Wikipedia bclwiki https://bcl.wikipedia.org/wiki/Panginot_na_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medio Espesyal Olay Paragamit Olay kan paragamit Wikipedia Olay sa Wikipedia Ladawan Olay sa ladawan MediaWiki Olay sa MediaWiki Plantilya Olay sa plantilya Tabang Olay sa tabang Kategorya Olay sa kategorya TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 53602 311697 311696 2026-10-20T00:24:15Z LeahLhey 13103 311697 wikitext text/x-wiki   [[Ladawan:140913_Sannai-Maruyama_site_Aomori_Japan01bs6bs6.jpg|thumb|255x255px|An pagtugdok ini liwat sa [[Sannai-Maruyama Site]] sa [[Aomori Prefecture]]. Asin agid sana sa kinagisnan na kultura [[Northeast Asia|Norte-sirangan na Asya]] asin sa [[Korea|Peninsula nin Korea]], siring man sa kulturang Hapon kan panahon.]] An kasaysayan kan Hapon, an {{Nihongo|'''Jōmon period'''|[[wikt:縄文|縄文]][[wikt:時代|時代]]|Jōmon jidai}} iyo an panahon sa pag'oltan kan {{Circa|14,000 and 300 BCE}}, puon kan an hapon ay nagtinir asin nakaistar an mga [[Jōmon people|tawong Jōmon]], na may sarong halo halo [[Hunter-gatherer|na paraayam-paratipon]] asin may nainot pang populasyon na pagtatanom na pighalo na nin sarong bisto na kultura, na nakaabot sa sarong konsiderableng grado nin [[Sedentism|sedentismo]] asin komplikadong kultura. An pangaran na "cord-marked" enot na ginamit kan Amerikanong zoologo asin orientalista [[Edward S. Morse|na si Edward S. Morse]], na nakadiskobre [[Glossary of archaeology#potshed|nin mga pidaso]] nin paso kan 1877 asin sunod na pinabisto an "straw-rope pattern" sa [[Tataramon na Hapones|Hapon]] bilang ''Jōmon'' . An estilo nin paggibo nin koron na bistong karakter kan mga enot na yugto kan kulturang Jōmon na pigpalamutian sa paagi kan paglaag nin mga lubid na kaputan sa ibabaw na parti kan basa na dalipay asin sa panggabusan ini na an binistong pinakagurang sa bilog na kinaban. An panahon nin Jōmon mayaman sa mga kasangkapan asin alahas na gibo sa tulang, gapo, kabhang asin sugok; mga pigurin asin lalagan na [[Jōmon pottery|gibo sa koron]]; asin [[Lacquerware|mga gamit sa lak]]. Kinumpara ini kultura kan kanluran kan Culumbian, Amerikan hilagang kanluran kun asin espesyal ini sa Valdivia na kultura sa Ekwador dahil sa pagkakatanos na sa pagkakaayos kan kultura na may magkaibasa laog kan panginot na pagtipon kan pangangaso sa limitado na holitculture.<ref name="BMA2">{{Cite book|url=http://artsbma.org|title=Birmingham Museum of Art : Guide to the Collection|last=Birmingham Museum of Art|publisher=Birmingham Museum of Art|year=2010|isbn=978-1-904832-77-5|location=Birmingham, AL|page=40|author-link=Birmingham Museum of Art}}</ref> <ref name="mizoguchi2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rXa_ngEACAAJ|title=An Archaeological History of Japan, 30,000 B.C. to A.D. 700|last=Mizoguchi|first=Koji|publisher=University of Pennsylvania Press, Incorporated|year=2002|isbn=978-0-8122-3651-4}}</ref> ​​[[Ekwador|​]]​ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3hSBAAAAMAAJ|title=Pacific northeast Asia in prehistory: hunter-fisher-gatherers, farmers, and sociopolitical elites|last=Aikens|first=C. Melvin|publisher=WSU Press|year=1992|isbn=978-0-87422-092-6}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iqjGZUxK5tkC&q=Valdivia+pottery&pg=PA187|title=Prehistory of the Americas|last=Fiedel|first=Stuart J.|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521425445|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Archaeology {{!}} Studies examine clues of transoceanic contact|url=http://www.dispatch.com/content/stories/science/2013/05/19/studies-examine-clues-of-transoceanic-contact.html}}</ref> == Kronolohiya == An 14,000 taon na sa panahon nin Jōmon magkaiba na nababanga sa nagkapirang yugto, na progresibong mas halipot: ''kadtuhan na'' (13,750–8,500 BC), ''Inisyal'' (8,500–5,000), ''Amay'' (5,000–3,520), ''Tahaw'' (3,520–2470), ''Huri'' (2,470–1,250), asin ''Final'' (1,250–500). <ref name=":04"/> An bagay na an bilog na panahon na ini tinawan nin parehong pangaran kan mga arkeologo dai dapat na boot sabihon na mayo nin dakulang pagkakaibaiba sa rehiyon asin panahon; ini an panahon sa pag'oltan kan pinakaenot [[Jōmon potteryy|na Jōmon pottery]] asin kan mas bistado sa panahon kan pagultanan kan Jōmon na may mga doble an lawig kan lawig na nagbubulag sa pagtugdok kan [[Great Pyramid of Gizaa|Dakulang Piramide kan Giza]] na nagpuon kan ika-21 na siglo. An petsa kan mga sub-yugto kan Jōmon nakabase sa pinakainot na [[Typology (archaeology))|tipolohiya]] nin pag seramiko, asin sa mas dikit na sokol [[Radiocarbon datingg|an kaidto sa radiocarbon]]. An mga bagong natuklasan nagpapadayupot kan huring yugto kan panahon nin Jōmon sa panahon 300 BC. <ref name="perri20162">{{Cite journal}}</ref> <ref name="genetic-japan3">{{Cite journal}}</ref> <ref name="verb-morphology2">{{Citation}}</ref> An [[Yayoi period|panahon kan Yayoi]] nagpoon sa pag'oltan kan 500 asin 300 BC susog sa mga patunay nin [[Radiocarbon dating|radiocarbon]], mantang an Yayoi istelo kan tula nakua sa sarong Jōmon lugar sa hilagang [[Kyushu]] kan 800 BC. <ref name="Shinya2">{{Cite journal|year=2007|title=A comment on the Yayoi Period dating controversy|url=http://www.seaa-web.org/bul-essay-01.htm|access-date=2025-07-23|archivedate=2019-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801234503/http://www.seaa-web.org/bul-essay-01.htm}}</ref> An arkipelago kan Hapon pwedeng bangaon sa tulong rehiyon na kun saen an kronolohiya kan panahon nin Jōmon o an kasunod na panahon kaini pig-aaplikar nin magkaiba: Honshu asin Kyushu, Okinawa asin an mga Isla nin Ryukyu, asin Hokkaido asin sa hilagang Tohōku. <ref>{{Cite book|title=Mō futatsu no Nihon bunka: Hokkaidō to nantō no bunka|last=Fujimoto|first=Tsuyoshi|date=1988|publisher=Tōkyō daigaku shuppankai|isbn=978-4-13-024102-1|series=UP kōkogaku sensho|location=Tōkyō}}</ref> Sa Okinawa asin sa mga isla nin Ryukyu, an panahon kan mga Jōmon dai minaaplikar nin huli ta an mga tawong Jōmon mayo sa mga lugar na ini Imbes, an bisto na syensya nin kronoholia para sa lugar naggagamit kan [[Shellmidden Period]] o an Sakishima Prehistoric na panahon partikularmente para sa isla o kadagatan. <ref name=":0" /> Manungod sa Hokkaido asin Northern Tohoku, an mga tawong Jōmon sinalidahan bako kan mga tawong Yayoi arog kan kadaklan kan Hapon kundi kan mga tawong may kasaro sa Zoku-Jomon na iyo an nagpoon kan panahon kan Zoku-Jōmon na kakaiba sa hilagang bahagi. == Mga Kuron == {{Authority control}} [[Ladawan:JomonPottery.JPG|too|thumb|218x218px|An sinaunang [[Jōmon pottery]] (ika-14– ika [[8th millennium BC|-8 milenyo BC]]) [[Tokyo National Museum]], [[Hapon]]]] [[Ladawan:Jomon_Flame_Style_Pottery,_3000_BC.jpg|thumb|Jomon flame estelo pottery, 3,000 BC, na nakalot sa Iwanohara site, Niigata Prefecture]] An pinakaenot na mga lalagan sa Hapon ginibo kan o bago an pagpoon kan sinaJōmon period. An saradit na pidaso, na may petsang 14,500 BC, nakua sa [[Odai Yamamoto I sitee|lugar kan Odai Yamamoto I]] kan 1998. An mga pottery na haros kapareho an gulang na nakua sa ibang karatig na mga lugar arog kan sa Kamikuroiwa asin sa [[Fukui cave|lungib kan Fukui]] . <ref name="hudson">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eTFMPO5NdKgC|title=Ruins of Identity: Ethnogenesis in the Japanese islands|last=Hudson|first=Mark J.|publisher=University of Hawaii Press|year=1999|isbn=978-0-8248-2156-2|author-link=Mark J. Hudson}}</ref> <ref name="habu">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vGnAbTyTynsC|title=Ancient Jomōn of Japan|last=Habu|first=Junko <!-- |author-link=Junko Habu -->|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-77670-7}}</ref> [[Ladawan:Museums_in_Yamanashi_prefecture-4b.jpg|thumb|Jōmon pottery sa Yamanashi Museum]] An pinakaenot na sinaunang Jōmon pottery nabibisto sa paagi kan cord-marking na nagtatao kan pangaran kan panahon asin ngonyan nakua na sa kadakol na mga lugar. [ 27] An mga tula kan panahon na idto pigklasipikar kan mga arkeologo sa mga 70 estilo, na may kadakol pang lokal na klase nin estilo. An pagkasuanoy kan mga lalagan na Jōmon enot na namidbidad matapos [[Ikaduwang Gerang Pankinaban|kan Gerang Pankinaban II]], sa paagi nin mga paagi [[Radiocarbon datingg|nin pagpetsa sa radiocarbon]] . {{Efn|Radiocarbon measures of carbonized material from pottery artifacts (uncalibrated): Fukui Cave {{nowrap|12 500 ± 350 BP}} and {{nowrap|12 500 ± 500 BP}} Kamaki & Serizawa (1967), Kamikuroiwa rockshelter {{nowrap|12 165 ± 350 BP}} in [[Shikoku]].}} An pinakaenot na mga lalagan kadaklan saradit na bilog an irarom na mga mangko {{Convert|10-50|cm}} halangkaw na pighuhuna na ginamit sa pagpabukal nin kakanon asin, tibaad, pagtipig kaini bago pa. An mga ini pagsasadiri kan [[Hunter-gatherer|mga paraayam-paratipon]] asin an kadakulaan kan mga sakayan tibaad limitado huli sa pangangaipo para sa pagigin madaling darahon. Mantang an mga mangko sa huri nagdadakula, ini pigkokonsiderar na sarong tanda nin sarong nagdadakol na establisado arog na sana kan arog kaning pagbuhay. An mga klaseng ini padagos na nagtalubo, na may nagdadakol na detalyadong mga disenyo nin dekorasyon, nag-aalon-alon na mga gilid, asin patag na irarom tanganing sinda makatindog sa patag na ibabaw. [[Ladawan:JapaneseJomonPottery_SprayStyle.jpg|thumb|Spray style Jōmon pottery]] An paggibo nin mga koron tipikal na nagpapahiling nin sarong klase nin [[Sedentism|buhay na dai naghihiro]] nin huli ta an koron magabat, dakulaon, asin maluya asin kun kaya bakong angay para sa mga tawong lubos na naglilibot-libot. Garo baga an mga pinagkukuanan nin kakanon abunda sa natural na kapalibutan kan mga isla kan Hapon na kaya nindang suportaran an medyo darakulang, semi-sedentary na mga populasyon. An mga tawong Jōmon naggagamit nin [[Lithic reductionn|mga kasangkapan na gibo sa tipak na gapo]], mga kasangkapan na [[Ground stone|gibo sa giniling na gapo]], mga siod, asin [[Bow and arrw|mga pana]], asin malinaw na mga ekspertong parasira sa baybayon asin hararom na tubig. === Kronolohikal na tipolohiya nin seramiko === Incipient Jōmon (14,000–7500 BC) ** Linear applique ** Nail impression ** Cord impression ** Muroya lower Initial Jōmon (7500–4000 BC)<ref>{{Cite journal|last=Kudo|first=Yuichiro|date=June 2007|title=The Temporal Correspondences between the Archaeological: Chronology and Environmental Changes from to 11,500 to 2,800 cal BP on the Kanto Plain, Eastern Japan|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jaqua/46/3/46_3_187/_pdf/-char/en|journal=The Quaternary Research|volume=46|issue=3|pages=187–194|doi=10.4116/jaqua.46.187}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Motohashi|first=Emiko|date=25 January 1996|title=Jomon Lithic Raw Material Exploitation in the Izu Islands, Tokyo, Japan|url=https://journals.lib.washington.edu/index.php/BIPPA/article/view/11541/10174|journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association|volume=2|issue=15|pages=131–137}}</ref> * Botasawa * Igusa * Inaridai * Mito * Nojima * Ibabang Tado * Itaas na Tado * Shiboguchi * Kayama * Ugashima Amay na Jōmon (5000–3520 BC) <ref>{{Cite journal|last1=Habu|first1=Junko|last2=Hall|first2=Mark E.|date=1999|title=Jomon Pottery Production in Central Japan|url=https://www.jstor.org/stable/42928448|journal=Asian Perspectives|volume=38|issue=1|pages=90–110|issn=0066-8435}}</ref> * Goryogadai * Jūsanbodai * Kita-Shirakawa * Moroiso * Okitsu * Ukishima Middle Jōmon (3520–2470 BC) * Kasori E * Katsusaka * Otamadai Huring Jōmon (2470–1250 BC) * Horinouchi * Kasori B <ref>{{Cite journal|title=Pottery production during the Late Jomon period: insights from the chemical analyses of Kasori B pottery|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440304000445}}</ref> Huring Jōmon (1250–500 BC) <ref>{{Cite journal|last=Kobayashi|first=Seiji|date=24 January 2008|title=Eastern Japanese pottery during the Jomon-Yayoi transition: a study in forager-farmer interaction|url=https://journals.lib.washington.edu/index.php/BIPPA/article/view/11759/10388|journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association|volume=5|issue=21|pages=37–42|access-date=17 November 2023}}</ref> * Angyo <ref>{{Cite journal|last=Kushihara|first=Koichi|title=Jomon Period|url=https://www.jjarchaeology.jp/contents/pdf/vol002/2-1_074-077.pdf|journal=Archaeologia Japonica|date=2014|volume=2|pages=74–77|access-date=17 November 2023}}</ref> * Fusenmon * Hokurikubanki * Kamegaoka * Maeura * Nagatake * Nishihonmaken * Nusamai * Shimono == Incipient asin Initial Jōmon ( 13,750–5,000 BC ) == [[Ladawan:Japan_glaciation.gif|thumb|An arkipelago kan Hapon, sa panahon kan huring glaciation kan mga 20,000 BC]] An pinakaenot na yugto kan "Incipient Jōmon" nagpoon mantang an Hapon konektado pa sa kontinental na Asya bilang sarong mahiwas na peninsula. Mantang an mga glacier natunaw kasunod kan katapusan kan [[Last glacial periodd|huring panahon nin glacier]] (mga 12,000 BC ), an lebel kan dagat naglangkaw, na nagsusuhay kan [[Japanese archipelagoo|arkipelago kan Hapon]] sa kontinente kan Asya; an pinakaharaning punto (sa [[Kyushuu|Kyushu]] ) mga {{Cvt|190|km}} gikan sa [[Korea|Peninsula nin Korea]] harani na tanganing paminsan-minsan na maimpluwensiyahan kan mga pangyayari sa kontinente, alagad harayo na gayo para sa mga tawo kan mga isla kan Hapon na mag-uswag nin independiente. An mayor na koneksyon sa pag'oltan kan arkipelago kan Hapon asin kan Asya sa Kontinental iyo an paagi kan Peninsula nin Korea pasiring sa Kyushu asin [[Honshuu|Honshu]]. Dugang pa, [[Luzon|an Luzon]], [[Taiwan]], Ryukyu, asin Kyushu minakompuesto nin padagos na kadena nin mga isla, na nagkokonektar sa Jōmon sa [[Habagatan-subangan na Asya|Sur-subangan na Asya]], mantang an Honshu, [[Hokkaido]] asin [[Sakhalin]] nagkokonektar sa Jōmon sa [[Siberia]]. Sa laog kan arkipelago, an mga tinanom naliwat kan katapusan kan Panahon nin Yelo. Sa timog-sulnupan na Honshu, Shikoku, asin Kyushu, an mga broadleaf na evergreen na kahoy an nangingibabaw sa mga kabukidan, mantang an mga broadleaf na mga kahoy [[Tatâ|na may dahon]] asin mga conifer lakop sa amihanan-sirangan na Honshu asin timog na Hokkaido. Dakul na mga katutubong klase nin kahoy, arog kan mga beech, buckeyes, [[Kastanyas|chestnuts]], asin oak an nagprodusir nin mga kakanon na nuts asin acorns. An mga ini nagtao nin dakulang mga pinagkukuanan nin kakanon para sa mga tawo asin hayop. In the hilagang- sirangan, the plentiful marine life carried south by the Oyashio Current, especially [[salmon]], was another major food source. Settlements along both the [[Dagat Hapon|Sea of Japan]] and the [[Kadagatan Pacifico|Pacific Ocean]] subsisted on immense amounts of shellfish, leaving distinctive middens (mounds of discarded shells and other refuse) that are now prized sources of information for archaeologists. Other food sources meriting special mention include Sika deer, [[Layas na baboy|wild boar]] (with possible wild-pig management),<ref name="Crawford20113">{{Cite journal|last=Crawford|first=Gary W.|year=2011|title=Advances in understanding early agriculture in Japan|journal=Current Anthropology|volume=52|issue=S4|pages=S331–S345|doi=10.1086/658369}}</ref> wild plants such as yam-like tubers, and freshwater fish. Supported by the highly productive deciduous forests and an abundance of seafood, the population was concentrated in Honshu and Kyushu, but Jōmon sites range from Hokkaido to the Ryukyu Islands.<ref name="PBDB">{{Cite journal|last=Hasegawa, Y.|year=1988|title=Quaternary vertebrates from Shiriya area, Shimokita Pininsula, northeastern Japan|journal=Memoirs of the National Science Museum|volume=21|pages=17–36}}</ref> == Amay na Jōmon (5000–3520 BC) == An Amay na panahon nin Jōmon nakahiling nin pagsabog sa populasyon, siring sa ipinapahiling kan bilang kan mas darakulang pinagsararong mga baryo gikan sa panahon na ini. <ref name=":04"/> An panahon na ini nangyari sa panahon kan Holocene climatic optimum, kan an lokal na klima nagin mas mainit asin mas mahamot. <ref name="mayle20042">{{Cite journal|last=Francis E. Mayle|year=2004|title=Responses of Amazonian ecosystems to climatic and atmospheric carbon dioxide changes since the Last Glacial Maximum|journal=Philosophical Transactions: Biological Sciences|volume=359|pages=499–514|doi=10.1098/rstb.2003.1434}}</ref> === Amay na agrikultura === [[Ladawan:Azuki_Beans.jpg|thumb|An pagkultibar nin pisog nin Azuki lakop sa timog na panahon nin Jōmon sa Hapon asin man sa timog na Tsina asin [[Butan|Bhutan]] .]] An grado kun saen an hortikultura o sadit na agrikultura pigpraktis kan mga tawong Jōmon pinagdedebatehan. Sa presente, mayo nin siyentipikong pagkakaoroyon tanganing suportaran an konseptwalisasyon kan kultura kan panahon ni Jōmon bilang [[Hunter-gatherer|paraayam-paratipon]] sana. Igwa nin ebidensya na nagsusuherir na an [[arboriculture]] pigpraktis sa porma nin pag-ataman nin mga kahoy na nagpoprodusir nin lacquer ( ''[[Toxicodendron vernicifluum|Toxicodendron verniciflua]]'' ) asin nut ( ''[[Castanea crenata]]'' asin ''[[Aesculus turbinata]]'' ), <ref>{{Cite book|title=Transitions to Agriculture in Prehistory|last=Crawford|first=G.W.|publisher=University of Wisconsin Press|year=1992|editor-last=Gebauer|editor-first=A.B.|location=Madison, WI|pages=117–132|chapter=The transitions to agriculture in Japan|editor-last2=Price|editor-first2=T.D.}}</ref> siring man soybean, [[Upo|bottle gourd]], hemp, Perzuki, asin iba pa. An mga karakteristikong ini nagbubugtak sainda sa pag-ultanan kan pangangayam-pagtipon asin agrikultura. <ref name="Crawford20113" /> An sarong garo baga inataman na klase nin [[Melokoton|peach]] naglataw nin amay na marhay sa mga lugar nin Jōmon kan 6700–6400&nbsp;BP (4700–4400&nbsp;BC). <ref name="YangZheng20142">{{Cite journal|last1=Yang|first1=Xiaoyan|last2=Zheng|first2=Yunfei|last3=Crawford|first3=Gary W.|last4=Chen|first4=Xugao|year=2014|title=Archaeological evidence for peach (''Prunus persica'') cultivation and domestication in China|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=9|page=e106595|bibcode=2014PLoSO...9j6595Z|doi=10.1371/journal.pone.0106595|issn=1932-6203|pmc=4156326|pmid=25192436}}</ref> Ini kapareho na kan mga modernong kultibadong porma. An inataman na klaseng ini nin peach garo baga dinara sa Hapon hale sa Tsina. Dawa ngani an pag-ataman kan mga layas na peach nagpoon sa Tsina bago pa an panahon na ini, an sarong klase na pinakaharani sa satong modernong mga peach presenteng nappurbaran sa Tsina mismo sa huri sanang petsa nin 5300–4300&nbsp;BP. <ref name="YangZheng20142" /> An ebidensya kan pag-ataman nin tinanom kan mga tawong Jōmon gikan sa sarong pag-aadal sa genoma kan pisog nin adzuki. An gabos na presenteng adzuki cultivar naggikan sa layas na adzuki sa sirangan na Hapon, kan mga 3000-5000 BP. An mga mutasyon na nagtatao nin mga pangenot na sindrom nin pag-ataman igwa man nin sarong ginikanan sa Hapon. An mga mutasyon na ini nagpoon asin padagos na naglangkaw sa frekuensya poon pa kan mga 10,000 BP, na nagsusuherir na an mga sindrom nin pag-ataman mas amay pa sa malinaw na arkeolohikong mga bakas nin dakulang pagkultibar. <ref>{{Cite journal|last=Chien|first=Chih-Cheng|last2=Seiko|first2=Takashi|last3=Muto|first3=Chiaki|last4=Ariga|first4=Hirotaka|last5=Wang|first5=Yen-Chiao|last6=Chang|first6=Chuan-Hsin|last7=Sakai|first7=Hiroaki|last8=Naito|first8=Ken|last9=Lee|first9=Cheng-Ruei|date=2025-05-29|title=A single domestication origin of adzuki bean in Japan and the evolution of domestication genes|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.ads2871|journal=Science|language=en|volume=388|issue=6750|doi=10.1126/science.ads2871|issn=0036-8075}}</ref> == Middle Jōmon (3520–2470 BC) == [[Ladawan:Clay_mask,_Jomon_period_1000-400_BC.jpg|thumb|Jōmon clay mask, na may pagkakaagid sa mga clay mask na makukua sa rehiyon nin Amur ]] An mga pigurin asin mga lalagan [[Dogū|na dogū na gibo]] sa koron na may halangkaw na dekorasyon, arog kan inaapod na mga lalagan na "estilo nin laad", asin mga bagay na gibo sa kahoy na may na natatada pa kan panahon na idto. Dawa ngani an mga dekorasyon kan mga kuron naglangkaw sa lawig nin panahon, an tela na seramiko pirming nagdadanay na medyo magaspang. Durante kan panahon na ini an mga kuwintas na gapo [[Magatama|nin Magatama]] naggigibo nin transisyon gikan sa pagigin sarong bisto na alahas na makukua sa mga harong pasiring sa pagigin sarong lolobngan. Ini an panahon kun saen igwa nin darakulang bulod asin mga monumento. <ref name=":04">{{Cite journal|last=Sakaguchi|first=Takashi|year=2009|title=Storage adaptations among hunter–gatherers: A quantitative approach to the Jomon period|journal=Journal of Anthropological Archaeology|volume=28|number=3|pages=290–303|place=San Diego|publisher=Elsevier Inc.|doi=10.1016/j.jaa.2009.05.001}}</ref> [[Ladawan:Magatama.png|thumb|An Magatama sarong alahas gikan sa panahon ni Jōmon sa Hapon, asin nakua man sa [[Korea|Peninsula nin Korea]] asin [[Northeast Asia|Norteng-subangan na Asya]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2025)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>]] [[Ladawan:140913_Sannai-Maruyama_site_Aomori_Japan10n.jpg|thumb|Pagtogdok liwat kan mga harong kan panahon ni Jōmon sa Prepektura nin Aomori]] An panahon na ini nagkaigwa nin paglangkaw sa komplikado sa disenyo kan mga pit-house, an pinakaparateng ginagamit na paagi nin pag-istar kan panahon na idto, na an iba igwa pa ngani nin mga salog na sementadong gapo. <ref>{{Cite journal|last=Moriya|first=Toyohito|year=2015|title=A Study of the Utilization of Wood to Build Pit Dwellings from the Epi-Jomon Culture|journal=Journal of the Graduate School of Letters|volume=10|pages=71–85|doi=10.14943/jgsl.10.71}}</ref> Sarong pag-aadal kan 2015 an napag-araman na an pormang ini nin istaran nagpadagos sagkod sa kulturang Satsumon . [ 47 ] Gamit an datos arkeolohiko sa bilang kan pollen, an yugtong ini iyo an pinakamainit sa gabos na yugto. Sa katapusan kan yugtong ini an mainit na klima nagpopoon nang maglaog sa sarong uso nin paglipot. <ref name=":04"/> == Huri asin Huring Jōmon (2470–500 BC) == Pagkatapos kan [[1500s BC (decade)|1500 BC]], an [[klima]] naglipot na naglaog sa sarong yugto nin [[neoglaciation]], asin an mga populasyon garo baga napagkasunduan nin dramatiko. <ref name=":04"/> Medyo dikit na mga arkeolohikong lugar an makukua pagkatapos kan 1500&nbsp;BC. [[Ladawan:Periodo_jomon_primo-medio,_dogu,_7000-2000_a.c..JPG|thumb|Pigura nin dalipay kan panahon nin Jōmon gikan sa [[Yamanashi Prefecture|Prepektura nin Yamanashi]]]] An kastanyas na Hapon, ''[[Castanea crenata]]'', nagigin mahalaga, bako sanang bilang sarong kahoy na nagbubunga nin nut, kundi huli ta ini labi-labi katibay sa basang kamugtakan asin nagin pinakagamit na kahoy sa pagtogdok nin mga harong sa panahon kan Huring Jōmon. Durante kan Huring Jōmon na panahon, sarong maluway na pagbabago an nangyayari sa sulnupan na Hapon: an padagos na paglangkaw kan pakikipag-ulay sa [[Korea|Peninsula nin Korea]] sa kahurihurihi nagdara sa pagmukna nin mga estaran na tipong Koreano sa sulnupan na Kyushu, na nagpoon kan mga [[900s BC (decade)|900 BC]] . An mga paraerok nagdara nin mga bagong teknolohiya arog kan [[Paroyan|pag-oma nin basang paroy]] asin metalurhiya nin bronse asin bakal, siring man nin mga bagong estilo nin paggibo nin koron na kapareho kan mga panahon nin paggibo nin kuron kan Mumun . An mga erokan kan mga bagong abot na ini garo baga nag-eksister kaiba kan mga Jōmon asin Yayoi sa laog nin mga sangribong taon. [[Ladawan:Yoshinogari-iseki tateana-tatemono.jpg|thumb|Pagtogdok liwat kan sarong harong kan panahon ni Yayoi sa Kyushu]] Sa luwas kan Hokkaido, an Huring Jōmon sinundan nin sarong bagong kultura nin pag-oma, an [[Yayoi period|Yayoi]] (c. 300 BC – AD 300), na ipinangaran sa sarong arkeolohikong lugar harani sa Tokyo. Sa laog kan Hokkaido, an Jōmon sinundan kan [[Okhotsk culture|kulturang Okhotsk]] asin kulturang [[Zoku-Jōmon period|Zoku-Jōmon]] (post-Jōmon) o Epi-Jōmon, na kan huri nagsalida o nakisumaro sa [[Satsumon culture|kulturang Satsumon]] kan mga ika-7 siglo. Sa katapusan kan panahon nin Jōmon an lokal na populasyon nagbaba nin biglang. Isinusuherir nin mga sientista na posibleng huli ini sa kakulangan nin kakanon asin iba pang problema sa palibot. Nagkonklusyon sinda na bako gabos na grupo nin Jōmon nagtios sa irarom kan mga sirkumstansyang ini alagad an kabilogan na populasyon nagbaba. <ref>{{Cite journal|last1=Ohashi|first1=Jun|last2=Tokunaga|first2=Katsushi|last3=Hitomi|first3=Yuki|last4=Sawai|first4=Hiromi|last5=Khor|first5=Seik-Soon|last6=Naka|first6=Izumi|last7=Watanabe|first7=Yusuke|date=2019-06-17|title=Analysis of whole Y-chromosome sequences reveals the Japanese population history in the Jomon period|journal=Scientific Reports|language=en|volume=9|issue=1|pages=8556|bibcode=2019NatSR...9.8556W|doi=10.1038/s41598-019-44473-z|issn=2045-2322|pmc=6572846|pmid=31209235}}</ref> Sa pagsiyasat kan mga tada kan mga tawong nabuhay sa bilog na panahon kan Jōmon, igwa nin ebidensya na an mga kagadanan na ini dai ginibo nin gera o kadahasan sa dakulang eskala tanganing magin kausa kan mga kagadanan na ini. == Mga mito sa pundasyon == An [[Origin myth|mga mito kan ginikanan]] kan [[Culture of Japan|sibilisasyon kan Hapon]] minabalik sa mga panahon na ngonyan pighihiling na parte kan panahon kan Jōmon, alagad sinda nagpapahiling nin dikit o mayo man nin relasyon sa presenteng arkeolohikong pakasabot kan kulturang Jōmon. An tradisyonal na petsa kan pagmukna kan nasyon Hapon ni [[Emperador Jimmu]] iyo an Pebrero 11, 660 BC. An bersyon na iyan kan kasaysayan kan Hapon, alagad, gikan sa enot na mga nakasurat na rekord kan nasyon, an ''[[Kojiki]]'' asin an ''[[Nihon Shoki]]'', na nagpoon kan ika-6 sagkod ika-8 siglo, pagkatapos na an Hapon nag-ampon [[Chinese characters|nin mga karakter na Intsik]] ( Go-on / [[Kan-on]] ). An nagkapirang elemento kan modernong kulturang Hapon pwedeng nagpoon sa panahon asin nagpapahiling kan mga impluwensya kan pinaghalo-halong paglipat gikan sa norteng kontinente nin Asya asin sa timog na mga lugar sa Pasipiko asin sa mga lokal na [[Jōmon people|mga tawong Jōmon]]. Kabali sa mga elementong iyan an mga naenot sa [[Shinto]], mga kaugalean sa kasal, mga estilo nin arkitektura, asin mga pag-uswag sa teknolohiya arog kan mga lacquerware, mga pana na may lamina na inaapod na " ''yumi'' ", asin paggibo nin metal. == Ginikanan asin etnohenesis == {{Bronze Age footer}} [[Ladawan:Jomon_people_Skull_and_Restoration_model_-_Niigata_Prefectural_Museum_of_History.jpg|thumb|An forensic reconstruction gikan sa sarong lokal na sample ni Niigata Jōmon]] An relasyon kan [[Jōmon people|mga tawong Jōmon]] sa mga modernong panibagong Hapon (mga tawong Yamato), mga Ryukyuan, asin [[Ainu people|mga Ainu]] bakong malinaw. An mga pag-aadal sa morpolohiya kan pagkakaiba-iba kan ngipon asin mga pag-aadal sa henetiko nagsusuherir na an mga tawong Jōmon medyo manlaen-laen, asin an mga pag-aadal sa mitochondrial DNA nagpapahiling na an mga tawong Jōmon harani sa mga modernong.an kuntimpurarayong mga hapon ba may mga halo an iba nin paradakop hayop sa sadiring kuta kan Jomon na panahonna nakabasi sa pagnago kan oras asin panahon. [[East Asian people|Sirangan na Asyano]] . <ref name="Hiedaki2013">{{Cite journal|title=Ancient mitochondrial DNA sequences of Jōmon teeth samples from Sanganji, Tohoku district, Japan|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/121/2/121_121113/_pdf|access-date=18 April 2017}}</ref>​ <ref>{{Cite journal|title=Origins and affinities of Japanese viewed from cranial measurements}}</ref> <ref name="Hammer">{{Cite journal|title=Dual origins of the Japanese: Common ground for hunter-gatherer and farmer Y&nbsp;chromosomes}}</ref> <ref name="Rasteiro">{{Cite journal|title=Revisiting the peopling of Japan: An admixture perspective}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Paleolithic contingent in modern Japanese: Estimation and inference using genome-wide data}}</ref> <ref name="OverviewSato2014">{{Cite journal|title=Overview of genetic variation in the Y&nbsp;chromosome of modern Japanese males}}</ref> <ref name="Kiriyama17">{{Cite journal|title=A partial nuclear genome of the Jōmons who lived {{nowrap|3 000 years}} ago in Fukushima, Japan}}</ref> <ref name="Nara 2019 65–72">{{Cite journal|title=Mitochondrial DNA analysis of the human skeletons excavated from the Shomyoji shell midden site, Kanagawa, Japan|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/127/1/127_190307/_html/-char/ja|language=en}}</ref> An modernong populasyon kan mga Hapon igwa nin mga 30% na paternal na ginikanan gikan sa mga Jōmon. Ini mas halangkaw nanggad kisa sa kontribusyon kan Jōmon kan ina na mga 15%, asin kontribusyon kan autosomal na 10% sa populasyon kan Hapon. An bakong timbang na pamana na ini inaapod na "admixture paradox", asin pighuhuna na igwa nin mga paisi kun pano nangyari an paghalo sa pag-ultanan kan mga kulturang Jōmon asin Yayoi . <ref name="Osada">{{Cite journal|last1=Osada|first1=Naoki|last2=Kawai|first2=Yosuke|title=Exploring models of human migration to the Japanese archipelago using genome-wide genetic data|journal=Anthropological Science|volume=129|issue=1|pages=45–58|doi=10.1537/ase.201215|issn=0918-7960}} "The high frequency of the Y-chromosomal Jomon haplotype (~30%) clearly shows that Jomon ancestry in the present-day Japanese population is much stronger on the Y chromosomes than on autosomes (Sato et al., 2014b). In contrast, the Jomon ancestry proportion of mitochondrial genomes is less certain because the frequency of M7a and N9b haplogroups in Jomon people are somewhat variable across the Japanese archipelago (Adachi et al., 2009). If we assumed that the proportion of M7a and N9b haplogroups in Jomon was around 70%, the mitochondrial Jomon ancestry would be around 15% in present-day Japanese individuals. The observed imbalance of Jomon ancestry among autosomal, Y-chromosomal, and mitochondrial genomes, which we refer to as the ‘admixture paradox’, seems confusing but worthwhile to study further to elucidate the process of admixture of Jomon and Yayoi genetic components."</ref> Susog ki [[:ja:崎谷満|Mitsuru Sakitani]] an mga tawong Jōmon sarong pinaghalo nin nagkapirang populasyon [[Paleolitiko|kan Paleolitiko]] . Isinusuherir niya na an Y-chromosome haplogroups C1a1 asin D-M55 duwa sa mga linyada kan Jōmon. An mga haplogroup kan ina na M7a, N9b, asin G1b namidbid gikan sa mga suanoy na ispesimen kan Jōmon. <ref name="Osada" /> Susog sa pag-aadal na "Kultura nin Jōmon asin an pag-istar kan arkipelago kan Hapon" ni Schmidt asin Seguchi (2014), an mga prehistorikong mga tawong Jōmon naggikan sa manlaen-laen na populasyon kan paleolitiko na may dakol na paglipat pasiring sa Hapon kan panahon nin Jōmon. Nagkonklusyon sinda: "Sa bagay na ini, an biyolohikal na identidad kan mga Jōmon heterogeneous, asin ini pwedeng nagpapahiling nin manlaen-laen na mga tawo na posibleng kabali sa sarong bistong na kulturang kinasanayan, na sambitan na bilang an Jōmon". May sarong pag-aadal ni Lee asin Hasegawa kan [[Waseda University]] nagkonklusyon na an kinabibilangan populasyon kan panahon nin Jōmon sa [[Hokkaido]] igwa nin duwang magkalaen na populasyon na kan huri nagsararo tanganing makabilog kan proto- [[Ainu people|Ainu]] sa norteng Hokkaido. An mga tataramon na Ainu pwedeng isumpay sa sarong " Okhotsk component" na naglakop pasiring sa timog. Nagkonklusyon pa sinda na an "dual structure theory" manungod sa kasaysayan kan populasyon kan Hapon dapat na rebisaron asin na an mga tawong Jōmon igwa nin mas dakul na pagkakaiba-iba kisa sa orihinal na isinuherir. <ref name="Lee, Hasegawa">{{Cite journal|title=Evolution of the Ainu Language in Space and Time|url=}}</ref> A 2015 study found specific gene [[Allele|alleles]], related to facial structure and features among some Ainu individuals, which largely descended from local Hokkaido Jōmon groups. These alleles are typically associated with Europeans but absent from other East Asians (including Japanese people), which suggests geneflow from a currently unidentified source population into the Jōmon period population of [[Hokkaido]]. Although these specific alleles can explain the unusual physical appearance of certain Ainu individuals, compared to other Northeast Asians, the exact origin of these alleles remains unknown.<ref>{{Cite journal|last1=Jinam|first1=Timothy A.|last2=Kanzawa-Kiriyama|first2=Hideaki|last3=Inoue|first3=Ituro|last4=Tokunaga|first4=Katsushi|last5=Omoto|first5=Keiichi|last6=Saitou|first6=Naruya|date=October 2015|title=Unique characteristics of the Ainu population in Northern Japan|journal=Journal of Human Genetics|language=en|volume=60|issue=10|pages=565–571|doi=10.1038/jhg.2015.79|pmid=26178428|issn=1435-232X}}</ref> Matsumura et. al (2019), however, states that these phenotypes were shared by prehistoric south Chinese and Southeast Asian peoples.<ref name="urlCraniometrics Reveal “Two Layers” of Prehistoric Human Dispersal in Eastern Eurasia">{{Cite journal|last1=Matsumura|first1=H.|last2=Hung|first2=H. C.|last3=Higham|first3=C.|last4=Zhang|first4=C.|last5=Yamagata|first5=M.|last6=Nguyen|first6=L. C.|title=Craniometrics Reveal "Two Layers" of Prehistoric Human Dispersal in Eastern Eurasia|journal=Scientific Reports|volume=9|issue=1|pages=1451|doi=10.1038/s41598-018-35426-z|issn=2045-2322|pmid=30723215}}</ref> An bilog [[Genome analysis|na pag-analisar kan genome]] kan 2020 asin 2021 naghayag nin dugang pang impormasyon manunggod sa ginikanan kan mga tawong Jōmon. An mga resulta sa henetiko nagsusuherir nin amay na paghalo sa pag-oltanan kan manlaen-laen na grupo sa Hapon durante kan [[Paleolitiko]], na sinundan nin danay na geneflow gikan sa mga grupo sa baybayon kan Sirangan na Asya, na nagresulta sa sarong heterogeneous na populasyon na dangan nag-homogenize sagkod sa pag-abot kan mga tawong Yayoi . An geneflow gikan sa Norteng-sirangan na Asya sa panahon kan Jōmon konektado sa C1a1 asin C2 na mga linya, an geneflow gikan sa Tibetan Plateau asin Sur na Tsina konektado sa D1a2a (dati D1b) asin D1a1 (dati D1a) na linya. An geneflow hale sa suanoy na Siberia pasiring sa mga tawong Jōmon sa norte kan Hokkaido nadetektaran man, na may huri na geneflow hale sa Hokkaido pasiring sa mga parte kan norteng Honshu ( [[Rehiyon Tōhoku|Tohoku]] ). An mga linyada na K asin F isinusuherir na iprinesentar sa amay na panahon kan Jōmon alagad sinalidahan kan C asin D. An pag-analisar kan sarong sampol kan Jōmon (Ikawazu shell-mound, Tahara, Hapon) asin sarong suanoy na sampol gikan sa Tibetan Plateau (Chokhopani, Tsina) nakanompong sana nin parsial na pinag-iribang ginikanan, na nagtutukdo sa sarong "positibong happy bottle" manungod sa paglakop kan henetiko D gikan sa suanoy na "East Asian Highlanders" (may relasyon sa modernong aldaw na mga tawong Tujia, mga tawong Yao, asin mga Tibetan, siring man sa mga tawong Tripuri ). An henetikong ebidensya nagsusuherir na an sarong populasyon na gikan sa Sirangan na Asya, harani sa [[Himalaya|kabukidan nin Himalaya]], nagkontribwir nin ginikanan sa populasyon kan panahon nin Jōmon sa Hapon, asin mas dikit sa mga suanoy na taga-Sur-subangan na Asya. An mga kagsurat nagkonklusyon na ini nagtutukdo sa sarong paglipat sa laog kan daga sa paagi kan timog o sentral na Tsina pasiring sa Hapon durante kan Paleolitiko. An saro pang sangkap kan ginikanan garo baga nag-abot hale sa Siberia pasiring sa Hokkaido. [[Amihanan-subangan na Indya|.]] An sarong komun na kultura, na midbid bilang an "broadleafed evergreen forest culture", nagpoon sa timog-sulnupan na Hapon sagkod sa timog na Tsina pasiring sa Norte-sirangan na Indya asin timog na Tibet, asin nabibisto sa pagkultibar nin mga pisog nin Azuki . An ibang mga linggwista nagsusuherir na an mga tataramon na Hapon yaon na sa laog kan arkipelago kan Hapon asin sa baybayon kan Korea, bago an panahon kan Yayoi, asin pwedeng isumpay sa saro sa mga populasyon kan Jōmon sa sur-sulnupan na Hapon, imbes na sa mga huring panahon kan Yayoi o Kofun na mga paraoma nin paroy. An mga parataram [[Mga tataramon na Haponiko|nin Hapon]] dangan naghiwas sa panahon kan Yayoi, na inasimila an mga bagong abot, nag-ampon nin agrikultura nin paroy, asin pinagsasaro an mga teknolohiya sa kontinente kan Asya sa mga lokal na tradisyon. <ref>{{Cite journal|last1=Chaubey|first1=Gyaneshwer|last2=Driem|first2=George van|date=2020|title=Munda languages are father tongues, but Japanese and Korean are not|journal=Evolutionary Human Sciences|language=en|volume=2|pages=e19|doi=10.1017/ehs.2020.14|pmid=37588351|pmc=10427457|issn=2513-843X|quote="The Japonic-speaking Early Jōmon people must have been drawn in to avail themselves of the pickings of Yayoi agricultural yields, and the Yayoi may have prospered and succeeded in multiplying their paternal lineages precisely because they managed to accommodate the Jōmon linguistically and in material ways."<br/>"The dual nature of Japanese population structure was advanced by Miller, who proposed that the resident Jōmon population spoke an Altaic language ancestral to modern Japanese, and this Altaic tongue underwent Austronesian influence when the islanders absorbed the bearers of the incursive Yayoi culture."}}</ref> == Pagbuhay liwat kan kultura == An modernong pagmansay kan publiko ki Jōmon luway-luway na nagbago gikan sa primitibo asin lihis na sa panahon pasiring sa nakakaakit: == Mga litrato == {{Authority control}} == Hilingon man == {{Asia in topic|History of}}{{Prehistoric technology}} == Mga nota sa ibaba == {{Asia in topic|History of}} == Mga Reperensya == {{Prehistoric technology}} == Mga pinagkukuanan == * Aikens, C. Melvin, asin Takayasu Higuchi. (1982). ''Bago an Kasaysayan kan Hapon'' . Mga Pag-aadal sa Arkeolohiya. New York: Academic Press. (pangenot na teksto 337 pahina; Jōmon teksto 92 pahina) * * * Habu, Junko, "Mga sistema nin Subsistence-Settlement sa intersite variability sa Moroiso Phase kan Amay na Jōmon Period kan Hapon" * Hudson, Mark J., ''Ruins of Identity: Ethnogenesis in the Japanese Islands'', University of Hawai`i Press, 1999, * Imamura, Keiji, ''Prehistoric Japan'', University of Hawai`i Press, 1996, * Kobayashi, Tatsuo. (2004). ''Mga Paghorop-horop ni Jōmon: Buhay asin Kultura nin Parahanap nin Pagkakan sa Prehistorikong Arkipelago nin Hapon'' . Ed. Si Simon Kaner kaiba si Oki Nakamura. Oxford, England: Oxbow Books. (pangenot na teksto 186 na pahina, gabos sa Jōmon) * Koyama, Shuzo, asin David Hurst Thomas (mga editor). (1979). ''Mga Mayaman na Parahanap nin Kakanon: Mga Baybayon kan Pasipiko sa Sirangan asin Solnopan'' . Senri Ethnological Studies No. 9. Osaka: National Museum of Ethnology. * Mason, Penelope E., kaiba si Donald Dinwiddie, ''Kasaysayan kan arte kan Hapon'', ika-2 edisyon 2005, Pearson Prentice Hall, , 9780131176027 * Michael, Henry N., "An Panahon nin Neolitiko sa Sirangan na Siberia." Henry N. Michael. ''Mga Transaksyon kan American Philosophical Society'', Bagong Ser., Vol. 48, No. 2 (1958), pp.&nbsp;1–108. ( laminated bow gikan sa Korekawa, Aomori ) * Mizoguchi, Koji, ''Sarong Arkeolohikong Kasaysayan kan Hapon: 10,000 BC sagkod AD 700'', University of Pennsylvania Press, 2002, * Pearson, Richard J., Gina Lee Barnes, asin Karl L. Hutterer (mga editor). (1986). ''Mga Bintana sa Nakaagi kan Hapon: Mga Pag-aadal sa Arkeolohiya asin Prehistory'' . Ann Arbor, Michigan: Sentro para sa mga Pag-aadal sa Hapon, An Unibersidad kan Michigan. (pangenot na teksto 496 na pahina; teksto ni Jōmon 92 na pahina) * * * * == Mga panluwas na sumpay == <gallery mode="packed" heights="175px"> Ladawan:Late_Jomon_clay_statue_Kazahari_I_Aomoriken_1500BCE_-_1000BCE.jpg|alt=Late Jōmon clay statue, Kazahari I, Aomori Prefecture, 1500–1000 BC| Huring Jōmon clay statue, Kazahari I, [[Aomori Prefecture]], 1500–1000 BC Ladawan:Late_Jomon_clay_head_Shidanai_Iwateken_1500BCE_1000BCE.jpg| An huring Jōmon dalipay na na payo, Shidanai, [[Prepekturang Iwate|Iwate Prefecture]], 1500–1000 BC Ladawan:MiddleJomonJar2000BCE.jpg|alt=A Middle Jōmon jar, 2000 BC| Sarong garapon na Middle Jōmon, 2000 BC Ladawan:FinalJomonJarKamegaoka.jpg|alt=Final Jōmon jar, Kamegaoka style| Huring Jōmon garapon, may estilo nin Kamegaoka Ladawan:Clay_statue,_late_Jomon_period.JPG|alt=Clay statue, late Jōmon period (1000–400 BC), Tokyo National Museum| Estatuwang gibo sa dalipay, kan huring panahon ni Jōmon (1000–400 BC), Tokyo National Museum </gallery> * [https://www.bbc.co.uk/ahistoryoftheworld/objects/tKmMd2a9SBuOeTay4eiStQ BBC audio file (15 minutos)] . Pag-orolay kan mga kaldero ni Jōmon. ''Sarong Kasaysayan kan Kinaban sa 100 na Bagay'' . * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/jomo/hd_jomo.htm Departamento nin Arte sa Asya. "Kultura nin Jōmon (mga 10,500–mga 300 BC)"] . Sa Heilbrunn Timeline kan Kasaysayan kan Arte. New York: An Metropolitan Museum of Art, 2000–. (Oktubre 2002) * [http://sitereports.nabunken.go.jp/en Komprehensibong Database kan mga Report sa Arkeolohikal na Lugar sa Hapon, an Nara National Research Institute para sa mga Kultural na Properties.] * [http://www.um.u-tokyo.ac.jp/publish_db/2000dm2k/english/02/02.html Memorya kan Panahon ni Jōmon kan Museo kan Unibersidad, Unibersidad kan Tokyo] * [http://www.dil2.sakura.ne.jp/eng/index.php/en/research/jomon-archaeology/16-research-e/14-japanese-prehistory An Prehistorikong Arkeolohiya kan Hapon kan Niigata Prefectural Museum of History] * [https://web.archive.org/web/20070727112153/http://www.jomon.or.jp/e3.html Mga Kronolohiya kan Panahon ni Jōmon] * [http://www.t-net.ne.jp/~keally/jomon.html Jōmon Culture ni Propesor Charles T Keally] * [http://www.t-net.ne.jp/~keally/yayoi.html Kultura kan Yayoi ni Propesor Charles T Keally] * [http://www.tamagawa.ac.jp/SISETU/kyouken/jomon/ An buhay kan mga tawong Jōmon, Unibersidad nin Tamagawa] {{Portal|Ancient Japan}} {{Notelist|1}}{{Prehistoric technology}}{{Asia in topic|History of}} == Toltolan == [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 9v7rblftnpmkpmclri4rrlivea60g1t 311698 311697 2026-10-20T00:25:17Z LeahLhey 13103 /* Toltolan */ 311698 wikitext text/x-wiki   [[Ladawan:140913_Sannai-Maruyama_site_Aomori_Japan01bs6bs6.jpg|thumb|255x255px|An pagtugdok ini liwat sa [[Sannai-Maruyama Site]] sa [[Aomori Prefecture]]. Asin agid sana sa kinagisnan na kultura [[Northeast Asia|Norte-sirangan na Asya]] asin sa [[Korea|Peninsula nin Korea]], siring man sa kulturang Hapon kan panahon.]] An kasaysayan kan Hapon, an {{Nihongo|'''Jōmon period'''|[[wikt:縄文|縄文]][[wikt:時代|時代]]|Jōmon jidai}} iyo an panahon sa pag'oltan kan {{Circa|14,000 and 300 BCE}}, puon kan an hapon ay nagtinir asin nakaistar an mga [[Jōmon people|tawong Jōmon]], na may sarong halo halo [[Hunter-gatherer|na paraayam-paratipon]] asin may nainot pang populasyon na pagtatanom na pighalo na nin sarong bisto na kultura, na nakaabot sa sarong konsiderableng grado nin [[Sedentism|sedentismo]] asin komplikadong kultura. An pangaran na "cord-marked" enot na ginamit kan Amerikanong zoologo asin orientalista [[Edward S. Morse|na si Edward S. Morse]], na nakadiskobre [[Glossary of archaeology#potshed|nin mga pidaso]] nin paso kan 1877 asin sunod na pinabisto an "straw-rope pattern" sa [[Tataramon na Hapones|Hapon]] bilang ''Jōmon'' . An estilo nin paggibo nin koron na bistong karakter kan mga enot na yugto kan kulturang Jōmon na pigpalamutian sa paagi kan paglaag nin mga lubid na kaputan sa ibabaw na parti kan basa na dalipay asin sa panggabusan ini na an binistong pinakagurang sa bilog na kinaban. An panahon nin Jōmon mayaman sa mga kasangkapan asin alahas na gibo sa tulang, gapo, kabhang asin sugok; mga pigurin asin lalagan na [[Jōmon pottery|gibo sa koron]]; asin [[Lacquerware|mga gamit sa lak]]. Kinumpara ini kultura kan kanluran kan Culumbian, Amerikan hilagang kanluran kun asin espesyal ini sa Valdivia na kultura sa Ekwador dahil sa pagkakatanos na sa pagkakaayos kan kultura na may magkaibasa laog kan panginot na pagtipon kan pangangaso sa limitado na holitculture.<ref name="BMA2">{{Cite book|url=http://artsbma.org|title=Birmingham Museum of Art : Guide to the Collection|last=Birmingham Museum of Art|publisher=Birmingham Museum of Art|year=2010|isbn=978-1-904832-77-5|location=Birmingham, AL|page=40|author-link=Birmingham Museum of Art}}</ref> <ref name="mizoguchi2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rXa_ngEACAAJ|title=An Archaeological History of Japan, 30,000 B.C. to A.D. 700|last=Mizoguchi|first=Koji|publisher=University of Pennsylvania Press, Incorporated|year=2002|isbn=978-0-8122-3651-4}}</ref> ​​[[Ekwador|​]]​ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3hSBAAAAMAAJ|title=Pacific northeast Asia in prehistory: hunter-fisher-gatherers, farmers, and sociopolitical elites|last=Aikens|first=C. Melvin|publisher=WSU Press|year=1992|isbn=978-0-87422-092-6}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iqjGZUxK5tkC&q=Valdivia+pottery&pg=PA187|title=Prehistory of the Americas|last=Fiedel|first=Stuart J.|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521425445|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Archaeology {{!}} Studies examine clues of transoceanic contact|url=http://www.dispatch.com/content/stories/science/2013/05/19/studies-examine-clues-of-transoceanic-contact.html}}</ref> == Kronolohiya == An 14,000 taon na sa panahon nin Jōmon magkaiba na nababanga sa nagkapirang yugto, na progresibong mas halipot: ''kadtuhan na'' (13,750–8,500 BC), ''Inisyal'' (8,500–5,000), ''Amay'' (5,000–3,520), ''Tahaw'' (3,520–2470), ''Huri'' (2,470–1,250), asin ''Final'' (1,250–500). <ref name=":04"/> An bagay na an bilog na panahon na ini tinawan nin parehong pangaran kan mga arkeologo dai dapat na boot sabihon na mayo nin dakulang pagkakaibaiba sa rehiyon asin panahon; ini an panahon sa pag'oltan kan pinakaenot [[Jōmon potteryy|na Jōmon pottery]] asin kan mas bistado sa panahon kan pagultanan kan Jōmon na may mga doble an lawig kan lawig na nagbubulag sa pagtugdok kan [[Great Pyramid of Gizaa|Dakulang Piramide kan Giza]] na nagpuon kan ika-21 na siglo. An petsa kan mga sub-yugto kan Jōmon nakabase sa pinakainot na [[Typology (archaeology))|tipolohiya]] nin pag seramiko, asin sa mas dikit na sokol [[Radiocarbon datingg|an kaidto sa radiocarbon]]. An mga bagong natuklasan nagpapadayupot kan huring yugto kan panahon nin Jōmon sa panahon 300 BC. <ref name="perri20162">{{Cite journal}}</ref> <ref name="genetic-japan3">{{Cite journal}}</ref> <ref name="verb-morphology2">{{Citation}}</ref> An [[Yayoi period|panahon kan Yayoi]] nagpoon sa pag'oltan kan 500 asin 300 BC susog sa mga patunay nin [[Radiocarbon dating|radiocarbon]], mantang an Yayoi istelo kan tula nakua sa sarong Jōmon lugar sa hilagang [[Kyushu]] kan 800 BC. <ref name="Shinya2">{{Cite journal|year=2007|title=A comment on the Yayoi Period dating controversy|url=http://www.seaa-web.org/bul-essay-01.htm|access-date=2025-07-23|archivedate=2019-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801234503/http://www.seaa-web.org/bul-essay-01.htm}}</ref> An arkipelago kan Hapon pwedeng bangaon sa tulong rehiyon na kun saen an kronolohiya kan panahon nin Jōmon o an kasunod na panahon kaini pig-aaplikar nin magkaiba: Honshu asin Kyushu, Okinawa asin an mga Isla nin Ryukyu, asin Hokkaido asin sa hilagang Tohōku. <ref>{{Cite book|title=Mō futatsu no Nihon bunka: Hokkaidō to nantō no bunka|last=Fujimoto|first=Tsuyoshi|date=1988|publisher=Tōkyō daigaku shuppankai|isbn=978-4-13-024102-1|series=UP kōkogaku sensho|location=Tōkyō}}</ref> Sa Okinawa asin sa mga isla nin Ryukyu, an panahon kan mga Jōmon dai minaaplikar nin huli ta an mga tawong Jōmon mayo sa mga lugar na ini Imbes, an bisto na syensya nin kronoholia para sa lugar naggagamit kan [[Shellmidden Period]] o an Sakishima Prehistoric na panahon partikularmente para sa isla o kadagatan. <ref name=":0" /> Manungod sa Hokkaido asin Northern Tohoku, an mga tawong Jōmon sinalidahan bako kan mga tawong Yayoi arog kan kadaklan kan Hapon kundi kan mga tawong may kasaro sa Zoku-Jomon na iyo an nagpoon kan panahon kan Zoku-Jōmon na kakaiba sa hilagang bahagi. == Mga Kuron == {{Authority control}} [[Ladawan:JomonPottery.JPG|too|thumb|218x218px|An sinaunang [[Jōmon pottery]] (ika-14– ika [[8th millennium BC|-8 milenyo BC]]) [[Tokyo National Museum]], [[Hapon]]]] [[Ladawan:Jomon_Flame_Style_Pottery,_3000_BC.jpg|thumb|Jomon flame estelo pottery, 3,000 BC, na nakalot sa Iwanohara site, Niigata Prefecture]] An pinakaenot na mga lalagan sa Hapon ginibo kan o bago an pagpoon kan sinaJōmon period. An saradit na pidaso, na may petsang 14,500 BC, nakua sa [[Odai Yamamoto I sitee|lugar kan Odai Yamamoto I]] kan 1998. An mga pottery na haros kapareho an gulang na nakua sa ibang karatig na mga lugar arog kan sa Kamikuroiwa asin sa [[Fukui cave|lungib kan Fukui]] . <ref name="hudson">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eTFMPO5NdKgC|title=Ruins of Identity: Ethnogenesis in the Japanese islands|last=Hudson|first=Mark J.|publisher=University of Hawaii Press|year=1999|isbn=978-0-8248-2156-2|author-link=Mark J. Hudson}}</ref> <ref name="habu">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vGnAbTyTynsC|title=Ancient Jomōn of Japan|last=Habu|first=Junko <!-- |author-link=Junko Habu -->|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-77670-7}}</ref> [[Ladawan:Museums_in_Yamanashi_prefecture-4b.jpg|thumb|Jōmon pottery sa Yamanashi Museum]] An pinakaenot na sinaunang Jōmon pottery nabibisto sa paagi kan cord-marking na nagtatao kan pangaran kan panahon asin ngonyan nakua na sa kadakol na mga lugar. [ 27] An mga tula kan panahon na idto pigklasipikar kan mga arkeologo sa mga 70 estilo, na may kadakol pang lokal na klase nin estilo. An pagkasuanoy kan mga lalagan na Jōmon enot na namidbidad matapos [[Ikaduwang Gerang Pankinaban|kan Gerang Pankinaban II]], sa paagi nin mga paagi [[Radiocarbon datingg|nin pagpetsa sa radiocarbon]] . {{Efn|Radiocarbon measures of carbonized material from pottery artifacts (uncalibrated): Fukui Cave {{nowrap|12 500 ± 350 BP}} and {{nowrap|12 500 ± 500 BP}} Kamaki & Serizawa (1967), Kamikuroiwa rockshelter {{nowrap|12 165 ± 350 BP}} in [[Shikoku]].}} An pinakaenot na mga lalagan kadaklan saradit na bilog an irarom na mga mangko {{Convert|10-50|cm}} halangkaw na pighuhuna na ginamit sa pagpabukal nin kakanon asin, tibaad, pagtipig kaini bago pa. An mga ini pagsasadiri kan [[Hunter-gatherer|mga paraayam-paratipon]] asin an kadakulaan kan mga sakayan tibaad limitado huli sa pangangaipo para sa pagigin madaling darahon. Mantang an mga mangko sa huri nagdadakula, ini pigkokonsiderar na sarong tanda nin sarong nagdadakol na establisado arog na sana kan arog kaning pagbuhay. An mga klaseng ini padagos na nagtalubo, na may nagdadakol na detalyadong mga disenyo nin dekorasyon, nag-aalon-alon na mga gilid, asin patag na irarom tanganing sinda makatindog sa patag na ibabaw. [[Ladawan:JapaneseJomonPottery_SprayStyle.jpg|thumb|Spray style Jōmon pottery]] An paggibo nin mga koron tipikal na nagpapahiling nin sarong klase nin [[Sedentism|buhay na dai naghihiro]] nin huli ta an koron magabat, dakulaon, asin maluya asin kun kaya bakong angay para sa mga tawong lubos na naglilibot-libot. Garo baga an mga pinagkukuanan nin kakanon abunda sa natural na kapalibutan kan mga isla kan Hapon na kaya nindang suportaran an medyo darakulang, semi-sedentary na mga populasyon. An mga tawong Jōmon naggagamit nin [[Lithic reductionn|mga kasangkapan na gibo sa tipak na gapo]], mga kasangkapan na [[Ground stone|gibo sa giniling na gapo]], mga siod, asin [[Bow and arrw|mga pana]], asin malinaw na mga ekspertong parasira sa baybayon asin hararom na tubig. === Kronolohikal na tipolohiya nin seramiko === Incipient Jōmon (14,000–7500 BC) ** Linear applique ** Nail impression ** Cord impression ** Muroya lower Initial Jōmon (7500–4000 BC)<ref>{{Cite journal|last=Kudo|first=Yuichiro|date=June 2007|title=The Temporal Correspondences between the Archaeological: Chronology and Environmental Changes from to 11,500 to 2,800 cal BP on the Kanto Plain, Eastern Japan|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jaqua/46/3/46_3_187/_pdf/-char/en|journal=The Quaternary Research|volume=46|issue=3|pages=187–194|doi=10.4116/jaqua.46.187}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Motohashi|first=Emiko|date=25 January 1996|title=Jomon Lithic Raw Material Exploitation in the Izu Islands, Tokyo, Japan|url=https://journals.lib.washington.edu/index.php/BIPPA/article/view/11541/10174|journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association|volume=2|issue=15|pages=131–137}}</ref> * Botasawa * Igusa * Inaridai * Mito * Nojima * Ibabang Tado * Itaas na Tado * Shiboguchi * Kayama * Ugashima Amay na Jōmon (5000–3520 BC) <ref>{{Cite journal|last1=Habu|first1=Junko|last2=Hall|first2=Mark E.|date=1999|title=Jomon Pottery Production in Central Japan|url=https://www.jstor.org/stable/42928448|journal=Asian Perspectives|volume=38|issue=1|pages=90–110|issn=0066-8435}}</ref> * Goryogadai * Jūsanbodai * Kita-Shirakawa * Moroiso * Okitsu * Ukishima Middle Jōmon (3520–2470 BC) * Kasori E * Katsusaka * Otamadai Huring Jōmon (2470–1250 BC) * Horinouchi * Kasori B <ref>{{Cite journal|title=Pottery production during the Late Jomon period: insights from the chemical analyses of Kasori B pottery|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440304000445}}</ref> Huring Jōmon (1250–500 BC) <ref>{{Cite journal|last=Kobayashi|first=Seiji|date=24 January 2008|title=Eastern Japanese pottery during the Jomon-Yayoi transition: a study in forager-farmer interaction|url=https://journals.lib.washington.edu/index.php/BIPPA/article/view/11759/10388|journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association|volume=5|issue=21|pages=37–42|access-date=17 November 2023}}</ref> * Angyo <ref>{{Cite journal|last=Kushihara|first=Koichi|title=Jomon Period|url=https://www.jjarchaeology.jp/contents/pdf/vol002/2-1_074-077.pdf|journal=Archaeologia Japonica|date=2014|volume=2|pages=74–77|access-date=17 November 2023}}</ref> * Fusenmon * Hokurikubanki * Kamegaoka * Maeura * Nagatake * Nishihonmaken * Nusamai * Shimono == Incipient asin Initial Jōmon ( 13,750–5,000 BC ) == [[Ladawan:Japan_glaciation.gif|thumb|An arkipelago kan Hapon, sa panahon kan huring glaciation kan mga 20,000 BC]] An pinakaenot na yugto kan "Incipient Jōmon" nagpoon mantang an Hapon konektado pa sa kontinental na Asya bilang sarong mahiwas na peninsula. Mantang an mga glacier natunaw kasunod kan katapusan kan [[Last glacial periodd|huring panahon nin glacier]] (mga 12,000 BC ), an lebel kan dagat naglangkaw, na nagsusuhay kan [[Japanese archipelagoo|arkipelago kan Hapon]] sa kontinente kan Asya; an pinakaharaning punto (sa [[Kyushuu|Kyushu]] ) mga {{Cvt|190|km}} gikan sa [[Korea|Peninsula nin Korea]] harani na tanganing paminsan-minsan na maimpluwensiyahan kan mga pangyayari sa kontinente, alagad harayo na gayo para sa mga tawo kan mga isla kan Hapon na mag-uswag nin independiente. An mayor na koneksyon sa pag'oltan kan arkipelago kan Hapon asin kan Asya sa Kontinental iyo an paagi kan Peninsula nin Korea pasiring sa Kyushu asin [[Honshuu|Honshu]]. Dugang pa, [[Luzon|an Luzon]], [[Taiwan]], Ryukyu, asin Kyushu minakompuesto nin padagos na kadena nin mga isla, na nagkokonektar sa Jōmon sa [[Habagatan-subangan na Asya|Sur-subangan na Asya]], mantang an Honshu, [[Hokkaido]] asin [[Sakhalin]] nagkokonektar sa Jōmon sa [[Siberia]]. Sa laog kan arkipelago, an mga tinanom naliwat kan katapusan kan Panahon nin Yelo. Sa timog-sulnupan na Honshu, Shikoku, asin Kyushu, an mga broadleaf na evergreen na kahoy an nangingibabaw sa mga kabukidan, mantang an mga broadleaf na mga kahoy [[Tatâ|na may dahon]] asin mga conifer lakop sa amihanan-sirangan na Honshu asin timog na Hokkaido. Dakul na mga katutubong klase nin kahoy, arog kan mga beech, buckeyes, [[Kastanyas|chestnuts]], asin oak an nagprodusir nin mga kakanon na nuts asin acorns. An mga ini nagtao nin dakulang mga pinagkukuanan nin kakanon para sa mga tawo asin hayop. In the hilagang- sirangan, the plentiful marine life carried south by the Oyashio Current, especially [[salmon]], was another major food source. Settlements along both the [[Dagat Hapon|Sea of Japan]] and the [[Kadagatan Pacifico|Pacific Ocean]] subsisted on immense amounts of shellfish, leaving distinctive middens (mounds of discarded shells and other refuse) that are now prized sources of information for archaeologists. Other food sources meriting special mention include Sika deer, [[Layas na baboy|wild boar]] (with possible wild-pig management),<ref name="Crawford20113">{{Cite journal|last=Crawford|first=Gary W.|year=2011|title=Advances in understanding early agriculture in Japan|journal=Current Anthropology|volume=52|issue=S4|pages=S331–S345|doi=10.1086/658369}}</ref> wild plants such as yam-like tubers, and freshwater fish. Supported by the highly productive deciduous forests and an abundance of seafood, the population was concentrated in Honshu and Kyushu, but Jōmon sites range from Hokkaido to the Ryukyu Islands.<ref name="PBDB">{{Cite journal|last=Hasegawa, Y.|year=1988|title=Quaternary vertebrates from Shiriya area, Shimokita Pininsula, northeastern Japan|journal=Memoirs of the National Science Museum|volume=21|pages=17–36}}</ref> == Amay na Jōmon (5000–3520 BC) == An Amay na panahon nin Jōmon nakahiling nin pagsabog sa populasyon, siring sa ipinapahiling kan bilang kan mas darakulang pinagsararong mga baryo gikan sa panahon na ini. <ref name=":04"/> An panahon na ini nangyari sa panahon kan Holocene climatic optimum, kan an lokal na klima nagin mas mainit asin mas mahamot. <ref name="mayle20042">{{Cite journal|last=Francis E. Mayle|year=2004|title=Responses of Amazonian ecosystems to climatic and atmospheric carbon dioxide changes since the Last Glacial Maximum|journal=Philosophical Transactions: Biological Sciences|volume=359|pages=499–514|doi=10.1098/rstb.2003.1434}}</ref> === Amay na agrikultura === [[Ladawan:Azuki_Beans.jpg|thumb|An pagkultibar nin pisog nin Azuki lakop sa timog na panahon nin Jōmon sa Hapon asin man sa timog na Tsina asin [[Butan|Bhutan]] .]] An grado kun saen an hortikultura o sadit na agrikultura pigpraktis kan mga tawong Jōmon pinagdedebatehan. Sa presente, mayo nin siyentipikong pagkakaoroyon tanganing suportaran an konseptwalisasyon kan kultura kan panahon ni Jōmon bilang [[Hunter-gatherer|paraayam-paratipon]] sana. Igwa nin ebidensya na nagsusuherir na an [[arboriculture]] pigpraktis sa porma nin pag-ataman nin mga kahoy na nagpoprodusir nin lacquer ( ''[[Toxicodendron vernicifluum|Toxicodendron verniciflua]]'' ) asin nut ( ''[[Castanea crenata]]'' asin ''[[Aesculus turbinata]]'' ), <ref>{{Cite book|title=Transitions to Agriculture in Prehistory|last=Crawford|first=G.W.|publisher=University of Wisconsin Press|year=1992|editor-last=Gebauer|editor-first=A.B.|location=Madison, WI|pages=117–132|chapter=The transitions to agriculture in Japan|editor-last2=Price|editor-first2=T.D.}}</ref> siring man soybean, [[Upo|bottle gourd]], hemp, Perzuki, asin iba pa. An mga karakteristikong ini nagbubugtak sainda sa pag-ultanan kan pangangayam-pagtipon asin agrikultura. <ref name="Crawford20113" /> An sarong garo baga inataman na klase nin [[Melokoton|peach]] naglataw nin amay na marhay sa mga lugar nin Jōmon kan 6700–6400&nbsp;BP (4700–4400&nbsp;BC). <ref name="YangZheng20142">{{Cite journal|last1=Yang|first1=Xiaoyan|last2=Zheng|first2=Yunfei|last3=Crawford|first3=Gary W.|last4=Chen|first4=Xugao|year=2014|title=Archaeological evidence for peach (''Prunus persica'') cultivation and domestication in China|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=9|page=e106595|bibcode=2014PLoSO...9j6595Z|doi=10.1371/journal.pone.0106595|issn=1932-6203|pmc=4156326|pmid=25192436}}</ref> Ini kapareho na kan mga modernong kultibadong porma. An inataman na klaseng ini nin peach garo baga dinara sa Hapon hale sa Tsina. Dawa ngani an pag-ataman kan mga layas na peach nagpoon sa Tsina bago pa an panahon na ini, an sarong klase na pinakaharani sa satong modernong mga peach presenteng nappurbaran sa Tsina mismo sa huri sanang petsa nin 5300–4300&nbsp;BP. <ref name="YangZheng20142" /> An ebidensya kan pag-ataman nin tinanom kan mga tawong Jōmon gikan sa sarong pag-aadal sa genoma kan pisog nin adzuki. An gabos na presenteng adzuki cultivar naggikan sa layas na adzuki sa sirangan na Hapon, kan mga 3000-5000 BP. An mga mutasyon na nagtatao nin mga pangenot na sindrom nin pag-ataman igwa man nin sarong ginikanan sa Hapon. An mga mutasyon na ini nagpoon asin padagos na naglangkaw sa frekuensya poon pa kan mga 10,000 BP, na nagsusuherir na an mga sindrom nin pag-ataman mas amay pa sa malinaw na arkeolohikong mga bakas nin dakulang pagkultibar. <ref>{{Cite journal|last=Chien|first=Chih-Cheng|last2=Seiko|first2=Takashi|last3=Muto|first3=Chiaki|last4=Ariga|first4=Hirotaka|last5=Wang|first5=Yen-Chiao|last6=Chang|first6=Chuan-Hsin|last7=Sakai|first7=Hiroaki|last8=Naito|first8=Ken|last9=Lee|first9=Cheng-Ruei|date=2025-05-29|title=A single domestication origin of adzuki bean in Japan and the evolution of domestication genes|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.ads2871|journal=Science|language=en|volume=388|issue=6750|doi=10.1126/science.ads2871|issn=0036-8075}}</ref> == Middle Jōmon (3520–2470 BC) == [[Ladawan:Clay_mask,_Jomon_period_1000-400_BC.jpg|thumb|Jōmon clay mask, na may pagkakaagid sa mga clay mask na makukua sa rehiyon nin Amur ]] An mga pigurin asin mga lalagan [[Dogū|na dogū na gibo]] sa koron na may halangkaw na dekorasyon, arog kan inaapod na mga lalagan na "estilo nin laad", asin mga bagay na gibo sa kahoy na may na natatada pa kan panahon na idto. Dawa ngani an mga dekorasyon kan mga kuron naglangkaw sa lawig nin panahon, an tela na seramiko pirming nagdadanay na medyo magaspang. Durante kan panahon na ini an mga kuwintas na gapo [[Magatama|nin Magatama]] naggigibo nin transisyon gikan sa pagigin sarong bisto na alahas na makukua sa mga harong pasiring sa pagigin sarong lolobngan. Ini an panahon kun saen igwa nin darakulang bulod asin mga monumento. <ref name=":04">{{Cite journal|last=Sakaguchi|first=Takashi|year=2009|title=Storage adaptations among hunter–gatherers: A quantitative approach to the Jomon period|journal=Journal of Anthropological Archaeology|volume=28|number=3|pages=290–303|place=San Diego|publisher=Elsevier Inc.|doi=10.1016/j.jaa.2009.05.001}}</ref> [[Ladawan:Magatama.png|thumb|An Magatama sarong alahas gikan sa panahon ni Jōmon sa Hapon, asin nakua man sa [[Korea|Peninsula nin Korea]] asin [[Northeast Asia|Norteng-subangan na Asya]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2025)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>]] [[Ladawan:140913_Sannai-Maruyama_site_Aomori_Japan10n.jpg|thumb|Pagtogdok liwat kan mga harong kan panahon ni Jōmon sa Prepektura nin Aomori]] An panahon na ini nagkaigwa nin paglangkaw sa komplikado sa disenyo kan mga pit-house, an pinakaparateng ginagamit na paagi nin pag-istar kan panahon na idto, na an iba igwa pa ngani nin mga salog na sementadong gapo. <ref>{{Cite journal|last=Moriya|first=Toyohito|year=2015|title=A Study of the Utilization of Wood to Build Pit Dwellings from the Epi-Jomon Culture|journal=Journal of the Graduate School of Letters|volume=10|pages=71–85|doi=10.14943/jgsl.10.71}}</ref> Sarong pag-aadal kan 2015 an napag-araman na an pormang ini nin istaran nagpadagos sagkod sa kulturang Satsumon . [ 47 ] Gamit an datos arkeolohiko sa bilang kan pollen, an yugtong ini iyo an pinakamainit sa gabos na yugto. Sa katapusan kan yugtong ini an mainit na klima nagpopoon nang maglaog sa sarong uso nin paglipot. <ref name=":04"/> == Huri asin Huring Jōmon (2470–500 BC) == Pagkatapos kan [[1500s BC (decade)|1500 BC]], an [[klima]] naglipot na naglaog sa sarong yugto nin [[neoglaciation]], asin an mga populasyon garo baga napagkasunduan nin dramatiko. <ref name=":04"/> Medyo dikit na mga arkeolohikong lugar an makukua pagkatapos kan 1500&nbsp;BC. [[Ladawan:Periodo_jomon_primo-medio,_dogu,_7000-2000_a.c..JPG|thumb|Pigura nin dalipay kan panahon nin Jōmon gikan sa [[Yamanashi Prefecture|Prepektura nin Yamanashi]]]] An kastanyas na Hapon, ''[[Castanea crenata]]'', nagigin mahalaga, bako sanang bilang sarong kahoy na nagbubunga nin nut, kundi huli ta ini labi-labi katibay sa basang kamugtakan asin nagin pinakagamit na kahoy sa pagtogdok nin mga harong sa panahon kan Huring Jōmon. Durante kan Huring Jōmon na panahon, sarong maluway na pagbabago an nangyayari sa sulnupan na Hapon: an padagos na paglangkaw kan pakikipag-ulay sa [[Korea|Peninsula nin Korea]] sa kahurihurihi nagdara sa pagmukna nin mga estaran na tipong Koreano sa sulnupan na Kyushu, na nagpoon kan mga [[900s BC (decade)|900 BC]] . An mga paraerok nagdara nin mga bagong teknolohiya arog kan [[Paroyan|pag-oma nin basang paroy]] asin metalurhiya nin bronse asin bakal, siring man nin mga bagong estilo nin paggibo nin koron na kapareho kan mga panahon nin paggibo nin kuron kan Mumun . An mga erokan kan mga bagong abot na ini garo baga nag-eksister kaiba kan mga Jōmon asin Yayoi sa laog nin mga sangribong taon. [[Ladawan:Yoshinogari-iseki tateana-tatemono.jpg|thumb|Pagtogdok liwat kan sarong harong kan panahon ni Yayoi sa Kyushu]] Sa luwas kan Hokkaido, an Huring Jōmon sinundan nin sarong bagong kultura nin pag-oma, an [[Yayoi period|Yayoi]] (c. 300 BC – AD 300), na ipinangaran sa sarong arkeolohikong lugar harani sa Tokyo. Sa laog kan Hokkaido, an Jōmon sinundan kan [[Okhotsk culture|kulturang Okhotsk]] asin kulturang [[Zoku-Jōmon period|Zoku-Jōmon]] (post-Jōmon) o Epi-Jōmon, na kan huri nagsalida o nakisumaro sa [[Satsumon culture|kulturang Satsumon]] kan mga ika-7 siglo. Sa katapusan kan panahon nin Jōmon an lokal na populasyon nagbaba nin biglang. Isinusuherir nin mga sientista na posibleng huli ini sa kakulangan nin kakanon asin iba pang problema sa palibot. Nagkonklusyon sinda na bako gabos na grupo nin Jōmon nagtios sa irarom kan mga sirkumstansyang ini alagad an kabilogan na populasyon nagbaba. <ref>{{Cite journal|last1=Ohashi|first1=Jun|last2=Tokunaga|first2=Katsushi|last3=Hitomi|first3=Yuki|last4=Sawai|first4=Hiromi|last5=Khor|first5=Seik-Soon|last6=Naka|first6=Izumi|last7=Watanabe|first7=Yusuke|date=2019-06-17|title=Analysis of whole Y-chromosome sequences reveals the Japanese population history in the Jomon period|journal=Scientific Reports|language=en|volume=9|issue=1|pages=8556|bibcode=2019NatSR...9.8556W|doi=10.1038/s41598-019-44473-z|issn=2045-2322|pmc=6572846|pmid=31209235}}</ref> Sa pagsiyasat kan mga tada kan mga tawong nabuhay sa bilog na panahon kan Jōmon, igwa nin ebidensya na an mga kagadanan na ini dai ginibo nin gera o kadahasan sa dakulang eskala tanganing magin kausa kan mga kagadanan na ini. == Mga mito sa pundasyon == An [[Origin myth|mga mito kan ginikanan]] kan [[Culture of Japan|sibilisasyon kan Hapon]] minabalik sa mga panahon na ngonyan pighihiling na parte kan panahon kan Jōmon, alagad sinda nagpapahiling nin dikit o mayo man nin relasyon sa presenteng arkeolohikong pakasabot kan kulturang Jōmon. An tradisyonal na petsa kan pagmukna kan nasyon Hapon ni [[Emperador Jimmu]] iyo an Pebrero 11, 660 BC. An bersyon na iyan kan kasaysayan kan Hapon, alagad, gikan sa enot na mga nakasurat na rekord kan nasyon, an ''[[Kojiki]]'' asin an ''[[Nihon Shoki]]'', na nagpoon kan ika-6 sagkod ika-8 siglo, pagkatapos na an Hapon nag-ampon [[Chinese characters|nin mga karakter na Intsik]] ( Go-on / [[Kan-on]] ). An nagkapirang elemento kan modernong kulturang Hapon pwedeng nagpoon sa panahon asin nagpapahiling kan mga impluwensya kan pinaghalo-halong paglipat gikan sa norteng kontinente nin Asya asin sa timog na mga lugar sa Pasipiko asin sa mga lokal na [[Jōmon people|mga tawong Jōmon]]. Kabali sa mga elementong iyan an mga naenot sa [[Shinto]], mga kaugalean sa kasal, mga estilo nin arkitektura, asin mga pag-uswag sa teknolohiya arog kan mga lacquerware, mga pana na may lamina na inaapod na " ''yumi'' ", asin paggibo nin metal. == Ginikanan asin etnohenesis == {{Bronze Age footer}} [[Ladawan:Jomon_people_Skull_and_Restoration_model_-_Niigata_Prefectural_Museum_of_History.jpg|thumb|An forensic reconstruction gikan sa sarong lokal na sample ni Niigata Jōmon]] An relasyon kan [[Jōmon people|mga tawong Jōmon]] sa mga modernong panibagong Hapon (mga tawong Yamato), mga Ryukyuan, asin [[Ainu people|mga Ainu]] bakong malinaw. An mga pag-aadal sa morpolohiya kan pagkakaiba-iba kan ngipon asin mga pag-aadal sa henetiko nagsusuherir na an mga tawong Jōmon medyo manlaen-laen, asin an mga pag-aadal sa mitochondrial DNA nagpapahiling na an mga tawong Jōmon harani sa mga modernong.an kuntimpurarayong mga hapon ba may mga halo an iba nin paradakop hayop sa sadiring kuta kan Jomon na panahonna nakabasi sa pagnago kan oras asin panahon. [[East Asian people|Sirangan na Asyano]] . <ref name="Hiedaki2013">{{Cite journal|title=Ancient mitochondrial DNA sequences of Jōmon teeth samples from Sanganji, Tohoku district, Japan|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/121/2/121_121113/_pdf|access-date=18 April 2017}}</ref>​ <ref>{{Cite journal|title=Origins and affinities of Japanese viewed from cranial measurements}}</ref> <ref name="Hammer">{{Cite journal|title=Dual origins of the Japanese: Common ground for hunter-gatherer and farmer Y&nbsp;chromosomes}}</ref> <ref name="Rasteiro">{{Cite journal|title=Revisiting the peopling of Japan: An admixture perspective}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Paleolithic contingent in modern Japanese: Estimation and inference using genome-wide data}}</ref> <ref name="OverviewSato2014">{{Cite journal|title=Overview of genetic variation in the Y&nbsp;chromosome of modern Japanese males}}</ref> <ref name="Kiriyama17">{{Cite journal|title=A partial nuclear genome of the Jōmons who lived {{nowrap|3 000 years}} ago in Fukushima, Japan}}</ref> <ref name="Nara 2019 65–72">{{Cite journal|title=Mitochondrial DNA analysis of the human skeletons excavated from the Shomyoji shell midden site, Kanagawa, Japan|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/127/1/127_190307/_html/-char/ja|language=en}}</ref> An modernong populasyon kan mga Hapon igwa nin mga 30% na paternal na ginikanan gikan sa mga Jōmon. Ini mas halangkaw nanggad kisa sa kontribusyon kan Jōmon kan ina na mga 15%, asin kontribusyon kan autosomal na 10% sa populasyon kan Hapon. An bakong timbang na pamana na ini inaapod na "admixture paradox", asin pighuhuna na igwa nin mga paisi kun pano nangyari an paghalo sa pag-ultanan kan mga kulturang Jōmon asin Yayoi . <ref name="Osada">{{Cite journal|last1=Osada|first1=Naoki|last2=Kawai|first2=Yosuke|title=Exploring models of human migration to the Japanese archipelago using genome-wide genetic data|journal=Anthropological Science|volume=129|issue=1|pages=45–58|doi=10.1537/ase.201215|issn=0918-7960}} "The high frequency of the Y-chromosomal Jomon haplotype (~30%) clearly shows that Jomon ancestry in the present-day Japanese population is much stronger on the Y chromosomes than on autosomes (Sato et al., 2014b). In contrast, the Jomon ancestry proportion of mitochondrial genomes is less certain because the frequency of M7a and N9b haplogroups in Jomon people are somewhat variable across the Japanese archipelago (Adachi et al., 2009). If we assumed that the proportion of M7a and N9b haplogroups in Jomon was around 70%, the mitochondrial Jomon ancestry would be around 15% in present-day Japanese individuals. The observed imbalance of Jomon ancestry among autosomal, Y-chromosomal, and mitochondrial genomes, which we refer to as the ‘admixture paradox’, seems confusing but worthwhile to study further to elucidate the process of admixture of Jomon and Yayoi genetic components."</ref> Susog ki [[:ja:崎谷満|Mitsuru Sakitani]] an mga tawong Jōmon sarong pinaghalo nin nagkapirang populasyon [[Paleolitiko|kan Paleolitiko]] . Isinusuherir niya na an Y-chromosome haplogroups C1a1 asin D-M55 duwa sa mga linyada kan Jōmon. An mga haplogroup kan ina na M7a, N9b, asin G1b namidbid gikan sa mga suanoy na ispesimen kan Jōmon. <ref name="Osada" /> Susog sa pag-aadal na "Kultura nin Jōmon asin an pag-istar kan arkipelago kan Hapon" ni Schmidt asin Seguchi (2014), an mga prehistorikong mga tawong Jōmon naggikan sa manlaen-laen na populasyon kan paleolitiko na may dakol na paglipat pasiring sa Hapon kan panahon nin Jōmon. Nagkonklusyon sinda: "Sa bagay na ini, an biyolohikal na identidad kan mga Jōmon heterogeneous, asin ini pwedeng nagpapahiling nin manlaen-laen na mga tawo na posibleng kabali sa sarong bistong na kulturang kinasanayan, na sambitan na bilang an Jōmon". May sarong pag-aadal ni Lee asin Hasegawa kan [[Waseda University]] nagkonklusyon na an kinabibilangan populasyon kan panahon nin Jōmon sa [[Hokkaido]] igwa nin duwang magkalaen na populasyon na kan huri nagsararo tanganing makabilog kan proto- [[Ainu people|Ainu]] sa norteng Hokkaido. An mga tataramon na Ainu pwedeng isumpay sa sarong " Okhotsk component" na naglakop pasiring sa timog. Nagkonklusyon pa sinda na an "dual structure theory" manungod sa kasaysayan kan populasyon kan Hapon dapat na rebisaron asin na an mga tawong Jōmon igwa nin mas dakul na pagkakaiba-iba kisa sa orihinal na isinuherir. <ref name="Lee, Hasegawa">{{Cite journal|title=Evolution of the Ainu Language in Space and Time|url=}}</ref> A 2015 study found specific gene [[Allele|alleles]], related to facial structure and features among some Ainu individuals, which largely descended from local Hokkaido Jōmon groups. These alleles are typically associated with Europeans but absent from other East Asians (including Japanese people), which suggests geneflow from a currently unidentified source population into the Jōmon period population of [[Hokkaido]]. Although these specific alleles can explain the unusual physical appearance of certain Ainu individuals, compared to other Northeast Asians, the exact origin of these alleles remains unknown.<ref>{{Cite journal|last1=Jinam|first1=Timothy A.|last2=Kanzawa-Kiriyama|first2=Hideaki|last3=Inoue|first3=Ituro|last4=Tokunaga|first4=Katsushi|last5=Omoto|first5=Keiichi|last6=Saitou|first6=Naruya|date=October 2015|title=Unique characteristics of the Ainu population in Northern Japan|journal=Journal of Human Genetics|language=en|volume=60|issue=10|pages=565–571|doi=10.1038/jhg.2015.79|pmid=26178428|issn=1435-232X}}</ref> Matsumura et. al (2019), however, states that these phenotypes were shared by prehistoric south Chinese and Southeast Asian peoples.<ref name="urlCraniometrics Reveal “Two Layers” of Prehistoric Human Dispersal in Eastern Eurasia">{{Cite journal|last1=Matsumura|first1=H.|last2=Hung|first2=H. C.|last3=Higham|first3=C.|last4=Zhang|first4=C.|last5=Yamagata|first5=M.|last6=Nguyen|first6=L. C.|title=Craniometrics Reveal "Two Layers" of Prehistoric Human Dispersal in Eastern Eurasia|journal=Scientific Reports|volume=9|issue=1|pages=1451|doi=10.1038/s41598-018-35426-z|issn=2045-2322|pmid=30723215}}</ref> An bilog [[Genome analysis|na pag-analisar kan genome]] kan 2020 asin 2021 naghayag nin dugang pang impormasyon manunggod sa ginikanan kan mga tawong Jōmon. An mga resulta sa henetiko nagsusuherir nin amay na paghalo sa pag-oltanan kan manlaen-laen na grupo sa Hapon durante kan [[Paleolitiko]], na sinundan nin danay na geneflow gikan sa mga grupo sa baybayon kan Sirangan na Asya, na nagresulta sa sarong heterogeneous na populasyon na dangan nag-homogenize sagkod sa pag-abot kan mga tawong Yayoi . An geneflow gikan sa Norteng-sirangan na Asya sa panahon kan Jōmon konektado sa C1a1 asin C2 na mga linya, an geneflow gikan sa Tibetan Plateau asin Sur na Tsina konektado sa D1a2a (dati D1b) asin D1a1 (dati D1a) na linya. An geneflow hale sa suanoy na Siberia pasiring sa mga tawong Jōmon sa norte kan Hokkaido nadetektaran man, na may huri na geneflow hale sa Hokkaido pasiring sa mga parte kan norteng Honshu ( [[Rehiyon Tōhoku|Tohoku]] ). An mga linyada na K asin F isinusuherir na iprinesentar sa amay na panahon kan Jōmon alagad sinalidahan kan C asin D. An pag-analisar kan sarong sampol kan Jōmon (Ikawazu shell-mound, Tahara, Hapon) asin sarong suanoy na sampol gikan sa Tibetan Plateau (Chokhopani, Tsina) nakanompong sana nin parsial na pinag-iribang ginikanan, na nagtutukdo sa sarong "positibong happy bottle" manungod sa paglakop kan henetiko D gikan sa suanoy na "East Asian Highlanders" (may relasyon sa modernong aldaw na mga tawong Tujia, mga tawong Yao, asin mga Tibetan, siring man sa mga tawong Tripuri ). An henetikong ebidensya nagsusuherir na an sarong populasyon na gikan sa Sirangan na Asya, harani sa [[Himalaya|kabukidan nin Himalaya]], nagkontribwir nin ginikanan sa populasyon kan panahon nin Jōmon sa Hapon, asin mas dikit sa mga suanoy na taga-Sur-subangan na Asya. An mga kagsurat nagkonklusyon na ini nagtutukdo sa sarong paglipat sa laog kan daga sa paagi kan timog o sentral na Tsina pasiring sa Hapon durante kan Paleolitiko. An saro pang sangkap kan ginikanan garo baga nag-abot hale sa Siberia pasiring sa Hokkaido. [[Amihanan-subangan na Indya|.]] An sarong komun na kultura, na midbid bilang an "broadleafed evergreen forest culture", nagpoon sa timog-sulnupan na Hapon sagkod sa timog na Tsina pasiring sa Norte-sirangan na Indya asin timog na Tibet, asin nabibisto sa pagkultibar nin mga pisog nin Azuki . An ibang mga linggwista nagsusuherir na an mga tataramon na Hapon yaon na sa laog kan arkipelago kan Hapon asin sa baybayon kan Korea, bago an panahon kan Yayoi, asin pwedeng isumpay sa saro sa mga populasyon kan Jōmon sa sur-sulnupan na Hapon, imbes na sa mga huring panahon kan Yayoi o Kofun na mga paraoma nin paroy. An mga parataram [[Mga tataramon na Haponiko|nin Hapon]] dangan naghiwas sa panahon kan Yayoi, na inasimila an mga bagong abot, nag-ampon nin agrikultura nin paroy, asin pinagsasaro an mga teknolohiya sa kontinente kan Asya sa mga lokal na tradisyon. <ref>{{Cite journal|last1=Chaubey|first1=Gyaneshwer|last2=Driem|first2=George van|date=2020|title=Munda languages are father tongues, but Japanese and Korean are not|journal=Evolutionary Human Sciences|language=en|volume=2|pages=e19|doi=10.1017/ehs.2020.14|pmid=37588351|pmc=10427457|issn=2513-843X|quote="The Japonic-speaking Early Jōmon people must have been drawn in to avail themselves of the pickings of Yayoi agricultural yields, and the Yayoi may have prospered and succeeded in multiplying their paternal lineages precisely because they managed to accommodate the Jōmon linguistically and in material ways."<br/>"The dual nature of Japanese population structure was advanced by Miller, who proposed that the resident Jōmon population spoke an Altaic language ancestral to modern Japanese, and this Altaic tongue underwent Austronesian influence when the islanders absorbed the bearers of the incursive Yayoi culture."}}</ref> == Pagbuhay liwat kan kultura == An modernong pagmansay kan publiko ki Jōmon luway-luway na nagbago gikan sa primitibo asin lihis na sa panahon pasiring sa nakakaakit: == Mga litrato == {{Authority control}} == Hilingon man == {{Asia in topic|History of}}{{Prehistoric technology}} == Mga nota sa ibaba == {{Asia in topic|History of}} == Mga Reperensya == {{Prehistoric technology}} == Mga pinagkukuanan == * Aikens, C. Melvin, asin Takayasu Higuchi. (1982). ''Bago an Kasaysayan kan Hapon'' . Mga Pag-aadal sa Arkeolohiya. New York: Academic Press. (pangenot na teksto 337 pahina; Jōmon teksto 92 pahina) * * * Habu, Junko, "Mga sistema nin Subsistence-Settlement sa intersite variability sa Moroiso Phase kan Amay na Jōmon Period kan Hapon" * Hudson, Mark J., ''Ruins of Identity: Ethnogenesis in the Japanese Islands'', University of Hawai`i Press, 1999, * Imamura, Keiji, ''Prehistoric Japan'', University of Hawai`i Press, 1996, * Kobayashi, Tatsuo. (2004). ''Mga Paghorop-horop ni Jōmon: Buhay asin Kultura nin Parahanap nin Pagkakan sa Prehistorikong Arkipelago nin Hapon'' . Ed. Si Simon Kaner kaiba si Oki Nakamura. Oxford, England: Oxbow Books. (pangenot na teksto 186 na pahina, gabos sa Jōmon) * Koyama, Shuzo, asin David Hurst Thomas (mga editor). (1979). ''Mga Mayaman na Parahanap nin Kakanon: Mga Baybayon kan Pasipiko sa Sirangan asin Solnopan'' . Senri Ethnological Studies No. 9. Osaka: National Museum of Ethnology. * Mason, Penelope E., kaiba si Donald Dinwiddie, ''Kasaysayan kan arte kan Hapon'', ika-2 edisyon 2005, Pearson Prentice Hall, , 9780131176027 * Michael, Henry N., "An Panahon nin Neolitiko sa Sirangan na Siberia." Henry N. Michael. ''Mga Transaksyon kan American Philosophical Society'', Bagong Ser., Vol. 48, No. 2 (1958), pp.&nbsp;1–108. ( laminated bow gikan sa Korekawa, Aomori ) * Mizoguchi, Koji, ''Sarong Arkeolohikong Kasaysayan kan Hapon: 10,000 BC sagkod AD 700'', University of Pennsylvania Press, 2002, * Pearson, Richard J., Gina Lee Barnes, asin Karl L. Hutterer (mga editor). (1986). ''Mga Bintana sa Nakaagi kan Hapon: Mga Pag-aadal sa Arkeolohiya asin Prehistory'' . Ann Arbor, Michigan: Sentro para sa mga Pag-aadal sa Hapon, An Unibersidad kan Michigan. (pangenot na teksto 496 na pahina; teksto ni Jōmon 92 na pahina) * * * * == Mga panluwas na sumpay == <gallery mode="packed" heights="175px"> Ladawan:Late_Jomon_clay_statue_Kazahari_I_Aomoriken_1500BCE_-_1000BCE.jpg|alt=Late Jōmon clay statue, Kazahari I, Aomori Prefecture, 1500–1000 BC| Huring Jōmon clay statue, Kazahari I, [[Aomori Prefecture]], 1500–1000 BC Ladawan:Late_Jomon_clay_head_Shidanai_Iwateken_1500BCE_1000BCE.jpg| An huring Jōmon dalipay na na payo, Shidanai, [[Prepekturang Iwate|Iwate Prefecture]], 1500–1000 BC Ladawan:MiddleJomonJar2000BCE.jpg|alt=A Middle Jōmon jar, 2000 BC| Sarong garapon na Middle Jōmon, 2000 BC Ladawan:FinalJomonJarKamegaoka.jpg|alt=Final Jōmon jar, Kamegaoka style| Huring Jōmon garapon, may estilo nin Kamegaoka Ladawan:Clay_statue,_late_Jomon_period.JPG|alt=Clay statue, late Jōmon period (1000–400 BC), Tokyo National Museum| Estatuwang gibo sa dalipay, kan huring panahon ni Jōmon (1000–400 BC), Tokyo National Museum </gallery> * [https://www.bbc.co.uk/ahistoryoftheworld/objects/tKmMd2a9SBuOeTay4eiStQ BBC audio file (15 minutos)] . Pag-orolay kan mga kaldero ni Jōmon. ''Sarong Kasaysayan kan Kinaban sa 100 na Bagay'' . * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/jomo/hd_jomo.htm Departamento nin Arte sa Asya. "Kultura nin Jōmon (mga 10,500–mga 300 BC)"] . Sa Heilbrunn Timeline kan Kasaysayan kan Arte. New York: An Metropolitan Museum of Art, 2000–. (Oktubre 2002) * [http://sitereports.nabunken.go.jp/en Komprehensibong Database kan mga Report sa Arkeolohikal na Lugar sa Hapon, an Nara National Research Institute para sa mga Kultural na Properties.] * [http://www.um.u-tokyo.ac.jp/publish_db/2000dm2k/english/02/02.html Memorya kan Panahon ni Jōmon kan Museo kan Unibersidad, Unibersidad kan Tokyo] * [http://www.dil2.sakura.ne.jp/eng/index.php/en/research/jomon-archaeology/16-research-e/14-japanese-prehistory An Prehistorikong Arkeolohiya kan Hapon kan Niigata Prefectural Museum of History] * [https://web.archive.org/web/20070727112153/http://www.jomon.or.jp/e3.html Mga Kronolohiya kan Panahon ni Jōmon] * [http://www.t-net.ne.jp/~keally/jomon.html Jōmon Culture ni Propesor Charles T Keally] * [http://www.t-net.ne.jp/~keally/yayoi.html Kultura kan Yayoi ni Propesor Charles T Keally] * [http://www.tamagawa.ac.jp/SISETU/kyouken/jomon/ An buhay kan mga tawong Jōmon, Unibersidad nin Tamagawa] {{Portal|Ancient Japan}} {{Notelist|1}}{{Prehistoric technology}}{{Asia in topic|History of}} == Toltolan == {{reflist}} {{Tamboan}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] ej6a4pdhstjxx3vpodea35wo0bjy0jv