Wikipedia
bclwiki
https://bcl.wikipedia.org/wiki/Panginot_na_Pahina
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Medio
Espesyal
Olay
Paragamit
Olay kan paragamit
Wikipedia
Olay sa Wikipedia
Ladawan
Olay sa ladawan
MediaWiki
Olay sa MediaWiki
Plantilya
Olay sa plantilya
Tabang
Olay sa tabang
Kategorya
Olay sa kategorya
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Whang-od
0
24598
311714
307714
2026-10-21T02:19:56Z
Filipinayzd
7
/* Soboot Pag-aprobetsar kan Nas Daily */
311714
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Filipino tattoo artist (born 1917)}}
{{Philippine name|Oggay}}
{{Use mdy dates|date=April 2023}}
{{Infobox artist
| image = Whang-od tattooing.jpg
| image_size =
| alt =
| caption = Whang-od tattooing on June 30, 2016
| other_names = {{ubl|Maria Oggay<ref>{{cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2016/10/05/chasing-whang-od-oldest-kalinga-mambabatok-501830|title=Chasing Whang–od, the oldest Kalinga Mangdadamo|last=Catalan|first=Maria Elena|date=October 5, 2016|accessdate=February 28, 2017|newspaper=Sun Star Baguio|archive-date=March 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327150916/http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2016/10/05/chasing-whang-od-oldest-kalinga-mambabatok-501830|url-status=dead}}</ref>
| Apo Whang-Od<ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines | title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106 | newspaper=The Guardian | date=April 3, 2023 | last1=Ratcliffe | first1=Rebecca }}</ref>
|''Alternate name spellings'': {{flatlist|
* Whang Od
* Wang Od
* Fang-od
* Whang-ud
}}}}
| birth_name = Whang-od Oggay
| birth_date = {{Birth date and age|1917|2|17}}
| birth_place = [[Tinglayan]], [[Kalinga (province)|Kalinga]], [[Mountain Province]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]]
| nationality = [[Philippines|Filipino]]
| education =
| alma_mater =
| known_for = Last and oldest practitioner of Kalinga tattooing<ref name=inq>{{cite news| last = Melanes
| first = Maurice| date = September 10, 2013| title = Skin as archive of history, culture, identity| url = http://newsinfo.inquirer.net/485029/skin-as-archive-of-history-culture-identity| newspaper = [[Philippine Daily Inquirer]]
| location = Philippines| access-date = October 19, 2015}}</ref><ref>{{cite news| date = 2014| title = Whang-Od| url = http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/| archive-url = https://web.archive.org/web/20140803044253/http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/| url-status = dead| archive-date = August 3, 2014| newspaper = [[National Geographic Society|National Geographic]]| location = [[United States]]| access-date = October 19, 2015| accessdate = March 15, 2021| archivedate = August 3, 2014| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140803044253/http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/}}</ref><br>Oldest person on the cover of ''Vogue''
| notable_works =
| style =
| movement =
| spouse =
| partner =
| awards = [[Presidential Medal of Merit (Philippines)]]
| elected =
| patrons =
| memorials =
| website = <!-- {{URL|Example.com}} -->
| module =
}}
Si '''Whang-od Oggay''' ( <small>pronunciation kan enot na pangaran:</small> [ ˈ(h)waŋˈ(ʔ)ɔd ] ; <ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=WTJf4mulnRE|title=Biyahe ni Drew: Meet Apo Whang-Od, the oldest traditional tattoo artist in Kalinga|date=13 October 2019|website=YouTube|publisher=GMA Public Affairs|access-date=16 April 2023}}</ref> namundag {{Circa}} Pebrero 17, 1917 o Marso 6, 1919), <ref>{{cite web|url=https://radyonatin.com/story.php/46552|title=Legendary tattoo artisan Whang-od celebrates 104th birthday|access-date=March 25, 2025|archive-date=November 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121010840/https://radyonatin.com/story.php/46552|dead-url=yes}}</ref> bisto man sa pangaran na '''Maria Oggay''', sarong tattoo artist gikan sa baryo nin Buscalan sa laog [[Tinglayan|kan Tinglayan]], [[Kalinga]], Filipinas . <ref>{{Cite news|title=Whang-od, el mito de la última tatuadora de la tribu filipina Kalinga|url=http://www.lavanguardia.com/cultura/20150812/54435777390/whang-od-el-mito-de-la-ultima-tatuadora-de-la-tribu-filipina-kalinga.html}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Ratcliffe|first=Rebecca|title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106|url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines}}</ref> Parati siyang piglaladawan bilang an "huri" asin pinakagurang ''na mambabatok'' (tradisyonal na paratattoo nin Kalinga) asin parte kan mga tawong Butbut kan mas dakulang etnikong grupo nin Kalinga . <ref>{{cite news|date=August 12, 2015|title=Whang-od, el mito de la última tatuadora de la tribu filipina Kalinga|trans-title=Whang-od, the Myth of the Last Tattoist from the Philippine Kalinga tribe|url=http://www.lavanguardia.com/cultura/20150812/54435777390/whang-od-el-mito-de-la-ultima-tatuadora-de-la-tribu-filipina-kalinga.html|newspaper=[[La Vanguardia]]|location=Spain|language=Spanish|access-date=October 19, 2015}}</ref>
Sa edad na 11, nagpoon siyang mag-tattoo [[Pugot payo|nin mga headhunter]] asin babae ni Butbut. Alagad an mga parapakilaban tradisyonal na nagkukua nin mga tattoo gikan sa mga gibo sa pakikipaglaban. Sa pagtapos kan giyera kan mga tribu sa rehiyon, si Whang-od padagos na naggigibo nin tradisyonal na pag-tattoo sa mga turista na nagbibisita sa Buscalan. <ref>{{Cite news|last=Ratcliffe|first=Rebecca|date=April 3, 2023|title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines|access-date=April 11, 2023|issn=0261-3077}}</ref>
Bakong arog kan mayoriya kan mga Pilipino, dai siya tataong magtaram [[Tataramon na Tagalog|nin Tagalog]], [[Tataramon na Filipino|Filipino]], o [[Tataramon na Ingles|Ingles]] . Nakikipag-olay sana siya sa [[Tataramon na Kalinga|Kalinga]], an saiyang katutubong tataramon, asin [[Tataramon na Ilokano|Ilocano]], sarong [[lingua franca]] kan Norteng Luzon.
Kan Abril 2023, an 106-anyos na si Whang-od nagluwas sa cover kan ''Vogue Philippines'' {{'}} Beauty Issue, na iyo an pinakagurang na nabubuhay na tawo na nagluwas sa cover kan <nowiki><i id="mwYQ">Vogue</i></nowiki> . <ref>{{Cite news|last=Woodyatt|first=Amy|title=A 106-year-old from the Philippines is Vogue's oldest ever cover model|url=https://edition.cnn.com/style/article/vogue-philippines-april-cover-intl-scli/index.html}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Sánchez|first=Emma|title=106-year-old Indigenous Filipino tattoo artist becomes Vogue cover model|url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogue-cover-mod-rcna77658}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Mouriquand|first=David|date=April 10, 2023|title=106-year-old Filipino tattoo artist becomes Vogue's oldest cover model|url=https://www.euronews.com/culture/2023/04/10/a-106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogues-oldest-ever-cover-model|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217063955/https://www.euronews.com/culture/2023/04/10/a-106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogues-oldest-ever-cover-model|archive-date=February 17, 2024|access-date=April 11, 2023|website=euronews|language=en}}</ref>
An [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|National Commission for Culture and the Arts]] (NCCA) nagtao ki Whang-od kan prestihiyosong ''Dangal ng Haraya Award'' sa [[Tabuk]], an kabisera kan etnikong probinsya ni Whang-od na [[Kalinga]], kan 2018. Siya nominado para sa National Living Treasures Award (Gawad Manlilikha ng Bayan) kan 2017. An saiyang nominasyon pigpoproseso pa kan NCCA. <ref name="news.mb.com.ph2">{{Cite web|url=https://news.mb.com.ph/2018/06/22/apo-whang-od-commended-for-raising-kalinga-culture|title=Apo Whang–Od commended for raising Kalinga culture|website=Manila Bulletin News|access-date=June 24, 2018|archive-date=November 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104101431/https://news.mb.com.ph/2018/06/22/apo-whang-od-commended-for-raising-kalinga-culture/|url-status=}}</ref><ref name="rappler.com2">{{Cite web|last=Cimatu|first=Frank|date=June 12, 2018|title=Whang-od to receive Dangal ng Haraya award|url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/whang-od-ncca-dangal-ng-haraya-award|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217064533/https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/204710-whang-od-ncca-dangal-ng-haraya-award/|archive-date=February 17, 2024|access-date=February 17, 2024|website=Rappler}}</ref><ref name="news.abs-cbn.com2">{{Cite web|url=https://news.abs-cbn.com/life/06/13/18/whang-od-to-receive-award-for-contribution-to-ph-culture-arts|title=Whang-od to receive award for contribution to PH culture, arts|website=ABS-CBN News}}</ref><ref name="cnnphilippines.com2">{{Cite web|url=https://cnnphilippines.com/lifestyle/2018/06/13/Whang-od-Dangal-ng-Haraya-2018-NCCA.html|title=Whang-od to receive cultural heritage award from NCCA|website=cnn|access-date=March 23, 2020|archive-date=November 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104101442/https://cnnphilippines.com/lifestyle/2018/06/13/Whang-od-Dangal-ng-Haraya-2018-NCCA.html|url-status=}}</ref>
== Biograpiya ==
=== Karera ===
[[Ladawan:Whang-od_and_a_recently_tattooed_visitor..jpg|thumb| Nakikipag-olay sa sarong bisitang may tattoo]]
Si Whang-od nagpoon na mag-tattoo sa edad na 15, <ref name=":42">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref>ng tradisyonal na porma nin arte na saiyang nanodan sa saiyang ama na pigkokonsiderar na sarong master tattooist sa rehiyon. <ref name=":152">{{Cite web|last=Krutak|first=Lars|authorlink=Lars Krutak|date=2009|title=Lars Krutak {{!}} The Last Kalinga Tattoo Artist of the Philippines {{!}} Lars Krutak|url=http://www.larskrutak.com/the-last-kalinga-tattoo-artist-of-the-philippines/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065424/https://www.larskrutak.com/the-last-kalinga-tattoo-artist-of-the-philippines/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|website=www.larskrutak.com|language=en-US}}</ref> Sa tradisyon, an mga lalaki sana na may espesyal na ginikanan sa pag-tattoo an tinutugutan na makanuod kan arte. Si Whang-od sarong eksepsyon huli sa saiyang talento asin potensyal na nahiling kan saiyang ama. Sa huring buhay, an mga piniling aprentis ni Whang-od mga babae sana, na binalga an tradisyon na patrimonial sa kaenot-enote sa naitala na kasaysayan kan Kalinga. Sa ibong kan pagbalga sa tradisyon, inako kan saiyang komunidad an saiyang desisyon. Ginigibo niya an ''batok'', an tradisyonal na pag-tattoo na may kamot, sa mga lalaking headhunter na nakakua kan mga tattoo sa paagi nin pagprotehir sa mga baryo o paggadan sa mga kaiwal. Nagpapatattoo man siya nin mga babae kan mga tawong Butbut sa Buscalan, Kalinga, para sa mga katuyuhan na estetiko. <ref name=":43">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref><ref name="bbc2">{{cite news|last=Lowe|first=Aya|date=May 27, 2014|title=Reviving the art of Filipino tribal tattoos|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-27539510|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20140528091339/http://www.bbc.com/news/world-asia-27539510|archive-date=May 28, 2014|access-date=October 19, 2015|newspaper=[[BBC]]|location=[[United Kingdom]]}}</ref> Bilang sarong tradisyonal na Kalinga tattooist o ''mambabatok'', siya naghuhula asin nag-aawit mantang naggigibo nin mga tattoo. <ref name=":122">{{Cite web|last=Buccat|first=Rhys|title=How an old woman tattooed an age-old tradition on the global map|url=http://news.abs-cbn.com/specials/ph/tattoo/whang-ud|url-status=|archive-url=https://archive.today/20230212153542/https://news.abs-cbn.com/specials/ph/tattoo/whang-ud|archive-date=February 12, 2023|access-date=October 23, 2017|website=ABS-CBN News|language=en-US}}</ref> An lambang disenyo na saiyang ginigibo igwa nin mga simbolikong kahulugan na espesipiko sa kulturang ''mambabatok'' . Halimbawa, an sarong parapakilaban na nakagadan nin kaiwal tatawan nin tattoo nin agila pagpuli nia hale sa ralaban. <ref name="rebirth">{{Cite news|last=Howard|first=Anne Collins|date=January 18, 2016|title=The rebirth of a 1,000-year tradition|url=http://www.bbc.com/travel/story/20160106-an-ancient-ink-technique-sees-new-blood}}</ref>
Enot siyang na-tattoo kan siya sarong tin-edyer <ref name=":44">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref> na may mga disenyo na igwa nin hagyan asin sarong sawa. <ref name=":5">{{Cite news|last=Daveney|first=Susan|title=This 100-Year-Old Female Tattoo Artist Is Cool AF|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/100-year-old-female-tattoo-artist_uk_58db6db1e4b0546370634646}}</ref> An tattoo na python orog na mahalaga sa mga sagradong istorya kan saiyang banwaan. Susog sa saindang katutubong relihiyon, an tattoo nin kiskis nin sawa enot na itinao ki Lagkunawa, sarong magayon na nobleng babae gikan sa baryo nin Tinglayan (baryo ni Whang-od). Ini sarong regalo gikan sa bayani-diyos na si Banna, na namoot sa mortal. Poon kaidto, an tattoo ipinasa sa mga henerasyon. ''An Fatok'' iyo an termino na ginagamit sa pagpatattoo nin mga babae tanganing ipahiling an kagayunan asin kayamanan. Kun an takyag nin sarong babae may tattoo arog kan sadiring mga tattoo ni Whang-od, an pamilya kan babae obligadong magbayad sa paratattoo nin sarong piglet o sarong bugkos nin inani na bagas (na inaapod sa lokal na ''dalan'' ). Sa ibong na lado, ''an fi-ing'' iyo an termino na ginagamit sa pagtattoo nin mga lalaking Butbut warriors sa saindang mga daghan asin mga takyag. Si Whang-od dati nag-eensayo nin ''pag-fi-ing'' sagkod na an headhunting pigdisganar kan gobyerno. ''An fi-ing'' huring ginibo kan 1972. <ref name=":6">{{Cite news|last=Albano Jr.|first=Estanislao|title=Saving Kalinga's dying art of tattooing|url=http://newsinfo.inquirer.net/738487/saving-kalingas-dying-art-of-tattooing}}</ref>
Dawa ngani mayo na an mga headhunter, pig-aaplay pa man giraray ni Whang-od an mga tattoo sa mga turista sa Buscalan. Alagad dai na siya nag-aawit kun nagtatattoo nin mga turista, nin huli ta an mga awit para sana sa pagpagayon kan mga babaeng Kalinga asin para sa selebrasyon kan kapangganahan kan mga lalaking Kalinga sa ralaban. An nagkapira sa saiyang mga notable na parokyano iyo [[Rhian Ramos|si Rhian Ramos]], <ref>{{Cite news|date=December 5, 2014|title=LOOK: Rhian Ramos gets traditional tattoos|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/05/14/look-rhian-ramos-gets-traditional-tattoos|accessdate=March 25, 2025|archivedate=November 15, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151115015738/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/05/14/look-rhian-ramos-gets-traditional-tattoos}}</ref> Drew Arellano, <ref>{{Cite news|date=May 9, 2014|title='Biyahe ni Drew' heads to Kalinga, meets Apo Whang-Od|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/360250/newstv/biyahenidrew/biyahe-ni-drew-heads-to-kalinga-meets-apo-whang-od}}</ref> Liza Diño <ref name=":0">{{Cite news|date=February 19, 2017|title=LOOK: Liza Dino gets traditional tattoo|url=http://news.abs-cbn.com/life/02/19/17/look-liza-dino-gets-traditional-tattoo}}</ref> asin [[Ice Seguerra]] . <ref name="aiza">{{Cite news|last=Gianna Francesca Catolico|date=February 20, 2017|title=LOOK: Aiza Seguerra, Liza Diño visit centenarian Apo Whang-od|url=http://lifestyle.inquirer.net/255021/look-aiza-seguerra-liza-dino-visit-centenarian-apo-whang-od/}}</ref>
An saiyang mga enot na trabaho sa pag-tattoo dai nagtao saiya nin ano man na kita <ref name="newsau">{{Cite news|last=Hatton|first=Will|title=The lost tribe and the 'tattoo master'|url=https://www.news.com.au/travel/travel-advice/the-lost-tribe-and-the-tattoo-master/story-fnndib5x-1227370674164}}</ref> alagad huli sa pagdakol kan mga turista sa saiyang banwaan, siya nagkukua nin dai mababa sa [[Piso kan Filipinas|Php]] 5,000 kada aldaw para sa saiyang pag-tattoo kan 2015. Nag-aako siya nin mga beynte sagkod treyntang parokyano aroaldaw. Naggigibo sana siya nin simpleng mga tattoo ngunyan huli ta gurang na siya. An saiyang mga aprentis, gabos babae, nagpadagos kan tradisyon para saiya asin sa saindang mga tawo. <ref>{{Cite news|last=Valencia|first=Angelyn|title=Apo Whang-Od, maayos na ang kalusugan|url=http://news.abs-cbn.com/life/02/13/17/apo-whang-od-maayos-na-ang-kalusugan|language=Tagalog}}</ref>
An tinta sa tattoo na ginagamit niya kompuesto nin mga katutubong materyales, parati sarong halo nin uling asin tubig na pigtatapik sa kublit gamit an tunok hale sa kahoy [[Lemonsito|na calamansi]] o [[Lukban|pomelo]] . <ref>{{Cite news|last=Henson|first=Joaquin|date=July 20, 2017|title=NBA star to get body tattoo from local artist|url=https://www.philstar.com/sports/2017/07/19/1727861/nba-star-get-body-tattoo-local-artist}}</ref> An suanoy na teknik na ini nin ''batok'' may petsang sangribong taon na an nakaagi asin medyo masakit kumpara sa mga kombensyonal na teknik. <ref>{{Cite news|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-804500|title=Tattooed by the oldest tattoo artist in the Philippines|date=June 19, 2012|accessdate=March 25, 2025|archivedate=June 20, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120620215106/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-804500}}</ref> Naggagamit siya nin mga disenyo na makukua sa naturalesa asin mga pundamental na heometrikong porma. <ref name="bbc">{{Cite news|last=Lowe|first=Aya|date=May 27, 2014|title=Reviving the art of Filipino tribal tattoos|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-27539510}}</ref> Igwa siyang kadakol na mga pirmang tattoo, alagad poon kan 2017, an saiyang pirmang tattoo kompuesto nin tolong tuldok, na nagrerepresentar kan saiyang sadiri asin kan saiyang duwang aprentis, na ilinaladawan bilang pagpapadagos kan porma nin arte poon sa mas gurang sagkod sa masunod na henerasyon.
Apwera sa pagigin sarong tattoo artist, si Whang-od sarong iginagalang na gurang sa baryo <ref name="rappler">{{Cite news|url=http://www.rappler.com/life-and-style/arts-and-culture/109139-whang-od-indigenous-tattoo-artist-memories|title=Indelible moments with Whang-od, a living legend}}</ref> asin nagtutugtog nin nose flute . Naggigibo man siya nin mga trabaho sa agrikultura arog kan pagpakakan nin mga orig asin manok, <ref name=":19">{{Cite news|last=Lejano|first=Don|title=Apo Whang-od behind the ink and lemon thorns|url=http://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|language=en}}</ref> asin pagkultibar nin paroy. <ref name=":192">{{Cite news|last=Lejano|first=Don|date=October 25, 2017|title=Apo Whang-od behind the ink and lemon thorns|url=http://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240217071839/https://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 30, 2017|newspaper=Philippine Daily Inquirer|language=en}}</ref>
Kan Pebrero 17, 2025, an saiyang edad yaon na sa 108, na binabagsak an rekord ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2025)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Personal na buhay ===
Kan siya hoben pa, si Whang-od igwa nin nobyo na an pangaran Ang-Batang, sarong Butbut na parapakilaban. Naggibo siya nin ''batok'' ki Ang-Batang pagkatapos kan enot na kapangganahan kan parapakilaban sa sarong ralaban. <ref name=":22">{{Cite web|date=March 1, 2016|title=Ang pag-ibig ni Whang Od ngayong Sabado sa 'Wagas'|trans-title=The Romance of Whang Od this Sunday at 'Wagas'|url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/21824/ang-pag-ibig-ni-whang-od-ngayong-sabado-sa-wagas/story/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072046/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/21824/ang-pag-ibig-ni-whang-od-ngayong-sabado-sa-wagas/story/|archive-date=February 17, 2024|access-date=April 20, 2017|website=www.gmanetwork.com|publisher=GMA Network|language=Tagalog}}</ref> Dakul na mga gurang an nagkontra sa saiyang relasyon ki Ang-Batang, sa pagtubod na an linya nin dugo kan lalaki bakong puro . Sa kahurihurihi, inareglo an kasal para ki Ang-Batang asin an pinakamarahay na katood ni Whang-od na si Hogkajon. Si Ang-Batang nagadan bilang resulta kan aksidente sa pagtroso kan si Whang-od 25 anyos pa sana.
[[Ladawan:Grace_Palicas_doing_a_facial_tattoo.jpg|thumb| Grace Palicas, apo asin senior apprentice ni Whang-od, naggigibo nin tattoo sa lalawgon asin nagpapadagos kan tradisyon nin ''batok'']]
Kan huri nagdesisyon siyang dai nanggad mag-agom asin mayo nin mga aki, na mayo nin nawalat na direktang mga gikan tanganing ipadagos an saiyang legasiya bilang sarong ''mambabatok'' o tradisyonal na Kalinga tattoo artist. Nagkaigwa siya nin relasyon sa ibang mga parapakilaban kan Kalinga, alagad nagdanay na daing agom huli sa saiyang panuga. Susog sa tradisyon, an saiyang kakayahan sa pag-tattoo mamana sana sa paagi nin linyada. Nagtutubod si Whang-od na kun an sarong tawo sa luwas kan linya nin dugo magpoon na mag-tattoo, an mga tattoo magkakaigwa nin impeksyon. An impluwensya kan modernidad nangangahulugan na an mga hobenes kan saiyang baryo dai na interesado sa pag-ako kan mga gibo nin tattoo kan saindang mga gurang sa laog nin mga dekada, sagkod na an paglangkaw kan pag-apresyar sa mga paagi nin mga Katutubo sa ika-21 siglo nagbukas kan dalan para sa pagpreserbar kan porma nin arte sa Buscalan. Si Whang-od nagsanay ki Grace Palicas, an saiyang makoapo, asin si Ilyang Wigan, saro pang kasalihid kan linya nin dugo, tanganing ipadagos an saiyang mga tattoo artistry. Mas dakol na mga kasalihid sa linya nin dugo an luway-luway na nagin interesado sa mga porma nin arte kan saindang mga tawo, kaiba an sarong 12-anyos na an pangaran Den Wigan. <ref name=":17">{{Cite news|last=Salvador-Amores|first=Analyn|date=October 25, 2017|title=Whang-od as a brand name|url=https://www.rappler.com/views/imho/186345-wang-od-brand-name-tattoo}}</ref> Alagad, an mga kasalihid na ini dai pa nakagibo kan ibang mga gibo nin sarong ''mambabatok,'' asin an sadiri nindang mga tattoo bakong arog ka-komplikado kan mga ki Whang-od. Dugang pa, susog sa antropologong Filipino na si Analyn Salvador-Amores, an iba pang mga tradisyon ''nin batok'', na kabali an pag-awit asin paghula, asin an pagbuyagyag kan mga simbolikong kahulugan kan mga tattoo, tibaad mawara ki Whang-od huli ta an mga ini dai nababalyo sa saiyang mga kasalihid. An pag-awit asin paghula ginigibo sana para sa mga tawong Kalinga, nungka para sa mga tawong nasa luwas kan etnikong rona. Sa siring, si Whang-od tibaad iyo an huring ''mambabatok'' kan saiyang baryo, apwera sana kun an mga katutubong Kalinga mismo pormal na nagpili na magkaigwa nin tradisyonal na mga tattoo bilang parte kan saindang modernong kultura, asin an saiyang mga aprentis nakakabisado kan magarbo asin masakit na marhay na mga arte nin pag-awit nin tattoo bago siya magadan.
=== Legasiya asin epekto sa kultura ===
Sinabi ni Senador [[Nancy Binay]] na an epekto ni Whang-od sa kulturang Pilipino nakatabang sa pagpatalubo nin kaaraman asin pagpadanay kan kaaraman, tradisyon, asin kultura kan mga tattoo nin Kalinga na buhay asin midbid kan mga hoben na henerasyon asin mga tawo sa luwas kan kulturang Pilipino. An praktis kan mga tattoo sa Kalinga haros nawara na asin an ideya dai na malinaw, "An tradisyon kan Batok nagbago sa modernong panahon sa nakaaging mga milenyo." An titulo ni Whang-od bilang "Huring Kalinga Tattoo Artist" <ref>{{Cite web|last=Dumaraos|first=Gelyka|date=July 31, 2017|title=Meet Apo Whang-Od, the Last Kalinga Tattoo Artist in the Philippines|url=https://theculturetrip.com/asia/philippines/articles/meet-apo-whang-od-the-last-hand-poke-tattoo-artist-in-the-philippines/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072558/https://theculturetrip.com/asia/philippines/articles/meet-apo-whang-od-the-last-hand-poke-tattoo-artist-in-the-philippines|archive-date=February 17, 2024|access-date=February 17, 2024|website=Culture Trip}}</ref> dai mahahaloy magigin bakong eksakto. Sinasabi na si Whang-od nagtutukdo ngonyan sa 20 hoben na daragita, kaiba an saiyang mga makoapo kan arte nin ''mambabatok'' tanganing an tradisyon asin kaaraman dai magadan kaiba niya asin tanganing an saiyang legasiya madara sa paagi kan saiyang mga estudyante asin mga makoapo. <ref>{{Cite web|last=Billing|first=Lynzy|date=May 9, 2018|title=A 101-Year-Old Tattoo Artist is Teaching Girls to Ink for Independence|url=http://www.atlasobscura.com/articles/fang-od-oggay-kalinga-tattoo-philippines|url-status=|archive-url=https://archive.today/20220627231354/https://www.atlasobscura.com/articles/fang-od-oggay-kalinga-tattoo-philippines|archive-date=June 27, 2022|access-date=February 17, 2024|website=Atlas Obscura}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (February 2025)">nuarin?</span></nowiki>'' ]</sup> Sa beynteng hoben na estudyante na saiyang pigtutukdoan, si Grace Palicas asin Ilyang Wigan sana an pigkokonsiderar na saiyang tunay na mga aprentis; nin huli sa tradisyon, an pag-aprentis sa batok dapat sanang ipasa asin itukdo sa mga kadugo. An "pirma" na tattoo ni Whang-od igwa nin tolong tuldok, na nagrerepresentar kan saiyang sadiri asin kan saiyang mga aprentis na may relasyon sa dugo asin nagrerepresentar kan masunod na henerasyon sa saiyang arte. <ref name="thegoodtrip.ph2">{{Cite web|url=https://thegoodtrip.ph/posts/whang-od|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113175308/https://thegoodtrip.ph/posts/whang-od|archive-date=January 13, 2021|title=Whang-Od is Not the Last Mambabatok | the Good Trip}}</ref> An mga tattoo na ini nin Kalinga, sa ibong kan mga simbolo na nangyayari sa naturalesa na may darang simpleng mga heometrikong disenyo, dai nagdadara kan parehong kahulugan na igwa sinda kan sinda nakua sa paagi nin kultura nin pakikipaglaban. <ref>{{Cite web|url=http://www.positivelyfilipino.com/magazine/from-brooklyn-to-buscalan-a-journey-to-whang-od|title=From Brooklyn to Buscalan: A Journey to Whang Od|date=March 6, 2019}}</ref>
=== Centenary ===
Susog sa manlaen-laen na pinagkukuanan, si Whang-od namundag kan Pebrero 17, 1917, asin siya nag-100 anyos kan 2017 <ref>{{Cite web|last=Garcia|first=Grace|date=May 4, 2017|title=Centenarians increasing worldwide; benefits await those born in PH {{!}} INQUIRER.net|url=http://usa.inquirer.net/3389/centenarians-increasing-worldwide-benefits-await-born-ph|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072853/https://usa.inquirer.net/3389/centenarians-increasing-worldwide-benefits-await-born-ph|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|website=usa.inquirer.net|language=en}}</ref> na naggigibo saiya na kwalipikado na mag-ako nin mga benepisyo hale sa gobyerno kan Pilipinas susog sa Centenarians Act of 2016 o Republic Act 10868. Alagad, nagduda an gobyerno asin nagkapirang grupo sa saiyang paghihingako nin huli ta mayo siyang iprinesentar na anuman na balidong dokumento na nagpapatunay kan saiyang petsa nin pagkamundag. Mayo nin mga rekording kan petsa nin pagkamundag sa kadakol na mga lugar sa hinterland kan Pilipinas, arog kan Buscalan, kan panahon na sinasabing namundag si Whang-od, huli ta dai kayang mag-agi sa lugar kan panahon na idto, an mga rekording kan mga petsa nin pagkamundag sa papel bakong parte kan kultura kan komunidad kan panahon na idto, asin an mga nakaaging tensyon etniko na nagin dahelan kan mga giyera kan mga tribu. <ref name=":92">{{Cite news|last1=Rey|first1=Aika|last2=Serafica|first2=Raisa|date=October 22, 2017|title=VIRAL: Was Whang Od exploited at Manila FAME?|url=https://www.rappler.com/moveph/viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240217073102/https://www.rappler.com/moveph/186028-viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|work=Rappler|language=en}}</ref> Kan Hunyo 2017, nakaresibe siya nin sarong Philippine postal ID na pormal na nagmidbid kan saiyang petsa nin pagkamundag bilang Pebrero 17, 1917, na nagin kwalipikado saiya para sa mga benepisyo sa irarom kan Centenarians Act. <ref>{{Cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2017/06/16/whang-od-receives-postal-id-547919|title=Whang-od receives postal ID|last=Fabian|first=Larry|date=June 16, 2017|work=[[Sun.Star]]|access-date=October 23, 2017|language=en|archive-date=October 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023175209/http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2017/06/16/whang-od-receives-postal-id-547919|url-status=dead}}</ref>
== Pagkamidbid ==
Huli sa estado ni Whang-od bilang an huring ''mambabatok'' kan saiyang henerasyon, <ref name=":7">{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/630424/netizens-say-manila-fame-trade-show-exploiting-tattoo-artist-apo-whang-od/story/|title=Netizens say Manila FAME trade show exploited tattoo artist Apo Whang-Od|last=Bondoc|first=Marlly Rome|language=en-US}}</ref> an saiyang papel sa pagdara nin kaaraman sa sarong porma nin tradisyonal na pag-tattoo asin pagsasanay sa nagkapirang parapraktis, kadakol na mga netizen an nag-lobby saiya na magin saro sa mga [[Artista Nasyunal kan Filipinas|National Artists of the Philippines]] . an kampanya nin hashtag (#WangOdNationalArtist) nagpoon kan Setyembre 2015 asin an hashtag ipinaabot sa social media nin mga 11 ribong beses pakalihis nin haros sarong bulan. <ref>{{Cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/726963/campaign-to-declare-whang-od-as-national-artist-hits-11k-mark|title=Campaign to declare Whang-Od as National Artist hits 11k mark}}</ref> An ibang mga netizens nagkakampanya para saiya na tawan siya kan National Living Treasures Award imbes. <ref>{{Cite news|url=https://www.rappler.com/moveph/cordilleran-tattooer-whang-od-oggay-national-living-treasure|title='Cordilleran tattooer should get Nat'l Living Treasure, not Nat'l Artist Award'|last=Tupaz|first=Voltaire}}</ref>
Kan 2015, si Senador kaidto na [[Miriam Santiago|si Miriam Defensor Santiago]] nag-agyat sa saiyang mga katrabaho sa [[Senado kan Filipinas|Senado kan Pilipinas]] sa paagi nin sarong resolusyon na si Whang-od dapat nominado bilang saro sa mga National Living Treasures (GAMABA o ''Gawad Manlilikha ng Bayan'' sa [[Tataramon na Filipino|Tagalog]] ), na kapantay an ranggo kan mga National Artists. <ref>{{Cite news|url=https://www.rappler.com/moveph/miram-santiago-wang-od-oggay-ligaya-amilbangsa-national-living-treasure|title=Miriam: Wang-od Oggay and Ligaya Amilbangsa, national living treasures|date=October 2, 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/539301/lifestyle/artandculture/miriam-urges-colleagues-to-nominate-wang-od-amilbangsa-as-national-living-treasures|title=Miriam urges colleagues to nominate Wang-Od, Amilbangsa as 'National Living Treasures'|date=October 2, 2015}}</ref> Si Senador [[Nancy Binay]] sa paagi kan sarong resolusyon kan senado kan Hunyo 2016 nagsugo sa senado kan Pilipinas na nominaron si Whang-od bilang National Living Treasure. <ref>{{Cite web|url=https://www.senate.gov.ph/lis/bill_res.aspx?congress=17&q=SRN-2|title=NATIONAL LIVING TREASURES AWARD|last=Binay|first=Maria Lourdes S.|authorlink=Nancy Binay|date=June 30, 2017|website=[[Senate of the Philippines]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809173346/https://www.senate.gov.ph/lis/bill_res.aspx?congress=17&q=SRN-2|access-date=October 18, 2017|archive-date=August 9, 2017}}</ref> Siring man, an saiyang nominasyon bilang National Artist o National Living Treasure suportado ni Senador asin embahador kan United Nations [[Loren Legarda|na si Loren Legarda]] sa paagi nin separadong resolusyon kan Senado. <ref>{{cite web|url=http://www.senate.gov.ph/press_release/2015/1005_legarda1.asp|title=Press Release - Legarda Pays Tribute To Kalinga's Oldest Traditional Tattoo Artist|date=October 5, 2015|website=www.senate.gov.ph|access-date=October 18, 2017}}</ref>
Nagpahayag man nin suporta si dating pamayo [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|kan National Commission for Culture and the Arts of the Philippines]] (NCCA) na si Felipe de Leon Jr. sa nominasyon ni Whang-od asin nagrason na an papel kan sarong ''mambabatok'' iyo an magin parola nin pag-iribahan asin suporta kan komunidad. Idinagdag man niya na tinatabangan niya an saiyang komunidad sa paagi nin pag-tattoo nin mga turista asin siya naggigibo nin tradisyonal na porma nin arte kan Kalinga bilang paagi nin pamumuhay asin kun kaya dapat na magin kwalipikado para sa parehong National Living Treasure Award asin National Artists Award. <ref name=":1">{{Cite news|url=http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/dayaw-season-2-episode-5/|title=Dayaw Season 2: Our Knowledge, Our Pride|work=National Commission for Culture and the Arts|accessdate=March 25, 2025|archivedate=April 20, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420145909/http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/dayaw-season-2-episode-5/}}</ref> An Pilipinong antropologo asin propesor [[Unibersidad kan Filipinas, Baguio|kan Unibersidad kan Pilipinas Baguio na]] si Analyn Salvado-Amores nagsabi na dawa mayo siyang pagtumang sa nominasyon ni Whang-od sa GAMABA, tibaad dai siya ma-confer huli ta siya nagkukua sa pag-tattoo asin saro sa mga kahagadan para sa sarong premyong GAMABA iyo an magpraktis kan craft na dai man naggaganansya gikan digdi. Alagad, kun an pinalataw na isyu makakaolang sa saiyang deklarasyon bilang National Living Treasure, pwede pa man giraray siyang nominado para sa National Artist Award, na kapareho an ranggo sa National Living Treasure Award.
Si Whang-od pormal na nominado sa National Living Treasures Award sa ika-66 na Manila Fame event kan Oktubre 21, 2017. <ref name=":10">{{Cite news|url=http://www.interaksyon.com/manila-fame-issues-statement-on-apo-whang-od-exploitation-issue/|title=Manila FAME issues statement on Apo Whang-Od 'exploitation' issue|date=October 23, 2017}}</ref> <ref name=":16">{{Cite news|last=Rey|first=Aika|title=Whang Od not 'exploited,' says Manila FAME organizers|url=https://www.rappler.com/moveph/whang-od-exploited-manila-fame-dti-citem}}</ref> An nominasyon inako kan NCCA sa paagi nin sarong seremonya sa laog kan aktibidad. Pig-finalize na kan NCCA an mga dokumento para ma-confer si Whang-od asin mapirmahan ini kan [[Presidente kan Filipinas|Presidente kan Pilipinas]] . Kun itao na, si Whang-od makakakua nin bulawan na medalyon, sarong bulanan na allowance na Php 14,000 asin sarong starting grant na Php 100,000. Kan Pebrero 28, 2018, an Senado kan Pilipinas sararong nagpasar nin sarong resolusyon na nagsusuporta asin nagnonominar ki Whang-od para sa GAMABA. <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/644975/whang-od-nominated-for-gawad-manlilikha-ng-bayan/story/|title=Whang-Od nominated for Gawad Manlilikha ng Bayan|last=Legaspi|first=Amita|date=February 28, 2018}}</ref>
Kan Hunyo 12, 2018, an [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|National Commission for Culture and the Arts]] nag-anunsyo na an prestihiyosong ''Dangal ng Haraya Award'' itatao ki Whang-od sa Hunyo 25 sa [[Tabuk|Tabuk, Kalinga]], an kabisera kan ginikanan na probinsya ni Whang-od. Padagos pa an huring yugto kan GAMABA (National Living Treasures Award) Committee.
Kan Pebrero 14, 2024, si Whang-od nag-ako kan Presidential Medal of Merit gikan ki Presidente [[Bongbong Marcos]] . <ref>{{Cite news|last=de Leon|first=Dwight|url=https://www.rappler.com/philippines/marcos-jr-awards-presidential-medal-merit-apo-whang-od/|title=Filipino tattoo artist Whang-Od awarded the Presidential Medal of Merit}}</ref>
Kan Mayo 1, 2024, [[Michelle Dee|si Michelle Dee]] nagpatattoo kan saiyang takyag ni Whang-od na may tolong tuldok na pirma. Dangan mapag-aling-aling niyang "kinoronahan" si Whang-od bilang [[Pagarayonan|"reyna nin kagayunan]] ", mantang an huri nagpirma kan tattoo-inspired na halawig na itom na gown sketch ni Dee na inspirasyon ni Whang-od. Tinawan man siya ni Dee nin jersey na may nakasurat na “Filipinas 2023” sa enotan, asin “MMD” sa likod. <ref>{{Cite news|last=Roque|first=Nika|title=Michelle Dee 'crowns' Apo Whang Od|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/905689/michelle-dee-crowns-apo-whang-od/story/}}</ref>
== Mga Pangyayari ==
Yaon si Whang-od atol kan Dutdutan Tattoo Expo 2012 na ginibo sa Pilipinas kun sain igwa siyang sadiring booth. <ref>{{Cite web|url=http://www.dutdutan.com.ph/2012/events2012_Attending%20Artist.htm|title=Tribal Gear/Dutdutan - Tattoo Festival|website=dutdutan.com.ph|access-date=June 9, 2017}}</ref> An imahe ni Whang-od kabali sa sarong eksibit sa Royal Ontario Museum sa Canada. An eksibit may titulong ''Tattoos: Ritual.'' ''Midbidan.'' ''Pagkagusto nin marhay.'' ''Arte'' asin ini enot na ipinahiling kan Abril 2, 2016. An mga eksibit pinili an retrato gikan sa nagkapirang retrato gikan sa saro pang eksibit sa Musee Du Quai Branly sa [[Paris]] . Dai ninda aram an manungod ki Whang-od sagkod na may bisita na nagsabi sainda. <ref name="exhibit">{{Cite news|title=Kalinga tattoo artist's work draws raves in Toronto museum|url=http://globalnation.inquirer.net/138622/138622|last=De la Cruz|first=Jhong}}</ref>
Kan Oktubre 2017, si Whang-od kaiba si Palicas asin Wigan, an saiyang mga aprentis asin apoon, nagduman sa Metro Manila tanganing ipahiling an saindang pagkagibo sa ika-66 na Manila Fame trade show. <ref>{{Cite news|url=https://coconuts.co/manila/lifestyle/traditional-filipino-tattoo-artist-apo-whang-od-manila/|title=Traditional Filipino tattoo artist Apo Whang Od is in Manila {{!}} Coconuts Manila}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2445076&CategoryId=13003|title=Centenarian Tattoo Artist Draws Thousands of Young Fans in the Philippines|website=www.laht.com|publisher=[[Latin American Herald Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023173726/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2445076&CategoryId=13003|access-date=October 23, 2017|archive-date=October 23, 2017}}</ref> An mga organisador kan Manila Fame pigtuyaw makalihis na magluwas an sarong retrato na nag-viral sa social media. <ref name=":9">{{Cite news|title=VIRAL: Was Whang Od exploited at Manila FAME?|url=https://www.rappler.com/moveph/viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame}}</ref>
== Mga tampok sa telebisyon ==
An Amerikanong antropologo na si Lars Krutak nagbisita sa Kalinga kan 2007 asin pigdokumento an mga gibo ni Whang-od sa tattoo. An episode kan 10-parte na serye ni Krutak ''na Tattoo Hunter'' na itinampok sa Discovery Channel iyo an nagin kapinunan kan pagpresentar kan kultura kan Kalinga asin Whang-od sa sarong pankinaban na mga paradalan. Kan 2010, siya itinampok man sa ''i-Witness'', sarong dokumentaryong programa sa telebisyon kan [[GMA Network]], na pigdokumento ni [[Kara David]] . <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/publicaffairs/iwitness/196315/ang-huling-mambabatok-documentary-by-kara-david/story/|title='Ang Huling Mambabatok' (Documentary by Kara David)|language=English, Tagalog}}</ref>
Kan 2017, si Whang-od itinampok sa ''Dayaw'' series kan NCCA asin ABS-CBN News Channel, kun saen an saiyang mga kontribusyon sa nasyonal na identidad asin pamana kan nasyon iprinesentar kan dating Pamayo kan NCCA na si Felipe De Leon Jr. asin Senador [[Loren Legarda]] . <ref name=":1"/> An saiyang istorya nin buhay itinampok sa ''Wagas'', sarong serye nin drama kan GMA News TV kan 2017, kun saen [[Janine Gutierrez|si Janine Gutierrez]] an nagladawan ki Whang-od.
== Soboot Pag-aprobetsar kan Nas Daily ==
Kan 2021, an personalidad sa social media na si Nuseir Yassin, na mas midbid bilang [[Nas Daily]], nagmukna nin sarong kurso na nagtatampok ki Whang-od sa saiyang plataporma na [[Nas Daily|Nas Academy]].<ref>{{Cite web |date=2021-08-06 |title=NCIP to review validity of Nas Daily 'contract' with Whang-Od |url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/national-commission-indigenous-peoples-review-validity-nas-daily-contract-whang-od/ |access-date=2025-06-25 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref>
Alegasyon kan pamangkin ni Whang-od na si Grace Palicas na mayo nin magkakanigong pagtugot si Yassin na gamiton an kaagid ni Whang-od. Pagkatapos na si Yassin magin sakop nin backlash, an kurso sa kahurihurihi pig-iskrap.
== Hilingon man ==
* Mga tattoo sa Pilipinas
* [[Mga Bisaya|Mga tattoo nin Visaya]]
* [[Kalinga|Kalinga (probinsya)]]
* [[Macliing Dulag|Macli-ing Dulag]]
== Mga Toltolan ==
<references />
{{Saringsing}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
dmpp8sajyduj77kjakbxngtbh7xtr6v
311715
311714
2026-10-21T02:20:21Z
Filipinayzd
7
/* Mga Toltolan */
311715
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Filipino tattoo artist (born 1917)}}
{{Philippine name|Oggay}}
{{Use mdy dates|date=April 2023}}
{{Infobox artist
| image = Whang-od tattooing.jpg
| image_size =
| alt =
| caption = Whang-od tattooing on June 30, 2016
| other_names = {{ubl|Maria Oggay<ref>{{cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2016/10/05/chasing-whang-od-oldest-kalinga-mambabatok-501830|title=Chasing Whang–od, the oldest Kalinga Mangdadamo|last=Catalan|first=Maria Elena|date=October 5, 2016|accessdate=February 28, 2017|newspaper=Sun Star Baguio|archive-date=March 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327150916/http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2016/10/05/chasing-whang-od-oldest-kalinga-mambabatok-501830|url-status=dead}}</ref>
| Apo Whang-Od<ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines | title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106 | newspaper=The Guardian | date=April 3, 2023 | last1=Ratcliffe | first1=Rebecca }}</ref>
|''Alternate name spellings'': {{flatlist|
* Whang Od
* Wang Od
* Fang-od
* Whang-ud
}}}}
| birth_name = Whang-od Oggay
| birth_date = {{Birth date and age|1917|2|17}}
| birth_place = [[Tinglayan]], [[Kalinga (province)|Kalinga]], [[Mountain Province]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]]
| nationality = [[Philippines|Filipino]]
| education =
| alma_mater =
| known_for = Last and oldest practitioner of Kalinga tattooing<ref name=inq>{{cite news| last = Melanes
| first = Maurice| date = September 10, 2013| title = Skin as archive of history, culture, identity| url = http://newsinfo.inquirer.net/485029/skin-as-archive-of-history-culture-identity| newspaper = [[Philippine Daily Inquirer]]
| location = Philippines| access-date = October 19, 2015}}</ref><ref>{{cite news| date = 2014| title = Whang-Od| url = http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/| archive-url = https://web.archive.org/web/20140803044253/http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/| url-status = dead| archive-date = August 3, 2014| newspaper = [[National Geographic Society|National Geographic]]| location = [[United States]]| access-date = October 19, 2015| accessdate = March 15, 2021| archivedate = August 3, 2014| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140803044253/http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/}}</ref><br>Oldest person on the cover of ''Vogue''
| notable_works =
| style =
| movement =
| spouse =
| partner =
| awards = [[Presidential Medal of Merit (Philippines)]]
| elected =
| patrons =
| memorials =
| website = <!-- {{URL|Example.com}} -->
| module =
}}
Si '''Whang-od Oggay''' ( <small>pronunciation kan enot na pangaran:</small> [ ˈ(h)waŋˈ(ʔ)ɔd ] ; <ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=WTJf4mulnRE|title=Biyahe ni Drew: Meet Apo Whang-Od, the oldest traditional tattoo artist in Kalinga|date=13 October 2019|website=YouTube|publisher=GMA Public Affairs|access-date=16 April 2023}}</ref> namundag {{Circa}} Pebrero 17, 1917 o Marso 6, 1919), <ref>{{cite web|url=https://radyonatin.com/story.php/46552|title=Legendary tattoo artisan Whang-od celebrates 104th birthday|access-date=March 25, 2025|archive-date=November 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121010840/https://radyonatin.com/story.php/46552|dead-url=yes}}</ref> bisto man sa pangaran na '''Maria Oggay''', sarong tattoo artist gikan sa baryo nin Buscalan sa laog [[Tinglayan|kan Tinglayan]], [[Kalinga]], Filipinas . <ref>{{Cite news|title=Whang-od, el mito de la última tatuadora de la tribu filipina Kalinga|url=http://www.lavanguardia.com/cultura/20150812/54435777390/whang-od-el-mito-de-la-ultima-tatuadora-de-la-tribu-filipina-kalinga.html}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Ratcliffe|first=Rebecca|title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106|url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines}}</ref> Parati siyang piglaladawan bilang an "huri" asin pinakagurang ''na mambabatok'' (tradisyonal na paratattoo nin Kalinga) asin parte kan mga tawong Butbut kan mas dakulang etnikong grupo nin Kalinga . <ref>{{cite news|date=August 12, 2015|title=Whang-od, el mito de la última tatuadora de la tribu filipina Kalinga|trans-title=Whang-od, the Myth of the Last Tattoist from the Philippine Kalinga tribe|url=http://www.lavanguardia.com/cultura/20150812/54435777390/whang-od-el-mito-de-la-ultima-tatuadora-de-la-tribu-filipina-kalinga.html|newspaper=[[La Vanguardia]]|location=Spain|language=Spanish|access-date=October 19, 2015}}</ref>
Sa edad na 11, nagpoon siyang mag-tattoo [[Pugot payo|nin mga headhunter]] asin babae ni Butbut. Alagad an mga parapakilaban tradisyonal na nagkukua nin mga tattoo gikan sa mga gibo sa pakikipaglaban. Sa pagtapos kan giyera kan mga tribu sa rehiyon, si Whang-od padagos na naggigibo nin tradisyonal na pag-tattoo sa mga turista na nagbibisita sa Buscalan. <ref>{{Cite news|last=Ratcliffe|first=Rebecca|date=April 3, 2023|title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines|access-date=April 11, 2023|issn=0261-3077}}</ref>
Bakong arog kan mayoriya kan mga Pilipino, dai siya tataong magtaram [[Tataramon na Tagalog|nin Tagalog]], [[Tataramon na Filipino|Filipino]], o [[Tataramon na Ingles|Ingles]] . Nakikipag-olay sana siya sa [[Tataramon na Kalinga|Kalinga]], an saiyang katutubong tataramon, asin [[Tataramon na Ilokano|Ilocano]], sarong [[lingua franca]] kan Norteng Luzon.
Kan Abril 2023, an 106-anyos na si Whang-od nagluwas sa cover kan ''Vogue Philippines'' {{'}} Beauty Issue, na iyo an pinakagurang na nabubuhay na tawo na nagluwas sa cover kan <nowiki><i id="mwYQ">Vogue</i></nowiki> . <ref>{{Cite news|last=Woodyatt|first=Amy|title=A 106-year-old from the Philippines is Vogue's oldest ever cover model|url=https://edition.cnn.com/style/article/vogue-philippines-april-cover-intl-scli/index.html}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Sánchez|first=Emma|title=106-year-old Indigenous Filipino tattoo artist becomes Vogue cover model|url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogue-cover-mod-rcna77658}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Mouriquand|first=David|date=April 10, 2023|title=106-year-old Filipino tattoo artist becomes Vogue's oldest cover model|url=https://www.euronews.com/culture/2023/04/10/a-106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogues-oldest-ever-cover-model|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217063955/https://www.euronews.com/culture/2023/04/10/a-106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogues-oldest-ever-cover-model|archive-date=February 17, 2024|access-date=April 11, 2023|website=euronews|language=en}}</ref>
An [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|National Commission for Culture and the Arts]] (NCCA) nagtao ki Whang-od kan prestihiyosong ''Dangal ng Haraya Award'' sa [[Tabuk]], an kabisera kan etnikong probinsya ni Whang-od na [[Kalinga]], kan 2018. Siya nominado para sa National Living Treasures Award (Gawad Manlilikha ng Bayan) kan 2017. An saiyang nominasyon pigpoproseso pa kan NCCA. <ref name="news.mb.com.ph2">{{Cite web|url=https://news.mb.com.ph/2018/06/22/apo-whang-od-commended-for-raising-kalinga-culture|title=Apo Whang–Od commended for raising Kalinga culture|website=Manila Bulletin News|access-date=June 24, 2018|archive-date=November 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104101431/https://news.mb.com.ph/2018/06/22/apo-whang-od-commended-for-raising-kalinga-culture/|url-status=}}</ref><ref name="rappler.com2">{{Cite web|last=Cimatu|first=Frank|date=June 12, 2018|title=Whang-od to receive Dangal ng Haraya award|url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/whang-od-ncca-dangal-ng-haraya-award|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217064533/https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/204710-whang-od-ncca-dangal-ng-haraya-award/|archive-date=February 17, 2024|access-date=February 17, 2024|website=Rappler}}</ref><ref name="news.abs-cbn.com2">{{Cite web|url=https://news.abs-cbn.com/life/06/13/18/whang-od-to-receive-award-for-contribution-to-ph-culture-arts|title=Whang-od to receive award for contribution to PH culture, arts|website=ABS-CBN News}}</ref><ref name="cnnphilippines.com2">{{Cite web|url=https://cnnphilippines.com/lifestyle/2018/06/13/Whang-od-Dangal-ng-Haraya-2018-NCCA.html|title=Whang-od to receive cultural heritage award from NCCA|website=cnn|access-date=March 23, 2020|archive-date=November 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104101442/https://cnnphilippines.com/lifestyle/2018/06/13/Whang-od-Dangal-ng-Haraya-2018-NCCA.html|url-status=}}</ref>
== Biograpiya ==
=== Karera ===
[[Ladawan:Whang-od_and_a_recently_tattooed_visitor..jpg|thumb| Nakikipag-olay sa sarong bisitang may tattoo]]
Si Whang-od nagpoon na mag-tattoo sa edad na 15, <ref name=":42">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref>ng tradisyonal na porma nin arte na saiyang nanodan sa saiyang ama na pigkokonsiderar na sarong master tattooist sa rehiyon. <ref name=":152">{{Cite web|last=Krutak|first=Lars|authorlink=Lars Krutak|date=2009|title=Lars Krutak {{!}} The Last Kalinga Tattoo Artist of the Philippines {{!}} Lars Krutak|url=http://www.larskrutak.com/the-last-kalinga-tattoo-artist-of-the-philippines/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065424/https://www.larskrutak.com/the-last-kalinga-tattoo-artist-of-the-philippines/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|website=www.larskrutak.com|language=en-US}}</ref> Sa tradisyon, an mga lalaki sana na may espesyal na ginikanan sa pag-tattoo an tinutugutan na makanuod kan arte. Si Whang-od sarong eksepsyon huli sa saiyang talento asin potensyal na nahiling kan saiyang ama. Sa huring buhay, an mga piniling aprentis ni Whang-od mga babae sana, na binalga an tradisyon na patrimonial sa kaenot-enote sa naitala na kasaysayan kan Kalinga. Sa ibong kan pagbalga sa tradisyon, inako kan saiyang komunidad an saiyang desisyon. Ginigibo niya an ''batok'', an tradisyonal na pag-tattoo na may kamot, sa mga lalaking headhunter na nakakua kan mga tattoo sa paagi nin pagprotehir sa mga baryo o paggadan sa mga kaiwal. Nagpapatattoo man siya nin mga babae kan mga tawong Butbut sa Buscalan, Kalinga, para sa mga katuyuhan na estetiko. <ref name=":43">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref><ref name="bbc2">{{cite news|last=Lowe|first=Aya|date=May 27, 2014|title=Reviving the art of Filipino tribal tattoos|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-27539510|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20140528091339/http://www.bbc.com/news/world-asia-27539510|archive-date=May 28, 2014|access-date=October 19, 2015|newspaper=[[BBC]]|location=[[United Kingdom]]}}</ref> Bilang sarong tradisyonal na Kalinga tattooist o ''mambabatok'', siya naghuhula asin nag-aawit mantang naggigibo nin mga tattoo. <ref name=":122">{{Cite web|last=Buccat|first=Rhys|title=How an old woman tattooed an age-old tradition on the global map|url=http://news.abs-cbn.com/specials/ph/tattoo/whang-ud|url-status=|archive-url=https://archive.today/20230212153542/https://news.abs-cbn.com/specials/ph/tattoo/whang-ud|archive-date=February 12, 2023|access-date=October 23, 2017|website=ABS-CBN News|language=en-US}}</ref> An lambang disenyo na saiyang ginigibo igwa nin mga simbolikong kahulugan na espesipiko sa kulturang ''mambabatok'' . Halimbawa, an sarong parapakilaban na nakagadan nin kaiwal tatawan nin tattoo nin agila pagpuli nia hale sa ralaban. <ref name="rebirth">{{Cite news|last=Howard|first=Anne Collins|date=January 18, 2016|title=The rebirth of a 1,000-year tradition|url=http://www.bbc.com/travel/story/20160106-an-ancient-ink-technique-sees-new-blood}}</ref>
Enot siyang na-tattoo kan siya sarong tin-edyer <ref name=":44">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref> na may mga disenyo na igwa nin hagyan asin sarong sawa. <ref name=":5">{{Cite news|last=Daveney|first=Susan|title=This 100-Year-Old Female Tattoo Artist Is Cool AF|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/100-year-old-female-tattoo-artist_uk_58db6db1e4b0546370634646}}</ref> An tattoo na python orog na mahalaga sa mga sagradong istorya kan saiyang banwaan. Susog sa saindang katutubong relihiyon, an tattoo nin kiskis nin sawa enot na itinao ki Lagkunawa, sarong magayon na nobleng babae gikan sa baryo nin Tinglayan (baryo ni Whang-od). Ini sarong regalo gikan sa bayani-diyos na si Banna, na namoot sa mortal. Poon kaidto, an tattoo ipinasa sa mga henerasyon. ''An Fatok'' iyo an termino na ginagamit sa pagpatattoo nin mga babae tanganing ipahiling an kagayunan asin kayamanan. Kun an takyag nin sarong babae may tattoo arog kan sadiring mga tattoo ni Whang-od, an pamilya kan babae obligadong magbayad sa paratattoo nin sarong piglet o sarong bugkos nin inani na bagas (na inaapod sa lokal na ''dalan'' ). Sa ibong na lado, ''an fi-ing'' iyo an termino na ginagamit sa pagtattoo nin mga lalaking Butbut warriors sa saindang mga daghan asin mga takyag. Si Whang-od dati nag-eensayo nin ''pag-fi-ing'' sagkod na an headhunting pigdisganar kan gobyerno. ''An fi-ing'' huring ginibo kan 1972. <ref name=":6">{{Cite news|last=Albano Jr.|first=Estanislao|title=Saving Kalinga's dying art of tattooing|url=http://newsinfo.inquirer.net/738487/saving-kalingas-dying-art-of-tattooing}}</ref>
Dawa ngani mayo na an mga headhunter, pig-aaplay pa man giraray ni Whang-od an mga tattoo sa mga turista sa Buscalan. Alagad dai na siya nag-aawit kun nagtatattoo nin mga turista, nin huli ta an mga awit para sana sa pagpagayon kan mga babaeng Kalinga asin para sa selebrasyon kan kapangganahan kan mga lalaking Kalinga sa ralaban. An nagkapira sa saiyang mga notable na parokyano iyo [[Rhian Ramos|si Rhian Ramos]], <ref>{{Cite news|date=December 5, 2014|title=LOOK: Rhian Ramos gets traditional tattoos|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/05/14/look-rhian-ramos-gets-traditional-tattoos|accessdate=March 25, 2025|archivedate=November 15, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151115015738/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/05/14/look-rhian-ramos-gets-traditional-tattoos}}</ref> Drew Arellano, <ref>{{Cite news|date=May 9, 2014|title='Biyahe ni Drew' heads to Kalinga, meets Apo Whang-Od|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/360250/newstv/biyahenidrew/biyahe-ni-drew-heads-to-kalinga-meets-apo-whang-od}}</ref> Liza Diño <ref name=":0">{{Cite news|date=February 19, 2017|title=LOOK: Liza Dino gets traditional tattoo|url=http://news.abs-cbn.com/life/02/19/17/look-liza-dino-gets-traditional-tattoo}}</ref> asin [[Ice Seguerra]] . <ref name="aiza">{{Cite news|last=Gianna Francesca Catolico|date=February 20, 2017|title=LOOK: Aiza Seguerra, Liza Diño visit centenarian Apo Whang-od|url=http://lifestyle.inquirer.net/255021/look-aiza-seguerra-liza-dino-visit-centenarian-apo-whang-od/}}</ref>
An saiyang mga enot na trabaho sa pag-tattoo dai nagtao saiya nin ano man na kita <ref name="newsau">{{Cite news|last=Hatton|first=Will|title=The lost tribe and the 'tattoo master'|url=https://www.news.com.au/travel/travel-advice/the-lost-tribe-and-the-tattoo-master/story-fnndib5x-1227370674164}}</ref> alagad huli sa pagdakol kan mga turista sa saiyang banwaan, siya nagkukua nin dai mababa sa [[Piso kan Filipinas|Php]] 5,000 kada aldaw para sa saiyang pag-tattoo kan 2015. Nag-aako siya nin mga beynte sagkod treyntang parokyano aroaldaw. Naggigibo sana siya nin simpleng mga tattoo ngunyan huli ta gurang na siya. An saiyang mga aprentis, gabos babae, nagpadagos kan tradisyon para saiya asin sa saindang mga tawo. <ref>{{Cite news|last=Valencia|first=Angelyn|title=Apo Whang-Od, maayos na ang kalusugan|url=http://news.abs-cbn.com/life/02/13/17/apo-whang-od-maayos-na-ang-kalusugan|language=Tagalog}}</ref>
An tinta sa tattoo na ginagamit niya kompuesto nin mga katutubong materyales, parati sarong halo nin uling asin tubig na pigtatapik sa kublit gamit an tunok hale sa kahoy [[Lemonsito|na calamansi]] o [[Lukban|pomelo]] . <ref>{{Cite news|last=Henson|first=Joaquin|date=July 20, 2017|title=NBA star to get body tattoo from local artist|url=https://www.philstar.com/sports/2017/07/19/1727861/nba-star-get-body-tattoo-local-artist}}</ref> An suanoy na teknik na ini nin ''batok'' may petsang sangribong taon na an nakaagi asin medyo masakit kumpara sa mga kombensyonal na teknik. <ref>{{Cite news|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-804500|title=Tattooed by the oldest tattoo artist in the Philippines|date=June 19, 2012|accessdate=March 25, 2025|archivedate=June 20, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120620215106/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-804500}}</ref> Naggagamit siya nin mga disenyo na makukua sa naturalesa asin mga pundamental na heometrikong porma. <ref name="bbc">{{Cite news|last=Lowe|first=Aya|date=May 27, 2014|title=Reviving the art of Filipino tribal tattoos|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-27539510}}</ref> Igwa siyang kadakol na mga pirmang tattoo, alagad poon kan 2017, an saiyang pirmang tattoo kompuesto nin tolong tuldok, na nagrerepresentar kan saiyang sadiri asin kan saiyang duwang aprentis, na ilinaladawan bilang pagpapadagos kan porma nin arte poon sa mas gurang sagkod sa masunod na henerasyon.
Apwera sa pagigin sarong tattoo artist, si Whang-od sarong iginagalang na gurang sa baryo <ref name="rappler">{{Cite news|url=http://www.rappler.com/life-and-style/arts-and-culture/109139-whang-od-indigenous-tattoo-artist-memories|title=Indelible moments with Whang-od, a living legend}}</ref> asin nagtutugtog nin nose flute . Naggigibo man siya nin mga trabaho sa agrikultura arog kan pagpakakan nin mga orig asin manok, <ref name=":19">{{Cite news|last=Lejano|first=Don|title=Apo Whang-od behind the ink and lemon thorns|url=http://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|language=en}}</ref> asin pagkultibar nin paroy. <ref name=":192">{{Cite news|last=Lejano|first=Don|date=October 25, 2017|title=Apo Whang-od behind the ink and lemon thorns|url=http://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240217071839/https://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 30, 2017|newspaper=Philippine Daily Inquirer|language=en}}</ref>
Kan Pebrero 17, 2025, an saiyang edad yaon na sa 108, na binabagsak an rekord ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2025)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Personal na buhay ===
Kan siya hoben pa, si Whang-od igwa nin nobyo na an pangaran Ang-Batang, sarong Butbut na parapakilaban. Naggibo siya nin ''batok'' ki Ang-Batang pagkatapos kan enot na kapangganahan kan parapakilaban sa sarong ralaban. <ref name=":22">{{Cite web|date=March 1, 2016|title=Ang pag-ibig ni Whang Od ngayong Sabado sa 'Wagas'|trans-title=The Romance of Whang Od this Sunday at 'Wagas'|url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/21824/ang-pag-ibig-ni-whang-od-ngayong-sabado-sa-wagas/story/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072046/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/21824/ang-pag-ibig-ni-whang-od-ngayong-sabado-sa-wagas/story/|archive-date=February 17, 2024|access-date=April 20, 2017|website=www.gmanetwork.com|publisher=GMA Network|language=Tagalog}}</ref> Dakul na mga gurang an nagkontra sa saiyang relasyon ki Ang-Batang, sa pagtubod na an linya nin dugo kan lalaki bakong puro . Sa kahurihurihi, inareglo an kasal para ki Ang-Batang asin an pinakamarahay na katood ni Whang-od na si Hogkajon. Si Ang-Batang nagadan bilang resulta kan aksidente sa pagtroso kan si Whang-od 25 anyos pa sana.
[[Ladawan:Grace_Palicas_doing_a_facial_tattoo.jpg|thumb| Grace Palicas, apo asin senior apprentice ni Whang-od, naggigibo nin tattoo sa lalawgon asin nagpapadagos kan tradisyon nin ''batok'']]
Kan huri nagdesisyon siyang dai nanggad mag-agom asin mayo nin mga aki, na mayo nin nawalat na direktang mga gikan tanganing ipadagos an saiyang legasiya bilang sarong ''mambabatok'' o tradisyonal na Kalinga tattoo artist. Nagkaigwa siya nin relasyon sa ibang mga parapakilaban kan Kalinga, alagad nagdanay na daing agom huli sa saiyang panuga. Susog sa tradisyon, an saiyang kakayahan sa pag-tattoo mamana sana sa paagi nin linyada. Nagtutubod si Whang-od na kun an sarong tawo sa luwas kan linya nin dugo magpoon na mag-tattoo, an mga tattoo magkakaigwa nin impeksyon. An impluwensya kan modernidad nangangahulugan na an mga hobenes kan saiyang baryo dai na interesado sa pag-ako kan mga gibo nin tattoo kan saindang mga gurang sa laog nin mga dekada, sagkod na an paglangkaw kan pag-apresyar sa mga paagi nin mga Katutubo sa ika-21 siglo nagbukas kan dalan para sa pagpreserbar kan porma nin arte sa Buscalan. Si Whang-od nagsanay ki Grace Palicas, an saiyang makoapo, asin si Ilyang Wigan, saro pang kasalihid kan linya nin dugo, tanganing ipadagos an saiyang mga tattoo artistry. Mas dakol na mga kasalihid sa linya nin dugo an luway-luway na nagin interesado sa mga porma nin arte kan saindang mga tawo, kaiba an sarong 12-anyos na an pangaran Den Wigan. <ref name=":17">{{Cite news|last=Salvador-Amores|first=Analyn|date=October 25, 2017|title=Whang-od as a brand name|url=https://www.rappler.com/views/imho/186345-wang-od-brand-name-tattoo}}</ref> Alagad, an mga kasalihid na ini dai pa nakagibo kan ibang mga gibo nin sarong ''mambabatok,'' asin an sadiri nindang mga tattoo bakong arog ka-komplikado kan mga ki Whang-od. Dugang pa, susog sa antropologong Filipino na si Analyn Salvador-Amores, an iba pang mga tradisyon ''nin batok'', na kabali an pag-awit asin paghula, asin an pagbuyagyag kan mga simbolikong kahulugan kan mga tattoo, tibaad mawara ki Whang-od huli ta an mga ini dai nababalyo sa saiyang mga kasalihid. An pag-awit asin paghula ginigibo sana para sa mga tawong Kalinga, nungka para sa mga tawong nasa luwas kan etnikong rona. Sa siring, si Whang-od tibaad iyo an huring ''mambabatok'' kan saiyang baryo, apwera sana kun an mga katutubong Kalinga mismo pormal na nagpili na magkaigwa nin tradisyonal na mga tattoo bilang parte kan saindang modernong kultura, asin an saiyang mga aprentis nakakabisado kan magarbo asin masakit na marhay na mga arte nin pag-awit nin tattoo bago siya magadan.
=== Legasiya asin epekto sa kultura ===
Sinabi ni Senador [[Nancy Binay]] na an epekto ni Whang-od sa kulturang Pilipino nakatabang sa pagpatalubo nin kaaraman asin pagpadanay kan kaaraman, tradisyon, asin kultura kan mga tattoo nin Kalinga na buhay asin midbid kan mga hoben na henerasyon asin mga tawo sa luwas kan kulturang Pilipino. An praktis kan mga tattoo sa Kalinga haros nawara na asin an ideya dai na malinaw, "An tradisyon kan Batok nagbago sa modernong panahon sa nakaaging mga milenyo." An titulo ni Whang-od bilang "Huring Kalinga Tattoo Artist" <ref>{{Cite web|last=Dumaraos|first=Gelyka|date=July 31, 2017|title=Meet Apo Whang-Od, the Last Kalinga Tattoo Artist in the Philippines|url=https://theculturetrip.com/asia/philippines/articles/meet-apo-whang-od-the-last-hand-poke-tattoo-artist-in-the-philippines/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072558/https://theculturetrip.com/asia/philippines/articles/meet-apo-whang-od-the-last-hand-poke-tattoo-artist-in-the-philippines|archive-date=February 17, 2024|access-date=February 17, 2024|website=Culture Trip}}</ref> dai mahahaloy magigin bakong eksakto. Sinasabi na si Whang-od nagtutukdo ngonyan sa 20 hoben na daragita, kaiba an saiyang mga makoapo kan arte nin ''mambabatok'' tanganing an tradisyon asin kaaraman dai magadan kaiba niya asin tanganing an saiyang legasiya madara sa paagi kan saiyang mga estudyante asin mga makoapo. <ref>{{Cite web|last=Billing|first=Lynzy|date=May 9, 2018|title=A 101-Year-Old Tattoo Artist is Teaching Girls to Ink for Independence|url=http://www.atlasobscura.com/articles/fang-od-oggay-kalinga-tattoo-philippines|url-status=|archive-url=https://archive.today/20220627231354/https://www.atlasobscura.com/articles/fang-od-oggay-kalinga-tattoo-philippines|archive-date=June 27, 2022|access-date=February 17, 2024|website=Atlas Obscura}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (February 2025)">nuarin?</span></nowiki>'' ]</sup> Sa beynteng hoben na estudyante na saiyang pigtutukdoan, si Grace Palicas asin Ilyang Wigan sana an pigkokonsiderar na saiyang tunay na mga aprentis; nin huli sa tradisyon, an pag-aprentis sa batok dapat sanang ipasa asin itukdo sa mga kadugo. An "pirma" na tattoo ni Whang-od igwa nin tolong tuldok, na nagrerepresentar kan saiyang sadiri asin kan saiyang mga aprentis na may relasyon sa dugo asin nagrerepresentar kan masunod na henerasyon sa saiyang arte. <ref name="thegoodtrip.ph2">{{Cite web|url=https://thegoodtrip.ph/posts/whang-od|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113175308/https://thegoodtrip.ph/posts/whang-od|archive-date=January 13, 2021|title=Whang-Od is Not the Last Mambabatok | the Good Trip}}</ref> An mga tattoo na ini nin Kalinga, sa ibong kan mga simbolo na nangyayari sa naturalesa na may darang simpleng mga heometrikong disenyo, dai nagdadara kan parehong kahulugan na igwa sinda kan sinda nakua sa paagi nin kultura nin pakikipaglaban. <ref>{{Cite web|url=http://www.positivelyfilipino.com/magazine/from-brooklyn-to-buscalan-a-journey-to-whang-od|title=From Brooklyn to Buscalan: A Journey to Whang Od|date=March 6, 2019}}</ref>
=== Centenary ===
Susog sa manlaen-laen na pinagkukuanan, si Whang-od namundag kan Pebrero 17, 1917, asin siya nag-100 anyos kan 2017 <ref>{{Cite web|last=Garcia|first=Grace|date=May 4, 2017|title=Centenarians increasing worldwide; benefits await those born in PH {{!}} INQUIRER.net|url=http://usa.inquirer.net/3389/centenarians-increasing-worldwide-benefits-await-born-ph|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072853/https://usa.inquirer.net/3389/centenarians-increasing-worldwide-benefits-await-born-ph|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|website=usa.inquirer.net|language=en}}</ref> na naggigibo saiya na kwalipikado na mag-ako nin mga benepisyo hale sa gobyerno kan Pilipinas susog sa Centenarians Act of 2016 o Republic Act 10868. Alagad, nagduda an gobyerno asin nagkapirang grupo sa saiyang paghihingako nin huli ta mayo siyang iprinesentar na anuman na balidong dokumento na nagpapatunay kan saiyang petsa nin pagkamundag. Mayo nin mga rekording kan petsa nin pagkamundag sa kadakol na mga lugar sa hinterland kan Pilipinas, arog kan Buscalan, kan panahon na sinasabing namundag si Whang-od, huli ta dai kayang mag-agi sa lugar kan panahon na idto, an mga rekording kan mga petsa nin pagkamundag sa papel bakong parte kan kultura kan komunidad kan panahon na idto, asin an mga nakaaging tensyon etniko na nagin dahelan kan mga giyera kan mga tribu. <ref name=":92">{{Cite news|last1=Rey|first1=Aika|last2=Serafica|first2=Raisa|date=October 22, 2017|title=VIRAL: Was Whang Od exploited at Manila FAME?|url=https://www.rappler.com/moveph/viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240217073102/https://www.rappler.com/moveph/186028-viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|work=Rappler|language=en}}</ref> Kan Hunyo 2017, nakaresibe siya nin sarong Philippine postal ID na pormal na nagmidbid kan saiyang petsa nin pagkamundag bilang Pebrero 17, 1917, na nagin kwalipikado saiya para sa mga benepisyo sa irarom kan Centenarians Act. <ref>{{Cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2017/06/16/whang-od-receives-postal-id-547919|title=Whang-od receives postal ID|last=Fabian|first=Larry|date=June 16, 2017|work=[[Sun.Star]]|access-date=October 23, 2017|language=en|archive-date=October 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023175209/http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2017/06/16/whang-od-receives-postal-id-547919|url-status=dead}}</ref>
== Pagkamidbid ==
Huli sa estado ni Whang-od bilang an huring ''mambabatok'' kan saiyang henerasyon, <ref name=":7">{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/630424/netizens-say-manila-fame-trade-show-exploiting-tattoo-artist-apo-whang-od/story/|title=Netizens say Manila FAME trade show exploited tattoo artist Apo Whang-Od|last=Bondoc|first=Marlly Rome|language=en-US}}</ref> an saiyang papel sa pagdara nin kaaraman sa sarong porma nin tradisyonal na pag-tattoo asin pagsasanay sa nagkapirang parapraktis, kadakol na mga netizen an nag-lobby saiya na magin saro sa mga [[Artista Nasyunal kan Filipinas|National Artists of the Philippines]] . an kampanya nin hashtag (#WangOdNationalArtist) nagpoon kan Setyembre 2015 asin an hashtag ipinaabot sa social media nin mga 11 ribong beses pakalihis nin haros sarong bulan. <ref>{{Cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/726963/campaign-to-declare-whang-od-as-national-artist-hits-11k-mark|title=Campaign to declare Whang-Od as National Artist hits 11k mark}}</ref> An ibang mga netizens nagkakampanya para saiya na tawan siya kan National Living Treasures Award imbes. <ref>{{Cite news|url=https://www.rappler.com/moveph/cordilleran-tattooer-whang-od-oggay-national-living-treasure|title='Cordilleran tattooer should get Nat'l Living Treasure, not Nat'l Artist Award'|last=Tupaz|first=Voltaire}}</ref>
Kan 2015, si Senador kaidto na [[Miriam Santiago|si Miriam Defensor Santiago]] nag-agyat sa saiyang mga katrabaho sa [[Senado kan Filipinas|Senado kan Pilipinas]] sa paagi nin sarong resolusyon na si Whang-od dapat nominado bilang saro sa mga National Living Treasures (GAMABA o ''Gawad Manlilikha ng Bayan'' sa [[Tataramon na Filipino|Tagalog]] ), na kapantay an ranggo kan mga National Artists. <ref>{{Cite news|url=https://www.rappler.com/moveph/miram-santiago-wang-od-oggay-ligaya-amilbangsa-national-living-treasure|title=Miriam: Wang-od Oggay and Ligaya Amilbangsa, national living treasures|date=October 2, 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/539301/lifestyle/artandculture/miriam-urges-colleagues-to-nominate-wang-od-amilbangsa-as-national-living-treasures|title=Miriam urges colleagues to nominate Wang-Od, Amilbangsa as 'National Living Treasures'|date=October 2, 2015}}</ref> Si Senador [[Nancy Binay]] sa paagi kan sarong resolusyon kan senado kan Hunyo 2016 nagsugo sa senado kan Pilipinas na nominaron si Whang-od bilang National Living Treasure. <ref>{{Cite web|url=https://www.senate.gov.ph/lis/bill_res.aspx?congress=17&q=SRN-2|title=NATIONAL LIVING TREASURES AWARD|last=Binay|first=Maria Lourdes S.|authorlink=Nancy Binay|date=June 30, 2017|website=[[Senate of the Philippines]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809173346/https://www.senate.gov.ph/lis/bill_res.aspx?congress=17&q=SRN-2|access-date=October 18, 2017|archive-date=August 9, 2017}}</ref> Siring man, an saiyang nominasyon bilang National Artist o National Living Treasure suportado ni Senador asin embahador kan United Nations [[Loren Legarda|na si Loren Legarda]] sa paagi nin separadong resolusyon kan Senado. <ref>{{cite web|url=http://www.senate.gov.ph/press_release/2015/1005_legarda1.asp|title=Press Release - Legarda Pays Tribute To Kalinga's Oldest Traditional Tattoo Artist|date=October 5, 2015|website=www.senate.gov.ph|access-date=October 18, 2017}}</ref>
Nagpahayag man nin suporta si dating pamayo [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|kan National Commission for Culture and the Arts of the Philippines]] (NCCA) na si Felipe de Leon Jr. sa nominasyon ni Whang-od asin nagrason na an papel kan sarong ''mambabatok'' iyo an magin parola nin pag-iribahan asin suporta kan komunidad. Idinagdag man niya na tinatabangan niya an saiyang komunidad sa paagi nin pag-tattoo nin mga turista asin siya naggigibo nin tradisyonal na porma nin arte kan Kalinga bilang paagi nin pamumuhay asin kun kaya dapat na magin kwalipikado para sa parehong National Living Treasure Award asin National Artists Award. <ref name=":1">{{Cite news|url=http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/dayaw-season-2-episode-5/|title=Dayaw Season 2: Our Knowledge, Our Pride|work=National Commission for Culture and the Arts|accessdate=March 25, 2025|archivedate=April 20, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420145909/http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/dayaw-season-2-episode-5/}}</ref> An Pilipinong antropologo asin propesor [[Unibersidad kan Filipinas, Baguio|kan Unibersidad kan Pilipinas Baguio na]] si Analyn Salvado-Amores nagsabi na dawa mayo siyang pagtumang sa nominasyon ni Whang-od sa GAMABA, tibaad dai siya ma-confer huli ta siya nagkukua sa pag-tattoo asin saro sa mga kahagadan para sa sarong premyong GAMABA iyo an magpraktis kan craft na dai man naggaganansya gikan digdi. Alagad, kun an pinalataw na isyu makakaolang sa saiyang deklarasyon bilang National Living Treasure, pwede pa man giraray siyang nominado para sa National Artist Award, na kapareho an ranggo sa National Living Treasure Award.
Si Whang-od pormal na nominado sa National Living Treasures Award sa ika-66 na Manila Fame event kan Oktubre 21, 2017. <ref name=":10">{{Cite news|url=http://www.interaksyon.com/manila-fame-issues-statement-on-apo-whang-od-exploitation-issue/|title=Manila FAME issues statement on Apo Whang-Od 'exploitation' issue|date=October 23, 2017}}</ref> <ref name=":16">{{Cite news|last=Rey|first=Aika|title=Whang Od not 'exploited,' says Manila FAME organizers|url=https://www.rappler.com/moveph/whang-od-exploited-manila-fame-dti-citem}}</ref> An nominasyon inako kan NCCA sa paagi nin sarong seremonya sa laog kan aktibidad. Pig-finalize na kan NCCA an mga dokumento para ma-confer si Whang-od asin mapirmahan ini kan [[Presidente kan Filipinas|Presidente kan Pilipinas]] . Kun itao na, si Whang-od makakakua nin bulawan na medalyon, sarong bulanan na allowance na Php 14,000 asin sarong starting grant na Php 100,000. Kan Pebrero 28, 2018, an Senado kan Pilipinas sararong nagpasar nin sarong resolusyon na nagsusuporta asin nagnonominar ki Whang-od para sa GAMABA. <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/644975/whang-od-nominated-for-gawad-manlilikha-ng-bayan/story/|title=Whang-Od nominated for Gawad Manlilikha ng Bayan|last=Legaspi|first=Amita|date=February 28, 2018}}</ref>
Kan Hunyo 12, 2018, an [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|National Commission for Culture and the Arts]] nag-anunsyo na an prestihiyosong ''Dangal ng Haraya Award'' itatao ki Whang-od sa Hunyo 25 sa [[Tabuk|Tabuk, Kalinga]], an kabisera kan ginikanan na probinsya ni Whang-od. Padagos pa an huring yugto kan GAMABA (National Living Treasures Award) Committee.
Kan Pebrero 14, 2024, si Whang-od nag-ako kan Presidential Medal of Merit gikan ki Presidente [[Bongbong Marcos]] . <ref>{{Cite news|last=de Leon|first=Dwight|url=https://www.rappler.com/philippines/marcos-jr-awards-presidential-medal-merit-apo-whang-od/|title=Filipino tattoo artist Whang-Od awarded the Presidential Medal of Merit}}</ref>
Kan Mayo 1, 2024, [[Michelle Dee|si Michelle Dee]] nagpatattoo kan saiyang takyag ni Whang-od na may tolong tuldok na pirma. Dangan mapag-aling-aling niyang "kinoronahan" si Whang-od bilang [[Pagarayonan|"reyna nin kagayunan]] ", mantang an huri nagpirma kan tattoo-inspired na halawig na itom na gown sketch ni Dee na inspirasyon ni Whang-od. Tinawan man siya ni Dee nin jersey na may nakasurat na “Filipinas 2023” sa enotan, asin “MMD” sa likod. <ref>{{Cite news|last=Roque|first=Nika|title=Michelle Dee 'crowns' Apo Whang Od|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/905689/michelle-dee-crowns-apo-whang-od/story/}}</ref>
== Mga Pangyayari ==
Yaon si Whang-od atol kan Dutdutan Tattoo Expo 2012 na ginibo sa Pilipinas kun sain igwa siyang sadiring booth. <ref>{{Cite web|url=http://www.dutdutan.com.ph/2012/events2012_Attending%20Artist.htm|title=Tribal Gear/Dutdutan - Tattoo Festival|website=dutdutan.com.ph|access-date=June 9, 2017}}</ref> An imahe ni Whang-od kabali sa sarong eksibit sa Royal Ontario Museum sa Canada. An eksibit may titulong ''Tattoos: Ritual.'' ''Midbidan.'' ''Pagkagusto nin marhay.'' ''Arte'' asin ini enot na ipinahiling kan Abril 2, 2016. An mga eksibit pinili an retrato gikan sa nagkapirang retrato gikan sa saro pang eksibit sa Musee Du Quai Branly sa [[Paris]] . Dai ninda aram an manungod ki Whang-od sagkod na may bisita na nagsabi sainda. <ref name="exhibit">{{Cite news|title=Kalinga tattoo artist's work draws raves in Toronto museum|url=http://globalnation.inquirer.net/138622/138622|last=De la Cruz|first=Jhong}}</ref>
Kan Oktubre 2017, si Whang-od kaiba si Palicas asin Wigan, an saiyang mga aprentis asin apoon, nagduman sa Metro Manila tanganing ipahiling an saindang pagkagibo sa ika-66 na Manila Fame trade show. <ref>{{Cite news|url=https://coconuts.co/manila/lifestyle/traditional-filipino-tattoo-artist-apo-whang-od-manila/|title=Traditional Filipino tattoo artist Apo Whang Od is in Manila {{!}} Coconuts Manila}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2445076&CategoryId=13003|title=Centenarian Tattoo Artist Draws Thousands of Young Fans in the Philippines|website=www.laht.com|publisher=[[Latin American Herald Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023173726/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2445076&CategoryId=13003|access-date=October 23, 2017|archive-date=October 23, 2017}}</ref> An mga organisador kan Manila Fame pigtuyaw makalihis na magluwas an sarong retrato na nag-viral sa social media. <ref name=":9">{{Cite news|title=VIRAL: Was Whang Od exploited at Manila FAME?|url=https://www.rappler.com/moveph/viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame}}</ref>
== Mga tampok sa telebisyon ==
An Amerikanong antropologo na si Lars Krutak nagbisita sa Kalinga kan 2007 asin pigdokumento an mga gibo ni Whang-od sa tattoo. An episode kan 10-parte na serye ni Krutak ''na Tattoo Hunter'' na itinampok sa Discovery Channel iyo an nagin kapinunan kan pagpresentar kan kultura kan Kalinga asin Whang-od sa sarong pankinaban na mga paradalan. Kan 2010, siya itinampok man sa ''i-Witness'', sarong dokumentaryong programa sa telebisyon kan [[GMA Network]], na pigdokumento ni [[Kara David]] . <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/publicaffairs/iwitness/196315/ang-huling-mambabatok-documentary-by-kara-david/story/|title='Ang Huling Mambabatok' (Documentary by Kara David)|language=English, Tagalog}}</ref>
Kan 2017, si Whang-od itinampok sa ''Dayaw'' series kan NCCA asin ABS-CBN News Channel, kun saen an saiyang mga kontribusyon sa nasyonal na identidad asin pamana kan nasyon iprinesentar kan dating Pamayo kan NCCA na si Felipe De Leon Jr. asin Senador [[Loren Legarda]] . <ref name=":1"/> An saiyang istorya nin buhay itinampok sa ''Wagas'', sarong serye nin drama kan GMA News TV kan 2017, kun saen [[Janine Gutierrez|si Janine Gutierrez]] an nagladawan ki Whang-od.
== Soboot Pag-aprobetsar kan Nas Daily ==
Kan 2021, an personalidad sa social media na si Nuseir Yassin, na mas midbid bilang [[Nas Daily]], nagmukna nin sarong kurso na nagtatampok ki Whang-od sa saiyang plataporma na [[Nas Daily|Nas Academy]].<ref>{{Cite web |date=2021-08-06 |title=NCIP to review validity of Nas Daily 'contract' with Whang-Od |url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/national-commission-indigenous-peoples-review-validity-nas-daily-contract-whang-od/ |access-date=2025-06-25 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref>
Alegasyon kan pamangkin ni Whang-od na si Grace Palicas na mayo nin magkakanigong pagtugot si Yassin na gamiton an kaagid ni Whang-od. Pagkatapos na si Yassin magin sakop nin backlash, an kurso sa kahurihurihi pig-iskrap.
== Hilingon man ==
* Mga tattoo sa Pilipinas
* [[Mga Bisaya|Mga tattoo nin Visaya]]
* [[Kalinga|Kalinga (probinsya)]]
* [[Macliing Dulag|Macli-ing Dulag]]
== Mga Toltolan ==
{{reflist|2}}
{{Saringsing}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
rk9z00zohgtzc3vustehv4cst4a168k
311716
311715
2026-10-21T02:24:09Z
Filipinayzd
7
/* Soboot Pag-aprobetsar kan Nas Daily */
311716
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Filipino tattoo artist (born 1917)}}
{{Philippine name|Oggay}}
{{Use mdy dates|date=April 2023}}
{{Infobox artist
| image = Whang-od tattooing.jpg
| image_size =
| alt =
| caption = Whang-od tattooing on June 30, 2016
| other_names = {{ubl|Maria Oggay<ref>{{cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2016/10/05/chasing-whang-od-oldest-kalinga-mambabatok-501830|title=Chasing Whang–od, the oldest Kalinga Mangdadamo|last=Catalan|first=Maria Elena|date=October 5, 2016|accessdate=February 28, 2017|newspaper=Sun Star Baguio|archive-date=March 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327150916/http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2016/10/05/chasing-whang-od-oldest-kalinga-mambabatok-501830|url-status=dead}}</ref>
| Apo Whang-Od<ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines | title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106 | newspaper=The Guardian | date=April 3, 2023 | last1=Ratcliffe | first1=Rebecca }}</ref>
|''Alternate name spellings'': {{flatlist|
* Whang Od
* Wang Od
* Fang-od
* Whang-ud
}}}}
| birth_name = Whang-od Oggay
| birth_date = {{Birth date and age|1917|2|17}}
| birth_place = [[Tinglayan]], [[Kalinga (province)|Kalinga]], [[Mountain Province]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]]
| nationality = [[Philippines|Filipino]]
| education =
| alma_mater =
| known_for = Last and oldest practitioner of Kalinga tattooing<ref name=inq>{{cite news| last = Melanes
| first = Maurice| date = September 10, 2013| title = Skin as archive of history, culture, identity| url = http://newsinfo.inquirer.net/485029/skin-as-archive-of-history-culture-identity| newspaper = [[Philippine Daily Inquirer]]
| location = Philippines| access-date = October 19, 2015}}</ref><ref>{{cite news| date = 2014| title = Whang-Od| url = http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/| archive-url = https://web.archive.org/web/20140803044253/http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/| url-status = dead| archive-date = August 3, 2014| newspaper = [[National Geographic Society|National Geographic]]| location = [[United States]]| access-date = October 19, 2015| accessdate = March 15, 2021| archivedate = August 3, 2014| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140803044253/http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/}}</ref><br>Oldest person on the cover of ''Vogue''
| notable_works =
| style =
| movement =
| spouse =
| partner =
| awards = [[Presidential Medal of Merit (Philippines)]]
| elected =
| patrons =
| memorials =
| website = <!-- {{URL|Example.com}} -->
| module =
}}
Si '''Whang-od Oggay''' ( <small>pronunciation kan enot na pangaran:</small> [ ˈ(h)waŋˈ(ʔ)ɔd ] ; <ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=WTJf4mulnRE|title=Biyahe ni Drew: Meet Apo Whang-Od, the oldest traditional tattoo artist in Kalinga|date=13 October 2019|website=YouTube|publisher=GMA Public Affairs|access-date=16 April 2023}}</ref> namundag {{Circa}} Pebrero 17, 1917 o Marso 6, 1919), <ref>{{cite web|url=https://radyonatin.com/story.php/46552|title=Legendary tattoo artisan Whang-od celebrates 104th birthday|access-date=March 25, 2025|archive-date=November 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121010840/https://radyonatin.com/story.php/46552|dead-url=yes}}</ref> bisto man sa pangaran na '''Maria Oggay''', sarong tattoo artist gikan sa baryo nin Buscalan sa laog [[Tinglayan|kan Tinglayan]], [[Kalinga]], Filipinas . <ref>{{Cite news|title=Whang-od, el mito de la última tatuadora de la tribu filipina Kalinga|url=http://www.lavanguardia.com/cultura/20150812/54435777390/whang-od-el-mito-de-la-ultima-tatuadora-de-la-tribu-filipina-kalinga.html}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Ratcliffe|first=Rebecca|title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106|url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines}}</ref> Parati siyang piglaladawan bilang an "huri" asin pinakagurang ''na mambabatok'' (tradisyonal na paratattoo nin Kalinga) asin parte kan mga tawong Butbut kan mas dakulang etnikong grupo nin Kalinga . <ref>{{cite news|date=August 12, 2015|title=Whang-od, el mito de la última tatuadora de la tribu filipina Kalinga|trans-title=Whang-od, the Myth of the Last Tattoist from the Philippine Kalinga tribe|url=http://www.lavanguardia.com/cultura/20150812/54435777390/whang-od-el-mito-de-la-ultima-tatuadora-de-la-tribu-filipina-kalinga.html|newspaper=[[La Vanguardia]]|location=Spain|language=Spanish|access-date=October 19, 2015}}</ref>
Sa edad na 11, nagpoon siyang mag-tattoo [[Pugot payo|nin mga headhunter]] asin babae ni Butbut. Alagad an mga parapakilaban tradisyonal na nagkukua nin mga tattoo gikan sa mga gibo sa pakikipaglaban. Sa pagtapos kan giyera kan mga tribu sa rehiyon, si Whang-od padagos na naggigibo nin tradisyonal na pag-tattoo sa mga turista na nagbibisita sa Buscalan. <ref>{{Cite news|last=Ratcliffe|first=Rebecca|date=April 3, 2023|title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines|access-date=April 11, 2023|issn=0261-3077}}</ref>
Bakong arog kan mayoriya kan mga Pilipino, dai siya tataong magtaram [[Tataramon na Tagalog|nin Tagalog]], [[Tataramon na Filipino|Filipino]], o [[Tataramon na Ingles|Ingles]] . Nakikipag-olay sana siya sa [[Tataramon na Kalinga|Kalinga]], an saiyang katutubong tataramon, asin [[Tataramon na Ilokano|Ilocano]], sarong [[lingua franca]] kan Norteng Luzon.
Kan Abril 2023, an 106-anyos na si Whang-od nagluwas sa cover kan ''Vogue Philippines'' {{'}} Beauty Issue, na iyo an pinakagurang na nabubuhay na tawo na nagluwas sa cover kan <nowiki><i id="mwYQ">Vogue</i></nowiki> . <ref>{{Cite news|last=Woodyatt|first=Amy|title=A 106-year-old from the Philippines is Vogue's oldest ever cover model|url=https://edition.cnn.com/style/article/vogue-philippines-april-cover-intl-scli/index.html}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Sánchez|first=Emma|title=106-year-old Indigenous Filipino tattoo artist becomes Vogue cover model|url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogue-cover-mod-rcna77658}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Mouriquand|first=David|date=April 10, 2023|title=106-year-old Filipino tattoo artist becomes Vogue's oldest cover model|url=https://www.euronews.com/culture/2023/04/10/a-106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogues-oldest-ever-cover-model|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217063955/https://www.euronews.com/culture/2023/04/10/a-106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogues-oldest-ever-cover-model|archive-date=February 17, 2024|access-date=April 11, 2023|website=euronews|language=en}}</ref>
An [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|National Commission for Culture and the Arts]] (NCCA) nagtao ki Whang-od kan prestihiyosong ''Dangal ng Haraya Award'' sa [[Tabuk]], an kabisera kan etnikong probinsya ni Whang-od na [[Kalinga]], kan 2018. Siya nominado para sa National Living Treasures Award (Gawad Manlilikha ng Bayan) kan 2017. An saiyang nominasyon pigpoproseso pa kan NCCA. <ref name="news.mb.com.ph2">{{Cite web|url=https://news.mb.com.ph/2018/06/22/apo-whang-od-commended-for-raising-kalinga-culture|title=Apo Whang–Od commended for raising Kalinga culture|website=Manila Bulletin News|access-date=June 24, 2018|archive-date=November 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104101431/https://news.mb.com.ph/2018/06/22/apo-whang-od-commended-for-raising-kalinga-culture/|url-status=}}</ref><ref name="rappler.com2">{{Cite web|last=Cimatu|first=Frank|date=June 12, 2018|title=Whang-od to receive Dangal ng Haraya award|url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/whang-od-ncca-dangal-ng-haraya-award|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217064533/https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/204710-whang-od-ncca-dangal-ng-haraya-award/|archive-date=February 17, 2024|access-date=February 17, 2024|website=Rappler}}</ref><ref name="news.abs-cbn.com2">{{Cite web|url=https://news.abs-cbn.com/life/06/13/18/whang-od-to-receive-award-for-contribution-to-ph-culture-arts|title=Whang-od to receive award for contribution to PH culture, arts|website=ABS-CBN News}}</ref><ref name="cnnphilippines.com2">{{Cite web|url=https://cnnphilippines.com/lifestyle/2018/06/13/Whang-od-Dangal-ng-Haraya-2018-NCCA.html|title=Whang-od to receive cultural heritage award from NCCA|website=cnn|access-date=March 23, 2020|archive-date=November 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104101442/https://cnnphilippines.com/lifestyle/2018/06/13/Whang-od-Dangal-ng-Haraya-2018-NCCA.html|url-status=}}</ref>
== Biograpiya ==
=== Karera ===
[[Ladawan:Whang-od_and_a_recently_tattooed_visitor..jpg|thumb| Nakikipag-olay sa sarong bisitang may tattoo]]
Si Whang-od nagpoon na mag-tattoo sa edad na 15, <ref name=":42">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref>ng tradisyonal na porma nin arte na saiyang nanodan sa saiyang ama na pigkokonsiderar na sarong master tattooist sa rehiyon. <ref name=":152">{{Cite web|last=Krutak|first=Lars|authorlink=Lars Krutak|date=2009|title=Lars Krutak {{!}} The Last Kalinga Tattoo Artist of the Philippines {{!}} Lars Krutak|url=http://www.larskrutak.com/the-last-kalinga-tattoo-artist-of-the-philippines/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065424/https://www.larskrutak.com/the-last-kalinga-tattoo-artist-of-the-philippines/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|website=www.larskrutak.com|language=en-US}}</ref> Sa tradisyon, an mga lalaki sana na may espesyal na ginikanan sa pag-tattoo an tinutugutan na makanuod kan arte. Si Whang-od sarong eksepsyon huli sa saiyang talento asin potensyal na nahiling kan saiyang ama. Sa huring buhay, an mga piniling aprentis ni Whang-od mga babae sana, na binalga an tradisyon na patrimonial sa kaenot-enote sa naitala na kasaysayan kan Kalinga. Sa ibong kan pagbalga sa tradisyon, inako kan saiyang komunidad an saiyang desisyon. Ginigibo niya an ''batok'', an tradisyonal na pag-tattoo na may kamot, sa mga lalaking headhunter na nakakua kan mga tattoo sa paagi nin pagprotehir sa mga baryo o paggadan sa mga kaiwal. Nagpapatattoo man siya nin mga babae kan mga tawong Butbut sa Buscalan, Kalinga, para sa mga katuyuhan na estetiko. <ref name=":43">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref><ref name="bbc2">{{cite news|last=Lowe|first=Aya|date=May 27, 2014|title=Reviving the art of Filipino tribal tattoos|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-27539510|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20140528091339/http://www.bbc.com/news/world-asia-27539510|archive-date=May 28, 2014|access-date=October 19, 2015|newspaper=[[BBC]]|location=[[United Kingdom]]}}</ref> Bilang sarong tradisyonal na Kalinga tattooist o ''mambabatok'', siya naghuhula asin nag-aawit mantang naggigibo nin mga tattoo. <ref name=":122">{{Cite web|last=Buccat|first=Rhys|title=How an old woman tattooed an age-old tradition on the global map|url=http://news.abs-cbn.com/specials/ph/tattoo/whang-ud|url-status=|archive-url=https://archive.today/20230212153542/https://news.abs-cbn.com/specials/ph/tattoo/whang-ud|archive-date=February 12, 2023|access-date=October 23, 2017|website=ABS-CBN News|language=en-US}}</ref> An lambang disenyo na saiyang ginigibo igwa nin mga simbolikong kahulugan na espesipiko sa kulturang ''mambabatok'' . Halimbawa, an sarong parapakilaban na nakagadan nin kaiwal tatawan nin tattoo nin agila pagpuli nia hale sa ralaban. <ref name="rebirth">{{Cite news|last=Howard|first=Anne Collins|date=January 18, 2016|title=The rebirth of a 1,000-year tradition|url=http://www.bbc.com/travel/story/20160106-an-ancient-ink-technique-sees-new-blood}}</ref>
Enot siyang na-tattoo kan siya sarong tin-edyer <ref name=":44">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref> na may mga disenyo na igwa nin hagyan asin sarong sawa. <ref name=":5">{{Cite news|last=Daveney|first=Susan|title=This 100-Year-Old Female Tattoo Artist Is Cool AF|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/100-year-old-female-tattoo-artist_uk_58db6db1e4b0546370634646}}</ref> An tattoo na python orog na mahalaga sa mga sagradong istorya kan saiyang banwaan. Susog sa saindang katutubong relihiyon, an tattoo nin kiskis nin sawa enot na itinao ki Lagkunawa, sarong magayon na nobleng babae gikan sa baryo nin Tinglayan (baryo ni Whang-od). Ini sarong regalo gikan sa bayani-diyos na si Banna, na namoot sa mortal. Poon kaidto, an tattoo ipinasa sa mga henerasyon. ''An Fatok'' iyo an termino na ginagamit sa pagpatattoo nin mga babae tanganing ipahiling an kagayunan asin kayamanan. Kun an takyag nin sarong babae may tattoo arog kan sadiring mga tattoo ni Whang-od, an pamilya kan babae obligadong magbayad sa paratattoo nin sarong piglet o sarong bugkos nin inani na bagas (na inaapod sa lokal na ''dalan'' ). Sa ibong na lado, ''an fi-ing'' iyo an termino na ginagamit sa pagtattoo nin mga lalaking Butbut warriors sa saindang mga daghan asin mga takyag. Si Whang-od dati nag-eensayo nin ''pag-fi-ing'' sagkod na an headhunting pigdisganar kan gobyerno. ''An fi-ing'' huring ginibo kan 1972. <ref name=":6">{{Cite news|last=Albano Jr.|first=Estanislao|title=Saving Kalinga's dying art of tattooing|url=http://newsinfo.inquirer.net/738487/saving-kalingas-dying-art-of-tattooing}}</ref>
Dawa ngani mayo na an mga headhunter, pig-aaplay pa man giraray ni Whang-od an mga tattoo sa mga turista sa Buscalan. Alagad dai na siya nag-aawit kun nagtatattoo nin mga turista, nin huli ta an mga awit para sana sa pagpagayon kan mga babaeng Kalinga asin para sa selebrasyon kan kapangganahan kan mga lalaking Kalinga sa ralaban. An nagkapira sa saiyang mga notable na parokyano iyo [[Rhian Ramos|si Rhian Ramos]], <ref>{{Cite news|date=December 5, 2014|title=LOOK: Rhian Ramos gets traditional tattoos|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/05/14/look-rhian-ramos-gets-traditional-tattoos|accessdate=March 25, 2025|archivedate=November 15, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151115015738/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/05/14/look-rhian-ramos-gets-traditional-tattoos}}</ref> Drew Arellano, <ref>{{Cite news|date=May 9, 2014|title='Biyahe ni Drew' heads to Kalinga, meets Apo Whang-Od|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/360250/newstv/biyahenidrew/biyahe-ni-drew-heads-to-kalinga-meets-apo-whang-od}}</ref> Liza Diño <ref name=":0">{{Cite news|date=February 19, 2017|title=LOOK: Liza Dino gets traditional tattoo|url=http://news.abs-cbn.com/life/02/19/17/look-liza-dino-gets-traditional-tattoo}}</ref> asin [[Ice Seguerra]] . <ref name="aiza">{{Cite news|last=Gianna Francesca Catolico|date=February 20, 2017|title=LOOK: Aiza Seguerra, Liza Diño visit centenarian Apo Whang-od|url=http://lifestyle.inquirer.net/255021/look-aiza-seguerra-liza-dino-visit-centenarian-apo-whang-od/}}</ref>
An saiyang mga enot na trabaho sa pag-tattoo dai nagtao saiya nin ano man na kita <ref name="newsau">{{Cite news|last=Hatton|first=Will|title=The lost tribe and the 'tattoo master'|url=https://www.news.com.au/travel/travel-advice/the-lost-tribe-and-the-tattoo-master/story-fnndib5x-1227370674164}}</ref> alagad huli sa pagdakol kan mga turista sa saiyang banwaan, siya nagkukua nin dai mababa sa [[Piso kan Filipinas|Php]] 5,000 kada aldaw para sa saiyang pag-tattoo kan 2015. Nag-aako siya nin mga beynte sagkod treyntang parokyano aroaldaw. Naggigibo sana siya nin simpleng mga tattoo ngunyan huli ta gurang na siya. An saiyang mga aprentis, gabos babae, nagpadagos kan tradisyon para saiya asin sa saindang mga tawo. <ref>{{Cite news|last=Valencia|first=Angelyn|title=Apo Whang-Od, maayos na ang kalusugan|url=http://news.abs-cbn.com/life/02/13/17/apo-whang-od-maayos-na-ang-kalusugan|language=Tagalog}}</ref>
An tinta sa tattoo na ginagamit niya kompuesto nin mga katutubong materyales, parati sarong halo nin uling asin tubig na pigtatapik sa kublit gamit an tunok hale sa kahoy [[Lemonsito|na calamansi]] o [[Lukban|pomelo]] . <ref>{{Cite news|last=Henson|first=Joaquin|date=July 20, 2017|title=NBA star to get body tattoo from local artist|url=https://www.philstar.com/sports/2017/07/19/1727861/nba-star-get-body-tattoo-local-artist}}</ref> An suanoy na teknik na ini nin ''batok'' may petsang sangribong taon na an nakaagi asin medyo masakit kumpara sa mga kombensyonal na teknik. <ref>{{Cite news|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-804500|title=Tattooed by the oldest tattoo artist in the Philippines|date=June 19, 2012|accessdate=March 25, 2025|archivedate=June 20, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120620215106/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-804500}}</ref> Naggagamit siya nin mga disenyo na makukua sa naturalesa asin mga pundamental na heometrikong porma. <ref name="bbc">{{Cite news|last=Lowe|first=Aya|date=May 27, 2014|title=Reviving the art of Filipino tribal tattoos|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-27539510}}</ref> Igwa siyang kadakol na mga pirmang tattoo, alagad poon kan 2017, an saiyang pirmang tattoo kompuesto nin tolong tuldok, na nagrerepresentar kan saiyang sadiri asin kan saiyang duwang aprentis, na ilinaladawan bilang pagpapadagos kan porma nin arte poon sa mas gurang sagkod sa masunod na henerasyon.
Apwera sa pagigin sarong tattoo artist, si Whang-od sarong iginagalang na gurang sa baryo <ref name="rappler">{{Cite news|url=http://www.rappler.com/life-and-style/arts-and-culture/109139-whang-od-indigenous-tattoo-artist-memories|title=Indelible moments with Whang-od, a living legend}}</ref> asin nagtutugtog nin nose flute . Naggigibo man siya nin mga trabaho sa agrikultura arog kan pagpakakan nin mga orig asin manok, <ref name=":19">{{Cite news|last=Lejano|first=Don|title=Apo Whang-od behind the ink and lemon thorns|url=http://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|language=en}}</ref> asin pagkultibar nin paroy. <ref name=":192">{{Cite news|last=Lejano|first=Don|date=October 25, 2017|title=Apo Whang-od behind the ink and lemon thorns|url=http://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240217071839/https://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 30, 2017|newspaper=Philippine Daily Inquirer|language=en}}</ref>
Kan Pebrero 17, 2025, an saiyang edad yaon na sa 108, na binabagsak an rekord ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2025)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Personal na buhay ===
Kan siya hoben pa, si Whang-od igwa nin nobyo na an pangaran Ang-Batang, sarong Butbut na parapakilaban. Naggibo siya nin ''batok'' ki Ang-Batang pagkatapos kan enot na kapangganahan kan parapakilaban sa sarong ralaban. <ref name=":22">{{Cite web|date=March 1, 2016|title=Ang pag-ibig ni Whang Od ngayong Sabado sa 'Wagas'|trans-title=The Romance of Whang Od this Sunday at 'Wagas'|url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/21824/ang-pag-ibig-ni-whang-od-ngayong-sabado-sa-wagas/story/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072046/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/21824/ang-pag-ibig-ni-whang-od-ngayong-sabado-sa-wagas/story/|archive-date=February 17, 2024|access-date=April 20, 2017|website=www.gmanetwork.com|publisher=GMA Network|language=Tagalog}}</ref> Dakul na mga gurang an nagkontra sa saiyang relasyon ki Ang-Batang, sa pagtubod na an linya nin dugo kan lalaki bakong puro . Sa kahurihurihi, inareglo an kasal para ki Ang-Batang asin an pinakamarahay na katood ni Whang-od na si Hogkajon. Si Ang-Batang nagadan bilang resulta kan aksidente sa pagtroso kan si Whang-od 25 anyos pa sana.
[[Ladawan:Grace_Palicas_doing_a_facial_tattoo.jpg|thumb| Grace Palicas, apo asin senior apprentice ni Whang-od, naggigibo nin tattoo sa lalawgon asin nagpapadagos kan tradisyon nin ''batok'']]
Kan huri nagdesisyon siyang dai nanggad mag-agom asin mayo nin mga aki, na mayo nin nawalat na direktang mga gikan tanganing ipadagos an saiyang legasiya bilang sarong ''mambabatok'' o tradisyonal na Kalinga tattoo artist. Nagkaigwa siya nin relasyon sa ibang mga parapakilaban kan Kalinga, alagad nagdanay na daing agom huli sa saiyang panuga. Susog sa tradisyon, an saiyang kakayahan sa pag-tattoo mamana sana sa paagi nin linyada. Nagtutubod si Whang-od na kun an sarong tawo sa luwas kan linya nin dugo magpoon na mag-tattoo, an mga tattoo magkakaigwa nin impeksyon. An impluwensya kan modernidad nangangahulugan na an mga hobenes kan saiyang baryo dai na interesado sa pag-ako kan mga gibo nin tattoo kan saindang mga gurang sa laog nin mga dekada, sagkod na an paglangkaw kan pag-apresyar sa mga paagi nin mga Katutubo sa ika-21 siglo nagbukas kan dalan para sa pagpreserbar kan porma nin arte sa Buscalan. Si Whang-od nagsanay ki Grace Palicas, an saiyang makoapo, asin si Ilyang Wigan, saro pang kasalihid kan linya nin dugo, tanganing ipadagos an saiyang mga tattoo artistry. Mas dakol na mga kasalihid sa linya nin dugo an luway-luway na nagin interesado sa mga porma nin arte kan saindang mga tawo, kaiba an sarong 12-anyos na an pangaran Den Wigan. <ref name=":17">{{Cite news|last=Salvador-Amores|first=Analyn|date=October 25, 2017|title=Whang-od as a brand name|url=https://www.rappler.com/views/imho/186345-wang-od-brand-name-tattoo}}</ref> Alagad, an mga kasalihid na ini dai pa nakagibo kan ibang mga gibo nin sarong ''mambabatok,'' asin an sadiri nindang mga tattoo bakong arog ka-komplikado kan mga ki Whang-od. Dugang pa, susog sa antropologong Filipino na si Analyn Salvador-Amores, an iba pang mga tradisyon ''nin batok'', na kabali an pag-awit asin paghula, asin an pagbuyagyag kan mga simbolikong kahulugan kan mga tattoo, tibaad mawara ki Whang-od huli ta an mga ini dai nababalyo sa saiyang mga kasalihid. An pag-awit asin paghula ginigibo sana para sa mga tawong Kalinga, nungka para sa mga tawong nasa luwas kan etnikong rona. Sa siring, si Whang-od tibaad iyo an huring ''mambabatok'' kan saiyang baryo, apwera sana kun an mga katutubong Kalinga mismo pormal na nagpili na magkaigwa nin tradisyonal na mga tattoo bilang parte kan saindang modernong kultura, asin an saiyang mga aprentis nakakabisado kan magarbo asin masakit na marhay na mga arte nin pag-awit nin tattoo bago siya magadan.
=== Legasiya asin epekto sa kultura ===
Sinabi ni Senador [[Nancy Binay]] na an epekto ni Whang-od sa kulturang Pilipino nakatabang sa pagpatalubo nin kaaraman asin pagpadanay kan kaaraman, tradisyon, asin kultura kan mga tattoo nin Kalinga na buhay asin midbid kan mga hoben na henerasyon asin mga tawo sa luwas kan kulturang Pilipino. An praktis kan mga tattoo sa Kalinga haros nawara na asin an ideya dai na malinaw, "An tradisyon kan Batok nagbago sa modernong panahon sa nakaaging mga milenyo." An titulo ni Whang-od bilang "Huring Kalinga Tattoo Artist" <ref>{{Cite web|last=Dumaraos|first=Gelyka|date=July 31, 2017|title=Meet Apo Whang-Od, the Last Kalinga Tattoo Artist in the Philippines|url=https://theculturetrip.com/asia/philippines/articles/meet-apo-whang-od-the-last-hand-poke-tattoo-artist-in-the-philippines/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072558/https://theculturetrip.com/asia/philippines/articles/meet-apo-whang-od-the-last-hand-poke-tattoo-artist-in-the-philippines|archive-date=February 17, 2024|access-date=February 17, 2024|website=Culture Trip}}</ref> dai mahahaloy magigin bakong eksakto. Sinasabi na si Whang-od nagtutukdo ngonyan sa 20 hoben na daragita, kaiba an saiyang mga makoapo kan arte nin ''mambabatok'' tanganing an tradisyon asin kaaraman dai magadan kaiba niya asin tanganing an saiyang legasiya madara sa paagi kan saiyang mga estudyante asin mga makoapo. <ref>{{Cite web|last=Billing|first=Lynzy|date=May 9, 2018|title=A 101-Year-Old Tattoo Artist is Teaching Girls to Ink for Independence|url=http://www.atlasobscura.com/articles/fang-od-oggay-kalinga-tattoo-philippines|url-status=|archive-url=https://archive.today/20220627231354/https://www.atlasobscura.com/articles/fang-od-oggay-kalinga-tattoo-philippines|archive-date=June 27, 2022|access-date=February 17, 2024|website=Atlas Obscura}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (February 2025)">nuarin?</span></nowiki>'' ]</sup> Sa beynteng hoben na estudyante na saiyang pigtutukdoan, si Grace Palicas asin Ilyang Wigan sana an pigkokonsiderar na saiyang tunay na mga aprentis; nin huli sa tradisyon, an pag-aprentis sa batok dapat sanang ipasa asin itukdo sa mga kadugo. An "pirma" na tattoo ni Whang-od igwa nin tolong tuldok, na nagrerepresentar kan saiyang sadiri asin kan saiyang mga aprentis na may relasyon sa dugo asin nagrerepresentar kan masunod na henerasyon sa saiyang arte. <ref name="thegoodtrip.ph2">{{Cite web|url=https://thegoodtrip.ph/posts/whang-od|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113175308/https://thegoodtrip.ph/posts/whang-od|archive-date=January 13, 2021|title=Whang-Od is Not the Last Mambabatok | the Good Trip}}</ref> An mga tattoo na ini nin Kalinga, sa ibong kan mga simbolo na nangyayari sa naturalesa na may darang simpleng mga heometrikong disenyo, dai nagdadara kan parehong kahulugan na igwa sinda kan sinda nakua sa paagi nin kultura nin pakikipaglaban. <ref>{{Cite web|url=http://www.positivelyfilipino.com/magazine/from-brooklyn-to-buscalan-a-journey-to-whang-od|title=From Brooklyn to Buscalan: A Journey to Whang Od|date=March 6, 2019}}</ref>
=== Centenary ===
Susog sa manlaen-laen na pinagkukuanan, si Whang-od namundag kan Pebrero 17, 1917, asin siya nag-100 anyos kan 2017 <ref>{{Cite web|last=Garcia|first=Grace|date=May 4, 2017|title=Centenarians increasing worldwide; benefits await those born in PH {{!}} INQUIRER.net|url=http://usa.inquirer.net/3389/centenarians-increasing-worldwide-benefits-await-born-ph|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072853/https://usa.inquirer.net/3389/centenarians-increasing-worldwide-benefits-await-born-ph|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|website=usa.inquirer.net|language=en}}</ref> na naggigibo saiya na kwalipikado na mag-ako nin mga benepisyo hale sa gobyerno kan Pilipinas susog sa Centenarians Act of 2016 o Republic Act 10868. Alagad, nagduda an gobyerno asin nagkapirang grupo sa saiyang paghihingako nin huli ta mayo siyang iprinesentar na anuman na balidong dokumento na nagpapatunay kan saiyang petsa nin pagkamundag. Mayo nin mga rekording kan petsa nin pagkamundag sa kadakol na mga lugar sa hinterland kan Pilipinas, arog kan Buscalan, kan panahon na sinasabing namundag si Whang-od, huli ta dai kayang mag-agi sa lugar kan panahon na idto, an mga rekording kan mga petsa nin pagkamundag sa papel bakong parte kan kultura kan komunidad kan panahon na idto, asin an mga nakaaging tensyon etniko na nagin dahelan kan mga giyera kan mga tribu. <ref name=":92">{{Cite news|last1=Rey|first1=Aika|last2=Serafica|first2=Raisa|date=October 22, 2017|title=VIRAL: Was Whang Od exploited at Manila FAME?|url=https://www.rappler.com/moveph/viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240217073102/https://www.rappler.com/moveph/186028-viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|work=Rappler|language=en}}</ref> Kan Hunyo 2017, nakaresibe siya nin sarong Philippine postal ID na pormal na nagmidbid kan saiyang petsa nin pagkamundag bilang Pebrero 17, 1917, na nagin kwalipikado saiya para sa mga benepisyo sa irarom kan Centenarians Act. <ref>{{Cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2017/06/16/whang-od-receives-postal-id-547919|title=Whang-od receives postal ID|last=Fabian|first=Larry|date=June 16, 2017|work=[[Sun.Star]]|access-date=October 23, 2017|language=en|archive-date=October 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023175209/http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2017/06/16/whang-od-receives-postal-id-547919|url-status=dead}}</ref>
== Pagkamidbid ==
Huli sa estado ni Whang-od bilang an huring ''mambabatok'' kan saiyang henerasyon, <ref name=":7">{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/630424/netizens-say-manila-fame-trade-show-exploiting-tattoo-artist-apo-whang-od/story/|title=Netizens say Manila FAME trade show exploited tattoo artist Apo Whang-Od|last=Bondoc|first=Marlly Rome|language=en-US}}</ref> an saiyang papel sa pagdara nin kaaraman sa sarong porma nin tradisyonal na pag-tattoo asin pagsasanay sa nagkapirang parapraktis, kadakol na mga netizen an nag-lobby saiya na magin saro sa mga [[Artista Nasyunal kan Filipinas|National Artists of the Philippines]] . an kampanya nin hashtag (#WangOdNationalArtist) nagpoon kan Setyembre 2015 asin an hashtag ipinaabot sa social media nin mga 11 ribong beses pakalihis nin haros sarong bulan. <ref>{{Cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/726963/campaign-to-declare-whang-od-as-national-artist-hits-11k-mark|title=Campaign to declare Whang-Od as National Artist hits 11k mark}}</ref> An ibang mga netizens nagkakampanya para saiya na tawan siya kan National Living Treasures Award imbes. <ref>{{Cite news|url=https://www.rappler.com/moveph/cordilleran-tattooer-whang-od-oggay-national-living-treasure|title='Cordilleran tattooer should get Nat'l Living Treasure, not Nat'l Artist Award'|last=Tupaz|first=Voltaire}}</ref>
Kan 2015, si Senador kaidto na [[Miriam Santiago|si Miriam Defensor Santiago]] nag-agyat sa saiyang mga katrabaho sa [[Senado kan Filipinas|Senado kan Pilipinas]] sa paagi nin sarong resolusyon na si Whang-od dapat nominado bilang saro sa mga National Living Treasures (GAMABA o ''Gawad Manlilikha ng Bayan'' sa [[Tataramon na Filipino|Tagalog]] ), na kapantay an ranggo kan mga National Artists. <ref>{{Cite news|url=https://www.rappler.com/moveph/miram-santiago-wang-od-oggay-ligaya-amilbangsa-national-living-treasure|title=Miriam: Wang-od Oggay and Ligaya Amilbangsa, national living treasures|date=October 2, 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/539301/lifestyle/artandculture/miriam-urges-colleagues-to-nominate-wang-od-amilbangsa-as-national-living-treasures|title=Miriam urges colleagues to nominate Wang-Od, Amilbangsa as 'National Living Treasures'|date=October 2, 2015}}</ref> Si Senador [[Nancy Binay]] sa paagi kan sarong resolusyon kan senado kan Hunyo 2016 nagsugo sa senado kan Pilipinas na nominaron si Whang-od bilang National Living Treasure. <ref>{{Cite web|url=https://www.senate.gov.ph/lis/bill_res.aspx?congress=17&q=SRN-2|title=NATIONAL LIVING TREASURES AWARD|last=Binay|first=Maria Lourdes S.|authorlink=Nancy Binay|date=June 30, 2017|website=[[Senate of the Philippines]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809173346/https://www.senate.gov.ph/lis/bill_res.aspx?congress=17&q=SRN-2|access-date=October 18, 2017|archive-date=August 9, 2017}}</ref> Siring man, an saiyang nominasyon bilang National Artist o National Living Treasure suportado ni Senador asin embahador kan United Nations [[Loren Legarda|na si Loren Legarda]] sa paagi nin separadong resolusyon kan Senado. <ref>{{cite web|url=http://www.senate.gov.ph/press_release/2015/1005_legarda1.asp|title=Press Release - Legarda Pays Tribute To Kalinga's Oldest Traditional Tattoo Artist|date=October 5, 2015|website=www.senate.gov.ph|access-date=October 18, 2017}}</ref>
Nagpahayag man nin suporta si dating pamayo [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|kan National Commission for Culture and the Arts of the Philippines]] (NCCA) na si Felipe de Leon Jr. sa nominasyon ni Whang-od asin nagrason na an papel kan sarong ''mambabatok'' iyo an magin parola nin pag-iribahan asin suporta kan komunidad. Idinagdag man niya na tinatabangan niya an saiyang komunidad sa paagi nin pag-tattoo nin mga turista asin siya naggigibo nin tradisyonal na porma nin arte kan Kalinga bilang paagi nin pamumuhay asin kun kaya dapat na magin kwalipikado para sa parehong National Living Treasure Award asin National Artists Award. <ref name=":1">{{Cite news|url=http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/dayaw-season-2-episode-5/|title=Dayaw Season 2: Our Knowledge, Our Pride|work=National Commission for Culture and the Arts|accessdate=March 25, 2025|archivedate=April 20, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420145909/http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/dayaw-season-2-episode-5/}}</ref> An Pilipinong antropologo asin propesor [[Unibersidad kan Filipinas, Baguio|kan Unibersidad kan Pilipinas Baguio na]] si Analyn Salvado-Amores nagsabi na dawa mayo siyang pagtumang sa nominasyon ni Whang-od sa GAMABA, tibaad dai siya ma-confer huli ta siya nagkukua sa pag-tattoo asin saro sa mga kahagadan para sa sarong premyong GAMABA iyo an magpraktis kan craft na dai man naggaganansya gikan digdi. Alagad, kun an pinalataw na isyu makakaolang sa saiyang deklarasyon bilang National Living Treasure, pwede pa man giraray siyang nominado para sa National Artist Award, na kapareho an ranggo sa National Living Treasure Award.
Si Whang-od pormal na nominado sa National Living Treasures Award sa ika-66 na Manila Fame event kan Oktubre 21, 2017. <ref name=":10">{{Cite news|url=http://www.interaksyon.com/manila-fame-issues-statement-on-apo-whang-od-exploitation-issue/|title=Manila FAME issues statement on Apo Whang-Od 'exploitation' issue|date=October 23, 2017}}</ref> <ref name=":16">{{Cite news|last=Rey|first=Aika|title=Whang Od not 'exploited,' says Manila FAME organizers|url=https://www.rappler.com/moveph/whang-od-exploited-manila-fame-dti-citem}}</ref> An nominasyon inako kan NCCA sa paagi nin sarong seremonya sa laog kan aktibidad. Pig-finalize na kan NCCA an mga dokumento para ma-confer si Whang-od asin mapirmahan ini kan [[Presidente kan Filipinas|Presidente kan Pilipinas]] . Kun itao na, si Whang-od makakakua nin bulawan na medalyon, sarong bulanan na allowance na Php 14,000 asin sarong starting grant na Php 100,000. Kan Pebrero 28, 2018, an Senado kan Pilipinas sararong nagpasar nin sarong resolusyon na nagsusuporta asin nagnonominar ki Whang-od para sa GAMABA. <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/644975/whang-od-nominated-for-gawad-manlilikha-ng-bayan/story/|title=Whang-Od nominated for Gawad Manlilikha ng Bayan|last=Legaspi|first=Amita|date=February 28, 2018}}</ref>
Kan Hunyo 12, 2018, an [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|National Commission for Culture and the Arts]] nag-anunsyo na an prestihiyosong ''Dangal ng Haraya Award'' itatao ki Whang-od sa Hunyo 25 sa [[Tabuk|Tabuk, Kalinga]], an kabisera kan ginikanan na probinsya ni Whang-od. Padagos pa an huring yugto kan GAMABA (National Living Treasures Award) Committee.
Kan Pebrero 14, 2024, si Whang-od nag-ako kan Presidential Medal of Merit gikan ki Presidente [[Bongbong Marcos]] . <ref>{{Cite news|last=de Leon|first=Dwight|url=https://www.rappler.com/philippines/marcos-jr-awards-presidential-medal-merit-apo-whang-od/|title=Filipino tattoo artist Whang-Od awarded the Presidential Medal of Merit}}</ref>
Kan Mayo 1, 2024, [[Michelle Dee|si Michelle Dee]] nagpatattoo kan saiyang takyag ni Whang-od na may tolong tuldok na pirma. Dangan mapag-aling-aling niyang "kinoronahan" si Whang-od bilang [[Pagarayonan|"reyna nin kagayunan]] ", mantang an huri nagpirma kan tattoo-inspired na halawig na itom na gown sketch ni Dee na inspirasyon ni Whang-od. Tinawan man siya ni Dee nin jersey na may nakasurat na “Filipinas 2023” sa enotan, asin “MMD” sa likod. <ref>{{Cite news|last=Roque|first=Nika|title=Michelle Dee 'crowns' Apo Whang Od|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/905689/michelle-dee-crowns-apo-whang-od/story/}}</ref>
== Mga Pangyayari ==
Yaon si Whang-od atol kan Dutdutan Tattoo Expo 2012 na ginibo sa Pilipinas kun sain igwa siyang sadiring booth. <ref>{{Cite web|url=http://www.dutdutan.com.ph/2012/events2012_Attending%20Artist.htm|title=Tribal Gear/Dutdutan - Tattoo Festival|website=dutdutan.com.ph|access-date=June 9, 2017}}</ref> An imahe ni Whang-od kabali sa sarong eksibit sa Royal Ontario Museum sa Canada. An eksibit may titulong ''Tattoos: Ritual.'' ''Midbidan.'' ''Pagkagusto nin marhay.'' ''Arte'' asin ini enot na ipinahiling kan Abril 2, 2016. An mga eksibit pinili an retrato gikan sa nagkapirang retrato gikan sa saro pang eksibit sa Musee Du Quai Branly sa [[Paris]] . Dai ninda aram an manungod ki Whang-od sagkod na may bisita na nagsabi sainda. <ref name="exhibit">{{Cite news|title=Kalinga tattoo artist's work draws raves in Toronto museum|url=http://globalnation.inquirer.net/138622/138622|last=De la Cruz|first=Jhong}}</ref>
Kan Oktubre 2017, si Whang-od kaiba si Palicas asin Wigan, an saiyang mga aprentis asin apoon, nagduman sa Metro Manila tanganing ipahiling an saindang pagkagibo sa ika-66 na Manila Fame trade show. <ref>{{Cite news|url=https://coconuts.co/manila/lifestyle/traditional-filipino-tattoo-artist-apo-whang-od-manila/|title=Traditional Filipino tattoo artist Apo Whang Od is in Manila {{!}} Coconuts Manila}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2445076&CategoryId=13003|title=Centenarian Tattoo Artist Draws Thousands of Young Fans in the Philippines|website=www.laht.com|publisher=[[Latin American Herald Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023173726/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2445076&CategoryId=13003|access-date=October 23, 2017|archive-date=October 23, 2017}}</ref> An mga organisador kan Manila Fame pigtuyaw makalihis na magluwas an sarong retrato na nag-viral sa social media. <ref name=":9">{{Cite news|title=VIRAL: Was Whang Od exploited at Manila FAME?|url=https://www.rappler.com/moveph/viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame}}</ref>
== Mga tampok sa telebisyon ==
An Amerikanong antropologo na si Lars Krutak nagbisita sa Kalinga kan 2007 asin pigdokumento an mga gibo ni Whang-od sa tattoo. An episode kan 10-parte na serye ni Krutak ''na Tattoo Hunter'' na itinampok sa Discovery Channel iyo an nagin kapinunan kan pagpresentar kan kultura kan Kalinga asin Whang-od sa sarong pankinaban na mga paradalan. Kan 2010, siya itinampok man sa ''i-Witness'', sarong dokumentaryong programa sa telebisyon kan [[GMA Network]], na pigdokumento ni [[Kara David]] . <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/publicaffairs/iwitness/196315/ang-huling-mambabatok-documentary-by-kara-david/story/|title='Ang Huling Mambabatok' (Documentary by Kara David)|language=English, Tagalog}}</ref>
Kan 2017, si Whang-od itinampok sa ''Dayaw'' series kan NCCA asin ABS-CBN News Channel, kun saen an saiyang mga kontribusyon sa nasyonal na identidad asin pamana kan nasyon iprinesentar kan dating Pamayo kan NCCA na si Felipe De Leon Jr. asin Senador [[Loren Legarda]] . <ref name=":1"/> An saiyang istorya nin buhay itinampok sa ''Wagas'', sarong serye nin drama kan GMA News TV kan 2017, kun saen [[Janine Gutierrez|si Janine Gutierrez]] an nagladawan ki Whang-od.
== Soboot Pag-aprobetsar kan Nas Daily ==
Kan 2021, an personalidad sa social media na si Nuseir Yassin, na mas midbid bilang [[Nas Daily]], nagmukna nin sarong kurso na nagtatampok ki Whang-od sa saiyang plataporma na [[Nas Daily|Nas Academy]].<ref>{{Cite web |date=2021-08-06 |title=NCIP to review validity of Nas Daily 'contract' with Whang-Od |url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/national-commission-indigenous-peoples-review-validity-nas-daily-contract-whang-od/ |access-date=2025-06-25 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref>
Alegasyon kan pamangkin ni Whang-od na si Grace Palicas na mayo nin magkakanigong pagtugot si Yassin na gamiton an kaagid ni Whang-od. Nagsimbag sa isyu si Yassin alagad dai ini nag-ako nin pag-uyon sa publiko.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Dana |date=2021-08-09 |title=Nas Daily speaks up on Whang-Od issue: 'Our intentions are pure' |url=https://entertainment.inquirer.net/417925/nas-daily-speaks-up-on-whang-od-issue-our-intentions-are-pure |access-date=2025-06-25 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Ipangpundo an kurso sa kahurihurihi.
== Hilingon man ==
* Mga tattoo sa Pilipinas
* [[Mga Bisaya|Mga tattoo nin Visaya]]
* [[Kalinga|Kalinga (probinsya)]]
* [[Macliing Dulag|Macli-ing Dulag]]
== Mga Toltolan ==
{{reflist|2}}
{{Saringsing}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
54ey1yy9trhsfkhg39sg1mjk263ybvi
311717
311716
2026-10-21T02:27:18Z
Filipinayzd
7
/* Pagkamidbid */
311717
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Filipino tattoo artist (born 1917)}}
{{Philippine name|Oggay}}
{{Use mdy dates|date=April 2023}}
{{Infobox artist
| image = Whang-od tattooing.jpg
| image_size =
| alt =
| caption = Whang-od tattooing on June 30, 2016
| other_names = {{ubl|Maria Oggay<ref>{{cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2016/10/05/chasing-whang-od-oldest-kalinga-mambabatok-501830|title=Chasing Whang–od, the oldest Kalinga Mangdadamo|last=Catalan|first=Maria Elena|date=October 5, 2016|accessdate=February 28, 2017|newspaper=Sun Star Baguio|archive-date=March 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327150916/http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2016/10/05/chasing-whang-od-oldest-kalinga-mambabatok-501830|url-status=dead}}</ref>
| Apo Whang-Od<ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines | title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106 | newspaper=The Guardian | date=April 3, 2023 | last1=Ratcliffe | first1=Rebecca }}</ref>
|''Alternate name spellings'': {{flatlist|
* Whang Od
* Wang Od
* Fang-od
* Whang-ud
}}}}
| birth_name = Whang-od Oggay
| birth_date = {{Birth date and age|1917|2|17}}
| birth_place = [[Tinglayan]], [[Kalinga (province)|Kalinga]], [[Mountain Province]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]]
| nationality = [[Philippines|Filipino]]
| education =
| alma_mater =
| known_for = Last and oldest practitioner of Kalinga tattooing<ref name=inq>{{cite news| last = Melanes
| first = Maurice| date = September 10, 2013| title = Skin as archive of history, culture, identity| url = http://newsinfo.inquirer.net/485029/skin-as-archive-of-history-culture-identity| newspaper = [[Philippine Daily Inquirer]]
| location = Philippines| access-date = October 19, 2015}}</ref><ref>{{cite news| date = 2014| title = Whang-Od| url = http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/| archive-url = https://web.archive.org/web/20140803044253/http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/| url-status = dead| archive-date = August 3, 2014| newspaper = [[National Geographic Society|National Geographic]]| location = [[United States]]| access-date = October 19, 2015| accessdate = March 15, 2021| archivedate = August 3, 2014| archiveurl = https://web.archive.org/web/20140803044253/http://travel.nationalgeographic.com/travel/traveler-magazine/photo-contest/2014/entries/281595/view/}}</ref><br>Oldest person on the cover of ''Vogue''
| notable_works =
| style =
| movement =
| spouse =
| partner =
| awards = [[Presidential Medal of Merit (Philippines)]]
| elected =
| patrons =
| memorials =
| website = <!-- {{URL|Example.com}} -->
| module =
}}
Si '''Whang-od Oggay''' ( <small>pronunciation kan enot na pangaran:</small> [ ˈ(h)waŋˈ(ʔ)ɔd ] ; <ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=WTJf4mulnRE|title=Biyahe ni Drew: Meet Apo Whang-Od, the oldest traditional tattoo artist in Kalinga|date=13 October 2019|website=YouTube|publisher=GMA Public Affairs|access-date=16 April 2023}}</ref> namundag {{Circa}} Pebrero 17, 1917 o Marso 6, 1919), <ref>{{cite web|url=https://radyonatin.com/story.php/46552|title=Legendary tattoo artisan Whang-od celebrates 104th birthday|access-date=March 25, 2025|archive-date=November 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121010840/https://radyonatin.com/story.php/46552|dead-url=yes}}</ref> bisto man sa pangaran na '''Maria Oggay''', sarong tattoo artist gikan sa baryo nin Buscalan sa laog [[Tinglayan|kan Tinglayan]], [[Kalinga]], Filipinas . <ref>{{Cite news|title=Whang-od, el mito de la última tatuadora de la tribu filipina Kalinga|url=http://www.lavanguardia.com/cultura/20150812/54435777390/whang-od-el-mito-de-la-ultima-tatuadora-de-la-tribu-filipina-kalinga.html}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Ratcliffe|first=Rebecca|title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106|url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines}}</ref> Parati siyang piglaladawan bilang an "huri" asin pinakagurang ''na mambabatok'' (tradisyonal na paratattoo nin Kalinga) asin parte kan mga tawong Butbut kan mas dakulang etnikong grupo nin Kalinga . <ref>{{cite news|date=August 12, 2015|title=Whang-od, el mito de la última tatuadora de la tribu filipina Kalinga|trans-title=Whang-od, the Myth of the Last Tattoist from the Philippine Kalinga tribe|url=http://www.lavanguardia.com/cultura/20150812/54435777390/whang-od-el-mito-de-la-ultima-tatuadora-de-la-tribu-filipina-kalinga.html|newspaper=[[La Vanguardia]]|location=Spain|language=Spanish|access-date=October 19, 2015}}</ref>
Sa edad na 11, nagpoon siyang mag-tattoo [[Pugot payo|nin mga headhunter]] asin babae ni Butbut. Alagad an mga parapakilaban tradisyonal na nagkukua nin mga tattoo gikan sa mga gibo sa pakikipaglaban. Sa pagtapos kan giyera kan mga tribu sa rehiyon, si Whang-od padagos na naggigibo nin tradisyonal na pag-tattoo sa mga turista na nagbibisita sa Buscalan. <ref>{{Cite news|last=Ratcliffe|first=Rebecca|date=April 3, 2023|title=Indigenous tattooist becomes Vogue's oldest ever cover star at 106|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/03/indigenous-tattooist-apo-whang-od-vogue-oldest-cover-star-106-philippines|access-date=April 11, 2023|issn=0261-3077}}</ref>
Bakong arog kan mayoriya kan mga Pilipino, dai siya tataong magtaram [[Tataramon na Tagalog|nin Tagalog]], [[Tataramon na Filipino|Filipino]], o [[Tataramon na Ingles|Ingles]] . Nakikipag-olay sana siya sa [[Tataramon na Kalinga|Kalinga]], an saiyang katutubong tataramon, asin [[Tataramon na Ilokano|Ilocano]], sarong [[lingua franca]] kan Norteng Luzon.
Kan Abril 2023, an 106-anyos na si Whang-od nagluwas sa cover kan ''Vogue Philippines'' {{'}} Beauty Issue, na iyo an pinakagurang na nabubuhay na tawo na nagluwas sa cover kan <nowiki><i id="mwYQ">Vogue</i></nowiki> . <ref>{{Cite news|last=Woodyatt|first=Amy|title=A 106-year-old from the Philippines is Vogue's oldest ever cover model|url=https://edition.cnn.com/style/article/vogue-philippines-april-cover-intl-scli/index.html}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Sánchez|first=Emma|title=106-year-old Indigenous Filipino tattoo artist becomes Vogue cover model|url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogue-cover-mod-rcna77658}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Mouriquand|first=David|date=April 10, 2023|title=106-year-old Filipino tattoo artist becomes Vogue's oldest cover model|url=https://www.euronews.com/culture/2023/04/10/a-106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogues-oldest-ever-cover-model|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217063955/https://www.euronews.com/culture/2023/04/10/a-106-year-old-indigenous-filipino-tattoo-artist-becomes-vogues-oldest-ever-cover-model|archive-date=February 17, 2024|access-date=April 11, 2023|website=euronews|language=en}}</ref>
An [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|National Commission for Culture and the Arts]] (NCCA) nagtao ki Whang-od kan prestihiyosong ''Dangal ng Haraya Award'' sa [[Tabuk]], an kabisera kan etnikong probinsya ni Whang-od na [[Kalinga]], kan 2018. Siya nominado para sa National Living Treasures Award (Gawad Manlilikha ng Bayan) kan 2017. An saiyang nominasyon pigpoproseso pa kan NCCA. <ref name="news.mb.com.ph2">{{Cite web|url=https://news.mb.com.ph/2018/06/22/apo-whang-od-commended-for-raising-kalinga-culture|title=Apo Whang–Od commended for raising Kalinga culture|website=Manila Bulletin News|access-date=June 24, 2018|archive-date=November 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104101431/https://news.mb.com.ph/2018/06/22/apo-whang-od-commended-for-raising-kalinga-culture/|url-status=}}</ref><ref name="rappler.com2">{{Cite web|last=Cimatu|first=Frank|date=June 12, 2018|title=Whang-od to receive Dangal ng Haraya award|url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/whang-od-ncca-dangal-ng-haraya-award|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217064533/https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/204710-whang-od-ncca-dangal-ng-haraya-award/|archive-date=February 17, 2024|access-date=February 17, 2024|website=Rappler}}</ref><ref name="news.abs-cbn.com2">{{Cite web|url=https://news.abs-cbn.com/life/06/13/18/whang-od-to-receive-award-for-contribution-to-ph-culture-arts|title=Whang-od to receive award for contribution to PH culture, arts|website=ABS-CBN News}}</ref><ref name="cnnphilippines.com2">{{Cite web|url=https://cnnphilippines.com/lifestyle/2018/06/13/Whang-od-Dangal-ng-Haraya-2018-NCCA.html|title=Whang-od to receive cultural heritage award from NCCA|website=cnn|access-date=March 23, 2020|archive-date=November 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104101442/https://cnnphilippines.com/lifestyle/2018/06/13/Whang-od-Dangal-ng-Haraya-2018-NCCA.html|url-status=}}</ref>
== Biograpiya ==
=== Karera ===
[[Ladawan:Whang-od_and_a_recently_tattooed_visitor..jpg|thumb| Nakikipag-olay sa sarong bisitang may tattoo]]
Si Whang-od nagpoon na mag-tattoo sa edad na 15, <ref name=":42">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref>ng tradisyonal na porma nin arte na saiyang nanodan sa saiyang ama na pigkokonsiderar na sarong master tattooist sa rehiyon. <ref name=":152">{{Cite web|last=Krutak|first=Lars|authorlink=Lars Krutak|date=2009|title=Lars Krutak {{!}} The Last Kalinga Tattoo Artist of the Philippines {{!}} Lars Krutak|url=http://www.larskrutak.com/the-last-kalinga-tattoo-artist-of-the-philippines/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065424/https://www.larskrutak.com/the-last-kalinga-tattoo-artist-of-the-philippines/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|website=www.larskrutak.com|language=en-US}}</ref> Sa tradisyon, an mga lalaki sana na may espesyal na ginikanan sa pag-tattoo an tinutugutan na makanuod kan arte. Si Whang-od sarong eksepsyon huli sa saiyang talento asin potensyal na nahiling kan saiyang ama. Sa huring buhay, an mga piniling aprentis ni Whang-od mga babae sana, na binalga an tradisyon na patrimonial sa kaenot-enote sa naitala na kasaysayan kan Kalinga. Sa ibong kan pagbalga sa tradisyon, inako kan saiyang komunidad an saiyang desisyon. Ginigibo niya an ''batok'', an tradisyonal na pag-tattoo na may kamot, sa mga lalaking headhunter na nakakua kan mga tattoo sa paagi nin pagprotehir sa mga baryo o paggadan sa mga kaiwal. Nagpapatattoo man siya nin mga babae kan mga tawong Butbut sa Buscalan, Kalinga, para sa mga katuyuhan na estetiko. <ref name=":43">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref><ref name="bbc2">{{cite news|last=Lowe|first=Aya|date=May 27, 2014|title=Reviving the art of Filipino tribal tattoos|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-27539510|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20140528091339/http://www.bbc.com/news/world-asia-27539510|archive-date=May 28, 2014|access-date=October 19, 2015|newspaper=[[BBC]]|location=[[United Kingdom]]}}</ref> Bilang sarong tradisyonal na Kalinga tattooist o ''mambabatok'', siya naghuhula asin nag-aawit mantang naggigibo nin mga tattoo. <ref name=":122">{{Cite web|last=Buccat|first=Rhys|title=How an old woman tattooed an age-old tradition on the global map|url=http://news.abs-cbn.com/specials/ph/tattoo/whang-ud|url-status=|archive-url=https://archive.today/20230212153542/https://news.abs-cbn.com/specials/ph/tattoo/whang-ud|archive-date=February 12, 2023|access-date=October 23, 2017|website=ABS-CBN News|language=en-US}}</ref> An lambang disenyo na saiyang ginigibo igwa nin mga simbolikong kahulugan na espesipiko sa kulturang ''mambabatok'' . Halimbawa, an sarong parapakilaban na nakagadan nin kaiwal tatawan nin tattoo nin agila pagpuli nia hale sa ralaban. <ref name="rebirth">{{Cite news|last=Howard|first=Anne Collins|date=January 18, 2016|title=The rebirth of a 1,000-year tradition|url=http://www.bbc.com/travel/story/20160106-an-ancient-ink-technique-sees-new-blood}}</ref>
Enot siyang na-tattoo kan siya sarong tin-edyer <ref name=":44">{{cite web|last=Springer|first=Kate|date=August 6, 2017|title=Meet Whang Od Oggay: The Philippines' oldest tattoo artis|url=http://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217065146/https://edition.cnn.com/travel/article/philippines-oldest-tattoo-artist/index.html|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 19, 2017|website=[[CNN]]}}</ref> na may mga disenyo na igwa nin hagyan asin sarong sawa. <ref name=":5">{{Cite news|last=Daveney|first=Susan|title=This 100-Year-Old Female Tattoo Artist Is Cool AF|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/entry/100-year-old-female-tattoo-artist_uk_58db6db1e4b0546370634646}}</ref> An tattoo na python orog na mahalaga sa mga sagradong istorya kan saiyang banwaan. Susog sa saindang katutubong relihiyon, an tattoo nin kiskis nin sawa enot na itinao ki Lagkunawa, sarong magayon na nobleng babae gikan sa baryo nin Tinglayan (baryo ni Whang-od). Ini sarong regalo gikan sa bayani-diyos na si Banna, na namoot sa mortal. Poon kaidto, an tattoo ipinasa sa mga henerasyon. ''An Fatok'' iyo an termino na ginagamit sa pagpatattoo nin mga babae tanganing ipahiling an kagayunan asin kayamanan. Kun an takyag nin sarong babae may tattoo arog kan sadiring mga tattoo ni Whang-od, an pamilya kan babae obligadong magbayad sa paratattoo nin sarong piglet o sarong bugkos nin inani na bagas (na inaapod sa lokal na ''dalan'' ). Sa ibong na lado, ''an fi-ing'' iyo an termino na ginagamit sa pagtattoo nin mga lalaking Butbut warriors sa saindang mga daghan asin mga takyag. Si Whang-od dati nag-eensayo nin ''pag-fi-ing'' sagkod na an headhunting pigdisganar kan gobyerno. ''An fi-ing'' huring ginibo kan 1972. <ref name=":6">{{Cite news|last=Albano Jr.|first=Estanislao|title=Saving Kalinga's dying art of tattooing|url=http://newsinfo.inquirer.net/738487/saving-kalingas-dying-art-of-tattooing}}</ref>
Dawa ngani mayo na an mga headhunter, pig-aaplay pa man giraray ni Whang-od an mga tattoo sa mga turista sa Buscalan. Alagad dai na siya nag-aawit kun nagtatattoo nin mga turista, nin huli ta an mga awit para sana sa pagpagayon kan mga babaeng Kalinga asin para sa selebrasyon kan kapangganahan kan mga lalaking Kalinga sa ralaban. An nagkapira sa saiyang mga notable na parokyano iyo [[Rhian Ramos|si Rhian Ramos]], <ref>{{Cite news|date=December 5, 2014|title=LOOK: Rhian Ramos gets traditional tattoos|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/05/14/look-rhian-ramos-gets-traditional-tattoos|accessdate=March 25, 2025|archivedate=November 15, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151115015738/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/05/14/look-rhian-ramos-gets-traditional-tattoos}}</ref> Drew Arellano, <ref>{{Cite news|date=May 9, 2014|title='Biyahe ni Drew' heads to Kalinga, meets Apo Whang-Od|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/360250/newstv/biyahenidrew/biyahe-ni-drew-heads-to-kalinga-meets-apo-whang-od}}</ref> Liza Diño <ref name=":0">{{Cite news|date=February 19, 2017|title=LOOK: Liza Dino gets traditional tattoo|url=http://news.abs-cbn.com/life/02/19/17/look-liza-dino-gets-traditional-tattoo}}</ref> asin [[Ice Seguerra]] . <ref name="aiza">{{Cite news|last=Gianna Francesca Catolico|date=February 20, 2017|title=LOOK: Aiza Seguerra, Liza Diño visit centenarian Apo Whang-od|url=http://lifestyle.inquirer.net/255021/look-aiza-seguerra-liza-dino-visit-centenarian-apo-whang-od/}}</ref>
An saiyang mga enot na trabaho sa pag-tattoo dai nagtao saiya nin ano man na kita <ref name="newsau">{{Cite news|last=Hatton|first=Will|title=The lost tribe and the 'tattoo master'|url=https://www.news.com.au/travel/travel-advice/the-lost-tribe-and-the-tattoo-master/story-fnndib5x-1227370674164}}</ref> alagad huli sa pagdakol kan mga turista sa saiyang banwaan, siya nagkukua nin dai mababa sa [[Piso kan Filipinas|Php]] 5,000 kada aldaw para sa saiyang pag-tattoo kan 2015. Nag-aako siya nin mga beynte sagkod treyntang parokyano aroaldaw. Naggigibo sana siya nin simpleng mga tattoo ngunyan huli ta gurang na siya. An saiyang mga aprentis, gabos babae, nagpadagos kan tradisyon para saiya asin sa saindang mga tawo. <ref>{{Cite news|last=Valencia|first=Angelyn|title=Apo Whang-Od, maayos na ang kalusugan|url=http://news.abs-cbn.com/life/02/13/17/apo-whang-od-maayos-na-ang-kalusugan|language=Tagalog}}</ref>
An tinta sa tattoo na ginagamit niya kompuesto nin mga katutubong materyales, parati sarong halo nin uling asin tubig na pigtatapik sa kublit gamit an tunok hale sa kahoy [[Lemonsito|na calamansi]] o [[Lukban|pomelo]] . <ref>{{Cite news|last=Henson|first=Joaquin|date=July 20, 2017|title=NBA star to get body tattoo from local artist|url=https://www.philstar.com/sports/2017/07/19/1727861/nba-star-get-body-tattoo-local-artist}}</ref> An suanoy na teknik na ini nin ''batok'' may petsang sangribong taon na an nakaagi asin medyo masakit kumpara sa mga kombensyonal na teknik. <ref>{{Cite news|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-804500|title=Tattooed by the oldest tattoo artist in the Philippines|date=June 19, 2012|accessdate=March 25, 2025|archivedate=June 20, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120620215106/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-804500}}</ref> Naggagamit siya nin mga disenyo na makukua sa naturalesa asin mga pundamental na heometrikong porma. <ref name="bbc">{{Cite news|last=Lowe|first=Aya|date=May 27, 2014|title=Reviving the art of Filipino tribal tattoos|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-27539510}}</ref> Igwa siyang kadakol na mga pirmang tattoo, alagad poon kan 2017, an saiyang pirmang tattoo kompuesto nin tolong tuldok, na nagrerepresentar kan saiyang sadiri asin kan saiyang duwang aprentis, na ilinaladawan bilang pagpapadagos kan porma nin arte poon sa mas gurang sagkod sa masunod na henerasyon.
Apwera sa pagigin sarong tattoo artist, si Whang-od sarong iginagalang na gurang sa baryo <ref name="rappler">{{Cite news|url=http://www.rappler.com/life-and-style/arts-and-culture/109139-whang-od-indigenous-tattoo-artist-memories|title=Indelible moments with Whang-od, a living legend}}</ref> asin nagtutugtog nin nose flute . Naggigibo man siya nin mga trabaho sa agrikultura arog kan pagpakakan nin mga orig asin manok, <ref name=":19">{{Cite news|last=Lejano|first=Don|title=Apo Whang-od behind the ink and lemon thorns|url=http://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|language=en}}</ref> asin pagkultibar nin paroy. <ref name=":192">{{Cite news|last=Lejano|first=Don|date=October 25, 2017|title=Apo Whang-od behind the ink and lemon thorns|url=http://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240217071839/https://lifestyle.inquirer.net/276858/apo-whang-od-behind-ink-lemon-thorns/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 30, 2017|newspaper=Philippine Daily Inquirer|language=en}}</ref>
Kan Pebrero 17, 2025, an saiyang edad yaon na sa 108, na binabagsak an rekord ni [[Melchora Aquino|Tandang Sora]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2025)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Personal na buhay ===
Kan siya hoben pa, si Whang-od igwa nin nobyo na an pangaran Ang-Batang, sarong Butbut na parapakilaban. Naggibo siya nin ''batok'' ki Ang-Batang pagkatapos kan enot na kapangganahan kan parapakilaban sa sarong ralaban. <ref name=":22">{{Cite web|date=March 1, 2016|title=Ang pag-ibig ni Whang Od ngayong Sabado sa 'Wagas'|trans-title=The Romance of Whang Od this Sunday at 'Wagas'|url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/21824/ang-pag-ibig-ni-whang-od-ngayong-sabado-sa-wagas/story/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072046/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/21824/ang-pag-ibig-ni-whang-od-ngayong-sabado-sa-wagas/story/|archive-date=February 17, 2024|access-date=April 20, 2017|website=www.gmanetwork.com|publisher=GMA Network|language=Tagalog}}</ref> Dakul na mga gurang an nagkontra sa saiyang relasyon ki Ang-Batang, sa pagtubod na an linya nin dugo kan lalaki bakong puro . Sa kahurihurihi, inareglo an kasal para ki Ang-Batang asin an pinakamarahay na katood ni Whang-od na si Hogkajon. Si Ang-Batang nagadan bilang resulta kan aksidente sa pagtroso kan si Whang-od 25 anyos pa sana.
[[Ladawan:Grace_Palicas_doing_a_facial_tattoo.jpg|thumb| Grace Palicas, apo asin senior apprentice ni Whang-od, naggigibo nin tattoo sa lalawgon asin nagpapadagos kan tradisyon nin ''batok'']]
Kan huri nagdesisyon siyang dai nanggad mag-agom asin mayo nin mga aki, na mayo nin nawalat na direktang mga gikan tanganing ipadagos an saiyang legasiya bilang sarong ''mambabatok'' o tradisyonal na Kalinga tattoo artist. Nagkaigwa siya nin relasyon sa ibang mga parapakilaban kan Kalinga, alagad nagdanay na daing agom huli sa saiyang panuga. Susog sa tradisyon, an saiyang kakayahan sa pag-tattoo mamana sana sa paagi nin linyada. Nagtutubod si Whang-od na kun an sarong tawo sa luwas kan linya nin dugo magpoon na mag-tattoo, an mga tattoo magkakaigwa nin impeksyon. An impluwensya kan modernidad nangangahulugan na an mga hobenes kan saiyang baryo dai na interesado sa pag-ako kan mga gibo nin tattoo kan saindang mga gurang sa laog nin mga dekada, sagkod na an paglangkaw kan pag-apresyar sa mga paagi nin mga Katutubo sa ika-21 siglo nagbukas kan dalan para sa pagpreserbar kan porma nin arte sa Buscalan. Si Whang-od nagsanay ki Grace Palicas, an saiyang makoapo, asin si Ilyang Wigan, saro pang kasalihid kan linya nin dugo, tanganing ipadagos an saiyang mga tattoo artistry. Mas dakol na mga kasalihid sa linya nin dugo an luway-luway na nagin interesado sa mga porma nin arte kan saindang mga tawo, kaiba an sarong 12-anyos na an pangaran Den Wigan. <ref name=":17">{{Cite news|last=Salvador-Amores|first=Analyn|date=October 25, 2017|title=Whang-od as a brand name|url=https://www.rappler.com/views/imho/186345-wang-od-brand-name-tattoo}}</ref> Alagad, an mga kasalihid na ini dai pa nakagibo kan ibang mga gibo nin sarong ''mambabatok,'' asin an sadiri nindang mga tattoo bakong arog ka-komplikado kan mga ki Whang-od. Dugang pa, susog sa antropologong Filipino na si Analyn Salvador-Amores, an iba pang mga tradisyon ''nin batok'', na kabali an pag-awit asin paghula, asin an pagbuyagyag kan mga simbolikong kahulugan kan mga tattoo, tibaad mawara ki Whang-od huli ta an mga ini dai nababalyo sa saiyang mga kasalihid. An pag-awit asin paghula ginigibo sana para sa mga tawong Kalinga, nungka para sa mga tawong nasa luwas kan etnikong rona. Sa siring, si Whang-od tibaad iyo an huring ''mambabatok'' kan saiyang baryo, apwera sana kun an mga katutubong Kalinga mismo pormal na nagpili na magkaigwa nin tradisyonal na mga tattoo bilang parte kan saindang modernong kultura, asin an saiyang mga aprentis nakakabisado kan magarbo asin masakit na marhay na mga arte nin pag-awit nin tattoo bago siya magadan.
=== Legasiya asin epekto sa kultura ===
Sinabi ni Senador [[Nancy Binay]] na an epekto ni Whang-od sa kulturang Pilipino nakatabang sa pagpatalubo nin kaaraman asin pagpadanay kan kaaraman, tradisyon, asin kultura kan mga tattoo nin Kalinga na buhay asin midbid kan mga hoben na henerasyon asin mga tawo sa luwas kan kulturang Pilipino. An praktis kan mga tattoo sa Kalinga haros nawara na asin an ideya dai na malinaw, "An tradisyon kan Batok nagbago sa modernong panahon sa nakaaging mga milenyo." An titulo ni Whang-od bilang "Huring Kalinga Tattoo Artist" <ref>{{Cite web|last=Dumaraos|first=Gelyka|date=July 31, 2017|title=Meet Apo Whang-Od, the Last Kalinga Tattoo Artist in the Philippines|url=https://theculturetrip.com/asia/philippines/articles/meet-apo-whang-od-the-last-hand-poke-tattoo-artist-in-the-philippines/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072558/https://theculturetrip.com/asia/philippines/articles/meet-apo-whang-od-the-last-hand-poke-tattoo-artist-in-the-philippines|archive-date=February 17, 2024|access-date=February 17, 2024|website=Culture Trip}}</ref> dai mahahaloy magigin bakong eksakto. Sinasabi na si Whang-od nagtutukdo ngonyan sa 20 hoben na daragita, kaiba an saiyang mga makoapo kan arte nin ''mambabatok'' tanganing an tradisyon asin kaaraman dai magadan kaiba niya asin tanganing an saiyang legasiya madara sa paagi kan saiyang mga estudyante asin mga makoapo. <ref>{{Cite web|last=Billing|first=Lynzy|date=May 9, 2018|title=A 101-Year-Old Tattoo Artist is Teaching Girls to Ink for Independence|url=http://www.atlasobscura.com/articles/fang-od-oggay-kalinga-tattoo-philippines|url-status=|archive-url=https://archive.today/20220627231354/https://www.atlasobscura.com/articles/fang-od-oggay-kalinga-tattoo-philippines|archive-date=June 27, 2022|access-date=February 17, 2024|website=Atlas Obscura}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (February 2025)">nuarin?</span></nowiki>'' ]</sup> Sa beynteng hoben na estudyante na saiyang pigtutukdoan, si Grace Palicas asin Ilyang Wigan sana an pigkokonsiderar na saiyang tunay na mga aprentis; nin huli sa tradisyon, an pag-aprentis sa batok dapat sanang ipasa asin itukdo sa mga kadugo. An "pirma" na tattoo ni Whang-od igwa nin tolong tuldok, na nagrerepresentar kan saiyang sadiri asin kan saiyang mga aprentis na may relasyon sa dugo asin nagrerepresentar kan masunod na henerasyon sa saiyang arte. <ref name="thegoodtrip.ph2">{{Cite web|url=https://thegoodtrip.ph/posts/whang-od|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113175308/https://thegoodtrip.ph/posts/whang-od|archive-date=January 13, 2021|title=Whang-Od is Not the Last Mambabatok | the Good Trip}}</ref> An mga tattoo na ini nin Kalinga, sa ibong kan mga simbolo na nangyayari sa naturalesa na may darang simpleng mga heometrikong disenyo, dai nagdadara kan parehong kahulugan na igwa sinda kan sinda nakua sa paagi nin kultura nin pakikipaglaban. <ref>{{Cite web|url=http://www.positivelyfilipino.com/magazine/from-brooklyn-to-buscalan-a-journey-to-whang-od|title=From Brooklyn to Buscalan: A Journey to Whang Od|date=March 6, 2019}}</ref>
=== Centenary ===
Susog sa manlaen-laen na pinagkukuanan, si Whang-od namundag kan Pebrero 17, 1917, asin siya nag-100 anyos kan 2017 <ref>{{Cite web|last=Garcia|first=Grace|date=May 4, 2017|title=Centenarians increasing worldwide; benefits await those born in PH {{!}} INQUIRER.net|url=http://usa.inquirer.net/3389/centenarians-increasing-worldwide-benefits-await-born-ph|url-status=|archive-url=https://archive.today/20240217072853/https://usa.inquirer.net/3389/centenarians-increasing-worldwide-benefits-await-born-ph|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|website=usa.inquirer.net|language=en}}</ref> na naggigibo saiya na kwalipikado na mag-ako nin mga benepisyo hale sa gobyerno kan Pilipinas susog sa Centenarians Act of 2016 o Republic Act 10868. Alagad, nagduda an gobyerno asin nagkapirang grupo sa saiyang paghihingako nin huli ta mayo siyang iprinesentar na anuman na balidong dokumento na nagpapatunay kan saiyang petsa nin pagkamundag. Mayo nin mga rekording kan petsa nin pagkamundag sa kadakol na mga lugar sa hinterland kan Pilipinas, arog kan Buscalan, kan panahon na sinasabing namundag si Whang-od, huli ta dai kayang mag-agi sa lugar kan panahon na idto, an mga rekording kan mga petsa nin pagkamundag sa papel bakong parte kan kultura kan komunidad kan panahon na idto, asin an mga nakaaging tensyon etniko na nagin dahelan kan mga giyera kan mga tribu. <ref name=":92">{{Cite news|last1=Rey|first1=Aika|last2=Serafica|first2=Raisa|date=October 22, 2017|title=VIRAL: Was Whang Od exploited at Manila FAME?|url=https://www.rappler.com/moveph/viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240217073102/https://www.rappler.com/moveph/186028-viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame/|archive-date=February 17, 2024|access-date=October 23, 2017|work=Rappler|language=en}}</ref> Kan Hunyo 2017, nakaresibe siya nin sarong Philippine postal ID na pormal na nagmidbid kan saiyang petsa nin pagkamundag bilang Pebrero 17, 1917, na nagin kwalipikado saiya para sa mga benepisyo sa irarom kan Centenarians Act. <ref>{{Cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2017/06/16/whang-od-receives-postal-id-547919|title=Whang-od receives postal ID|last=Fabian|first=Larry|date=June 16, 2017|work=[[Sun.Star]]|access-date=October 23, 2017|language=en|archive-date=October 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023175209/http://www.sunstar.com.ph/baguio/local-news/2017/06/16/whang-od-receives-postal-id-547919|url-status=dead}}</ref>
== Pagkamidbid ==
[[File:20240214-PBBMEnrileWhangOd-ph1.jpg|thumb|Si Whang-od kaiba si Presidente [[Bongbong Marcos]] asin kapwa sentenaryan na si [[Juan Ponce Enrile]] kan Pebrero 2024]]
Huli sa estado ni Whang-od bilang an huring ''mambabatok'' kan saiyang henerasyon, <ref name=":7">{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/630424/netizens-say-manila-fame-trade-show-exploiting-tattoo-artist-apo-whang-od/story/|title=Netizens say Manila FAME trade show exploited tattoo artist Apo Whang-Od|last=Bondoc|first=Marlly Rome|language=en-US}}</ref> an saiyang papel sa pagdara nin kaaraman sa sarong porma nin tradisyonal na pag-tattoo asin pagsasanay sa nagkapirang parapraktis, kadakol na mga netizen an nag-lobby saiya na magin saro sa mga [[Artista Nasyunal kan Filipinas|National Artists of the Philippines]] . an kampanya nin hashtag (#WangOdNationalArtist) nagpoon kan Setyembre 2015 asin an hashtag ipinaabot sa social media nin mga 11 ribong beses pakalihis nin haros sarong bulan. <ref>{{Cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/726963/campaign-to-declare-whang-od-as-national-artist-hits-11k-mark|title=Campaign to declare Whang-Od as National Artist hits 11k mark}}</ref> An ibang mga netizens nagkakampanya para saiya na tawan siya kan National Living Treasures Award imbes. <ref>{{Cite news|url=https://www.rappler.com/moveph/cordilleran-tattooer-whang-od-oggay-national-living-treasure|title='Cordilleran tattooer should get Nat'l Living Treasure, not Nat'l Artist Award'|last=Tupaz|first=Voltaire}}</ref>
Kan 2015, si Senador kaidto na [[Miriam Santiago|si Miriam Defensor Santiago]] nag-agyat sa saiyang mga katrabaho sa [[Senado kan Filipinas|Senado kan Pilipinas]] sa paagi nin sarong resolusyon na si Whang-od dapat nominado bilang saro sa mga National Living Treasures (GAMABA o ''Gawad Manlilikha ng Bayan'' sa [[Tataramon na Filipino|Tagalog]] ), na kapantay an ranggo kan mga National Artists. <ref>{{Cite news|url=https://www.rappler.com/moveph/miram-santiago-wang-od-oggay-ligaya-amilbangsa-national-living-treasure|title=Miriam: Wang-od Oggay and Ligaya Amilbangsa, national living treasures|date=October 2, 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/539301/lifestyle/artandculture/miriam-urges-colleagues-to-nominate-wang-od-amilbangsa-as-national-living-treasures|title=Miriam urges colleagues to nominate Wang-Od, Amilbangsa as 'National Living Treasures'|date=October 2, 2015}}</ref> Si Senador [[Nancy Binay]] sa paagi kan sarong resolusyon kan senado kan Hunyo 2016 nagsugo sa senado kan Pilipinas na nominaron si Whang-od bilang National Living Treasure. <ref>{{Cite web|url=https://www.senate.gov.ph/lis/bill_res.aspx?congress=17&q=SRN-2|title=NATIONAL LIVING TREASURES AWARD|last=Binay|first=Maria Lourdes S.|authorlink=Nancy Binay|date=June 30, 2017|website=[[Senate of the Philippines]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809173346/https://www.senate.gov.ph/lis/bill_res.aspx?congress=17&q=SRN-2|access-date=October 18, 2017|archive-date=August 9, 2017}}</ref> Siring man, an saiyang nominasyon bilang National Artist o National Living Treasure suportado ni Senador asin embahador kan United Nations [[Loren Legarda|na si Loren Legarda]] sa paagi nin separadong resolusyon kan Senado. <ref>{{cite web|url=http://www.senate.gov.ph/press_release/2015/1005_legarda1.asp|title=Press Release - Legarda Pays Tribute To Kalinga's Oldest Traditional Tattoo Artist|date=October 5, 2015|website=www.senate.gov.ph|access-date=October 18, 2017}}</ref>
Nagpahayag man nin suporta si dating pamayo [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|kan National Commission for Culture and the Arts of the Philippines]] (NCCA) na si Felipe de Leon Jr. sa nominasyon ni Whang-od asin nagrason na an papel kan sarong ''mambabatok'' iyo an magin parola nin pag-iribahan asin suporta kan komunidad. Idinagdag man niya na tinatabangan niya an saiyang komunidad sa paagi nin pag-tattoo nin mga turista asin siya naggigibo nin tradisyonal na porma nin arte kan Kalinga bilang paagi nin pamumuhay asin kun kaya dapat na magin kwalipikado para sa parehong National Living Treasure Award asin National Artists Award. <ref name=":1">{{Cite news|url=http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/dayaw-season-2-episode-5/|title=Dayaw Season 2: Our Knowledge, Our Pride|work=National Commission for Culture and the Arts|accessdate=March 25, 2025|archivedate=April 20, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420145909/http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/dayaw-season-2-episode-5/}}</ref> An Pilipinong antropologo asin propesor [[Unibersidad kan Filipinas, Baguio|kan Unibersidad kan Pilipinas Baguio na]] si Analyn Salvado-Amores nagsabi na dawa mayo siyang pagtumang sa nominasyon ni Whang-od sa GAMABA, tibaad dai siya ma-confer huli ta siya nagkukua sa pag-tattoo asin saro sa mga kahagadan para sa sarong premyong GAMABA iyo an magpraktis kan craft na dai man naggaganansya gikan digdi. Alagad, kun an pinalataw na isyu makakaolang sa saiyang deklarasyon bilang National Living Treasure, pwede pa man giraray siyang nominado para sa National Artist Award, na kapareho an ranggo sa National Living Treasure Award.
Si Whang-od pormal na nominado sa National Living Treasures Award sa ika-66 na Manila Fame event kan Oktubre 21, 2017. <ref name=":10">{{Cite news|url=http://www.interaksyon.com/manila-fame-issues-statement-on-apo-whang-od-exploitation-issue/|title=Manila FAME issues statement on Apo Whang-Od 'exploitation' issue|date=October 23, 2017}}</ref> <ref name=":16">{{Cite news|last=Rey|first=Aika|title=Whang Od not 'exploited,' says Manila FAME organizers|url=https://www.rappler.com/moveph/whang-od-exploited-manila-fame-dti-citem}}</ref> An nominasyon inako kan NCCA sa paagi nin sarong seremonya sa laog kan aktibidad. Pig-finalize na kan NCCA an mga dokumento para ma-confer si Whang-od asin mapirmahan ini kan [[Presidente kan Filipinas|Presidente kan Pilipinas]] . Kun itao na, si Whang-od makakakua nin bulawan na medalyon, sarong bulanan na allowance na Php 14,000 asin sarong starting grant na Php 100,000. Kan Pebrero 28, 2018, an Senado kan Pilipinas sararong nagpasar nin sarong resolusyon na nagsusuporta asin nagnonominar ki Whang-od para sa GAMABA. <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/644975/whang-od-nominated-for-gawad-manlilikha-ng-bayan/story/|title=Whang-Od nominated for Gawad Manlilikha ng Bayan|last=Legaspi|first=Amita|date=February 28, 2018}}</ref>
Kan Hunyo 12, 2018, an [[Nasyunal na Komisyon para sa Kultura asin kan Arte|National Commission for Culture and the Arts]] nag-anunsyo na an prestihiyosong ''Dangal ng Haraya Award'' itatao ki Whang-od sa Hunyo 25 sa [[Tabuk|Tabuk, Kalinga]], an kabisera kan ginikanan na probinsya ni Whang-od. Padagos pa an huring yugto kan GAMABA (National Living Treasures Award) Committee.
Kan Pebrero 14, 2024, si Whang-od nag-ako kan Presidential Medal of Merit gikan ki Presidente [[Bongbong Marcos]] . <ref>{{Cite news|last=de Leon|first=Dwight|url=https://www.rappler.com/philippines/marcos-jr-awards-presidential-medal-merit-apo-whang-od/|title=Filipino tattoo artist Whang-Od awarded the Presidential Medal of Merit}}</ref>
Kan Mayo 1, 2024, [[Michelle Dee|si Michelle Dee]] nagpatattoo kan saiyang takyag ni Whang-od na may tolong tuldok na pirma. Dangan mapag-aling-aling niyang "kinoronahan" si Whang-od bilang [[Pagarayonan|"reyna nin kagayunan]] ", mantang an huri nagpirma kan tattoo-inspired na halawig na itom na gown sketch ni Dee na inspirasyon ni Whang-od. Tinawan man siya ni Dee nin jersey na may nakasurat na “Filipinas 2023” sa enotan, asin “MMD” sa likod. <ref>{{Cite news|last=Roque|first=Nika|title=Michelle Dee 'crowns' Apo Whang Od|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/905689/michelle-dee-crowns-apo-whang-od/story/}}</ref>
== Mga Pangyayari ==
Yaon si Whang-od atol kan Dutdutan Tattoo Expo 2012 na ginibo sa Pilipinas kun sain igwa siyang sadiring booth. <ref>{{Cite web|url=http://www.dutdutan.com.ph/2012/events2012_Attending%20Artist.htm|title=Tribal Gear/Dutdutan - Tattoo Festival|website=dutdutan.com.ph|access-date=June 9, 2017}}</ref> An imahe ni Whang-od kabali sa sarong eksibit sa Royal Ontario Museum sa Canada. An eksibit may titulong ''Tattoos: Ritual.'' ''Midbidan.'' ''Pagkagusto nin marhay.'' ''Arte'' asin ini enot na ipinahiling kan Abril 2, 2016. An mga eksibit pinili an retrato gikan sa nagkapirang retrato gikan sa saro pang eksibit sa Musee Du Quai Branly sa [[Paris]] . Dai ninda aram an manungod ki Whang-od sagkod na may bisita na nagsabi sainda. <ref name="exhibit">{{Cite news|title=Kalinga tattoo artist's work draws raves in Toronto museum|url=http://globalnation.inquirer.net/138622/138622|last=De la Cruz|first=Jhong}}</ref>
Kan Oktubre 2017, si Whang-od kaiba si Palicas asin Wigan, an saiyang mga aprentis asin apoon, nagduman sa Metro Manila tanganing ipahiling an saindang pagkagibo sa ika-66 na Manila Fame trade show. <ref>{{Cite news|url=https://coconuts.co/manila/lifestyle/traditional-filipino-tattoo-artist-apo-whang-od-manila/|title=Traditional Filipino tattoo artist Apo Whang Od is in Manila {{!}} Coconuts Manila}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2445076&CategoryId=13003|title=Centenarian Tattoo Artist Draws Thousands of Young Fans in the Philippines|website=www.laht.com|publisher=[[Latin American Herald Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023173726/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2445076&CategoryId=13003|access-date=October 23, 2017|archive-date=October 23, 2017}}</ref> An mga organisador kan Manila Fame pigtuyaw makalihis na magluwas an sarong retrato na nag-viral sa social media. <ref name=":9">{{Cite news|title=VIRAL: Was Whang Od exploited at Manila FAME?|url=https://www.rappler.com/moveph/viral-tattoo-artist-whang-od-manila-fame}}</ref>
== Mga tampok sa telebisyon ==
An Amerikanong antropologo na si Lars Krutak nagbisita sa Kalinga kan 2007 asin pigdokumento an mga gibo ni Whang-od sa tattoo. An episode kan 10-parte na serye ni Krutak ''na Tattoo Hunter'' na itinampok sa Discovery Channel iyo an nagin kapinunan kan pagpresentar kan kultura kan Kalinga asin Whang-od sa sarong pankinaban na mga paradalan. Kan 2010, siya itinampok man sa ''i-Witness'', sarong dokumentaryong programa sa telebisyon kan [[GMA Network]], na pigdokumento ni [[Kara David]] . <ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/publicaffairs/iwitness/196315/ang-huling-mambabatok-documentary-by-kara-david/story/|title='Ang Huling Mambabatok' (Documentary by Kara David)|language=English, Tagalog}}</ref>
Kan 2017, si Whang-od itinampok sa ''Dayaw'' series kan NCCA asin ABS-CBN News Channel, kun saen an saiyang mga kontribusyon sa nasyonal na identidad asin pamana kan nasyon iprinesentar kan dating Pamayo kan NCCA na si Felipe De Leon Jr. asin Senador [[Loren Legarda]] . <ref name=":1"/> An saiyang istorya nin buhay itinampok sa ''Wagas'', sarong serye nin drama kan GMA News TV kan 2017, kun saen [[Janine Gutierrez|si Janine Gutierrez]] an nagladawan ki Whang-od.
== Soboot Pag-aprobetsar kan Nas Daily ==
Kan 2021, an personalidad sa social media na si Nuseir Yassin, na mas midbid bilang [[Nas Daily]], nagmukna nin sarong kurso na nagtatampok ki Whang-od sa saiyang plataporma na [[Nas Daily|Nas Academy]].<ref>{{Cite web |date=2021-08-06 |title=NCIP to review validity of Nas Daily 'contract' with Whang-Od |url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/national-commission-indigenous-peoples-review-validity-nas-daily-contract-whang-od/ |access-date=2025-06-25 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref>
Alegasyon kan pamangkin ni Whang-od na si Grace Palicas na mayo nin magkakanigong pagtugot si Yassin na gamiton an kaagid ni Whang-od. Nagsimbag sa isyu si Yassin alagad dai ini nag-ako nin pag-uyon sa publiko.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Dana |date=2021-08-09 |title=Nas Daily speaks up on Whang-Od issue: 'Our intentions are pure' |url=https://entertainment.inquirer.net/417925/nas-daily-speaks-up-on-whang-od-issue-our-intentions-are-pure |access-date=2025-06-25 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Ipangpundo an kurso sa kahurihurihi.
== Hilingon man ==
* Mga tattoo sa Pilipinas
* [[Mga Bisaya|Mga tattoo nin Visaya]]
* [[Kalinga|Kalinga (probinsya)]]
* [[Macliing Dulag|Macli-ing Dulag]]
== Mga Toltolan ==
{{reflist|2}}
{{Saringsing}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
hrtxp9vptibbi52s36hna2dowsykkbn
Charles Correa
0
38840
311720
310663
2026-10-21T06:27:07Z
Kent Wang
33206
/* Mga proyekto */ Glass bridge of Fundação Champalimaud 44.jpg
311720
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = Charles Correa
| image = Charles Correa.jpg
| caption = Correa kan 2011
| nationality = Indyano
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1930|9|1}}
| birth_place = [[Secunderabad]], [[Hyderabad State]], [[Indyanong Briton]]
| death_date = {{death date and age|2015|6|16|1930|9|1|df=y}}
| death_place = [[Mumbai]], Indya
| alma_mater = [[University of Mumbai]]<br/>[[Massachusetts Institute of Technology]]<br/>[[University of Michigan]]
| significant_buildings = [[Jawahar Kala Kendra]], [[National Crafts Museum]], [[Bharat Bhavan]]
| occupation = Arkitekto<br/>Urban planner
| spouse = {{marriage|[[Monika Correa]]|1961}}
}}
Si '''Charles Mark Correa''' (1 Septyembre 1930 – 16 Hunyo 2015) sarong Indyanong arkitekto asin [[urban planner]]. Siya an natata'wan kredito sa pagpoon kan modernong arkitektura sa post-independyente [[Indya]], siya nauumaw kan saiyang pagmakulog sa mga pangangaipo kan mga tios na taga-syudad asin kan saiyang paggamit kan mga tradisyonal na metodo asin mga materyales.<ref>[http://www.upenn.edu/ARG/archive/architecture/architecture.html An Architecture of Independence: The Making of Modern South Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603215030/http://www.upenn.edu/ARG/archive/architecture/architecture.html |date=3 June 2009 }} [[University of Pennsylvania]].</ref>
==Biograpiya==
===Kaamayi nin buhay===
Si Charles Correa, sarong [[Katolikong mga taga-Goa|Katoliko Romano nin Goa]] na namundag kan 1 Septyembre 19030 sa [[Secunderabad]].<ref>{{cite web|title=Charles Correa|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/138593/Charles-Correa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=5 March 2014}}</ref><ref>{{citation|title=An Architecture of Independence: The Making of Modern South Asia |author= Kazi Khaleed Ashraf, James Belluardo|year=1998|publisher=Architectural League of New York|url= https://books.google.com/books?id=jwxQAAAAMAAJ&q=charles+correa+biography|isbn=09663-8560-8|page=33}}</ref> Siya nag'adal sa [[St. Xavier's College, Mumbai]]. Dangan siya nagpadagos kan saiyang adal sa [[Unibersidad nin Michigan]] (1949–53) kun saen si [[Buckminster Fuller]] maestro, asin pa nag'adal siya sa [[Massachusetts Institute of Technology]] (1953–55) kun saen nakua niya an saiyang master's degree.<ref name="Britannica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Charles-Correa|title=Charles Correa | Indian architect|website=Encyclopedia Britannica}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2015/jun/19/charles-correa|title=Charles Correa obituary|first=Joseph|last=Rykwert|date=19 June 2015|via=www.theguardian.com}}</ref>
===Karera===
Kan 1958, si Charles Correa nagtugdas kan saiyang praktis na propesyonal sa Mumbai. An enot na magabat na proyekto niya iyo an Mahatma Gandhi Sangrahalaya ([[Mahatma Gandhi]] Memorial) [[Sabarmati Ashram]] sa Ahmedabad (1958–1963), na nasundan kan [[Madhya Pradesh Legislative Assembly]] sa Bhopal (1967). Kan 1961-1966, siya nagdesenyo kan enot niyang high-rise na edipisyo, an mga apartment nin Sonmarg sa Mumbai. Sa [[National Crafts Museum]] sa New Delhi (1975–1990), saiyang pig'introdyusir an inapod na "mga kwartong biklad sa langit", asin an sistematikong pag'usar niya nin mga patio. Sa [[Jawahar Kala Kendra]] (Jawahar Arts Centre) sa Jaipur (1986–1992), siya nagtaong onra paagi kan saiyang tinugdok na estruktura ki [[Jai Singh II]]. Dangan saiyang pig'agda si artistang Briton na si [[Howard Hodgkin]] na iyo an magdesenyo kan luwas kan [[British Council, Indya|British Council]] sa Delhi (1987–1992).<ref name="auto"/>
Sa peryodong 1970–75, si Charles Correa iyo an Pamayong Arkitekto para [[New Bombay]] ([[Navi Mumbai]]), kun saen siya damay na gayo sa mahiwas na pagplanong urban kan bagong siyudad.<ref name="mirror13"/><ref name="auto"/> Kan 1984, si Charles Correa nagtugdas kan [[Urban Design Research Institute]] sa Bombay,<ref name="auto"/> na dedikado sa proteksyon kan kapalibotan asin pagpagantad kan mga komunidad urban. Durante kan huring apat na dekada kan saiyang buhay, si Correa nagtoon nin husto sa mga isyu sa urban asin mga bararatong harongan sa [[Third World]]. Kan 1985, si Primer Ministro [[Rajiv Gandhi]] pignombrahan siyang Pamayo sa National Commission on Urbanization.
Poon 2005 sundo 2008 si Correa iyo an Chairman kan Delhi Urban Arts Commission.
Dangan kaidto si Charles Correa pigdesenyo an [[Ismaili Centre, Toronto|Ismaili Centre]] sa Toronto, Kanada,<ref>{{Cite web|url=https://the.ismaili/toronto/about-toronto|title=About the Ismaili Centre, Toronto|date=6 September 2014|website=the.Ismaili}}</ref> na nasaro sa lugar an [[Aga Khan Museum]] na pigdesenyo man ni [[Fumihiko Maki]],<ref name="ArchRecord">{{cite news|url=http://archrecord.construction.com/news/daily/archives/081006AghaKhan.asp|title=Correa, Maki Tapped to Design Aga Khan Center|date=6 October 2008|publisher=Architectural Record, The McGraw-Hill Companies|access-date=9 October 2008}}</ref> asin pa an Champalimaud Foundation Centre sa Lisbon, na pig'inaguraran ni Presidenteng Portuges na si [[Aníbal Cavaco Silva]] kan 5 Oktobre 2010.<ref>David MacManus, [https://www.e-architect.co.uk/portugal/champalimaud-foundation The Champalimaud Foundation, Lisbon], ''E-architect.co.uk'' 5 October 2010</ref>
===Mga ultimong mga taon===
Siya nagadan kan 16 Hunyo 2015 sa Mumbai huli sa kahelangan.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Architect-Charles-Correa-dies-at-84/articleshow/47697831.cms|title=Architect Charles Correa dies at 84 | India News - Times of India|website=The Times of India}}</ref>
==Trabaho==
===Estilo===
Si Charles Correa pigdesenyo an haros 100 na edipisyo sa Indya, poon sa bararatong pagharongon abot sa mga condo'ng marahalon. Saiyang hinaboan an mga salming-asin-aserong paggagamit sa mga [[Postmodernong arkitektura|post-modernista]]ng mga edipisyo, asin nagtoon siyang pag'asikaso sa mga desenyong nakatalanhok sa kulturang lokal, manta naggigibo nin mga solusyon sa pangangaipo kan mga estrukturang moderno sa paagi kan saiyang mga desenyong pinag'isipan nanggad. An estilo niya pa nakatoon man sa pagkaag nin mga espasyo asin mga terasa sa mga natad.<ref name="theculturetrip greatest">Charlotte Luxford, [https://theculturetrip.com/asia/india/articles/indias-greatest-architect-charles-correa/ 'India’s Greatest Architect' Charles Correa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221026160328/https://theculturetrip.com/asia/india/articles/indias-greatest-architect-charles-correa/ |date=2022-10-26 }}, ''Theculturetrip.com'', 17 August 2018</ref><ref name=bbc>{{cite news |title=Charles Correa – India's greatest architect? |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-22463774 |date=14 May 2013 |work=BBC News |access-date=2 July 2013 |archive-date=21 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621005155/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-22463774 |url-status=dead |accessdate=26 October 2022 |archivedate=21 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130621005155/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-22463774 }}</ref>
{{quote|An saiyang trabaho manipestasyon pisikal kan ediya na may sarong banwang Indya, modernidad asin progreso. An bisyon niya nakasangat sa tahaw kan kontemporaryong sensibilidad nin Indya mantang ini nagpapahayag nin bagong identidad Indyano gamit an lenggwahe na igwang paghagong sa kinaban. Siya saro sa may pambihirang abilidad na magtaong porma pisikal sa sarong bagay na dai matakma' siring kan 'kultura' o 'sosyedad' - asin an saiyang trabaho kritikal: sa aestitiko, sosyolohikal; asin sa kultural.|British architect [[David Adjaye]] kan 2013.<ref name="theculturetrip greatest"/>}}
Kan 2013, an [[Royal Institute of British Architects]] nagkaag nin retrospektibong eksibisyon, "Charles Correa – India's Greatest Architect", dapit sa impluwensya kan saiyang trabaho sa modernong urban na arkitekturang Indyano.<ref name="mirror13">{{Cite web|title=Master class with Charles Correa|url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Master-class-with-Charles-Correa/articleshow/20499060.cms|publisher=Mumbai Mirror|date=9 June 2013|access-date=2 July 2013|archive-date=13 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130613211227/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Master-class-with-Charles-Correa/articleshow/20499060.cms|dead-url=yes}}</ref><ref name="architecture.com">{{Cite web|title=Charles Correa & Out of India Season|url=http://www.architecture.com/WhatsOn/RIBATrustProgramme/CharlesCorreaOutofIndiaSeason.aspx#.UdJMejs3CgQ|publisher=RIBA|year=2013|access-date=2 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609084316/http://www.architecture.com/WhatsOn/RIBATrustProgramme/CharlesCorreaOutofIndiaSeason.aspx/#.UdJMejs3CgQ|archive-date=9 June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>
===Mga proyekto===
{| class="wikitable"
|-
! Retrato !! Petsa !! Pangaran !! Lokasyon !! Mga Nota
|-
| [[File:Gandhi Ashram 1227.JPG|125px]] || 1958–63 || Mahatma Gandhi Sangrahalaya<br/>[[Mahatma Gandhi]] Memorial || [[Sabarmati Ashram]], Ahmedabad ||
|-
| || 1958–59 || Cama Hotel || Ahmedabad || pigjhirasng nhuwto kan mga kagsadiri<ref>{{cite web | url=https://www.slideshare.net/SonakshiBhattacharjee/charles-correa-hotels-apartments-townshipsresidences | title=Charles correa - hotels , apartments, townships,residences | date=15 April 2016 }}</ref>
|-
| || 1961–62 || Tube House || Ahmedabad || ginaba'<ref name="auto"/>
|-
| || 1961–66 || Sonmarg na mga apartment || Mumbai ||
|-
| [[File:Madhyapradesh_Legislative_Assembly.jpg|125px]] || 1967 || [[Madhya Pradesh Legislative Assembly]] || Bhopal ||
|-
| [[File:Kovalam Beach Resort Leela Hotel Balcolnies.jpg|125px]] || 1969–74 || Kovalam Beach Resort || [[Kovalam]] || arkitekturang nag'aanhay na nakabagay sa palibot<ref>{{cite web | url=https://www.slideshare.net/SonakshiBhattacharjee/charles-correa-hotels-apartments-townshipsresidences | title=Charles correa - hotels , apartments, townships,residences | date=15 April 2016 }}</ref>
|-
| [[File:A view of Kala Academy, Goa, the main venue for the inaugural ceremony of the 35th International Film Festival of India-2004, (to be held from 29th November to 9th December, 2004).jpg|125px]] || 1970 || [[Kala Academy]] || [[Panaji]]|| <ref>Eric Baldwin, [https://www.archdaily.com/922525/new-petition-aims-to-save-charles-correas-kala-academy-from-demolition New Petition Aims to Save Charles Correa's Kala Academy from Demolition], ''Archdaily.com'', 7 August 2019</ref>
|-
| [[File:शिल्प संग्रहालय का प्रवॅश द्वार.jpg|125px]] || 1975–90 || [[National Crafts Museum]] || New Delhi ||
|-
| || || R&D facility of Mahindra & Mahindra Ltd || Mahindra Research Valley, Chennai ||
|-
| || 1980–97 || Vidhan Bhavan || ||
|-
| [[File:Bharat Bhavan Bhopal inside-1.JPG|125px]] || 1982 || [[Bharat Bhavan]] || Bhopal ||
|-
| [[File:Jawahar Kala Kendra, Jaipur, Rajasthan.jpg|125px]] || 1986–92 || [[Jawahar Kala Kendra]]<br/>Jawahar Arts Centre<br/> || Jaipur ||
|-
| [[File:The Jeevan Bharati building at Connaught Place, New Delhi.jpg|125px]] || 1986 || Jeevan Bharati<br/>Life Insurance Corporation of India || || Yaon sa 2018 [[World Monuments Watch]] na lista nin mga "50 Sityo Kultural Namimiligro sa mga Pagkaraot huli sa tawo asin natural na mga kawsa"<ref>Patrick Lynch, [https://www.archdaily.com/882188/2018-world-monuments-watch-lists-50-cultural-sites-at-risk-from-human-and-natural-threats 2018 World Monuments Watch Lists 50 Cultural Sites at Risk from Human and Natural Threats], ''Archdaily.com'', 23 October 2017</ref>
|-
| [[File:British Council Delhi Headquarters, launch of Mix The City, 6 April 2017.jpg|125px]] || 1987–92 || [[British Council, India|British Council]] || Delhi ||
|-
| [[File:Buckyball, JNCASR, Bangalore, India.JPG|125px]] || 1989 || [[Jawaharlal Nehru Centre for Advanced Scientific Research]] || Bangalore||
|-
| [[File:Parumala Church.jpg|125px]] || 2000 || [[St. Peter and St. Paul's Church, Parumala]] || [[Parumala]], [[Thiruvalla]]||
|-
| [[File:McGovern Institute for Brain Research 2018.jpg|125px]] || 2000–05 || [[McGovern Institute for Brain Research]] || [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]], Boston, US ||
|-
| || 2004 || City centre || [[Salt Lake City (Bidhan Nagar), Kolkata|Salt Lake City, Kolkata]] ||
|-
| [[File:Glass bridge of Fundação Champalimaud 44.jpg|125px]] || 2007–10 || [[Champalimaud Foundation|Champalimaud Centre for The Unknown]] || [[Lisbon, Portugal]] ||
|-
| [[File:Ismaili Centre, Toronto - Prayer hall.jpg|125px]] || || [[Ismaili Centre, Toronto|Ismaili Centre]] || Toronto, Canada ||
|-
| || || Jawaharlal Nehru Institute of Banking and Finance ||Hyderabad||
|}
==Mga Gawad==
*1972: [[Padma Shri]]<ref>{{Cite web|title=Padma Awards Directory (1954–2009) |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |df=dmy }}</ref>
*1984: [[Royal Gold Medal]] for architecture by the [[Royal Institute of British Architects]].<ref>{{cite web|title=List of medal winners 1848–2008 (PDF)|url=http://www.architecture.com/Files/RIBATrust/Awards/RoyalGoldMedal/Royal%20Gold%20Medallists%201848%20-%202008.pdf|publisher=RIBA|access-date=30 October 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202101307/http://www.architecture.com/Files/RIBATrust/Awards/RoyalGoldMedal/Royal%20Gold%20Medallists%201848%20-%202008.pdf|archive-date=2 February 2014|df=dmy-all}}</ref>
*1994: [[Praemium Imperiale]]
*1998: 7th [[Aga Khan Award for Architecture]] for [[Madhya Pradesh Legislative Assembly]]<ref name=agha>{{Cite web|url=http://archnet.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20060208103213/http://archnet.org/library/sites/one-site.tcl?site_id=1759|url-status=dead|title=Archnet|archive-date=8 February 2006|website=Archnet}}</ref>
*2005: [[Austrian Decoration for Science and Art]]<ref>{{cite web|url=http://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf|title=Reply to a parliamentary question|language=de|page=1714|access-date=1 March 2013}}</ref>[[File:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting Padma Vibhushan to Shri Charles Correa, a well known architect at investiture ceremony, in New Delhi on March 29, 2006.jpg|alt=Charles Correa pigreresibi Padma Vibhushan ki Presidente Dr. A.P.J. Abdul Kalam|thumb|Charles Correa pigreresibi an Padma Vibhushan ki President Dr. A.P.J. Abdul Kalam kan 2006]]
*2006: [[Padma Vibhushan]] given by [[Government of India]]<ref name="TimesofIndia">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/goa/30533988_1_charles-correa-goa-chief-minister-digambar-kamat|archive-url=https://archive.today/20120701155312/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/goa/30533988_1_charles-correa-goa-chief-minister-digambar-kamat|url-status=dead|archive-date=1 July 2012|work=[[The Times of India]]|title=CharlesCorrea, Gomant Vibhushan|date=19 December 2011|accessdate=2022-10-26|archivedate=2012-07-01|archiveurl=https://archive.today/20120701155312/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/goa/30533988_1_charles-correa-goa-chief-minister-digambar-kamat}}</ref>
*2011: [[Gomant Vibhushan]] conferred by [[Government of Goa]]<ref name="TimesofIndia" />
==Publikasyon==
*Charles Correa, ''The New Landscape'', RIBA Enterprises, December 1985, ({{ISBN|978-0947877217}})<ref name="theculturetrip greatest"/>
==Buhay personal==
Si Charles Correa an naagom si [[Monika Correa|Monika]] (née Sequeira), sarong artista, kan 1961. Sinda nagsaro, nag'estar sa saro kan flat sa Sonmarg apartment sa Mumbai. Igwa sinda duwang aki.<ref name="auto"/>
==Hilnga man==
* [[Geoffrey Bawa]]
* [[Muzharul Islam]]
* [[B.V. Doshi]]
* [[Raj Rewal]]
* [[Bashirul Haq]]
==Toltolan==
{{Reflist}}
==Mga dagdag na basahon==
* [https://web.archive.org/web/20090201042935/http://boloji.com/architecture/00050a.htm Post Colonial India and its Architecture – I: Charles Correa – The Traditional in the Modern]
==Mga panluwas na takod==
{{Commons category|Charles Correa}}
* [http://www.bbc.co.uk/radio3/speechanddrama/charlescorrea_gallery.shtml?select=01#imagelink Charles Correa – Photo Gallery] sa [[BBC Radio 3]]
* [https://web.archive.org/web/20110629172857/http://archnet.org/library/parties/one-party.jsp?party_id=11 Charles Mark Correa Biography]
* [http://www.charlescorrea.net/ Charles Correa Associates]
* [https://charlescorreafoundation.org/ Charles Correa Foundation]
{{Authority control}}{{Saringsing}}
{{DEFAULTSORT:Correa, Charles}}
[[Kategorya:Mga 1930 na kamundagan]]
[[Kategorya:Mga 2015 na kagadanan]]
[[Kategorya:Mga Katolikong mga taga Goa]]
[[Kategorya:Mga nagtapos sa St. Xavier's College, Mumbai]]
[[Kategorya:Mga nagtapos sa Taubman College of Architecture and Urban Planning]]
[[Kategorya:Mga nagtapos sa Massachusetts Institute of Technology]]
[[Kategorya:Postmodernong arkitektura sa Indya]]
[[Kategorya:Mga Urban designers]]
[[Kategorya:Mga Indyanong urban planner]]
[[Kategorya:Resipyente kan Padma Shri in science & engineering]]
[[Kategorya:Resipyente kan Padma Vibhushan in science & engineering]]
[[Kategorya:Resipyente kan Royal Gold Medal]]
[[Category:Recipients of the Praemium Imperiale]]
[[Category:Recipients of the Austrian Decoration for Science and Art]]
[[Category:20th-century Indian architects]]
[[Category:People from Secunderabad]]
[[Category:Indian environmentalists]]
[[Category:Activists from Andhra Pradesh]]
[[Category:20th-century Indian educational theorists]]
[[Category:Founders of Indian schools and colleges]]
[[Category:21st-century Indian architects]]
[[Category:21st-century Indian educational theorists]]
[[Category:Indian architects]]
bo8mxygdnrqvovxkt2aojitoruydzq0
M. Evelina Galang
0
55815
311711
303521
2026-10-20T19:41:49Z
Rosiestep
17649
M. Evelina Galang at FilBookFest 2026.jpg
311711
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer|name=M. Evelina Galang|image=M. Evelina Galang at FilBookFest 2026.jpg|imagesize=|caption=M. Evelina Galang (2026)|pseudonym=|birth_date={{birth date and age|1961|4|20}}|birth_place=[[Harrisburg, Pennsylvania]], U.S.|occupation={{flatlist|
* Novelist
* short-story writer
* essayist
* activist
* professor
}}}}
Si '''M. Evelina Galang''' (namundag sa Harrisburg, Pennsylvania kan 1961) sarong Amerikanang nobelista, parasurat nin halipot na istorya, editor, asin pagasurat nin sanaysay, edukador, asin aktibista na may ginikanan na Filipina. <ref>''Galang, M. Evelina.'' "Author Bio, professional web page"</ref> An saiyang nobelang ''One Tribe'' nanggana kan AWP Novel of the Year Prize kan 2004. <ref>''Shin Yu Pai.'' "An Interview with Evelina Galang"''. Retrieved 9 November 2014.''</ref>
== Biograpiya ==
Si Maria Evelina Galang, an pinakamatua sa anom na magtururugang, iyo an pinakaenot na miyembro kan saiyang pamilya na namundag sa Estados Unidos.
An saiyang ama, si Miguel T. Galang, sarong doktor, asin an saiyang ina, si Gloria Lopez-Tan Galang, nagkamidbidan sa Estados Unidos mantang siya nagkukua nin master's degree sa Ingles sa Marquette University, asin an saiyang ama nasa residency sa sarong lokal na ospital. Pagkatapos nindang magbalik asin mag-erok sa Filipinas kan si Galang sarong taon pa sana, an pamilya permanenteng nag-imigrar sa Estados Unidos tanganing makalikay sa maabot na diktadura ni Marcos. An pamilya nag-erok sa Pennsylvania, North Carolina, Baltimore, Saskatchewan, asin tuluyang nag-istar sa Peoria bago nag-erok sa Milwaukee, Wisconsin, kan si Galang sampulong taon na. <ref>"Voices of Our Nation Arts Foundation, board of directors' biographies"''. Retrieved 9 November 2014.''</ref>
Si Galang nakakua nin degree sa radyo, telebisyon, asin pelikula sa Unibersidad kan Wisconsin-Madison kan 1983. Nagtrabaho siya nin halipot sa sarong kaapil kan NBC sa Madison, Wisconsin, bilang sarong prodyuser asin reporter kan sining asin libangan. Pagbalyo niya sa Chicago, nagkaigwa siya nin 20-taon na karera bilang sarong parasurat niniskrip asin superbisor sa pagpapadagos sa komersyal na produksyon sa TV.
Sa parehong panahon, si Galang nagkua nin MFA sa creative writing sa Colorado State University, asin natapos niya an saiyang kurso kan 1994. Pagkatapos na magtukdo nin creative writing sa Old Dominion University, sa School of the Art Institute of Chicago, asin Iowa State University, si Galang nag-ako nin 2002 Fulbright Research Fellowship, na nagtugot saiya na maggamit nin walong bulan sa pagsiyasat nin mga nakakarangang istorya kan mga Filipinang babaye na nabubuhay. <ref>''Galang, M. Evelina.'' "Author Bio, professional web page"</ref>
Pagbalik niya sa Estados Unidos, si Galang nag-ayon sa Creative Writing Program sa Unibersidad kan Miami, kun saen siya sarong propesor nin Ingles. Siya naging direktor kan programa kan 2009. <ref>''Shin Yu Pai.'' "An Interview with Evelina Galang"''.''</ref>
== Mga libro ==
An pagsurat ni Galang nag-sasanaysay kan mga eksperyensya kan mga Pilipinong imigrante asin mga enot na henerasyon nin Filipinong Amerikano. “An obra ni M. Evelina Galang minaabot sa iba-ibang mga henerasyon paagi sa saiyang pagsurat manungod sa mga hoben na Filipina-American asin sa mga nakaligtas sa Ikaduwang Gerang Pankinaban na tinatawag na mga babaeng nakakaranga.'” <ref>"National Endowment for the Arts podcast"''. 14 March 2013. Retrieved 9 November 2014''</ref>
''An Her Wild American Self'', na isinurat bilang tesis kan MFA ni Galang, ipinublikar kan 1996. ''An New York Times Book Review'' nag-daraos nin papuri sa koleksyon nin imga istorya huli sa "elegante asin nakakaakit na estilo," asin nagsabi, " man na an mga halipot, garo mga monologo na nag-aawit na nagbabalangkas kan koleksyon siring ka-liriko kan mga pamibi." <ref>{{Cite news|last1=Frucht|first1=Abby|title=A Long Way From Manila|agency=The New York Times Book Review|date=May 12, 1996}}</ref> Ini nginaranan na Times Notable Book.
Kan 2003, pig-edit ni Galang ''an Screaming Monkeys: A Critique of Asian American Images'', sarong antolohiya nin mga sanaysay, rawitdawit, ilustrasyon, patalastas, asin mga retrato. Ini an nanggana ''kan ForeWord Magazine's'' Gold Book of the Year Award kan 2003, siring man an Gustavus Meyers Outstanding Book Award sa Pag-uswag kan mga Deretso Pantao para sa 2003. <ref>{{Cite journal|journal=Philippine Studies|volume=52|issue=4|pages=563–565}}</ref>
''An One Tribe'', an enot na nobela ni Galang, nanggana kan AWP Series Award para sa Novel Award kan 2004, mantang yaon pa ini sa manuskrito. Nakabugtak sa komunidad nin mga Filipino-American sa Norfolk, Virginia, ini ipinublikar kan New Issues Press kan 2006. Ini nanggana man kan 2007 Global Filipino Literary Award for Fiction. <ref>"Association of Writers and Writing Programs"''. December 1, 2007''</ref>
An ikaduwang nobela ni Galang, ''Angel de la Luna and the 5th Glorious Mystery'' (2013), na ipinabakal sa mga parabasa kan Young Adult, nominado para sa 2014 Teen Choice Award, <ref>"Association of Writers and Writing Programs"''. December 1, 2007''</ref> ini gin-rekomenda man bilang libro para sa Young People Against the World kan ''Northwest Asian Weekly'', <ref>{{Cite journal|title=Young People Against the World Book Recommendations}}</ref> asin ini napili man para sa American Association Association Bloomer Project Recommended Feminist Literature List hale sa pagkamundag sagkod18 anyos. <ref>"e-Veritas Magazine"''.''</ref>
== Pinayismo, Aktibismo, asin an mga Babaeng Nakaranga ==
Si Galang sarong pangengenot na parasuporta kan Pinayismo, sarong porma nin feminismo na nakabase sa mga eksperyensya kan mga Filipina-American. <ref>''Galang, M. Evelina.'' "Evelina Galang's Shout Out and Her Message/Response to Pinayism"''. YouTube''</ref>
Poon kan 1998, si Galang nag-aadal kan buhay kan mga kababaihan kan mga Liga ng mga Lolang Pilipina (LILA Pilipina), sarong grupo nin mga Filipinang nakaligtas na tinatawag na “comfort women, na pinirit magserbi sa mga kampo nin sekso kan hukbo kan Hapon, na nag-atubang tanganing ipaluwas sa publiko an saindang mga istorya. <ref>{{Cite journal|last=Isel Kintanar Garcia|title=Comforting Women}}</ref>
Siya an tagapagkoordinar kan mga programang pan-abot sa komunidad kan 121 Coalition, na nag-lobby para sa pagpasar kan House Resolution 121, na nag-aagda sa gobyerno kan Hapon na maghagad nin dispensa sa publiko sa mga dating comfort women sa Korea, Pilipinas, asin iba pang lugar. An Kamara kan Kongreso kan Estados Unidos nag-aprobar kan Resolusyon 121 kan Hulyo 30, 2007. <ref>"Friends of Lolas"''.''</ref>
Suportado ni Galang an pagtukdo sa mga nagtutubong mga minoriyang parasurat. Nagtutukdo siya sa duwang semanang summer workshop kan Voices of Our Nation Arts Foundation (VONA), siring pa an sarong multi-genre na workshop na itinutukdo kan mga establisadong parasurat na kolor arog kan mga co-founder na si Junot Diaz asin Elmaz Abinader, siring man si Chris Abani, Stacyann Chin, asin iba pa. <ref>"Voices of Our Nation Arts Foundation website"''.''</ref> Nagseserbi man giraray siya sa hunta direktiba kan VONA.
Si Galang nag-aadbokasiya nin multilingual fiction, boot sabihon, an pagsurat na pinag-uusad an Ingles asin an mga pamanang tataramon kan mga karakter, na dai pinapasalin. <ref>''Galang, M. Evelina.'' ""In Context (Or, Why There is No Glossary)," afterward from the novel Angel de la Luna and the 5th Glorious Mystery"''.''</ref>
An saiyang aktibismo nagdara nin mga imbitasyon ki Galang sa Puting Balay kan 2013 sagkod 2012 para sa mga pagpapaliwanag manungod sa mga gibo-gibo kan mga Asyanong Amerikano asin Filipino Amerikano, sa Departamento kan Estado para sa sarong pangudtohan kaiba si Hillary Clinton asin Presidente Benigno Aquino kan Pilipinas kan taon 2012. <ref>''Galang, M. Evelina.'' "My Lunch with Hillary Clinton"</ref>
Kan 2014 si Galang pinangaranan na saro sa “100 na Pinaka-Maimpluwensiyang Filipina sa Buong Mundo” kan Filipina Women's Network (FWN), huli sa saiyang aktibismo sa publiko, asin sa saiyang trabaho sa likod kan mga eksena bilang sarong aktibista, edukador asin administrador. <ref>''Galang, M. Evelina.'' "My Lunch with Hillary Clinton"</ref>
== Mga Parangal ==
* Oktubre 7, 2014. Pinangaranan na saro sa 100 na pinakamaimpluwensyang Pilipina sa Kinaban kan Filipina Network kan Kababaihan.
* 2013 ''Si Angel de la Luna asin an ikalima na Mamuraway na Misteryo- n''agrekomendar nin literaturang peminista para sa pagkamundag Sagkod18, kan Proyektong Amelia Bloomer, an Feministang Task Force kan Social Responsibilities Round Table kan American Library Association.
* Young People Against the World Book Recommendation, Northwest Asian Weekly, Nobyembre 12, 2013.
* 2013 Teen Choice Book of the Year Nomination sa pakikipagtabangan sa Children's Book Council asin Every Child a Reader. <ref>"Nominate Your Favorite Books of 2013 | Teenreads"''. Archived from'' the original ''on 2014-11-13. Retrieved 2014-11-09.''</ref>
* Oktubre 25, 2007. Pinangaranan na saro sa 100 na pinakamaimpluwensyang Pilipina sa Estados Unidos kan Filipina Women's Network
* 2006 Global Filipino Literature Award sa Fiction para sa ''One Tribe'' .
* 2004 Gustavus Myers Outstanding Book Award sa Pag-asenso kan mga Deretso Pantawo para sa ''mga Nagkukururahaw na Unggoy'' .
* 2004 Premyo kan Asosasyon nin mga Parasurat asin mga Programa sa Pagsurat sa Nobela para sa ''Sarong Tribo'' .
* 2003 ForeWord Gold Award: Pinakamarahay na Antolohiya kan Taon para sa ''mga Nagkukururahaw na Unggoy'' .
* Glimmer Train's Very Short Fiction Award, 25 Top Winners para sa halipot na halipot, "The Sisters" Winter 2003/2004
* Nobyembre 1998 Asian American Institute 1998 Milestone Award para sa Kahusayan sa Literatura para sa ''Saiyang Wild American Self'' .
* Tigrakdag, 1998. Pushcart Prize 1997 antolohiya halipot na lista para sa istorya, "Her Wild American Self."
* Hunyo 1998. An Filipinong Amerikanong Komunidad kan Chicago asin Midwest States Sentenario nin Katalingkasan kan Pilipinas Pambihirang Naabot sa Arte asin Literatura para sa ''Saiyang Ligaw na Amerikanong Sadiri'' .
* Gintong Pamana (Golden Heritage) Pluma Award sa Literatura. Oras sa Pilipinas-‐Magasin sa Balita sa Estados Unidos. Enero 1998 para ''sa Saiyang Ligaw na Amerikanong Sadiri'' .
* An "Her Wild American Self" nakalista bilang saro sa 'Pinakamarahay na American Short Stories' 100 Distinguished Stories of 1997, Houghton Mifflin Company.
* An Wisconsin Library Association Pambihirang Naginibohan para sa ''Saiyang Wild American Self'' 1997.
* Associated Writing Program Intro award para sa pagiging creative nonfiction essay, "Mix Like Stir Fry."
* Disyembre 1992. Espesyal na Edisyon na Premyo sa Premyo para sa Fiksyon, "Mga Ama Niato."
* 1987 "Service to Children Award" para sa ''By Kids, For Kids'', sarong palabas sa magasin na pig-isip, pigdevelop asin pigprodusir ni M. Evelina Galang, kan National Broadcasting Association.
* 1987 "Pinakamahusay na Programa sa Serbisyo Publiko para sa Estado kan Wisconsin" sa By Kids, For Kids, kan Wisconsin Broadcasters Association.
== Mga gibo ==
=== Gibo-gibong estorya ===
* ''Kan an Hibiscus Nahuhulog'', Coffee House Press, 2023.
* ''Angel de la Luna asin an Ikalimang Mamuraway na Misteryo'', Coffee House Press, 2013.
* ''Sarong Tribo'', Mga Bagong Isyu Press. 2004 AWP Prize sa Nobela. Marso 2006.
* ''An Saiyang Ligaw na Amerikanang Sadiri'', Coffee House Press. 1996.
=== Piniling halipot na osipon ===
* “Guerra Sisters,” ''Kwento para sa mga Nawara na Bagay'' (maabot, Carayan Press 2014)
* “Imelda's Lullaby,” ''15 Views of Miami'' (Burrow Press, Nobyembre 2014)
* ''“Paghale”, Mga Boses nin Imigrante: Sarong Parabasa kan Ika-21 Siglo'' (Great Books Foundation, 2013.)
* “Labandera,” ''Prairie Schooner'', Tigrakdag 2002. Anthologized: ''Screaming Monkeys: Mga Kritika sa mga Imahe kan mga Asyano Amerikano'', Coffee House Press, Tigrakdag 2003.
* "Mga Lektura Kun Paano Ka Dai Nabuhay sa Harong," ''Paalam sa Manzanar asin mga Kaugnay na Pagbasa'', McDougal Littell, 1998.
* Anthologized: ''Family Matters Press'', Spring 2000. Anthologized: ''PAGSURAT NIN PIKSYON: Sarong Giya sa Narrative Craft'' Edition ni Janet Burroway, Fall 2002.
* Tolong ekstrakto gikan sa ''Ano an Tribo'' (titulo nin trabaho, kan huri binago sa ''OneTribe'' ), The Literary Review, Spring 2000.
* "Nalulunod," ''Calyx'' . Tig-init 1998.
* Anthologized: ''Babylan'', Aunt Lute Books, Spring 2000. “Her Wild American Self,” Calyx, Disyembre 1995.
* Antolohiya: ''Flippin''' : Sarong Antolohiya nin mga Halipot na Istorya, Asian American Writers Workshop, 1997.
* Anthologized: ''A Line of Cutting Women'', Calyx Books, Nobyembre 1998.
* Anthologized: ''Growing Up Filipino: Stories for Young Adults'', PALH Books, Abril 2003.
* "Filming Sausage," ''American Short Fiction'', Disyembre 1995.
* Antolohiya: ''Bamboo Ridge Press'', Tigsoli 1996.
* "Rose Colored," ''New Voices'', Fall 1994. Anthologiized: Amerasia Journal, Enero 1995.
* Anthologized: ''Crescent Review'' . North Carolina. Tigsoli 1994.
* “Mga Ama Niamo,” ''Riksha'', Winter Issues 1993.
=== Nonfiction ===
* ''Harong ni Lolas: Mga Babaeng Pilipino na Nabubuhay sa Giyera'', Curbstone Books. 2017.
* ''Mga Nagkukururahaw na Unggoy: Sarong Kritika sa mga Imahe kan mga Asyanong Amerikano'', CoffeeHouse Press. 2003.
== Mga Reperensya ==
<references responsive="1"></references>
{{Authority control}}
7g38qpxr20apdjkv6swzlnrhunscgne
311719
311711
2026-10-21T04:12:25Z
Ringer
55
311719
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer|name=M. Evelina Galang|image=M. Evelina Galang at FilBookFest 2026.jpg|imagesize=|caption=M. Evelina Galang (2026)|pseudonym=|birth_date={{birth date and age|1961|4|20}}|birth_place=[[Harrisburg, Pennsylvania]], U.S.|occupation={{flatlist|
* Novelist
* short-story writer
* essayist
* activist
* professor
}}}}
Si '''M. Evelina Galang''' (namundag sa Harrisburg, Pennsylvania kan 1961) sarong Amerikanang nobelista, parasurat nin halipot na istorya, editor, asin pagasurat nin sanaysay, edukador, asin aktibista na may ginikanan na Filipina. <ref>''Galang, M. Evelina.'' "Author Bio, professional web page"</ref> An saiyang nobelang ''One Tribe'' nanggana kan AWP Novel of the Year Prize kan 2004. <ref>''Shin Yu Pai.'' "An Interview with Evelina Galang"''. Retrieved 9 November 2014.''</ref>
== Biograpiya ==
Si Maria Evelina Galang, an pinakamatua sa anom na magtururugang, iyo an pinakaenot na miyembro kan saiyang pamilya na namundag sa Estados Unidos.
An saiyang ama, si Miguel T. Galang, sarong doktor, asin an saiyang ina, si Gloria Lopez-Tan Galang, nagkamidbidan sa Estados Unidos mantang siya nagkukua nin master's degree sa Ingles sa Marquette University, asin an saiyang ama nasa residency sa sarong lokal na ospital. Pagkatapos nindang magbalik asin mag-erok sa Filipinas kan si Galang sarong taon pa sana, an pamilya permanenteng nag-imigrar sa Estados Unidos tanganing makalikay sa maabot na diktadura ni Marcos. An pamilya nag-erok sa Pennsylvania, North Carolina, Baltimore, Saskatchewan, asin tuluyang nag-istar sa Peoria bago nag-erok sa Milwaukee, Wisconsin, kan si Galang sampulong taon na. <ref>"Voices of Our Nation Arts Foundation, board of directors' biographies"''. Retrieved 9 November 2014.''</ref>
Si Galang nakakua nin degree sa radyo, telebisyon, asin pelikula sa Unibersidad kan Wisconsin-Madison kan 1983. Nagtrabaho siya nin halipot sa sarong kaapil kan NBC sa Madison, Wisconsin, bilang sarong prodyuser asin reporter kan sining asin libangan. Pagbalyo niya sa Chicago, nagkaigwa siya nin 20-taon na karera bilang sarong parasurat niniskrip asin superbisor sa pagpapadagos sa komersyal na produksyon sa TV.
Sa parehong panahon, si Galang nagkua nin MFA sa creative writing sa Colorado State University, asin natapos niya an saiyang kurso kan 1994. Pagkatapos na magtukdo nin creative writing sa Old Dominion University, sa School of the Art Institute of Chicago, asin Iowa State University, si Galang nag-ako nin 2002 Fulbright Research Fellowship, na nagtugot saiya na maggamit nin walong bulan sa pagsiyasat nin mga nakakarangang istorya kan mga Filipinang babaye na nabubuhay. <ref>''Galang, M. Evelina.'' "Author Bio, professional web page"</ref>
Pagbalik niya sa Estados Unidos, si Galang nag-ayon sa Creative Writing Program sa Unibersidad kan Miami, kun saen siya sarong propesor nin Ingles. Siya naging direktor kan programa kan 2009. <ref>''Shin Yu Pai.'' "An Interview with Evelina Galang"''.''</ref>
== Mga libro ==
An pagsurat ni Galang nag-sasanaysay kan mga eksperyensya kan mga Pilipinong imigrante asin mga enot na henerasyon nin Filipinong Amerikano. “An obra ni M. Evelina Galang minaabot sa iba-ibang mga henerasyon paagi sa saiyang pagsurat manungod sa mga hoben na Filipina-American asin sa mga nakaligtas sa Ikaduwang Gerang Pankinaban na tinatawag na mga babaeng nakakaranga.'” <ref>"National Endowment for the Arts podcast"''. 14 March 2013. Retrieved 9 November 2014''</ref>
''An Her Wild American Self'', na isinurat bilang tesis kan MFA ni Galang, ipinublikar kan 1996. ''An New York Times Book Review'' nag-daraos nin papuri sa koleksyon nin imga istorya huli sa "elegante asin nakakaakit na estilo," asin nagsabi, " man na an mga halipot, garo mga monologo na nag-aawit na nagbabalangkas kan koleksyon siring ka-liriko kan mga pamibi." <ref>{{Cite news|last1=Frucht|first1=Abby|title=A Long Way From Manila|agency=The New York Times Book Review|date=May 12, 1996}}</ref> Ini nginaranan na Times Notable Book.
Kan 2003, pig-edit ni Galang ''an Screaming Monkeys: A Critique of Asian American Images'', sarong antolohiya nin mga sanaysay, rawitdawit, ilustrasyon, patalastas, asin mga retrato. Ini an nanggana ''kan ForeWord Magazine's'' Gold Book of the Year Award kan 2003, siring man an Gustavus Meyers Outstanding Book Award sa Pag-uswag kan mga Deretso Pantao para sa 2003. <ref>{{Cite journal|journal=Philippine Studies|volume=52|issue=4|pages=563–565}}</ref>
''An One Tribe'', an enot na nobela ni Galang, nanggana kan AWP Series Award para sa Novel Award kan 2004, mantang yaon pa ini sa manuskrito. Nakabugtak sa komunidad nin mga Filipino-American sa Norfolk, Virginia, ini ipinublikar kan New Issues Press kan 2006. Ini nanggana man kan 2007 Global Filipino Literary Award for Fiction. <ref>"Association of Writers and Writing Programs"''. December 1, 2007''</ref>
An ikaduwang nobela ni Galang, ''Angel de la Luna and the 5th Glorious Mystery'' (2013), na ipinabakal sa mga parabasa kan Young Adult, nominado para sa 2014 Teen Choice Award, <ref>"Association of Writers and Writing Programs"''. December 1, 2007''</ref> ini gin-rekomenda man bilang libro para sa Young People Against the World kan ''Northwest Asian Weekly'', <ref>{{Cite journal|title=Young People Against the World Book Recommendations}}</ref> asin ini napili man para sa American Association Association Bloomer Project Recommended Feminist Literature List hale sa pagkamundag sagkod18 anyos. <ref>"e-Veritas Magazine"''.''</ref>
== Pinayismo, Aktibismo, asin an mga Babaeng Nakaranga ==
Si Galang sarong pangengenot na parasuporta kan Pinayismo, sarong porma nin feminismo na nakabase sa mga eksperyensya kan mga Filipina-American. <ref>''Galang, M. Evelina.'' "Evelina Galang's Shout Out and Her Message/Response to Pinayism"''. YouTube''</ref>
Poon kan 1998, si Galang nag-aadal kan buhay kan mga kababaihan kan mga Liga ng mga Lolang Pilipina (LILA Pilipina), sarong grupo nin mga Filipinang nakaligtas na tinatawag na “comfort women, na pinirit magserbi sa mga kampo nin sekso kan hukbo kan Hapon, na nag-atubang tanganing ipaluwas sa publiko an saindang mga istorya. <ref>{{Cite journal|last=Isel Kintanar Garcia|title=Comforting Women}}</ref>
Siya an tagapagkoordinar kan mga programang pan-abot sa komunidad kan 121 Coalition, na nag-lobby para sa pagpasar kan House Resolution 121, na nag-aagda sa gobyerno kan Hapon na maghagad nin dispensa sa publiko sa mga dating comfort women sa Korea, Pilipinas, asin iba pang lugar. An Kamara kan Kongreso kan Estados Unidos nag-aprobar kan Resolusyon 121 kan Hulyo 30, 2007. <ref>"Friends of Lolas"''.''</ref>
Suportado ni Galang an pagtukdo sa mga nagtutubong mga minoriyang parasurat. Nagtutukdo siya sa duwang semanang summer workshop kan Voices of Our Nation Arts Foundation (VONA), siring pa an sarong multi-genre na workshop na itinutukdo kan mga establisadong parasurat na kolor arog kan mga co-founder na si Junot Diaz asin Elmaz Abinader, siring man si Chris Abani, Stacyann Chin, asin iba pa. <ref>"Voices of Our Nation Arts Foundation website"''.''</ref> Nagseserbi man giraray siya sa hunta direktiba kan VONA.
Si Galang nag-aadbokasiya nin multilingual fiction, boot sabihon, an pagsurat na pinag-uusad an Ingles asin an mga pamanang tataramon kan mga karakter, na dai pinapasalin. <ref>''Galang, M. Evelina.'' ""In Context (Or, Why There is No Glossary)," afterward from the novel Angel de la Luna and the 5th Glorious Mystery"''.''</ref>
An saiyang aktibismo nagdara nin mga imbitasyon ki Galang sa Puting Balay kan 2013 sagkod 2012 para sa mga pagpapaliwanag manungod sa mga gibo-gibo kan mga Asyanong Amerikano asin Filipino Amerikano, sa Departamento kan Estado para sa sarong pangudtohan kaiba si Hillary Clinton asin Presidente Benigno Aquino kan Pilipinas kan taon 2012. <ref>''Galang, M. Evelina.'' "My Lunch with Hillary Clinton"</ref>
Kan 2014 si Galang pinangaranan na saro sa “100 na Pinaka-Maimpluwensiyang Filipina sa Buong Mundo” kan Filipina Women's Network (FWN), huli sa saiyang aktibismo sa publiko, asin sa saiyang trabaho sa likod kan mga eksena bilang sarong aktibista, edukador asin administrador. <ref>''Galang, M. Evelina.'' "My Lunch with Hillary Clinton"</ref>
== Mga Parangal ==
* Oktubre 7, 2014. Pinangaranan na saro sa 100 na pinakamaimpluwensyang Pilipina sa Kinaban kan Filipina Network kan Kababaihan.
* 2013 ''Si Angel de la Luna asin an ikalima na Mamuraway na Misteryo- n''agrekomendar nin literaturang peminista para sa pagkamundag Sagkod18, kan Proyektong Amelia Bloomer, an Feministang Task Force kan Social Responsibilities Round Table kan American Library Association.
* Young People Against the World Book Recommendation, Northwest Asian Weekly, Nobyembre 12, 2013.
* 2013 Teen Choice Book of the Year Nomination sa pakikipagtabangan sa Children's Book Council asin Every Child a Reader. <ref>"Nominate Your Favorite Books of 2013 | Teenreads"''. Archived from'' the original ''on 2014-11-13. Retrieved 2014-11-09.''</ref>
* Oktubre 25, 2007. Pinangaranan na saro sa 100 na pinakamaimpluwensyang Pilipina sa Estados Unidos kan Filipina Women's Network
* 2006 Global Filipino Literature Award sa Fiction para sa ''One Tribe'' .
* 2004 Gustavus Myers Outstanding Book Award sa Pag-asenso kan mga Deretso Pantawo para sa ''mga Nagkukururahaw na Unggoy'' .
* 2004 Premyo kan Asosasyon nin mga Parasurat asin mga Programa sa Pagsurat sa Nobela para sa ''Sarong Tribo'' .
* 2003 ForeWord Gold Award: Pinakamarahay na Antolohiya kan Taon para sa ''mga Nagkukururahaw na Unggoy'' .
* Glimmer Train's Very Short Fiction Award, 25 Top Winners para sa halipot na halipot, "The Sisters" Winter 2003/2004
* Nobyembre 1998 Asian American Institute 1998 Milestone Award para sa Kahusayan sa Literatura para sa ''Saiyang Wild American Self'' .
* Tigrakdag, 1998. Pushcart Prize 1997 antolohiya halipot na lista para sa istorya, "Her Wild American Self."
* Hunyo 1998. An Filipinong Amerikanong Komunidad kan Chicago asin Midwest States Sentenario nin Katalingkasan kan Pilipinas Pambihirang Naabot sa Arte asin Literatura para sa ''Saiyang Ligaw na Amerikanong Sadiri'' .
* Gintong Pamana (Golden Heritage) Pluma Award sa Literatura. Oras sa Pilipinas-‐Magasin sa Balita sa Estados Unidos. Enero 1998 para ''sa Saiyang Ligaw na Amerikanong Sadiri'' .
* An "Her Wild American Self" nakalista bilang saro sa 'Pinakamarahay na American Short Stories' 100 Distinguished Stories of 1997, Houghton Mifflin Company.
* An Wisconsin Library Association Pambihirang Naginibohan para sa ''Saiyang Wild American Self'' 1997.
* Associated Writing Program Intro award para sa pagiging creative nonfiction essay, "Mix Like Stir Fry."
* Disyembre 1992. Espesyal na Edisyon na Premyo sa Premyo para sa Fiksyon, "Mga Ama Niato."
* 1987 "Service to Children Award" para sa ''By Kids, For Kids'', sarong palabas sa magasin na pig-isip, pigdevelop asin pigprodusir ni M. Evelina Galang, kan National Broadcasting Association.
* 1987 "Pinakamahusay na Programa sa Serbisyo Publiko para sa Estado kan Wisconsin" sa By Kids, For Kids, kan Wisconsin Broadcasters Association.
== Mga gibo ==
=== Gibo-gibong estorya ===
* ''Kan an Hibiscus Nahuhulog'', Coffee House Press, 2023.
* ''Angel de la Luna asin an Ikalimang Mamuraway na Misteryo'', Coffee House Press, 2013.
* ''Sarong Tribo'', Mga Bagong Isyu Press. 2004 AWP Prize sa Nobela. Marso 2006.
* ''An Saiyang Ligaw na Amerikanang Sadiri'', Coffee House Press. 1996.
=== Piniling halipot na osipon ===
* “Guerra Sisters,” ''Kwento para sa mga Nawara na Bagay'' (maabot, Carayan Press 2014)
* “Imelda's Lullaby,” ''15 Views of Miami'' (Burrow Press, Nobyembre 2014)
* ''“Paghale”, Mga Boses nin Imigrante: Sarong Parabasa kan Ika-21 Siglo'' (Great Books Foundation, 2013.)
* “Labandera,” ''Prairie Schooner'', Tigrakdag 2002. Anthologized: ''Screaming Monkeys: Mga Kritika sa mga Imahe kan mga Asyano Amerikano'', Coffee House Press, Tigrakdag 2003.
* "Mga Lektura Kun Paano Ka Dai Nabuhay sa Harong," ''Paalam sa Manzanar asin mga Kaugnay na Pagbasa'', McDougal Littell, 1998.
* Anthologized: ''Family Matters Press'', Spring 2000. Anthologized: ''PAGSURAT NIN PIKSYON: Sarong Giya sa Narrative Craft'' Edition ni Janet Burroway, Fall 2002.
* Tolong ekstrakto gikan sa ''Ano an Tribo'' (titulo nin trabaho, kan huri binago sa ''OneTribe'' ), The Literary Review, Spring 2000.
* "Nalulunod," ''Calyx'' . Tig-init 1998.
* Anthologized: ''Babylan'', Aunt Lute Books, Spring 2000. “Her Wild American Self,” Calyx, Disyembre 1995.
* Antolohiya: ''Flippin''' : Sarong Antolohiya nin mga Halipot na Istorya, Asian American Writers Workshop, 1997.
* Anthologized: ''A Line of Cutting Women'', Calyx Books, Nobyembre 1998.
* Anthologized: ''Growing Up Filipino: Stories for Young Adults'', PALH Books, Abril 2003.
* "Filming Sausage," ''American Short Fiction'', Disyembre 1995.
* Antolohiya: ''Bamboo Ridge Press'', Tigsoli 1996.
* "Rose Colored," ''New Voices'', Fall 1994. Anthologiized: Amerasia Journal, Enero 1995.
* Anthologized: ''Crescent Review'' . North Carolina. Tigsoli 1994.
* “Mga Ama Niamo,” ''Riksha'', Winter Issues 1993.
=== Nonfiction ===
* ''Harong ni Lolas: Mga Babaeng Pilipino na Nabubuhay sa Giyera'', Curbstone Books. 2017.
* ''Mga Nagkukururahaw na Unggoy: Sarong Kritika sa mga Imahe kan mga Asyanong Amerikano'', CoffeeHouse Press. 2003.
== Mga Reperensya ==
<references responsive="1"></references>
{{Authority control}}
phmjc4nqheleho0fypsi8sn4wyxdqx8
Alexandra Eala
0
55902
311712
310312
2026-10-20T23:59:48Z
Lakambinifactchecker
33375
Birmingham Open at Wimbledon
311712
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg|right|thumb|280px|Si Eala sa [[:tl:Palaro_ng_Timog_Silangang_Asya|Palaro ng Timog Silangang Asya]]]]
'''Alexandra Maniego Eala{{Efn|Pagbigkas: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang ee-AH-lah}}''' (namundag Mayo 23, 2005) sarong manlalaro nin tenis gikan sa Pilipinas. Naabot niya an pinakataas na ranggo sa kinaban na No. 18 kan Agosto 2026, an pinakataas na ranggo para sa sarong babayi gikan sa Timog-Silangang Asya sa WTA singles.<ref>{{Cite news|last=De Guzman|first=Alyana|date=August 24, 2026|title=Alex Eala now World’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA Singles history.|work=ABS-CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953|access-date=August 24, 2026}}</ref><ref>{{Cite news|last=De Guzman|first=Alyana|date=August 24, 2026|title=Alex Eala now world’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA singles history.|work=ABS-CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953|access-date=August 24, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|last=Clarito|first=Ariel Ian|date=August 24, 2026|title=Midlife Halftime: Alex Eala becomes highest-ranked Southeast Asian woman in WTA history|url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/midlife-halftime-alex-eala-becomes-highest-ranked-southeast-asian-woman-in-wta-history/382381|access-date=August 24, 2026|website=Tiebreaker Times|language=en-US}}</ref> Nagdaog siya sa WTA 500 Washington DC (2026), WTA 125 Birmingham (2026)<ref>https://www.myparaluman.ph/top-story/alex-eala-breaks-czech-curse-captures-2026-birmingham-open</ref>, asin WTA 125 Guadalajara (2025), asin nagin runner-up sa WTA 250 Eastbourne (2025). Sa juniors, nagdaog siya sa 2022 US Open girls’ singles asin duwang junior Grand Slam doubles titles. Namundag si Eala sa Syudad nin Quezon, Pilipinas; an saiyang ina na si Rizza dating pambansang manlalangoy asin nagin CFO nin Globe Telecom, habang an saiyang tugang na si Miko naglalaro nin kolehiyo tenis sa Penn State. Siya ipinakilala sa tenis kan saiyang lolo asin nag-ensayo sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kun sain siya nagtapos kan 2023.<ref>{{Cite news|date=November 30, 2022|title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond|url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala|access-date=January 12, 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref>
Nagdaog siya sa Les Petits As kan 2018 asin sa Orange Bowl doubles kan 2019.<ref>
* {{Cite news|date=January 28, 2018|title=Lilov & Eala win at Les Petits As|url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As|access-date=November 14, 2024|website=Tennis Europe}}
</ref> Kan 2020, nagdaog siya sa Australian Open girls’ doubles title kaiba si Priska Nugroho, asin kan 2021 nagdaog sa French Open girls’ doubles kaiba si Oksana Selekhmeteva.<ref>
* {{Cite news|date=2020-01-31|title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title|url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title|access-date=2025-10-08|website=ESPN.com|language=en}}
</ref> Kan 2022, siya an enot na Pilipino na nagdaog nin junior Grand Slam singles title sa US Open.<ref>
* {{Cite news|last=Levinsohn|first=Dan|date=September 10, 2022|title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open|url=https://www.usopen.org/enUS/news/articles/2022-09-10/alexandraealabecomesfirstfilipinatowinajuniorgrandslamsinglestitleatthe2022usopen.html|access-date=November 14, 2025|website=US Open}}
</ref>
Nagin propesyonal si Eala kan 2020, nag-umpisa sa mga ITF tournaments kun sain nakaabot siya sa round of 16 sa Monastir asin Las Palmas de Gran Canaria. Kan 2021, nagdaog siya nin ITF titles sa Manacor asin Chiang Rai, asin nakaabot sa quarterfinals sa Grenoble asin Cluj-Napoca. Kan 2022, nagdaog siya sa Chiang Rai W25, nakaabot sa final sa Madrid W60, asin nakaabot sa semifinals sa Vitoria-Gasteiz, El Espinar-Segovia, asin Poitiers. Kan 2023, nagdaog siya nin Yecla asin Roehampton ITF titles, nakaabot sa finals sa Aldershot asin Petange, asin nakaabot sa semifinals sa Vitoria-Gasteiz asin Nantes. Kan 2024, nagdaog siya nin W100 Vitoria-Gasteiz, nakaabot sa semifinals sa Indore asin Dubai, asin nagin parte nin iba’t ibang quarterfinals.<ref name=":0">*{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}
</ref>
An saiyang dakulang tagumpay nag-abot kan 2025 sa Miami Open, kun sain nakaabot siya sa semifinals matapos talunin sinda Jelena Ostapenko, Madison Keys, asin Iga Swiatek. Siya nagin runner-up sa Eastbourne, nagdaog nin Guadalajara 125 title, asin nakaabot sa semifinals sa Jingshan. Kan 2026, nakaabot siya sa semifinals sa Auckland, Berlin, asin Dubai, nakaabot sa ika-apat na round sa Indian Wells asin Miami, nagdaog nin Birmingham WTA 125<ref>https://www.myparaluman.ph/top-story/alex-eala-breaks-czech-curse-captures-2026-birmingham-open</ref>, nakaabot sa ika-apat na round sa Wimbledon matapos talunin an defending champion na si Swiatek<ref>https://www.myparaluman.ph/video/eala-stuns-swiatek-makes-philippine-wimbledon-history</ref>, asin nagdaog nin Washington Open (WTA 500). An mga resulta na ini nag-angat saiya sa ranggong No. 18 sa kinaban.<ref name=":0" />
Si Eala kilala bilang sarong agresibong baseliner na may kusog na forehand asin maaasahan na backhand. An saiyang serve mas marahay kumpara sa iba, pero gamit an spin asin variation. Kilala siya sa saiyang footwork asin tibay, na may pinakamagayon na resulta sa hard courts.<ref>*{{Cite news|last=Tignor|first=Steve|date=March 26, 2025|title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star?|url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star|website=Tennis.com|language=en|access-date=January 24, 2026}}
*{{Cite news|last=Dickson Jefford|first=Oli|date=March 2, 2026|title=Alex Eala told “where she can improve” as Martina Navratilova offers advice|url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice|website=Tennis365|access-date=March 3, 2026}}
*{{Cite news|last=Sotelo|first=Andre|date=February 6, 2026|title=What Alex Eala still needs to win a WTA Grand Slam|url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam/|website=Sports News Philippines|access-date=February 6, 2026|accessdate=August 4, 2026|archivedate=June 3, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260603094604/https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam}}</ref>
Kinatawan niya an Pilipinas sa SEA Games, kun sain nagdaog siya nin ginto sa singles kan 2025 asin bronse sa mga naunang edisyon, asin sa Asian Games kan 2022. Pinangunahan man niya an pambansang koponan sa pag-angat sa Billie Jean King Cup kan 2024.<ref>
* {{Cite news|last=Carandang|first=J. K.|date=May 20, 2022|title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles|url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/|website=GMA News|access-date=May 21, 2022}}
* {{Cite news|last=Payo|first=J.|date=September 29, 2023|title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles|url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/|website=Rappler|access-date=September 30, 2023}}
* {{Cite news|last=Morales|first=L.|date=December 2, 2024|title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain|url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain|website=One Sports|access-date=December 3, 2024}}
* {{Cite news|title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup|date=June 10, 2025|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631|website=ABS-CBN News|access-date=June 11, 2025}}
</ref>
Nakipag-partner si Eala sa Nike, BPI, Babolat, Milo, Panasonic, asin Marriott Bonvoy. Siya itinampok sa Vogue Philippines asin Tatler Asia. An saiyang karera pinamamahalaan nin IMG Tennis.<ref>
* {{Cite news|last=Acebuche|first=Yoniel|date=March 28, 2025|title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court|url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala|website=Philstar Life|access-date=January 12, 2026}}
* {{Cite news|last=Caniza|first=Annika|date=March 6, 2023|title=Nike honors Alex Eala with custom shoes for US Open win|url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/|website=The Game – OneMega Lifestyle|access-date=March 7, 2023}}
* {{Cite news|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|date=January 25, 2023|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|website=Bilyonaryo|access-date=January 26, 2023}}
* {{Cite news|last=Sampayan|first=Jacs|date=October 29, 2022|title=In her court: Tennis star Alex Eala looks to the future|url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/|website=Vogue Philippines|access-date=November 1, 2022}}
</ref>
=== Mga Panluwas na Link ===
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Opisyal na WTA Page ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Opisyal na ITF Page ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Tennis Abstract page ni Alex Eala]
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Instagram ni Alex Eala]
* [[:tl:Alexandra_Eala|Wikipedia:Alexandra Eala (Tagalog)]]
=== Mga Sanggunian ===
2jknm3c8vqkl0szg0wrgwf42yr0rfc2
311713
311712
2026-10-21T00:04:10Z
Lakambinifactchecker
33375
/* Mga Sanggunian */
311713
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg|right|thumb|280px|Si Eala sa [[:tl:Palaro_ng_Timog_Silangang_Asya|Palaro ng Timog Silangang Asya]]]]
'''Alexandra Maniego Eala''' (namundag Mayo 23, 2005) sarong manlalaro nin tenis gikan sa Pilipinas. Naabot niya an pinakataas na ranggo sa kinaban na No. 18 kan Agosto 2026, an pinakataas na ranggo para sa sarong babayi gikan sa Timog-Silangang Asya sa WTA singles.<ref>{{Cite news|last=De Guzman|first=Alyana|date=August 24, 2026|title=Alex Eala now World’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA Singles history.|work=ABS-CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953|access-date=August 24, 2026}}</ref><ref>{{Cite news|last=De Guzman|first=Alyana|date=August 24, 2026|title=Alex Eala now world’s No. 18 and the highest-ranked Southeast Asian in WTA singles history.|work=ABS-CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/8/24/alex-eala-now-world-s-no-18-and-the-highest-ranked-southeast-asian-in-wta-singles-history-1953|access-date=August 24, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|last=Clarito|first=Ariel Ian|date=August 24, 2026|title=Midlife Halftime: Alex Eala becomes highest-ranked Southeast Asian woman in WTA history|url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/midlife-halftime-alex-eala-becomes-highest-ranked-southeast-asian-woman-in-wta-history/382381|access-date=August 24, 2026|website=Tiebreaker Times|language=en-US}}</ref> Nagdaog siya sa WTA 500 Washington DC (2026), WTA 125 Birmingham (2026)<ref>https://www.myparaluman.ph/top-story/alex-eala-breaks-czech-curse-captures-2026-birmingham-open</ref>, asin WTA 125 Guadalajara (2025), asin nagin runner-up sa WTA 250 Eastbourne (2025). Sa juniors, nagdaog siya sa 2022 US Open girls’ singles asin duwang junior Grand Slam doubles titles. Namundag si Eala sa Syudad nin Quezon, Pilipinas; an saiyang ina na si Rizza dating pambansang manlalangoy asin nagin CFO nin Globe Telecom, habang an saiyang tugang na si Miko naglalaro nin kolehiyo tenis sa Penn State. Siya ipinakilala sa tenis kan saiyang lolo asin nag-ensayo sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kun sain siya nagtapos kan 2023.<ref>{{Cite news|date=November 30, 2022|title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond|url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala|access-date=January 12, 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref>
Nagdaog siya sa Les Petits As kan 2018 asin sa Orange Bowl doubles kan 2019.<ref>
* {{Cite news|date=January 28, 2018|title=Lilov & Eala win at Les Petits As|url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As|access-date=November 14, 2024|website=Tennis Europe}}
</ref> Kan 2020, nagdaog siya sa Australian Open girls’ doubles title kaiba si Priska Nugroho, asin kan 2021 nagdaog sa French Open girls’ doubles kaiba si Oksana Selekhmeteva.<ref>
* {{Cite news|date=2020-01-31|title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title|url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title|access-date=2025-10-08|website=ESPN.com|language=en}}
</ref> Kan 2022, siya an enot na Pilipino na nagdaog nin junior Grand Slam singles title sa US Open.<ref>
* {{Cite news|last=Levinsohn|first=Dan|date=September 10, 2022|title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open|url=https://www.usopen.org/enUS/news/articles/2022-09-10/alexandraealabecomesfirstfilipinatowinajuniorgrandslamsinglestitleatthe2022usopen.html|access-date=November 14, 2025|website=US Open}}
</ref>
Nagin propesyonal si Eala kan 2020, nag-umpisa sa mga ITF tournaments kun sain nakaabot siya sa round of 16 sa Monastir asin Las Palmas de Gran Canaria. Kan 2021, nagdaog siya nin ITF titles sa Manacor asin Chiang Rai, asin nakaabot sa quarterfinals sa Grenoble asin Cluj-Napoca. Kan 2022, nagdaog siya sa Chiang Rai W25, nakaabot sa final sa Madrid W60, asin nakaabot sa semifinals sa Vitoria-Gasteiz, El Espinar-Segovia, asin Poitiers. Kan 2023, nagdaog siya nin Yecla asin Roehampton ITF titles, nakaabot sa finals sa Aldershot asin Petange, asin nakaabot sa semifinals sa Vitoria-Gasteiz asin Nantes. Kan 2024, nagdaog siya nin W100 Vitoria-Gasteiz, nakaabot sa semifinals sa Indore asin Dubai, asin nagin parte nin iba’t ibang quarterfinals.<ref name=":0">*{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}
</ref>
An saiyang dakulang tagumpay nag-abot kan 2025 sa Miami Open, kun sain nakaabot siya sa semifinals matapos talunin sinda Jelena Ostapenko, Madison Keys, asin Iga Swiatek. Siya nagin runner-up sa Eastbourne, nagdaog nin Guadalajara 125 title, asin nakaabot sa semifinals sa Jingshan. Kan 2026, nakaabot siya sa semifinals sa Auckland, Berlin, asin Dubai, nakaabot sa ika-apat na round sa Indian Wells asin Miami, nagdaog nin Birmingham WTA 125<ref>https://www.myparaluman.ph/top-story/alex-eala-breaks-czech-curse-captures-2026-birmingham-open</ref>, nakaabot sa ika-apat na round sa Wimbledon matapos talunin an defending champion na si Swiatek<ref>https://www.myparaluman.ph/video/eala-stuns-swiatek-makes-philippine-wimbledon-history</ref>, asin nagdaog nin Washington Open (WTA 500). An mga resulta na ini nag-angat saiya sa ranggong No. 18 sa kinaban.<ref name=":0" />
Si Eala kilala bilang sarong agresibong baseliner na may kusog na forehand asin maaasahan na backhand. An saiyang serve mas marahay kumpara sa iba, pero gamit an spin asin variation. Kilala siya sa saiyang footwork asin tibay, na may pinakamagayon na resulta sa hard courts.<ref>*{{Cite news|last=Tignor|first=Steve|date=March 26, 2025|title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star?|url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star|website=Tennis.com|language=en|access-date=January 24, 2026}}
*{{Cite news|last=Dickson Jefford|first=Oli|date=March 2, 2026|title=Alex Eala told “where she can improve” as Martina Navratilova offers advice|url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice|website=Tennis365|access-date=March 3, 2026}}
*{{Cite news|last=Sotelo|first=Andre|date=February 6, 2026|title=What Alex Eala still needs to win a WTA Grand Slam|url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam/|website=Sports News Philippines|access-date=February 6, 2026|accessdate=August 4, 2026|archivedate=June 3, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260603094604/https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam}}</ref>
Kinatawan niya an Pilipinas sa SEA Games, kun sain nagdaog siya nin ginto sa singles kan 2025 asin bronse sa mga naunang edisyon, asin sa Asian Games kan 2022. Pinangunahan man niya an pambansang koponan sa pag-angat sa Billie Jean King Cup kan 2024.<ref>
* {{Cite news|last=Carandang|first=J. K.|date=May 20, 2022|title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles|url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/|website=GMA News|access-date=May 21, 2022}}
* {{Cite news|last=Payo|first=J.|date=September 29, 2023|title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles|url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/|website=Rappler|access-date=September 30, 2023}}
* {{Cite news|last=Morales|first=L.|date=December 2, 2024|title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain|url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain|website=One Sports|access-date=December 3, 2024}}
* {{Cite news|title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup|date=June 10, 2025|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631|website=ABS-CBN News|access-date=June 11, 2025}}
</ref>
Nakipag-partner si Eala sa Nike, BPI, Babolat, Milo, Panasonic, asin Marriott Bonvoy. Siya itinampok sa Vogue Philippines asin Tatler Asia. An saiyang karera pinamamahalaan nin IMG Tennis.<ref>
* {{Cite news|last=Acebuche|first=Yoniel|date=March 28, 2025|title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court|url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala|website=Philstar Life|access-date=January 12, 2026}}
* {{Cite news|last=Caniza|first=Annika|date=March 6, 2023|title=Nike honors Alex Eala with custom shoes for US Open win|url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/|website=The Game – OneMega Lifestyle|access-date=March 7, 2023}}
* {{Cite news|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|date=January 25, 2023|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|website=Bilyonaryo|access-date=January 26, 2023}}
* {{Cite news|last=Sampayan|first=Jacs|date=October 29, 2022|title=In her court: Tennis star Alex Eala looks to the future|url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/|website=Vogue Philippines|access-date=November 1, 2022}}
</ref>
=== Mga Panluwas na Link ===
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Opisyal na WTA Page ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Opisyal na ITF Page ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Tennis Abstract page ni Alex Eala]
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Instagram ni Alex Eala]
* [[:tl:Alexandra_Eala|Wikipedia:Alexandra Eala (Tagalog)]]
=== Mga Sanggunian ===
h8jur04b4cgg6nuoe4dojh0id9j5x09
Pieta (seryeng pangtelebisyon)
0
56924
311699
2026-10-20T13:23:05Z
Ringer
55
Pinagmukna an pahina kaining "{{Infobox television | image = | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = Don Cuaresma<br>Toto Nativid..."
311699
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox television
| image =
| image_upright =
| image_size =
| image_alt =
| caption =
| alt_name =
| native_name =
| genre =
| creator =
| based_on =
| inspired_by =
| developer =
| writer =
| screenplay =
| story =
| director = Don Cuaresma<br>Toto Natividad
| creative_director =
| presenter =
| starring =
| judges =
| voices =
| narrated =
| theme_music_composer =
| open_theme =
| end_theme =
| composer =
| country = [[Pilipinas]]
| language =
| num_seasons =
| num_episodes =
| list_episodes =
| executive_producer =
| producer =
| news_editor =
| location =
| cinematography =
| animator =
| editor =
| camera =
| runtime =
| company =
| distributor =
| budget =
| network = [[ABS-CBN]]
| picture_format =
| audio_format =
| first_run =
| released =
| first_aired = {{start date|2008|10|27}}
| last_aired = {{end date|2009|5|1}}
| preceded_by =
| followed_by =
| related =
| website =
| website_title =
| production_website =
| production_website_title =
}}
An '''''Pieta''''' sarong seryeng pantelebisyon kan [[ABS-CBN]] na pinaluwas kaidtong 27 Oktubre 2008. Ini ibinase sa pelikulang ''[[Pieta (pelikula)|Pieta]]'' ni [[Carlo J. Caparas]]. Nagkaigwa ining espesyal na pasali kan [[Kamahalan]] sa tolong kabtang: [[Huwebes Santo]], [[Biyernes Santo]]
asin [[Sabado de Gloria]]. Inawit ni [[Ciara Sotto|Ciara Ana Sotto]] an tema kan pasali na tituladong ''Kapaladan'' aasin ''If You Love Me''.
==Mga Tauhan==
*[[Cherie Gil]] bilang Amanda
*[[Ryan Agoncillo]] bilang Rigor
*[[Jestoni Alarcon]] bilang Delfin
*[[John Regala]] bilang Miguel
*[[Krista Ranillo]] bilang Martha
==Mga kabaling Tauhan==
*[[Lyka Ugarte]] bilang Helga
*[[Jason Abalos]] bilang Efren
*[[Nikki Gil]] bilang Guia
*[[Janus Del Prado]] bilang Boyong
*[[Neil Ryan Sese]] bilang Geron
*[[Nina Dolino]] bilang Jessa
*[[DJ Durano]] bilang Kabo
*[[Jairus Aquino]] bilang Toto
*[[John James Uy]] bilang Frank
==Gabos na Bida==
*[[Ynez Veneracion]] bilang Ising
*[[Jacq Yu]] bilang Kay
*[[Enrique Gil]] bilang Harold
==Espesyal Na Tauhan==
*[[Camille Prats]] bilang si aking Amanda
*[[Cristine Reyes]] bilang si aking Ising
*[[Carlo Aquino]] bilang si aking Delfin
*[[Coco Martin]] bilang si aking Miguel
*[[Ejay Falcon]] bilang si aing Geron
*[[CJ Navato]] bilang si aking Rigor
*[[Igi Boy Flores]] bilang si aking Efren
*[[Carlo Lacana]] bilang si aking Boyong
*[[Mika dela Cruz]] bilang bilang si aking Martha
*[[Angel Sy]] bilang si aking Jessa
*Tanya Gomez bilang si Irma
*[[Vice Ganda]] as Tita Ganda
*Crispin Pineda bilang si Mang Tomas
*Jeffrey Santos bilang si Jake
*Lance Raymundo bilang si Turko
*Mon Confiado bilang si Lucas
*Michael Conan bilang si Exis
*Evangeline Pascual bilang si Lilia
*Charles Christianson bilang si Tony Boag
*Lauren Novero bilang si Toro
*Dante Javier bilang an Barangay Chairman
==Panluwas na takod==
* {{imdb title|id=1322798}}
[[Kategorya:ABS-CBN]]
[[Kategorya:Mga seryeng pantelebisyon haleng Filipinas]]
a56blecuoa1smx36jw5pyz47tu4sx8b
311700
311699
2026-10-20T13:24:43Z
Ringer
55
311700
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox television
| image =
| image_upright =
| image_size =
| image_alt =
| caption =
| alt_name =
| native_name =
| genre =
| creator =
| based_on =
| inspired_by =
| developer =
| writer =
| screenplay =
| story =
| director = Don Cuaresma<br>Toto Natividad
| creative_director =
| presenter =
| starring =
| judges =
| voices =
| narrated =
| theme_music_composer =
| open_theme =
| end_theme =
| composer =
| country = [[Pilipinas]]
| language =
| num_seasons =
| num_episodes =
| list_episodes =
| executive_producer =
| producer =
| news_editor =
| location =
| cinematography =
| animator =
| editor =
| camera =
| runtime =
| company =
| distributor =
| budget =
| network = [[ABS-CBN]]
| picture_format =
| audio_format =
| first_run =
| released =
| first_aired = {{start date|2008|10|27}}
| last_aired = {{end date|2009|5|1}}
| preceded_by =
| followed_by =
| related =
| website =
| website_title =
| production_website =
| production_website_title =
}}
An '''''Pieta''''' sarong seryeng pantelebisyon kan [[ABS-CBN]] na pinaluwas kaidtong 27 Oktubre 2008. Ini ibinase sa pelikulang ''[[Pieta (pelikula)|Pieta]]'' ni [[Carlo J. Caparas]]. Nagkaigwa ining espesyal na pasali kan [[Kamahalan]] sa tolong kabtang: [[Huwebes Santo]], [[Biyernes Santo]]
asin [[Sabado de Gloria]]. Inawit ni [[Ciara Sotto|Ciara Ana Sotto]] an tema kan pasali na tituladong ''Kapaladan'' aasin ''If You Love Me''.
==Mga Tauhan==
*[[Cherie Gil]] bilang Amanda
*[[Ryan Agoncillo]] bilang Rigor
*[[Jestoni Alarcon]] bilang Delfin
*[[John Regala]] bilang Miguel
*[[Krista Ranillo]] bilang Martha
==Mga kabaling Tauhan==
*[[Lyka Ugarte]] bilang Helga
*[[Jason Abalos]] bilang Efren
*[[Nikki Gil]] bilang Guia
*[[Janus Del Prado]] bilang Boyong
*[[Neil Ryan Sese]] bilang Geron
*[[Nina Dolino]] bilang Jessa
*[[DJ Durano]] bilang Kabo
*[[Jairus Aquino]] bilang Toto
*[[John James Uy]] bilang Frank
==Gabos na Bida==
*[[Ynez Veneracion]] bilang Ising
*[[Jacq Yu]] bilang Kay
*[[Enrique Gil]] bilang Harold
==Espesyal Na Tauhan==
*[[Camille Prats]] bilang si aking Amanda
*[[Cristine Reyes]] bilang si aking Ising
*[[Carlo Aquino]] bilang si aking Delfin
*[[Coco Martin]] bilang si aking Miguel
*[[Ejay Falcon]] bilang si aing Geron
*[[CJ Navato]] bilang si aking Rigor
*[[Igi Boy Flores]] bilang si aking Efren
*[[Carlo Lacana]] bilang si aking Boyong
*[[Mika dela Cruz]] bilang bilang si aking Martha
*[[Angel Sy]] bilang si aking Jessa
*Tanya Gomez bilang si Irma
*[[Vice Ganda]] as Tita Ganda
*Crispin Pineda bilang si Mang Tomas
*Jeffrey Santos bilang si Jake
*Lance Raymundo bilang si Turko
*Mon Confiado bilang si Lucas
*Michael Conan bilang si Exis
*Evangeline Pascual bilang si Lilia
*Charles Christianson bilang si Tony Boag
*Lauren Novero bilang si Toro
*Dante Javier bilang an Barangay Chairman
==Panluwas na takod==
* {{imdb title|id=1322798}}
[[Kategorya:ABS-CBN]]
[[Kategorya:Mga seryeng pantelebisyon haleng Filipinas]]
[[tl:Pieta (seryeng pangtelebisyon)]]
3iru2piqd1u1ter7f1y4g6kmuld8yxg
311701
311700
2026-10-20T13:26:03Z
Ringer
55
311701
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox television
| image =
| image_upright =
| image_size =
| image_alt =
| caption =
| alt_name =
| native_name =
| genre =
| creator =
| based_on =
| inspired_by =
| developer =
| writer =
| screenplay =
| story =
| director = Don Cuaresma<br>Toto Natividad
| creative_director =
| presenter =
| starring =
| judges =
| voices =
| narrated =
| theme_music_composer =
| open_theme =
| end_theme =
| composer =
| country = [[Pilipinas]]
| language =
| num_seasons =
| num_episodes =
| list_episodes =
| executive_producer =
| producer =
| news_editor =
| location =
| cinematography =
| animator =
| editor =
| camera =
| runtime =
| company =
| distributor =
| budget =
| network = [[ABS-CBN]]
| picture_format =
| audio_format =
| first_run =
| released =
| first_aired = {{start date|2008|10|27}}
| last_aired = {{end date|2009|5|1}}
| preceded_by =
| followed_by =
| related =
| website =
| website_title =
| production_website =
| production_website_title =
}}
An '''''Pieta''''' sarong seryeng pantelebisyon kan [[ABS-CBN]] na pinaluwas kaidtong 27 Oktubre 2008. Ini ibinase sa pelikulang ''[[Pieta (pelikula)|Pieta]]'' ni [[Carlo J. Caparas]]. Nagkaigwa ining espesyal na pasali kan [[Kamahalan]] sa tolong kabtang: [[Huwebes Santo]], [[Biyernes Santo]]
asin [[Sabado de Gloria]]. Inawit ni [[Ciara Sotto|Ciara Ana Sotto]] an tema kan pasali na tituladong ''Kapaladan'' aasin ''If You Love Me''.
==Mga Tauhan==
*[[Cherie Gil]] bilang Amanda
*[[Ryan Agoncillo]] bilang Rigor
*[[Jestoni Alarcon]] bilang Delfin
*[[John Regala]] bilang Miguel
*[[Krista Ranillo]] bilang Martha
==Mga kabaling Tauhan==
*[[Lyka Ugarte]] bilang Helga
*[[Jason Abalos]] bilang Efren
*[[Nikki Gil]] bilang Guia
*[[Janus Del Prado]] bilang Boyong
*[[Neil Ryan Sese]] bilang Geron
*[[Nina Dolino]] bilang Jessa
*[[DJ Durano]] bilang Kabo
*[[Jairus Aquino]] bilang Toto
*[[John James Uy]] bilang Frank
==Gabos na Bida==
*[[Ynez Veneracion]] bilang Ising
*[[Jacq Yu]] bilang Kay
*[[Enrique Gil]] bilang Harold
==Espesyal Na Tauhan==
*[[Camille Prats]] bilang si aking Amanda
*[[Cristine Reyes]] bilang si aking Ising
*[[Carlo Aquino]] bilang si aking Delfin
*[[Coco Martin]] bilang si aking Miguel
*[[Ejay Falcon]] bilang si aing Geron
*[[CJ Navato]] bilang si aking Rigor
*[[Igi Boy Flores]] bilang si aking Efren
*[[Carlo Lacana]] bilang si aking Boyong
*[[Mika dela Cruz]] bilang bilang si aking Martha
*[[Angel Sy]] bilang si aking Jessa
*Tanya Gomez bilang si Irma
*[[Vice Ganda]] as Tita Ganda
*Crispin Pineda bilang si Mang Tomas
*Jeffrey Santos bilang si Jake
*Lance Raymundo bilang si Turko
*Mon Confiado bilang si Lucas
*Michael Conan bilang si Exis
*Evangeline Pascual bilang si Lilia
*Charles Christianson bilang si Tony Boag
*Lauren Novero bilang si Toro
*Dante Javier bilang an Barangay Chairman
==Panluwas na takod==
* {{imdb title|id=1322798}}
[[Kategorya:ABS-CBN]]
[[Kategorya:Mga seryeng pantelebisyon haleng Filipinas]]
[[tl:Pieta (seryeng pangtelebisyon)]]
[[en:Pieta (TV series)]]
plucq15zatvub760n8aa9devvc14o06
Christian Delle Stelle
0
56925
311702
2026-10-20T13:37:22Z
Ringer
55
Pinagmukna an pahina kaining "{{Infobox cyclist | name = Christian Delle Stelle | image = | caption = | full_name = Christian Delle Stelle | birth_date = {{birth date and age|1989|2|4|df=yes}} | birth_place = [[Cuggiono]], Italy | death_date = | death_place = | height = | weight = | current_team = | disciplines = Road | role = Rider | rider_type = | amateur_years1 = 2007 | amateur_team1..."
311702
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cyclist
| name = Christian Delle Stelle
| image =
| caption =
| full_name = Christian Delle Stelle
| birth_date = {{birth date and age|1989|2|4|df=yes}}
| birth_place = [[Cuggiono]], Italy
| death_date =
| death_place =
| height =
| weight =
| current_team =
| disciplines = Road
| role = Rider
| rider_type =
| amateur_years1 = 2007
| amateur_team1 = Biringhello Piemonte My Hotels
| amateur_years2 = 2008–2009
| amateur_team2 = {{UCI team code|GEF|2008}}
| amateur_years3 = 2010–2011
| amateur_team3 = {{UCI team code|UNI2|2010}}
| pro_years1 = 2011–2013
| pro_team1 = {{UCI team code|CSF|2011}}
| pro_years2 = 2014
| pro_team2 = {{UCI team code|IDE|2014}}
| pro_years3 = 2014
| pro_team3 = {{UCI team code|UNI2|2014a}}
| pro_years4 = 2015
| pro_team4 = {{UCI team code|CCC|2015}}
| major_wins =
| medal_templates =
| show_medals =
}}
Si '''Christian Delle Stelle''' (namundag 4 Perbrero 1989) sarong Italyanong dating propesyonal na [[siklista]].<ref name="bio">{{cite web |url=http://www.procyclingstats.com/rider/Cristian_Delle_Stelle |title=Christian Delle Stelle |access-date=14 March 2015 |work=Pro Cycling Stats}}</ref>
==Mayor na mga resulta==
{{palmares start}}
;2009
: 1st [[Giro del Medio Brenta]]
;2011
: 2nd [[Circuito del Porto]]
;2013
: 8th [[2013 RideLondon–Surrey Classic|RideLondon–Surrey Classic]]
;2014
: 1st [[GP Izola]]
: 1st [[Trofeo Franco Balestra]]
: [[Okolo Slovenska]]
::1st Points classification
::1st Stage 4
: 2nd [[Gran Premio Nobili Rubinetterie]]
: 2nd [[Grand Prix Sarajevo]]
;2015
: 10th [[Münsterland Giro]]
{{palmares end}}
==Toltolan==
{{reflist}}
==Panluwas na takod==
* {{sports links}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Delle Stelle, Christian}}
[[Kategorya:Mga 1989 na kamundagan]]
[[Kategorya:Mga buruhay]]
[[KategoryaMga Italyanong mga alaiking siklista]]
[[Kategorya:Mga siklistang haleng Metropolitan City of Milan]]
[[Kategorya:Mga tawong haleng Cuggiono]]
[[Kategorya:Mga ika-21`ng siglong mga Italyaong mga sportsmen]]
{{Italy-cycling-bio-1980s-stub}}
titlq8f4fk1ymduczqk8mhrvpvqq55s
311703
311702
2026-10-20T13:38:43Z
Ringer
55
311703
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cyclist
| name = Christian Delle Stelle
| image =
| caption =
| full_name = Christian Delle Stelle
| birth_date = {{birth date and age|1989|2|4|df=yes}}
| birth_place = [[Cuggiono]], Italy
| death_date =
| death_place =
| height =
| weight =
| current_team =
| disciplines = Road
| role = Rider
| rider_type =
| amateur_years1 = 2007
| amateur_team1 = Biringhello Piemonte My Hotels
| amateur_years2 = 2008–2009
| amateur_team2 = {{UCI team code|GEF|2008}}
| amateur_years3 = 2010–2011
| amateur_team3 = {{UCI team code|UNI2|2010}}
| pro_years1 = 2011–2013
| pro_team1 = {{UCI team code|CSF|2011}}
| pro_years2 = 2014
| pro_team2 = {{UCI team code|IDE|2014}}
| pro_years3 = 2014
| pro_team3 = {{UCI team code|UNI2|2014a}}
| pro_years4 = 2015
| pro_team4 = {{UCI team code|CCC|2015}}
| major_wins =
| medal_templates =
| show_medals =
}}
Si '''Christian Delle Stelle''' (namundag 4 Perbrero 1989) sarong Italyanong dating propesyonal na [[siklista]].<ref name="bio">{{cite web |url=http://www.procyclingstats.com/rider/Cristian_Delle_Stelle |title=Christian Delle Stelle |access-date=14 March 2015 |work=Pro Cycling Stats}}</ref>
==Mayor na mga resulta==
{{palmares start}}
;2009
: 1st [[Giro del Medio Brenta]]
;2011
: 2nd [[Circuito del Porto]]
;2013
: 8th [[2013 RideLondon–Surrey Classic|RideLondon–Surrey Classic]]
;2014
: 1st [[GP Izola]]
: 1st [[Trofeo Franco Balestra]]
: [[Okolo Slovenska]]
::1st Points classification
::1st Stage 4
: 2nd [[Gran Premio Nobili Rubinetterie]]
: 2nd [[Grand Prix Sarajevo]]
;2015
: 10th [[Münsterland Giro]]
{{palmares end}}
==Toltolan==
{{reflist}}
==Panluwas na takod==
* {{sports links}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Delle Stelle, Christian}}
[[Kategorya:Mga 1989 na kamundagan]]
[[Kategorya:Mga buruhay]]
[[KategoryaMga Italyanong mga alaiking siklista]]
[[Kategorya:Mga siklistang haleng Metropolitan City of Milan]]
[[Kategorya:Mga tawong haleng Cuggiono]]
[[Kategorya:Mga ika-21`ng siglong mga Italyaong mga sportsmen]]
[[en:Christian Delle Stelle]]
{{Italy-cycling-bio-1980s-stub}}
871utsv4gux24ohobb6ysu4zps1xt9e
311704
311703
2026-10-20T13:40:24Z
Ringer
55
311704
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cyclist
| name = Christian Delle Stelle
| image =
| caption =
| full_name = Christian Delle Stelle
| birth_date = {{birth date and age|1989|2|4|df=yes}}
| birth_place = [[Cuggiono]], Italy
| death_date =
| death_place =
| height =
| weight =
| current_team =
| disciplines = Road
| role = Rider
| rider_type =
| amateur_years1 = 2007
| amateur_team1 = Biringhello Piemonte My Hotels
| amateur_years2 = 2008–2009
| amateur_team2 = {{UCI team code|GEF|2008}}
| amateur_years3 = 2010–2011
| amateur_team3 = {{UCI team code|UNI2|2010}}
| pro_years1 = 2011–2013
| pro_team1 = {{UCI team code|CSF|2011}}
| pro_years2 = 2014
| pro_team2 = {{UCI team code|IDE|2014}}
| pro_years3 = 2014
| pro_team3 = {{UCI team code|UNI2|2014a}}
| pro_years4 = 2015
| pro_team4 = {{UCI team code|CCC|2015}}
| major_wins =
| medal_templates =
| show_medals =
}}
Si '''Christian Delle Stelle''' (namundag 4 Perbrero 1989) sarong Italyanong dating propesyonal na [[siklista]].<ref name="bio">{{cite web |url=http://www.procyclingstats.com/rider/Cristian_Delle_Stelle |title=Christian Delle Stelle |access-date=14 March 2015 |work=Pro Cycling Stats}}</ref>
==Mayor na mga resulta==
{{palmares start}}
;2009
: 1st [[Giro del Medio Brenta]]
;2011
: 2nd [[Circuito del Porto]]
;2013
: 8th [[2013 RideLondon–Surrey Classic|RideLondon–Surrey Classic]]
;2014
: 1st [[GP Izola]]
: 1st [[Trofeo Franco Balestra]]
: [[Okolo Slovenska]]
::1st Points classification
::1st Stage 4
: 2nd [[Gran Premio Nobili Rubinetterie]]
: 2nd [[Grand Prix Sarajevo]]
;2015
: 10th [[Münsterland Giro]]
{{palmares end}}
==Toltolan==
{{reflist}}
==Panluwas na takod==
* {{sports links}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Delle Stelle, Christian}}
[[Kategorya:Mga 1989 na kamundagan]]
[[Kategorya:Mga buruhay]]
[[KategoryaMga Italyanong mga alaiking siklista]]
[[Kategorya:Mga siklistang haleng Metropolitan City of Milan]]
[[Kategorya:Mga tawong haleng Cuggiono]]
[[Kategorya:Mga ika-21ng siglong mga Italyanong mga sportsmen]]
[[en:Christian Delle Stelle]]
{{Italy-cycling-bio-1980s-stub}}
2tkcufu1naei4xejducd97cdhm4fr5j
Procydrela
0
56926
311705
2026-10-20T13:46:03Z
Ringer
55
Pinagmukna an pahina kaining "{{italic title}} {{Automatic taxobox | taxon=Procydrela | authority=[[Rudy Jocqué|Jocqué]]<ref name=wsc /> | type_species = ''Procydrela procursor'' | subdivision_ranks = Species | subdivision = {{Specieslist |[[Procydrela limacola]]|<small>Jocqué, 1999</small> |[[Procydrela procursor]]|<small>Jocqué, 1999</small>}} }} An '''''Procydrela''''' sarong genussaf [[Spider|spiders]] sa pamilyang [[Zodariidae]] na may duwang species [[endemiko]] sa Sud Ap..."
311705
wikitext
text/x-wiki
{{italic title}}
{{Automatic taxobox
| taxon=Procydrela
| authority=[[Rudy Jocqué|Jocqué]]<ref name=wsc />
| type_species = ''Procydrela procursor''
| subdivision_ranks = Species
| subdivision =
{{Specieslist
|[[Procydrela limacola]]|<small>Jocqué, 1999</small>
|[[Procydrela procursor]]|<small>Jocqué, 1999</small>}}
}}
An '''''Procydrela''''' sarong genussaf [[Spider|spiders]] sa pamilyang [[Zodariidae]] na may duwang species [[endemiko]] sa [[Sud Aprika]].<ref name=wsc /> It was first described in 1999 by [[Rudy Jocqué]].
==Species==
{{as of|2025|9}}, this genus includes two species:<ref name="wsc" />
{{Div col}}
* ''[[Procydrela limacola]]'' <small>Jocqué, 1999</small>
* ''[[Procydrela procursor]]'' <small>Jocqué, 1999</small> (type species)
{{Div col end}}
==Toltolan==
{{Reflist|refs=
<ref name="wsc">{{cite web | url=https://wsc.nmbe.ch/genus/3868 | title=Genus Procydrela | publisher=World Spider Catalog | doi=10.24436/2 | accessdate=28 September 2025}}</ref>
}}
{{Taxonbar|from=Q1926091}}
[[Kategorya:Zodariidae]]
[[Kategorya:Araneomorphae genera]]
[[Kategorya:Spiders of South Africa]]
[[Kategorya:Taxa named by Rudy Jocqué]]
{{Zodariidae-stub}}
3vj3tysst5ptek8hzu1ptutmyy3h0yt
311706
311705
2026-10-20T13:50:32Z
Ringer
55
311706
wikitext
text/x-wiki
{{italic title}}
{{Automatic taxobox
| taxon=Procydrela
| authority=[[Rudy Jocqué|Jocqué]]<ref name=wsc />
| type_species = ''Procydrela procursor''
| subdivision_ranks = Species
| subdivision =
{{Specieslist
|[[Procydrela limacola]]|<small>Jocqué, 1999</small>
|[[Procydrela procursor]]|<small>Jocqué, 1999</small>}}
}}
An '''''Procydrela''''' sarong genuss nin [[Lawa'|lawa']] sa pamilyang [[Zodariidae]] na may duwang species [[endemiko]] sa [[Sud Aprika]].<ref name=wsc /> Ini enot naladawan kan 1999 ni [[Rudy Jocqué]].
==Species==
{{sa kan|2025|9}}, an gfenus na ini sinasakop duwang species:<ref name="wsc" />
{{Div col}}
* ''[[Procydrela limacola]]'' <small>Jocqué, 1999</small>
* ''[[Procydrela procursor]]'' <small>Jocqué, 1999</small> (type species)
{{Div col end}}
==Toltolan==
{{Reflist|refs=
<ref name="wsc">{{cite web | url=https://wsc.nmbe.ch/genus/3868 | title=Genus Procydrela | publisher=World Spider Catalog | doi=10.24436/2 | accessdate=28 September 2025}}</ref>
}}
{{Taxonbar|from=Q1926091}}
[[Kategorya:Zodariidae]]
[[Kategorya:Araneomorphae genera]]
[[Kategorya:Mga lawa nin Sud Aprika]]
[[Kategorya:Taxa nangaranan ni Rudy Jocqué]]
{{Zodariidae-stub}}
kmii532d85sqtbl41x1ejjeskh9c6ox
311707
311706
2026-10-20T13:52:49Z
Ringer
55
311707
wikitext
text/x-wiki
{{italic title}}
{{Automatic taxobox
| taxon=Procydrela
| authority=[[Rudy Jocqué|Jocqué]]<ref name=wsc />
| type_species = ''Procydrela procursor''
| subdivision_ranks = Species
| subdivision =
{{Specieslist
|[[Procydrela limacola]]|<small>Jocqué, 1999</small>
|[[Procydrela procursor]]|<small>Jocqué, 1999</small>}}
}}
An '''''Procydrela''''' sarong genus nin [[Lawa'|lawa']] sa pamilyang [[Zodariidae]] na may duwang species [[endemiko]] sa [[Sud Aprika]].<ref name=wsc /> Ini enot naladawan kan 1999 ni [[Rudy Jocqué]].
==Species==
{{sa kan Septyembre 2025}}, an genus na ini sinasakop duwang species:<ref name="wsc" />
{{Div col}}
* ''[[Procydrela limacola]]'' <small>Jocqué, 1999</small>
* ''[[Procydrela procursor]]'' <small>Jocqué, 1999</small> (type species)
{{Div col end}}
==Toltolan==
{{Reflist|refs=
<ref name="wsc">{{cite web | url=https://wsc.nmbe.ch/genus/3868 | title=Genus Procydrela | publisher=World Spider Catalog | doi=10.24436/2 | accessdate=28 September 2025}}</ref>
}}
{{Taxonbar|from=Q1926091}}
[[Kategorya:Zodariidae]]
[[Kategorya:Araneomorphae genera]]
[[Kategorya:Mga lawa nin Sud Aprika]]
[[Kategorya:Taxa nangaranan ni Rudy Jocqué]]
{{Zodariidae-stub}}
6trsd14fqnoixq9gtdzq7frn1oo82xf
311708
311707
2026-10-20T13:53:45Z
Ringer
55
311708
wikitext
text/x-wiki
{{italic title}}
{{Automatic taxobox
| taxon=Procydrela
| authority=[[Rudy Jocqué|Jocqué]]<ref name=wsc />
| type_species = ''Procydrela procursor''
| subdivision_ranks = Species
| subdivision =
{{Specieslist
|[[Procydrela limacola]]|<small>Jocqué, 1999</small>
|[[Procydrela procursor]]|<small>Jocqué, 1999</small>}}
}}
An '''''Procydrela''''' sarong genus nin [[Lawa'|lawa']] sa pamilyang [[Zodariidae]] na may duwang species [[endemiko]] sa [[Sud Aprika]].<ref name=wsc /> Ini enot naladawan kan 1999 ni [[Rudy Jocqué]].
==Species==
{{sa kan Septyembre 2025}}, an genus na ini sinasakop duwang species:<ref name="wsc" />
{{Div col}}
* ''[[Procydrela limacola]]'' <small>Jocqué, 1999</small>
* ''[[Procydrela procursor]]'' <small>Jocqué, 1999</small> (type species)
{{Div col end}}
==Toltolan==
{{Reflist|refs=
<ref name="wsc">{{cite web | url=https://wsc.nmbe.ch/genus/3868 | title=Genus Procydrela | publisher=World Spider Catalog | doi=10.24436/2 | accessdate=28 September 2025}}</ref>
}}
{{Taxonbar|from=Q1926091}}
[[Kategorya:Zodariidae]]
[[Kategorya:Araneomorphae genera]]
[[Kategorya:Mga lawa nin Sud Aprika]]
[[Kategorya:Taxa nangaranan ni Rudy Jocqué]]
[[en:Procydrela]]
{{Zodariidae-stub}}
gi0o12z3q44xvyk3ioxbaa9h28oyfjm
Flint Hill, Ralls County, Missouri
0
56927
311709
2026-10-20T15:19:19Z
Ringer
55
Pinagmukna an pahina kaining "An '''Flint Hill''' sarong [[Unincorporated area#United States|dai-inkorporadong komunidad]] sa [[Ralls County, Missouri|Ralls County]], in the [[U.S. state]] of [[Missouri]].<ref>{{GNIS|740854}}</ref> An komunidad namumugtak sa [[Camp Creek (Salt River tributary)|Camp Creek]] mga kabangang milya norte kan [[Salt River (Missouri)|Salt River]]. An [[US Route 61]] naagi igdi 1.5 milya sa bandang sulnopan kan [[Missouri Route O]].<ref>''Quincy, IL-MO,'' 1:100,000..."
311709
wikitext
text/x-wiki
An '''Flint Hill''' sarong [[Unincorporated area#United States|dai-inkorporadong komunidad]] sa [[Ralls County, Missouri|Ralls County]], in the [[U.S. state]] of [[Missouri]].<ref>{{GNIS|740854}}</ref> An komunidad namumugtak sa [[Camp Creek (Salt River tributary)|Camp Creek]] mga kabangang milya norte kan [[Salt River (Missouri)|Salt River]]. An [[US Route 61]] naagi igdi 1.5 milya sa bandang sulnopan kan [[Missouri Route O]].<ref>''Quincy, IL-MO,'' 1:100,000 scale Topographic Map, USGS, 1986</ref>
==Historya==
An komunidad dati igwang Simbahan nin Baptist,<ref>{{GNIS|741482|name=Flint Hill Church (historical)}}</ref> asin eskwelahan, alagad pareho na ngonyan mayo.<ref>{{GNIS|741479|name=Flint Hill School (historical)}}</ref> An lugar ipigngaran na
gayo sa flint rock hill kun saen an simbahan duman nakatugdok.<ref>{{cite web | url =http://shsmo.org/manuscripts/ramsay/ramsay_ralls.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624070902/http://shsmo.org/manuscripts/ramsay/ramsay_ralls.html | archivedate = June 24, 2016 | url-status = live | title=Ralls County Place Names, 1928–1945 | publisher=The State Historical Society of Missouri| accessdate= December 11, 2016}}</ref>
==Toltolan==
{{Reflist}}
{{Ralls County, Missouri}}
{{coord|39|37|26|N|91|23|00|W|type:city_region:US-MO_source:GNIS-enwiki|display=title}}
{{authority control}}
[[Kategorya:Mga dai-inkorporadong komunidad sa Ralls County, Missouri]]
[[kategorya:Mga dai-inkorporadong komunidad sa Missouri]]
{{RallsCountyMO-geo-stub}}
kk3ygg7jnznbp88pgqayy1gv61fybg8
311710
311709
2026-10-20T15:20:27Z
Ringer
55
311710
wikitext
text/x-wiki
An '''Flint Hill''' sarong [[Unincorporated area#United States|dai-inkorporadong komunidad]] sa [[Ralls County, Missouri|Ralls County]], in the [[U.S. state]] of [[Missouri]].<ref>{{GNIS|740854}}</ref> An komunidad namumugtak sa [[Camp Creek (Salt River tributary)|Camp Creek]] mga kabangang milya norte kan [[Salt River (Missouri)|Salt River]]. An [[US Route 61]] naagi igdi 1.5 milya sa bandang sulnopan kan [[Missouri Route O]].<ref>''Quincy, IL-MO,'' 1:100,000 scale Topographic Map, USGS, 1986</ref>
==Historya==
An komunidad dati igwang Simbahan nin Baptist,<ref>{{GNIS|741482|name=Flint Hill Church (historical)}}</ref> asin eskwelahan, alagad pareho na ngonyan mayo.<ref>{{GNIS|741479|name=Flint Hill School (historical)}}</ref> An lugar ipigngaran na
gayo sa flint rock hill kun saen an simbahan duman nakatugdok.<ref>{{cite web | url =http://shsmo.org/manuscripts/ramsay/ramsay_ralls.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624070902/http://shsmo.org/manuscripts/ramsay/ramsay_ralls.html | archivedate = June 24, 2016 | url-status = live | title=Ralls County Place Names, 1928–1945 | publisher=The State Historical Society of Missouri| accessdate= December 11, 2016}}</ref>
==Toltolan==
{{Reflist}}
{{Ralls County, Missouri}}
{{coord|39|37|26|N|91|23|00|W|type:city_region:US-MO_source:GNIS-enwiki|display=title}}
{{authority control}}
[[Kategorya:Mga dai-inkorporadong komunidad sa Ralls County, Missouri]]
[[kategorya:Mga dai-inkorporadong komunidad sa Missouri]]
[[en:Flint Hill, Ralls County, Missouri]]
{{RallsCountyMO-geo-stub}}
hqc6nx7e81z2q66uhn5icm0zeqjj6mp