Hachikō. &quot;Sa pagbugtak kan mga pangaran kan duwa sa saindang lulubngan, maipapahiling ta sa mga maabot na henerasyon an katotoohan na si Hachikō igwa nin duwang paraataman.&quot; sabi ni Shiozawa. &lt;ref name=&quot;mainichiremains&quot;/&gt; &quot;Para ki Hachikō an propesor iyo an saiyang ama, asin si Yaeko iyo an saiyang ina,&quot; dugang ni Matsui.&lt;ref name=&quot;mainichiremains&quot;/&gt;

Itinago ni Saitō an mga tulang asin kalabera ni Hachikō sa saiyang pag-aadal. Alagad, sinda nasulo kan Tokyo Air Raid kan Mayo 25, 1945, kaiba an saiyang harong.&lt;ref name=&quot;itoh2017-215&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=215}}&lt;/ref&gt; An mga natatadang tada ni Hachikō yaon sa apat na lugar: 1) an nagkapira sa saiyang mga bituka sa Sementeryo nin Aoyama kaiba si Ueno asin Yaeko, 2) puso asin pulmon, katoy asin pali, asin esophagus sa Yayoi campus, 3) an tungkod kan saiyang anit sa Nasyunal na Museo nin Kalikasan asin Siyensya, Parke nin Ueno, Taitō ward, Tokyo, asin 4) an unra nin “an Kalag kan Maimbod na Ayam na si Hachi-kō,” sa Templo nin Jindai, Chōfu, Tokyo. Kan mga taon 1960 an nagkapirang mga tada sa bituka ni Hachikō gikan sa Sementeryo nin Aoyama ibinalyo sa Templong Jindai na ini. &lt;ref name=&quot;itoh2017-191195&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=191–195}}&lt;/ref&gt; Arog kan paggibo kan bronseng estatuwa ni Hachikō, nagkaigwa nin kontrobersiya sa paggibo kan saiyang nakasakay na anit. An estatuwa ginibo gamit an saiyang nakahulog na talinga, alagad an saiyang tungkod ginibo gamit an duwang talinga na nakatindog. An mga taksidemista gustong gibohon an saindang pinakamarahay na trabaho kasuarin man, kaya inabot nin 3 bulan tanganing magibo an tungkod.&lt;ref name=&quot;itoh2017-197207&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=197–207}}&lt;/ref&gt;

==Legasiya==
An istorya ni Hachikō nakabihag nin dai mabilang na mga tawo sa bilog na kinaban. Dai mabilang na mga bisita, Hapon asin dayuhan, an nagdadalaw sa saiyang estatuwa sa Shibuya taon-taon.&lt;ref name=&quot;itoh2017-308&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=318}}&lt;/ref&gt; Sarong Hapon na kompanya nin aling-alingan an nagpoon kan &quot;Day of the Idol Dog&quot; kan 2009, na nagtataong onra sa sarong ayam kada Nobyembre 11. An inot na honoree kaini iyo si Hachikō.&lt;ref name=&quot;itoh2017-318&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=308}}&lt;/ref&gt; Kan Hulyo 2012, an mga retrato gikan sa buhay ni Hachikō ipinahiling sa [[Shibuya Folk and Literary Shirane Memorial Museum]] &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.city.shibuya.tokyo.jp.e.mu.hp.transer.com/est/kyodo/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705004908/http://www.city.shibuya.tokyo.jp.e.mu.hp.transer.com/est/kyodo/index.html |archive-date=July 5, 2015 |title=Shibuya City / Shibuya Folk and Literary Shirane Memorial Museum|publisher= Shibuya City|access-date=September 21, 2025}}&lt;/ref&gt; sa [[Shibuya]] bilang parte kan {{transliteration|ja|Shin Shuzo Shiryoten}} (Eksibisyon kan mga bagong nakatago na materyales) eksibisyon kan mga bagong nakatago na materyales.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://ajw.asahi.com/article/behind_news/social_affairs/AJ201206160043|title=Shibuya museum showcases last photo of loyal pooch Hachiko|date=June 16, 2012|newspaper=The Asahi Shimbun|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120718073400/http://ajw.asahi.com/article/behind_news/social_affairs/AJ201206160043|archive-date=July 18, 2012|access-date=September 21, 2025|author=Ohmoro, Kazuya}}&lt;/ref&gt; Dakul na mga paninda na may temang Hachikō an ipinapabakal, kabali an: mga malinaw na folder, mga tote bag, mga holder, mga kwaderno, mga dulsi, mga cookies, ''kasutera'' (mga espongha), kulasising saa, mga rice crackers, mga saludsod, mga tsokolate, asin sarsa. An sarsa nin Hachi-kō sarong haloy nang paratinda na piggigibo kan Hachiko Sauce Company. An sarsa nin Hachikō ginigibo pa man giraray poon kan 2025 na pigkokonsiderar na saro sa pinakamarahay na sarsa na &quot;Worcestershire&quot; sa Hapon. Igwa ining tolong manlain-lain na namit (orihinal, semi-mahibog, asin prutas).&lt;ref name=&quot;itoh2017-115116312&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=115–116, 312}}&lt;/ref&gt;

Kada taon sa Abril 8, poon kan 1984, an Sosyedad para sa Pagpreserbar kan Bronseng Estatwa kan Maimbod na Ayam na si Hachi-kō naggigibo nin Kapistahan ni Hachikō sa Istasyon nin Shibuya. Ginigibo ini sa Abril 8 imbes na Mayo 8 ta ini pinagsasaro an petsa nin kagadanan ni Hachikō sa kaaldawan ni Buddha, na inaapod na Kapiyestahan nin Burak.&lt;ref name=&quot;itoh2017-231232&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=231–232}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itoh20237-246&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|page=246}}&lt;/ref&gt;

===Mga Estatuwa ni Hachikō===
{{See also|Estatwa ni Hachikō}}
Kasabay kan panahon na si Teru Andō, na naggibo kan estatuwang plaster, nagpaplano nin sarong estatuwang bronse, sarong senior an nagkua nin sarong eskultor, si Ōuchi, na nagdisenyo kan postcard kan Bagong Taon, tanganing maggibo nin sarong estatuwa na gibo sa kahoy ni Hachikō. An senior naghingako na an pamilya ni Ueno nag-endorso saiya na mag-asikaso kan gabos na mga komisyon ni Hachikō, alagad ini sarong hayag na gibo-gibo. An senior naggibo nin mga postcard na may woodblock-print asin pinapirmahan ini ni Stationmaster Yoshikawa. Si Andō nahahadit na gayo sa pandadaya na ini asin hinagad ki Saitō na magpoon nin sarong bronseng estatuwa. Si Saitō kontra kaini huli ta sa pagmati niya dapat sana ining gibohon pagkatapos na magadan si Hachikō. Nagprobar si Saitō na kanselaron kan senior an proyekto sa bloke nin kahoy asin makisumaro ki Andō, alagad an senior nagsayuma na magtabang o magkomiter nin kwarta na saiyang nakua. An senior na ini nagkua man ki Ōuchi tanganing maggibo nin sadit na estatuwa. Sa pag-alangan, si Saitō uminoyon sa bronseng proyekto ni Andō. Si Saitō dai nanggad inaprobetsaran si Hachikō ni na-enjoy niya an pagigin nasa atensyon.&lt;ref name=&quot;itoh2017-126127&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=126–127}}&lt;/ref&gt; Si Saitō asin Andō nagpoon kan Pondo tanganing Magmukna kan Bronseng Estatwa ni Hachi-kō kan Enero 1, 1934, na may dakulang suporta sa bilog na nasyon, kabali an mga akademiko, propesyonal, asin mga kaakian sa eskwelahan. An mga pondo ipinadara pa ngani hale sa Korea, na sarong kolonya kan Hapon kan panahon na idto,&lt;ref name=&quot;itoh2017-127131&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=127–131}}&lt;/ref&gt; siring man an Tsina, Taywan, asin Amerika.&lt;ref name=&quot;itoh2017-127131&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-141&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=141}}&lt;/ref&gt; An saro sa mga paraguno nin pundo nakaakit nin mga 3,000 katawo.&lt;ref name=&quot;itoh2017-139&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=139}}&lt;/ref&gt;  Nagkaigwa nin debate an mga miyembro kan pondo manungod sa parehong pose ni Hachikō asin kun sain dapat ibugtak an estatuwa. May mga gusto siyang magtukaw na may nakahulog na talinga asin an iba mas gustong magtindog na may tradisyonal na itsura kan Akita. An iba gusto ini sa irarom kan atop kan Istasyon nin Shibuya, na kontrolado kan istasyon, asin an iba gusto ini sa luwas sana kan istasyon, na kontrolado kan Siyudad nin Tokyo. An nakatukaw na realistikong pose pinili, sa parte huli ta dai kayang gibohon ni Andō an nakatindog na pose sa saiyang satispaksion asin an estatuwa ibinugtak sa irarom sana kan mga atop kan istasyon.&lt;ref name=&quot;itoh2017-131132&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=131–132}}&lt;/ref&gt; An bronseng estatuwa pigbuksan kan ala-una nin hapon kan Abril 21, 1934 sa istasyon na may dakulang kaogmahan, na an lugar sa atubangan kan istasyon pano nin mga tawo. &lt;ref name=&quot;itoh2017-143145&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=143–145}}&lt;/ref&gt; An pagbukas nangyari sa lugar kan paradahan kan mga kargamento, bako sa huring lokasyon kan estatuwa sa atubangan kan istasyon, huli sa kakulangan nin espasyo sa enotan. Pinanginotan ni Saitō an seremonya asin yaon duman si Hachikō. An makoapo ni Ueno, si Hisako, na 10 anyos kaidto, talagang nagputol kan laso tanganing ibuksan an estatuwa, na haros dai ninda naabot ni Saitō huli sa kadakol na tawo&lt;ref name=&quot;itoh2017-143144&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=143–144}}&lt;/ref&gt; Poon kan panahon kan pagbukas kan bronseng estatuwa kan Abril 1934 sagkod na haloy na pagkatapos na magadan si Hachikō, kadakol na mga tawo an putik na naghingako na igwa sinda nin mga ayam na ipinangaki niya, dawa ngani saro sanang gikan niya, sarong aking lalaki, an midbid, si Kuma-kō, na pagsasadiri ni Yoshitarō Itō. Si Itō igwa nin [[Fox Terrier]] na an pangaran Debbie, na iyo an ina ni Kuma-kō. Nagadan si Debbie asin si Hachikō garo baga nagdanay na monogamous pagkatapos kaiyan.  &lt;ref name=&quot;itoh2017-offspring&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=147, 169, 309–311}}&lt;/ref&gt;

[[File:Koibumi (1953).jpg|thumb|right|Bronseng estatuwa ni Hachikõ sa [[Surat nin Pagkamoot (1953 na pelikula)|1953 na pelikula na ''Koibumi'', &quot;Surat nin Pagkamoot&quot;]]|alt=Estatuwa nin sarong ayam]]. Kan 1933 si Andō nagpoon na maggibo nin mga sampulong 6-pulgada an langkaw na estatuwa ni Hachikō na nakahigda. Siya mismo an nagtago nin saro, saro para ki Emperatris Dowager Sadako, saro para ki Emperador Hirohito, asin saro para ki Emperatris Nagako. An iba napaduman sa saiyang mga amigo. An saro na saiyang itinatago igwa nin mga bitis sa enotan na parsial na natunaw sa darakulang [[Pagbomba sa Tokyo|mga kasulo sa Tokyo air raid kan Mayo 25, 1945]], alagad ini nabawi. Si Andō asin an saiyang aking babae parehong nagadan sa kalayong ini.&lt;ref name=&quot;itoh2017-152&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=152}}&lt;/ref&gt;

Dai nahaloy pagkatapos kan [[insidente sa Tulay nin Marco Polo]] kan Hulyo 7, 1937, an gobyerno kan Hapon nagpoon na magpahiwas asin militarisasyon kan saiyang ekonomiya, mga tawo, asin materyales para sa gera. An pangyayaring ini pigkonsiderar na kapinunan kan [[Ikaduwang Gerang Tsina-Hapon]] asin nagin parte kan [[Gera sa Pasipiko]], na parte kan Ikaduwang Gerang Pankinaban. An gobyerno maghagad nin materyales para sa paghihingoa sa gera, magbubugtak nin mga kaakian na mga middle-schoolers sa pwersa nin trabaho, asin magsensura kan media. Kan 1943 an kamugtakan para sa mga metal desesperado na gayo na an mga bagay arog kan mga riles nin bantay sa zoo asin mga plake nin paggirumdom para sa mga hayop pighahagad. Kun kaipuhan an mga hayop gagadanon tanganing magamit an metal kan saindang hawla.&lt;ref name=&quot;itoh2017-209210&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=209–210}}&lt;/ref&gt; An mga ayam ginadan huli ta nangangaipo sinda nin kakanon. An mga German Shepherd sana an dai nakabali huli ta sinda mga ayam militar. An mga akita iyo an inot na mga punteriya huli ta sinda nagkakakan nin kadakol na kakanon asin an saindang barahibo pwedeng gamiton para sa mga amerikana (coat). Sa katapusan kan Ikaduwang Gerang Pankinaban 15-16 sanang purong Akita an buhay sa Hapon. Kun nagsayuma kang magdonar kan saimong ataman na hayop, tinatrato ka bilang sarong traydor. May mga tawong inarestar pa ngani asin pinasakitan huli sa dai pakikikooperar sa paghihingoa sa gera.&lt;ref name=&quot;itoh2017-270272&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=210, 213–215, 270–272}}&lt;/ref&gt; Kan magpoon an 1944 na kampanya sa pagresiklo, an estatuwa ni Hachikõ sa Istasyon nin Shibuya nagin sarong punteriya. Sabi ni Saitō, an mga tawo nagbugtak nin puting sash kaini asin nagsurat nin &quot;Konsultalo&quot; sa sash. Sa katapusan kan 1944 an Railways Bureau nagpaaram ki Saitō na tutunawon ninda an estatuwa. Nakua ni Saitō an Bise Ministro kan Transportasyon na mag-oyon na ibugtak an estatuwa sa bodega.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=210}}&lt;/ref&gt; An estatuwa ibinaba kan Oktubre 12, 1944 sa tahaw nin sarong emosyonal na seremonya nin pagpaaram. Susog sa kasunduan, dapat ining magdanay sa bodega. An Railways Bureau nagbalik sa kasunduan sa pagtago asin idinonar ini sa paghihingoa sa gera. &lt;ref name=&quot;jennifer&quot;&gt;{{cite book|title=Consuming Life in Post-Bubble Japan: A Transdisciplinary Perspective|chapter=Robot Reincarnation: Rubbish, Artefacts, and Mortuary Rituals |last=Robertson|first=Jennifer|publisher=Amsterdam University Press|location=Amsterdam|year=2018|page=165|doi=10.2307/j.ctv56fgjm.12|jstor=j.ctv56fgjm.12 |isbn=978-94-6298-063-1 }}&lt;/ref&gt; Dakul an namundo asin pigkonsiderar ining &quot;Ikaduwang Kagadanan&quot; ni Hachikõ.&lt;ref name=&quot;itoh2017-210212&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=210–212}}&lt;/ref&gt; Ini sa kahurihurihi natunaw kan Agosto 14, 1945 sa [[Hamamatsu]],&lt;ref name=&quot;itoh2017-212213&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=212–213, 217}}&lt;/ref&gt; sarong aldaw bago ipinaisi ni Emperador Hirohito an pagsuko, na tinatapos an Ikaduwang Gerang Pankinaban.&lt;ref name=&quot;itoh2017-215&quot;/&gt;&lt;ref name=therisingsun&gt;{{cite book |last1=Toland |first1=John |title=The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire 1939-1945 |url=https://archive.org/details/risingsundecline00john_1 |year=2003 |publisher=The Modern Library|location=New York |isbn=9780812968583 |pages=[https://archive.org/details/risingsundecline00john_1/page/838 838], 849}}&lt;/ref&gt; An estatuwa nagin mga parte para sa makinarya nin lokomotibo, bakong mga bala arog kan minsan nababareta.&lt;ref name=&quot;itoh2023-174&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|page=174}}&lt;/ref&gt; Si Saitō dai nakaaram kaini sagkod kan huring parte kan 1947 huli ta siya nag-ebakwar sa Tokyo pasiring sa Kyoto durante kan gera asin nagdanay duman nin magkapirang taon pagkatapos kan gera. An Nasyunal na Organisasyon nin mga Turista kan Hapon naghapot saiya manungod sa estatuwa huli ta kadakol na tawo an gustong mahiling ini, kaiba an mga Amerikano. Sinabihan sinda ni Saitō na ligtas an estatuwa.&lt;ref name=&quot;itoh2017-215217&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=215–217}}&lt;/ref&gt; Kan huring parte kan 1947 si Takeshi Andō, aking lalaki ni Teru, nagpadara ki Saitō nin sarong surat na nagpamondo saiya huli ta ipinaaram kaini ki Saitō na durante kan gera si Teru asin an saiyang aking babae nagadan sa Mayo 25, 1945 na pagsalakay sa eroplano, an pagsalakay sa eroplano sinulo an saiyang harong asin mga obrang arte, si Takeshi mismo na-draft asin naserbihan sa inotan na linya, nasulo sa estatuwa an parehong pagsalakay sa eroplano, asin na kaipuhan ni Takeshi an tabang ni Saitō sa paggibo nin ikaduwang estatuwa ni Hachikō.&lt;ref name=&quot;itoh2017-212213&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-215217&quot;/&gt;

Kulang an mga materyales asin pirak sa Hapon pakatapos kan gera. Sa ibong kaini, kan huring parte kan 1947 an Komite sa Paggibo Liwat kan Bronseng Estatwa ni Hachi-kō pigmukna tanganing magtogdok nin ikaduwang estatuwa. An Nasyunal na Organisasyon nin mga Turista sa Hapon nagin maimpluwensya man sa mga paghihingoang ini.&lt;ref name=&quot;itoh2017-219&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=219}}&lt;/ref&gt; An mga opisyales kan Supreme Commander Allied Powers (SCAP) inot na nagtumang sa mga paghihingoang ini huli ta nahiling ninda an kaimbodan ni Hachikō bilang pagpapauswag nin debosyon sa imperyalismo. Sa kahurihurihi naagimadmadan ninda na si Hachikō mayo man nin koneksyon diyan.&lt;ref name=&quot;itoh2017-219222&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=219–222}}&lt;/ref&gt; Sa ibong kan kasakitan sa ekonomiya kan panahon pakatapos kan guerra, dakol na ordinaryong tawo an nagdonar nin kwarta para sa ikaduwang estatuwa, siring man an dakol na maimpluwensyang tawo. Dakul na mga Amerikano an nakadangog manungod sa kapaladan kan inot na estatuwa asin nagdonar nin kwarta.&lt;ref name=&quot;itoh2017-222&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=222}}&lt;/ref&gt; Si Takeshi Andō nagpoon na magtrabaho sa bagong estatuwa dawa ngani sa kapinunan kulang an metal. Dugang pa, mayo siyang tunay na modelo asin kinaipuhan na magsarig sa mga retrato asin mga sukol ni Saitō. Pakalihis nin mga taon, inadmitir ni Takeshi na tinunaw niya an saro sa mga panginot na gibo kan saiyang ama na naraot sa gera tanganing gibohon an ikaduwang estatuwa. An pedestal kan orihinal na estatuwa nakaligtas sa gera kaya ginamit ninda iyan para sa bagong estatuwa. Duwang bronseng plake na naglaladawan kan ginikanan ni Hachikō, saro sa Ingles asin saro sa Hapon, an nakadukot sa pedestal.&lt;ref name=&quot;itoh2017-222-223&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=222–223}}&lt;/ref&gt;

Kan Agosto 15, 1948, ikatolong anibersaryo kan anunsyo kan pagsuko ni Hirohito, si Takeshi Andō, nagbuyagyag nin ikaduwang estatuwa.&lt;ref name=&quot;Takeshi&quot;&gt;{{cite web|title=Sculptor of faithful dog Hachiko's statue dies at 95|url=https://english.kyodonews.net/articles/-/9889|publisher=Kyodo News|date=March 9, 2019|access-date=September 21, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newman&quot;&gt;{{cite book|last=Newman|first= Lesléa|title=Hachiko Waits|location=New York|publisher= Macmillan|year= 2004|pages=90–92 |url=https://books.google.com/books?id=EaYX31sk98AC&amp;dq=Hachiko+statue&amp;pg=PA91|access-date=September 16, 2025|isbn=978-0-8050-7336-2}}&lt;/ref&gt; Yaon duman an mga aki na nagrerepresentar sa Inglaterra, Hapon, Korea, Taywan, asin Estados Unidos.&lt;ref name=&quot;itoh2017-223-225&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=223–225}}&lt;/ref&gt; An bagong estatuwa yaon pa man giraray asin sarong popular na lugar nin pagtiripon. An entrada kan Estasyon nin Shibuya harani sa estatuwa na ini inaapod na ''Hachikō-guchi'', na an boot sabihon &quot;An Laog/Luwas kan Hachikō&quot;, sa habagatan-sirangan na parte kan istasyon, &lt;ref name=&quot;jennifer&quot;/&gt; saro sa limang luwas kan Istasyon nin Shibuya. An eksaktong lugar kun sain naghalat si Hachikō ngunyan minarkahan nin mga marka nin bronseng bitis.&lt;ref name=&quot;keller&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.akitaclub.org/helen-keller/|title=Helen Keller|date=January 17, 2017 |publisher=Akita Club of America|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt; Dawa ngani si Hachikō iginagalang na gayo sa Hapon asin sa bilog na kinaban, igwa pa man giraray nin mga tawong dai pa man giraray iginagalang siya. An estatuwa kan Shibuya harani sa sarong lugar nin parti sa banggi asin an nagkapirang tawo, sa pankagabsan mga hoben na adultong babae, nagsasakat sa ibabaw kan estatuwa asin &quot;naggigibo nin mga gawe na nakakaakit nin atensyon kan publiko&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Geographical Review|title=Shibuya Center, Tokyo|last=Cybriwsky|first=Roman|year=1988|volume=78|issue=1|pages=59–60|doi=10.2307/214305 |jstor=214305|bibcode=1988GeoRv..78...48C |url=https://www.jstor.org/stable/214305?seq=1|accessdate=September 20, 2025|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; An ikaduwang estatuwa na ini pigbalyo nin mga sampulong beses huli sa mga proyekto sa konstruksyon, alagad nagdadanay man sa istasyon.&lt;ref name=&quot;itoh2017-227&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=227}}&lt;/ref&gt; Kan 1984 an bronseng estatuwa ni Hachikõ pinagsararo giraray ki Ueno kan an Faculty of Agriculture kan Unibersidad kan Tokyo narealisar na an bronseng bust na yaon sainda iyo idtong ki Ueno asin siya an kagsadiri ni Hachikō, kaya ipinadara ninda ini sa Istasyon nin Shibuya.&lt;ref name=&quot;itoh2017-231232&quot;/&gt; Si Saitō nagtogdas kan Sosyedad kan Hapon para sa Paglikay sa Kabangis sa mga Hayop o sa Ingles, Japan Society for the Prevention of Cruelty to Animals (JSPCA) kan Mayo 1948 asin nagserbi bilang saro sa mga lider kaini sagkod na siya nagadan kan Setyembre 19, 1964.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=247}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2023-76&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|page=76}}&lt;/ref&gt; Nagadan si Takeshi kan Enero 13, 2019 sa edad na 95.&lt;ref name=&quot;Takeshi&quot;/&gt; An mga bitis sa inotan asin nguso kan estatuwang ini nagkikinang na ngonyan huli ta kadakol na tawo an nakaduta kaini. Maogma si Takeshi manongod kaini huli ta ipinapahiling kaini na kadakol na tawo an tunay na nagmamakulog ki Hachikō.&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=330}}&lt;/ref&gt;

An saro pang estatuwa yaon sa ginikanan na banwaan ni Hachikō, sa atubangan kan [[Istasyon nin Ōdate]]; ini pigbuyagyag sa Istasyon nin Tren sa Ōdate kan Hulyo 8, 1935.&lt;ref name=&quot;itoh2017-152154&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=152–154}}&lt;/ref&gt; An estatuwang ini natunaw man kan mga paghihingoa sa pagresiklo kan 1945.&lt;ref name=&quot;itoh2017-217&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=217}}&lt;/ref&gt; An pagtipon nin pondo para sa sarong bago nagpoon kan 1962 asin ini pigbuyagyag kan Mayo 1964 sa atubangan kan Ōdate Station. Ini naglaladawan ki Hachikō na nakatindog, sarong babae na nakahigda, asin tolong ido asin inaapod na &quot;Pugro nin mga Estatwa kan Akita-inu&quot;. Kan Nobyembre 14, 1987, sarong solo na estatuwa ni Hachikō na nakatindog an itinogdok, pirang metro sana an rayo sa estatuwa kan grupo.&lt;ref name=&quot;itoh2017-227231&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=227–231}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;akitahall2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://en.japantravel.com/akita/akita-dog-museum-in-odate/5494|title=Akita Dog Museum in Odate|publisher=Japan Travel|date=July 23, 2013|access-date= December 24, 2020}}&lt;/ref&gt; Sarong estatuwang gapo ni Hachikō asin mga gapo na [[stele]] an itinogdok sa istaran kan pamilyang Saitō, an saiyang ginikanan, sa Ōdate kan 2003. An mga stele naglaladawan kan saiyang ginikanan.&lt;ref name=&quot;itoh2017-277279&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=277–279}}&lt;/ref&gt; Kan 2004, sarong bagong estatuwa ni Hachikō an itinogdok sa atubangan kan Akita-inu Hall sa Ōdate.&lt;ref name=&quot;akitahall1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://visitakita.com/en/sightseeing/history-culture/201|title=Akita Dog Museum|publisher=Visit Akita|access-date= December 24, 2020|archive-date=January 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125202131/https://visitakita.com/en/sightseeing/history-culture/201/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;akitahall2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-279&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=279}}&lt;/ref&gt;

[[File:Statue of Hachikõ in Woonsocket, RI.jpg|thumb|right|Estatuwa ni Hachikō sa Woonsocket, Rhode Island, USA|alt=Estatuwa nin sarong ayam]] 
Pagkatapos kan pagluwas kan Amerikanong pelikula na ''[[Hachi: A Dog's Tale]]'' (2009), na pig-film sa [[Woonsocket]], Rhode Island, an Konsulado kan Hapon sa Estados Unidos nagtabang sa Konseho nin Turismo kan [[Blackstone Valley]] asin sa syudad nin Woonsocket na ihayag an sarong estatuwa ni Hachikō na identikal sa saro sa Shibuya Station [[Woonsocket Depot Square]], na iyo an lokasyon kan istasyon nin tren na &quot;Bedridge&quot; na itinampok sa pelikula.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iheartrhody.com/2017/03/sights-hachiko-statue-woonsocket.html|title=Sights ~ Hachikō statue ~ Woonsocket|website=iheartrhody.com|access-date=December 24, 2020}}&lt;/ref&gt; An estatuwang ini sa Woonsocket gibo sa bronse asin binakal sa eBay. Ini mas sadit kisa sa saro sa Shibuya asin an pagmukna kaini dai awtorisado. Inaprobaran ni Andō na magkaigwa nin estatuwa sa Woonsocket, alagad dai niya aram na an sarong garo baga dai inaprobaran na replika na natapos na mabakal. Sarong salak na Akita na an pangaran Hachi an nagtindog para ki Hachikō sa seremonya nin dedikasyon.&lt;ref name=&quot;itoh2017-285288&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=285–288}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2023-189190&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|pages=189–190}}&lt;/ref&gt;.

Kan Marso 9, 2015, an Faculty of Agriculture kan [[Unibersidad nin Tokyo]], an alma mater asin lugar nin trabaho ni Ueno kun saen siya nagbibiyahe kada aldaw nin trabaho sa panahon na kaiba niya si Hachikō, naggibo nin sarong bronseng estatuwa na naglaladawan ki Ueno na nagbabalik tanganing sabaton si Hachikō tanganing girumdomon an ika-80 anibersaryo kan pagkagadan ni Hachikō.&lt;ref name=&quot;paje&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.japantravel.com/tokyo/hachiko-statue-university-of-tokyo/20013|last= Paje|first=Jessica A.|title=Hachiko Statue University of Tokyo|publisher=Japan Travel|date=April 21, 2015|access-date=September 21, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sora24&quot;&gt;{{cite web |url=https://soranews24.com/2015/02/11/hachiko-japans-most-loyal-dog-finally-reunited-with-owner-in-heartwarming-new-statue-in-tokyo/ |title=Hachiko, Japan's most loyal dog, finally reunited with owner in heartwarming new statue in Tokyo |publisher=Sora News 24 |date= February 11, 2015 |access-date=August 2, 2015}}&lt;/ref&gt; An estatuwa pig-iskultura ni Tsutomu Ueda gikan sa [[Nagoya]] asin naglaladawan nin sarong naoogmang si Hachikō na naglulukso tanganing kumustahon an saiyang kagurangnan sa katapusan kan sarong aldaw nin trabaho.&lt;ref name=&quot;itoh2017-282&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=282}}&lt;/ref&gt; Si Ueno nakasulot nin kopya, terno, asin trench coat, na an saiyang portpolyo nakabugtak sa daga. Si Hachikō nagsusulot nin sarong ''studded harness''  siring sa nahihiling sa saiyang huring mga retrato.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://en.japantravel.com/tokyo/hachiko-statue-university-of-tokyo/20013|title=Hachiko Statue University of Tokyo – Japan Tourism Guide and Travel Map|publisher=Japan Travel|access-date=April 9, 2018}}&lt;/ref&gt; Sa sarong seremonya na inatenderan kan Embahador kan Hapon kan Oktubre 2016, sarong bronseng estatuwa ni Hachiko asin Dr. Ueno, na kapareho kan saro sa Yayoi Campus kan Unibersidad kan Tokyo, an pigbugtak sa Abbey Glen Pet Memorial Park sa [[Lafayette Township, New Jersey]], Estados Unidos.&lt;ref name=&quot;lafayette&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.akitaclub.org/hachi-ko-nj-pet-cemetary/|title=Hachi-Ko Unveiled In NJ Pet Cemetery|publisher=Akita Club of America|last=Dimon|first=JoAnn|date=January 7, 2017 |access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nj-ambassador&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.njherald.com/story/news/2016/10/10/japanese-ambassador-dedicates-local-memorial/4117890007/|title=Japanese ambassador dedicates local memorial|publisher=New Jersey Herald|last=Obernauer|first=Ed|date=October 10, 2016|access-date=September 23, 2025}}&lt;/ref&gt;

====Lista kan mga estatwa ni Hachikō====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!Ngaran
!Kinamumugtakan
!Taon 
!Ngaran kan Kagmukna
!Mga komento
|-
|Inot na Plaster na Estatwa ni Hachikō (duwang sadit na replika an yaon, an saro nakua sana kan 2014)
|Tokyo
|1933
|Teru Andō 
|Nasulo sa panahon nin pagsalakay sa ere kan 1945&lt;ref name=&quot;itoh2017-212213&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-215217&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=293}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-301305&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=301–305}}&lt;/ref&gt;
|-
|Hachikō Miniature Lying-Down Statue
|Tokyo
|1933
|Teru Andō 
|Iprinesentar ki Empress Dowager Sadako, Emperador Hirohito, asin Empress Nagako, mga katood, si Andō nagtada nin saro (duwang perpektong estatuwa sa parehong estilo an nakua kan 2013 asin 2014)&lt;ref name=&quot;itoh2017-152&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-301305&quot;/&gt;
|-
|Inot na Bronseng Estatwa ni Hachikō
|Istasyon nin Shibuya kan JGR sa Tokyo
|1934
|Teru Andō
|Tinunaw kan 1945&lt;ref name=&quot;itoh2017-212213&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;
|-
|Replika kan Inot na Bronseng Estatwa ni Hachikō
|Istasyon nin Ōdate kan JR
|1935
|
|Tinunaw kan 1945&lt;ref name=&quot;itoh2017-217&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;
|-
|Ikaduwa-a na Plaster na Estatwa ni Hachikō
|Istasyon nin Tsuruoka kan JR, Prepektura nin Yamagata
|1947
|Takeshi Andō 
|“Nadayag” kan 2004&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-295298&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=295–298}}&lt;/ref&gt;
|-
|Ikaduwa-b na Plaster na Estatwa ni Hachikō
|Museo nin Arte sa Syudad nin Kagoshima
|1948
|Takeshi Andō 
|Nakolekta kan 1978&lt;ref name=&quot;itoh2023-201202&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|pages=201–202}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2023-198&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|page=198}}&lt;/ref&gt;
|-
|Ikaduwang Bronseng Estatwa ni Hachikō
|Istasyon nin Shibuya kan JR
|1948
|Takeshi Andō 
|&lt;ref name=&quot;Takeshi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newman&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;
|-
|Pugro nin mga Estatwa nin Akita-inu 
|Istasyon nin Ōdate kan JR
|1964
|Zen’ichirō Aikawa 
|Si Hachikō, sarong inang ayam asin tolong ido&lt;ref name=&quot;itoh2017-227231&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;
|-
|Ikatulong Bronseng Estatwa ni Hachikō
|Istasyon nin Ōdate kan JR
|1987
|Yoshio Matsuda 
|&lt;ref name=&quot;itoh2017-227231&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;akitahall2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;
|-
|Replika kan Ikatulong Bronseng Estatwa ni Hachikō
|Istasyon nin Ōdate kan JR, Dambana ni Hachikō
|1989
|
|Gibo sa [[istiripon]], ginibo giraray sa bronse kan 2009&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-277278&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=277–278}}&lt;/ref&gt;
|-
|Pag-arog ki Hachikō
|Fujishima Community Square
|2001
|
|Gibo sa Bronse&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-295298&quot;/&gt;
|-
|Estatuwang Gapo asin mga Stele na Gapo ni Hachikō
|Istaran kan Pamilyang Saitō
|2003 
|
|Lugar kan kamundagan ni Hachikō, Ōdate&lt;ref name=&quot;itoh2017-277279&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;
|-
|Ikatulong Bronseng Estatwa ni Hachikō (“Si Hachi-kō naghihimuyawot sa saiyang ginikanan na banwaan”) 
|Akita-inu Hall, Ōdate
|2004 
|Yoshio Matsuda 
|&lt;ref name=&quot;akitahall1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;akitahall2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-279&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;
|-
|Ikaduwang Bronseng Estatwa nin Pag-arog ki Hachikō
|Woonsocket, Rhode Island
|2012
| 
|Binakal sa eBay&lt;ref name=&quot;itoh2017-285288&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2023-189190&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;
|-
|Mga Pares na Bronseng Estatuwa ni Dr. Ueno asin Hachi
|Istasyon nin Hisai Kintetsu, Tsu, Prepektura nin Mie
|2012
|Katsuji Inagaki 
|Sarong derby an idinugang sa payo ni Dr. Ueno, Disyembre 2016&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-279284285&quot;/&gt;
|-
|Mga Pares na Bronseng Estatuwa ni Dr. Ueno asin Hachi
|Faculty of Agriculture, Unibersidad nin Tokyo, Yayoi campus
|2015
|Tsutomu Ueda 
|&lt;ref name=&quot;paje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sora24&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-282&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-293&quot;/&gt;
|-
|Mga Pares na Bronseng Estatuwa ni Dr. Ueno asin Hachi
|Abbey Glen Pet Memorial Park in Lafayette Township, New Jersey
|2016
|
|Kapareho kan saro sa Yayoi Campus kan Unibersidad kan Tokyo&lt;ref name=&quot;lafayette&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nj-ambassador&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2023-201202&quot;/&gt;
|-
|Sadit na Bronseng Estatuwa ni Hachi
|Parke nin Miyashita, Shibuya, Tokyo 
|2020
|
|Sa “Shibuya Hachi Compass”&lt;ref name=&quot;itoh2023-201202&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2023-252253&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|pages=252–253}}&lt;/ref&gt;
|}

===Mga Kumpleanyo===
Kan Nobyembre 10, 2012, [[Google]] piggirumdom an magigin ika-89 na kumpleanyo ni Hachikō sa paagi nin pag-upload nin sarong [[Google Doodle]] na naglaladawan kan bantog na ayam na naghahalat sa riles kan Estasyon nin Shibuya asin kapot an sombrero ni Ueno sa saiyang nguso.&lt;ref name=&quot;doodle&quot;/&gt; Kan Nobyembre 10, 2023, an mga tawong Hapon naggirumdom kan magigin ika-100 na kumpleanyo ni Hachikō. Kabali sa mga pangyayari an mga pagbisita sa Istasyon nin Shibuya, mga kanta, asin mga bayle.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tamura |first=Hikoshi |date=November 13, 2023 |title=Events celebrating loyal dog Hachiko's 100th birthday held in north Japan city |url=https://mainichi.jp/english/articles/20231113/p2a/00m/0na/025000c |newspaper=[[Mainichi Shimbun]]|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt; Sarong [[holographic display]] ni Hachikō an pigbugtak sa Akita Dog Visitor Center sa Odate, Prepektura nin Akita, na nag-aako nin mga bisita na nag-abot tanganing magselebrar kan saiyang pagkamundag.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yoshida |first=Koichi |date=November 13, 2023 |title=Akita celebrates 100 years since birth of Hachiko with hologram |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/15047231 |work=[[The Asahi Shimbun]]|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt;

===Sa midya===
[[File:One anniversary of Hachiko 19360308 Scan10038.JPG|thumb|Marso 8, 1936; an enot na anibersaryo kan pagkagadan ni Hachiko|alt=Kadaklan nin mga tawo na nagtatao nin paggalang sa estatuwa nin ayam]]
Si Hachikō iyo an tema kan 1987 na pelikula na {{nihongo3|&quot;An Oosipon ni Hachikō&quot;|[[Hachikō Monogatari]]}}pigdirehiran ni Seijirō Kōyama, na nag-istorya kan saiyang buhay poon sa saiyang pagkamundag sagkod sa saiyang kagadanan asin nagkaigwa nin espirituwal na pakikipag-ulay sa saiyang kagurangnan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eiren.org/toukei/1987.html|title=過去興行収入上位作品|trans-title=Past top-grossing films|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan|language=Japanese|accessdate=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;databank&quot;&gt;{{cite web |title=邦画興行収入ランキング|trans-title=Japanese film box office ranking |url=http://www.generalworks.com/databank/movie/rank04.html |access-date=September 16, 2025|website=SF MOVIE DataBank |publisher=General Works |language=ja}}&lt;/ref&gt; Pigkonsiderar na sarong blockbuster na kapangganahan, an pelikula iyo an huring dakulang hit para sa Japanese film studio [[Shochiku|Shochiku Kinema Kenkyū-jo]].&lt;ref&gt;{{cite book|first=Anne Tereska |last=Ciecko|title=Contemporary Asian Cinema: Popular Culture in a Global Frame|url=https://archive.org/details/contemporaryasia0000unse |publisher=Berg Publishers|location=Oxford|year=2006|pages=[https://archive.org/details/contemporaryasia0000unse/page/194 194]–195|isbn=1-84520-237-6}}&lt;/ref&gt; Ini an pinakahalangkaw na kita na pelikula sa Hapon kan 1987 asin nakaresibe kan Yamaji Fumiko Film Award.&lt;ref name=&quot;itoh2017-318&quot;/&gt; An saro pang pelikula na nakabasar ki Hachikō iyo an 2015 [[Tataramon na Telugu|Telugu]] na pelikula, [[Tommy (pelikula kan 2015)|''Tommy'']].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tommy Telugu Movie Review, Rating|url=https://www.indiaherald.com/Movies/Read/81368/Related-Content-URL|access-date=2020-10-10|website=APHerald [Andhra Pradesh Herald]|language=en}}&lt;/ref&gt;

An &quot;[[Jurassic Bark]]&quot; (2002), episode 7 kan season 4 kan animated series na ''[[Futurama]]'' igwa nin pinalawig na pag-omaw ki Hachikō, na si [[Philip J. Fry|Fry]] nakadayag kan mga fossilized na tada kan saiyang ayam, si Seymour. Pagkatapos na ma-freeze si Fry, ipinapahiling na si Seymour naghalat ki Fry na magbalik sa laog nin 12 taon sa luwas kan Panucci's Pizza, kun saen nagtatrabaho si Fry, na dai nanggad nagsuway sa huring pagboot kan saiyang kagurangnan na halaton siya.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.syfy.com/syfy-wire/futurama-writer-most-devastating-moment-jurassic-bark|title='Futurama' writer on lessons of 'Jurassic Bark,' one of the most devastating half-hours of TV ever made|publisher=Syfy|last=Jackson|first=Matthew|date=August 1, 2022|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt;

An Hachikō iyo man an tema kan sarong librong pang-aki kan 2004 na may titulong: ''Hachikō: An Tunay na Istorya kan Sarong Maimbod na Aso'', na isinurat ni [[Pamela S. Turner]] asin pig-ilustrar ni [[Yan Nascimbene]].&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.publishersweekly.com/978-0-618-14094-7|last=Turner|first=Pamela S.|title=Hachikō: The True Story of a Loyal Dog|publisher= Publishers Weekly|isbn=978-0-618-14094-7|access-date=September 21, 2025}}&lt;/ref&gt; An saro pang librong pang-aki, sarong halipot na nobela para sa mga parabasa sa gabos na edad na inaapod na ''[[Hachiko Waits]]'', na isinurat ni [[Lesléa Newman]] asin pig-ilustrar ni [[Machiyo Kodaira]], an ipinublikar ni Henry Holt &amp; Co. kan 2004.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hachiko Waits |url=http://www.lesleakids.com/hachiko.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929010501/http://www.lesleakids.com/hachiko.html |archive-date=September 29, 2015|access-date=October 1, 2013 |website=lesleakids.com}}&lt;/ref&gt;

Sa manga na Hapon na ''[[One Piece]]'', igwa nin kaparehong istorya sa sarong ayam na an pangaran ChouChou.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/tv-shows/One-Piece/Chou-Chou/|title=Chou-Chou|publisher=Behind The Voice Actors|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt;

Sa video game: ''[[An Kinaban Natatapos Saimo]]'' (2007), an estatuwa ni Hachikō itinampok, ini pigtutukoy sa nagkapirang okasyon. An lokasyon kan estatuwa ni Shibuya igwa nin papel sa naratibo kan kawat. An estatuwa itinampok giraray sa sequel: ''[[Neo: An Kinaban Natatapos Saimo]]'' (2021).&lt;ref&gt;{{Cite video game |title=The World Ends with You |developer=[[Jupiter (company)|Jupiter]] |publisher=[[Square Enix]] |platform=[[Nintendo DS]] |quote='''Shiki:''' Aram mo iyan. Hoy, kun makaagi kita digdi...mahilingan kita sa RG. Ika, ako, asin si Beat. Tibaad dai mo ako mamidbid, kaya...aram ko! Iiba ko si Mr. Mew. Pwede kitang magin sarong grupo giraray!|year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite video game |title=The World Ends with You |developer=[[Jupiter (company)|Jupiter]] |publisher=[[Square Enix]] |platform=[[Nintendo DS]] |quote='''Shiki:''' Neku? Maghirilingan kita sa ibong na lado. Aram mo an lugar nin pagtiripon. Hachiko! / '''Neku:''' Heh. Sarong petsa ini.|year=2008}}&lt;/ref&gt;

Nahiling kan prodyuser na si Vicki Shigekuni Wong an estatuwa ni Hachikō mantang nagbibisita sa Shibuya kan mga taon 1980 asin napahiro nanggad kan saiyang buhay kaya pagkatapos magbalik sa Estados Unidos,&lt;ref&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=308–309}}&lt;/ref&gt; nag-ampon siya nin sarong ayam na Shiba Inu asin nginaranan ining Hachi. Kan an saiyang namomotan na ayam, si Hachikō, nagadan sa edad na 16, nagdesisyon siang gumibo nin pelikula manongod ki Hachiko, sarong simbolo kan makosog na bogkos sa pag-oltanan nin mga ayam asin tawo.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.jflalc.org/home-hatchitale|title=Outdoor Movie Screening: HACHI - A Dog's Tale|publisher=Japan Foundation Los Angeles|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt; An nagresultang pelikula, ''[[Hachi: A Dog's Tale]]'' (pinaluwas kan Agosto 2009), sarong Amerikanong pelikula na pinagbidahan kan aktor na si [[Richard Gere]], na pigdirehir ni [[Lasse Hallström]], manungod ki Hachikō asin sa saiyang relasyon sa sarong Amerikanong propesor asin sa saiyang pamilya na nagsusunod sa parehong istorya, alagad iba. Halimbawa, an Hachikō sarong regalo ki propesor Ueno, an parteng ini laen nanggad sa Amerikanong bersyon.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{Cite news |title=Film Has Two Big Names and a Dog, but No Big Screens |first=Dave |last=Itzkoff |author-link=Dave Itzkoff |date=September 24, 2010 |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2010/09/25/arts/television/25dogs.html |access-date=September 16, 2025 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; An pelikula pig-film sa [[Woonsocket]], Rhode Island, sa laog asin palibot kan [[Woonsocket Depot Square]] na lugar asin itinampok man si [[Joan Allen]] asin [[Jason Alexander]]. An papel ni Hachi ginampanan kan tolong Akita: Leyla, Chico, asin Forrest. Ilinaladawan ni Mark Harden kun pano niya asin kan saiyang grupo sinanay an tolong ayam sa libro: ''&quot;Animal Stars: Behind the Scenes with Your Favorite Animal Actors.&quot;''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Animal Stars: Behind the Scenes with Your Favorite Animal Actors |type=Hardcover |year=2014 |first1=Robin |last1=Ganzert |first2=Allen |last2=Anderson |first3=Linda |last3=Anderson |first4=Marty (Foreword) |last4=Becker (Foreword) |pages=[https://archive.org/details/animalstarsbehin0000ganz/page/296 296 pages] |publisher=[[New World Library]] |edition=1st |isbn=978-1608682638 |url=https://archive.org/details/animalstarsbehin0000ganz/page/296 |access-date=November 20, 2015 }}&lt;/ref&gt; Pagkatapos kan pelikula, inampon ni Harden si Chico.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;/&gt;

====Si Hachikō mismo sa midya====
Si Hachikō mismo nagkaigwa nin dai mababa sa duwang pagluwas sa midya kan 1934, an pinakahalangkaw na punto kan saiyang kabantogan pagkatapos kan pagbuyagyag kan estatuwa. Kan 1994, [[Nippon Cultural Broadcasting]] sa Hapon nakapagbalik nin sarong rekording kan pag-uwang ni Hachikō, ''Junjō bidan Hachi-kō'' (Nakakapukaw sa Puso na Istorya ni Hachi-kō), gikan sa sarong lumang 78 RPM na rekord kan Kikusui Records na nabari sa nagkapirang pidaso. An mga pidaso pinagsararo gamit an [[laser]]. Nagkaigwa nin dakulang kampanya sa pag-anunsio asin kan Sabado, Mayo 28, 1994; 59 taon pagkatapos kan saiyang kagadanan, minilyon na mga paradangog sa [[radyo]] an nag-abang tanganing madangog an pag-uwang ni Hachikō.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Reid |first=T.R. |date=June 3, 1994 |title=Japan's Hero Barks from Beyond the Grave |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1994/06/03/japans-hero-barks-from-beyond-the-grave/aa761354-d891-4bed-b451-6f123f5fbd44/ |accessdate=13 November 2018 |newspaper=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; Ini pigbabareta na garo &quot;maluyang pag-ungol nin sarong gurang na lobo&quot;, na kapareho kan &quot;Wohw. Wohw. Wohw.&quot;&lt;ref name=&quot;itoh2017-146147&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=146–147}}&lt;/ref&gt; Kan Disyembre 1934 si Hachikō naggibo nin sarong cameo sa sarong pelikula na ''Arupusu taishō'' (Hade kan [Hapon] Alps). Sa sarong eksena sarong lalaki an nagsasabi sa mga paradalan manungod sa impormasyon sa bronseng plake kan estatuwa ni Hachikō. Sarong aking lalaki an bakong interesado asin hinapot siya kan lalaki kun tano. An aking lalaki, na hinahaplos an liog ni Hachikō, nagsabi &quot;Magdigdi ka, Mister. Ini an tunay na Hachi-kō. Bakong interesante an Hachi-kō Bronze Statue. Magin maboot ka sa tunay na Hachi, imbes.&quot;&lt;ref name=&quot;itoh2017-146147&quot;/&gt;

===Yaeko Sakano===
[[File:Yaeko Sakano.jpg|thumb|right|Yaeko Sakano kan 1923|alt= Hoben na babaeng Hapon na naka-kimono]]
Si {{nihongo|Yaeko Sakano|坂野 八重子|Sakano Yaeko}},{{efn|Dai aram an orihinal na pangaran ni Yaeko sa pagkadaraga. Mantang parati siyang inaapod na Yeako Ueno, dai niya legal na makukua an pangaran na iyan o magmana kan pagsasadiri ni Ueno huli ta bako sindang kasal. Alagad, parati siyang inaapod na saiyang agom asin sa apelyidong Ueno. Haloy nang ibinareta na sinda mayo nin aki, alagad nagkaigwa sinda nin sarong aking lalaki.&lt;ref name=&quot;itoh2023-240241&quot;/&gt; Si Ueno nag-ampon nin sarong daragita na an pangaran Tsuruko, na dai aram an apelyido sa pagkamundag. Naagom ni Tsuruko an sarong lalaki na an pangaran Yasushi Sakano. Legal na inampon ni Yaeko si Sakano dangan legal na kinua an apelyidong Sakano. Kun kaya, midbid man siya sa apelyidong Sakano.&lt;ref name=&quot;itoh2017-70&quot;/&gt; Gusto kan pamilya ni Ueno na siya mag-agom nin ibang babae alagad si Ueno sa laog kan kasal naglusot siya sa pinto sa likod.&lt;ref name=&quot;itoh2017-73&quot;/&gt;}} parating inaapod na Yaeko Ueno, iyo an daing agom na kapadis ni Hidesaburō Ueno sa laog nin haros 10 taon sagkod sa saiyang kagadanan kan 1925. Huli ta daing agom, dai niya kayang manahon an mga pagsadiri ni Ueno.&lt;ref name=&quot;itoh2017-73&quot;/&gt; Si Hachikō pigbabareta na nagpahiling nin dakulang kaogmahan asin pagkamoot saiya sa kada pagbisita niya saiya. Si Tomokichi Kobayashi, na kaiba ni Hachikō sa laog nin dakul na taon, nagbareta na si Hachikō naglukso sana sa kaogmahan kan mahiling: si Yaeko asin Ueno. Siya man an tawong makakapasakay saiya sa sarong taksi.&lt;ref name=&quot;itoh2017-108110&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;itoh2017-257258&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=257–258}}&lt;/ref&gt; Sinabi ni Yaeko na mayo nang ibang ayam na nakakasabot sa mga tawo arog kan ginibo ni Hachikō asin na siya tunay na maboot.&lt;ref name=&quot;itoh2017-260261&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=260–261}}&lt;/ref&gt; Nagadan si Yaeko kan Abril 30, 1961,&lt;ref name=&quot;itoh2017-70&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=70}}&lt;/ref&gt; sa edad na 76 asin ilinubong sa sarong templo sa [[Taitō]], mas harayo sa lulubngan ni Ueno, sa ibong kan saiyang mga kahagadan sa mga miyembro kan saiyang pamilya na ilubong kaiba an saiyang kapadis. Kan 2013, an mga dokumento ni Yaeko, na nagpapahiling na gusto niyang ilubong kaiba si Ueno, nakua ni Sho Shiozawa, na sarong propesor kan Unibersidad kan Tokyo. Si Shiozawa iyo man an presidente kan Sosyedad nin Hapon sa Patubig, Pag-alog, asin Inhenyeriya sa Bukid, na iyo an namamahala kan lolobngan ni Ueno sa Sementeryo nin Aoyama.&lt;ref name=&quot;mainichiremains&quot;&gt;{{Cite news|url=https://mainichi.jp/english/articles/20160520/p2a/00m/0na/017000c|title=Remains of Hachiko master's wife reinterred with husband, famously loyal dog|date=2016-05-20|work=Mainichi Daily News|access-date=2018-04-10|language=en}}&lt;/ref&gt; Kan Nobyembre 10, 2013, na iyo an ika-90 anibersaryo kan pagkamundag ni Hachikō, Sho Shiozawa asin Keita Matsui, sarong curator kan {{ill|Shibuya Folk and Literary Shirane Memorial|ja| Museum}}, namatean an pangangaipo ni Yaeko na ilubong kaiba si Ueno asin Hachikō.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nationmultimedia.com/life/In-love-and-death-30289231.html|title=In love and death|work=The Nation|access-date=2018-04-10|language=en|archive-date=April 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410135009/http://www.nationmultimedia.com/life/In-love-and-death-30289231.html|url-status=dead|accessdate=2025-11-01|archivedate=2018-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180410135009/http://www.nationmultimedia.com/life/In-love-and-death-30289231.html}}&lt;/ref&gt; An proseso nagpoon sa andam na pagtugot kan mga pamilyang Ueno asin Sakano asin an mapangganang negosasyon sa pamamayo kan Sementeryo nin Aoyama.&lt;ref name=&quot;itoh2023-233&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|page=233}}&lt;/ref&gt; Alagad, huli sa mga regulasyon asin [[burukrasya]], an proseso naghaloy nin mga 2 taon.&lt;ref name=&quot;itoh2017-191&quot;/&gt; Si Shiozawa nagpadagos man bilang saro sa mga organisador na imbuelto sa pagtogdok kan bronseng estatuwa ni Hachikō asin Ueno na pigbuksan sa natad kan Unibersidad kan Tokyo kan Marso 9, 2015, tanganing girumdomon an ika-80 anibersaryo kan kagadanan ni Hachikō.&lt;ref name=&quot;paje&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sora24&quot;/&gt;

====Misteryo ni Hidesaburō Ueno asin aki ni Yaeko Sakano====
An mga Hidesaburō are Yaeko haloy nang pigbabareta na mayo nin mga aki,&lt;ref name=&quot;itoh2023-240241&quot;/&gt; apwera sa sarong pagsambit sa sadiring mga nakasurat na rekord ni Yaeko manungod ki Hachikō. Nagsurat siya &quot;Si Hachi sarong maboot na ayam. Kan siya sarong taon pa sana, namundag an samong aking lalaki. Si Hachi maboot man sa samong omboy. Parati kong nahihiling si Hachi sa kwarto kan omboy asin nagtuturog kaiba an samong aking lalaki. Si Hachi mamomoton na gayo sa samong aking lalaki kaya minsan itinatago ko sinda sa higdaan. Ini an nagpapaogma ki Hachi.&quot;&lt;ref name=&quot;itoh2017-260263&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=260–263}}&lt;/ref&gt; asin si Propesor Itoh nagsurat &quot;Na an saiyang aking lalaki namundag kan si Hachi sarong taon an edad dai pa nanggad nasambit sa arin man na dokumento, sa kaaraman kan kagsurat na ini.&quot;&quot;&lt;ref name=&quot;itoh2017-260263&quot;/&gt; Si Kazuto Ueno, kan Sosyedad para sa Pagpreserbar kan mga Bronseng Estatuwa ni Dr. Ueno Hidesaburō asin Hachi-kō, iyo an posibleng makoapo ni Hidesaburō. Siya ipinamidbid bilang siring sa sarong magkapares na estatuwa na dedikasyon kan asin Ueno sa [[Hisai, Mie]] kan 2012.&lt;ref name=&quot;itoh2017-279284285&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=279, 284–285}}&lt;/ref&gt; Yaon man siya sa pinakaenot na presentasyon kan “Best Idol Dog” kan 2009.&lt;ref name=&quot;itoh2023-240241&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2023|pages=240–241}}&lt;/ref&gt; Nagdakula siya sa prepektura kan Ueno Hidesaburō, an Prepektura nin Mie. Mayo nin rekord nin kagadanan nin sarong aking lalaki ni Hidesaburō asin Yaeko na nagadan na hoben pa. Siya an aki kan saindang sarong beses na nasambit na aki, si Jin Ueno. Posibleng kinua kan pamilyang Ueno an aking ini huli ta bako ining lehitimo na tawan siya nin legal na mga proteksyon, na sarong komun na gawi kan panahon na idto. Si Jin nagdakula sa Hisai, asin sarong &quot;pamangkin&quot; ni Hidesaburō, dawa ngani si Hidesaburō asin Yaeko dai tinugutan na mahiling siya. Si Jine nagin alkalde kan Hisai asin miyembro kan Mie Prefecture Assembly.&lt;ref name=&quot;itoh2023-240241&quot;/&gt; Si Jin iyo man an legal na paraataman kan lolobngan ni Hidesaburō sa Aoyama Cemetery. Alagad si Kazuto namundag kan 1937. Pwedeng napasala ni Yaeko an pagkamundag ni Hisako kan Pebrero 1924 sa mas amay na pagkamundag kan saiyang aking lalaki. Si Jin namundag kan Hulyo 31, 1912 asin igwa nang edad na magin ama ni Kazuto. Igwa nin sarong dokumentaryo sa TV kan 1999 manungod ki Hachikō kun saen si Kazuto nagluwas bilang makoapo ni Dr. Ueno.An dokumentaryo nagpahiling nin sarong henealohiya kan pamilya kan pamilyang Ueno kun saen si Jin iyo an solong aki ni Hidesaburō asin si Kazuto iyo an pinakamatuang aki ni Jin. Sa dokumentaryong ini si Kazuto nagsabi: “May sarong beses na nagsabi sako na an sakong lolo nagpadakula kan saiyang mga ayam na garo baga igwa sinda nin sadiring dignidad, kun paanong an mga tawo igwa nin dignidad.” Ini nagpapatunay na si Hidesaburō asin Yaeko igwa nin sarong aking lalaki, si Jin, asin siya an ama ni Kazuto.&lt;ref name=&quot;itoh2023-240241&quot;/&gt;

===Si Helen Keller asin si Stevie Wonder===
[[File:Helen Keller with her Akita Kenzan-Go.jpg|thumb|right|Si Helen Keller kaiba an saiyang ikaduwang Akita ''Kenzan-Go''|alt=Babae kaiba an saiyang ayam]]
Si Helen Keller nagbisita sa Akita Prefecture kan Hunyo 1937 asin aram asin naghapot manungod sa Hachikō. Nagpoon siyang mag-ataman nin mga ataman na hayop asin ipinamidbid sinda sa Amerika. Nagtuyo siyang magbisita sa Korea, Tsina, asin sa estatuwa ni Hachikō sa Shibuya, alagad an saiyang pagbisita naputol kan [[Insidente sa Tulay nin Marco Polo]]. Kaya dai nakapag &quot;namidbid&quot; si Hachikō sa pagbiyaheng idto.&lt;ref name=&quot;kelleritoh&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=321–325}}&lt;/ref&gt; An saiyang inot na Akita, ''Kamikaze-Go'' (&quot;divine wind&quot;), na inapod niyang ''Kami'' sa halipot, dinara tanganing sabaton siya sa Tokyo kan siya kaipuhan na maglayag pabalik sa Amerika. An pinakainot na Akita na itinao saiya iyo si ''Kamikaze-Go'', na iyo an pinakainot na Akita na nagbyahe sa ibang nasyon hale sa Hapon asin an pinakainot na Akita sa Amerika. Nagadan siya sa helang duwang bulan pagkatapos mag-abot sa Amerika kan Nobyembre 18, 1937 asin si Keller tinawan kan tugang na lalaki ni ''Kamikaze-Go'' kan Hunyo 1, 1939 sa Tokyo, ''Kenzan-Go'' (&quot;matirik na bukid&quot;), ''Go-go'' sa halipot na pagtaram. An relasyon kan Hapon asin Estados Unidos grabe an pagluya kan panahon na idto asin igwa nin kahaditan sa mag-ibong na lado kun baga an &quot;G-go&quot; makakaabot sa Amerika nin ligtas.&lt;ref name=&quot;kelleritoh&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://akitainu-news.com/en/archives/261|title=Deep and Beautiful Bond between Helen Keller and Akita Dogs|publisher=Akita-Inu News|date=October 17, 2020|access-date=September 17, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thevintagenews.com/2017/02/13/helen-keller-had-a-japanese-akita-dog-named-kamikaze-go-she-was-the-first-to-bring-an-akita-dog-to-the-united-states/|title=Helen Keller had a Japanese Akita dog named Kamikaze-go; She was the first to bring an Akita dog to the United States|publisher=The Vintage News|last=Blazeski|first=Goran|date=February 13, 2017|access-date=September 17, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ogasawara&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.northlandakitas.com/hellen.htm |title=Helen Keller and Akitas |first1=Ichiro |last1=Ogasawara |publisher=Akita Learning Center |access-date=7 May 2011}}&lt;/ref&gt; Si Keller asin Go-Go marahayon na mga kairiba poon pa kan inot na aldaw. Si Go-Go nag-irok pa ngani kan saiyang inot na banggi sa harong ni Keller na nagtuturog sa pamitisan kan saiyang higdaan.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gibeault|first=Stephanie|title=Hellen Keller, Accomplished &amp; Inspirational Icon, Was a Lifelong Dog Lover|url=https://www.akc.org/expert-advice/news/helen-keller-was-a-true-dog-lover/|access-date=2022-02-10|website=American Kennel Club|language=en}}&lt;/ref&gt;Nagadan si Go-go kan 1944 o 1945. Pagkatapos kan Ikaduwang Gerang Pankinaban, kadakol na mga Amerikano an nagdara nin kadakol na mor Akitas, na sa totoo mga pinaghalo na Shepherd-Akita, pabalik sa Amerika. An mga ayam na ini nagin midbid bilang mga Amerikanong Akitas.&lt;ref name=&quot;kelleritoh&quot;/&gt; Kan Agosto 30, 1948, nadutaan niya an [[Estatuwa ni Hachikō|ginibo giraray na estatuwa ni Hachikō sa Istasyon nin Shibuya]], 15 aldaw sana pagkatapos na ini ibuyagyag.{{efn|An nagkapirang pinagkukuanan nagbareta kan Setyembre 5, 1948.&lt;ref name=&quot;Takeshi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;keller&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kelleritoh&quot;/&gt;}}

Si Stevie Wonder nagpabiyahe sa saiyang nguhod na tugang na lalaki pasiring sa Prepektura nin Akita kan 2000 tanganing hanapon siya nin sarong tuta na Akita. Igwa siyang Akita kan siya huben pa asin nag-insistir na magkua nin sarong Akita na Hapon ngunyan ta sa pagmati niya sinda an tunay na Akita.&lt;ref name=&quot;wonderitoh&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|page=326}}&lt;/ref&gt;

===Shibuya Ward Minibus===
[[File:Shibuya Hachiko Bus (2846051593).jpg|thumb|Shibuya Hachiko minibus|alt=Bus na may motibo nin ayam]]
Kan 2003, sa Shibuya ward, sarong minibus (opisyal na inaapod na &quot;Shibuya-ward Community Bus&quot;) an nagpoon nin mga ruta sa ward, na pig-apod na {{ill|&quot;Hachikō-bus&quot;|ja|ハチ公バス}}.&lt;ref name=&quot;itoh2017-312314&quot;&gt;{{harvnb|Itoh|2017|pages=146–147, 312–314}}&lt;/ref&gt; An mga bus manlaen-laen an kolor (pula, kahel, asul) tanganing ipaaram kun arin sa tolong ruta an saindang pigdadalagan. An mga bus halipot asin mahiwas tanganing makatabang sa pagbiyahe sa paggutok kan Shibuya. Madadangog kan mga tawo an temang kanta na {{nihongo||ハチ公バスのうた|Hachikō-basu no uta}}, an &quot;Hachikō Bus Song&quot;, sa bus na ini. An serbisyo nin kanta nagpoon kan Hulyo 2006. An distrito kan eskwelahan sa Shibuya-ward nag-ampon kan kanta asin an mga eskwelahan sa elementarya sa lugar nagtutugtog kaini sa oras nin pangudtohan.&lt;ref name=&quot;itoh2017-312314&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.shibukei.com/headline/354/|title=コミュニティバス「ハチ公バス」が28日から運行開始|trans-title=Community bus &quot;Hachiko Bus&quot; begins operation on the 28th|publisher=Shibukei|language=ja|date= March 1, 2003|access-date=September 16, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hachiko Bus|url=https://www.kanpai-japan.com/tokyo/hachiko-bus#|publisher=Kanpai Japan|date=March 4, 2025|access-date=September 23, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hachiko Bus |url=https://www.fujikyu.co.jp/en/transportation/transportation04.html|publisher=Fujikyu|date=|access-date=September 23, 2025}}&lt;/ref&gt;

==Kaagimba na mga kaso==
{{Main|Listahan kan mga indibidwal na ayam#Maimbod pagkatapos na magadan an kagsadiri}}

==Hilingon man==
* {{anl|Argos (ayam)|Argos}}
* {{anl|Balto}}
* {{anl|Fido (Italyanong ayam)|Fido}}
* {{anl|Greyfriars Bobby}}
* [[Listahan kan mga indibidwal na ayam]]
* {{anl|Kaimbodan (monumento)|''Kaimbodan''}}
* {{anl|An pinakamarahay na katood nin lalaki}}
* {{anl|Nipro Hachiko Dome}}
* [[Pet ownership in Japan]]
* {{anl|Shep (Amerikanong ayam)|Shep}}
* {{anl|Stargazing Dog|''Stargazing Dog''}}
* {{anl|Togo (ayam)|Togo}}

==Tala==
{{notelist}}

==Mga toltolan==
{{Reflist|30em}}

==Urog pang mababasa==
* {{cite book |title=Hachi: The Truth of the Life and Legend of the Most Famous Dog in Japan |publisher=[[Amazon.com]] [[Amazon Kindle|Kindle]] [[E-book]]|first1=Mayumi |last1=Itoh |year=2013 |asin=B00BNBWDQ4}}
* {{cite book|title=Taka-chan and I: A Dog's Journey to Japan|url=https://archive.org/details/takachanidogsjou0000lift|last=Lifton|first= Betty Jean|year=2012|isbn=978-1590175026|publisher=NYR Children's Collection}}
* {{cite book |title=Hachi&amp;Friends |publisher=[[Amazon.com]] |first1=Anastasia |last1=Ormeron |year=2021 |asin=B0921HP6MG}}
* {{cite book |title=Empire of Dogs: Canines, Japan, and the Making of the Modern Imperial World |series=Studies of the Weatherhead East Asian Institute |publisher=[[Columbia University]] |first1=Aaron Herald |last1=Skabelund |isbn=978-0-8014-5025-9 |year=2011 |url=https://books.google.com/books?id=zovKIQO6aEYC}}
* {{cite book|title=Hachiko: The True Story of a Loyal Dog |url=https://archive.org/details/hachikotruestory00turn_0 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2004 |isbn=978-0618140947|last=Turner |first=Pamela S.}}

==Mga panluwas na takod==
{{Commons}}
* {{Cite AV media|last = |first= |date = 1934|title= ハチ公記録現実|url= https://www.youtube.com/watch?v=NHCx-xNQXIY|trans-title = Hachikō recording reality!|format= video|language= Japanese|location= Tokyo|publisher= Youtube |access-date =September 20, 2025}} - The only known video/film of Hachikō taken while he was alive. This video clip is from the 1934 movie Hachikō appeared in, ''Arupusu taishō'' (King of the [Japan] Alps), which was made after the bronze statue was unveiled. You can even spot his droopy left ear. It does not have him barking, but he is seen walking around. The man is talking to an audience and the boy with his arm around Hachikō is the boy who tells the man to be kind to Hachikō.
* {{Cite AV media|last = |first= |date = 1994|title= 忠犬ハチ公の映像と声
|url= https://www.youtube.com/watch?v=JNsukeNKpsY|trans-title = Video and voice of the faithful dog Hachikō |format= video|language= Japanese|location= Tokyo|publisher= TV morning show segment &quot;A Dog's Life&quot; on Youtube |access-date =September 29, 2025}} - TV segment about the release of the record of Hachikō's voice. It shows the acutal record, plays some of Hachikō's voice, and shows short clips from ''Arupusu taishō'' (King of the [Japan] Alps). The radio broadcast of the restored record was on May 28, 1994. This TV segment was also in 1994, exact date uncertain.
* {{Cite AV media|last = |first= |date = October 29, 2020|title= Hachiko The Full Story of a Loyal Dog: AI Colorization &amp; Real Bark
|url= https://www.youtube.com/watch?v=_J-RbUNoBpA|format= video|location= Tokyo|publisher= Youtube |access-date =September 29, 2025}} - Youtube documentary about Hachikō that shows parts of the 1994 TV show, including Hachikō's bark.

{{Authority control}}{{Portal bar|Tokyo|Dogs}}

{{DEFAULTSORT:Hachiko}}
[[Kategorya:1923 mga pagkamundag nin hayop]]
[[Kategorya:1930 sa Hapon]]
[[Kategorya:1935 mga nagadan na hayop]]
[[Kategorya:Kasaysayan kultural kan Hapon]]
[[Kategorya:Nagadan huli sa kanser sa Hapon]]
[[Kategorya:Mga ayam sa Hapon]]
[[Kategorya:Mga monumento nin ayam]]
[[Kategorya:Hachikō]]
[[Kategorya:Indibidwal na mga ayam sa Hapon]]
[[Kategorya:Mga indibidwal na eksibit nin taksidermiya]]
[[Kategorya:Mga ataman sa Hapon]]
[[Kategorya:Mga estatuwa sa Hapon]]</text>
      <sha1>jpwgii6v772sv5rx0h9t2ry3l3rowv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christ the King Parish</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54961</id>
    <revision>
      <id>310140</id>
      <parentid>299356</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T02:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2996" sha1="qcjdprobjvejeedn8atap4yznmuptqg" xml:space="preserve">Namumugtak sa matuninong na Barangay Palestina, Munisipyo kan Pili, an kabisera kan Camarines Sur sa Rehiyon Bikol, an '''Christ the King''' ('''Parokya ni Kristong Hade''') nagtitindog bilang sarong mahalagang sentro espirituwal para sa lokal na komunidad. Tinugdas kan Disyembre 13, 1975, sa irarom kan Arkidiosesis Metropolitana kan Caceres, an parokya idinusay sa kapistahan ni Cristong Hade, na pigseselebrar sa huring Domingo kan taon liturhiko. An lokasyon kaini nagtatao nin makangangalas na mga tanawon, na an Mt. Isarog nagkukuadro kan aerial panorama kan simbahan, na nagpapahiling kan saiyang pag'iriba sa marambong na tanawon kan Bikol.&lt;ref&gt;https://www.parishph.com/2022/01/christ-king-parish-palestina-pili.html&lt;/ref&gt;

== Makangangalas sa arkitektura ==
an simbahan igwa nin entrada sa portiko na may mga arko, sarong prominenteng gable, asin sarong buta na rosas na bintana, na pinaghalo an modernong disenyo sa tradisyonal na mga elementong Katoliko. An atubangan nagpapahiling nin kadakulaan, mantang an laog na altar nag-aagda nin matoninong na pagsamba. An mga retrato gikan sa Romano Katolikong Arkidiosesis kan Caceres nakakakua kan kagayunan kaini, poon sa mahiwas na mga luwas sagkod sa mga sagradong espasyo. Ilinaladawan ini kan mga parokyano bilang sarong &quot;malawak at maganda ang arkitektura&quot; (mahiwas asin magayon an arkitektura) na espasyo, na nag-aako nin mga buhay na aktibidad arog kan aroaldaw na mga Misa, selebrasyon kan aldaw nin kapiyestahan, asin mga prusisyon arog kan Mater Dolorosa na pangyayari.&lt;ref&gt;https://www.theoldchurches.com/philippines/camarines-sur/pili/christ-the-king-church-palestina/&lt;/ref&gt;

== Papel kan Komunidad asin Padagos na Buhay ==
As part of the '''Vicariate of St. Raphael the Archangel''', the parish is led by '''Rev. Fr. Emil D. Valeza''', fostering deep faith amid Pili's growth from a former hinterland to the provincial hub. It pulses with life through choirs like Voces ad Deum and CTK Music Ministry, Zumba events for fundraising (e.g., &quot;Parish Zumba, Groove for a Cause&quot; on November 15, 2025), and social media engagement via its official Facebook page. Mass schedules are available through the Archdiocese website, though specifics may vary—check for updates.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.archdioceseofcaceres.org/parishesa |access-date=2025-11-29 |archive-date=2025-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215075323/https://www.archdioceseofcaceres.org/parishesa |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/p/Parish-of-Christ-the-King-Pili-Official-61552086372295/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.archdioceseofcaceres.org/schedule-of-masses |access-date=2025-11-29 |archive-date=2025-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018203610/https://www.archdioceseofcaceres.org/schedule-of-masses |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.mass-schedules.com/catholic-church/1648/christ-the-king-parish.html&lt;/ref&gt;

==Toltolan==
&lt;references /&gt;
{{stub}}</text>
      <sha1>qcjdprobjvejeedn8atap4yznmuptqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga tataramon na Zapotec</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55001</id>
    <revision>
      <id>310155</id>
      <parentid>299599</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T10:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73492" sha1="p7m4x6medi91zau95hlbwljuiwix7ok" xml:space="preserve">{{Short description|Pugro nin magkakatakod na mga subo min tataramon na Mesoamerikano}}
{{redirect|tataramon na Zapotec|puho' na tataramon kan Jalisco|Tataramon na Zapotec (Jalisco)}}
{{Infobox pamilya nin tataramon 
| name          = Zapotec
| altname       = {{lang|zap|Diidxazá}}, {{lang|zap|Dizhsa}}
| region        = [[Oaxaca]], [[Veracruz]], [[Guerrero]], [[Puebla]]. Saradit na populasyon sa [[California]] asin [[New Jersey]], [[Estados Unidos]].
| ethnicity     = [[Mga tawong Zapotec|Mga Zapotecnon]]
| speakers      = {{sigfig|490845|2}} sa Mehiko
| date          = 2020 sensus
| ref           = &lt;ref name=inegi2020&gt;[http://cuentame.inegi.org.mx/hipertexto/todas_lenguas.htm Lenguas indígenas y hablantes de 3 años y más, 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303165419/http://cuentame.inegi.org.mx/hipertexto/todas_lenguas.htm |date=2016-03-03 }} INEGI. Censo de Población y Vivienda 2020.&lt;/ref&gt;
| familycolor   = Oto-Mangeyano 
| fam1          = [[Mga tataramon na Oto-Mangeyano|Oto-Mangeyano]]
| fam2          = [[Mga tataramon na Zapotekano|Zapotekano]]
| ancestor      = [[Suanoy na tataramon na Zapotec|Suanoy na Zapotec]]
| iso2          = zap
| iso3          = zap
| notes         = * An kodigo nin makrotataramon na ISO 639-3 igwa nin 58 [[Makrotataramon na ISO 639#zap|indibidwal na mga kodigo nin tataramon]]
* Regulado kan [[Instituto Nacional de Lenguas Indígenas|Nasyunal na Instituto nin mga Subong Tataramon]].
| glotto        = zapo1437
| glottorefname = Zapotec
| child1        = Katahawan (Isthmus asin Valley)
| child2        = Mazaltepec
| child3        = Sierra Norte
| child4        = Sierra Sur
| child5        = Sulnopan
| map           = Zapotec_languages_map.svg
| mapcaption    = An mga tataramon na Zapotec siring sa klasipikasyon kan [[Glottolog]]
| map2          = Zapotec in Oaxaca.svg
| mapcaption2   = Mga lugar na nagtataram nin Zapotec sa Oaxaca (poon kan 2015)
}}

An mga tataramon na '''Zapotec''' {{IPAc-en|ˈ|z|æ|p|ə|t|ɛ|k}} {{respell|ZAP|ə|tek}}&lt;ref&gt;Laurie Bauer, 2007, ''The Linguistics Student’s Handbook'', Edinburgh&lt;/ref&gt; sarong grupo nin mga 50 na haraning magkapareho [[mga subong tataramon kan Mesoamerika|mga subong tataramon na Mesoamerikano]] na minabilog nin sarong mayor na sanga kan [[mga tataramon na Oto-Mangeyano|pamilya nin tataramon na Oto-Mangeyano]] asin pigtataram kan [[mga tawong Zapotec]] gikan sa habagatan-sulnopan-katahawan na kabukidan kan [[Mehiko]]. An sensus kan 2020 nagbabarita nin haros kabangang milyon na parataram,&lt;ref name=inegi2020/&gt; na an mayoriya nag-eerok sa estado nin [[Oaxaca]]. An mga komunidad na nagtataram nin Zapotec manunumpungan man sa mga kataraid na estado nin [[Puebla]], [[Veracruz]], asin [[Guerrero]]. An [[Migrasyon nin tawo#Mga teorya para sa paglipat para sa trabaho sa ika-21 siglo|migrasyon nin mga trabahador]] nagdara man nin nagkapirang mga subo na parataram nin Zapotec sa [[Estados Unidos]], partikularmente sa [[California]] asin [[Bridgeton, New Jersey|New Jersey]]. Kadaklan sa mga komunidad na nagtataram nin Zapotec halangkaw an duwang tataramon sa Espanyol.

==Ngaran==
An pangaran kan tataramon sa Zapotec mismo nagbabago susog sa heograpikong baryant. Sa Juchitán (Isthmus), ''Diidxazá'' {{IPA|[didʒaˈza]}} ini,&lt;ref&gt;Pickett et al. (2007)&lt;/ref&gt; sa Mitla, ''Didxsaj'' {{IPA|[didʒˈsaʰ]}} ini,&lt;ref&gt;Stubblefield &amp; Stubblefield (1991:18)&lt;/ref&gt; sa Zoogocho, ''Diža'xon'' {{IPA|[diʒaʔˈʐon]}} ini,&lt;ref&gt;Long &amp; Cruz (1999)&lt;/ref&gt; sa Coatec Zapotec, ''Di'zhke''' {{IPA|[diʔʒˈkeʔ]}} ini,&lt;ref&gt;Beam de Azcona 2004&lt;/ref&gt; sa Miahuatec Zapotec ini inaapod na ''Dí'zdéh'' {{IPA|[diʔzdæ]}} asin sa Santa Catarina Quioquitani, ''Tiits Së'' {{IPA|[tiˀts sæ]}} ini, halimbawa.&lt;ref&gt;Ward, Zurita Sánchez &amp; Marlett (2008)&lt;/ref&gt; An enot na kabtang kan mga pananaram na ini igwa nin kahulogan na ‘tataramon’ (tibaad nainaan nin kadikit kun angay para sa kabtang nin sarong tambalan).

==Karayarayan==
===Panluwas===
An Zapotec asin an mga kataid na mga tataramon na [[tataramon na Chatino|Chatino]] magkasararo na minabilog kan pang-irarom na pugro na [[mga tataramon na Zapotekano|Zapotekano]] kan [[pamilya nin tataramon]] na [[mga tataramon na Oto-Mangeyano|Oto-Mangeyano]]. An mga tataramon na Zapotec (kaiba an gabos na tataramon na Oto-Mangeyano) parte kan [[Linggwistikong Lugar kan Mesoamerika]], sarong lugar nin [[linggwistikong pag-iribahan]] na nagtalubo sa laog nin mga milenyo nin interaksiyon sa pag-ultanan kan mga tawo sa Mesoamerika. Bilang resulta, an mga tataramon nagkaigwa nin mga karakteristiko gikan sa mga tataramon na dai magkapareho sa henetiko kan lugar.

===Panlaog===

====Heograpikong sakop asin pagkakaiba kan diyalekto====
Dawa ngani komun na ilinaladawan bilang sarong tataramon, an Zapotec sarong medyo mahiwas, kun dayupot, na pamilya nin tataramon. An [[Linggwistikong dagang tinubuan#Rarom kan panahon|rarom kan panahon]] maikukumpara sa mga [[tataramon na Romansa]].&lt;ref&gt;Hunn et al., ''A Sketch of Mixtepec Zapotec Grammar''&lt;/ref&gt; An pagkakaiba-iba kan mga diyalekto sa pagtanga kan mga komunidad na nagtataram nin Zapotec mahiwas asin komplikado.&lt;ref&gt;See Marlett (2009) for data from various dialects presented in a single table.&lt;/ref&gt; Dakul na klase nin Zapotec an [[magkaparehong pagkasabot|parehong dai pagkakaintindihan]] sa lambang saro. Igwa nin nagkapirang radikal na paglukso sa pagkasabot sa pag-ultanan kan mga komunidad na harani sa heograpiya, kaya an mga klase dai nagpoporma nin sarong [[kontinuum nin diyalekto]] sa estriktong kahulugan, dawa ngani mayo man nin malinaw na mga dibisyon sa pag-ultanan kan mga pugro nin mga klase.&lt;ref&gt;Hilingon an Egland et al. (1983:66–81) para sa sarong report kan mga resulta kan mutual intelligibility testing na ginibo sa kadakol na komunidad na pigkukumpara an sarong klase sa saro pa. Mayo pang ibang pag-aadal na arog kaini an ginibo sa lugar kan Zapotec. Ini an pangenot na basehan kun saen nakabase an mga listahan kan ''[[Ethnologue]]''.&lt;/ref&gt; Bilang resulta, an gobyerno kan Mehiko opisyal na minimidbid an anom na pulong tataramon na Zapotec.&lt;ref&gt;Instituto Nacional de Lenguas Indígenas. 2008. “[http://www.inali.gob.mx/catalogo2007/html/v_zapoteco.html Catalogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071116035707/http://www.inali.gob.mx/catalogo2007/html/v_zapoteco.html |date=November 16, 2007 }}.”&lt;/ref&gt;

An mga tataramon na Zapotec nababanga sa apat na mahiwas na heograpikong pagkakabaranga: Zapotec de la Sierra Norte (Amihanan na Zapotec), Kababan na Zapotec, Zapotec de la Sierra Sur (Habagatan na Zapotec), asin [[Isthmus Zapotec]]. An mga tataramon na Zapotec sa Amihanan pigtataram sa mabukid na rehiyon kan [[Oaxaca]], sa mga kabukidan sa Amihanan na Sierra Madre; mga tataramon na Zapotec sa Habagatan asin pigtataram sa mabukid na rehiyon nin Oaxaca, sa mga kabukidan sa Habagatan na Sierra Madre; An mga tataramon na Zapotec sa Kababan pigtataram sa Kababan nin Oaxaca, asin an mga tataramon na Isthmus Zapotec pigtataram sa [[Isthmus of Tehuantepec]]. Alagad, an Kababan na Zapotec asin Isthmus na Zapotec nagkakasararo (bilang Katahawan na Zapotec), asin ini dai nag-iintindi sa mga klase nin Papabuco asin Sulnopan na Zapotec.

====Konserbatibo asin makabagong mga karakteristiko====
An nagkapirang karakteristiko nagseserbing pagklasipikar kan mga klase nin Zapotec sa mga paagi na nag-iiba sa mga heograpikong dibisyon. Saro digdi iyo an pagkakaiba kan disilabikong mga gamot (disyllabic roots) asin monosilabikong mga gamot (monosyllabic roots). An Proto-Zapotec igwa nin mga gamot na disilabiko; an mga patanog kan ikaduwang silaba pwedeng arin man sa imbentaryo kan mga patanog. An sarong inobasyon na ipinapakipag-ulay kan kadakol na klase nin Zapotec iyo an pagkawara (o parsial na pagkawara) kan bokales kan ikaduwang silaba. An tataramon para sa ‘water (tubig) kan Ingles’ nag-iilustrar kan bagay na ini. Sa mga konserbatibong klase, an patanog kan ikaduwang silaba pinapagdanay: {{IPA|/nisa/}} sa Isthmus na Zapotec asin {{IPA|/inda/}} sa Sierra de Juárez Zapotec, halimbawa sana.

Sa mga makabagong klase, an patanog kan ikaduwang silaba nawara: {{IPA|/nis/}} sa Amatlánon na Zapotec asin Mitlanon na Zapotec, halimbawa sana. An pagkawara kan patanog na {{IPA|/i/}} parating nagreresulta sa palatalized consonants, asin an pagkawara kan {{IPA|/u/}} parating nagreresulta sa labialized consonants. Ikumpara an mga taga para sa 'ayam' sa mga konserbatibong klase (Isthmus {{IPA|/beʔkuʔ/}}, Sierra de Juárez {{IPA|/bekuʔ/}}) asin mga makabagong klase (Amatlán {{IPA|/mbak/}} asin Mitla {{IPA|/bæʔkʷ/}}). Sa partikular na tataramon na ini an Amatlánon mayo nin labialized consonant sa katapusan, asin an iba pang makabagong klase na Yatzachi iyo an nagtitipig kan huring patanog: {{IPA|/bekoʔ/}}.

An saro pang karakteristiko na nagklasipikar kan mga klase nin Zapotec iyo an pag-eksister o dai nin pagkakaiba sa pag-oltanan kan alveopalatal [[fricative]]s asin retroflex fricatives. An mga makabagong klase nag-introdusir kan pagkakaiba mantang an mga konserbatibong klase dai.&lt;ref&gt;Fernández de Miranda 1995.&lt;/ref&gt;

====Pilohenetikong Karayarayan====
An pinaka-maimpluwensyang karayarayan kan mga tataramon na Zapotec huli ki Thomas Smith Stark, na nagproponer kan minasunod na kabilogan na karayarayan kan mga tataramon na Zapotec.&lt;ref&gt;Smith Stark (2007&lt;/ref&gt;

=====Kabilogan na kahoy nin pamilya asin sanga kan Katahawan na Zapotec=====
An sanga kan pamilya na igwa nin pinakadakol na tataramon iyo an Katahawan na Zapotec, na kabali an kadaklan kan mga tataramon na Zapotec kan Kababan nin Oaxaca asin Isthmus kan Tehuantepec. An minasunod na pigura nagpapahiling kan klasipikasyon na isinuherir ni Smith Stark (2007).&lt;ref&gt;Smith Stark 2007&lt;/ref&gt;

{{clade
|label1=Zapotec
|1={{clade
|1=[[Solteconon na Zapotec]]
|label2=Sulnopan
|2={{clade 
  |1=[[Lachixíonon na Zapotec]]
  |2=[[El Altonon na Zapotec]]}}
|label3=(core)
|3={{clade
|1=Papabuco ([[Elotepecnon na Zapotec]], [[Texmelucanon na Zapotec]], [[Zanizanon na Zapotec]])
|label2=Amihanan
|2= [[#Sanga nin Amihanan na Zapotec|Amihanan na Zapotec]] → ''([[#Sanga nin Amihanan na Zapotec|hilingon sa ibaba para sa mga detalye]])''
|label3=Habagatan
|3={{clade
|1=Cis-Yautepecnon na Zapotec ([[Mixtepecnon na Zapotec]], [[Quiegolaninon na Zapotec]], [[Lapaguíanon na Zapotec]], [[Xanaguíanon na Zapotec]], [[Xanicanon na Zapotec]], [[Tlacolulitanon na Zapotec]])
|2=Coatec ([[Coatecas Altasnon na Zapotec]], [[Miahuatlánon na Zapotec]], [[Ozolotepecnon na Zapotec]])
  }}
|label4=Katahawan
|4={{clade
|label4=Trans-Yautepec
|4={{clade
  |1=[[Guevea de Humboldtnon na Zapotec]]
  |2=[[Petapanon na Zapotec]]
  |3=[[Lachiguirinon na Zapotec]]
  |4=[[Quiavicuzasnon na Zapotec]]
    }}
|1=[[Albarradasnon na Zapotec]]
|2=[[Mitlanon na Zapotec]]
|3=[[Antequeranon na Zapotec]]
|label5=Sulnopan na Kababan
|5={{clade
  |1=[[San Baltasar Chichicapanon na Zapotec]] [sic]
  |2=[[San Pablo Güilánon na Zapotec]] &amp; [[San Dionisio Ocotepecnon na Zapotec]]
  |3=Sulnopan na Kababan nin Tlacolula ([[San Juan Guelavíanon na Zapotec]], [[San Lucas Quiavinínon na Zapotec]], [[Santa Ana del Vallenon na Zapotec]], [[Tlacolula de Matamorosnon na Zapotec]])
  |label4=Pinalawig pa na Ocotepec
  |4={{clade
    |1=[[Zaachilanon na Zapotec]]
    |2=[[Isthmus na Zapotec]] 
    |3=[[Ocotlánon na Zapotec]]
     }}
   }}
|6=[[Sulnopan na Ejutlanon na Zapotec]]
|7=[[Quiatoninon na Zapotec]]
  }}
  }}
}}
}}

=====Sanga kan Amihanan na Zapotec=====
An sanga sa Amihanan ipinapahiling sa mas detalyado sa ibaba, giraray kasunod ni Smith Stark (2007)

{{clade
|label1=Amihanan na Zapotec
|1={{clade
|1={{clade

|1={{clade
    |label1=[[Sierra Juárez, Oaxaca|Sierra&amp;nbsp;Juárez]]  
    |1={{clade
        |label1=[[Sulnopan na Ixtlánon na Zapotec]]
        |1= {{clade
             |1=[[Teococuilco de Marcos Péreznon na Zapotec]] ([[Teococuilco de Marcos Pérez]])
             |2=[[Aloapanon na Zapotec]]

              }}
        |label2=[[Amihanan na Ixtlánon na Zapotec]]
        |2={{clade
             |1=[[Macuiltianguisnon na Zapotec]]
             |2=[[Atepecnon na Zapotec]]
             |3=[[Ixtepejinon na Zapotec]] ([[Santa Catarina Ixtepeji]])

             }}
        |label3= [[Habagatan na Ixtlánon na Zapotec]]
        |3={{clade
            |1=[[Lachataonon na Zapotec]] ([[Santa Catarina Lachatao]])
            |2=[[Ixtlán de Juáreznon na Zapotec]] ([[Ixtlán de Juárez]])
            
            }}
        |4=[[Abejonesnon na Zapotec]] ([[Abejones]])
        }}
    }}

}}
|label2=Rinconon
|2={{clade
|1=[[Rincónon na Zapotec|Amihanan na Rinconon na Zapotec]]
|2=[[Rincónon na Zapotec|Habagatan na Rinconon na Zapotec]]
|3=[[Yateenon na Zapotec]]
}}
|3=[[Choápamnon na Zapotec|Choapanon na Zapotec]]
|label4=Cajonosnon
|4={{clade
   |1=[[Cajonosnon na Zapotec]]
   |2=[[Zoogochonon na Zapotec]]
   |3=[[Yatzachinon na Zapotec]]
   |4=[[Yalálagnon na Zapotec]]
   |5=[[Tabaánon na Zapotec]]
   |6=[[Yateenon na Zapotec|Lachirioag Zapotec]]
   }}
}}
}}

====Pagkakasinabu'tan asin karayarayan sa rehiyon====

Susog sa mga pag-aadal sa pagkasabot, mga nakaaging klasipikasyon o karayarayan, asin an mga pangangaipo para sa pagpapauswag kan literasiya, pigrayaray ni Merrill (2008) an mga klase sa minasunod; nagkapirang klase (sa mga bracket) na parati saradit asin madali nang magadan, dai kabali sa listahan nin mga prinsipal:&lt;ref&gt;Elizabeth Merrill, [http://www.sil.org/~merrillb/Regions.pdf Classification of Zapotec languages by regions as an aid to language development programs]{{dead link|date=December 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

;Katahawan na Zapotec{{anchor|Katahawan na Zapotec}}
*;Isthmus{{anchor|Isthmus na Zapotec}}: [[Gueveanon na Zapotec|Guevea]], [[Isthmus na Zapotec]] (Juchitán), [[Lachiguirinon na Zapotec|Lachiguiri]], [[Petapanon na Zapotec|Petapa]], [[Quiavicuzasnon na Zapotec|Quiavicuzas]]
*;Kababan{{anchor|Kababan na Zapotec}}: [[Quiatoninon na Zapotec|Quiatoni]]–[[Mitlanon na Zapotec|Mitla]], [[Albarradasnon na Zapotec|Albarradas]], [[Guelavianon na Zapotec|Guelavia]]–[[Güilanon na Zapotec|Güila]]–?[[Chichicapanon na Zapotec|Chichicapan]], [[San Antonio Ocotlanon na Zapotec|San Antonio Ocotlan]]?–[[Tilquiapanon na Zapotec|Tilquiapan]]–[[Yatzechenon na Zapotec|Yatzeche]] (Zagache)–{{bracket|[[Zaachilanon na  Zapotec|Zaachila]]}}, ? [[Ayoquezconon na Zapotec|Ayoquezco]]
;[[Mazaltepecnon na Zapotec]]{{anchor|Mazaltepecnon na Zapotec}}:? {{bracket|[[Tejalapanon na Zapotec|Tejalapan]]}}
;Sierra Norte{{anchor|Sierra Norte na Zapotec}}
*;Villa Alta{{anchor|Villa Altanon na Zapotec}}: [[Choapanon na Zapotec|Choapan]], [[Rinconon na Zapotec|Rincon]], [[Tabaanon na Zapotec|Tabaa]], [[Yateenon na Zapotec|Yatee]], [[Cajonosnon na Zapotec|Cajonos]]–[[Yalalagnon na Zapotec|Yalalag]]–[[Zoogochonon na Zapotec|Zoogocho]]–[[Yatzachinon na Zapotec|Yatzachi]]&lt;!--Central Villa Alta--&gt;
*;Ixtlánon {{anchor|Ixtlánon na Zapotec}}{{anchor|Ixtlanon na Zapotec}}: [[Yareninon na Zapotec|Yareni]]–[[Atepecnon na Zapotec|Atepec]]–[[Ixtlanon na Zapotec|Ixtlan]]–[[Sierra Juareznon na Zapotec|Sierra Juarez]], [[Yavesianon na Zapotec|Yavesia]], {{bracket|[[Aloápamnon na Zapotec|Aloápam]]}}
;Sierra Sur{{anchor|Sierra Sur na Zapotec}}
*;Miahuatlanon{{anchor|Miahuatlanon na Zapotec}}: [[Amatlanon na Zapotec|Amatlan]], [[Coatecas Altasnon na Zapotec|Coatecas Altas]], [[Coatlánon na Zapotec|Coatlan]], [[Loxichanon na Zapotec|Loxicha]], [[San Baltázar Loxichanon na Zapotec|San Baltázar Loxicha]]–{{bracket|[[San Vicentenon na Zapotec|San Vicente]]}}, [[Miahuatlanon na Zapotec|Miahuatlan]] (Cuixtla), [[Ozolotepecnon na Zapotec|Ozolotepec]], {{bracket|[[Lapaguíanon na Zapotec|Lapaguía]], [[Xadaninon na Zapotec|Xadani]]}}
*;Yautepec{{anchor|Yautepecnon na Zapotec}}: [[San Agustin Mixtepecnon na Zapotec|San Agustin Mixtepec]], [[San Juan Mixtepecnon na Zapotec|San Juan Mixtepec]]–[[San Jose Lachiguirinon na Zapotec|San Jose Lachiguiri]], [[Quiegolaninon na Zapotec|Quiegolani]], [[Quioquitaninon na Zapotec|Quioquitani]], [[San Pedro Leapinon Zapotec|San Pedro Leapi]], [[Xanaguianon na Zapotec|Xanaguia]]&lt;!--incl. S.Francisco Ozolotepec--&gt;, [[Xanicanon na Zapotec|Xanica]]&lt;!--incl. Lovene--&gt;, {{bracket|[[Tlacolulitanon na Zapotec|Tlacolulita]]}}
;Sulnopan na Zapotec{{anchor|Sulnopan na Zapotec}}
*;Papabuco{{anchor|Papabuconon na Zapotec}}: [[Texmelucanon na Zapotec|Texmelucan]], [[Zanizanon na Zapotec|Zaniza]], {{bracket|[[Elotepecnon na Zapotec|Elotepec]]}}
*;Solteco{{anchor|Solteconon na Zapotec}}: [[Solteconon na Zapotec|Solteco]]†, [[Lachixionon na Zapotec|Lachixio]]–[[San Miguel Mixtepecnon na Zapotec|San Miguel Mixtepec]]–{{bracket|[[El Altonon na Zapotec|El Alto]]}}, {{bracket|[[Totomachapanon na Zapotec|Totomachapan]]}}
Duwa sa mga naghihingagdan na klase,[[Asunción Mixtepecnon na Zapotec|Asunción Mixtepec]] asin [[San Bartolo Yautepecnon na Zapotec|San Bartolo Yautepec]] (ISO &quot;Yautepec&quot;), garo baga magkakalain.

An [[Santa Catarina Albarradasnon na Zapotec]] dai nakalista, asin posibleng nakalaog sa irarom kan [[Albarradasnon na Zapotec]], alagad an pagkasabot sarong-paagi sana.

====Pagkakasinabu'tan asin karayarayan sa rehiyon====

Susog sa mga pag-aadal sa pagkasabot, mga nakaaging klasipikasyon o karayarayan, asin an mga pangangaipo para sa pagpapauswag kan literasiya, pigrayaray ni Merrill (2008) an mga klase sa minasunod; nagkapirang klase (sa mga bracket) na parati saradit asin madali nang magadan, dai kabali sa listahan nin mga prinsipal:&lt;ref&gt;Elizabeth Merrill, [http://www.sil.org/~merrillb/Regions.pdf Classification of Zapotec languages by regions as an aid to language development programs]{{dead link|date=December 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

;Katahawan na Zapotec{{anchor|Katahawan na Zapotec}}
*;Isthmus{{anchor|Isthmus na Zapotec}}: [[Gueveanon na Zapotec|Guevea]], [[Isthmus na Zapotec]] (Juchitán), [[Lachiguirinon na Zapotec|Lachiguiri]], [[Petapanon na Zapotec|Petapa]], [[Quiavicuzasnon na Zapotec|Quiavicuzas]]
*;Kababan{{anchor|Kababan na Zapotec}}: [[Quiatoninon na Zapotec|Quiatoni]]–[[Mitlanon na Zapotec|Mitla]], [[Albarradasnon na Zapotec|Albarradas]], [[Guelavianon na Zapotec|Guelavia]]–[[Güilanon na Zapotec|Güila]]–?[[Chichicapanon na Zapotec|Chichicapan]], [[San Antonio Ocotlanon na Zapotec|San Antonio Ocotlan]]?–[[Tilquiapanon na Zapotec|Tilquiapan]]–[[Yatzechenon na Zapotec|Yatzeche]] (Zagache)–{{bracket|[[Zaachilanon na  Zapotec|Zaachila]]}}, ? [[Ayoquezconon na Zapotec|Ayoquezco]]
;[[Mazaltepecnon na Zapotec]]{{anchor|Mazaltepecnon na Zapotec}}:? {{bracket|[[Tejalapanon na Zapotec|Tejalapan]]}}
;Sierra Norte{{anchor|Sierra Norte na Zapotec}}
*;Villa Alta{{anchor|Villa Altanon na Zapotec}}: [[Choapanon na Zapotec|Choapan]], [[Rinconon na Zapotec|Rincon]], [[Tabaanon na Zapotec|Tabaa]], [[Yateenon na Zapotec|Yatee]], [[Cajonosnon na Zapotec|Cajonos]]–[[Yalalagnon na Zapotec|Yalalag]]–[[Zoogochonon na Zapotec|Zoogocho]]–[[Yatzachinon na Zapotec|Yatzachi]]&lt;!--Central Villa Alta--&gt;
*;Ixtlánon {{anchor|Ixtlánon na Zapotec}}{{anchor|Ixtlanon na Zapotec}}: [[Yareninon na Zapotec|Yareni]]–[[Atepecnon na Zapotec|Atepec]]–[[Ixtlanon na Zapotec|Ixtlan]]–[[Sierra Juareznon na Zapotec|Sierra Juarez]], [[Yavesianon na Zapotec|Yavesia]], {{bracket|[[Aloápamnon na Zapotec|Aloápam]]}}
;Sierra Sur{{anchor|Sierra Sur na Zapotec}}
*;Miahuatlanon{{anchor|Miahuatlanon na Zapotec}}: [[Amatlanon na Zapotec|Amatlan]], [[Coatecas Altasnon na Zapotec|Coatecas Altas]], [[Coatlánon na Zapotec|Coatlan]], [[Loxichanon na Zapotec|Loxicha]], [[San Baltázar Loxichanon na Zapotec|San Baltázar Loxicha]]–{{bracket|[[San Vicentenon na Zapotec|San Vicente]]}}, [[Miahuatlanon na Zapotec|Miahuatlan]] (Cuixtla), [[Ozolotepecnon na Zapotec|Ozolotepec]], {{bracket|[[Lapaguíanon na Zapotec|Lapaguía]], [[Xadaninon na Zapotec|Xadani]]}}
*;Yautepec{{anchor|Yautepecnon na Zapotec}}: [[San Agustin Mixtepecnon na Zapotec|San Agustin Mixtepec]], [[San Juan Mixtepecnon na Zapotec|San Juan Mixtepec]]–[[San Jose Lachiguirinon na Zapotec|San Jose Lachiguiri]], [[Quiegolaninon na Zapotec|Quiegolani]], [[Quioquitaninon na Zapotec|Quioquitani]], [[San Pedro Leapinon Zapotec|San Pedro Leapi]], [[Xanaguianon na Zapotec|Xanaguia]]&lt;!--incl. S.Francisco Ozolotepec--&gt;, [[Xanicanon na Zapotec|Xanica]]&lt;!--incl. Lovene--&gt;, {{bracket|[[Tlacolulitanon na Zapotec|Tlacolulita]]}}
;Sulnopan na Zapotec{{anchor|Sulnopan na Zapotec}}
*;Papabuco{{anchor|Papabuconon na Zapotec}}: [[Texmelucanon na Zapotec|Texmelucan]], [[Zanizanon na Zapotec|Zaniza]], {{bracket|[[Elotepecnon na Zapotec|Elotepec]]}}
*;Solteco{{anchor|Solteconon na Zapotec}}: [[Solteconon na Zapotec|Solteco]]†, [[Lachixionon na Zapotec|Lachixio]]–[[San Miguel Mixtepecnon na Zapotec|San Miguel Mixtepec]]–{{bracket|[[El Altonon na Zapotec|El Alto]]}}, {{bracket|[[Totomachapanon na Zapotec|Totomachapan]]}}
Duwa sa mga naghihingagdan na klase,[[Asunción Mixtepecnon na Zapotec|Asunción Mixtepec]] asin [[San Bartolo Yautepecnon na Zapotec|San Bartolo Yautepec]] (ISO &quot;Yautepec&quot;), garo baga magkakalain.

An [[Santa Catarina Albarradas Zapotec]] dai nakalista, asin posibleng nakalaog sa irarom kan [[Albarradas Zapotec]], alagad an pagkasabot sarong-paagi sana.

====Iba pang mga karayarayan====
Base sa mga porma kan mga personal na panangli, piggrupo ni Operstein (2003) an mga tataramon sa minasunod:&lt;ref&gt;Operstein, Natalie. 2003. &quot;Personal pronouns in Zapotec and Zapotecan.&quot; ''International Journal of American Linguistics''&lt;/ref&gt;

*Proto-Zapotec
**Habagatan na Zapotec
**Papabuco
**(dai pa nangangaranan)
***Solteco
***Amihanan na Zapotec
***Katahawan na Zapotec
****Kababan na Zapotec
****Isthmus na Zapotec

Base sa pag'uswag kan Proto-Zapotec *tty/*ty asin *ttz/*tz, piggrupo ni Operstein (2012) an mga tataramon na Zapotec sa minasunod.&lt;ref&gt;Operstein, Natalie. 2012. [http://www.jstor.org/stable/10.1086/662636 Proto-Zapotec *tty/*ty and *ttz/*tz]. ''International Journal of American Linguistics'', Vol. 78, No. 1 (January 2012), pp. 1–40&lt;/ref&gt;

*Proto-Zapotec
**Sulnopan
**Papabuco
**Coatec
**Pinaka Zapotec
***Habagatan
***Katahawan
***Amihanan

==Ponetika asin palatanugan==

===Fortis asin lenis===
Sa mga tataramon na Zapotec, an fortis tipikal na katumbas kan [[voicelessness]] asin dugang na laba sa mga [[obstruent]] asin dugang na laba sa [[sonorants]]. An Lenis katumbas kan pagboses asin mas dikit na laba sa mga obstruents asin mas dikit na laba sa mga sonorants. Dugang pa, an mga patanog na may stress bago an mga katanog na lenis pwedeng mas halawig kisa sa mga bago an mga katanog na fortis.&lt;ref&gt;Ward, Zurita Sánchez and Marlett (2008), Pickett, Villalobos &amp; Marlett (2008)&lt;/ref&gt;

===Mga katanog na retroflex===
An ibang klase nin Zapotec igwa nin pagkakaiba sa pag-ultanan kan alveopalatal [[fricatives]] asin retroflex fricatives. Sa ibang mga klase an pagkakaiba na ini nawara na pabor sa saro sana o sa saro pa.

===Tono===
An mga tataramon na Zapotec iyo an [[Tono (linggwistika)|tonal]], siring man an mga tataramon na Otomangeyano sa pankagabsan. Sa kamondoan, an mga materyales sa mga tataramon na Zapotec magkakalaen na marhay sa kalidad kan saindang paglaladawan asin pag-analisar sa tono.

An pagsiwit ginagamit kan mga tawong Zapotec tanganing makipag-ulay sa paagi na dai nahihiling kan saindang mga parasakop.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ellen |first=Larson |date=2020-10-25 |title=Counter-mapping as Display: Unfolding, Revealing, and Concealing Intermediary Spaces |url=https://digitalrepository.unm.edu/hemisphere/vol13/iss1/4 |journal=Hemisphere: Visual Cultures of the Americas |volume=13 |issue=1 |pages=5–19 |issn=1945-1482}}&lt;/ref&gt;

Dakul na mga tataramon sa Amihanan na Zapotec, arog kan Sierra Juárez (Nellis asin Nellis 1983, Bickmore asin Broadwell 1998, Tejada 2010) an nagpapahiling nin sistema nin tolong lebel nin tono (L, M, H) asin duwang kontur. An potensyal na aspeto asin 1st person singular parehong may kalabot na naglalataw na halangkaw na tono. An sarong halimbawa iyo an Texmelucanon na Zapotec, na igwa nin apat na magkakontrahan na tono: tolong tono nin kontur asin sarong tono nin lebel, siring sa ipinapahiling sa pigura. An mga tonong ini ginagamit para sa &quot;pag-aling-aling nin tataramon&quot; parati.
[[Image:Threetonesystemtexmelucan.png|180px|center]]

An sarong tipikal na sistema para sa sarong tataramon na Katahawan na Zapotec igwa nin duwang lebel nin tono asin mga kontur, alagad igwa nin mga komplikadong interaksiyon sa pag-ultanan kan tono, stress asin klase nin ponasyon, halimbawa. San Lucas Quiaviní (Chávez Peón 2010).

===Ponasyon===
An mga tataramon na Zapotec gabos nagpapahiling nin mga pagkakaiba sa klase nin [[ponasyon]] sa mga patanog. Sa pinakahababa, igwa sinda nin simpleng mga patanog kumpara sa sarong klase nin laryngealization o creakiness; hilingon an Quioquitaninon na Zapotec, halimbawa.&lt;ref&gt;Ward, Zurita Sánchez and Marlett (2008)&lt;/ref&gt; An iba igwa nin pagkakaiba sa pag-ultanan kan simple, laryngealized asin &quot;checked&quot; na mga patanog (na garo baga sinda nagtatapos sa sarong glottal stop); hilingon an Isthmus na Zapotec, halimbawa.&lt;ref name=&quot;Pickett, Villalobos 2008&quot;&gt;Pickett, Villalobos &amp; Marlett (2008)&lt;/ref&gt; An iba igwa nin pagkakaiba sa pag-ultanan kan mga klaseng iyan asin man kan mga bokales na may paghangos. An mga huring klase kabali an Mitlanon na Zapotec&lt;ref&gt;Stubblefield &amp; Stubblefield (1991)&lt;/ref&gt; and San Lucas Quiaviní Zapotec.&lt;ref&gt;Munro &amp; Lopez, et al. 1999&lt;/ref&gt;

===Stress===
Mga klase na ilinaladawan na igwa nin [[Stress (linggwistika)|stress]], kabali an Isthmus na Zapotec,&lt;ref name=&quot;Pickett, Villalobos 2008&quot;/&gt; igwa ini sa penultimong silaba kan gamot. An mga prefix asin clitics dai nakakaapektar kaini. Dakul na mga klase an igwa nin monosilabiko na mga gamot asin an stress nahuhulog sa silabang iyan.

==Tugmadila==
An mga tataramon na Zapotec magkakalain na gayo. An nagkapirang karakteristiko kan gramatika kan Zapotec na komun sa pamilya nin tataramon (dawa dai man kaipuhan na yaon sa gabos na miyembro) iyo an: sarong mahiwas na sistema nin panangli sa ika-3 persona na nakasusog sa mga [[klase nin pangngaran]] arog kan pagka-Dios, mga omboy, mga hayop, mga bagay (daing buhay), asin iba pa; sarong pagkakaiba sa inot na persona na plural (&quot;kami&quot;) kun ano an inklusibo (kaiba an [mga] paradangog) asin eksklusibo (dai kabali an mga paradangog); sarong parating dai pagkaespesipiko kan mga pagkakaiba kan singular/plural.

=== Pagsunod-sunod kan mga taga ===

====Pagsunod-sunod kan mga taga sa sugnay (clausal)====
An mga tataramon na Zapotec iyo an [[berbo–subheto–obheto|VSO]], arog kan minasunod na halimbawa gikan sa San Dionisio Ocotepecnon na Zapotec (Broadwell 2001):
{{interlinear|indent=2|ablist = COMPL:completive
|Ù-dììny 	Juáàny 	bèʔcw.
|COMPL-bangkol	Juan 	ayam|}}

Dawa ngani an pinakapundamental na pagkasunod-sunod igwa nin berbo sa kapinunan kan pangulayan, an gabos na tataramon na Zapotec igwa nin nagkapirang preberbal na posisyon para sa mga topikal, focal, negatibo, asin/o interogatibong mga elemento. An minasunod na halimbawa gikan ki Quiegolani Zapotec (Black 2001) nagpapahiling nin sarong nakatutok na elemento asin sarong adberbyo bago an berbo:

{{interlinear|indent=2
|Laad 	ʂ-unaa 	Dolf 	d͡ʒe 	z-u 	nga.
|FOC 	POSS-babaye 	Rodolfo 	na 	PROG-tindog 	duman
|'An agom [na babaye] ni Rodolfo nakatindog na duman.'}}

An preberbal na posisyon para sa mga interogatibo ipinapahiling sa minasunod na halimbawa, gikan sa San Dionisio Ocotepec Zapotec (Broadwell 2001). Ini sarong halimbawa kan [[wh-movement]]:

{{interlinear|indent=2|ablist = COMPL:completive
|Túú 	ù-dììny 	bè'cw?
|siisay 	COMPL-bangkol 	ayam
|'Siisay an nagbangkol kan ayam?'}}

====Pagkasunod-sunod kan mga taga sa ibang mga parirala====

An ''possessed noun'' naeenot sa ''possessor'' sa mga tataramon na Zapotec, siring sa angay para sa mga tataramon na [[head-initial]]:

{{interlinear|indent=2
|betswiˀn bæˀd
|nguhod.tugang Pedro
|'Nguhod na tugang [na lalaki] ni Pedro' (Mitlanon na Zapotec)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Stubblefield &amp; Stubblefield 1991:200)&lt;/ref&gt;}}

{{interlinear|indent=2
|niˀ bæˀd
|bitis Pedro
|'bitis ni Pedro' (Mitlanon na Zapotec)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;}}

An pangaran naenot man sa sarong fraseng nagbabago na saro pang paagi tanganing iparisa an kagsadiri sa mga pangaran na bakong natural na pagsasadiri.

{{interlinear|indent=2
|biˈsjaˀ [ʃten bæˀd]
|pisog [possession Pedro]
|'(mga) pisog ni Pedro' (Mitlanon na Zapotec)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;}}

{{interlinear|indent=2
|ʐoaʔ [dʒeʔ bed]
|mais [ni Pedro]
|'mais ni Pedro' (Zoogochonon na Zapotec)&lt;ref&gt;Long &amp; Cruz 1999:411)&lt;/ref&gt;}}

An naenot na halimbawa nagpapahiling man na an mga tataramon na Zapotec igwa nin mga fraseng preposisyonal siring sa piglalaoman para sa mga tataramon na may enot na payo (head-initial).

An mga quantifier, kabali an mga numero asin an tataramon para sa 'saro' na ginagamit bilang sarong artikulong indefinido, naeenot sa pangngaran.

{{interlinear|indent=2
|tjoʔp beʰnː
|duwa tawo
|'duwang tawo' (Mitlanon na Zapotec)&lt;ref&gt;Stubblefield &amp; Stubblefield 1991:208)&lt;/ref&gt;}}

An mga demonstratibo, kabali an saro na nangangahulugan na Nasambitan na (sa nagkapirang klase) asin kun minsan tinatradusir bilang sarong artikulong depinido, nangyayari sa huring frase (dawa ngani kun minsan isinurat na garo baga sinda mga hulapi).
{{interlinear|indent=2
|niˈgiˀ ɾe
|lalaki ini
|'ining lalaki/an lalaking ini' (Mitlanon na Zapotec)&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Stubblefield &amp; Stubblefield 1991:209)&lt;/ref&gt;}}

An mga deskriptibong adhetibo minasunod sa pangaran. Kun sinda nangyayari, sinda man tipikal na nag-aako kan primerong stress kan frase, na nagigin dahelan na an nombre mawaran nin nagkapirang tampok nin ponasyon. Mangnoha an pagkawara kan tampok na paghangos sa tataramon na /beʰnː/ sa minasunod na halimbawa.

{{interlinear|indent=2
|benː sjoˀl
|persona/tawo halangkaw 
|'halangkaw na tawo' (Mitlanon na Zapotec)&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;}}

====Pagkakaiba-iba kan pagkasunod-sunod kan mga taga====

An mga tataramon na Zapotec nagpapahiling man kan pangyayari na midbid bilang [[pied-piping with inversion]], na pwedeng magbago kan head-initial order kan mga frase arog kan NP, PP, asin QP.

=== Morpolohiya nin berbal ===

====Pasibong morpolohiya====
An nagkapirang klase nin Zapotec igwa nin pasibo na morpolohiya, na ipinapahiling kan sarong prefix sa berbo. Ikumparar an Texmelucanon na Zapotec na gamot na /o/ 'kakan' asin an pasibo na lindog (passive stem) kaini /dug-o/ 'kakanon', sa prefix na /dug-/.&lt;ref&gt;Speck 1978:32, simplifying somewhat.&lt;/ref&gt; Sa kadakol na iba pang kaso, an mga pares nin berbong transitibo-intransitibo angay na ilinaladawan bilang mga pares nin berbong kawsatibo vs. bakong kawsatibo asin bako bilang mga pares na transitibo-pasibo.

====Morpolohiya nin kawsa====
Kadaklan kun bako man gabos na klase nin mga tataramon na Zapotec igwa nin mga pares nin berbo na intransitibo-transitibo na pwedeng analisaron bilang bakong kawsatibo kumpara sa kawsatibo. An paggikan pwedeng malinaw o bako depende sa mga klase nin tanog na imbuelto. Sa pinakasimpleng mga kaso, an causative transparent na nahihiling na sarong prefix, cognate sa /s-/ o sa /k-/, alagad pwede man na kaipuhan an paggamit nin tematikong patanog na /u/, arog kan minasunod na mga halimbawa gikan sa Mitla Zapotec:&lt;ref&gt;Stubblefield and Stubblefield (1991:227)&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Panginot na gamot nin panhiro/berbo
! Kawsatibong berbo nin lindog
|-
| /juʔ/	 ‘laog’
| /u-s-juʔ/ ‘ibugtak/ilaog sa' (i.e. 'kawsa na maglaog')
|-
| /ja/   ‘magin malinig’  
| /u-s-ja/ ‘malinig' (i.e., 'kawsa na magin malinig')
|}

Kun itatagama an mga posibleng abstraktong pag-analisar kan mga bagay na ini (na nagpoposisyon nin sarong nakatagong prefix /k-/ na nagigin dahilan kan mga pagbabago na nahihiling sa hababaw na paagi), pwede nyatong iilustrar an mga klase nin mga pares na bakong kawsatibo vs. kawsatibo sa minasunod na mga halimbawa. (An mga pundamental na intransitibong berbo mas lakop kisa mga pundamental na transitibong berbo, arog kan sa dakol na tataramon.) An presensya kan temang patanog na /u-/ dapat na mangnohon sa mga berbong kawsatibo, asin sa nagkapirang kaso iyo sana an pagkakaiba kan duwang berbo.&lt;ref&gt;Mitla Zapotec (Stubblefield &amp; Stubblefield  1991)&lt;/ref&gt; Sarong halimbawa nin dobleng kawsatibo an kabali man digdi; dai ini pwede sa gabos na klase.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Panginot na gamot nin panhiro/berbo
! Kawsatibong berbo nin lindog
|-
| /ʒiˀ/	‘mapiga’
| /u-ʃiˀ/	‘piga’
|-
| /deʰb/ ‘mapatos’
| /u-teʰb/ ‘patos’
|-
| /niʰt/  ‘mawara’
| /u-nniʰt/ ‘wara’
|-
| /liˀb/	‘mabugkos’	
| /u-lliˀb/ ‘bugkos’
|-
| /dzukaʰ/       ‘madara’
| /u-tsukaʰ/      ‘dara[hon]’
|-
| /kaˈduˀ/	‘ibugkos’
| /u-k-waˈduˀ/	‘bugkos’
|-
| /uʔtʃ/	‘mahalo’
| /u-g-uʔtʃ/	‘halo’
| /u-s-g-uʔtʃ/   'kalikuton/haluon' 
|}

==== Aspektwal na pagbabago nin tono ====
An mga berbo sa mga tataramon na Zapotec nagbabalyo na may mga prefix tanganing ipahiling an [[aspetong gramatika]]. An tolong aspeto na makukua sa gabos na klase iyo an ugali (habitual), potensyal asin kumpleto (completive). An San Lucas Quiavinínon na Zapotec&lt;ref&gt;Munro and Lopez, et al. 1999&lt;/ref&gt; igwa nin pitong aspeto: habitwal, perpektibo, irrealis (viz., potensyal), progresibo, depinido (viz., completive), subhuntibo, asin neutral .

An porma kan gamot nakakaapektar sa paagi kan pag-iriba kan mga berbo. An mga gamot na may inot na katanog (Consonant-initial roots) nagkokonjugar nin lain kisa sa mga gamot na may enot na patanog (vowel-initial roots), halimbawa, asin an mga berbong causatibo nagkokonjugar nin lain kisa sa mga simpleng berbo. An mga patanog na prefix pwedeng mawara o magkasararo sa gamot na patanog, an mga enpentetikong mga patanog asin mga katanog (epenthetic vowels and consonants) pwedeng makua, asin an mga gamot nin patanog pwedeng maapektaran. An minasunod na halimbawa nagpapahiling kan Aspektwal na pagbabago nin tono (aspectual inflection) kan tolong berbo sa Mitlanon na  Zapotec.&lt;ref&gt;Stubblefield &amp; Stubblefield (1991:211,218)&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! ugali (habitual)
! dai totoo (unreal)
! dagos-dagos (continuative)
! potensyal (potential)
! depinidong nuanoy (definitive future)
! kompletibo (completive)
!
|-
| /ɾ-baʰnː/
| /ni-baʰnː/
| /ka-baʰnː/
| /gi-baʰnː/
| /si-baʰnː/
| /bi-baʰnː/
| ' magmata' 
|-
| /ɾ-aʰdʒ/
| /nj-aʰdʒ/
| /kaj-aʰdʒ/
| /g-adʒ/&lt;ref&gt;An lindog nawawaran kan tampok na aspirasyon sa pormang ini.&lt;/ref&gt;
| /s-aʰdʒ/
| /guʰdʒ/
| ' magbasâ' 
|-
| /ɾ-uʰn/
| /nj-uʰn/
| /kaj-uʰn/
| /g-uʰn/
| /s-uʰn/
| /b-eʰn/
| ' gibuhon' 
|-
|}

===Morpolohiya kan pangngaran===

Haros mayo nin tunay na morpolohiya sa pangngaran na Zapotec. Mayo nin marka nin kaso. An pluralidad ipinapahiling (kun igwa man) sa fraseng pangngaran, magsalang sa paagi nin sarong numero o sarong pankagabsan na kuwantipikador na pwedeng itradusir sana bilang &quot;plural&quot;. An mga kagsadiri ipinapahiling man sa fraseng pangngaran sa paagi nin sarong elementong nominal o pronominal. (Sa duwang kaso na ini, nin huli ta an plural na morpema asin an mga panangli pwedeng mga enklitiko, sinda parati na isinurat na garo baga sinda mga prefix asin suffix, sunod-sunod, dawa ngani sinda arguably bakong tunay na mga affix.)

An solamenteng malinaw na morpolohiya sa kadaklan na klase nin Zapotec iyo an derivational prefix /ʂ-/ (o an cognate kaini) na nagkukua nin sarong inheritibong sinadiri na pangngaran (inherently possessed noun)  gikan sa sarong pangngaran na dai nagkukua nin possessor.&lt;ref&gt;Martínez &amp; Marlett (2008).&lt;/ref&gt; Ihingulay an Mitlanon na Zapotec /koʰb/ 'masa', /ʃ-koʰb/ 'minasa nin'. An pinaghalian na pangngaran na ginagamit kun an kagsadiri ipinapahiling, arog kan sa /ʃkoʰb ni/ 'saiyang minasa'.&lt;ref&gt;Stubblefield &amp; Stubblefield (1991:198).&lt;/ref&gt;

=== Mga panagaan na nagbabago sa paglaladawan kan mga tataramon na Zapotec ===

Dakul na mga linggwista na nagtatrabaho sa mga tataramon na Zapotec an naggagamit nin manlain-lain na panagaan para sa paglaladawan kan garo baga magkapareho o magkaparehong mga pangyayari, arog kan mga marker nin [[gramatikal na aspeto]]. Ini huli sa parte kan manlain-lain na mga paradalan na para sa sainda an mga deskripsyon inandam (mga propesyonal na linggwista kumpara sa mga parataram nin Zapotec kan mga komunidad nin tataramon, halimbawa). An pagkakaiba kan panagaan partikularmenteng totoo sa mga paglaladawan kan mga sistemang aspektuwal kan mga tataramon na Kababan na Zapotec. An minasunod na talaan nagpapahiling nin nagkapirang pagkakapareho:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Tipikal na mga allomorph
! Tipikal na gamit
! Mga panaga na ginamit
|-
| ru-, ri-, r-, rr-
| padagos o ugali (habitual) na mga pangyayari sa presenteng panahon
| '''habitual''' (Mitla Zapotec, Stubblefield and Stubblefield 1991; San Dionisio Zapotec, Broadwell 2001, SLQZ), '''presente''' (SAVZ)
|-
| bi-, b-, gu-, u-
| nakaaging panahon natapos na mga pangyayari
| '''perpektibo''' (San Lucas Quiaviní Zapotec (SLQZ), Munro and Lopez, et al. 1999)
'''kompletibo''' (Mitla Zapotec, Stubblefield and Stubblefield 1991; San Dionisio Zapotec, Broadwell 2001)
|-
| gi-, i-, katanog na fortis
| mga pangyayari sa maabot na panahon
| '''irrealis''' (SLQZ), '''futuro''' (Santa Ana del Valle Zapotec (SAVZ), Rojas Torres), '''indepinitong nuanoy''' (Mitla Zapotec, Stubblefield and Stubblefield 1991), '''potensyal''' (San Dionisio Zapotec, Broadwell 2001)
|-
| na-, n-
| ginagamit sa mga berbong istatibo para sa sarong presenteng estado
| '''neutral''' (SLQZ), '''estativo''' (SAVZ)
|-
|si-, s-
| mga pangyayari sa maabot na panahon (kun saen an parataram makusog na komitido sa katotoohan kan pahayag)
| '''depinitong nuanoy''' (Mitla Zapotec, Stubblefield and Stubblefield 1991), '''depinito''' (SLQZ)
|-
| ni-
| ginagamit sa komplemento kan berbo nin negasyon
| '''negatibo''' (San Dionisio Ocotepec Zapotec, Broadwell 2001), '''irrealis''' (Mitla Zapotec, Stubblefield and Stubblefield 1991), '''subhuntibo''' (SLQZ)
|-
|ka-, kay-
| padagos na mga pangyayari
| '''padagos (continuative)''' (Mitla Zapotec, Stubblefield and Stubblefield 1991; San Dionisio Ocotepec Zapotec, Broadwell 2001) '''progresibo''' (SLQZ)
|}

== Dokumentasyon asin iskolar ==
[[File:Diccionario zapoteco.pdf|thumb|Diksyonaryo kan tataramon ni Francisco Pimentel, dai aram an petsa|page=5]]
An mga prayleng Franciscano o Dominikano, o pareho, nagpublikar nin bokabularyo asin gramatika kan Zapotec ([[Antequera Zapotec]]) kan ika-16 na siglo.&lt;ref&gt;Córdova 1578a, 1578b&lt;/ref&gt; Kan nakaaging siglo, igwa nin nagpapadagos na mga paghihingoa na makagibo nin mga ortograpiyang Zapotec asin magsurat sa Zapotec. An alpabetong Isthmus na Zapotec na ginagamit ngonyan pigtogdas kan mga taon 1950, na nagkukua sa mga obra na nagpoon pa kan mga taon 1920. Sagkod dai pa sana nahahaloy an mga tataramon na Zapotec dikit sana an pinag-aadalan asin nadokumento alagad sa mga nakaaging taon an tataramon na Zapotec nagpoon nang mag-ako nin seryosong atensyon kan mga deskriptibong linggwista (hilingon an bibliograpiya).

== Paggamit ==
An pagigin mabuhay kan mga tataramon na Zapotec nagkakaiba man nin dakula. An [[Loxichanon na Zapotec]], halimbawa, igwa nin labing 70,000 na parataram. An [[Tejalapanon na Zapotec|San Felipe Tejalapanon na Zapotec]] tibaad igwa nin sampulong, gabos gurang. An [[San Agustín Mixtepecnon na Zapotec]] ibinareta na saro na sana an natatadang parataram. Sa kasaysayan, an mga paratukdo kan gobyerno nagdisganar sa paggamit kan tataramon, na nagkontribwir sa pagdiit kaini sa kadakol na lugar. Sa [[Juchitán de Zaragoza|La Ventosa, Oaxaca]], sarong Zapotec na ina nin tolong aki an nagsasabi na an saiyang mga aki pinapadusahan sa klase kun sinda nagtataram nin Zapotec.{{citation needed|date=Disyembre 2025}} Alagad, an ibang lugar, arog kan Isthmus, may pag-orgulyo na pinapagdadanay an saindang inang tataramon.&lt;ref&gt;{{Cite web| last = Pickett| first = Velma| title = Isthmus Zapotec (zai)| work = Summer Institute of Linguistics in Mexico| access-date = 2014-03-13| url = http://www-01.sil.org/mexico/zapoteca/istmo/00i-ZapotecoIstmo-zai.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| last = Almanzan| first = Krista| title = Indigenous Interpreting Program Aims to be Far Reaching| work = 90.3 KAZU| access-date = 2014-04-06| date = 2014-03-27| url = http://kazu.org/post/indigenous-interpreting-program-aims-be-far-reaching}}&lt;/ref&gt; An kontemporanyong literatura sa Zapotec ginibo ni [[Irma Pineda]], [[Natalia Toledo]] asin [[Felipe López (autor)|Felipe Lopez]], kaiba an iba pa.

An mga programa sa tataramon na Zapotec makukua sa nagkapirang istasyon nin radyo: An mga istasyon nin radyo kan [[Komisyon Nasyonal para sa Pag-uswag kan mga Subong Tawo|CDI]] [[XEGLO]], na nakabase sa [[Guelatao de Juárez, Oaxaca]], asin [[XEQIN-AM]], na nakabase sa [[San Quintín, Baja California]], nagdadara nin programa sa tataramon na Zapotec kaiba an ibang mga subo na tataramon. (An mga parataram nin [[Coatecas Altasnon na Zapotec]] nag-eerok sa palibot kan [[San Quintín, Baja California]].&lt;ref name = &quot;coatecasaltassil&quot;&gt;{{Cite web| title = Coatecas Altas Zapotec (zca)| work = Summer Institute of Linguistics in Mexico| access-date = 2014-03-11| url = http://www-01.sil.org/mexico/zapoteca/coatecas/00i-ZapotecoCoatecas-zca.htm}}&lt;/ref&gt;) sa Isthmus igwa nin sarong pribadong pagsasadiri na istasyon komersyal, an Radio TEKA (1030 AM), asin nagkapirang istasyon nin radyo na nakabase sa komunidad, orog na an nakabase sa komunidad na Radio Totopo (102.5 FM) sa [[Juchitán, Oaxaca]], asin Radio Atempa sa [[San Blas Atempa]].

Sa California, an [[Los Angeles]] istaran kan mga komunidad nin mga parataram nin tataramon na [[Yalálagnon na Zapotec]] asin [[Zoogochonon na Zapotec]].&lt;ref name = &quot;najera&quot;&gt;[[Lourdes Gutiérrez Nájera|Gutiérrez-Nájera, Lourdes]]. “Hayandose”, in Beyond el Barrio: Everyday Life in Latina/o America. Ed. Peréz, Gina M., Frank A. Guridy, and Adrian Burgos Jr. New York: New York University Press, 2010. 211–232&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| title = Los Angeles immigrant community pushes to keep Zapotec language alive| work = PRI, [[Public Radio International]]| access-date = 2013-08-20| date = 2013-08-09| url = http://www.pri.org/stories/politics-society/los-angeles-immigrant-community-pushes-to-keep-zapotec-language-alive-14648.html| archive-date = 2013-08-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20130825140354/http://www.pri.org/stories/politics-society/los-angeles-immigrant-community-pushes-to-keep-zapotec-language-alive-14648.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Kan 2010, sarong klase sa tataramon na Zapotec an itinao sa [[Unibersidad kan California]] sa San Diego.&lt;ref&gt;{{Cite news| last = Tintocalis| first = Ana| title = Rise In Zapotec-Speaking People Results In New SDSU Language Course| work = KPBS San Diego Public Radio &amp; TV: News, Arts &amp; Culture| access-date = 2014-03-09| date = 2010-09-01| url = http://www.kpbs.org/news/2010/sep/01/zapotec-language-course-offered-sdsu/| archive-date = 2020-03-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20200303083649/https://www.kpbs.org/news/2010/sep/01/zapotec-language-course-offered-sdsu/| url-status = dead| accessdate = 2025-12-09| archivedate = 2020-03-03| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200303083649/https://www.kpbs.org/news/2010/sep/01/zapotec-language-course-offered-sdsu/}}&lt;/ref&gt; Kan 2012, an [[Natividad Medical Center]] kan [[Salinas, California]], nagkaigwa nin sinanay na mga interprete medikal na duwang tataramon sa mga tataramon na Zapotec siring man sa Espanyol;&lt;ref&gt;{{Cite web| last = Melissa Flores| title = Salinas hospital to train indigenous-language interpreters| work = HealthyCal.org| access-date = 2012-08-05| date = 2012-01-23| url = http://www.healthycal.org/archives/7042| archive-url = https://web.archive.org/web/20120129042131/http://www.healthycal.org/archives/7042| archive-date = 2012-01-29| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; kan Marso 2014, an Natividad Medical Foundation naglansar kan Indigenous Interpreting+, &quot;sarong negosyo sa komunidad asin medikal na pag-interpretar na nag-espesyalisar sa mga katutubong tataramon gikan sa Mehiko asin Katahawan asin Habagatan na Amerika,&quot; kabali an mga tataramon na Zapotec, [[tataramon na Mixtec|Mixtec]], [[tataramon na Trique|Trique]], asin [[tataramon na Chatino|Chatino]].&lt;ref&gt;{{Cite web| title = Natividad Medical Foundation Announces Indigenous Interpreting+ Community and Medical Interpreting Business| work = Market Wired| access-date = 2014-03-13| date = 2014-03-07| url = http://www.marketwired.com/press-release/natividad-medical-foundation-announces-indigenous-interpreting-community-medical-interpreting-1886553.htm| archive-date = 2018-09-29| archive-url = https://web.archive.org/web/20180929194639/http://www.marketwired.com/press-release/natividad-medical-foundation-announces-indigenous-interpreting-community-medical-interpreting-1886553.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

==Hilingon man==
* [[Palba nin Albarradas]]

==Mga tala==
{{reflist|2}}

== Mga toltolan ==
{{refbegin}}
* {{cite thesis |last=Beam de Azcona |first=Rosemary G. |year=2004 |title=A Coatlán-Loxicha Zapotec Grammar |degree=PhD |publisher=University of California |location=Berkeley}}
* {{cite book |last=Black |first=Cheryl A. |year=2000 |title=Quiegolani Zapotec Syntax: A Principles and Parameters Account |work=SIL Global |publisher=SIL International and University of Texas at Arlington |series=SIL International Publications in Linguistics |volume=136 |url=https://www.sil.org/resources/archives/8843 }}
* {{cite book |last=Broadwell |first=George A. |year=2001 |chapter=Optimal order and pied-piping in San Dionicio Zapotec |editor-first=Peter |editor-last=Sells |title=Formal and Empirical Issues in Optimality Theoretic Syntax |pages=197–123 |location=Stanford |publisher=CSLI Publications}}
* {{cite book |last1=Egland |first1=Steven |author-link2=Doris Bartholomew |last2=Bartholomew |first2=Doris |first3=Saul |last3=Cruz Ramos |year=1983 |orig-year=1978 |url=https://mexico.sil.org/resources/archives/4897 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024182914/http://www.mexico.sil.org/resources/archives/4897 |archive-date=2016-10-24 |access-date=2024-03-17 |title=La inteligibilidad interdialectal en México: Resultados de algunos sondeos |location=Mexico City |publisher=Instituto Lingüístico de Verano }}
* {{cite book |last=Fernández de Miranda |first=María Teresa |year=1995 |title=El protozapoteco |editor-first1=Michael J. |editor-last1=Piper |editor-first2=Doris A. |editor-last2=Bartholomew |location=Mexico City |publisher=El Colegio de México and Instituto Nacional de Antropología e Historia}}
* {{cite web |editor-first1=Cheryl A. |editor-last1=Black |editor-first2=H. Andrew |editor-last2=Black |editor-first3=Stephen A. |editor-last3=Marlett |department=Work Papers |title=The Zapotec grammar files |url=http://www-01.sil.org/mexico/workpapers/WP001i-ZapotecGrammarFiles.htm |publisher=[[SIL International]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150829064604/http://www-01.sil.org/mexico/workpapers/WP001i-ZapotecGrammarFiles.htm |archive-date=2015-08-29 |access-date=2024-03-17 |url-status=live }}
** {{cite web |last=Marlett |first=Stephen A. |year=2009 |url=http://www.sil.org/mexico/WorkPapers/WP001-PDF/BasicVocabZapotec.pdf |title=Basic vocabulary |editor-first1=Cheryl A. |editor-last1=Black |editor-first2=H. Andrew |editor-last2=Black |editor-first3=Stephen A. |editor-last3=Marlett |website=The Zapotec grammar files |department=Work Papers |publisher=[[SIL International]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011080347/http://www.sil.org/mexico/WorkPapers/WP001-PDF/BasicVocabZapotec.pdf |archive-date=2012-10-11 }}
** {{cite web |last1=Martínez |first1=Valerie |first2=Stephen A. |last2=Marlett |year=2008 |url=http://www.sil.org/mexico/workpapers/WP001-PDF/NounsZapotec.pdf |title=Nouns |editor-first1=Cheryl A. |editor-last1=Black |editor-first2=H. Andrew |editor-last2=Black |editor-first3=Stephen A. |editor-last3=Marlett |website=The Zapotec grammar files |department=Work Papers |publisher=[[SIL International]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225052532/http://www.sil.org/mexico/workpapers/WP001-PDF/NounsZapotec.pdf |archive-date=2010-12-25 }}  
* {{cite book |author-link1=Pamela Munro |last1=Munro |first1=Pamela |first2=Felipe H. |last2=Lopez |others=Olivia V. Méndez [Martínez], Rodrigo Garcia, and Michael R. Galant |year=1999 |title=Di'csyonaary X:tèe'n Dìi'zh Sah Sann Lu'uc (Diccionario Zapoteco de San Lucas Quiaviní) |trans-title=San Lucas Quiaviní Zapotec Dictionary |location=Los Angeles |publisher=Chicano Studies Research Center Publications, UCLA}}
* {{cite book |last=Smith Stark |first=Thomas |year=2007 |chapter=Algunos isoglosas zapotecas. Clasificación de las lenguas indígenas de México |title=Memorias del III Coloquio Internacional del Lingüística Mauricio Swadesh |editor-first1=Christina |editor-last1=Buenrostro |editor-first2=Samuel |editor-last2=Herrera Castro |editor-first3=Yolanda |editor-last3=Lastra |editor-first4=Juan José |editor-last4=Rendón |editor-first5=Otto |editor-last5=Schumann |editor-first6=Leopoldo |editor-last6=Valiñas |editor-first7=María Aydeé |editor-last7=Vargas Monroy |pages=69–134 |location=Mexico City |publisher=UNAM y Instituto Nacional de Lenguas Indígenas}}
* {{cite book |last1=Stubblefield |first1=Morris |first2=Carol |last2=Stubblefield |year=1991 |title=Diccionario Zapoteco de Mitla |publisher=Instituto Lingüístico de Verano Mexico}}
{{refend}}

== Pinili na bibliograpiya ==

=== Mga diksyunaryo asin gramatika/tugmadila ===
{{refbegin}}
* Alleman, Vera Mae, compiler. 1952. Vocabulario zapoteco del Rincón. Mexico City: Instituto Lingüístico de Verano.
* Bartholomew, Doris A. 1983. Grammatica Zapoteca, in Neil Nellis and Jane Goodner Nellis Diccionario Zapoteco de Juarez Instituto Lingüístico de Verano. Mexico.
* Black, Cheryl A. 2000. Quiegolani Zapotec Syntax: A Principles and Parameters Account. SIL International and University of Texas at Arlington.
* Briggs, Elinor. 1961. Mitla Zapotec grammar. Mexico City: Instituto Lingüístico de Verano and Centro de Investigaciones Antropológicas de México.
* Britton, A. Scott, 2003. ''Zapotec-English/English-Zapotec (Isthmus) Concise Dictionary''. New York: Hippocrene Books, 2003. {{ISBN|0-7818-1010-8}}
* Butler, Inez M. 1980. Gramática zapoteca: Zapoteco de Yatzachi el Bajo. Gramáticas de Lenguas Indígenas de México, 4. Mexico: Instituto Lingüístico de Verano.
* Broadwell, George Aaron and Luisa Martinez. 2014.[http://sandionisiozapotec.webonary.org  Online dictionary of San Dionisio Ocotepec Zapotec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826160714/http://sandionisiozapotec.webonary.org/ |date=2014-08-26 }}
* Butler, Inez M., compiler. 1997. Diccionario Zapoteco de Yatzachi: Yatzachi el bajo, Yatzachi el alto, Oaxaca. Serie de vocabularios y diccionarios indígenas &quot;Mariano Silva y Aceves&quot;, 37. Tucson, AZ: Instituto Lingüístico de Verano.
* [[Juan de Cordova|Córdova, Fr. Juan de]]. 1886 [1578a]. Arte del idioma zapoteco. Morelia: Imprenta del Gobierno.
* [[Juan de Cordova|Córdova, Fr. Juan de]]. 1987 [1578b]. Vocabulario en lengua çapoteca. México: Ediciones Toledo (INAH).
* Junta Colombina de México. 1893. Vocabulario castellano – zapotec. Mexico City : Oficina Tipográfica de la Secretaría de Fomento.
* Long C., Rebecca &amp; Sofronio Cruz M., compilers. 1999. [https://web.archive.org/web/20120611072306/http://www.sil.org/Mexico/zapoteca/zoogocho/S038a-Diccionario-zpq.htm Diccionario Zapoteco de San Bartolomé Zoogocho Oaxaca]. Coyoacán D.F.: Instituto Lingüístico de Verano.
* López, Filemón &amp; Ronaldo Newberg Y. 2005. [http://www.sil.org/mexico/zapoteca/yalalag/G033-ConjugVerboZap-zpu.htm La conjugación del verbo zapoteco: zapoteco de Yalálag].  2nd ed. Instituto Lingüístico de Verano.
* Méndez S., Pedro, compiler, &amp; others. 2004. Diccionario zapoteco; Zapoteco de San Pablo Yaganiza, Oaxaca. Mexico City: Instituto Lingüístico de Verano.
* [[Pamela Munro|Munro, Pamela]], and Felipe H. Lopez, with Olivia V. Méndez [Martínez], Rodrigo Garcia, and Michael R. Galant. 1999. Di'csyonaary X:tèe'n Dìi'zh Sah Sann Lu'uc (San Lucas Quiaviní Zapotec Dictionary / Diccionario Zapoteco de San Lucas Quiaviní). Los Angeles: (UCLA) Chicano Studies Research Center Publications.
* Nellis, Neil and Jane Goodner Nellis. 1983. Diccionario Zapoteco de Juarez. Instituto Lingüístico de Verano. Mexico.
* Pickett, Velma B. and others. 1959. Vocabulario zapoteco del Istmo : Castellano zapoteco, zapoteco-castellano. Serie de vocabularios indígenas &quot;Mariano Silva y Aceves&quot;, 3. Mexico: Instituto Lingüístico de Verano. [2nd ed., revised and enlarged (1965); republished (1968, 1971)]. [https://web.archive.org/web/20120521130238/http://www.sil.org/mexico/zapoteca/istmo/S003a-VocZapIstmo-zai.htm Fifth edition (2007) available on-line].
* Pickett, Velma B., Cheryl A. Black and Vicente Marcial C. 2001. [http://www.sil.org/mexico/zapoteca/istmo/G023a-GramaticaZapIstmo-ZAI.htm Gramática Popular del Zapoteco del Istmo]. 2nd edition. Instituto Lingüístico de Verano; Tucson, Arizona.
* Ruegsegger, Manis &amp; Jane Ruegsegger. 1955. Vocabulario zapoteco del dialecto de Miahuatlán del Estado de Oaxaca. Mexico City: Instituto Lingüístico de Verano.
* Sonnenschein, Aaron Huey. 2005. A descriptive grammar of San Bartolomé Zoogocho Zapotec. Munich: Lincom Europa.
* Stubblefield, Morris and Carol Stubblefield. 1991. Diccionario Zapoteco de Mitla. Instituto Lingüístico de Verano, Mexico.
{{refend}}

=== Mga tesis asin disertasyon ===
{{refbegin}}
* Arellanes, Francisco. 2009. El sistema fonológico y las propriedades fonéticas del zapoteco de San Pablo Güilá. Descripción y análisis formal. Tesis doctoral. Colegio de México.
* Avelino, Heriberto. 2004. ''Topics in Yalálag Zapotec, with particular reference to its phonetic structures''. UCLA Ph.D. dissertation.
* Chávez-Peón, Mario. 2010. Ph.D. thesis. University of British Columbia.
* Esposito, Christina M. 2002. ''Santa Ana del Valle Zapotec Phonation.'' M.A. thesis, UCLA.
* Foreman, John. 2006. ''The Morphosyntax of Subjects in Macuiltianguis Zapotec.'' Ph.D. Dissertation, UCLA.
* Galant, Michael R. 1998. ''Comparative Constructions in Spanish and San Lucas Quiaviní Zapotec.'' Ph.D. Dissertation, UCLA.
* Gibbs, William P. 1977. Discourse elements in Sierra de Juarez Zapotec. M.A. thesis. University of Texas at Arlington.
* Heise, Jennifer Lynn. 2003. Participant reference and tracking in San Francisco Ozolotepec Zapotec. M.A. thesis. Graduate Institute of Applied Linguistics.
* Jensen de López, Kristine M. 2002. ''Baskets and Body-Parts''. Ph.D. dissertation, Aarhus University.
* Lee, Felicia A. 1999. Antisymmetry and the Syntax of San Lucas Quiaviní Zapotec. Ph.D. dissertation, UCLA.
* Lillehaugen, Brook Danielle. 2003. ''[http://www.linguistics.ucla.edu/people/grads/lillehaugen/Lillehaugen%202003.pdf The Categorial Status of Body Part Prepositions in Valley Zapotec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603160138/http://www.linguistics.ucla.edu/people/grads/lillehaugen/Lillehaugen%202003.pdf |date=2012-06-03 }}''. M.A. thesis, UCLA.
* Lillehaugen, Brook Danielle. 2006. ''Expressing Location in Tlacolula Valley Zapotec''. Ph.D. dissertation, UCLA.
* López Cruz, Ausencia. 1997. Morfología verbal del zapoteco de San Pablo Güilá. Tesis de licenciatura, ENAH.
* MacLaury, Robert E. 1970. Ayoquesco Zapotec: Ethnography, phonology, and lexicon. MA thesis, University of the Americas.
* Méndez [Martínez], Olivia V. 2000. Code-Switching and the Matrix Language Model in San Lucas Quiaviní Zapotec. M.A. thesis, UCLA.
* Pickett, Velma B. 1959. The grammatical hierarchy of Isthmus Zapotec. Ph.D. dissertation, University of Michigan.
* Reeck, Roger. 1991. A trilingual dictionary in Zapotec, English and Spanish. MA thesis, Universidad de las Américas-Puebla.
* Riggs, David B. 1991. A comparative grammar of English for Zapotec speakers (Gramática comparativa inglés-zapoteco). M.A. thesis. Universidad de las Américas.
* Sicoli, Mark A. 1999. A comparison of Spanish loanwords in two Zapotec languages: Contact-induced language change in Lachixío and Juchitán Zapotec. University of Pittsburgh, M.A. Thesis.
* Sicoli, Mark A. 2007. ''Tono: A linguistic ethnography of tone and voice in a Zapotec region.'' University of Michigan, Ph.D. Dissertation.
* Sonnenschein, Aaron Huey. 2004. A Descriptive Grammar of Zoogocho Zapotec on a Typological Basis. University of Southern California Ph.D. dissertation.
{{refend}}

=== Mga aklat ===
{{refbegin}}
* de Feria, Pedro. 1567. Doctrina Christiana en lengua castellana y zapoteca.
* Galant, Michael René. 2006. ''Comparative Constructions in Spanish and San Lucas Quiavini Zapotec'' (LINCOM Studies in Language Typology 15). Lincom Europa: München.
* Jiménez Girón, Eustaquio. 1980. Guía gráfico-fonémica para la escritura y lectura del zapoteco. Juchitán, Oaxaca: Vitoria Yan.
* Jiménez Jiménez, Enedino &amp; Vicente Marcial Cerqueda. 1997. Neza diidxa': ni gacané binnihuaniisi gu'nda', gucaa ne güi' diidxazá (Vocabulario zapoteco: auxiliar del modelo pedagógico de diálogo cultural y alfabetización). Juchitán, Oaxaca: Centro de Investigación y Desarrollo Binnizá.
* Liga Bíblica, La [Jones, Ted, et al.]. 1995. ''Xtiidx Dios Cun Ditsa (El Nuevo Testamento en el zapoteco de San Juan Guelavía y en español).''
* [[Pamela Munro|Munro, Pamela]], Brook Danielle Lillehaugen and Felipe H. Lopez. In preparation. ''Cali Chiu? A Course in Valley Zapotec.'' ms.: UCLA / UNAM.
{{refend}}

=== Mga teksto ===
{{refbegin}}
* Butler, Inez M. 1982. Un relato de la hechicería en los pueblos zapotecos de la sierra en el distrito de Villa Alta. Tlalocan 9: 249–55.
* Nellis, Donald G. 1979. The old woman and the town authorities: Cajonos Zapotec. In: Linda K. Jones (ed.) Discourse studies in Mesoamerican languages 2: Texts, 181–208. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington.
* Olson, Donald. 1970. The earthquake in Ocotlán: Three texts in Zapotec. Tlalocan 6: 229–39.
* Persons, David. 1979. Rabbit, coyote, and skunk; When people die: Lachixio Zapotec. In: Linda K. Jones (ed.) Discourse studies in Mesoamerican languages 2: Texts, 211-23. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington.
* Rendón, Juan José. 1995. El tlacuache y el coyote en zapoteco. In: Juan José Rendón (ed.) Diversificación de las lenguas zapotecas. Mexico City: Instituto Oaxaqueño de las Culturas, Centro de Investigaciones y Estudios Superiores de Antropología Social.
* Speck, Charles H., compiler. 1998. Zapotec oral literature; El folklore de San Lorenzo Texmelucan. Dallas: Summer Institute of Linguistics.
* Stubblefield, Morris &amp; Carol Stubblefield. 1969. The story of Läy and Gisaj: a Zapotec sun and moon myth. Tlalocan 6: 46–62.
* Stubblefield, Morris &amp; Carol Stubblefield, compilers. 1994. Mitla Zapotec texts. Dallas: Summer Institute of Linguistics.
{{refend}}

=== Mga pagrekord ===
* Beam de Azcona, Rosemary. &quot;Southern Zapotec Languages Collection of Rosemary Beam de Azcona&quot; The Archive of the Indigenous Languages of Latin America: https://web.archive.org/web/20160507075223/http://www.ailla.utexas.org/search/collection.html?c_id=5. Media: audio, text. Access: 14% restricted.
* Lillehaugen, Brook Danielle. &quot;Zapotec Collection of Brook Lillehaugen&quot; The Archive of the Indigenous Languages of Latin America: https://web.archive.org/web/20160507135046/http://www.ailla.utexas.org/search/collection.html?c_id=41 Media: audio, text. Access: 100% restricted.
* Pérez Báez, Gabriela. &quot;Isthmus Zapotec Collection of Gabriela Pérez Báez &quot; The Archive of the Indigenous Languages of Latin America: https://web.archive.org/web/20160507133747/http://www.ailla.utexas.org/search/collection.html?c_id=126 Media: video. Access: 100% restricted.

=== Mga dugang na materyales ===

==== May relasyon sa ponetika asin palatanugan ====
{{refbegin}}
* Bickmore, Lee S. and George A. Broadwell. 1998. High tone docking in Sierra Juárez Zapotec.   International Journal of American Linguistics, 64:37–67.
* Jones, Ted E., and Lyle M. Knudson. 1977. &quot;Guelavía Zapotec Phonemes&quot;. Studies in Otomanguean Phonology, ed., William R. Merrifield, pp.&amp;nbsp;163–80. [Dallas/Arlington]: SIL / University of Texas, Arlington.
* Marlett, Stephen A. 1987. The syllable structure and aspect morphology of Isthmus Zapotec. International Journal of American Linguistics 53: 398–422.
* Merrill, Elizabeth D. 2008. Tilquiapan Zapotec. Journal of the International Phonetic Association 38(1): 107–114.
*Pickett, Velma B., María Villalobos Villalobos, and Stephen A. Marlett. 2008. [https://www.lengamer.org/publicaciones/trabajos/Zapoteco_del_istmo_afi_2009a.pdf Zapoteco del Istmo (Juchitán)]. Ilustraciones fonéticas de lenguas amerindias, ed. Stephen A. Marlett. Lima: SIL International y Universidad Ricardo Palma.
* {{citation
|last=Regnier
|first=Sue
|year=1993
|title=Quiegolani Zapotec Phonology
|journal=Work Papers of the Summer Institute of Linguistics
|publisher=University of Dakota
|volume=37
|pages=37–63
|url=https://archive.org/details/ERIC_ED365101
}}
* Rendón, Juan José. 1970. Notas fonológicas del Zapotec de Tlacochahuaya. Anales de Antropología, vol. 7. Mexico City: UNAM.
* Sicoli, Mark A. 2000. &quot;Loanwords and contact-induced phonological change in Lachixío Zapotec.&quot; ''Proceedings of the 25th annual meeting of the Berkeley Linguistics Society.'' Berkeley: Berkeley Linguistic Society.
* Tejada, Laura (2012). Tone gestures and constraint interaction in Sierra Juarez Zapotec. University of Southern California.
* Ward, Michael, Emiliano Zurita Sánchez, and Stephen A. Marlett. 2008. [http://lengamer.org/publicaciones/trabajos/zapoteco_de_Quioquitani_afi.pdf Zapoteco de Santa Catarina Quioquitani]. Ilustraciones fonéticas de lenguas amerindias, ed. Stephen A. Marlett. Lima: SIL International y Universidad Ricardo Palma.
{{refend}}

==== May relasyon sa morpolohiya asin sintaks ====
{{refbegin}}
* Black, Cheryl A.; H. Andrew Black; and Stephen A. Marlett (eds.) [http://www.sil.org/mexico/WorkPapers/WP001i-ZapotecGrammarFiles.htm The Zapotec Grammar Files]. 
* Broadwell, George A. 2001. &quot;Optimal order and pied-piping in San Dionicio Zapotec.&quot; In Peter Sells, ed. Formal and Empirical Issues in Optimality Theoretic Syntax, pp.&amp;nbsp;197–123. Stanford: CSLI Publications.
* Broadwell, George A. 2005. The morphology of Zapotec pronominal clitics.in Rosemary Beam de Azcona and Mary Paster, eds. Survey of California and Other Indian Languages, Report 13: Conference on Otomanguean and Oaxacan Languages, pp.&amp;nbsp;15–35. University of California at Berkeley.
*Broadwell, George A. 2015. The historical development of the progressive aspect in Central Zapotec. International Journal of American Linguistics 81:151–185.
* Butler, Inez M. 1976. &quot;Reflexive constructions of Yatzachi Zapotec.&quot; International Journal of American Linguistics 42: 331–37.
* Butler, Inez M. 1976. &quot;Verb classification of Yatzachi Zapotec.&quot; SIL Mexico Workpapers 2: 74–84.
* Earl, Robert. 1968. &quot;Rincon Zapotec clauses.&quot; International Journal of American Linguistics 34: 269–74.
* Jones, Ted E., and Ann D. Church. 1985. &quot;Personal pronouns in Guelavía Zapotec&quot;. S.I.L.-Mexico Workpapers 7: 1–15.
* Lee, Felicia A. In press. &quot;On the Absence of Quantificational Determiners in San Lucas Quiaviní Zapotec.&quot; To appear in L. Matthewson, (ed.) Quantification: Universals and Variation. Elsevier.
* Lee, Felicia A. n.d. &quot;Modality and the Structure of Tense in Zapotec.&quot; In B. Bruening, (ed.), Proceedings of SCIL 8. Cambridge: MITWPL.
* Lee, Felicia A. n.d. &quot;Pseudo-quantification in Possessives.&quot; In C. Pye, (ed.),  Proceedings of the Mid-America Linguistics Conference. Lawrence: The University of Kansas.
* Lee, Felicia A. n.d. &quot;Focus and Judgment Type in San Lucas Quiaviní Zapotec.&quot; In M. Juge and J. Moxley, (eds.), Proceedings of BLS 23. Berkeley: Berkeley Linguistic Society.
* Lee, Felicia A. n.d. &quot;The Predicational Nature of Clefts: Evidence from Zapotec.&quot; In  K. Singer, R. Eggert, and G. Anderson, (eds.), Proceedings of CLS 33. Chicago: The Chicago Linguistic Society.
* Lee, Felicia A. n.d. &quot;Three Question Markers in San Lucas Quiaviní Zapotec.&quot; To appear in Anthropological Linguistics.
* Lee, Felicia A. 1995. &quot;Aspect, Negation, and Temporal Polarity in Zapotec.&quot; In B. Agbayani and S.-W. Tang, (eds.), Proceedings of WCCFL  15. Stanford: CSLI.
* Lee, Felicia A. 1996. &quot;Focus in the Future and the Thetic/Categorical Distinction.&quot; In  V. Samiian, (ed.), Proceedings of WECOL 96. Fresno: California State University, Fresno.
* Lee, Felicia A. 1997. &quot;Evidence for Tense in a 'Tenseless' Language.&quot; In P. Tamagi, M. Hirotani, and N. Hall, (eds.),  Proceedings of NELS 29. Amherst: GLSA.
* Lee, Felicia A. 2000. &quot;VP Remnant Movement and VSO in Quiaviní Zapotec.&quot; In A. Carnie and E. Guilfoyle (editors), The Syntax of Verb Initial Languages, Oxford: Oxford University Press.
* Lee, Felicia A. 2000. &quot;Relative Clauses Without Wh-Movement.&quot; In M. Kim and U. Strauss, (eds.), Proceedings of NELS 31. Amherst: GLSA.
* Lee, Felicia A. 2001. &quot;WH and Focus Are Not the Same Projection.&quot; In K. Megerdoomian and L. Bar-El, (eds.), Proceedings of WCCFL  20. Somerville: Cascadilla Press.
* Lee, Felicia A. 2001. &quot;Anaphoric R-Expressions: Bound Names as Bound Variables.&quot; In M. Hirotani, (ed.),  Proceedings of NELS 32. Amherst: GLSA.
* Lee, Felicia A. 2002 &quot;Anaphoric R-Expressions as Bound Variables.&quot; Proceedings of BLS 28.
* Lee, Felicia A. 2003. &quot;Anaphoric R-Expressions as Bound Variables.&quot; Syntax. 6, 1: 84–114. Blackwell Publishing.
* Lee, Felicia A. 2005. &quot;Clause-Fronting and Clause-Typing in San Lucas Quiaviní Zapotec.&quot;   In  Andrew Carnie, Heidi Harley, Sheila Dooley Collberg (eds) Verb First, John Benjamins Publishers, Philadelphia/Amsterdam.
* Lee, Felicia A. 2006. Remnant Raising and VSO Clausal Architecture: A Case Study from San Lucas Quiaviní Zapotec. Springer.
* Lillehaugen, Brook Danielle. 2003. &quot;[https://web.archive.org/web/20070811232145/http://www.ailla.utexas.org/site/cilla1_toc.html The Acquisition of Body Part Prepositions in Valley Zapotec Languages].&quot; Proceedings from the First Conference on Indigenous Languages of Latin America, University of Texas, Austin.
* Lillehaugen, Brook Danielle. 2004. &quot;[http://www.linguistics.ucla.edu/people/grads/lillehaugen/Lillehaugen2003WAIL.pdf The Syntactic and Semantic Development of Body Part Prepositions in Valley Zapotec Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603160146/http://www.linguistics.ucla.edu/people/grads/lillehaugen/Lillehaugen2003WAIL.pdf |date=2012-06-03 }},&quot; pp.&amp;nbsp;69 – 92, Proceedings from the sixth Workshop on American Indigenous Languages, Santa Barbara Papers in Linguistics, vol. 14, Jeanie Castillo (ed.).
* [[Pamela Munro|Munro, Pamela]]. 2002. &quot;Hierarchical Pronouns in Discourse: Third Person Pronouns in San Lucas Quiaviní Zapotec Narratives&quot;. Southwest Journal of Linguistics 21: 37–66.
* Lyman, Larry. 1964. The verb syntagmemes of Choapan Zapotec. Linguistics 7: 16–41.
* Marlett, Stephen A. 1993. Zapotec pronoun classification. International Journal of American Linguistics 59: 82–101.
* Marlett, Stephen A. 1987. The syllable structure and aspect morphology of Isthmus Zapotec. International Journal of American Linguistics 53: 398–422.
* Marlett, Stephen A. &amp; Velma B. Pickett. 1996. El pronombre inaudible en el zapoteco del Istmo. In Zarina Estrada Fernández, Max Figueroa Esteva &amp; Gerardo López Cruz (eds.) III Encuentro de Lingüística en el Noroeste, 119–150. Hermosillo, Sonora: Editorial Unison.
* Operstein, Natalie. 2002. &quot;Positional Verbs and Relational Nouns in Zaniza Zapotec,&quot; pp.&amp;nbsp;60–70. Proceedings from the fourth Workshop on American Indigenous Languages, Santa Barbara Papers in Linguistics, vol 11.
* Operstein, Natalie. 2016. Valence Changes in Zapotec: Synchrony, diachrony, typology&quot; Amsterdam: John Benjamins.
* Rojas, Rosa Maria. to appear. &quot;La predicación secundaria en el zapoteco de Santa Ana del Valle, Oax.&quot; por aparecer en Memorias del Primer Coloquio &quot;Leonardo Manrique&quot;, México: INAH.
* Rojas, Rosa Maria. 2001. &quot;La formación de palabras desde el punto de vista del contenido en lenguas zapotecas: la modificación y el desarrollo&quot; en Dimensión Antropológica, vol. 21, 2001.
* Speck, Charles H. 1994. Texmelucan Zapotec verbs. Work Papers of the Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota Session 38: 125–29
* Speck, Charles H. 1994. The existential use of positional verbs in Texmelucan Zapotec. Work Papers of the Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota Session 38: 75–86.
* Speck, Charles H. &amp; Velma B. Pickett. 1976. Some properties of the Texmelucan Zapotec verbs go, come, and arrive. International Journal of American Linguistics 42: 58–64.
{{refend}}

==== May relasyon sa pag-analisar kan diskurso ====
{{refbegin}}
* Benton, Joseph P. 1987. Clause and sentence-level word order and discourse strategy in Chichicapan Zapotec oral narrative discourse. SIL Mexico Workpapers 9: 72–84.
* Benton, Joseph P. 1997. Aspect shift in Chichicapan Zapotec narrative discourse. SIL Mexico Workpapers 12: 34–46.
* Hopkins, Mary L. 1995. &quot;Narrative peak in Xanaguía Zapotec.&quot; SIL Mexico Workpapers 11: 17–36.
* Kreikebaum, Wolfram. 1987. Fronting and related features in Santo Domingo Albarradas Zapotec. SIL Mexico Workpapers 9: 33–71.
* Long, Rebecca. 1985. Topicalization in Zoogocho Zapotec expository discourse. SIL Mexico Workpapers 7: 61–100.
* Lyman, Rosemary. 1977. Participant identification in Choapan Zapotec. Work Papers of the Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota 21: 115–31.
* (de) Martinez, Valerie. 1995. Who’s who in Quiatoni Zapotec narratives. SIL Mexico Workpapers 11: 37–46.
* Newberg, Ronald. 1987. Participant accessibility in Yalálag Zapotec. SIL Mexico Workpapers 9: 12–25.
* Olive, Julie Nan. 1995. Speech verbs in Xanaguía Zapotec narrative. SIL Mexico Workpapers 11: 47–52.
* Piper, Michael J. 1995. The functions of ‘lëë’ in Xanica Zapotec narrative discourse with some implications for comparative Zapotec. SIL Mexico Workpapers 11: 67–78.
* Riggs, David B. 1987. Paragraph analysis for Amatlán Zapotec. SIL Mexico Workpapers 9: 1–11.
* Sicoli, Mark A. 2010. Shifting voices with participant roles: Voice qualities and speech registers in Mesoamerica. Language in Society 39(4).
* Thiessen, Grace. 1987. The functions of the clitic -ha in Western Ixtlán Zapotec. SIL Mexico Workpapers 9: 85–100.
* Ward, Michael. 1987. A focus particle in Quioquitani Zapotec. SIL Mexico Workpapers 9: 26–32.
{{refend}}

==== Pangkagabsan asin manlain-lain ====
{{refbegin}}
* Broadwell, George A. 2005. Zapotecan languages.  Encyclopedia of Language and Linguistics, 2nd edition. Elsevier.
* Butler, Inez M. 1985. &quot;Event prominence in Zoogocho Zapotec narrative discourse.&quot; SIL Mexico Workpapers 7: 16–60.
* Lopez, Felipe H., and [[Pamela Munro]]. 1998. [http://www.unhchr.ch/udhr/lang/ztu1.htm The United Nations' Universal Declaration of Human Rights translated into San Lucas Quiaviní Zapotec]. 
* Lopez, Felipe H., and [[Pamela Munro]]. 1999. &quot;Zapotec Immigration: The San Lucas Quiaviní Experience&quot;. Aztlan. 24, 1: 129–149.
* [[Pamela Munro|Munro, Pamela]]. 1996. &quot;Making a Zapotec Dictionary&quot;. Dictionaries 17: 131–55.
* [[Pamela Munro|Munro, Pamela]]. 2003. [http://www.utexas.edu/cola/insts/france-ut/_files/pdf/resources/munro.pdf Preserving the Language of the Valley Zapotecs: The Orthography Question.] Presented at Language and Immigration in France and the United States: Sociolinguistic Perspectives. University of Texas.
* Nellis, Jane G. 1947. Sierra Zapotec forms of address, International Journal of American Linguistics 13: 231–32.
* Persons, Jan A. 1997. [http://www.und.nodak.edu/dept/linguistics/wp/1997Persons.PDF High pitch as a mark of respect in Lachixío Zapotec]. Work Papers of the Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota 41: 59–60.
* Robinson, Dow F. 1963. Field notes on Coatlán Zapotec. Hartford, CN: Hartford Seminary Foundation.
{{refend}}

==Mga panluwas na takod==
{{incubator|code=zap}}
{{sister project |project=wiktionary |text=An [[Wiksyunaryo]] igwa nin lista nin mga pighirahay na porma sa '''''[[Wiksyunaryo:Appendix:Mga paghirahay na Proto-Zapotec|Appendix:Mga paghirahay kan Proto-Zapotec]]'''''}}
* [http://www.sil.org/Mexico/zapoteca/00i-zapoteca.htm SIL sa pamilya nin tataramon na Zapotecano]

{{Mga tataramon na Zapotec}}
{{Mga tataramon na Oto-Mangeyano}}
{{Mga tataramon kan Mehiko}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Zapotec}}
[[Category:Mga tataramon na Zapotec| ]]
[[Kategorya:Mga tataramon na analitikal]]
[[Kategorya:Nagbubulag nin mga tataramon]]
[[Kategorya:Mga tataramon na berbo–subheto–obheto]]</text>
      <sha1>p7m4x6medi91zau95hlbwljuiwix7ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexandra Eala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55902</id>
    <revision>
      <id>310147</id>
      <parentid>310134</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-47620-00</username>
        <id>32778</id>
      </contributor>
      <comment>/* Propesyonal */</comment>
      <origin>310147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14825" sha1="5smo6mxh3pizvucdk9gmil5guyr0q0c" xml:space="preserve">[[File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg|right|thumb|250px|Si Alex Eala]]
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala{{Efn|1=**Pagbigkas sa Filipino:** /ɛˈjalɐ/  
- **/ɛ/** = **eh** arog sa *ehersisyo*  
- **/ˈja/** = **ya** na may diin, arog sa *yakap*  
- **/l/** = **l** arog sa *liwanag*  
- **/ɐ/** = **uh/ah** na maikli, arog sa hulíng tunog kan *bata*  
- Binibigkas bilang **eh-YA-lah**}}''' (namundag Mayo 23, 2005 sa Lungsod nin Quezon) sarong Pilipinang propesyonal na parasali sa tenis. Naabot niya an ika-18 na ranggo sa kinaban huli sa WTA kan Agosto 24, 2026, an pinakamataas na ranggo na naabot nin sarong Pilipino.&lt;ref&gt;De Guzman, Alyana (August 24, 2026) &quot;[https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953 Alex Eala now World’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA Singles history.] &quot; ABS CBN News. Retrieved August 24, 2026.&lt;/ref&gt;

Siya ay nagwagi nin mga junior Grand Slam titles sa doubles asin singles, nakapundar nin mga titulo sa ITF circuit, asin sa propesyonal na karera nakamit niya an WTA 500 asin WTA 125 titles, kasabay kan saiyang pinakamagayon na resulta sa Grand Slam na ikaapat na round kan Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;WTA-profile2&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
| colspan=&quot;2&quot; | [[Ladawan:Ealas_and_Patrick_Gregorio_(cropped_Alexandra_Eala).jpg|alt=Si Alex Eala sa SEA Gam3s 2025|sentro|334x334px]]
|-
| Pangaran || Alexandra Eala
|-
| Bug-os na pangaran || Alexandra Maniego Eala
|-
| Nasyon || Filipinas
|-
| Namundag || Mayo 23, 2005
|-
| Lugar nin pagkatawo || Quezon City, Filipinas
|-
| Ka-taasan || 1.75 m
|-
| Nagpro || Marso 2020
|-
| Estilo nin pagdulag || Ka-iwa (duwang kamot na backhand)
|-
| Coach || Joan Bosch
|-
| Premyo sa karera || US$3,045,990
|-
| Singles record || 232/137
|-
| Singles titles || 1 WTA
|-
| Pinaka-taas na singles ranking || No. 18 (Agosto 24, 2026)
|-
| Kasalukuyang singles ranking || No. 18 (Agosto 24, 2026)
|-
| Doubles record || 49-50
|-
| Doubles titles || 0
|-
| Pinaka-taas na doubles ranking || No. 88 (Mayo 4, 2026)
|-
| Kasalukuyang doubles ranking || No. 124 (Agosto 24, 2026)
|-
| Australian Open (Singles) || 1R (2026)
|-
| French Open (Singles) || 1R (2025, 2026)
|-
| Wimbledon (Singles) || 4R (2026)
|-
| US Open (Singles) || 3R (2026)
|-
| Australian Open (Doubles) || 1R (2026)
|-
| French Open (Doubles) || 2R (2025)
|-
| Wimbledon (Doubles) || 1R (2025, 2026)
|-
| Huring update || Agosto 24, 2026
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Medalya 
|-
| SEA Games || 
* Ginto – 2025 Thailand (Isahan)  
* Bronse – 2025 Thailand (Team)  
* Bronse – 2025 Thailand (Halu-halong pares)  
* Bronse – 2021 Vietnam (Isahan)  
* Bronse – 2021 Vietnam (Halu-halong pares)  
* Bronse – 2021 Vietnam (Team)
|-
| Asian Games || 
* Bronse – 2022 Hangzhou (Isahan)  
* Bronse – 2022 Hangzhou (Halu-halong pares)
|}

== Karera ==
=== Mga Juniors ===
Si Eala nagdaog sa Les Petits As kan 2018,&lt;ref&gt;{{Cite news|date=January 28, 2018|title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As|url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As|access-date=May 31, 2026|website=Tennis Europe}}&lt;/ref&gt; nagdaog nin Orange Bowl doubles&lt;ref&gt;{{Cite news|date=December 17, 2019|title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles|url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217|access-date=May 31, 2026|website=Spin.ph}}&lt;/ref&gt; asin dalawahan na junior Grand Slam doubles titles sa Australian Open 2020 asin French Open 2021.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Go|first=Beatrice Lauren|date=January 31, 2020|title=Alex Eala wins first juniors Grand Slam title in 2020 Australian Open|url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/|access-date=January 31, 2020|website=Rappler|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=June 12, 2021|title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions|url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions/|access-date=May 31, 2026|website=Rappler}}&lt;/ref&gt; Kan 2022, siya an enot na Filipino na nagdaog nin junior Grand Slam singles title sa US Open.&lt;ref name=&quot;WTA-profile2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=September 11, 2022|title=History for PH as Alex Eala captures US Open girls' singles crown|url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/|access-date=May 31, 2026|website=Rappler}}&lt;/ref&gt;
[[File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg|right|thumb|260px|Si Alex Eala sa 2024 US Open]]
=== Propesyonal ===
Si Eala nagin propesyonal kan 2020 asin naglaban sa ITF Women’s Circuit sa España asin Tunisia.&lt;ref name=&quot;Rappler2020&quot;&gt;{{cite news |last=Go |first=Beatrice |date=March 5, 2020 |title=Alex Eala advances to 2nd round of Tunisia pro tournament |work=Rappler}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, nagdakop siya nin enot na singles titulo sa ITF W15 Manacor.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 5, 2021 |title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title |publisher=ITF Tennis}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagdugang nin titulo sa ITF W25 Chiang Rai asin nakaabot sa finals asin semifinals sa Madrid asin Vitoria-Gasteiz.&lt;ref name=&quot;it&quot;&gt;{{cite web |title=Eala ITF titles |publisher=ITF Tennis}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2023, nagdaog siya sa ITF W15 Yecla asin ITF W25 Roehampton. Nagsumali man siya sa qualifiers kan Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 9, 2023 |title=Alex Eala suffers early exit in Australian Open qualifiers debut |work=GMA News}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, nagdakop siya nin pinakamayo na ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz asin nagdaog nin tatlong doubles titles.&lt;ref name=&quot;dt&quot;&gt;{{cite web |title=Eala ITF doubles titles |publisher=ITF Tennis}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, nakaabot siya sa semifinals kan Canberra International asin nakatanggap nin wildcard sa Miami Open kun sain nagin enot na Filipino na nakaabot sa WTA 1000 semifinal asin pumasok sa top 100.&lt;ref&gt;{{cite news |date=March 28, 2025 |title=Alexandra Eala's wild run in Miami comes to an end |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Nagdaog man siya sa Guadalajara 125 Open bilang enot na WTA 125 singles titulo.&lt;ref&gt;{{cite news |date=September 7, 2025 |title=Alex Eala wins first WTA singles title |work=One Sports}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2026, nagin kampeon siya sa Birmingham 125 Open asin nakaabot sa semifinals sa Berlin Open.&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 2026 |title=Eala wins Birmingham 125 Open |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Sa Wimbledon, tinalo niya an defending champion na si Świątek bago matalo sa ika-apat na round.&lt;ref&gt;{{cite news |date=July 2026 |title=Eala bows out of Wimbledon |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Sa Washington Open, nagdaog siya nin enot na WTA 500 titulo, nagin enot na Filipino na nagwagi sa WTA tour.&lt;ref&gt;{{cite news |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang Representasyon ===
[[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may bronze medals sa 2021 SEA Games]]

Si Eala nagrepresentar kan Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Nakua niya an bronze sa singles, team, asin mixed doubles sa 2021 SEA Games,{{Efn|Na-postpone sa 2022 huli sa COVID-19 pandemic.}} asin bronze liwat sa singles asin mixed doubles sa 2022 Asian Games.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |work=Rappler}}&lt;/ref&gt;

Noong 2024, pinangunahan niya an Team Philippines sa Billie Jean King Cup, nagdaog nin 5–0 sweep asin na-promote sa Group II.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |work=One Sports}}&lt;/ref&gt; Dai siya nakaapod sa national squad noong 2025 asin 2026.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;

Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nagdaog siya nin gold sa singles, asin bronze sa mixed doubles asin team events.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |work=Philippine Inquirer}}&lt;/ref&gt;

=== Mga Sponsorship ===
Nagsadì si Eala sa mga endorsements sa edad na walo bilang ambassador kan Globe Telecom.&lt;ref&gt;{{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, &amp; What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Suportado siya nin Babolat halì pa sa saiyang karera bilang junior,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; asin nagsurat nin kontrata sa Nike kan 2019.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}&lt;/ref&gt; Kan 2022, siya nagin endorser kan Bank of the Philippine Islands.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nag-aparecer man siya sa Vogue Philippines (2022) asin Tatler Philippines (2025).&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date= |archive-url= |url-status=}}&lt;/ref&gt;

Kan Hulyo 2025, tinawan siya nin Nike nin sampaguita-inspired hair tie sa saiyang Wimbledon debut,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; asin nagin ambassador kan Locally juice.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kan Agosto, naglunsar an Nike nin limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town &amp; Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url= |url-status= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kan Pebrero 2026, siya nagin ambassador kan Milo Philippines,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; asin kan Agosto nagin pangunahing mukha siya kan Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign na “Tennis The World” asin ambassador man kan Panasonic.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date= |archive-url= |url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=August 28, 2026 |title=&quot;Alex Eala for Panasonic: Bringing excellence closer to home.&quot; |work=Panasonic Philippines |url=https://www.panasonic.com/ph/corporate/news/articles/20260828-alex-eala-for-panasonic-bringing-excellence-closer-to-home.html |access-date=August 28, 2026}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{notelist}}

==Toltolan==
{{reflist}}

==Mga panluwas na takod==


[https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alexandra Eala sa Instagram]

[https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alexandra Eala]

[https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alexandra Eala]

[[Kategorya:Mga Filipinong atleta sa tenis]]
[[Kategorya:Mga babaeng Filipino sa isports nin tennis]]
[[Kategorya:Mga parakawat tennis sa kinaban]]
[[Kategorya:Mga Grand Slam na resipeyente sa kinaban]]</text>
      <sha1>5smo6mxh3pizvucdk9gmil5guyr0q0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>310148</id>
      <parentid>310147</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T06:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-47620-00</username>
        <id>32778</id>
      </contributor>
      <origin>310148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14830" sha1="g5b5an3bk4epa3cr9p8ifkgcp6rnu2w" xml:space="preserve">[[File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg|right|thumb|250px|Si Alex Eala]]
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala{{Efn|1=**Pagbigkas sa Filipino:** /ɛˈjalɐ/  
- **/ɛ/** = **eh** arog sa *ehersisyo*  
- **/ˈja/** = **ya** na may diin, arog sa *yakap*  
- **/l/** = **l** arog sa *liwanag*  
- **/ɐ/** = **uh/ah** na maikli, arog sa hulíng tunog kan *bata*  
- Binibigkas bilang **eh-YA-lah**}}''' (namundag Mayo 23, 2005 sa Lungsod nin Quezon) sarong Pilipinang propesyonal na parasali sa tenis. Naabot niya an ika-18 na ranggo sa kinaban huli sa WTA kan Agosto 24, 2026, an pinakamataas na ranggo na naabot nin sarong Pilipino.&lt;ref&gt;De Guzman, Alyana (August 24, 2026) &quot;[https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953 Alex Eala now World’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA Singles history.] &quot; ABS CBN News. Retrieved August 24, 2026.&lt;/ref&gt;

Siya ay nagwagi nin mga junior Grand Slam titles sa doubles asin singles, nakapundar nin mga titulo sa ITF circuit, asin sa propesyonal na karera nakamit niya an WTA 500 asin WTA 125 titles, kasabay kan saiyang pinakamagayon na resulta sa Grand Slam na ikaapat na round kan Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;WTAEALAMATCHES&quot;&gt;{{cite web|title=WTA Official: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches|archive-url=https://web.archive.org/web/20251114203019/https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches|archive-date=November 14, 2025|access-date=October 5, 2025|publisher=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
| colspan=&quot;2&quot; | [[Ladawan:Ealas_and_Patrick_Gregorio_(cropped_Alexandra_Eala).jpg|alt=Si Alex Eala sa SEA Gam3s 2025|sentro|334x334px]]
|-
| Pangaran || Alexandra Eala
|-
| Bug-os na pangaran || Alexandra Maniego Eala
|-
| Nasyon || Filipinas
|-
| Namundag || Mayo 23, 2005
|-
| Lugar nin pagkatawo || Quezon City, Filipinas
|-
| Ka-taasan || 1.75 m
|-
| Nagpro || Marso 2020
|-
| Estilo nin pagdulag || Ka-iwa (duwang kamot na backhand)
|-
| Coach || Joan Bosch
|-
| Premyo sa karera || US$3,045,990
|-
| Singles record || 232/137
|-
| Singles titles || 1 WTA
|-
| Pinaka-taas na singles ranking || No. 18 (Agosto 24, 2026)
|-
| Kasalukuyang singles ranking || No. 18 (Agosto 24, 2026)
|-
| Doubles record || 49-50
|-
| Doubles titles || 0
|-
| Pinaka-taas na doubles ranking || No. 88 (Mayo 4, 2026)
|-
| Kasalukuyang doubles ranking || No. 124 (Agosto 24, 2026)
|-
| Australian Open (Singles) || 1R (2026)
|-
| French Open (Singles) || 1R (2025, 2026)
|-
| Wimbledon (Singles) || 4R (2026)
|-
| US Open (Singles) || 3R (2026)
|-
| Australian Open (Doubles) || 1R (2026)
|-
| French Open (Doubles) || 2R (2025)
|-
| Wimbledon (Doubles) || 1R (2025, 2026)
|-
| Huring update || Agosto 24, 2026
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Medalya 
|-
| SEA Games || 
* Ginto – 2025 Thailand (Isahan)  
* Bronse – 2025 Thailand (Team)  
* Bronse – 2025 Thailand (Halu-halong pares)  
* Bronse – 2021 Vietnam (Isahan)  
* Bronse – 2021 Vietnam (Halu-halong pares)  
* Bronse – 2021 Vietnam (Team)
|-
| Asian Games || 
* Bronse – 2022 Hangzhou (Isahan)  
* Bronse – 2022 Hangzhou (Halu-halong pares)
|}

== Karera ==
=== Mga Juniors ===
Si Eala nagdaog sa Les Petits As kan 2018,&lt;ref&gt;{{Cite news|date=January 28, 2018|title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As|url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As|access-date=May 31, 2026|website=Tennis Europe}}&lt;/ref&gt; nagdaog nin Orange Bowl doubles&lt;ref&gt;{{Cite news|date=December 17, 2019|title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles|url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217|access-date=May 31, 2026|website=Spin.ph}}&lt;/ref&gt; asin dalawahan na junior Grand Slam doubles titles sa Australian Open 2020 asin French Open 2021.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Go|first=Beatrice Lauren|date=January 31, 2020|title=Alex Eala wins first juniors Grand Slam title in 2020 Australian Open|url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/|access-date=January 31, 2020|website=Rappler|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=June 12, 2021|title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions|url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions/|access-date=May 31, 2026|website=Rappler}}&lt;/ref&gt; Kan 2022, siya an enot na Filipino na nagdaog nin junior Grand Slam singles title sa US Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAMATCHES&quot; /&gt;
[[File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg|right|thumb|260px|Si Alex Eala sa 2024 US Open]]
=== Propesyonal ===
Si Eala nagin propesyonal kan 2020 asin naglaban sa ITF Women’s Circuit sa España asin Tunisia.&lt;ref name=&quot;Rappler2020&quot;&gt;{{cite news |last=Go |first=Beatrice |date=March 5, 2020 |title=Alex Eala advances to 2nd round of Tunisia pro tournament |work=Rappler}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, nagdakop siya nin enot na singles titulo sa ITF W15 Manacor.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 5, 2021 |title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title |publisher=ITF Tennis}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagdugang nin titulo sa ITF W25 Chiang Rai asin nakaabot sa finals asin semifinals sa Madrid asin Vitoria-Gasteiz.&lt;ref name=&quot;it&quot;&gt;{{cite web |title=Eala ITF titles |publisher=ITF Tennis}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2023, nagdaog siya sa ITF W15 Yecla asin ITF W25 Roehampton. Nagsumali man siya sa qualifiers kan Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 9, 2023 |title=Alex Eala suffers early exit in Australian Open qualifiers debut |work=GMA News}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, nagdakop siya nin pinakamayo na ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz asin nagdaog nin tatlong doubles titles.&lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt;  

Noong 2025, nakaabot siya sa semifinals kan Canberra International asin nakatanggap nin wildcard sa Miami Open kun sain nagin enot na Filipino na nakaabot sa WTA 1000 semifinal asin pumasok sa top 100.&lt;ref&gt;{{cite news |date=March 28, 2025 |title=Alexandra Eala's wild run in Miami comes to an end |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Nagdaog man siya sa Guadalajara 125 Open bilang enot na WTA 125 singles titulo.&lt;ref&gt;{{cite news |date=September 7, 2025 |title=Alex Eala wins first WTA singles title |work=One Sports}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2026, nagin kampeon siya sa Birmingham 125 Open asin nakaabot sa semifinals sa Berlin Open.&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 2026 |title=Eala wins Birmingham 125 Open |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Sa Wimbledon, tinalo niya an defending champion na si Świątek bago matalo sa ika-apat na round.&lt;ref&gt;{{cite news |date=July 2026 |title=Eala bows out of Wimbledon |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Sa Washington Open, nagdaog siya nin enot na WTA 500 titulo, nagin enot na Filipino na nagwagi sa WTA tour.&lt;ref&gt;{{cite news |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang Representasyon ===
[[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may bronze medals sa 2021 SEA Games]]

Si Eala nagrepresentar kan Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Nakua niya an bronze sa singles, team, asin mixed doubles sa 2021 SEA Games,{{Efn|Na-postpone sa 2022 huli sa COVID-19 pandemic.}} asin bronze liwat sa singles asin mixed doubles sa 2022 Asian Games.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |work=Rappler}}&lt;/ref&gt;

Noong 2024, pinangunahan niya an Team Philippines sa Billie Jean King Cup, nagdaog nin 5–0 sweep asin na-promote sa Group II.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |work=One Sports}}&lt;/ref&gt; Dai siya nakaapod sa national squad noong 2025 asin 2026.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;

Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nagdaog siya nin gold sa singles, asin bronze sa mixed doubles asin team events.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |work=Philippine Inquirer}}&lt;/ref&gt;

=== Mga Sponsorship ===
Nagsadì si Eala sa mga endorsements sa edad na walo bilang ambassador kan Globe Telecom.&lt;ref&gt;{{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, &amp; What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Suportado siya nin Babolat halì pa sa saiyang karera bilang junior,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; asin nagsurat nin kontrata sa Nike kan 2019.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}&lt;/ref&gt; Kan 2022, siya nagin endorser kan Bank of the Philippine Islands.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nag-aparecer man siya sa Vogue Philippines (2022) asin Tatler Philippines (2025).&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date= |archive-url= |url-status=}}&lt;/ref&gt;

Kan Hulyo 2025, tinawan siya nin Nike nin sampaguita-inspired hair tie sa saiyang Wimbledon debut,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; asin nagin ambassador kan Locally juice.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kan Agosto, naglunsar an Nike nin limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town &amp; Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url= |url-status= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kan Pebrero 2026, siya nagin ambassador kan Milo Philippines,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; asin kan Agosto nagin pangunahing mukha siya kan Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign na “Tennis The World” asin ambassador man kan Panasonic.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date= |archive-url= |url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=August 28, 2026 |title=&quot;Alex Eala for Panasonic: Bringing excellence closer to home.&quot; |work=Panasonic Philippines |url=https://www.panasonic.com/ph/corporate/news/articles/20260828-alex-eala-for-panasonic-bringing-excellence-closer-to-home.html |access-date=August 28, 2026}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{notelist}}

==Toltolan==
{{reflist}}

==Mga panluwas na takod==


[https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alexandra Eala sa Instagram]

[https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alexandra Eala]

[https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alexandra Eala]

[[Kategorya:Mga Filipinong atleta sa tenis]]
[[Kategorya:Mga babaeng Filipino sa isports nin tennis]]
[[Kategorya:Mga parakawat tennis sa kinaban]]
[[Kategorya:Mga Grand Slam na resipeyente sa kinaban]]</text>
      <sha1>g5b5an3bk4epa3cr9p8ifkgcp6rnu2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lista nin mga pelikulang Tsino nin 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56723</id>
    <revision>
      <id>310151</id>
      <parentid>309928</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T09:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17127</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>310151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20088" sha1="r8gsn6t93qltzyl6r9z5homi61nyf1e" xml:space="preserve">
An minasunod lista nin mga pelikulang Tsino sa mainland Tsina enot pinaluwas taon [[2026 sa pelikula|2026]].

==Box office==
An pinakahalangkaw nagbentang mga pelikulang Tsino pinaluwas kan 2026, sa lokal na box office [[gross revenue]], iyo an minasunod:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://piaofang.maoyan.com/rankings/year|title=2026年票房排行榜|trans-title=2026 Box office rankings|access-date=15 August 2026|website=猫眼专业版 (Maoyan Professional Edition)|language=zh}}&lt;/ref&gt;

: {{legend|#b6fcb6;&quot;|Indicates films currently in theatrical release.|text={{†|alt=film currently playing}}}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto; margin:auto;&quot;
|-
! Ranggo !! Titulo !! Lokal na benta
|-
! 1
| ''[[Pegasus 3 (film)|Pegasus 3]]'' 
|{{CNY|4.42 billion}} 
|-
!2
| style=&quot;background:#b6fcb6;&quot; | ''[[Kung Fu Soccer (film)|Kung Fu Soccer]]'' {{†|alt=film currently playing}}
|{{CNY|2.29 billion}} 
|-
!3
| ''[[Dear You (film)|Dear You]]'' 
|{{CNY|2.00 billion}} 
|-
!4
| style=&quot;background:#b6fcb6;&quot; |''[[Once Upon a Time in the Middle East]]'' {{†|alt=film currently playing}}
|{{CNY|1.632 billion}} 
|-
!5
| style=&quot;background:#b6fcb6;&quot; | ''[[All Wishes Come True!]]'' {{†|alt=film currently playing}}
|{{CNY|1.57 billion}} 
|-
!6
| ''[[Blades of the Guardians]]'' 
|{{CNY|1.45 billion}} 
|-
!7
| ''[[Scare Out]]''
|{{CNY|1.37 billion}} 
|-
!8
| ''[[Boonie Bears: The Hidden Protector]]''
|{{CNY|1.07 billion}}
|-
!9
|  style=&quot;background:#b6fcb6;&quot; | ''[[Niu Lai]]'' {{†|alt=film currently playing}}
|{{CNY|45.17 million}} 
|-
!10
| {{N/a|TBD}}
| {{N/a|TBD}}
|}

==Pinaluwas==
===Enero–Marso===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;2&quot;| Pagbukas
!style=&quot;width:20%;&quot;| Titulo
!style=&quot;width:10%;&quot;| Direktor
! Cast
!style=&quot;width:13%&quot;| Genre
! {{Ref heading}}
|-
!rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ffa07a; textcolor:#000;&quot;| J&lt;br /&gt;A&lt;br /&gt;N&lt;br /&gt;U&lt;br /&gt;A&lt;br /&gt;R&lt;br /&gt;Y
|style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;rowspan=&quot;1&quot;| 1
| ''[[Unexpected Family]]'' || Taiyan Li || [[Jackie Chan]], [[Peng Yuchang]], [[Zhang Jianing]], Pan Binlong, Li Ping || Comedy || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title= 电影《过家家》上映首日武汉路演爆火 成龙文戏&quot;打动人&quot;-荆楚网-湖北日报网|url=http://news.cnhubei.com/content/2026-01/03/content_19757409.html |website=news.cnhubei.com |access-date=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;rowspan=&quot;2&quot;| 17
| ''My Friend An Delie'' || [[Dong Zijian]] || [[Liu Haoran]], [[Dong Zijian]] || Drama || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=电影《我的朋友安德烈》终极预告揭开刘昊然董子健友情羁绊|url=https://ent.china.com/movie/news/205/20260113/49159600.html |website=ent.china.com |access-date=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Take Off'' || Peng Fei || [[Jiang Qiming]], [[Li Xueqin (comedian)|Li Xueqin]], [[Dong Bao Shi]], [[Jiang Wu]], Yang Le, Jiang Yi, [[Lei Jiayin]], [[Dong Zijian]], [[Wang Yanlin]] || Comedy || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite news |last=杜思梦 |title=电影《飞行家》定档2026年1月17日 |url=https://www.chinafilmnews.cn/Html/2025-11-12/19417.html |date=2025-11-12 |newspaper=China Film News |access-date=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;rowspan=&quot;1&quot;| 23
| ''Busted Water Pipes'' || Zhou Difei || [[Eddie Peng]], Ai Lun, Zhou You, Yan Peilun || Crime comedy || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=在《爆水管》里，彭于晏勇闯喜剧赛道大呼&quot;过瘾！&quot;|url=https://m.thepaper.cn/newsDetail_forward_32410127 |website=[[The Paper (newspaper)|The Paper]] |access-date=2026-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center; background:thistle; textcolor:#000;&quot; | F&lt;br /&gt;E&lt;br /&gt;B&lt;br /&gt;R&lt;br /&gt;U&lt;br /&gt;A&lt;br /&gt;R&lt;br /&gt;Y
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center; background:#d8d8d8; textcolor:#000;&quot; | 17
| ''[[Boonie Bears: The Hidden Protector]]'' || Huida Lin || Zhang Wei, Zhang Bingjun, Tan Xiao || Animated ||style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202602/12/WS698d7dd0a310d6866eb38f06.html |title=Boonie Bears reimagines Spring Festival folklore with a twist |publisher=China Daily |date=2026-02-12 |access-date=2026-03-18}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Biao Ren (film)|Blades of the Guardians]]'' || [[Yuen Woo-ping]] || [[Wu Jing (actor)|Wu Jing]], [[Nicholas Tse]], [[Yu Shi (actor)|Yu Shi]], [[Chen Lijun (actress)|Chen Lijun]], [[Sun Yizhou]], [[Ci Sha]], Li Yunxiao, [[Tony Leung Ka-fai]], [[Zhang Jin (actor)|Zhang Jin]], [[Kara Wai]], [[Zhang Yi (actor)|Zhang Yi]], [[Jet Li]] || Wuxia || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=袁和平新作《镖人》定档春节四代武侠人齐聚-新华网|url=https://www.xinhuanet.com/ent/20260119/02e672c1166a4915b9a10d9aa58c3596/c.html |website=www.xinhuanet.com |access-date=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Pegasus 3 (film)|Pegasus 3]]'' || [[Han Han]] || [[Shen Teng]], [[Yin Zheng (actor)|Yin Zheng]], [[Huang Jingyu]], Zhang Benyu, Wei Xiang, Sha Yi, [[Fan Chengcheng]], [[Sun Yizhou]], [[Duan Yihong]], [[Zhang Xincheng]], [[Hu Xianxu]], [[Aarif Rahman]], Bai Yufan, Zhou Zhengjie, Zack Gao || Sports comedy || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=电影飞驰人生3定档春节 沈腾尹正原班人马回归_娱乐频道_中华网|url=https://ent.china.com/movie/newszh/11005281/20251226/49111066.html |website=ent.china.com |access-date=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Panda Plan: The Magical Tribe]]'' || Derek Hui || [[Jackie Chan]], [[Ma Li (actress)|Ma Li]], Qiao Shan, Yang Yu || Action comedy || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-28 |title=熊猫计划之部落奇遇记》定档春节|url=https://www.sina.cn/news/detail/5260044767332404.html |access-date=2026-01-30 |website=sina.cn |language=zh}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Per Aspera Ad Astra (2026 film)|Per Aspera ad Astra]]'' || [[Han Yan]] || [[Dylan Wang]], [[Victoria Song]], [[Zu Feng]], [[Luo Haiqiong]], [[Duo Wang]] || Science fiction adventure || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-27 |title=韩延新片《星河入梦》定档春节！王鹤棣宋茜带你一起“马”上圆梦 |url=https://ent.ifeng.com/c/8qFo3cysiPI |access-date=2026-01-27 |website=ent.ifeng.com |language=zh}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Scare Out]]'' || [[Zhang Yimou]] || [[Jackson Yee]], [[Zhu Yilong]], [[Song Jia (actress, born 1980)|Song Jia]], [[Lei Jiayin]], [[Yang Mi]], [[Zhang Yi (actor)|Zhang Yi]], [[Liu Shishi]], [[Liu Yaowen]] || Spy thriller || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=春节档4部影片官宣，沈腾吴京易烊千玺新作亮相 - 新闻频道|url=https://news.cctv.com/2026/01/23/ARTI4H6GtpI5tQrJnmzctGU3260123.shtml |website=news.cctv.com |access-date=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;
|}

===Abril–Hunyo===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;2&quot;| Opening
!style=&quot;width:20%;&quot;| Title
!style=&quot;width:10%;&quot;| Director(s)
! Cast
!style=&quot;width:13%&quot;| Genre
! {{Ref heading}}
|-
|rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ffa07a; textcolor:#000;&quot;| '''A&lt;br /&gt;P&lt;br /&gt;R&lt;br /&gt;I&lt;br /&gt;L'''
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;| 3
| ''It's OK'' || [[Yang Lina (director)|Yang Lina]] || [[Vicky Chen|Wen Qi]], [[Qin Hailu]] || Comedy || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=主创谈电影《我，许可》：轻喜剧笔触展现女性成长|url=https://www.xinhuanet.com/20260405/f8e3f9fb8d2142de8ba83cbf2797268d/c.html |website=xinhuanet.com |access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Now I Met Her'' || Xiao Luxi || [[Ma Sichun]], Bai Ke, [[Justin Huang (singer)|Justin Huang]], Sunny Sun, [[Connor Leong]] || Comedy || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=宁浩监制，《我的妈耶》引领观众回望母亲的少女时代|url=https://www.yicai.com/news/103119396.html |website=yicai.com |access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;| 4
| ''Game of Identity'' || Cheng Liang || [[Peng Yuchang]], [[Ding Yuxi]] || Thriller || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=5年前的丁禹兮塑造角色全凭一股莽劲，却也最打动观众|url=https://ent.sina.cn/2026-04-07/detail-inhtsvwv7029572.d.html|website=ent.sina.cn|access-date=2026-04-07|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413190707/https://ent.sina.cn/2026-04-07/detail-inhtsvwv7029572.d.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;| 28
|''[[A Story About Fire]]''
|Li Wenyu
|Yang Haoyu, [[Zhou Xun]], Bei Yile, Kang Chunlei
|Animated
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Xue |first=Haowen |date=14 April 2026 |title=上美影新片《燃比娃》宣传曲MV曝光 DOUDOU唱响少年无畏热血冒险 |work=[[Phoenix Television]] |url=https://i.ifeng.com/c/8sJSTU3HOcH |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601213959/https://i.ifeng.com/c/8sJSTU3HOcH |archive-date=1 June 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;| 30
| ''[[Dear You (film)|Dear You]]'' || [[Lan Hongchun]] || [[Li Sitong]], [[Wang Yantong]], Wu Shaoqing, Zheng Runqi, Wang Xiaohui, [[Usha Seamkhum]] || Family drama || style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite news |last=李丽 |title=2026五一档票房破4亿元，广东侨批电影《给阿嬷的情书》今日起全国铺开 |url=https://ent.ycwb.com/2026-05/03/content_54099973.htm |date=2026-05-03 |access-date=2026-05-10 |newspaper=[[Yangcheng Evening News]] |language=zh}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center; background:thistle; textcolor:#000;&quot;| M&lt;br /&gt;A&lt;br /&gt;Y
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#d8d8d8; textcolor:#000;&quot;| 1
|''Being Towards Death''
|[[Chen Sicheng]]
|Jiang Long, Qi Xi, [[Yang Chaoyue]], Wang Zichuan, Zhang Chi, [[Cao Bingkun]], Huang Yi, Ye Quanxi
|Comedy 
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title= 陈思诚用喜剧讲温暖故事，电影《10间敢死队》定档五一|url=https://huacheng.gz-cmc.com/pages/2026/04/09/d4d105d488864d248c1daf621e8a3375.html |work=[[Guangzhou Daily]] |date=9 April 2026 |access-date=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Vanishing Point (2026 film)|Vanishing Point]]''
|[[Cheng Wei-hao]]
|[[Zheng Kai]], [[Liu Haocun]], [[Roy Chiu]], [[Li Chen (actor)|Li Chen]], Jiang Yan
|Crime 
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=《消失的人》定档五一 郑恺刘浩存邱泽破谜寻凶|url=http://www.52hrtt.com/mobileview/news/F1774942900291.html?areaId=122&amp;languageId=1 |work=52hrtt.com |date=2 April 2026 |access-date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center; background:#d8d8d8; textcolor:#000;&quot;| 16
|''A Man and a Woman''
|[[Guan Hu]]
|[[Huang Bo]], [[Ni Ni]]
|Drama
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=电影《一个男人和一个女人》正式官宣定档|url=https://finance.sina.cn/2026-04-15/detail-inhuqnca3528117.d.html |work=finance.sina.cn |date=15 April 2026 |access-date=2026-04-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#d8d8d8; textcolor:#000;&quot;| 22
|''Crossing A Dawn''
|Zhao Badou
|[[Ma Sichun]], [[Edward Chen (actor)|Edward Chen]]
|Romantic comedy
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=《今晚正好》明天上映，马思纯陈昊森一边清醒一边上头|url=https://www.jfdaily.com/news/detail?id=1115604 |work=jfdaily.com |date=21 May 2026 |access-date=2026-06-02}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#d8d8d8; textcolor:#000;&quot;| 23
|''All The Good Eyes''
|Zhi Zheng
|[[Yu Hewei]], [[Gao Yuanyuan]], [[Han Geng]], [[Zhang Tian'ai]], Qiao Shan, [[Xia Zhiguang]]
|Crime
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title= 于和伟高圆圆电影《森中有林》宣布改档|url=https://news.ifeng.com/c/8sX5CLEUxnG |work=news.ifeng.com |date=22 April 2026 |access-date=2026-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
!rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center; background:#98fb98; textcolor:#000;&quot;| J&lt;br /&gt;U&lt;br /&gt;N&lt;br /&gt;E
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#e0f9e0; textcolor:#000;&quot;| 19
|''[[I Know Who You Are (2026 film)|I Know Who You Are]]''
|[[Feng Xiaogang]]
|[[Lei Jiayin]], [[Hu Ge]]
|Drama
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=《抓特务》首映 将于6月19日上映|url=http://www.xinhuanet.com/ent/20260618/c628f5d3989f4d548f5d91c6129632ce/c.html |website=xinhuanet.com |date=18 June 2026 |access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Invictus''
|Piao Songri
|[[Wang Anyu]], [[Wang Yuwen (Chinese actress)|Wang Yuwen]]
|Romantic crime
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=王安宇王玉雯二搭大银幕，《爱是愤怒》新海报曝光，虐恋张力十足|url=https://www.sohu.com/a/1010268030_121984804 |work=[[Sohu]] |date=16 April 2026 |access-date=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#e0f9e0; textcolor:#000;&quot;| 26
|''[[Crossing (2026 film)|Crossing]]''
|Xu Zhanxiong
|[[Liu Ye (actor)|Liu Ye]], Wang Lei, [[Yu Shi (actor)|Yu Shi]], Wang Zhifei, [[Wang Yaoqing]]
|War
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=大型史诗电影《四渡》定档 献礼长征胜利90周年|url=https://arts.cctv.com/2026/04/24/ARTIc7ccXLeevswb2WorGvy0260424.shtml |website=arts.cctv.com |date=24 April 2026 |access-date=2026-06-27}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#e0f9e0; textcolor:#000;&quot;| 30
|''[[It's My Time (film)|It's My Time]]''
|[[Bai Xue (director)|Bai Xue]]
|[[Michelle Yeoh]], [[Liu Haoran]], Sa Rina, Bai Ke, Han Tongsheng, Qi Xi, Liu Yang
|Sports drama 
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite news |last=宋欣瑶 |date=2026-06-29 |title=电影电影《魔方小姐》官宣提档至6月30日超低票价点燃暑期结伴观影热潮 |url=https://ent.ifeng.com/c/8uLqpqvxnK2 |access-date=2026-06-29 |agency=[[Phoenix Television]] |language=zh}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

===Hulyo–Septyembre===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;2&quot;| Pagbukas
!style=&quot;width:20%;&quot;| Titule
!style=&quot;width:10%;&quot;| Direktor
! Cast
!style=&quot;width:13%&quot;| Genre
! {{Ref heading}}
|-
!rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ffa07a; textcolor:#000;&quot;| J&lt;br /&gt;U&lt;br /&gt;L&lt;br /&gt;Y
| style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;| 3
|''Keep Real''
|Xing Wenxiong
|[[Bai Jingting]], Wei Xiang
|Comedy
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=《特立独行》定档7月3日 白敬亭魏翔演绎“人情事故”反差乐子
|url=https://ent.ifeng.com/c/8tbAdXrVtOQ |website=ent.ifeng.com |access-date=2026-07-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;| 11
|''[[Kung Fu Soccer (film)|Kung Fu Soccer]]''
|[[Stephen Chow]]
|[[Zhang Xiaofei (actress)|Zhang Xiaofei]], [[Dilraba Dilmurat]], [[Lay Zhang]]
|Sports comedy
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref name=kungfusoccer&gt;{{Cite web |title=功夫女足 Kung Fu Soccer|url=https://www.maoyan.com/films/1500469 |website=Maoyan.com |access-date=2026-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;| 17
|''A Part of Me''
|Ma Yingxin
|[[Zhang Ruonan]], Jolin Jin
|Drama
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=电影《想你了》曝终极预告7月17日上映 章若楠全新造型首次曝光
|url=https://m.yule.360.com/content/5104900 |website=m.yule.360.com |access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;| 18
|''[[All Wishes Come True!]]''
|Mu Zhengyang
|Li Shaozhe, Chen Hao, Lidong, Guozi Gege, Dong Tianyi, Yu Pengli
|Fantasy adventure
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref name=&quot;screendaily&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.screendaily.com/features/filmart-2026-the-buzz-titles-from-hong-kong-and-china/5214846.article|title=Filmart 2026: The buzz titles from Hong Kong and China|website=[[Screen International|Screen Daily]]|date=March 17, 2026|last=Wong|first=Silvia|access-date=July 14, 2026|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;anim-mag&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2026/06/chinese-folklore-inspired-animated-comedy-all-wishes-come-true-sets-summer-release/|title=Chinese Folklore-Inspired Animated Comedy ‘All Wishes Come True’ Sets Summer Release|last=Milligan|first=Mercedes|date=June 11, 2026|access-date=July 14, 2026|website=[[Animation Magazine]]|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;text-align:center; background:#ffdacc; textcolor:#000;&quot;| 25
|''The Decisive Moment''
|Disha Zhang
|[[Huang Bo]], [[Leo Wu]], Gao Ye, Sunny Sun
|Science fiction
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=《群星闪耀时》提档7月25日，独属于国产科幻的浪漫表达|url=https://tidenews.com.cn/news.html?id=3507884 |website=static.nfnews.com |date=21 July 2026 |access-date=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
|-
!rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center; background:thistle; textcolor:#000;&quot;| A&lt;br /&gt;U&lt;br /&gt;G&lt;br /&gt;U&lt;br /&gt;S&lt;br /&gt;T
|style=&quot;text-align:center; background:#d8d8d8; textcolor:#000;&quot;| 1
|''Make Zhonghe Great Again''
|Dong Runnian
|[[Zhang Ruoyun]], Bai Ke, Gao Ye
|Comedy 
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title= 电影《群星闪耀时》上映2天宣布撤档，《年会不能停2！》提档|url=https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_33664288 |website=thepaper.cn |date=27 July 2026 |access-date=2026-08-01}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;text-align:center; background:#d8d8d8; textcolor:#000;&quot;| 5
|''[[Niu Lai]]''
|Xin Yumeng
|Xin Yumeng, Sun Lifang
|Animated
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{cite news |last=Kong |first=Xiaoping |date=15 August 2026 |title=电影《牛来》总票房已怒破10万，影院反向给《牛来》加场 |work=[[Yangtse Evening Post]] |url=https://www.sohu.com/a/1063204188_121443915 |url-status=live |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;text-align:center; background:#d8d8d8; textcolor:#000;&quot;| 11
|''[[Once Upon a Time in the Middle East]]''
|[[Wen Muye]]
|[[Shen Teng]], [[Jiang Qiming]], [[Aarif Rahman]]
|Comedy 
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title= 沈腾新片《欢迎来龙餐馆》定档8月11日全国上映|url=https://www.stcn.com/article/detail/4060041.html |website=stcn.com |date=5 August 2026 |access-date=2026-08-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;text-align:center; background:#d8d8d8; textcolor:#000;&quot;| 19
|''V''
|[[Han Yan]]
|[[Zhu Yilong]], [[Tan Jianci]], [[Tony Leung Ka-fai]], [[Michelle Wai]], [[Kara Wai]]
|Crime
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title= 韩延执导新作《空枪》定档8月19日 朱一龙领衔 &quot;黄金&quot;阵容集结登场|url=https://m.sohu.com/a/1062896065_114733?scm=10001.325_13-325_13.0.0-0-0-0-0.5_1334 |website=Sohu |date=14 August 2026 |access-date=2026-08-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;text-align:center; background:#d8d8d8; textcolor:#000;&quot;| 24
|''[[Peppa Pig|Peppa Pig: Perfect Holiday]]''
|Liu Yuan
|
|Animated
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |date= 2024-08-04 |title=华策官宣动画大电影《小猪佩奇·完美假期》，人气IP再度回归  (Huace Media officially announced the animated feature film &quot;Peppa Pig: Perfect Holiday,&quot; marking the return of this popular IP.)|url=https://www.bjnews.com.cn/detail/1722741546129833.html|access-date= 2026-05-20 |website=新京报 |language=Chinese}}&lt;/ref&gt;
|}

== Iba pang mga pelikula nakatalaan nang ibungsod sa 2026 ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#b0e0e6; text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:20%;&quot;|Titulo
! style=&quot;width:12%;&quot;|Direktor
! style=&quot;width:40%;&quot; | Cast
! style=&quot;width:12%;&quot;|Genre
! style=&quot;width:5%;&quot;|{{ref heading}}
|-
|''The Belief''
|[[Soi Cheang]]
|[[Wang Xueqi]], [[Du Jiang (actor)|Du Jiang]], [[Jackson Yee]], Hou Wenyuan, Luo Yizhou, Geng Le, Song Yang, [[Zhao Liying]]
|War
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=《澎湖海战》官宣定档7月25日
|url=https://www.sohu.com/a/1028124424_121124749 |website=[[Sohu]] |date=27 May 2026 |access-date=2026-06-05}}&lt;/ref&gt;
|}

==Toltolan==
{{Reflist}}

==Mga panluwas na takod==
*{{imdb country year|zh|2026}}

{{Cinema of China}}
{{2026 films}}

[[Kategorya:2026 sa sinemang Tsino]]
[[Kategorya:Sinemang Tsino sa taon]]
[[Kategorya:Lista nin mga pelikula sa 2026 sa nasyon|China]]
[[en:List of Chinese films of 2026]]</text>
      <sha1>r8gsn6t93qltzyl6r9z5homi61nyf1e</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>