Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk 0 5044 2670405 2657810 2026-05-24T01:25:56Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670405 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Ян Чачот |Лацінка = Jan Čačot |Партрэт = Czeczot jan.jpg |Памер = |Апісаньне = Гравюра Ф. Г. Рэбэрга (малюнак Ю. Палькоўскага) |Імя пры нараджэньні = Ян Антоні Чачот |Герб = Ostoja_herb.svg |Подпіс гербу = Герб «[[Астоя (герб)|Астоя]]» |Псэўданімы = Tłumacz Piosnek<ref>[http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii/index_19884.html Чачот Ян Антоні] // {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}}</ref> |Месца нараджэньня = в. [[Малюшычы]], [[Наваградзкі павет (Менская губэрня)|Наваградзкі павет]], [[Гарадзенская губэрня]], [[Расейская імпэрыя]] |Месца сьмерці = [[Друскенікі]], [[Гарадзенскі павет (Гарадзенская губэрня)|Гарадзенскі павет]], [[Гарадзенская губэрня]], [[Расейская імпэрыя]] |Род = [[Чачоты]] |Бацька = Тадэвуш Чачот |Маці = Клара з Гаціскіх |Жонка = |Дзеці = |Рэлігія = [[Каталіцтва|рыма-каталік]] |Рэгаліі = |Грамадзянства = |Род дзейнасьці = паэт, фальклярыст і драматург |Гады актыўнасьці = |Напрамак = [[рамантызм]] |Мова = беларуская |Мова2 = польская |Жанр = верш, баляда, песьня |Дэбют = |Значныя творы = |Прэміі = |Палічка = http://knihi.com/Jan_Cacot/ |Камунікат = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=23426 |Сайт = |Дата нараджэньня=[[17 ліпеня]] [[1796]]}} '''Ян Анто́ні Чачо́т''' ({{мова-pl|Jan Czeczot|скарочана}}; 6 (17) ліпеня 1796<ref name=":0">{{Артыкул|загаловак=Таямніцы Яна Чачота|нумар=26 (1517)|аўтар=[[Зьміцер Юркевіч|Юркевіч, Зьм]].|мова=be|год=26.06.2021 - 03.07.2021|спасылка=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=18188|выданьне=[[Культура (газэта)|Культура]]}}</ref>, в. [[Малюшычы]], [[Наваградзкі павет (Менская губэрня)|Наваградзкі павет]] — 23 жніўня 1847, мястэчка [[Ротніца]], цяпер уваходзіць у склад [[Друскенікі|Друскенікаў]], [[Гарадзенскі павет (Гарадзенская губэрня)|Гарадзенскі павет]]) — [[паэт]]-[[рамантызм|рамантык]], [[таварыства філяматаў|філямат]], [[філярэт]], [[фальклярыст]], [[этнограф]] і [[драматург]]; сябра [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]; адзін з найбуйнейшых дзеячоў беларуска-польскага фальклёрна-літаратурнага сумежжа XIX стагодзьдзя. Паэт сабраў каля тысячы аўтэнтычных беларускіх народных песень і выдаў іх у шасьці зборніках «Сялянскіх песень…» у перакладзе на польскую мову, восьмую частку зь якіх апублікаваў у беларускім арыгінале<ref name=bel192/> {{Глн|{{§|#Фальклёр}}}}. У сваёй прадмове да «Сялянскіх песень з-над Нёмана і Дзьвіны» 1846 году ён зрабіў нарыс граматычных асаблівасьцяў [[беларуская мова|беларускай мовы]] і ўпершыню паставіў пытаньне аб прынцыпах будучага «крывіцкага» правапісу<ref name=mova55/> {{Глн|{{§|#Мовазнаўчая дзейнасьць}}}}. У сваёй баляднай творчасьці Янам Чачотам было адлюстравана дванаццаць паданьняў і народных казак, а таксама дзесяць матываў з народных вераваньняў і звычаяў<ref name=asdas1/> {{Глн|{{§|#Баляды}}}}. Пазьнейшыя зьбіральнікі народнай творчасьці ([[Адам Кіркор|А. Кіркор]], [[Іван Насовіч|І. Насовіч]], [[Павал Шэйн|П. Шэйн]]) у сваіх зборніках актыўна публікавалі запісаны Я. Чачотам фальклёрны матэрыял, пры гэтым не заўсёды пазначаючы крыніцу вынятых тэкстаў<ref>{{артыкул|аўтар=[[Яўхім Карскі|Карскі, Я.]]|загаловак=Стары беларускі пісьменьнік і этнограф Ян Чачот|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Беларусь|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1919|выпуск=|том=|нумар=18 ліст.|старонкі=2—3|isbn=}}</ref>. Яго руплівая дзейнасьць па зьбіраньні беларускага [[фальклёр]]у і спробы ўнармаваньня беларускай граматыкі, паводле польскіх і беларускіх дасьледнікаў, зьяўляецца досьвіткам беларускага нацыянальнага адраджэньня<ref>Z Mickiewiczem pod rękę czyli Życie i twórczość Jana Czeczota / Stanisław Świrko. Warszawa : 1989</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Чачот Я.|частка = |загаловак = Наваградскі замак: Творы|арыгінал = |спасылка = http://knihi.com/Jan_Cacot/Navahradski_zamak.html|адказны = Уклад., пер. польскамоўн. твораў, прадм. і камент. К. Цвіркі|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 1989|том = |старонкі = 5|старонак = 327|сэрыя = |isbn = 5-340-00171-7|наклад = }}</ref>. У пераважнай бальшыні выпадкаў паэт называе [[беларуская мова|беларускую мову]] «славянакрывіцкай мовай» альбо «крывіцкім дыялектам»<ref name=mova54/>. Ужываньне Я. Чачотам у мастацкіх творах выразаў «[[Белая Русь]]» і «[[беларуская мова|па-руску]] пяём» заўважыў яшчэ беларускі мовазнавец [[Леў Цьвяткоў]]<ref>{{артыкул|аўтар=[[Леў Цьвяткоў|Цьвяткоў, Л.]]|загаловак=Таварыства філёматаў (Некаторыя цікавыя рысы аб’яднання маладых пісьменнікаў у Вільні, больш чымся за сталецце перад нашаю эпохаю)|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1927|выпуск=|том=|нумар=1—2|старонкі=60–70; 76–88|isbn=}}</ref>. Вершы паэта актыўна ставіліся на музыку яго сучасьнікам [[Станіслаў Манюшка|Станіславам Манюшкам]]: агулам на арыгінальныя тэксты і пераклады вусна-паэтычных твораў Я. Чачота кампазытар напісаў 22 песьні — болей, чым на словы кожнага іншага аўтара<ref name=myzs>{{артыкул|аўтар=[[Уладзімер Мархель|Мархель, Ул.]], [[Віктар Скорабагатаў|Скорабагатаў, В.]]|загаловак=З «Хатняга спеўніка». Станіслаў Манюшка і Ян Чачот|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=|год=1996|выпуск=|том=|нумар=12|старонкі=141|isbn=}}</ref>. == Сям’я == Паводле дваранскіх справаў Данілевічаў-Чачотаў (герб «[[Астоя (герб)|Астоя]]») і Дахноўскіх-Гаціскіх (герб «[[Рох|Рох ІІІ]]»), абодва роды перасяліліся ў [[Наваградзкае ваяводзтва]] са [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленшчыны]]<ref name=":1" />. Роды гэтыя зьвязваліся і да бацькоў паэта. [[7 верасьня]] [[1794]] году будучыя бацькі пісьменьніка, Тадэвуша Чачот і Клара з Гаціскіх, ажаніліся ў [[Царква Аляксандра Неўскага (Сталовічы)|касьцёле Сьвятога Яна Хрысьціцеля]] ([[Сталовічы]])<ref name=":1" />. Маці была дачкой наваградзкага ротмістра Антона Гаціскага<ref name=":1" />. У арандаваным Чачотамі фальварку ў 1795 — 1796 гадах лічыўся 51 падданы (19 мужчын і 32 жанчыны)<ref name=":1" />. == Жыцьцяпіс == === Дзяцінства === [[Файл:Navahradak, Rynak-Słonimskaja. Наваградак, Рынак-Слонімская (1889).jpg|міні|зьлева|Кляштар дамініканаў і павятовая школа, дзе навучаўся Ян Чачот]] [[Файл:Varonča, Śviatoj Hanny. Варонча, Сьвятой Ганны (1878).jpg|міні|[[Касьцёл Сьвятой Ганны (Варонча)|Касьцёл Сьвятой Ганны]] ў [[Варонча|Варончы]], дзе быў ахрышчаны Ян Чачот]] [[Файл:Zadźvieja, Čačot. Задзьвея, Чачот (T. Boretti, 1900).jpg|міні|Маёнтак [[Чачоты|Чачотаў]] у [[Задзьвея|Задзьвеі]]]] Нарадзіўся 17 ліпеня 1796 году ў вёсцы [[Малюшычы]] ў сям’і безьзямельнага шляхціча Тадэвуша Чачота і Клары з Гаціскіх<ref name=":1">{{Артыкул|загаловак=Таямніцы Яна Чачота|нумар=28 (1519)|аўтар=[[Зьміцер Юркевіч|Юркевіч, Зьм]].|мова=be|год=09.07.2021 - 17.07.2021|спасылка=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=18223|выданьне=[[Культура (газэта)|Культура]]}}</ref>. Быў ахрышчаны двойчы — спачатку, [[17 ліпеня|6 (17) ліпеня]], яго ахрысьціў вадой уніяцкі сьвятар у [[Малюшычы|Малюшычах]], а потым, 19 ліпеня, ксёндз дапоўніў хрост алеям у [[Касьцёл Сьвятой Ганны (Варонча)|парахвіяльным касьцёле]] ([[Варонча]])<ref name=":0" />. Тамсама каталіцкі сьвятар даў яму другое імя Антоні<ref name=art16>{{артыкул|аўтар=[[Кастусь Цьвірка|Цвірка, К.]]|загаловак=След на цаліку. Творчы шлях Яна Чачота|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=|год=1995|выпуск=|том=|нумар=3|старонкі=16|isbn=}}</ref>. З Малюшычаў Чачоты, якія арандавалі там фальварак, празь нейкі час перабраліся пад [[Баранавічы]] ў маёнтак [[Новая Мыш|Новую Мыш]], дзе бацька Яна становіцца аканомам часткі графства Новае Мышы, якая з 1777 году належала апошняму наваградзкаму ваяводзе [[Юзэф Несялоўскі|Юзафу Несялоўскаму]]<ref name=":1" />. Адсюль, недзе ў 1809 годзе, Ян Чачот перабраўся ў павятовы горад [[Наваградак]], дзе ў 1809—1815 гадох вучыўся ў [[Ордэн дамініканаў|дамініканскай]] школе. Тут ён моцна пасябраваў з сваім аднаклясьнікам [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]]. Пра гэты пэрыяд іхняга сяброўства ўспамінаў [[Ігнат Дамейка]] ў працы «O młodości Mickiewicza»: {{Цытата|Два нашыя студэнты Наваградзкай школы з гадоў малества добра ведалі наш літоўскі люд, палюбілі яго песьні, прасякнуліся яго духам і паэзіяй, да чаго, вядома ж, прычынілася і тое, што малое мястэчка Наваградак ня шмат чым адрозьнівалася ад нашых вёсак і засьценкаў. Школьнае жыцьцё было хутчэй сельскае. Сябры хадзілі на кірмашы, на царкоўныя ўрачыстасьці, бывалі на сялянскіх вясельлях, дажынках і хаўтурах. У тыя школьныя часы ўбогая страха і народная песьня распалілі ў абодвух першы паэтычны агонь. Адам хутка ўзьнёсься да высокай сфэры сваіх цудоўных твораў. Ян жа да сьмерці застаўся верны роднай паэзіі…<ref>{{Кніга|аўтар = Чачот Я.|частка = |загаловак = Наваградскі замак: Творы|арыгінал = |спасылка = http://knihi.com/Jan_Cacot/Navahradski_zamak.html|адказны = Уклад., пер. польскамоўн. твораў, прадм. і камент. К. Цвіркі|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 1989|том = |старонкі = 8|старонак = 327|сэрыя = |isbn = 5-340-00171-7|наклад = }}</ref>}} [[Вінцэсь Каратынскі]], азнаёміўшыся з школьнымі кнігамі, якія захоўваліся ў Наваградзкай гімназіі, пісаў: {{Цытата|Зь пераходам Міцкевіча ў чацьвертую клясу, пачалі падавацца рапарты аб выдатніках. З таго часу імя Адама побач з імем Яна Чачота заўсёды на тых ганаровых старонках фігуравала<ref>{{Кніга|аўтар = [[Вінцэсь Каратынскі|Каратынскі, В.]]|частка = |загаловак = Творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 2-е выд., дап.|месца = Мн.|выдавецтва = |год = 1994 |том = |старонкі = 223|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>.}} === Віленскі ўнівэрсытэт === [[Файл:Vilnia, Universyteckaja, Vialiki Dvor. Вільня, Унівэрсытэцкая, Вялікі Двор (P. Benoist, 1850).jpg|міні|Дзядзінец [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] і [[Касьцёл Сьвятога Яна (Вільня)|Касьцёл Сьвятога Яна]]. Тут у 1816—1817 гадох навучаўся Ян Чачот]] Увосені 1815 году выехаў у [[Вільня|Вільню]], дзе ў 1816 годзе паступіў на факультэт маральных і палітычных навук [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] і празь фінансавыя цяжкасьці правучыўся толькі адзін год. Каб зарабіць на хлеб, спачатку меў невялікі заробак за паслугі віленскім адвакатам<ref name=art16/>, а потым уладкаваўся пісарам у Радзівілаўскую пракураторыю, створаную на загад імпэратара Аляксандра I у лютым 1814 году для ўпарадкаваньня спадчыны апошняга прадстаўніка нясьвіскай галіны [[Радзівілы|Радзівілаў]] [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Радзівіла]]. У кола Чачотавых абавязкаў па службе ўваходзіла ўпарадкаваньне і капіяваньне спадчынных дакумэнтаў. У сувязі з гэтым даводзілася выяжджаць у [[Наваградак]], [[Менск]], [[Варшава|Варшаву]] і іншыя гарады. Нягледзячы на вялікую занятасьць, працягваў наведваць вольным слухачом асобныя лекцыі [[Іяхім Лялевель|Іяхіма Лялевеля]] і [[Ігнат Даніловіч|Ігната Даніловіча]]: вывучаў літаратуру, гісторыю, мовы і асабліва права, імкнучыся стаць адвакатам<ref>{{Кніга|аўтар = Чачот Я.|частка = |загаловак = Наваградскі замак: Творы|арыгінал = |спасылка = http://knihi.com/Jan_Cacot/Navahradski_zamak.html|адказны = Уклад., пер. польскамоўн. твораў, прадм. і камент. К. Цвіркі|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 1989|том = |старонкі = 9|старонак = 327|сэрыя = |isbn = 5-340-00171-7|наклад = }}</ref>. Праўнаму ўдасканаленьню садзейнічала вывучэньне [[Статут ВКЛ 1588 году|Статута Вялікага Княства Літоўскага]], які для паэта стаў «лёсу вытокам»<ref name=stan35>{{Кніга|аўтар = [[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станкевіч, С]].|частка = Ян Чачот|загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі|арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej|адказны = Валер Булгакаў|выданьне = 1-е выд.|месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 35|старонак = 211|isbn = 83-60456-21-6}}</ref>. У лісьце да [[Ануфры Петрашкевіч|Ануфрыя Петрашкевіча]] ён адзначаў: {{Цытата|Так я заглыблены ў Статут, што калі з Жэготам пачынаем сьпяваць, то ён з кнігі нямецкай, а я з «Статуту» што-небудзь сьпяваю<ref name=art17>{{артыкул|аўтар=[[Кастусь Цьвірка|Цвірка, К.]]|загаловак=След на цаліку. Творчы шлях Яна Чачота|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=|год=1995|выпуск=|том=|нумар=3|старонкі=17|isbn=}}</ref>.}} 16 красавіка 1818 году паводле выдатнай рэкамэндацыі Адама Міцкевіча залічаецца ў надоечы створанае [[Таварыства філяматаў]]<ref name=knihazbor>{{Кніга|аўтар = [[Кастусь Цьвірка|Цьвірка К.]]|частка = Паданне пра філаматаў, або Доля аднаго пакалення|загаловак = Філаматы і філарэты|арыгінал = |спасылка = http://bk.knihi.com/filamaty/filamaty0.html|адказны = Укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі [[Кастусь Цьвірка|К. Цьвіркі]],|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = 1998|том = |старонкі = 8—13|старонак = 400|сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>, дзе прымае чынны ўдзел на філямацкіх паседжаньнях з сваімі творамі, з разглядам творчасьці сяброў, з навуковымі паведамленьнямі і аглядамі варшаўскага друку<ref name=art17/>. Карыстаўся вялікаю павагаю сяброў за вясёлыя песьні і вершы, якія ён пісаў «на народнай гаворцы» да ўсіх сходак і вечарынак Таварыства. Паводле «Польскага слоўніка біяграфічнага», спэцыяльнасьцю Яна Чачота былі «беларускія песьні, якія ён складаў на падзеі дня па ўзору народных песень»<ref>Polski Słownik Biograficzny. — W-wa, 1938, t. 4 — S. 316—317</ref>. Рытуальнаю, напрыклад, стала песьня на беларускія словы Яна Чачота «Што мы вашэці скажам…», якую філяматы сьпявалі на кожнай урачыстасьці<ref name=knihazbor/>. Як адзначае польскі літаратуразнаўца Станіслаў Сьвірка ў кнізе «З кола філямацкага перадрамантызму»: {{Цытата|Наймацней адбіваліся ў жыцьці філяматаў песенная творчасьць якраз Чачота. Не было імянінаў, маёўкі ці сяброўскага сходу, якога б Янак (альбо Ян з Мышы — як яго таксама звалі) не аздобіў сваімі сардэчнымі «песенькамі», як заўсёды, патрыятычнымі, народнымі па сваім духу, нярэдка напісанымі на матыў песьні беларускага люду…<ref>{{Кніга|аўтар = Świrko S.|частка = |загаловак = Z kręgu filomackiego preromantyzmu|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Варшава|Warszawa]]|выдавецтва = |год = 1972 |том = |старонкі = 222|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>}} На паэтычным турніры 21 сьнежня 1818 году Ян Чачот быў прызнаны трэцім паэтам пасьля [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і [[Тамаш Зан|Тамаша Зана]]<ref>Зміцер Яцкевіч. [https://web.archive.org/web/20120118154632/http://kamunikat.org/download.php?item=777-2.pdf&pubref=777 Радавод Яна Чачота] // Беларусіка-Albaruthenica; Кніга 10. — Мн.: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1998. С. 10</ref>. З утварэньнем Таварыства філярэтаў быў абраны кіраўніком найбольш важнага Блакітнага аддзелу (саюзу) — літаратурнага. Тут ён вельмі актыўна ўзяўся за выхаваньне літаратурнай моладзі, зь вялікай патрабавальнасьцю ставячыся да яе творчасьці, за што маладыя літаратары жартам празвалі яго «[[Мэнтар]]ам». Узяў пад асабістую апеку [[Антоні Эдвард Адынец|Антонія Эдварда Адынца]]<ref name=m7>{{артыкул|аўтар=[[Кастусь Цьвірка|Цьвірка, К.]]|загаловак=Тэлемак з-пад Ашмянаў. Жыццё і творчасць Антонія Эдварда Адынца|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1994|выпуск=|том=|нумар=3|старонкі=7|isbn=}}</ref>. У 1819 годзе паводле хронікі [[Марцін Бельскі|Марціна Бельскага]] і [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] напісаў лібрэта опэры «[[Малгажата з Зэмбаціна]]». У яго межах Ян Чачот распавёў эпізод вяртаньня з вайны рыцара Мікалая якраз у той момант, калі яго адданая жонка Малгажата можа стаць ахвяраю інтрыгаў спакусьніка Шчэпана і яе служанкі Эвы. Адам Міцкевіч лічыў гэтае лібрэта творчай удачай сябра, даваў высокую ацэнку музычнасьці верша ў пачатковых арыях<ref name="bel187">Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — Мінск: «Беларуская навука», 2007. С. 187</ref>. У 1820 годзе распачаў актыўнае вывучэньне [[нямецкая мова|нямецкай мовы]], што, аднак, не паўплывала на яго паэзію і скончылася перакладам некалькіх нямецкіх вершаў<ref name=stan35/>. Выступаў у якасьці рэдактара і карэктара першага паэтычнага зборніка Адама Міцкевіча, калі той знаходзіўся ў [[Коўна|Коўне]]. Клапаціўся аб яго выданьні ў [[Вільня|Вільні]]<ref name=main1>{{Кніга|аўтар = [[Кастусь Цьвірка|Цьвірка, К.]]|частка = Яркая зорка беларускага адраджэння|загаловак = Чачот Ян. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = http://bk.knihi.com/cacot/cacot0.html|адказны = |выданьне = |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1996|том = |старонкі = |старонак = |сэрыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |наклад = }}</ref>. У 1823 годзе арганізаваў паэтычны клюб «Касталія», куды ўваходзілі будучы зьбіральнік і перакладчык летувіскіх песень [[Эмэрык Станевіч]], паэт і перакладчык [[Юльян Корсак]] і іншыя. === Арышт і высылка === [[Файл:Album Wilenskie. 1845-1875 (5552584) (cropped).jpg|міні|Касьцёл Божага Ўшэсьця ў Вільні, дзе ў 1823—1824 быў зьняволены Ян Чачот]] Па справе віленскіх згуртаваньняў моладзі арыштаваны 10 кастрычніка 1823 году і зьняволены ў колішнім касьцёле місіянэраў, дзе яго пратрымалі да 22 кастрычніка 1824 году. У часе арышту ўжо сабраў значную колькасьць народных песень, якія ўвайшлі ў яго рукапісны зборнік «Песенькі і іншыя творы», складзены ў турме паміж допытамі і перададзены на захаваньне безнайдзена каханай ім Зосі Малеўскай, сястры філямата [[Францішак Малеўскі|Францішка Малеўскага]]<ref name="bel185">Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — Мінск: «Беларуская навука», 2007. С. 185</ref>. У рукапісны зборнік акрамя песень уваходзілі таксама элегіі (г. зв. трэны). У паказаньні ад 10 кастрычніка 1824 году Ян Чачот падаў наступныя біяграфічныя зьвесткі: {{Цытата|Завуць мяне Ян Чачот, узрост мой — 27-ы год. Паходжаньня шляхецкага, доказы на гэта ёсьць у фаміліі, ведаю, што ёсьць радавод, у якім я зьмешчаны. Родам з Гарадзенскай губэрні Наваградзкага павету. Маёнтку ня маю, служу ў Радзівілаўскай камісіі пры кантролі і з гэтай пасады ўтрымліваюся. Вучыўся ў школе айцоў дамініканаў у Наваградку. Пасьля прыбыцьця ў Вільню паведаў у 1816 г. унівэрсытэт, таксама і пазьней у 1817 г., наколькі мне дазваляла мая служба пры адвакаце Турскім; у 1818 г., паступіўшы ў камісію, спыніў свае навукі і ня маю ніводнай навуковай ступені і званьня<ref>{{Кніга|аўтар = [[Генадзь Кісялёў|Кісялёў, Г. В.]]|частка = |загаловак = Ад Чачота да Багушэвіча. Праблемы крыніцазнаўства і атрыбуцыі беларускай літаратуры XIX ст.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 2-е выданне|месца = Мінск|выдавецтва = Беларуская навука|год = 2003|том = |старонкі = 226|старонак = |сэрыя = |isbn = 985-08-0544-7|наклад = }}</ref>.}} Яна Чачота абвінавачвалі «в чтении на собраниях филаретов дерзких и ругательством против россиян наполненных стихов и в произнесении приветствий и речей, противных верности к Российскому Престолу»<ref name=car419/>. Каб адвесьці пагрозу ад арыштаваных таварышаў, браў на допытах віну на сябе, за што разам з [[Тамаш Зан|Тамашам Занам]] і Адама Сузіным панёс самае суровае пакараньне — дзесяцігадовае выгнаньне ў глыбіні Расеі. Па абвяшчэньні выраку спачатку адбываў шасьцімесячнае пакараньне ў крэпасьці Кізіл, перакладаў [[Вашынгтон Ірвінг|Вашынгтона Ірвінга]] (пераклад выйшаў у Вільні, 1830). Адсюль яго ў траўні 1825 перавялі ва [[Уфа|Ўфу]]. Уфімскі пэрыяд жыцьця Яна Чачота малавядомы, і асноўнаю крыніцаю зьяўляюцца матэрыялы паліцэйскага нагляду: даносы, даклады і інфармацыі<ref name=kah56>{{Кніга|аўтар = Каханоўскі, Г.|частка = Уральская ссылка Яна Чачота|загаловак = Адчыніся, таямніца часу: Гіст.-літ. нарысы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = Маст. літ.|год = 1984|том = |старонкі = 56—58|старонак = 199|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У 1827 паступіў на дзяржаўную службу канцылярыстам у бюро мясцовага губэрнатара. Паэту таксама дазволілі жыць на кватэры ў заможніх гаспадароў і вучыць іх дзяцей. Атрымліваў на жыцьцё 50 капеек сутачных<ref name=kah56/>. У вольны ад гувэрнэрскіх заняткаў час займаўся вывучэньнем замежных моваў. Беларускі гісторык Валянцін Грыцкевіч знайшоў у Цэнтральным дзяржаўным архіве Башкірыі, у фондзе Арэнбурскага грамадзянскага губэрнатара за 1824—1830 гады, наступны запіс: {{Цытата|Студэнт Іван Фадзееў сын Чачот — перайменаваны ў канцылярыста ў мінулым 1828 годзе ліпеня з 14 дня, знаходзіцца на кватэры і працягвае служэньне ў канцылярыі пана Арэнбурскага губэрнатара, займаецца пісьмаводзтвам і ад казны ўжо ніякага жалаваньня ня мае, а атрымлівае адпаведна працы грошы<ref name=kam79>{{Кніга|аўтар = [[Кастусь Цьвірка|Цьвірка, К.]]|частка = Абарваная песьня Яна з Мышы: Шляхі паэтаў XIX ст.|загаловак = Камяні тых сядзібаў|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 2004|том = |старонкі = 79|старонак = 300|сэрыя = |isbn = 985-02-0709-4|наклад = }}</ref>.}} У 1830 годзе змог пераехаць у [[Масква|Маскву]]. З 1831 па 1833 працуе ў [[Цьвер|Цьвяры]] і Таржку. У Цьвяры захапіўся зьбіраньнем мясцовых этнаграфічных і фальклёрных матэрыялаў, якія пасылаў свайму сябру-філямату манголазнаўцу [[Юзэф Кавалеўскі|Юзэфу Кавалеўскаму]] ў Казань, куды той быў сасланы. Гэтыя матэрыялы загінулі ў часе [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня 1863 году]] ў варшаўскай кватэры Кавалеўскага, які к гэтаму часу вярнуўся ў Польшчу. Пазьней Кавалеўскі пісаў навукоўцу-ўсходазнаўцу У. У. Грыгор’еву: {{Цытата|…І гэта стос пісьмаў (Чачота), каля 200 аркушаў, у часе разгрому маёй маёмасьці ў Варшаве зьнік бязь вестак. Цяжка, цяжка аб гэтым пісаць<ref name=kam79/>.}} У 1833 яму дазволілі вярнуцца на Беларусь, у мястэчка [[Лепель]], дзе ён уладкоўваецца канцылярыстам у дырэкцыі Бярэзінскага канала, якая месьцілася ў [[Лепель]]скім павеце. За добрую службу атрымлівае чын губэрнскага сакратара<ref name=kam11>Зміцер Яцкевіч. [https://web.archive.org/web/20120118154632/http://kamunikat.org/download.php?item=777-2.pdf&pubref=777 Радавод Яна Чачота] // Беларусіка-Albaruthenica; Кніга 10. — Мн.: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1998. С. 11</ref>. У Лепелі Ян Чачот заняўся зборам народных песень, якія потым увайшлі ў яго зборнікі. Толькі ў 1839 годзе «государь император высочайше повелеть соизволил» адпусьціць Яна Чачота дамоў, на Наваградчыну, і зьняць зь яго паліцэйскі нагляд<ref name=art17/>. === Па вяртаньні === [[Файл:Jan Čačot. Ян Чачот (1847).jpg|міні|Ян Чачот за некалькі дзён да сьмерці. Мастак Р. Вільчынскі. Унізе надпіс:<br />«''Ян Чачот, народжаны ў 1794 г. — памёр у Друскеніках 11 жніўня г[оду] г[этага] 1847 — пахаваны ў Ротніцы''»]] [[Файл:Ratnica-Czeczot, Napaleon Orda.jpg|міні|Магіла Яна Чачота ў Ротніцы на акварэлі [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]], 1860-я]] [[Файл:Ratnica-Czeczot 1.JPG|міні|Магіла Яна Чачота ў Ротніцы (цяпер частка [[Друскенікі|Друскенік]])]] Па вяртаньні пераяжджае ў [[Шчорсы]], дзе ўладкоўваецца на пасаду [[бібліятэкар]]а да апекуна [[філямат]]аў і [[філярэт]]аў [[граф]]а Адама Храптовіча<ref name=art17/>. Тут ён беспасьпяхова спрабуе зацьвердзіць у дваранстве сваю галіну роду Чачотаў<ref name=kam11/>. Таксама актыўна займаецца зьбіраньнем і публікацыяй беларускага фальклёру. Пасьля сьмерці гаспадара Шчорсаў (1844) разьлічваў на службу ў бібліятэцы ў [[Лагойск]]у, але [[Канстантын Тышкевіч]] не адгукнуўся на яго прапанову<ref name="bel180">Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — Мінск: «Беларуская навука», 2007. С. 180</ref>. Пазьней жыў у сваіх сяброў на Наваградчыне — спачатку ў Вяржбоўскіх у [[Далматаўшчына|Далматаўшчыне]] (разам з [[Тамаш Зан|Тамашам Занам]]<ref>{{Кніга|аўтар = Мароз У.|частка = Філамат Тамаш Зан|загаловак = За брамай забытых мелодый: эсэ, вершы, мініяцюры|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уладзімір Мароз; маст. А. А. глекаў, У. В. Мароз|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = Маст. літ.|год = 2004|том = |старонкі = 97|старонак = 254|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>), потым у [[Рафал Сьлізень|Рафала Сьлізеня]] ў [[Вольна]]й і [[Бартнікі (Берасьцейская вобласьць)|Бартніках]], займаўся выданьнем у Вільні сабраных ім твораў беларускага фальклёру. У надзеі паправіць сваё надломленае здароўе ўвесну 1847 выехаў у [[Друскенікі]] «на воды», дзе ў жніўні зь ім здарыўся паралюш. Але лекаваньне не дало чаканага выніку, і 23 жніўня 1847 году Ян Чачот памёр у суседняй з Друскенікамі вёсцы Ротніца, дзе і быў пахаваны паблізу касьцёла. Празь дзесяць гадоў пасьля пахаваньня намаганьнямі гарадзенца Заторскага над магілай Чачота быў пастаўлены помнік, на якім адбілі эпітафію [[Антоні Эдвард Адынец|Антонія Эдварда Адынца]]. [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі]], які быў пры хворым у апошнія хвіліны, пісаў: {{Цытата|Бедны, як [[Жан-Жак Русо|Ж.-Ж. Русо]], і горды, як ён, сваёй беднасьцю, Чачот скончыў свае дні ў маленькай хатцы, у нястачы, пра якую амаль не здагадваўся<ref name=bel180/>}} [[Адам Міцкевіч]], са спазьненьнем даведаўшыся пра сьмерць свайго сябра, пісаў 26 чэрвеня 1853 году [[Ігнат Дамейка|Ігнату Дамейку]] з [[Парыж]]у ў [[Чылі]]: {{Цытата|Дарагі Ігнат, вось што-кольвек пра нашых былых сяброў і мінулыя часы. З двух канцоў зямлі, якія аддалілі нас адзін ад аднаго, мы бачым па-рознаму цяперашнія часы, у мінулым жа мы сустракаемся па-ранейшаму. Ня ведаю, ці вядома табе, што ад нас пайшоў твой ранейшы таварыш, а мой стары друг (зь першае клясы) Ян Чачот. Дзень яго сьмерці нам невядомы. Мы даведаліся толькі, што ён памёр. Прыблізна ў той час, калі ён памёр, мне ўсё сьнілася пра яго адно і тое ж: што ён прыехаў у Парыж, а я з-за нейкіх перашкод не магу зь ім пабачыцца. Гэта мучыла мяне ў сьне, і я прачынаўся сумны. Мне доўга не хацелася верыць весткам пра яго сьмерць, якія ў нас так цяжка праверыць. Цяпер я ведаю пэўна, што ён памёр. Доўгія гады і многія ўспаміны зьвязвалі мяне зь ім. Перад сьмерцю ён выдаў беларускія песьні, і яны там мелі вялікую прыхільнасьць…<ref name=main1/>}} == Постаць == Блізкі сябра Яна Чачота [[Ігнат Дамейка]] наступным чынам апісваў зьнешнасьць свайго таварыша: {{Цытата|Зь дзяцінства Чачот быў паэтам, як Адам, і хоць яны былі нібы зьвязаныя адной душой, значна адрозьніваліся зьнешнасьцю, характарам, як гэта кажуць, тэмпэрамэнтам... Чачот адзіны, можа, каму дазволена было бурчаць на Адама, дакараць яго і рабіць яму заўвагі. Нават у зьнешнасьці яго заўважаўся дзіўна лагодны, рахманы характар. Нізкі, круглатвары, як паблажлівы да ўсіх, так патрабавальны да сябе і Адама, ён быў сапраўдным увасабленьнем чуласьці і любові да бліжняга…<ref>{{артыкул|аўтар=Domejko J.|загаловак=List do Br. Zaleskiego|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Pzegląd Lwowski|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1872|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=37—38|isbn=}}</ref> Жывы, душэўны, вясёлы, таварыскі з усімі, просты і аднолькавы непасрэдна, нават бесцырымонны як да маладзейшых за сябе, так і да паважных вучоных людзей; любіў сьпяваць, чула адгукаўся на розныя падзеі, хутка мог успыхнуць ад гневу і гэтак жа хутка астыць, дараваць людзям за нейкую крыўду, асабліва паблажлівы быў да сьціплых і гаротных, меў напраўдзе сялянскую натуру, прытым слыў ён пабожным католікам. Заўсёды гатовы быў служыць нам, але часта і бурчаў, ня змоўчваў, калі бачыў у нас нешта кепскае, бо хацеў, каб яго сябры, і перш за ўсё Адам, былі бездакорныя ва ўсім<ref name=car419>{{Кніга|аўтар = [[Вітаўт Чаропка|Чаропка, В.]]|частка = Адданы народнай паэзіі|загаловак = Лёсы ў гісторыі|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = Беларусь|год = 2005|том = |старонкі = 419|старонак = 559|сэрыя = |isbn = 985-01-0601-8|наклад = }}</ref>.}} == Творчасьць == === Вершы і песьні === Першыя вядомыя літаратурныя творы Яна Чачота зьявіліся недзе каля 1818 году і, так ці інакш, былі зьвязаныя зь філямацкім жыцьцём. Песьні і вершы з нагоды студэнцкіх урачыстасьцяў пісаліся на гатовы матыў ужо вядомых яму беларускіх народных песень<ref name=art18>{{артыкул|аўтар=[[Кастусь Цьвірка|Цвірка, К.]]|загаловак=След на цаліку. Творчы шлях Яна Чачота|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=|год=1995|выпуск=|том=|нумар=3|старонкі=18|isbn=}}</ref>. Такім чынам узьніклі вельмі папулярныя сярод філямацкага кола песенныя творы «Што старыя за вар’яты», «Прэч, прэч, сум, нудоты…», «Сем дзён малаціла, шастак зарабіла…», «Ой валы ж мае да палавыя», «Бяду сабе купіла да за свае грошы», «Як ня бачу Петруся, то я зь ветру валюся» і інш. У прыпісах да гэтых твораў Ян Чачот пазначаў зыходную назву народнае песьні альбо тлумачыў, што песьня напісаная на матыў «крывічанаў»<ref name=art18/>. Паводле Ірыны Бароўскай, Ян Чачот сфармуляваў асноўныя законы і прынцыпы, згодна зь якімі і павінна была зьявіцца і разьвівацца нацыянальная прафэсійная песьня<ref>{{артыкул|аўтар=Бароўская, І.|загаловак=«Плакала бярозка ды гаварыла…» Песенная лірыка Яна Чачота|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=|год=2004|выпуск=|том=|нумар=10|старонкі=25—27|isbn=}}</ref>. Надзвычай высокай папулярнасьцю сярод філяматаў карысталіся тыя творы Яна Чачота, якія былі напісаныя па-беларуску<ref>{{Кніга|аўтар = Чачот Я.|частка = |загаловак = Наваградскі замак: Творы|арыгінал = |спасылка = http://knihi.com/Jan_Cacot/Navahradski_zamak.html|адказны = Уклад., пер. польскамоўн. твораў, прадм. і камент. К. Цвіркі|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 1989|том = |старонкі = 13|старонак = 327|сэрыя = |isbn = 5-340-00171-7|наклад = }}</ref>. Першыя зь беларускіх твораў паэта, якія дайшлі да нас, адносяцца да 1819 году. Гэта паэтычная сцэнка (паводле іншых зьвестак — драматычная паэма<ref name=main1/>), прымеркаваная да 7 сакавіка 1819 году — як своеасаблівае віншаваньне з імянінамі старшыні Таварыства філяматаў Юзэфа Яжоўскага, родам з Украіны. Умоўна гэты твор названы «[[Яжовыя]]». Папулярная сярод моладзі была таксама і песьня «[[Да пакіньце горла драць]]», напісаная да ўгодкаў філямата Дзянісія Хлявінскага<ref name=art19>{{артыкул|аўтар=[[Кастусь Цьвірка|Цвірка, К.]]|загаловак=След на цаліку. Творчы шлях Яна Чачота|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=|год=1995|выпуск=|том=|нумар=3|старонкі=19|isbn=}}</ref>. Пра посьпех гэтае песьні Ян Чачот пазьней распавёў у лісьце да Адама Міцкевіча 16 лістапада 1819 году: {{Цытата|На імяніны Дзіянісія я напісаў некалькі мужыцкіх песень, сярод якіх апошняя «Да пакіньце горла драць» найбольш прыйшлася даспадобы [[Тамаш Зан|Тамашу]], ён прыдумаў да яе, як я ўжо казаў, матыў і лез зь ёй да ўсіх, як цыган на кірмашы. А раз спадабалася песьня, я мусіў напісаць вершы і для [[Францішак Малеўскі|Яроша]] і той самы верш «Да пакіньце горла драць» перарабіць для яго. І ня толькі гэтыя, але і «Што ж мы вашэці скажам», разахвочаныя, сьпявалі. Словам, на імянінах і чыталі, і сьпявалі...<ref>{{Кніга|аўтар = Чачот Я.|частка = |загаловак = Наваградскі замак: Творы|арыгінал = |спасылка = http://knihi.com/Jan_Cacot/Navahradski_zamak.html|адказны = Уклад., пер. польскамоўн. твораў, прадм. і камент. К. Цвіркі|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 1989|том = |старонкі = 242|старонак = 327|сэрыя = |isbn = 5-340-00171-7|наклад = }}</ref>}} Ведаючы пра асаблівую цікавасьць Адама Міцкевіча да твораў на беларускай мове<ref name=art20>{{Артыкул|аўтар=[[Кастусь Цьвірка|Цвірка, К.]]|загаловак=След на цаліку. Творчы шлях Яна Чачота|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=|год=1995|выпуск=|том=|нумар=3|старонкі=20|isbn=}}</ref>, Ян Чачот у гонар аднаго з прыездаў апошняга з [[Коўна]] напісаў верш «Едзеш, міленькі Адам», які быў прачытаны на імяніннай урачыстасьці Міцкевіча і Зана 24 сьнежня 1819 году<ref name=stan40>{{Кніга|аўтар = [[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станкевіч, С]].|частка = Ян Чачот|загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі|арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej|адказны = Валер Булгакаў|выданьне = 1-е выд.|месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 40|старонак = 211|isbn = 83-60456-21-6}}</ref>. Некаторыя беларускія творы Яна Чачота не дайшлі да сёньняшняга дня. Так, напрыклад, [[Адам Мальдзіс]] у кнізе «Падарожжа ў XIX стагоддзе» (1969) адзначае, што ў Яна Чачота была п’еса, прысьвечаная Адаму Міцкевічу, напісаная для тэатру<ref name=art20/>. З «Матэрыялаў да гісторыі таварыства філяматаў» вядома, што на навуковым паседжаньні 12 сьнежня 1818 году паэт чытаў верш «Купало», які аднагалосны ўхвалілі, а на паседжаньні 23 сьнежня таго самага году Адам Міцкевіч чытаў «Крытыку „Купалы“ Чачота»<ref>{{Кніга|аўтар = Szpotański S., Pietraszkiewiczówna S.|частка = |загаловак = Materjały do historji Towarzystwa Filomatów|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = Kraków|выдавецтва = |год = 1920 |том = 1|старонкі = 232|старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. [[Файл:Pieśni ziemianina przez tłumacza Piosnek wieśniaczych z nad Niemna i Dźwiny 1846.jpg|міні|«Песьні дзедзіча» Яна Чачота, 1846, Вільня]] У часе зьняволеньня па справе віленскіх згуртаваньняў моладзі Ян Чачот напісаў шмат песень сваёй каханай Зосі Малеўскай, якая пазьней выконвала іх пад фартэпіяна<ref name=main1/>. У 1845 годзе ў альманаху «Рубон» разьмясьцілі паэтычны цыкль Яна Чачота пад назваю «Песенькі», складзены з адзінаццаці вершаваных твораў. Вершы «Яна далёка», «Раскоша», «Малацьбіты», «Адмаўленьне», «Клетка» і «Прасьнічка» выяўляюць яскравыя лірычныя тэмы, якія, на думку Ўладзімера Мархеля, натхняліся безнадзейным каханьнем паэта да Зосі Малеўскай<ref name="bel193">Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — Мінск: «Беларуская навука», 2007. С. 193</ref>. Таксама захаваўся верш Яна Чачота на францускай мове «La retour à la chapell» («Вяртаньне да капліцы») — успамін аб гадох дзяцінства і юнацтва, аб страчаных сябрах і маладых марах<ref>{{Кніга|аўтар = [[Генадзь Кісялёў|Кісялёў, Г. В.]]|частка = |загаловак = Ад Чачота да Багушэвіча. Праблемы крыніцазнаўства і атрыбуцыі беларускай літаратуры XIX ст.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = 2-е выданне|месца = Мінск|выдавецтва = Беларуская навука|год = 2003|том = |старонкі = 50|старонак = |сэрыя = |isbn = 985-08-0544-7|наклад = }}</ref>. У 1846 годзе выдаў зборнік песень асьветніцка-павучальнага характару на польскай мове «Песьні дзедзіча» ({{мова-pl|Pieśni ziemianina|скарочана}}). Варта адзначыць, што ня ўсе польскамоўныя вершы Яна Чачота зьяўляюцца на цяперашні момант перакладзенымі. У вершы «Na śmierć szpaka» Ян Чачот называе свой край «Белай Русьсю»: «Sława nauk po Białej tak błaka sie Rusi» (радок 77). У вершы «Duma nad mogiłami Francuzow» паэт апісвае вайскоўцаў з арміі Напалеона, як абаронцаў вольнасьці беларускага краю<ref>''[[Леў Цьвяткоў|Цьвяткоў, Л.]]'' Таварыства філёматаў (Некаторыя цікавыя рысы аб’яднаньня маладых пісьменьнікаў у Вільні, больш чымся за сталецьце перад нашаю эпохаю) // Маладняк. — 1927. — № 1. — С. 63</ref>. У вершы «Тыртэй» аўтар услаўляе спартанцаў, як барацьбітоў за нацыянальную свабоду. У сцэнічным творы Я. Чачота «[[Апалён на калядаваньні]]» яскрава выяўляецца матыў антыклерыкалізму, уласьцівы і іншым філяматам. У даным творы вуснамі музы Каліёпы аўтар гаворыць наступнае: «Я ўжо абміну крыжовыя паходы, да якіх намаўлялі манахі, наварачваньне бяздольных інкаў цаною праліцьця крыві… Цэлы сьвет, як студэнт пад паказкаю [[Ігнацы Ляёля|Ляёлі]], стагнаў, бядак… шмат вякоў пражыў сьвет, пакуль даведаўся аб мэце рэлігіі» (радкі 111—116)<ref>''[[Леў Цьвяткоў|Цьвяткоў, Л.]]'' Таварыства філёматаў (Некаторыя цікавыя рысы аб’яднаньня маладых пісьменьнікаў у Вільні, больш чымся за сталецьце перад нашаю эпохаю) // Маладняк. — 1927. — № 1. — С. 64</ref>. Моцным антыклерыкальным патасам прасякнуты і верш-пахвала ксяндзу Дзянісу Хлявінскаму «Powieść o miodzie w bodze welebnego księdza Dyonizego»: {{Цытата|Шкада, што ты зусім ня дбаеш, не зварачваеш увагі на злы прыклад, які падаеш… Калі тваім брухам расьпёртая карэта бяскарна ламае брук, выбіваючы іскры, ты лётаеш увесь чырвоны, як быццам тая камэта, а адзаду, як хвост, цягнуцца за табою гайдукі. Ты блісьнеш сярод дому, дзе юрлівая дэвотка сьпяшаецца атрымаць пацалункі, якія толькі што набылі сьвятасьць, і зь ветлівым прысяданьнем сустракае цябе на месцы свайго мужа, бо ты ня грэбуеш гэткімі падламі||{{Артыкул|аўтар = [[Леў Цьвяткоў|Цьвяткоў, Л.]]|загаловак = Таварыства філёматаў (Некаторыя цікавыя рысы аб’яднаньня маладых пісьменьнікаў у Вільні, больш чымся за сталецьце перад нашаю эпохаю)|арыгінал = |спасылка = |аўтар выданьня = |выданьне = Маладняк|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 1927|выпуск = |том = |нумар = 1|старонкі = 65|isbn = }}}} [[Леў Цьвяткоў]], аналізуючы вершы Я. Чачота пад агульнаю назваю «Jaroszowe», сьцьвярджае, што тут мы знаходзім спрэчку паміж сьвятымі Францішкам і Геранімам з узаемнымі абвінавачваньнямі такога гатунку, што «я не адважваюся ўмясьціць гэтыя прыклады ў мой артыкул»<ref>''[[Леў Цьвяткоў|Цьвяткоў, Л.]]'' Таварыства філёматаў (Некаторыя цікавыя рысы аб’яднаньня маладых пісьменьнікаў у Вільні, больш чымся за сталецьце перад нашаю эпохаю) // Маладняк. — 1927. — № 1. — С. 66</ref>. ==== Супрацоўніцтва з Станіславам Манюшкам ==== Верш «[[Прасьнічка]]» з «рубонаўскага» цыклю асабліва ўпадабаў [[Станіслаў Манюшка]] і неўзабаве паклаў яго на музыку, зьмясьціўшы ў трэцім «Хатнім сьпеўніку» (1851). У тым жа «Сьпеўніку» была зьмешчаная песьня «Салоўка», напісаная на Чачотаў пераклад зь беларускай народнай песьні. У другі «Хатні сьпеўнік» (1845) Манюшка ўключыў адну песьню на словы Чачота — «Кум і кума», у чацьвёрты (1855) — першы варыянт «Вандроўнай пташкі». Другая музычная вэрсія на гэты тэкст трапіла ў пяты «Хатні сьпеўнік» (1858), у які ўвайшлі яшчэ 12 песьняў, напісаных на Чачотавы насьледаваньні і пераклады беларускага мэлясу<ref name="myzs"/>. Усяго на арыгінальныя тэксты і пераклады вусна-паэтычных твораў Я. Чачота Станіслаў Манюшка напісаў 22 песьні, болей, чым на словы кожнага іншага аўтара, напрыклад [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] ці [[Уладзіслаў Сыракомля|Ўладзіслава Сыракомлі]]<ref name="myzs"/>. === Баляды === Зь літаратурнай спадчыны Яна Чачота вялікую цікавасьць маюць баляды, напісаныя ім у 1818—1819 гадох. Да нас дайшлі восем паэтавых балядаў («[[Бекеш]]», «[[Наваградзкі замак (баляда)|Наваградзкі замак]]», «[[Калдычэўскі шчупак]]», «[[Падземны звон на горцы ў Пазяневічах]]», «Радзівіл, або заснаваньне Вільні», «Узногі», «Мышанка», «[[Сьвіцязь (Ян Чачот)|Сьвіцязь]]») і ўсе яны напісаныя паводле беларускіх народных паданьняў<ref name=art21>{{артыкул|аўтар=[[Кастусь Цьвірка|Цвірка, К.]]|загаловак=След на цаліку. Творчы шлях Яна Чачота|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мінск|выдавецтва=|год=1995|выпуск=|том=|нумар=3|старонкі=21|isbn=}}</ref>. Як адзначае польскі дасьледнік літаратуры Станіслаў Сьвірка, Янам Чачотам было адлюстравана дванаццаць паданьняў і народных казак, а таксама дзесяць матываў з народных вераваньняў і звычаяў. Паводле яго словаў, як народныя паданьні, так і матывы пададзены аўтарам зь вялікаю дакладнасьцю<ref name=asdas1>Stanislaw Swirko. Z kregu filomackiego preromantyzmy. — S. 53</ref>. На думку Ўладзімера Мархеля, агульная асаблівасьць балядаў паэта заключалася ў тым, што ў іх спалучаліся два пачаткі — [[асьветніцтва|асьветніцка]]-рацыяналістычны і [[рамантызм|рамантычны]]<ref name=flok54>Уладзімер Мархель. [https://web.archive.org/web/20120118154632/http://kamunikat.org/download.php?item=777-2.pdf&pubref=777 Станаўленне Яна Чачота як паэта і фалькларыста] // Беларусіка-Albaruthenica; Кніга 10. — Мн.: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1998. С. 34</ref>. Тым ня менш, дасьледнік польскай літаратуры Станіслаў Станкевіч адзначае, што: {{Цытата|Баляды — самыя слабыя творы Чачота. Грашаць яны як недасканалаю кампазыцыяй, так і хібамі тэхнікі стылю — цяжкага і нязграбнага. Бракуе ім выразнасьці ды кампактнасьці, яны залішне доўгія, «Сьвіцязь», напрыклад, мае 560 радкоў. Чачоту… на ніве баляды бракавала эпічнага чуцьця, і ён ня мог зраўняцца зь лепшымі балядамі Зана. Аднак, нягледзячы на значныя мастацкія хібы, Чачотавыя баляды вельмі цікавыя, бо ў іх выяўляюцца на поўную моц шчырыя і непасрэдныя адносіны паэта да фальклёру<ref name=stan51>{{Кніга|аўтар = [[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станкевіч, С]].|частка = Ян Чачот|загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі|арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej|адказны = Валер Булгакаў|выданьне = 1-е выд.|месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 51|старонак = 211|isbn = 83-60456-21-6}}</ref>.}} Будучы паводле зьместу творамі баляднага жанру, яны цярпелі жанравыя страты праз павучальныя ўпляценьні ў вершаваны аповед, гэтаксама як і ад таго, што народныя паданьні ўзнаўляліся ў іх максымальна дакладна праз спрошчана-гутарковы стыль і перанасычэньне падзеяў побытавымі рэаліямі<ref name=bel180 />. Як адзначае Ўладзімер Мархель, баляды Яна Чачота несьлі ў сабе відавочныя рысы гавэнды — жанру, які пашырыўся ў польскай літаратуры як адменьнік вершаванага аповеду і знайшоў разьвіцьцё ў форме «народнай гутаркі» ў творчасьці [[Уладзіслаў Сыракомля|Ўладзіслава Сыракомлі]] і быліцы — у [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]]. Зрэшты, польскія дасьледнікі, як адзначае перакладчык паэзіі філяматаў [[Кастусь Цьвірка]], да галоўных недахопаў балядаў Я. Чачота прылічаюць рыхласьць кампазыцыі, зацягнутасьць, а таксама сьляпое прытрымліваньне фальклёрнае асновы і карыстаньне гутарковаю моваю, «засьмечанаю» шматлікімі «правінцыялізмамі» і «дыялектызмамі»<ref name=art21/>. Упершыню баляды Яна Чачота былі апублікаваныя ў 1886—1889 гадох Янам Рыхтэрам пад тытулам «Ян Чачот і ягоныя нязнаныя вершаваныя творы». Ян Рыхтэр натрапіў у паперах аднаго зь сяброў паэта — гаспадара маёнтка Цешаўля Наваградзкага павету Адольфа Кабылінскага — на рукапісны сшытак з Чачотавымі балядамі. Пазьней сшытак выпаў з-пад увагі дасьледнікаў і лічыўся страчаным. Другі раз яго знайшоў у 1953 годзе Чэслаў Згажэльскі. Як выявілася, перададзены ў [[Асалінэюм|бібліятэку Асалінскіх]] у [[Львоў|Львове]], сшытак быў няправільна зарэгістраваны і згубіўся ў папяровых сэкцыях. Толькі ў 1972 годзе ўсе восем вышэйзгаданых балядаў былі апублікаваныя Станіславам Сьвіркам у кнізе «З кола філямацкага перадрамантызму»<ref name=art21/>. Чачотавым балядам належыць вельмі сьціплае месца ў разьвіцьці гэтага літаратурнага жанру ў Польшчы з прычыны іхняга нізкага мастацкага ўзроўню, аднак, як адзначае Станіслаў Сьвірка, яны, у шэрагу з паэтавымі песьнямі, «былі галоўным імпульсам, які падштурхнуў Міцкевіча ў кірунку народнасьці…»<ref>Ludowość u Mickiewicza. — W-wa, 1958.— S. 115</ref> === Фальклёр === [[Файл:Piosnki wieśniacze znad Dźwiny. Wilno, 1840..jpg|міні|«Сялянскія песенькі з-над Нёмана і Дзьвіны…», Вільня, 1846]] Ян Чачот сабраў каля тысячы аўтэнтычных народных песень і выдаў іх у шасьці зборніках<ref name=zbir>{{артыкул|аўтар=Русаковіч, Н.|загаловак=Адраджэнцы, збіральнікі народнай песні Ян Чачот і Аляксандр Пушкін|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=|год=2008|выпуск=|том=|нумар=9|старонкі=11—12|isbn=}}</ref>. Па вяртаньні з высылкі, наладзіўшы кантакты з памочніцамі-карэспандэнткамі і ў выніку назапасіўшы багаты фальклёрны матэрыял, Ян Чачот падрыхтаваў іх да друку пад агульнаю назваю «Сялянскія песьні…». У сваіх выданьнях паэт вызначаў канкрэтную асьветніцкую задачу: выклікаць у пануючых клясаў і адукаванай публікі роднага краю цікавасьць да духоўнага жыцьця сялянства, зьвярнуць увагу на маральна-этычную зьмястоўнасьць і эстэтычную каштоўнасьць сялянскай песьнятворчасьці, прывіць ім павагу да здабыткаў народнае культуры<ref name="bel1889">Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 2. Новая літаратура : другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — Мінск: «Беларуская навука», 2007. С. 188—189</ref>. У прадмове да свайго зборніка ён заклікаў недакладна пачаць зьбіраньне беларускага фальклёру: {{Цытата|…будуць некалі, праз колькі вякоў пасьля нас, шкадаваць і заслужана папракаць сёньняшнія часы, калі мы не зьбярэм рупліва гэтых помнікаў і не перададзім нашчадкам<ref name=zbir/>.}} У першых зборніках Ян Чачот публікаваў «крывіцкія» песьні ў перакладах на польскую мову, аднак у выданьні «Сялянскія песьні з-над Нёмана і Дзьвіны» 1844 году ён апублікаваў дзевятнаццаць арыгінальных беларускіх песень «з тэкстам арыгіналу». Працягам працэсу збліжэньня Яна Чачота зь беларускім словам стаў апошні зборнік «Сялянскіх песень…», выдадзены ў 1846 годзе. У яго ўвайшлі арыгінальныя валачобныя, вясеньнія, купальскія, калядныя, дажынкавыя ці летнія, вясельныя, хрэсьбінныя і іншыя беларускія народныя песьні. Да таго ж тут быў зьмешчаны верш «Да мілых мужычкоў», напісаныя Чачотам па-беларуску<ref name=bel1889/>. Паводле А. А. Крывіцкага, запісы песень у апошніх двух зборніках маюць важнае дыялекталягічнае значэньне таму, што яны адлюстроўваюць два тыпы беларускіх гаворак: гаворкі паўночнае часткі Беларусі, пераважна навакольля [[Лепель|Лепеля]] («з-над Дзьвіны», частка паўночна-ўсходняга дыялекту беларускай мовы), і гаворкі ваколіцаў [[Наваградак|Наваградка]], [[Ліда|Ліды]] і інш. («з-над Нёмна», частка паўднёва-заходняга дыялекту). У іх досыць шырока і ў асноўным дакладна ракрываюцца асаблівасьці гаворак абодвух тыпаў, а таксама і іх адрозьненьні<ref name=sadd1>{{Кніга|аўтар = Крывіцкі А. А.|частка = Ян Чачот, першыя нататкі пра беларускія гаворкі|загаловак = Дыялекталогія беларускай мовы|арыгінал = |спасылка = |адказны = А. А. Крывіцкі|выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = Выш. шк.|год = 2003|том = |старонкі = 50—52|старонак = 294|сэрыя = |isbn = 985-06-0825-0|наклад = }}</ref>. Варта адзначыць, што для перадачы гука [ў] у запісах Я. Чачота ўжываецца асобная літара — «ú»<ref name=sadd1/>. Фальклярыстычна-вэрсыфікацыйная праца Яна Чачота мела даволі шырокі рэзананс сярод перадавой грамадзкасьці. Зборнікі «Сялянскіх песень…», якія выдаваліся ім на працягу дзевяці гадоў (1837—1846), выклікалі зацікаўленыя водгукі ў пэрыядычным друку. Сучасьнікі паэта прыхільна ставіліся да яго дзейнасьці, аднак вынікі яе ўспрымалі і ацэньвалі па-рознаму<ref name="bel192">Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — Мінск: «Беларуская навука», 2007. С. 192</ref>. Вядомы крытык, ідэоляг «[[Tygodnik Petersburski|Tygodnika Petersburskiego]]» [[Міхал Грабоўскі|М. Грабоўскі]] каштоўнасьць «Сялянскіх песень…» бачыў у тым, што паэзія адной з «правінцыйных гаворак» зьведзеная ў іх «да нацыянальнай мовы». Паэт-фальклярыст Ігнат Храпавіцкі расцэньваў фальклярыстычна-вэрсыфікацыйную працу Чачота як зьяву, скіраваную на ўнутракраёвыя культурныя патрэбы, а не як правінцыйны элемэнт асваеньня беларускана фальклёру польскай літаратурай. І. Храпавіцкі, у прыватнасьці, падкрэсьліваў: {{Цытата|Шаноўны перакладнік выдадзеных колькі гадоў таму ў Завадзкіх «Песенек люду з-над Дзьвіны» паказаў прыклад, які павінен быў бы знайсьці пасьлядоўнікаў. Яго малы томік робіць самае прыемнае ўражаньне на тых, каму не чужая гэтая зямля, так добра ў ім адлюстраваная, што ніводная гучная апісальная паэмы ня можа зраўняцца з гэтым сьціплым зборнікам песень…<ref name=bel192/>}} Творчасьць Яна Чачота на ніве беларуска-польскага фальклёрна-літаратурнага сумежжа ўспрымалася сучасьнікамі пераважна як таленавітае перайманьне, насьледваньне і майстэрскі, дакладны пераклад беларускіх народных песень, прытым з разуменьнем і прыманьнем іхнае рэгіянальнае асаблівасьці, але галоўным чынам у кантэксьце польскай літаратуры<ref name=bel192/>. Зьмясьціўшы арыгінальныя тэксты беларускіх вусна-паэтычных твораў у трэцім і пятым зборніках, паэт-фальклярыст выдаў па-беларуску ўсяго восьмую частку ад тысячы сабраных і перакладзеных ім на польскую мову песень<ref name=bel192/>. Беларускі паэт [[Максім Багдановіч]] у сваім артыкуле «Белорусское возрождение» прылічыў Яна Чачота да пачынальнікаў новай беларускай літаратуры: {{Цытата|Более ценен вклад в белорусскую литературу, сделанный Яном Чечотом… Искренний демократ, горячо любивший белорусский народ, он собирал и издавал произведения народного творчества, писал по-белорусски морализующего характера брошюрки (они, однако, не были напечатаны), а в сборнике «Piosńki wieśniacze» 1844 г. поместил десятка три своих белорусских стихотворений. Стиль был выдержан Чечотом столь удачно, что эти пьески неоднократно перепечатывались разными этнографами в качестве чисто народных<ref>Багдановіч М. Поўны збор твораў. У 3 т. Т. 2. Маст. проза, пераклады, літаратурныя артыкулы, рэцэнзіі і нататкі, чарнавыя накіды. — Мн:. Навука і тэхніка, 1993.— С. 266—267</ref>.}} === Мовазнаўчая дзейнасьць === Ян Чачот меў магчымасьць грунтоўна азнаёміцца з двума асноўнымі масівамі беларускіх гаворак: паўночна-ўсходнім дыялектам альбо надзьдзьвінскай гаворкай (праца на Лепельшчыне) і паўднёва-заходнім альбо наднёманскай гаворкай (дзяцінства на Наваградчыне). У сваёй лексыкаграфічнай працы «Некаторыя крывіцкія ідыёмы (уласнаназвы) з Наваградзкага павета» і ў прадмовах да «Сялянскіх песень з-над Нёмана і Дзьвіны» беларускую мову, у пераважнай бальшыні выпадкаў, паэт называе «крывіцкім дыялектам»<ref name=mova54>Іван Крамко. [https://web.archive.org/web/20120118154632/http://kamunikat.org/download.php?item=777-2.pdf&pubref=777 Спадчына Яна Чачота як выток беларускага мовазнаўства] // Беларусіка-Albaruthenica; Кніга 10. — Мн.: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1998. С. 54</ref> альбо «славянакрывіцкай мовай»<ref>{{Кніга|аўтар = Чачот Я.|частка = Прадмова да «Сялянскіх песень з-над Нёмана і Дзьвіны»|загаловак = Наваградскі замак: Творы|арыгінал = |спасылка = http://knihi.com/Jan_Cacot/Navahradski_zamak.html|адказны = Уклад., пер. польскамоўн. твораў, прадм. і камент. К. Цвіркі|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 1989|том = |старонкі = 178|старонак = 327|сэрыя = |isbn = 5-340-00171-7|наклад = }}</ref>. Такім чынам, Я. Чачот працягвае традыцыю ўжываньня тэрміна «крывіцкі» ў дачыненьні да насельніцтва Беларусі. Разумеючы ўсю сукупнасьць беларускіх гаворак як адно цэлае, часам раўназначна ўжывае тэрмін «язык» і «мова»<ref name=mova54/> і ставіць «крывіцкі дыялект» нароўні з польскім, рускім і ўкраінскім: {{Цытата|Дыялект крывіцкі зьяўляецца сярэднім паміж польскім, рускім і ўкраінскім. Украінскі, або палянскі, па сваёй будове і мэлядычнасьці больш падобны да польскага, а крывіцкі да рускага<ref name=mova54/>.}} Да агульнабеларускіх фанэтычных рысаў ён адносіць аканьне (''агонь'', ''акном''), [[дзеканьне]] і цеканьне (''дзень'', ''ціхі''), пераход «л» і «в» у «[[ў]]» (''даў'', ''у сяле''), наяўнасьць прыстаўных зычных (''восень'', ''вуліца''), нехарактэрнасьць жывым беларускім гаворкам гука ф (''ахвіцэр'', ''хваліварок'') і ґ выбухнога (''гарбуз''), асыміляцыйнае азванчэньне і аглушэньне (''зьбіты'', ''с табою''), падваеньне зычных (''вецьце'', ''каменьне'') і некаторыя інш<ref name=mova55>Іван Крамко. [https://web.archive.org/web/20120118154632/http://kamunikat.org/download.php?item=777-2.pdf&pubref=777 Спадчына Яна Чачота як выток беларускага мовазнаўства] // Беларусіка-Albaruthenica; Кніга 10. — Мн.: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1998. С. 55</ref>. З марфалягічных рысаў адзначыў варыянтнасьць канчаткаў творнага склону (''маткаю'', ''-ай''), роднага склону займеньнікаў і прыметнікаў (''мае -ей'', ''міленькае -ай''), адсутнасьць часьціцы «сь», прыслоўі на ''-учы(ючы)''. Адзначыў дыялектнае разьмежаваньне канчаткаў дзеясловаў першай асобы множнага ліку (''робім'' — ''робімо''), дысыміляцыйны характар аканьня і яканьня ў надзьдзьвінскім дыялекце (''вісна'', ''паночык'') і закрытасьць націскных галосных у наднёманскім дыялекце (''дзяўке'', ''панэ''), ужываньне парнага ліку і даўномінулага часу ў наднёманскім — ''дзьве назе'', ''быў зрабіў'' і інш<ref name=mova55/>. Ян Чачот упершыню паставіў пытаньне аб прынцыпах будучага «крывіцкага» правапісу. Ён зазначае, што цяжкасьць заключаецца ў немагчымасьці прымірыць вымаўленьне і этымалёгію: {{Цытата|І хоць той правапіс самы дасканалы, у якім як вымаўляюць, так і пішуць, аднак паколькі немагчыма, каб які-небудзь з правапісаў прыйшоў да гэтай дасканаласьці, то чым болей будучы граматыст ашчаджаць вымаўленьне на пісьме і бліжэй да яго стасавацца, тым большая будзе як яго праца, так і заслуга<ref>{{Кніга|аўтар = Чачот Я.|частка = Прадмова да «Сялянскіх песень з-над Нёмана і Дзьвіны»|загаловак = Наваградскі замак: Творы|арыгінал = |спасылка = http://knihi.com/Jan_Cacot/Navahradski_zamak.html|адказны = Уклад., пер. польскамоўн. твораў, прадм. і камент. К. Цвіркі|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год = 1989|том = |старонкі = 187|старонак = 327|сэрыя = |isbn = 5-340-00171-7|наклад = }}</ref>}} Тым ня менш, у сваіх беларускіх творах паэт карыстаўся адмысловым правілам: галосныя — адпаведна вымаўленьню, зычныя — згодна з этымалёгіяй. Гэты прынцып выкарысталі пазьнейшыя нармалізатары беларускай мовы, у прыватнасьці, [[Браніслаў Тарашкевіч]] у сваёй «[[Беларуская граматыка для школ (1918)|Беларускай граматыцы для школ]]»<ref name=mova56>Іван Крамко. [https://web.archive.org/web/20120118154632/http://kamunikat.org/download.php?item=777-2.pdf&pubref=777 Спадчына Яна Чачота як выток беларускага мовазнаўства] // Беларусіка-Albaruthenica; Кніга 10. — Мн.: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1998. С. 56</ref>. Сваёй дзейнасьцю Ян Чачот заклаў падмурак практычнай лексыкаграфіі беларускай мовы. У зборніку «Сялянскіх песень з-над Нёмана і Дзьвіны» 1846 году ён зьмяшчае адразу тры тыпы слоўнікаў: першы — невялікі (на 200 рэестравых словаў) «Слоўнік крывіцкіх словаў» ({{мова-pl|Słownik wyrazów krewickich, mniej zrozumiałych, w tych się piosnkach znajdujących z tłumaczeniem}}), дзе беларускія словы перакладаюцца на польскія; другі — тлумачальны «Некаторыя крывіцкія ідыёмы…» ({{мова-pl|Niektóre idiotyzmy (własnonazwy) krewickie…}}), дзе падаецца разгорнутае апісаньне больш за 200 адметных беларускіх словаў, часам з параўнаньнямі зь іншымі мовамі; трэці слоўнік — фразэалягічны «Крывіцкія прыказкі і прымаўкі» ({{мова-pl|Przysłowa Krewickie}}), у якім прыводзіцца 130 беларускіх пагаворак у перакладзе на польскую мову або з тлумачэньнем; асобна даюцца «Прыказкі і прымаўкі, прыстасаваныя да сьвят» (15 адзінак) і «Адметныя выразы і параўнанні, якія можна аднесьці і да прымавак» (40 адзінак)<ref name=mova56/>. Мовазнаўчая дзейнасьць Яна Чачота не засталася незаўважанаю для пазьнейшых рупліўцаў беларускае мовы. Так, у 1855 годзе паэт і драматург [[Уладзіслаў Сыракомля]] ў артыкуле «Працы Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча» зазначыў: {{Цытата|Няшмат можна налічыць гэтых працаўнікоў добрай і разумнай волі. Р. Зянькевіч сабраў і перанёс на паперу песенькі пінскага люду, высакароднай памяці Ян Чачот, робячы тое ж самае для люду з-над Нёмана і Дзьвіны, у сваёй прадмове накідаў навуковы фундамэнт граматыкі крывіцкага дыялекту<ref>{{Кніга|аўтар = Сыракомля, У.|частка = |загаловак = Выбраныя творы / Уладзіслаў Сыракомля|арыгінал = |спасылка = |адказны = уклад., прадм., камент. [[Кастусь Цьвірка|К. Цвіркі]]|выданьне = |месца = [[Мінск]]|выдавецтва = Беларуская навука|год = 2011|том = |старонкі = 557|старонак = 584|сэрыя = «Беларускі кнігазбор»: Серыя I. Мастацкая літаратура|isbn = 978-985-08-1260-5|наклад = }}</ref>.}} Заснавальнік беларускага навуковага мовазнаўства [[Яўхім Карскі]] высока ацэньваў мовазнаўчы матэрыял Яна Чачота: {{Цытата|Характеристика белорусского наречия сделана значительно обстоятельнее, нежели у Шафарика… Вообще в этом {{Падказка|томике|«Сялянскія песьні з-над Нёмана і Дзьвіны», Вільня, 1846}} очень много ценных сведений, не утративших своего значения до сих пор<ref name=mova54/>.}} === Публіцыстыка === Ян Чачот таксама выявіў сябе ў якасьці публіцыста і глыбокага мысьляра. У архіве філяматаў захаваўся тэкст ягонае прамовы на паседжаньні таварыства 7 траўня 1821 году «Пра будучае прызначэньне Таварыства філяматаў, пра варыянты яго сёньняшняй будовы, пра тое, наколькі адпавядаюць яны нашым мэтам», а таксама артыкулы «Думкі для ніжэйшай клясы» і «Думкі, якія павінна пашыраць вышэйшая кляса». У гэтых працах аўтар разважаў над тым, як пашырыць гуманістычныя ідэі філяматаў у асяродзьдзі суайчыньнікаў, а таксама ў ідэалістычна-рамантычным духу фармуляваў стрыжнёвыя паняцьці філямацкага гуманізму: што такое шчасьце, хто такі сапраўдны грамадзянін, дзеля чаго мусіць існаваць рэлігія, якую шкоду грамадзтву нясуць маральная распушчанасьць, празьмернасьць і раскоша, якую карысьць даюць ашчаднасьць, працавітасьць, якім чынам можна пашырыць асьвету ў родным краі, якія навукі найбольш патрэбныя гэтаму краю і якія існуюць шляхі паляпшэньня хатняга выхаваньня<ref>{{артыкул|аўтар=[[Лявон Баршчэўскі|Баршчэўскі, Л.]], [[Пятро Васючэнка|Васючэнка, П.]], Тычына, М.|загаловак=Рамантызм у літаратуры|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=|год=2004|выпуск=|том=|нумар=10|старонкі=39—41|isbn=}}</ref>. === Моўныя адметы === Польская мова Яна Чачота ў паэтычных творах і карэспандэнцыі паэта зазнала моцны ўплыў народнае гаворкі Наваградчыны, тым самым набыўшы яскравы рэгіянальны лексычны закрас, што выявілася ў вялікай колькасьці правінцыяналізмаў і зваротаў<ref name=stan58>{{Кніга|аўтар = [[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станкевіч, С]].|частка = Ян Чачот|загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі|арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej|адказны = Валер Булгакаў|выданьне = 1-е выд.|месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 58|старонак = 211|isbn = 83-60456-21-6}}</ref>. Як адзначае Станіслаў Станкевіч, паэт сьвядома не пазьбягаў уплыву на сваю творчасьць мясцовага фальклёру<ref name=stan63>{{Кніга|аўтар = [[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станкевіч, С]].|частка = Ян Чачот|загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі|арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej|адказны = Валер Булгакаў|выданьне = 1-е выд.|месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 63|старонак = 211|isbn = 83-60456-21-6 }}</ref>. == Выданьні == Пры жыцьці Яна Чачота зьявіліся наступныя яго кнігі (усе друкаваліся ў [[Вільня|Вільні]]): * «Сялянскія песенькі з-над Нёмана» (1837); * «Сялянскія песенькі з-над Нёмана і Дзьвіны» (1839); * «Сялянскія песенькі з-над Дзьвіны» (1840); * «Сялянскія песенькі з-над Нёмана і Дзьвіны, з дадаткам арыгінальных на славяна-крывіцкай мове» (1844); * «Сялянскія песенькі з-над Нёмана, Дняпра і Днястра» (1845); * «Сялянскія песенькі з-над Нёмана і Дзьвіны, некаторы прыказкі на славяна-крывіцкай мове і яе самабытныя словы, з назіраньнямі над гэтай мовай» (1846); * «Маральныя аповесьці для дзяўчат, з францускай мовы і ўласныя» (1845); * «Песьні дзедзіча» (1846); — вершы асьветніцка-павучальнага характару на польскай мове, зьвернутыя да шляхты * «Дасьледваньне аб паэме Ю. Крашэўскага „Баі Вітаўта“ (1846; папярэдне друкавалася ў часопісе [[Tygodnik Petersburski]]») == Ушанаваньне памяці == У 1897 годзе [[Францішак Багушэвіч]] напісаў [[Польская мова|па-польску]] верш «Прэч бутэлькі, люлькі, карты!...», дзе зазначыў:<ref name=":0" /> {{Цытата|Знаць Чачота ўсе павінны,<br />І пра Зана дабрачыннасць,<br />Пра Касцюшку і Манюшку<br />І пра песняроў…}} Напрыканцы 1956 году славіст [[Леў Мірачыцкі]], будучы родам з Наваградчыны, напісаў артыкул «Ён любіў і цаніў творчасць свайго народа», у якім зьвярнуўся да жыхароў сваёй малой радзімы, каб яны адзначалі ў 1957 годзе 110-ыя ўгодкі са сьмерці Яна Чачота<ref name=":0" />. У гонар Яна Чачота ў менскім раёне [[Брылевічы]] названая [[Вуліца Яна Чачота (Менск)|вуліца]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110929171141/http://nn.by/index.php?c=ar&i=9920 У Менску зьявіліся мікрараён Брылевічы і вуліца Ігнатоўскага // ][[Наша Ніва]], 2 ліпеня 2007 г.</ref><ref>[http://www.minsk.gov.by/cgi-bin/normdoc.pl?doc=2505 Решение 4-й сессии Минского городского Совета депутатов 25-го созыва №58 от 29.06.2007 «Аб прысваенні назваў новым вуліцам г. Мінска і перайменаванні вуліцы Свабоды»]{{Недаступная спасылка|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Імя паэта носіць таксама адна з вуліцаў [[Варшава|Варшавы]]<ref>{{артыкул|аўтар=[[Мікола Хаўстовіч]]|загаловак=Варшава беларуская|арыгінал=|спасылка=http://old.arche.by/by/26/40/2370/%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F.htm|аўтар выданьня=|выданьне=[[ARCHE Пачатак]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2010|выпуск=|том=|нумар=4|старонкі=|isbn=}}</ref>. У 1996 годзе ў [[Новая Мыш|Новай Мышы]] з ініцыятывы краязнаўца Міхася Берната быў усталяваны бюст паэта<ref>{{Кніга|аўтар = Ляшук В. Я., Снітко Г. М.|частка = |загаловак = Літаратурная Берасцейшчына: краязнаўчыя нарысы, партрэты, артыкулы|арыгінал = |спасылка = |адказны = В. Я. Ляшук, Г. М. Снітко|выданьне = |месца = Мінск|выдавецтва = Литература и Искусство|год = 2008 |том = |старонкі = 111|старонак = 320|сэрыя = |isbn = 978-985-6720-29-4|наклад = }}</ref><ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 ліпеня 2010| url = http://pyx.by/bel/naviny/ruh/124/| загаловак = Баранавічы адзначылі 190-я ўгодкі таварыства філаматаў| фармат = | назва праекту = | выдавец = Рух за свабоду| дата = 6 сьнежня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Таксама ў гонар паэта ўсталяваны помнік у [[Карэлічы|Карэлічах]]<ref>{{Спасылка | аўтар = Алесь Гізун| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 24 лютага 2010| url = http://www.intex-press.by/ru/791/1/3355/| загаловак = Неўміручыя Карэлічы| фармат = | назва праекту = | выдавец = Intex-press| дата = 6 сьнежня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> і памятная шыльда ва ўрочышчы Рэпіхава<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.radzima.org/be/fota/22700.html| загаловак = Прысядзібны парк пры былой сядзібе Патоцкіх. Урочышча Рэпіхава. Табліца Яну Чачоту| фармат = | назва праекту = [[Радзіма майго духу]]| выдавец = | дата = 6 сьнежня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{Вікікрыніцы|Category:Ян Чачот|Ян Чачот}} * [[Кастусь Цьвірка|Цьвірка К.]] [https://web.archive.org/web/20041209123744/http://bk.knihi.com/cacot/cacot0.html Яркая зорка беларускага адраджэньня] // Ян Чачот. Выбраныя творы. — Менск: МФ «Беларускі кнігазбор», 1996. {{ISBN|985-6318-06-8}}. * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Філаматы і філарэты |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладаньне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі й камэнты [[Кастусь Цьвірка|Кастуся Цьвіркі]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларускі кнігазбор]] |год = 1998 |том = |старонкі = 135—196 |старонак = 400 |сэрыя = Серыя І. Мастацкая Літаратура |isbn = 985-6318-21-1|наклад = 10100}} * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii/index_19884.html Чачот Ян Антоні]{{Недаступная спасылка|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|2|0|РЛ1-3|РЛ1-3}} * Шумская І. Ян Чачот. Руплівы філамат. — {{Менск (Мн.)}}: «Харвест», 2013. {{ISBN|978-985-20-0223-3}}. * [https://web.archive.org/web/20120118043122/http://kamunikat.org/k_historyja.html?pub_start=1320&pubid=777 Ян Чачот, Ігнат Дамейка, сябры і паплечнікі Адама Міцкевіча] // Беларусіка-Albaruthenica; Кніга 10. — {{Менск (Мн.)}}: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1998. {{ISBN|985-6419-11-5}}. == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік|Ян Чачот|Яна Чачота}} * [https://web.archive.org/web/20050901164649/http://bk.knihi.com/cacot/ Беларускі Кнігазбор — Ян Чачот. Выбраныя творы] * [http://knihi.com/Jan_Cacot/Navahradski_zamak.html Чачот, Ян. Наваградскі замак.] — [[Мінск]] : [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]], 1989. — 327 с. * [http://prajdzisvet.org/kit/89-ajchyna-navuka-tsnota.html Айчына, навука, цнота... Песні філаматаў і філарэтаў] у перакладзе [[Ганна Янкута|Ганны Янкуты]] {{Творы Яна Чачота}} {{Філяматы}} {{Пісьменьнікі й паэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Абраны артыкул}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Чачот, Ян}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваградзкім павеце Расейскай імпэрыі]] [[Катэгорыя:Ян Чачот| ]] [[Катэгорыя:Асобы Віленскага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія фальклярысты]] [[Катэгорыя:Беларускія этнографы]] [[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Польскія паэты]] [[Катэгорыя:Польскія драматургі]] [[Катэгорыя:Польскія мэмуарысты]] [[Катэгорыя:Польскія літаратары]] [[Катэгорыя:Мэмуарысты]] [[Катэгорыя:Філяматы]] [[Катэгорыя:Філярэты]] [[Катэгорыя:Літаратары рамантызму]] [[Катэгорыя:Чачоты]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Друскеніках]] 5ccwo1d5ilx5f72hxaggugfapp4zyiq 0 6789 2670449 2636370 2026-05-24T11:27:18Z Vladislav Khebnikov 83675 /* Мінуўшчына */ 2670449 wikitext text/x-wiki {{Каардынаты|53|53|39|паўночнае|27|37|40|усходняе|выяўленьне=загаловак}} {{Кампанія |назва = «Менскі трактарны завод» |лягатып = |тып = [[адкрытае акцыянэрнае таварыства]] |лістынг на біржы = |дэвіз = Мы працай славім Беларусь! |заснаваная = {{Дата пачатку|29|5|1946|1|1}} |заснавальнікі = |краіна = [[Беларусь]] |разьмяшчэньне = [[Менск]] |адрас = [[Партызанскі раён (Менск)|Партызанскі раён]], [[Даўгабродзкая вуліца (Менск)|Даўгабродзкая вул.]], д. 29<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кантакты|спасылка=http://mtz.by/by/company/contact-information/|выдавец=ААТ «Менскі трактарны завод»|дата публікацыі=2023|дата доступу=5 студзеня 2023}}</ref> |ключавыя фігуры = [[Аляксандар Пухавы]] |галіна = [[машынабудаваньне]] |прадукцыя = [[Беларусь (трактар)|трактары «Беларус»]] |апэрацыйны прыбытак = {{Падзеньне}}-1562,4 млрд руб ($-152,3 млн) |матчына кампанія = [[Міністэрства прамысловасьці Рэспублікі Беларусь]] |аўдытар = |сайт = [http://mtz.by/by/ mtz.by/by] }} '''«Ме́нскі тра́ктарны заво́д»''' («МТЗ») — адно зь дзесяці найбуйнейшых прадпрыемстваў па вытворчасьці [[трактар]]оў у сьвеце (8-10% сусьветнага рынку колавых трактароў)<ref>[https://web.archive.org/web/20140816010405/http://www.belarus-tractor.com/ru/main.aspx?guid=1111 Інфармацыя пра МТЗ на афіцыйным партале]</ref>, заснаванае 29 траўня 1946 году. Распрацоўвае і вырабляе колавыя трактары, запасныя часткі, арганізуе на ліцэнзійнай аснове іх вытворчасьць (Елабускі аўтамабільны завод, АТАТ «САРЭКС»), аказвае сэрвіснае абслугоўваньне. Большасьць мадэляў трактароў абсталяваныя дызэльнымі [[рухавік]]амі вытворчасьці [[Менскі маторны завод|Менскага маторнага заводу]]. За сваю гісторыю вырабіў больш як 3 млн. трактароў. На 2013 г. меў за мяжой 22 зборачныя вытворчасьці ў 10 [[краіна]]х Азіі, Афрыкі, Паўднёвай Амэрыкі і Эўропы: [[Азэрбайджан]] ([[Гянджа]]), [[Альжыр]] ([[Таджнант]], [[вілает]] [[Міла (вілает)|Міла]]), [[Вэнэсуэла]] ([[Барынас]]), [[Казахстан]] ([[Семей]], [[Усходне-Казахстанская вобласьць]]), [[Кітай]] ([[Харбін]], правінцыя [[Хэйлунцзян]]; [[Кульджа]], [[Ілі-Казахская аўтаномная акруга]], [[Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён]]), [[Расея]] ([[Бузулук]], [[Арэнбурская вобласьць]]; [[Елабуга]], [[Татарстан]]; [[Раскава]], [[Саратаўскі раён]]; [[Саранск]], [[Мардовія]]; [[Смаленск]] і [[Стаўрапаль]]; [[Чарапавец]], [[Валагодзкая вобласьць]]; [[Шыманаўск]], [[Амурская вобласьць]]), [[Румынія]] ([[Рэгін]], [[Мурэскі павет]]), [[Сэрбія]] ([[Нові Сад]], аўтаномны край [[Ваяводзіна]]), [[Украіна]] ([[Кіеў]] і [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласьць)|Мікалаеў]]; [[Канстантынаўка]], [[Новаадэскі раён]], [[Мікалаеўская вобласьць]]) і [[Эгіпет]] ([[Каір]]). Больш як палова прадукцыі [[экспарт]]авалася праз гандлёвыя прадстаўніцтвы ў 69 краінах сьвету. == Склад аб’яднаньня == [[Файл:Tractor_Belarus-1522-2.jpg|міні|200пкс|Трактар «Беларус-1522»]] * Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Менскі трактарны завод» * [[Смаргонь|Смаргонскі]] агрэгатны завод * [[Бабруйскі завод трактарных дэталяў і агрэгатаў]] * [[Віцебск]]і завод трактарных запчастак * Менскі завод спэцінструмэнта і тэхналягічнай аснасткі * Менскі завод шасьцярон * [[Лепель]]скі электрамэханічны завод * [[Смалявічы|Смалявіцкі]] завод шасьцярон * [[Гомель]]скі завод «Гідрапрывад» * Завод гідраапаратуры ў горадзе [[Хвойнікі]] * [[Нароўля|Нараўлянскі]] завод гідраапаратуры * [[Мазыр]]скі машынабудаўнічы завод == Мінуўшчына == 29 траўня 1946 г. [[Савет міністраў СССР]] ухваліў Пастанову № 1142 аб будаўніцтве Менскага трактарнага заводу. З 1948 г. завод вырабляў пускавыя [[рухавік]]і. 18 чэрвеня 1949 г. у досьледным цэху сабралі першы колавы трактар, які галоўны канструктар Іван Дронг назваў «Беларусь». 4 лістапада 1950 г. выпусьцілі першы гусенічны трактар КД-35 («Кіравец»). У 1951 г. пачаўся выраб тралёвачных трактароў «КТ-12». 14 кастрычніка 1953 г. з канвэера сышоў колавы трактар [[МТЗ-2]] (36 [[Конская сіла|конскіх сілаў]]) сямейства «Беларусь» на пнэўматычных шынах. 5 траўня 1958 г. выпусьцілі 100-ы трактар. У кастрычніку 1961 г. увялі ў дзеяньне новы галоўны зборачны канвэер, дзе пачалі выпуск трактара [[МТЗ-50]] (40 кіля[[Ват]]). 5 лістапада 1972 г. вырабілі мільённы трактар. У 1974 г. пачаўся выраб трактароў [[МТЗ-80]] (55 кіляВат). У 1981 г. пачалі вырабляць [[мотаблёк]]і (4—6 кіляВат), міні-трактары (9—12 кіляВат) і малагабарытныя трактары (12—26 кіляВат). У 1984 г. выпусьцілі 2-мільённы трактар і вырабілі першы абганяльны трактар МТЗ-100 (74 кіляВат), пазьней «Беларусь-1025». У 1993 г. пачаўся выраб трактароў 900-ай сэрыі (60 кіляВат). 8 чэрвеня 1995 г. вырабілі 3-мільённы трактар. Таксама выпусьцілі 500-тысячны трактар «Беларусь» на экспарт. Пачаўся выпуск трактароў «Беларусь-1221» (96 кіляВат)<ref name="БЭ">{{Кніга|аўтар=|частка=Менскі трактарны завод|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=2000|том=10|старонкі=451|старонак=544|сэрыя=|isbn=985-11-0169-9|наклад=10 000}}</ref>. На 2000 г. Менскі трактарны завод меў 13 даччыных [[Акцыянэрнае таварыства|акцыянэрных таварыстваў]], 30 сумесных прадпрыемстваў і 140 дылерскіх прадпрыемстваў у больш як 60 краінах сьвету<ref name="БЭ"/>. За 2011 г. «Менскі трактарны завод» прадаў 43,5% агульнага аб’ёму вырабаў у Расею<ref>{{Артыкул|аўтар=Павал Берасьнеў.|загаловак=«Галоўная пэрспэктыва для разьвіцьця Партызанскага раёна — асваеньне новых тэрыторыяў»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=95550|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=5 красавіка 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-04-05 66 (27181)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/95558/5kras-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. За 2011 год ААТ «Менскі трактарны завод» прадало звыш 90% вырабаў за мяжу ў больш за 60 краінаў і заняло звыш 8% сусьветнага рынку колавых трактароў. У выніку «МТЗ» стаў 8-м найбольшым вытворцам колавых трактароў у сьвеце, у тым ліку заняў 3-е ў сьвеце месца па іх вырабе з магутнасьцю ад 80 [[Конская сіла|конскіх сілаў]] (к.с.). У краіны Паўднёвай (Аўганістан, [[Пакістан]]) і Паўднёва-Ўсходняй Азіі ([[Віетнам]]) паставілі пераважна трактары МТЗ-512 і МТЗ-522 без кабіны. У краіны Заходняй Эўропы (Ангельшчына, [[Нямеччына]], Францыя) прадалі ў асноўным трактары сэрыі 900, 1000 і 1200 з электронным кіраваньнем падачай паліва і магутнасьцю па 130, 150, 200 і 355 к.с.<ref name="д">{{Артыкул|аўтар=|загаловак=Кожны дзясяты ў сьвеце «Беларус»|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=98049|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=|год=5 чэрвеня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-06-05 105 (27220)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/98031/5cher-4.indd.pdf 4]|issn=}}</ref> У сакавіку 2012 году ў Санта-Інэс (муніцыпалітэт Рохас, штат [[Барынас (штат)|Барынас]], [[Вэнэсуэла]]) пусьцілі 1-ю чаргу зборачнага заводу вытворчай магутнасьцю ў 10 000 трактароў «[[Беларусь (трактар)|Беларус]]» за год<ref>{{Артыкул|аўтар=Андрэй Сьмірноў.|загаловак=Вэнэсуэла апладзіруе беларускім будаўнікам|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=97459|выданьне=Зьвязда|тып=|год=23 траўня 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-05-23 96 (27211)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/97473/23may-8.indd.pdf 8]|issn=}}</ref>. На чэрвень 2012 году ААТ «Менскі трактарны завод» сэрыйна вырабляла ад мотаблёкаў магутнасьцю 5 к.с. да трактароў магутнасьцю да 355 к.с. За мяжой зборачная вытворчасьць працавала ў 14 краінах: 6 зборачных прадпрыемстваў у Расеі, 2 ва Ўкраіне, па адным у [[Азэрбайджан]]е, [[Альжыр]]ы, Вэнэсуэле, [[Казахстан]]е, Кітаі, [[Кыргыстан]]е, Латвіі, Польшчы, Румыніі, Сэрбіі, Эгіпце і [[Этыёпія|Этыёпіі]]. У Беларусі «МТЗ» меў 8 даччыных прадпрыемстваў і звыш 30 000 супрацоўнікаў<ref name="д"/>. 1 жніўня 2014 году [[холдынг]] «МТЗ» улічылі ў Дзяржаўным рэестры холдынгаў Беларусі за № 82<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пра холдынг|спасылка=http://mtz.by/by/company/|выдавец=ААТ «Менскі трактарны завод»|дата публікацыі=2023|дата доступу=5 студзеня 2023}}</ref>. 29 траўня 2021 году «Менскі трактарны завод» прадставіў бесьпілётны трактар «Беларус» з прыладамі [[Дакладнае земляробства|дакладнага земляробства]]<ref>{{Навіна|аўтар=Тэлеканал «[[Беларусь 1]]»|загаловак=«МТЗ» прадэманстраваў першы ў Беларусі бесьпілётны трактар|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/mtz_predstavil_pervyy_v_belarusi_bespilotnyy_traktor/|выдавец=[[Белтэлерадыёкампанія]]|дата публікацыі=29 траўня 2021|дата доступу=30 траўня 2021}}</ref>. У 2021 годзе «Менскі трактарны завод» павялічыў пастаўкі за мяжу на 25 % да больш як 36 000 трактароў. Зь іх больш за 13 500 (37,5 %) трактароў паставілі ў Расею, 6200 (17,2 %) — ва Ўкраіну (+73,4 %) і 4100 (11,4 %) — у [[Казахстан]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Экспарт «МТЗ» у 2021 годзе вырас амаль на 25 працэнтаў|спасылка=https://blr.belta.by/economics/view/ekspart-mtz-u-2021-godze-vyras-amal-na-25-pratsentau-109137-2022/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=10 студзеня 2022|дата доступу=11 студзеня 2022}}</ref>. У 2022 годзе «Менскі трактарны завод» павялічыў вытворчасьць на 6 % (2243) да 38 136 адзінак тэхнікі. Пры гэтым прадпрыемствы холдынгу нарасьцілі вытворчасьць на 1500 адзінак. На ўнутраны рынак Беларусі паставілі 2500 трактароў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=«МТЗ» больш як на 2,2 тыс. павялічыў вытворчасьць тэхнікі ў 2022 годзе|спасылка=https://blr.belta.by/economics/view/mtz-bolsh-jak-na-22-tys-pavjalichyu-vytvorchasts-tehniki-u-2022-godze-123341-2023/|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=4 студзеня 2023|дата доступу=4 студзеня 2023}}</ref>. У 2022 годзе санкцыі супраць заводу ўвялі [[Канада]] ды [[Украіна]]<ref>[https://web.archive.org/web/20230416183542/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/447/ Відкрите акціонерне товариство "Мінський тракторний завод"]</ref><ref>{{Cite web|url=https://war-sanctions.gur.gov.ua/ru/sanctions/companies/447|title=ОАО "Минский тракторный завод"|дата публікацыі=24 траўня 2026|аўтар=Головне управління розвідки МО України|выдавец=War & Sanctions|lang=ru|website=war-sanctions.gur.gov.ua}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Навіны|спасылка=http://mtz.by/by/company/news/|выдавец=ААТ «Менскі трактарны завод»|дата публікацыі=3 студзеня 2023|дата доступу=5 студзеня 2023}} * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Каталёг|спасылка=https://мтз.бел/catalog|выдавец=Інтэрнэт крама «МТЗ»|мова=ru|дата публікацыі=2023|дата доступу=5 студзеня 2023}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трактары]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску]] [[Катэгорыя:Прамысловыя прадпрыемствы Беларусі]] [[Катэгорыя:Машынабудаўнічыя прадпрыемствы]] [[Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)]] [[Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе]] mmekhc1fhmgx4vz54ptkmif54dsy74o 0 7533 2670408 2656009 2026-05-24T03:52:58Z ~2026-30946-37 97775 2670408 wikitext text/x-wiki {{пра|Фэдэратыўную Рэспубліку Нямеччына ў 1949—1990 гадох|Заходняя Нямеччына|сучасную Нямеччыну}} {{Краіна2 | СУП ППЗ = 6,017 трлн $<ref name="imf">[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=134,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 «World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Germany)»]. International Monetary Fund.</ref> | Год падліку СУП ППЗ = 2024 | Месца паводле СУП ППЗ = | СУП ППЗ на чалавека = 70 930 $<ref name="imf"/> | Год падліку СУП ППЗ на чалавека = 2024 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека = | СУП намінал = 4,710 трлн $<ref name="imf"/> | Год падліку СУП намінал = 2024 | Месца паводле СУП намінал = | СУП намінал на чалавека = 55 521 $<ref name="imf"/> | Год падліку СУП намінал на чалавека = 2024 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = | Лацінка=Niamieččyna }} '''Фэдэраты́ўная Рэспу́бліка Няме́ччына''':= _вражеская _кучка _нищщих _азиатских _олигофренов _недобитков _цыганско _жiдовского типа на всем _спижженном с _помоек. _Уничтожить: париж, рим, ленинград, краснодар с _ебливыми катьками с глазками цвета _говно _вонючее, горький, стокгольм _сжечь _заживо, новгород тварь псков сровнять до лунных котлованов, штуттгарт, кельн, лондон эдинбург _вырезать полностью с применением _боевого химического _оружия., посевы _сжечь и _сковырнуть, _отпиздить _азиаток с дочками внучками и _срезать _сиськи, самолеты сбивать без предупреждения., повторно _уничтожить атомными _взрывами: чиркизел остарбайтеровских, химки, калининград, адану, япошек _беглых _дизертирных типа _ебнутая _обезьянка _сифозная не платящая налоги и платежи за коммуналку. _Полицаев _вздернуть с ссучками и _уничтожить козлов, медиков педиков нотариусов юдистов _расстрелять из _боевого стрелкового вооружения. также уничтожить литву латвию варшалаву с беглыми блядями полностью и всю нацистскую символику в т.ч. власовских холопов с раздвинутой пиздой. Осуществить!. ці '''Герма́нія''' ({{мова-de|Bundesrepublik Deutschland ці Deutschland}}) — краіна ў цэнтральнай Эўропе з выхадам да [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Паўночнае мора|Паўночнага мораў]], мяжуе з [[Польшча]]й і [[Чэхія]]й на ўсходзе, [[Аўстрыя]]й і [[Швайцарыя]]й на поўдні, [[Францыя]]й, [[Люксэмбург]]ам, [[Бэльгія]]й і [[Нідэрлянды|Нідэрляндамі]] на захадзе, [[Данія]]й на поўначы. Нямеччына зьяўляецца фэдэральнай парлямэнцкай [[рэспубліка]]й і складаецца з 16 [[Фэдэральная зямля|фэдэральных земляў]]. Кожная зь земляў захоўвае абмежаваны [[сувэрэнітэт]]. Сталіцай і найбуйнейшым горадам краіны зьяўляецца [[Бэрлін]]. Улічваючы 84,7 млн чалавек насельніцтва Нямеччыны, краіна зьяўляецца самым густанаселеным сябрам [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]]. Нямеччына ёсьць адной з асноўных эканамічных і палітычных сілаў на эўрапейскім кантынэнце і гістарычным лідэрам у шматлікіх культурных і тэхнічных абласьцёх. Нямеччына мае чацьвёртую паводле велічыні эканоміку ў сьвеце паводле намінальнага [[Сукупны ўнутраны прадукт|СУП]] і пятую паводле велічыні паводле [[парытэт пакупніцкай здольнасьці|парытэту пакупніцкай здольнасьці]]. Як сусьветны лідэр у некалькіх вытворчых і тэхналягічных сэктарах, яна зьяўляецца трэцім паводле велічыні ў сьвеце экспартэрам і трэцім паводле велічыні імпартэрам тавараў. Гэта разьвітая краіна зь вельмі высокім узроўнем жыцьця, якая мае ўсебаковую сацыяльную ахову чалавека і ўключае ў сабе найстарэйшую ўнівэрсальную сыстэму аховы [[здароўе|здароўя]] ў сьвеце. Вядомая сваёй багатай культурнай і палітычнай гісторыяй Нямеччына — радзіма шматлікіх уплывовых філёзафаў, пісьменьнікаў, мастакоў, музыкаў, навукоўцаў і вынаходнікаў. Нямеччына была адным з заснавальнікаў [[Эўрапейская супольнасьць|Эўрапейскай супольнасьці]] ў 1957 годзе і зьяўляецца часткай [[Шэнгенская зона|Шэнгенскай зоны]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Нямеччыны}} === Старажытнасьць === [[Файл:Weltliche Schatzkammer Wien (189)2.JPG|значак|зьлева|Імпэратарская карона каралёў [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]].]] Першыя згадкі пра [[германцы|германцаў]] і [[кельты|кельтаў]] зьявіліся ў працах старажытных грэкаў і рымлянаў. Як вядома, германцы жылі ў паўднёвай [[Скандынавія|Скандынавіі]] і Паўночнай Нямеччыне, адкуль пачалі пашырацца на поўдзень, усход і захад, пачынаючы зь I стагодзьдзя да н. э. Паступова германцы асымілявалі кельцкае насельніцтва сучаснага поўдня Нямеччыны. У прыватнасьці, з кельтамі зьвязваецца назва Баварыі. Акрамя таго, па пашырэньні германцаў апошнія асымілявалі рэшткі даіндаэўрапейскага насельніцтва. Падчас кіраваньня [[Актавіян Аўгуст|Аўгуста]] [[Рымская імпэрыя]] пачала экспансію на тэрыторыю Германіі. У 9 годзе нашай эры тры рымскія легіёны пад правадырствам Публіюса Квінктыліюса Вара былі разьбітыя лідэрам [[хэрускі|хэрускаў]] [[Армініюс]]ам<ref>Wells, Peter (2004). «The Battle That Stopped Rome: Emperor Augustus, Arminius, and the Slaughter of the Legions in the Teutoburg Forest». W. W. Norton & Company. — С. 13. — ISBN 978-0-393-35203-0.</ref>. Вынікам гэтай бітвы стала фактычная адмова рымлянаў ад амбітных плянаў заваяваньня ўсёй Нямеччыны, што ўважаецца адной з найважнейшых падзеяў у гісторыі Эўропы<ref>Murdoch, Adrian (2004). «Germania Romana». In Murdoch, Brian; Read, Malcolm (eds.). Early Germanic Literature and Culture. Boydell & Brewer. — С. 57. — ISBN 1-57113-199-X.</ref>. Да 100 году, калі [[Тацыт]] напісаў твор «''[[Германія (Тацыт)|Германія]]''», германскія плямёны жылі ўздоўж [[Райн]]у і [[Дунай|Дуная]], займаючы большую частку плошчы сучаснай Нямеччыны і [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Сучасныя Бадэн-Вюртэмбэрг, паўднёвая Баварыя, паўднёвы Гэсэн і заходні Райнлянд, аднак, уваходзілі ў склад рымскай дзяржавы{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|9—13}}<ref>Modi, J. J. (1916). [https://archive.org/stream/TheJournalOfTheAnthropologicalSocietyOfBombay/The-Journal-of-the-Anthropological-society-of-Bombay#page/n651/mode/2up «The Ancient Germans: Their History, Constitution, Religion, Manners and Customs»]. The Journal of the Anthropological Society of Bombay. 10 (7): 647.</ref><ref>Rüger, C. (2004) [1996]. [https://books.google.com/books?id=JZLW4-wba7UC&pg=PA528 «Germany»]. In Bowman, Alan K.; Champlin, Edward; Lintott, Andrew (eds.). The Cambridge Ancient History: X, The Augustan Empire, 43 B.C. – A.D. 69. Vol. 10 (2nd ed.). Cambridge University Press. — С. 527—528. — ISBN 978-0-521-26430-3.</ref>. Блізу 260 году германскія народы ўварваліся на землі, якія кантраляваліся Рымам<ref>Bowman, Alan K.; Garnsey, Peter; Cameron, Averil (2005). «The crisis of empire, A.D. 193–337». The Cambridge Ancient History. Vol. 12. Cambridge University Press. — С. 442. — ISBN 978-0-521-30199-2.</ref>. У часы позьняй Рымскай імпэрыі Нямеччыну закранулі ўварваньні [[гуны|гунаў]] і спрычыненае ім [[Вялікае перасяленьне народаў]]. Германскія плямёны рушылі далей на паўднёвы захад, то бок франкі стварылі [[Франскае каралеўства]] і рушылі на ўсход, каб падпарадкаваць [[Саксонія|Саксонію]] і Баварыю. Тэрыторыі сучаснай усходняй Нямеччыны былі населены заходнімі славянскімі плямёнамі{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|9—13}}, пазьней вядомымі ў немцаў як вэнды. === Каралінгі і Сьвятая Рымская імпэрыя === [[Файл:East Francia 843.svg|значак|зьлева|Межы [[Усходня-Франскае каралеўства|Ўсходня-Франскага каралеўства]] ў 843 годзе.]] [[Карл Вялікі]] заснаваў [[Каралінская імпэрыя|імпэрыю Каралінгаў]] у 800 годзе, якая была падзеленая ў 843 годзе{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|11}}. Каралеўства-пераемнік [[Усходня-Франскае каралеўства]] распасьціралася ад Райну на захадзе да ракі [[Лаба|Эльбы]] на ўсходзе і ад [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]] да [[Альпы|Альпаў]]{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|11}}. Уладары [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]], якая ўзьнікла ў X стагодзьдзі, менаваліся нямецкімі імпэратарамі, яны кіравалі канглямэратам незалежных дзяржаваў, вольных гарадоў і незалежных фэўдальных уладаньняў, як то княстваў, герцагстваў, графстваў. У 996 годзе [[Грыгорыюс V (папа рымскі)|Грыгорыюс V]] стаў першым нямецкім папам Рыму, прызначаным на сваю пасаду сваім стрыечным братам [[Атон III|Атонам III]], які неўзабаве быў каранаваны імпэратарам Сьвятой Рымскай імпэрыі. Гэтая імпэрыя паглынула паўночную [[Італія|Італію]] і [[Бургундыя|Бургундыю]], але імпэратары страцілі ўладу пад гэтымі землямі праз [[барацьба за інвэстытуру|барацьбу за інвэстытуру]]<ref>McBrien, Richard (2000). «Lives of the Popes: The Pontiffs from St. Peter to Benedict XVI». HarperCollins. — С. 138.</ref>. [[Файл:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|значак|зьлева|[[Мартын Лютэр]], які нарадзіўся ў [[Лютэрштат-Айсьлебэн|Айсьлебэн]]е ў 1483 годзе, кінуў выклік індульгенцыям каталіцкай царквы, спарадзіўшы [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]] і [[Пратэстанцтва]].]] Пры імпэратарах [[Гагэнштаўфэны|Гагэнштаўфэнах]] (1138—1254) нямецкія князі заахвочвалі пашырэньне нямецкіх пасяленьняў на поўдзень і ўсход{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|19—20}}. Сябры [[Ганза|Ганзейскага зьвязу]], аснову якога сфармавалі паўночнанямецкія гарады, павялічыліся дзякуючы пашырэньню гандлю{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|13—24}}. Насельніцтва пачало скарачацца пачынаючы зь [[Вялікі голад (1315—1317)|Вялікага голаду]] ў 1315 годзе. Пасьля чаго рушыла [[Чорная сьмерць]] 1348—1350 гадоў, якая значна скараціла колькасьць насельніцтва<ref>Nelson, Lynn Harry. [https://web.archive.org/web/20110429072010/http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html «The Great Famine (1315–1317) and the Black Death (1346–1351)»]. University of Kansas.</ref>. [[Залатая була (1356)|Залатая була]], выдадзеная ў 1356 годзе, забясьпечыла канстытуцыйную структуру імпэрыі і кадыфікавала выбары імпэратара сямю князямі-выбарнікамі{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|27}}. [[Ёган Гутэнбэрг]] вынаўшаў [[друкарскі варштат]], заклаўшы грунт дзеля дэмакратызацыі ведаў<ref>Eisenstein, Elizabeth (1980). [https://archive.org/details/printingpressasa00eise_181 «The printing press as an agent of change»]. Cambridge University Press. — С. 3—43. — ISBN 978-0-521-29955-8.</ref>. У 1517 годзе [[Мартын Лютэр]] распачаў пратэстанцкую [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]] і сваім перакладам [[Біблія|Бібліі]] пачаў стандартызацыю нямецкай мовы. [[Аўгсбурскі мір]] 1555 году дапускаў «эвангельскую» веру ([[лютэранства]]), але таксама пастанавіў, што вера князя мусіць быць верай ягоных падданых<ref>Cantoni, Davide (2011). [https://web.archive.org/web/20170809160613/http://www.barcelonagse.eu/sites/default/files/working_paper_pdfs/540.pdf «Adopting a New Religion: The Case of Protestantism in 16th Century Germany»]. Barcelona GSE Working Paper Series.</ref>. Ад [[Кёльнская вайна|Кёльнскай вайны]] да [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] (1618—1648) рэлігійныя канфлікты спустошылі нямецкія землі і значна скарацілі насельніцтва<ref name="Philpott">Philpott, Daniel (01.2000). «The Religious Roots of Modern International Relations». World Politics. 52 (2): 206—245. — [[doi:10.1017/S0043887100002604]].</ref><ref>Macfarlane, Alan (1997). [https://archive.org/details/savagewarsofpeac0000macf/page/51 «The Savage Wars of Peace: England, Japan and the Malthusian Trap»]. Blackwell. — С. 51. — ISBN 978-0-631-18117-0.</ref>. [[Вэстфальскі мір]] спыніў рэлігійную вайну паміж [[імпэрскія саслоўі|імпэрскімі саслоўямі]]<ref name="Philpott"/>. Прававая сыстэма, ініцыяваная сэрыяй імпэрскіх рэформаў блізу 1495—1555 гадоў, прадугледжвала ўсталяваньне значнай мясцовай аўтаноміі і рабіла мацнейшым [[Райхстаг (Сьвятая Рымская імпэрыя)|імпэрскі сойм]]<ref>Jeroen Duindam; Jill Diana Harries; Caroline Humfress; Hurvitz Nimrod, eds. (2013). «Law and Empire: Ideas, Practices, Actors». Brill. — С. 113. — ISBN 978-90-04-24951-6.</ref>. Дом [[Габсбургі|Габсбургаў]] трымаў імпэратарскую карону з 1438 году да сьмерці [[Карл VI Габсбург|Карла VI]] у 1740 годзе. Па [[Вайна за аўстрыйскую спадчыну|вайне за аўстрыйскую спадчыну]] і складаньні [[Аахэнскі мір (1748)|Аахэнскага міру]] дачка Карла VI [[Марыя Тэрэзія]] кіравала дзяржавай як імпэратарка-кансорт, а ейны муж [[Франц I Стэфан|Франц I]] стаў імпэратарам<ref>Hamish Scott; Brendan Simms, eds. (2007). [https://archive.org/details/culturespowereur00scot_130 «Cultures of Power in Europe during the Long Eighteenth Century»]. Cambridge University Press. — С. 45. — ISBN 978-1-139-46377-5.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210620152726/https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG111929 «Maria Theresa, Holy Roman Empress and Queen of Hungary and Bohemia»]. British Museum.</ref>. [[Файл:Berlin Nationaldenkmal Kaiser Wilhelm mit Schloss 1900.jpg|значак|[[Гарадзкі палац (Бэрлін)|Бэрлінскі палац]] быў галоўнай рэзыдэнцыяй [[Гагенштаўфэны|Гагенштаўфэнаў]].]] З 1740 году на нямецкіх землях дамінавалі аўстрыйская [[Габсбурская манархія]] і [[Каралеўства Прусія|Прускае каралеўства]]. У другой палове XVIII стагодзьдзя Прусія, Аўстрыя і [[Расейская імпэрыя]] падзялілі паміж сабой землі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>Bideleux, Robert; Jeffries, Ian (1998). [https://archive.org/details/historyeasterneu00bide_296 «A History of Eastern Europe: Crisis and Change»]. Routledge. — С. 156.</ref><ref>Batt, Judy; Wolczuk, Kataryna (2002). «Region, State and Identity in Central and Eastern Europe». Routledge. — С. 153.</ref>. У час [[Францускія рэвалюцыйныя войны|Францускіх рэвалюцыйных войнаў]], эпохі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і наступнага апошняга пасяджэньня імпэрскага сойму большасьць вольных імпэрскіх гарадоў страцілі свой статус і былі анексаваныя рознымі нямецкімі дзяржавамі, царкоўныя ўладаланьні былі сэкулярызаваныя і таксама далучаныя да складу іншых тэрыторыяў. У 1806 годзе імпэрыя была скасаваная, а Францыя, Расея, Прусія і габсбурская Аўстрыя пачалі змагацца за гегемонію ў нямецкіх дзяржавах за часам [[напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]]{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|97}}. === Нямецкая канфэдэрацыя і імпэрыя === Палітычнае аб’яднаньне нямецкамоўнага насельніцтва было паэтапна ажыцьцёўлена на працягу XIX стагодзьдзя. Аўстрыя стварыла [[Нямецкі зьвяз]], які праіснаваў з 1815 да 1866 гады як дэцэнтралізаваная канфэдэрацыя дзяржаваў. Кароль Прусіі [[Вільгэльм I Гогенцолерн|Вільгэльм I]] прызначыў [[Ота фон Бісмарк]]а міністрам-прэзыдэнтам Прусіі ў 1862 годзе. Бісмарк пасьпяхова завяршыў [[Аўстра-пруска-дацкая вайна|вайну з Даніяй]] у 1864 годзе, а наступная вырашальная перамога Прусіі ў [[Аўстра-пруская вайна|Аўстра-прускай вайне]] 1866 году дазволіла яму стварыць [[Паўночнанямецкі зьвяз|Паўночнанямецкую канфэдэрацыю]], якая выключыла Аўстрыю. Пасьля паразы Францыі ў [[Франка-пруская вайна|Франка-прускай вайне]] нямецкія князі ў 1871 годзе абвесьцілі аб стварэньні [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Прусія была дамінуючай дзяржавай, якая ўваходзіла ў склад новай імпэрыі, а прускі кароль быў абвешчаны кайзэрам, а Бэрлін быў прызначаны сталіцай імпэрыі<ref>[https://web.archive.org/web/20191001095812/https://history.state.gov/countries/issues/german-unification «Issues Relevant to U.S. Foreign Diplomacy: Unification of German States»]. US Department of State Office of the Historian.</ref><ref name="bismarck">[https://web.archive.org/web/20191127025023/http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/bismarck_otto_von.shtml «Otto von Bismarck (1815—1898)»]. BBC.</ref>. Амаль 75 гадоў (1871—1945) гэтая дзяржава была адной зь вядучых сусьветных дзяржаваў, аб’ядноўвала ў сваіх межах усе асноўныя нямецкамоўныя народнасьці Паўночнай і Цэнтральнай Эўропы, за выключэньнем нямецкамоўнага насельніцтва [[Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Швайцарыя|Швайцарыі]]. [[Файл:Deutsches Reich (1871-1918)-en.png|значак|зьлева|Мапа Нямецкай імпэрыі.]] Пасьля аб’яднаньня Нямеччыны замежная палітыка Бісмарка як канцлера замацавала пазыцыю Нямецкай імпэрыі як вялікай дзяржавы шляхам складаньня зьвязаў і ўніканьня вайны<ref name="bismarck"/>. Аднак пры [[Вільгельм II|Вільгэльму II]] Нямеччына абрала імпэрыялістычны кірунак, што ўзьняла напругу ў дачыненьнях да суседніх краінаў<ref>Mommsen, Wolfgang J. (1990). «Kaiser Wilhelm II and German Politics». Journal of Contemporary History. 25 (2/3): 289—316. — [[doi:10.1177/002200949002500207]].</ref>. Быў створаны [[Аўстра-нямецкі дагавор|дуальны зьвяз]] з шматнацыянальнай Аўстра-Вугошчынай. Да складу [[Траісты саюз|Траістага зьвязу]] ў 1882 годзе далучылася [[Італія]]. Вялікабрытанія, Францыя і Расея таксама ўтварылі ўласныя зьвязы, скіраваныя супраць Нямеччыны і Аўстра-Вугоршчыны{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|135}}{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|149}}. Пасьля [[Бэрлінская канфэрэнцыя (1884)|Бэрлінскай канфэрэнцыі]] 1884 году Нямеччына запрэтэндавала і пазьней займела некалькі калёніяў, улучна зь [[Нямецкая Ўсходняя Афрыка|Нямецкай Усходняй Афрыкай]], [[Нямецкая Паўднёва-Заходняя Афрыка|Нямецкай Паўднёва-Заходняй Афрыкай]], [[Тагалэнд]]у і [[Нямецкі Камэрун|Камэрун]]у<ref>Black, John, ed. (2005). «100 maps». Sterling Publishing. — С. 202. — ISBN 978-1-4027-2885-3.</ref>. Пазьней Нямеччына яшчэ больш пашырыла сваю каляніяльную імпэрыю за кошт новых уладаньняў у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] і Кітаі<ref>Farley, Robert (17.10.2014). [https://web.archive.org/web/20200319015901/https://thediplomat.com/2014/10/how-imperial-germany-lost-asia/ «How Imperial Germany Lost Asia»]. The Diplomat.</ref>. Каляніяльны ўрад у Паўднёва-Заходняй Афрыцы (сучасная [[Намібія]]) з 1904 па 1907 гады чыніў зьнішчэньне мясцовых [[генацыд плямёнаў герэра і нама|народаў герэра і нама]] ў якасьці пакараньня за паўстаньне<ref>Olusoga, David; Erichsen, Casper (2010). «The Kaiser’s Holocaust: Germany’s Forgotten Genocide and the Colonial Roots of Nazism». Faber and Faber. ISBN 978-0-571-23141-6.</ref><ref>Michael Bazyler (2016). «Holocaust, Genocide, and the Law: A Quest for Justice in a Post-Holocaust World». Oxford University Press. — С. 169—170.</ref>. [[Файл:Waffenstillstand gr.jpg|значак|Каляровы фатаздымак падпісаньня перамір’я ў чыгуначным [[Камп’енскі вагон|вагоне ля Камп’еню]] 11 лістапада 1918 году.]] [[Сараеўскае забойства|Забойства насьледнага прынца Аўстрыі]] 28 чэрвеня 1914 году стала падставай дзеля нападу Аўстра-Вугоршчыны на Сэрбію і разьвязваньня [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]]. Пасьля чатырох гадоў вайны, у якой было забіта каля двух мільёнаў нямецкіх жаўнераў<ref>Crossland, David (22.01.2008). [https://web.archive.org/web/20121008172434/http://www.spiegel.de/international/germany/aged-107-last-german-world-war-i-veteran-believed-to-have-died-a-530319.html «Last German World War I veteran believed to have died»]. Spiegel Online.</ref>, усеагульнае перамір’е паклала канец баявым дзеяньням. Падчас [[Лістападаўская рэвалюцыя|Нямецкай рэвалюцыі]] ў лістападзе 1918 году кайзэр Вільгэльм II і кіроўныя князі адмовіліся ад сваіх пасадаў, у выніку чаго Нямеччына была абвешчаная фэдэратыўнай рэспублікай. Новае кіраўніцтва краіны падпісала [[Вэрсальская мірная дамова 1919 году|Вэрсальскі мірны дагавор]] у 1919 годзе, сьцьвердзіўшы сваю паразу. Немцы ўспрынялі дамову як зьневажальную, што, на думку гісторыкаў, паўплывала на ўздым [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]<ref>Boemeke, Manfred F.; Feldman, Gerald D.; Glaser, Elisabeth (1998). «Versailles: A Reassessment after 75 Years». Publications of the German Historical Institute. Cambridge University Press. — С. 1—20, 203—220, 469—505. — ISBN 978-0-521-62132-8.</ref>. Нямеччына страціла блізу 13% сваёй эўрапейскай тэрыторыі і саступіла ўсе свае каляніяльныя ўладаньні ў Афрыцы і Ціхім акіяне<ref>[https://web.archive.org/web/20160704070745/https://www.ushmm.org/outreach/en/media_nm.php?MediaId=1620 «German territorial losses, Treaty of Versailles, 1919»]. United States Holocaust Memorial Museum.</ref>. === Ваймарская рэспубліка і Трэці Райх === [[Файл:Ausrufung Republik Scheidemann.jpg|значак|зьлева|Дэклярацыя стварэньня [[Ваймарская рэспубліка|Ваймарскай рэспублікі]].]] 11 жніўня 1919 году прэзыдэнт [[Фрыдрых Эбэрт]] зацьвердзіў дэмакратычную [[Ваймарская рэспубліка|Ваймарскую канстытуцыю]]{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|156—160}}. Камуністы ненадоўга захапілі ўладу ў Баварыі і некалькіх буйных гарадах, у той час як кансэрватыўныя элемэнты ня здолелі зрынуць цэнтральны ўрад падчас [[Капаў путч|путча Капа]] 1920 году. Пасьля [[акупацыя Руру|акупацыі Рурскага рэгіёну]] бэльгійскімі і францускімі войскамі пачалася гіпэрінфляцыя. Плян рэструктурызацыі рэпарацыяў, накладзеных на Нямеччыну, і стварэньне новай валюты ў 1924 годзе дапамаглі стабілізаваць урад. Пазьней надыйшоў [[равучыя дваццатыя|залаты час 1920-х гадоў]], эпохі мастацкіх інавацыяў і лібэральнага культурнага жыцьця<ref>Nicholls, AJ (2016). «1919–1922: Years of Crisis and Uncertainty». Weimar and the Rise of Hitler. Macmillan. — С. 56—70. — ISBN 978-0-333-05806-0.</ref><ref>Costigliola, Frank (1976). «The United States and the Reconstruction of Germany in the 1920s». The Business History Review. 50 (4): 477—502. — [[doi:10.2307/3113137]].</ref><ref>Kolb, Eberhard (2005). «The Weimar Republic». Translated by P. S. Falla; R. J. Park (2nd ed.). Psychology Press. — С. 86. — ISBN 978-0-415-34441-8.</ref>. Сусьветная [[Вялікая дэпрэсія]] абрынулася на краіну ў 1929 годзе, і да 1932 году ўзровень беспрацоўя ўзьняўся да 24%<ref>Dimsdale, Nicholas H.; Horsewood, Nicholas; Van Riel, Arthur (2006). [https://www.proquest.com/docview/216448809 «Unemployment in Interwar Germany: An Analysis of the Labor Market, 1927—1936»]. Journal of Economic History. 66 (3): 778.</ref>. [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая працоўная партыя|Нацысцкая партыя]] на чале з Адольфам Гітлерам стала найбуйнейшай партыяй у Райхстагу пасля выбараў у ліпені 1932 году, а прэзыдэнт [[Паўль фон Гіндэнбург]] прызначыў Гітлера канцлерам 30 студзеня 1933 году{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|155—158}}{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|172—177}}. Пасьля [[падпал Райхстагу|падпалу Райхстагу]] выдадзены дэкрэт скасаваў асноўныя грамадзянскія правы<ref>Evans, Richard (2003). «The Coming of the Third Reich». Penguin. — С. 344. — ISBN 978-0-14-303469-8.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20000510093525/http://www.holocaust-history.org/dachau-gas-chambers/photo.cgi?02 «Ein Konzentrationslager für politische Gefangene in der Nähe von Dachau»]. Münchner Neueste Nachrichten.</ref>. 23 сакавіка 1933 году [[Закон аб ліквідацыі галечы народа і дзяржавы|Дазваляльны акт]] надаў Гітлеру неабмежаваную заканадаўчую ўладу, скасуючы дзейнасьць канстытуцыі<ref>von Lüpke-Schwarz, Marc (23.03.2013). [https://web.archive.org/web/20200427005942/https://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 «The law that 'enabled' Hitler’s dictatorship»]. Deutsche Welle.</ref>, і паклаў пачатак будаваньню [[Нацысцкая Нямеччына|Трэцяга Райху]]. Ягоны ўрад стварыў цэнтралізаваную таталітарную дзяржаву, скасаваўшы сваё сяброўства ў [[Ліга народаў|Лігі народаў]] і рэзка павялічыў узбраеньне краіны<ref>[https://web.archive.org/web/20110430190641/http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/wirtschaft/index.html «Industrie und Wirtschaft»]. Deutsches Historisches Museum.</ref>. Спансараваная ўрадам праграма эканамічнага аднаўленьня была скіраваная таксама і на цывільныя праекты, адным зь якім быў [[аўтабан]]<ref>Evans, Richard (2005). [https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan «The Third Reich in Power»]. Penguin. — С. 322—326, 329. — ISBN 978-0-14-303790-3.</ref>. [[Файл:Hitler portrait crop.jpg|значак|Дыктатар Нямеччыны з 1933 па 1945 гады [[Адольф Гітлер]].]] У 1935 годзе гітлераўская Нямеччына выйшла з Вэрсальскай дамовы. У гэты ж год зьявіліся законы, скіраваныя супраць [[габрэі|габрэяў]] і іншых меншасьцей<ref>Bradsher, Greg (2010). [https://web.archive.org/web/20200425130322/https://www.archives.gov/publications/prologue/2010/winter/nuremberg.html «The Nuremberg Laws»]. Prologue.</ref>. Нямеччына таксама аднавіла кантроль над [[Заарлянд|Заарам]] у 1935 годзе{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|188—189}}, зноў мілітарызавала Райнскі рэгіён у 1936 годзе, анэксавала Аўстрыю і [[Судэты]] ў 1938 годзе, а таксама ў парушэньне [[Мюнхэнскае пагадненьне|Мюнхэнскага пагадненьня]] акупавала [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыну]] ў сакавіку 1939 году<ref>[https://web.archive.org/web/20200320015948/https://www.nationalarchives.gov.uk/cabinetpapers/themes/descent-into-war.htm «Descent into War»]. National Archives.</ref>. У [[Крышталёвая ноч|Крышталёвую ноч]] адбыліся падпалы сынагогаў, зьнішчэньне габрэйскіх прадпрыемстваў і масавыя арышты габрэяў<ref>[https://web.archive.org/web/20170211075203/https://www.ushmm.org/outreach/en/article.php?ModuleId=10007697 «The „Night of Broken Glass“»]. United States Holocaust Memorial Museum.</ref>. У жніўні 1939 году гітлераўскі ўрад склаў [[Пакт Молатава — Рыбэнтропа|пакт Молатава — Рыбэнтропа]], які падзяліў Усходнюю Эўропу на германскую і савецкую сфэры ўплыву<ref>[https://web.archive.org/web/20200311115713/https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/german-soviet-pact «German-Soviet Pact»]. United States Holocaust Memorial Museum.</ref>. 1 верасьня 1939 году Нямеччына напала на [[Польшча|Польшчу]], пачаўшы [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] ў Эўропе{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|190—195}}. Вялікабрытанія і Францыя аб’явілі вайну Нямеччыне 3 верасьня<ref>Hiden, John; Lane, Thomas (200). [https://archive.org/details/balticoutbreakse00hide «The Baltic and the Outbreak of the Second World War»]. Cambridge University Press. — С. 143—144. — ISBN 978-0-521-53120-7.</ref>. У 1940 годзе Гітлер заваяваў [[Данія|Данію]], [[Нарвэгія|Нарвэгію]], [[Нідэрлянды]], [[Бэльгія|Бэльгію]], [[Люксэмбург]] і Францыю, вымусіўшы францускі ўрад скласьці перамір’е. У 1941 годзе нямецкія войскі ўварваліся ў [[Югаславія|Югаславію]], [[Грэцыя|Грэцыю]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Да 1942 году Нямеччына і ейныя хаўрусьнікі кантралявалі большую частку кантынэнтальнай Эўропы і Паўночнай Афрыкі, але пасьля перамогі СССР у [[Сталінградзкая бітва|Сталінградзкай бітве]], адваёвы хаўрусьнікамі антыгітлераўскай кааліцыі тэрыторыяў у Паўночнай Афрыцы і ўварваньня ў Італію ў 1943 годзе нямецкія войскі толькі трывалі паразы. Па самагубстве Гітлера за часам [[бітва за Бэрлін|бітвы за Бэрлін]] 8 траўня 1945 году Нямеччына падпісала дакумэнт аб капітуляцыі, паклаўшы канец Другой сусьветнай вайне ў Эўропе{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|190—195}}<ref>[https://web.archive.org/web/20200311150818/https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/world-war-ii-key-dates «World War II: Key Dates»]. United States Holocaust Memorial Museum.</ref> і скасаваўшы Трэці Райх. Ацалелых нацысцкіх чыноўнікаў судзілі за ваенныя злачынствы на [[Нюрнбэрскі працэс|Нюрнбэрскім працэсе]]<ref>Kershaw, Ian (1997). «Stalinism and Nazism: dictatorships in comparison». Cambridge University Press. — С. 150. — ISBN 978-0-521-56521-9.</ref><ref>Overy, Richard (17.02.2011). [https://web.archive.org/web/20110316053707/http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuremberg_article_01.shtml «Nuremberg: Nazis on Trial»]. BBC.</ref>. === Паваенны час === [[Файл:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|значак|зьлева|[[Бэрлінскі мур]] за часам ягонага падзеньня ў 1989 годзе і [[Брандэнбурская брама]] на тле.]] Пасьля таго, як нацысцкая Нямеччына капітулявала, хаўрусьнікі антыгітлераўскай кааліцыі дэ-юрэ скасавалі нямецкую дзяржаву і падзялілі Бэрлін ды астатнюю тэрыторыю краіны на чатыры акупацыйныя зоны. Заходнія сэктары, якія кантраляваліся Францыяй, Вялікабрытаніяй і ЗША, былі аб’яднаны 23 траўня 1949 году ў [[Заходняя Нямеччына|Фэдэратыўную Рэспубліку Нямеччыну]]. 7 кастрычніка 1949 году савецкая зона пераўтварылася ў [[Нямецкая Дэмакратычная Рэспубліка|Нямецкую Дэмакратычную Рэспубліку]]. Доўгі час яны неафіцыйна менаваліся як Заходняя Нямеччына і Усходняя Нямеччына<ref>«Trabant and Beetle: the Two Germanies, 1949–89». History Workshop Journal. 68: 1—2. — 2009. — [[doi:10.1093/hwj/dbp009]].</ref>. Усходняя Нямеччына абрала ў якасці сваёй сталіцы Ўсходні Бэрлін, у той час як Заходняя Нямеччына да часовай сталіцы прастасавала горад [[Бон (Нямеччына)|Бон]], каб падкрэсьліць сваю пазыцыю, што рашэньне аб дзьвюх дзяржавах мела толькі часовы характар<ref>Wise, Michael Z. (1998). [https://archive.org/details/capitaldilemmage0000wise/page/23 «Capital dilemma: Germany’s search for a new architecture of democracy»]. Princeton Architectural Press. — С. 23. — ISBN 978-1-56898-134-5.</ref>. Тым ня менш, сытуацыя існаваньня дзьвюх краінаў яшчэ мелася некалькі дзесяцігодзьдзяў. Заходняя Нямеччына была створана як фэдэральная парлямэнцкая рэспубліка з «сацыяльнай рынкавай эканомікай». Пачынаючы з 1948 году яна стала галоўным атрымальнікам дапамогі на рэканструкцыю ў рамках амэрыканскага [[Плян Маршала|пляну Маршала]]<ref>Carlin, Wendy (1996). «West German growth and institutions (1945–90)». In Crafts, Nicholas; Toniolo, Gianni (eds.). Economic Growth in Europe Since 1945. Cambridge University Press. — С. 464. — ISBN 978-0-521-49964-4.</ref>. Першым фэдэральным канцлерам Нямеччыны быў абраны [[Конрад Адэнаўэр]] у 1949 годзе. У краіне назіраўся працяглы эканамічны рост, пачынаючы з 1950-х гадоў<ref>Bührer, Werner (24.12.2002). [https://web.archive.org/web/20171201210446/http://www.bpb.de/izpb/10131/wirtschaft-in-beiden-deutschen-staaten-teil-1 «Deutschland in den 50er Jahren: Wirtschaft in beiden deutschen Staaten»]. Bundeszentrale für politische Bildung.</ref>. ФРН стала сябрам [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]] ў 1955 годзе і была адной з заснавальніцаў [[Эўрапейская эканамічная супольнасьць|Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці]]<ref>Fulbrook, Mary (2014). «A History of Germany 1918–2014: The Divided Nation». Wiley. — С. 149. — ISBN 978-1-118-77613-1.</ref>. 1 студзеня 1957 году да складу краіны быў павернуты Заарлянд<ref>[https://web.archive.org/web/20111011201535/http://countrystudies.us/germany/51.htm «Rearmament and the European Defense Community»]. Library of Congress Country Studies.</ref>. Усходняя Нямеччына была дзяржавай сацыялістычнага блёку пад палітычным і вайсковым кантролем СССР праз акупацыйныя сілы і [[Варшаўская дамова|Варшаўскі дагавор]]. Не зважаючы на слова «дэмакратычны» ў назьве гэтай дзяржавы, палітычная ўлада ажыцьцяўлялася выключна сябрамі [[Палітбюро]], якое кантралявалася камуністамі [[Сацыялістычная адзіная партыя Нямеччыны|Сацыялістычнай адзінай партыі Нямеччыны]], якую падтрымлівала адмысловая служба [[Міністэрства дзяржаўнай бясьпекі НДР|Штазі]]<ref>Major, Patrick; Osmond, Jonathan (2002). «The Workers’ and Peasants’ State: Communism and Society in East Germany Under Ulbricht 1945–71». Manchester University Press. — С. 22, 41. — ISBN 978-0-7190-6289-6.</ref>. [[Бэрлінскі мур]], пабудаваны ў 1961 годзе, не дазволіў грамадзянам НДР уцякаць у ФРН, стаўшы адным з сымбалем [[халодная вайна|халоднай вайны]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170226011158/http://www.bbc.co.uk/history/places/berlin_wall «The Berlin Wall»]. BBC.</ref>. Ланцуг драматычных падзеяў, кульмінацыя якіх прыпала на 1990 год, прывёў да [[Узьяднаньне Нямеччыны|ўзьяднаньня Нямеччыны]], то бок Усходняя Нямеччына стала часткай ФРН. == Геаграфія == [[Файл:Deutschland topo.jpg|значак|Тапаграфічная мапа Нямеччыны.]] === Рэльеф мясцовасьці === Тэрыторыя Нямеччыны падразьдзяляецца на тры буйныя шыротна арыентаваныя вобласьці, шмат у чым абумоўленыя характарам рэльефу: [[Паўночна-Нямецкая нізіна]] — на поўначы, горы Сярэдняй Нямеччыны — у цэнтры і [[Альпы]] — на поўдні<ref name="evropa.org.ua1.3">{{Спасылка|url=http://www.evropa.org.ua/country/germany/1_3.htm|загаловак=География и природа Германии|выдавец=evropa.org.ua|мова=ru|копія=http://web.archive.org/web/20080306094804/http://www.evropa.org.ua/country/germany/1_3.htm|дата копіі=6 сакавіка 2008}}</ref>. === Рэкі === [[Файл:Vue aérienne du Rhin à Dusseldorf.jpg|значак|зьлева|[[Райн]] у [[Дусэльдорф]]е.]] Самая вялікая рака Нямеччыны — [[Райн]], які жывіцца ад велізарнага веера прытокаў у перадгор’ях Альпаў. Паміж [[Бінген]]ам і [[Бон (Нямеччына)|Бонам]] гэтая рака праразае глыбокую цясьніну ў Райнскіх Лупняковых горах, далей выходзіць на Паўночна-Нямецкую нізіну і ўпадае ў [[Паўночнае мора]]. Амаль палову сьцёку Райн атрымлівае з Альпійскага рэгіёну. У пачатку лета адбываецца бурная паводка, абумоўленая раставаньнем сьнега ў гарах. Горы Сярэдняй Нямеччыны, адкуль паступае другая палова сьцёку, маюць цалкам іншы рэжым з максымумам сьцёку ўзімку, калі выпарэньне мінімальнае. Спалучэньне гэтых дзьвюх крыніцаў забясьпечвае Райну ня толькі багаты, але і рэгулярны сьцёк, што вельмі спрыяльна для суднаходзтва. Большасьць іншых рэк краіны пачынаецца ў гарах Сярэдняй Нямеччыны. У асноўным гэта прытокі Райну, але ёсьць і самастойныя рэкі, напрыклад [[Вэзэр]] і [[Лаба|Эльба]], якія нясуць свае воды ў Паўночнае мора. Паколькі жыўленьне ад сьнягоў Альпійскага рэгіёну адсутнічае, на гэтых рэках у канцы лета і ўвосень назіраецца межань. [[Одра|Одэр]] і ягоны асноўны прыток [[Нэйсэ]] таксама бяруць пачатак у горах Сярэдняй Нямеччыны. На поўдні краіны ў [[Шварцвальд]]у пачынаецца [[Дунай]], які цячэ на ўсход. Яго водны рэжым фармуецца ў асноўным пад уплывам правых прытокаў, якія бяруць пачатак у Альпах. Летнія паводкі і зімовая межань ствараюць неспрыяльныя ўмовы для навігацыі<ref name="evropa.org.ua1.3"/>. === Клімат === Нямеччына, як і ўся Заходняя Эўропа, вылучаецца мерным марскім кліматам. Выразная агульная заходняя цыркуляцыя атмасфэры, прычым халоднае палярнае паветра, пранікаючы да поўдня, прыціскаецца да паверхні, а цёплае паветра рухаецца на поўнач і зацягваецца ў вільготныя катлавіны. Паколькі ўзімку воды Паўночнай Атлянтыкі цяплейшыя за сушу, цёплае паветра распаўсюджваецца ў Эўропе, забясьпечваючы тэмпэратуры нашмат вышэйшыя сярэдніх для дадзеных шыротаў. [[Файл:Hintersee.jpg|значак|зьлева|Краявіды Баварыі.]] Нізкія тэмпэратуры назіраюцца пры распаўсюджваньні над Эўропай антыцыклёну, які прыносіць масы халоднага паветра зь Сібіры. У такіх сытуацыях тэмпэратуры на [[Паўночна-Нямецкая нізіна|Паўночна-Нямецкай нізіне]] могуць панізіцца да −12&nbsp;°C. У цэлым узімку тэмпэратуры памяншаюцца да ўсходу: сярэдняя ізатэрма студзеня 0&nbsp;°C праходзіць па лініі [[Любэк]] — Бон. На поўдні краіны тэмпэратуры паніжаюцца за кошт большых вышыняў. Сьнежны полаг звычайна трымаецца 20—25 дзён на поўначы, больш за 40 дзён у паўднёвай Баварыі і звыш 100 дзён у Альпах і на вяршынях Шварцвальду. Улетку сытуацыя процілеглая. Тэмпэратуры падвышаюцца ў паўднёвым кірунку, і самыя высокія паказьнікі адзначаюцца на [[Верхнярайнская нізіна|Верхнярайнскай нізіне]]. Сярэдняя тэмпэратура ліпеня там 19&nbsp;°C. Летнія тэмпэратуры на Паўночна-Нямецкай нізіне падвышаюцца на ўсход і паўднёвы ўсход. Сярэдняя тэмпэратура ліпеня ў [[Бэрлін]]е сягае 18,5&nbsp;°C. Сярэднія гадавыя сумы ападкаў на Паўночна-Нямецкай нізіне дасягаюць максымуму парадку 750 мм на ўзьбярэжжы Паўночнага мора і паступова памяншаюцца да ўсходу. На поўдзень ад нізіны ва ўмовах расьсечанага рэльефу разьмеркаваньне ападкаў ускладняецца: у гарах выпадае звыш 1000 мм, а часам да 2000 мм ападкаў, тады як у некаторых ізаляваных катлавінах за год выпадае ня больш за 500 мм. Гэтак жа малыя сумы ападкаў выпадаюць на адрэзку, зьмешчанага да поўначы ад Сярэдненямецкіх гор, у іх дажджавым ценю. Паўсюдна максымум ападкаў прыходзіцца на лета, хоць паўночна-заходнія прыморскія раёны атрымліваюць большую частка ападкаў узімку ва ўмовах мяккага надвор’я. === Глебы === [[Файл:HeideblueteTiefental.JPG|значак|Запаведнік [[Люнэбург (запаведнік)|Люнэбург]] у Ніжняй Саксоніі.]] Разнастайнасьць глебаў залежыць пераважна ад мясцовых матчыных пародаў і характару карэннага расьліннага полага. Пясчаныя субстраты Паўночнанямецкай нізіны маюць моцную [[луг (хімія)|лужнасьць]], асабліва пад верасоўнікамі і хваёвымі лясамі. Гэтыя бедныя кіслыя падзолістыя глебы не спрыяльныя дзеля вырошчваньня сельскагаспадарчых культураў. Маюцца буйныя арэалы кіслых балотных глебаў. Глебы прыбярэжных маршаў пасьля правядзеньня [[мэліярацыя|мэліярацыі]] робяцца ўрадлівымі. Глебы гор Сярэдняй Нямеччыны вельмі разнастайныя. Трывалыя карэнныя пароды горных масіваў доўгі час падвяргаліся выветрываньню ва ўмовах прахалоднага вільготнага клімату, і там сфармаваліся кіслыя бурыя лясныя глебы зь вялікай лужнасьцю, якія часам утрымоўваюць шмат камянёў. Яны выкарыстоўваюцца пад пашы або лясы. Самыя ўрадлівыя глебы распаўсюджаныя на нізінах і рачных тэрасах, асабліва пры наяўнасьці полага лёсаў, — гэта чарназёмы, якія сустракаюцца на ўсход ад Гарцу і ў [[Турынгія|Турынгіі]] і пераходзяць ў бурыя лясныя глебы. У мінулым гэтыя раёны былі пакрытыя шырокалісьцевымі лясамі, якія ў значнай ступені зьведзеныя. Тут разьмешчаныя найлепшыя ворныя землі. Глебы групы буразёмаў распаўсюджаныя на марэнных раўнінах усходняга [[Шлезьвіг-Гальштайн]]у і прадгорных раўнінах [[Баварыя|Баварыі]]. Глебы Альпаў адрозьніваюцца ў залежнасьці ад вышыннага становішча мясцовасьці і стромкасьці схілаў. Гэта маламагутныя камяністыя глебы, лужнасьць якіх узрастае з вышынёю. === Біяразнастайнасьць === [[Файл:Herbst am Watzmann.jpg|значак|зьлева|Краявіды нацыянальнага парку [[Бэрхтэсгадэн (нацыянальны парк)|Бэрхтэсгадэн]] у Баварыі.]] У густанаселенай Нямеччыне, дзе карэнныя лясы былі альбо зьведзеныя, альбо замененыя лесапасадкамі, натуральная расьліннасьць амаль не захавалася. Зыходныя лясы з дуба і бярозы на поўначы краіны на працягу стагодзьдзяў былі замешчаныя арэаламі апрацаваных земляў у асяродзьдзі шырокіх верасоўнікаў, якія выкарыстоўваліся пад пашы. У цяперашні час верасоўнікі прадстаўленыя толькі ў запаведніках. Тэрыторыю Нямеччыны можна падзяліць на пяць экарэгіёнаў, як то Атлянтычныя зьмяшаныя лясы, Балтыйскія зьмяшаныя лясы, Цэнтральнаэўрапейскія зьмяшаныя лясы, Заходнеэўрапейскія шыракалістыя лясы і Іглічна-зьмяшаныя лясы ў [[Альпы|Альпах]]<ref>Dinerstein, Eric; Olson, David; Joshi, Anup; Vynne, Carly; Burgess, Neil D.; Wikramanayake, Eric; Hahn, Nathan; Palminteri, Suzanne; Hedao, Prashant; Noss, Reed; Hansen, Matt; Locke, Harvey; Ellis, Erle C; Jones, Benjamin; Barber, Charles Victor; Hayes, Randy; Kormos, Cyril; Martin, Vance; Crist, Eileen; Sechrest, Wes; Price, Lori; Baillie, Jonathan E. M.; Weeden, Don; Suckling, Kierán; Davis, Crystal; Sizer, Nigel; Moore, Rebecca; Thau, David; Birch, Tanya; Potapov, Peter; Turubanova, Svetlana; Tyukavina, Alexandra; de Souza, Nadia; Pintea, Lilian; Brito, José C.; Llewellyn, Othman A.; Miller, Anthony G.; Patzelt, Annette; Ghazanfar, Shahina A.; Timberlake, Jonathan; Klöser, Heinz; Shennan-Farpón, Yara; Kindt, Roeland; Lillesø, Jens-Peter Barnekow; van Breugel, Paulo; Graudal, Lars; Voge, Maianna; Al-Shammari, Khalaf F.; Saleem, Muhammad (2017). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5451287 «An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm»]. BioScience. 67 (6): 534—545. [[doi:10.1093/biosci/bix014]]. PMID 28608869.</ref>. На 2016 год 51% тэрыторыі краіны вылучаны пад сельскую гаспадарку, у той час як 30% займаюць лясы, а на долю 14% прыпадаюць паселішчы або аб’екты інфраструктуры<ref>Appunn, Kerstine (30.10.2018). [https://web.archive.org/web/20200513071605/https://www.cleanenergywire.org/factsheets/climate-impact-farming-land-use-change-and-forestry-germany «Climate impact of farming, land use (change) and forestry in Germany»]. Clean Energy Wire.</ref>. Бяднейшыя землі адводзяцца пад лесапасадкі, асабліва [[хвоя|хвоі]]. Нізкагор’і Сярэдняй Нямеччыны пакрытыя пышнымі [[бук]]авымі лясамі, якія чаргуюцца з буйнымі масівамі пасадак яловых лясоў. На пясчаніках зьяўляецца хвоя. У больш высокіх гарах Сярэдняй Нямеччыны і ў Альпах букавыя лясы з вышынёй зьмяняюцца букава-піхтавымі, а затым яловымі. У самых высокіх масівах, а таксама ў Альпах вышэй 2200—2800 м растуць травы, лішайнікі і імхі. Дзівіць багацьце кветкавых расьлінаў. Сярод самых характэрных жывёлаў у лясах Нямеччыны вылучаюцца [[вавёркі|вавёрка]], [[дзік]] і [[ліс]]іца. Звычайныя высакародны алень, [[эўрапейская казуля]] і лань. На высечках прыжыліся [[заяц|зайцы]], [[трусы]] і іншыя грызуны, замест лясных відаў птушак там распаўсюджваюцца тыповыя для адкрытых прастораў і жывых загарадзяў. На альпійскіх лугах жыве сурок. Забруджваньне рэк пагражае існаваньню [[выдра|выдры]]. Вільготныя раёны па берагах [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Паўночнае мора|Паўночнага мораў]] маюць важнае значэньне для пералётных птушак Эўропы, асабліва качак, гусакоў і балотных птушак. На дахах у гэтым раёне часам можна ўбачыць гнёзды буслоў<ref>{{Спасылка|url=http://evropa.org.ua/country/germany/1_6.htm|загаловак=Флора и фауна Германии|мова=ru|выдавец=evropa.org.ua|копія=http://web.archive.org/web/20080306094817/http://evropa.org.ua/country/germany/1_6.htm|дата копіі=6 сакавіка 2008}}</ref>. У краіне налічваецца 16 нацыянальных паркаў, сьпіс якіх улучае нацыянальныя паркі [[Ясмунд (нацыянальны парк)|Ясмунд]], [[Пярэдне-Памэранскія лагуны]], [[Мюрыц (нацыянальны парк)|Мюрыц]], [[Вадэнскае мора (нацыянальны парк)|Вадэнскае мора]], [[Гарц (нацыянальны парк)|Гарц]], [[Гайніх (нацыянальны парк)|Гайніх]], [[Шварцвальд (нацыянальны парк)|Шварцвальд]], [[Саксонская Швайцарыя (нацыянальны парк)|Саксонскай Швайцарыі]], [[Баварскі лес (нацыянальны парк)|Баварскі лес]] і [[Бэрхтэсгадэн (нацыянальны парк)|Бэрхтэсгадэн]]<ref>[https://www.bfn.de/nationalparke «Nationalparke»]. Bundesamt für Naturschutz.</ref>. У дадатак у Нямеччыне налічваецца 17 біясфэрных запаведнікаў і 105 прыродных паркаў. Таксама тут працуюць больш за 400 заапаркаў<ref>[https://web.archive.org/web/20031007010357/http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html «Zoo Facts»]. Zoos and Aquariums of America.</ref>, а [[Бэрлінскі заапарк]], які адкрыўся ў 1844 годзе, ёсьць найстарэйшым у Нямеччыне і прэтэндуе на найбольш поўную калекцыю відаў у сьвеце<ref>[https://web.archive.org/web/20110430015152/http://www.zoo-berlin.de/zoo/unternehmen/historie.html «Der Zoologische Garten Berlin»]. Zoo Berlin.</ref>. == Палітыка == [[Файл:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|значак|зьлева|Будынак [[Райхстаг (будынак)|Райхстагу]], дзе праходзяць паседжаньні нямецкага парлямэнту.]] Нямеччына — [[Фэдэрацыя|фэдэратыўная]] [[Парлямэнцкая рэспубліка|парлямэнцкая]] прадстаўнічая дэмакратычная [[рэспубліка]]. Кіраўніком дзяржавы ўважаецца [[Прэзыдэнт Нямеччыны|прэзыдэнт]], але на практыцы ён выконвае перадусім прадстаўнічыя функцыі. Асоба абіраецца на гэтую пасаду тэрмінам на пяць гадоў Фэдэральным зьездам, інстытуцыяй, якая складаецца зь сябраў Бундэстагу і роўнай колькасьці дэлегатаў ад зямель<ref name="cia">[https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany «Germany»]. World Factbook.</ref>. Другой службовай асобай краіны лічыцца прэзыдэнт Бундэстагу, які абіраецца Бундэстагам і адказвае за нагляд за штодзённымі сэсіямі гэтага органу<ref>Seiffert, Jeanette (19.09.2013). [https://web.archive.org/web/20200328230357/https://www.dw.com/en/election-2013-the-german-parliament/a-17100952 «Election 2013: The German parliament»]. DW.</ref>. Выканаўчая ўлада належыць [[Урад Нямеччыны|ураду]] на чале з [[Фэдэральны канцлер Нямеччыны|канцлерам]], які абіраецца [[парлямэнт]]ам на прапанову прэзыдэнта. Звычайна прызначэньне адбываецца пасьля абраньня партыяў у парлямэнт, а прэтэндэнт вылучаецца ад кіроўнай партыі ці кааліцыі<ref name="cia"/>. [[Заканадаўчая ўлада]] падзеленая паміж урадам і двухпалатным парлямэнтам ([[Бундэстаг]] і [[Бундэсрат]]). Дзяржаўны лад рэглямэнтуецца [[Канстытуцыя Нямеччыны|Канстытуцыяй Нямеччыны]] 1949 году, вядомы як Асноўны закон ({{мова-de|Grundgesetz}}). Папраўкі звычайна патрабуюць большасьці ў дзьве траціны як Бундэстагу, гэтак і Бундэсрату. Асноўныя прынцыпы канстытуцыі, зацьверджаныя ў артыкулах, гарантуюць чалавечую годнасьць, падзел уладаў, фэдэральную структуру і вяршэнства права<ref>[https://web.archive.org/web/20170619180331/https://www.btg-bestellservice.de/pdf/80201000.pdf «Basic Law for the Federal Republic of Germany»]. Deutscher Bundestag.</ref>. === Адміністрацыйны падзел === [[Файл:Karte Deutsche Bundesländer (nummeriert).svg|справа|300пкс]] Нямеччына — фэдэратыўная дзяржава, якая ўключае 16 раўнапраўных земляў<ref name="britannica">[https://web.archive.org/web/20150613043752/https://www.britannica.com/place/Germany «Germany»]. Encyclopedia Britannica.</ref>. Кожная зямля мае ўласную канстытуцыю і ёсьць у значнай ступені аўтаномным рэгіёнам у дачыненьні да нутранай арганізацыі<ref name="britannica"/>. # [[Файл:Flag of Baden-Württemberg.svg|25пкс]] '''[[Бадэн-Вюртэмбэрг]]''' # [[Файл:Flag of Bavaria (lozengy).svg|25пкс]] '''[[Баварыя|Свабодная дзяржава Баварыя]]''' # [[Файл:Flag of Berlin.svg|25пкс]] '''[[Бэрлін]]''' # [[Файл:Flag of Brandenburg.svg|25пкс]] '''[[Брандэнбург]]''' # [[Файл:Flag of Bremen.svg|25пкс]] '''[[Брэмэн (фэдэральная зямля)|Свабодны ганзейскі горад Брэмэн]]''' # [[Файл:Flag of Hamburg.svg|25пкс]] '''[[Гамбург|Свабодны ганзейскі горад Гамбург]]''' # [[Файл:Flag of Hesse.svg|25пкс]] '''[[Гэсэн]]''' # [[Файл:Flag of Mecklenburg-Western Pomerania.svg|25пкс]] '''[[Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія]]''' # [[Файл:Flag of Lower Saxony.svg|25пкс]] '''[[Ніжняя Саксонія]]''' # [[Файл:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|25пкс]] '''[[Паўночны Райн — Вэстфалія]]''' # [[Файл:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|25пкс]] '''[[Райнлянд-Пфальц]]''' # [[Файл:Flag of Saarland.svg|25пкс]] '''[[Заарлянд]]''' # [[Файл:Flag of Saxony.svg|25пкс]] '''[[Саксонія|Свабодная дзяржава Саксонія]]''' # [[Файл:Flag of Saxony-Anhalt.svg|25пкс]] '''[[Саксонія-Ангальт]]''' # [[Файл:Flag of Schleswig-Holstein.svg|25пкс]] '''[[Шлезьвіг-Гальштайн]]''' # [[Файл:Flag of Thuringia.svg|25пкс]] '''[[Турынгія|Свабодная дзяржава Турынгія]]''' На 2017 год краіна падзеленая на 401 акругу ({{мова-de|Kreise}}) на муніцыпальным узроўні, пры гэтым 294 зь іх маюць статус сельскіх акругаў, а 107 — гарадзкіх<ref>[https://web.archive.org/web/20171010084800/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/Verwaltungsgliederung/Verwalt2QAktuell.xlsx?__blob=publicationFile «Verwaltungsgliederung in Deutschland am 30 Juni 2017 — Gebietsstand: 30 Juni 2017 (2. Quartal)»]. Statistisches Bundesamt Deutschland.</ref>. === Замежныя дачыненьні === [[Файл:Group photo of the G7 members at the Scholss Elmau summit (2).jpg|значак|У 2022 годзе ў баварскім замку [[Эльмаў (замок)|Эльмаў]] ладзіўся саміт [[Група сямі|Групы 7]].]] Нямеччына мае шырокую сетку з 225 дыпляматычных місіяў за мяжой<ref>[https://www.auswaertiges-amt.de/de/aamt/auslandsvertretungen-node «Deutsche Auslandsvertretungen»]. Auswärtiges Amt.</ref> і падтрымлівае зносіны з больш чым 190 краінамі сьвету. Нямеччына ёсьць сябрам [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця|АЭСіР]], [[Група сямі|Групы 7]], [[Група дваццаці|Групы 20]], [[Сусьветны банк|Сусьветнага банка]] і [[Міжнародны валютны фонд|МВФ]]. Яна адыгрывае ўплывовую ролю ў [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскім Зьвязу]] з моманту ягонага стварэньня і падтрымлівае трывалы альянс з [[Францыя]]й і ўсімі суседнімі краінамі з 1990 году. Яна спрыяе стварэньню адзінага эўрапейскага палітычнага, эканамічнага апарату і апарату бясьпекі<ref>[https://web.archive.org/web/20140327015942/http://www.ambafrance-uk.org/Declaration-by-the-Franco-German%2C4519.html «Declaration by the Franco-German Defence and Security Council»]. French Embassy UK.</ref><ref>Freed, John (4.04.2008). [https://web.archive.org/web/20110501031326/http://www.nytimes.com/2008/04/04/world/europe/04iht-poll.4.11666423.html «The leader of Europe? Answers an ocean apart»]. The New York Times.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200329142145/https://www.auswaertiges-amt.de/blob/610644/49a58b5ecfd5a78862b051d94465afb6/gestaltungsmaechtekonzept-engl-data.pdf «Sharing Responsibility: A strategy paper by the German Government»]. Die Bundesregierung.</ref>. Урады Нямеччыны і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] ўважаюцца блізкімі палітычнымі хаўрусьнікамі<ref>[https://web.archive.org/web/20200331094945/https://www.state.gov/u-s-relations-with-germany/ «U.S. Relations With Germany»]. US Department of State.</ref>. [[Плян Маршала]] 1948 году, культурныя сувязі і эканамічныя інтарэсы стварылі сувязь паміж дзьвюма краінамі, што ўмацоўвае Эўраатлянтычную супрацу. Гэтая повязь крыху аслабла ў выніку разыходу поглядаў Нямеччыны і ЗША адносна [[Ірацкая вайна|вайны ў Іраку]]<ref>[http://www.economist.com/node/7141311 «Ready for a Bush hug?»] The Economist.</ref>. Пасьля 1990 году Нямеччына і [[Расея]] поруч працавалі над стварэньнем «стратэгічнага партнэрства», у якім разьвіцьцё энэргетыкі было адным з найважнейшых фактараў. У выніку супрацы Нямеччына імпартавала большую частку [[прыродны газ|прыроднага газу]] і сырой [[нафта|нафты]] з Расеі<ref>[https://web.archive.org/web/20170814094438/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/Ch8Doc13English.pdf «Volume 10. One Germany in Europe, 1989—2009 Germany and Russia»]. German Institute for International and Security Affairs.</ref><ref>Noël, Pierre (2009). [https://web.archive.org/web/20091122110120/http://www.eprg.group.cam.ac.uk/wp-content/uploads/2009/06/binder13.pdf «A Market Between Us: Reducing the Political Cost of Europe’s Dependence on Russian Gas»]. EPRG Working Paper.</ref>. Палітыка разьвіцьця краіны функцыянуе як асобны сэктар у рамках ейнай замежнай палітыкі. Нямецкі ўрад разглядае палітыку разьвіцьця як сумесную адказнасьць міжнароднай супольнасьці<ref>[https://web.archive.org/web/20110310120541/http://www.bmz.de/en/index.html «Aims of German development policy»]. Federal Ministry for Economic Cooperation and Development.</ref>. У 2019 годзе Нямеччына была другім у сьвеце донарам дапамогі пасьля ЗША<ref>Green, Andrew (8.08.2019). [https://web.archive.org/web/20190808125018/https://www.devex.com/news/germany-foreign-aid-and-the-elusive-0-7-95389 «Germany, foreign aid, and the elusive 0.7%»]. Devex.</ref>. У 2020 годзе краіна рабіла найбуйнейшы ўнёсак у бюджэт Эўрапейскага Зьвязу (20%)<ref>[https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/2014-2020/spending-and-revenue_en «EU spending and revenue 2014—2020»]. European Commission.</ref> і была трэцім паводле велічыні ўкладальнікам у бюджэт [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]], то бок 8% ад агульных сродкаў<ref>[https://digitallibrary.un.org/record/695634?ln=en «Assessment of Member States’ contributions to the United Nations regular budget for the year 2011»]. United Nations.</ref>. ==== Дачыненьні зь Беларусьсю ==== [[Файл:Менск Захарава 26.JPG|значак|зьлева|Будынак амбасады Нямеччыны ў Менску на вуліцы Захарава, 26.]] Дыпляматычныя дачыненьні ўрады ўсталявалі 13 сакавіка 1992 году. У 1992 і 1995 гадох міністры замежных справаў Нямеччыны прыяжджалі ў [[Беларусь]]<ref name="Ціхаміраў">{{Артыкул|аўтар=[[Аляксандар Ціхаміраў]]|спасылка=http://www.pagonia.org/index.php?option=com_content&task=view&id=25455&Itemid=20|загаловак=Беларусь можа ўвайсці ў Еўропу праз нямецкія вароты|выданьне=[[Пагоня (1992)|Пагоня]]|год=2009}}</ref>. У красавіку 2002 году старшыня ўраду Беларусі [[Генадзь Навіцкі]] наведаў Нямеччыну. У 2003 годзе нямецкія прадстаўнікі ў [[Парлямэнцкая асамблея АБСЭ|Парлямэнцкай асамблеі АБСЭ]] падтрымалі прапанову аб наданьні правамоцнага статусу ў ім [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнаму сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="Ціхаміраў"/>. У кастрычніку 2007 году ў [[Менск]]у пабываў прэм’ер-міністар нямецкай зямлі [[Брандэнбург]] Матыяс Пляцэк, у лістападзе таго ж году — намесьнік міністра замежных справаў Нямеччыны Гернат Эрлер. У лютым 2008 году ў Бэрліне адбылася нефармальная сустрэча міністра замежных справаў Беларусі [[Сяргей Мартынаў|Сяргея Мартынава]] з прадстаўнікамі нямецкага МЗС. Нямецкі ўрад станоўча ўспрыняў нежаданьне беларускага кіраўніцтва прызнаць незалежнасьць Паўднёвай Асэтыі і Абхазіі пасьля [[Вайна ў Паўднёвай Асэтыі (2008)|расейска-грузінскай вайны]]. 10—12 лютага 2009 году Сяргей Мартынаў ажыцьцявіў афіцыйны візыт у Нямеччыну, дзе сустрэўся зь нямецкім міністрам замежных справаў [[Франк Вальтэр-Штайнмаер|Франкам-Вальтэрам Штайнмаерам]], прэм’ер-міністрам зямлі Брандэнбург Матыясам Плятцэкам і кіраўніцтвам Усходняга камітэту нямецкай эканомікі. У выніку сустрэчы аднавіліся паездкі беларускіх дзяцей з раёнаў, пацярпелых ад наступстваў [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]], на аздараўленьне ў Нямеччыну<ref name="Ціхаміраў"/>. === Узброеныя сілы === [[Файл:20151016-ESP A.MARKUS CJOPCOMMTF-13 (22163933728).jpg|значак|Нямецкія вайскоўцы.]] Узброеныя сілы Нямеччыны, вядомыя як [[Узброеныя сілы Нямеччыны|Бундэсвэр]], складаюцца з сухаземных сілаў, вайскова-марскія сілаў, вайскова-паветраных сілаў ([[люфтвафэ]]) і службы кібэр- і інфармацыйнай бясьпекі<ref>[https://www.bmvg.de/de/aktuelles/bundeswehr-der-zeitenwende-kriegstuechtig-sein-um-abzuschrecken-5765386 «Bundeswehr der Zeitenwende: Kriegstüchtig sein, um abschrecken zu können»]. BMVG.</ref>. У абсалютных лічбах нямецкія вайсковыя выдаткі ў 2023 годзе былі сёмымі паводле велічыні ў сьвеце<ref>Tian, Nan; da Silva, Diego Lopes; Liang, Xiao; Scarazzato, Lorenzo (2024). [https://www.sipri.org/sites/default/files/2024-04/2404_fs_milex_2023.pdf «Trends in Military Expenditure 2023»]. SIPRI.org. — С. 2.</ref>. У адказ на [[Расейска-ўкраінская вайна|расейскае ўварваньне ва Ўкраіну]] ў 2022 годзе канцлер краіны [[Оляф Шольц]] абвесьціў, што вайсковыя выдаткі Нямеччыны будуць павялічаныя звыш мэты [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]] ў 2%, побач з аднаразовым вылучэньнем у войска ў 2022 годзе 100 млрд эўра, што амаль удвая перавысіла вайсковы бюджэт у 53 млрд эўра на 2021 году<ref>[https://web.archive.org/web/20220227113954/https://www.dw.com/en/germany-commits-100-billion-to-defense-spending/a-60933724 «Germany commits €100 billion to defense spending»]. Deutsche Welle.</ref><ref>Schuetze, Christopher F. (27.02.2022). [https://web.archive.org/web/20220227133236/https://www.nytimes.com/2022/02/27/world/europe/germany-military-budget-russia-ukraine.html «Russia’s invasion prompts Germany to beef up military funding»]. The New York Times.</ref>. У 2023 годзе вайсковыя выдаткі былі роўныя 73,1 млрд даляраў, што адпавядала 1,64% ВУП краіны. Гэта было значна ніжэй за мэту НАТО ў 2%. У 2024 годзе ўлады Нямеччыны паведамлялі аб вылучэньні 97,7 мільярдаў даляраў на НАТО, што адпавядала 2,12% ВУП<ref>[https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2024/6/pdf/240617-def-exp-2024-en.pdf#page=8 «Defence Expenditure of NATO Countries (2014—2024)»]. NATO.</ref>. [[Файл:Spürpanzer Fuchs.jpg|значак|зьлева|Нямецкі БТР ''[[Fuchs]]''.]] На травень 2024 году Бундэсвэр налічваў {{Лік|180215}} дзейных жаўнераў і {{Лік|80761}} цывільных асобаў<ref>[https://web.archive.org/web/20200301201451/https://www.bundeswehr.de/de/ueber-die-bundeswehr/zahlen-daten-fakten/personalzahlen-bundeswehr «Personalzahlen»]. Bundeswehr.</ref>. Рэзэрвісты ўзброеных сілаў бяруць удзел у абарончых вучэньнях і часам дыслякуюцца па-за мяжой<ref>[https://web.archive.org/web/20110604001134/http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/!ut/p/c4/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP3I5EyrpHK9pPKUVL3ikqLUzJLsosTUtJJUvbzU0vTU4pLEnJLSvHRUuYKcxDygoH5BtqMiAMTJdF8!/ «Ausblick: Die Bundeswehr der Zukunft»]. Bundeswehr.</ref>. Да 2011 году вайсковая служба была абавязковай для мужчынаў у веку 18 гадоў, але яна была афіцыйна прыпыненая і заменена добраахвотнай службай<ref>Connolly, Kate (22.11.2010). [https://web.archive.org/web/20130917223043/http://www.theguardian.com/world/2010/nov/22/germany-abolish-compulsory-military-service «Germany to abolish compulsory military service»]. The Guardian.</ref><ref>Pidd, Helen (16.03.2011). [https://web.archive.org/web/20130922000942/http://www.theguardian.com/world/2011/mar/16/conscription-germany-army «Marching orders for conscription in Germany, but what will take its place?»]. The Guardian.</ref>. З 2001 году жанчыны могуць выконваць усе службовыя абавязкі без абмежаваньняў<ref>[https://web.archive.org/web/20110429090325/http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/!ut/p/c4/FcwxEoUgDAXAE0l6O0_x1YZ5QMSMEp2In-urs_3STC_FXzKqHIqdRpqi9KG50BK7qxpL3Qy8VHbZbk07MqtbDDerF_WJzYdGv286DbmAJj26iLgynaUMD6qutPs!/ «Frauen in der Bundeswehr»]. Bundeswehr.</ref>. Паводле зьвестак [[Стакгольмскі міжнародны інстытут дасьледаваньня праблемаў міру|Стакгольмскага міжнароднага інстытуту дасьледаваньня праблемаў міру]], Нямеччына была пятым паводле велічыні экспартэрам асноўных узбраеньняў у сьвеце з 2019 па 2023 гады<ref>Wezeman, Pieter D.; Djokic, Katarina; George, Mathew; Hussain, Zain; Wezeman, Siemon T. (2024). [https://www.sipri.org/sites/default/files/2024-03/fs_2403_at_2023.pdf «Trends in international Arms Transfer 2023»]. SIPRI.org. — С. 2.</ref>. У мірны час Бундэсвэрам кіруе міністар абароны. Пры стане ваеннай абароны канцлер мусіць стаць на чале нямецкага войска<ref>[https://web.archive.org/web/20170528210503/http://www.gesetze-im-internet.de/bundesrecht/gg/gesamt.pdf «Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland, Artikel 65a,87,115b»]. Bundesministerium der Justiz.</ref>. Роля Бундэсвэра апісаная ў [[Канстытуцыя Нямеччыны|Канстытуцыі Нямеччыны]] як выключна абарончая. Але пасьля пастановы Фэдэральнага канстытуцыйнага суда ў 1994 годзе тэрмін «абарона» быў вызначаны ня толькі дзеля аховы межаў краіны, але і дзеля рэагаваньня на крызісы і прадухіленьне канфліктаў, або ў больш шырокім сэнсе як аховы бясьпекі Нямеччыны ў любым пункце ў сьвеце. На 2017 год блізу 3,5 тысячаў нямецкіх вайскоўцаў былі разьмешчаныя ў замежных краінах у складзе міжнародных міратворчых сілаў. == Насельніцтва == Насельніцтва Фэдэратыўнай Рэспублікі Нямеччына ацэньвалася ў 2019 годзе 83 мільёны жыхароў<ref>{{Спасылка|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1|загаловак=Population on 1 January|выдавец=Eurostat|мова=en}}</ref>. Нямеччына — самая населеная краіна [[Эўразьвяз]]у. Нараджальнасьць у Нямеччыне ніжэй за ўзровень узнаўленьня насельніцтва. Ужо з 1972 году нараджальнасьць у Нямеччыне ніжэй за сьмяротнасьць. У 2015 годзе на 1000 жыхароў нарадзіліся 9,0, а памерлі 11,3<ref>{{Спасылка|url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/Indikatoren/LangeReihen/Bevoelkerung/lrbev04.html|загаловак=Bevölkerung|выдавец=Statistisches Bundesamt (Destatis)|мова=de|копія=https://web.archive.org/web/20161221154814/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/Indikatoren/LangeReihen/Bevoelkerung/lrbev04.html|дата копіі=21 сьнежня 2016}}</ref>. Натуральнае памяншэньне насельніцтва за 2015 год — 2,3 %. Колькасьць сельскага насельніцтва меней за 10 %, амаль 90 % насельніцтва Нямеччыны пражывае ў гарадах і прылеглых да іх урбанізаваных раёнах. Колькасьць насельніцтва буйных гарадоў (паводле ацэнкі 2018 году): [[Бэрлін]] — 3644,8 тыс. чал; [[Гамбург]] — 1841,2 тыс. чал; [[Мюнхэн]] — 1471,5 тыс. чал; [[Кёльн]] — 1085,7 тыс. чал; [[Франкфурт-на-Майне]] — 753,1 тыс. чал.<ref>{{спасылка|url=https://www.destatis.de/DE/Themen/Laender-Regionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/05-staedte.xlsx?__blob=publicationFile|загаловак=Städte (Alle Gemeinden mit Stadtrecht) nach Fläche, Bevölkerung und Bevölkerungsdichte am 31.12.2018.}}</ref>. === Этнічны склад === Пераважная большасьць — [[немцы]] (92%). У землях [[Брандэнбург]] і [[Саксонія]] пражываюць [[лужычане]] (100 тыс.), у паўночных раёнах зямлі Шлезьвіг-Гальштайн — датчане (50 тыс.). У краіне налічваецца 7,4 млн замежных грамадзян, зь якіх больш за 2 млн — туркі, 1,5 мільёна выхадцаў з эўрапейскіх краінаў, якія не зьяўляюцца чальцамі [[Эўрапейскі Зьвяз|ЭЗ]], 1,3 млн — выхадцы з рэспублік былой [[Югаславія|Югаславіі]], 0,6 млн — італьянцы. === Мовы === [[Файл:Knowledge German EU map.png|міні|220пкс|зьлева|[[Нямецкая мова]] зьяўляецца афіцыйнай мовай краіны, акрамя таго яна пашырана ў краінах ЭЗ]] Афіцыйнай [[літаратурная мова|літаратурнай мовай]] і мовай справаводзтва зьяўляецца [[нямецкая мова]]. Нароўні з гэтым насельніцтва выкарыстоўвае ніжне-, сярэдне- і верхнянемецкія дыялекты (10 асноўных), на якіх кажуць таксама жыхары прымежных раёнаў суседніх дзяржаваў; самі дыялекты часьцей за ўсё настолькі адрозьніваюцца ад літаратурнай мовы, што акрамя іх носьбітаў іх разумеюць толькі адмыслоўцы. Да прызнаных моваў нацыянальных меншасьцяў адносяцца [[дацкая мова|дацкая]], [[фрыская мова|фрыская]] й [[лужыцкія мовы|лужыцкія]], а таксама ў якасьці рэгіянальнай мовы — ніжнесаксонская (ніжненямецкая) мова, якая з 1994 году прызнана [[Эўрапейскі Зьвяз|ЭЗ]]. === Веравызнаньне === [[Файл:Kölner Dom nachts 2013.jpg|значак|Каталічная [[Кёльнская катэдра]].]] У 1517 годзе на тэрыторыі сучаснай Нямеччыны пачалася [[Рэфармацыя]]. Гэта падзяліла краіну на дзьве часткі, як то [[пратэстанцтва|пратэстанцкую]] і [[каталіцтва|каталіцкую]], што таксама бачна сёньня ў рэлігійнай структуры краіны. Ейны пачатак заклаў [[Мартын Лютэр]] у [[Вітэнбэрг]]у. Да 1529 году некаторыя нямецкія княствы і гарады, а таксама Тэўтонская [[Прусія]] (фактычна, як першая краіна ў сьвеце; тады пад уладай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]), успрыняла вучэньне Лютэра і сталі пратэстанцкімі краінамі. У наступным стагодзьдзі рэлігійныя адрозьненьні сталі чыньнікам, сярод іншага, сялянскай вайны, канфліктаў з імпэратарам, а таксама лякальных сутыкненьняў паміж рэлігійнымі суполкамі. У 1552 годзе перад абліччам княжацкага паўстаньня і спадарожнага ім францускага ўварваньня імпэратар быў вымушаны юрыдычна прызнаць [[лютэранства]]. [[Файл:HolyRomanEmpire 1618.png|значак|зьлева|Рэлігійная фрагмэнтацыя [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]] ў 1618 годзе.]] [[Аўгсбурскі мір|Аўгсбурскім мірам]] 1555 году быў укаранёны прынцып, згодна зь якім каталіцтва або лютэранства можа дзеіць у кожнай нямецкай дзяржаве ў залежнасьці ад волі ейнага кіраўніка<ref>[https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/finde/langDatensatz.php?urlID=739&url_tabelle=tab_quelle «Augsburger Reichsabschied»]. Westfälische Geschichte.</ref>. У 1563 годзе курфюрст [[Пфальц]]у [[Фрыдрых III Вітэльсбах]] быў адным зь першых кіраўнікоў, якія навярнуліся ў [[кальвінізм]], што зрабіла ягоную дзяржаву палітычна ізаляванай больш чым на паўстагодзьдзя. Пазьней да кальвінізм прыядналіся [[Гэсэн-Касель]], усходняя [[Фрызія]] і некаторыя княствы [[Ангальт]]у. У 1618 годзе, то бок праз сто гадоў пасьля прамоваў Лютэра, пачалася [[Трыццацігадовая вайна]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131015070403/http://historia.pgi.pl/wojna-trzydziestoletnia.php «Wojna trzydziestoletnia»]. Historia PGI.</ref>. Гэта была самая крывавая рэлігійная вайна, якая цалкам спустошыла Нямеччыну, забраўшы жыцьці каля 40% тагачаснага насельніцтва. Згодна з [[Вэстфальскі мір|Вэстфальскім мірам]] 1648 году, які завяршыў вайну, нямецкія кіраўнікі маглі цяпер таксама фармальна перайсьці ў кальвінізм. З 1817 году пратэстанцкія цэрквы аб’ядналіся ў цэрквы Эвангельскай уніі, спалучаючы лютэранства і кальвінізм. [[Файл:Dom Berlin abends.JPG|значак|Эвангелічна-лютэранская [[Бэрлінская катэдра]].]] Сёньня воля сумленьня і воля веравызнаньня гарантаваная нямецкай канстытуцыяй. Большасьць немцаў — [[хрысьціянства|хрысьціяне]], пры гэтым [[каталіцтва|каталікі]] складаюць 32,4 %, [[лютэранства|лютэране]] — 32,0 %, [[праваслаўе|праваслаўныя]] — 1,14 %. На поўначы, усходзе і ў цэнтры краіны дамінуе пратэстантсва, а на поўдні і захадзе — каталіцтва. Невялікая частка вернікаў прыналежыць да хрысьціянскіх дэнамінацыяў — баптысты, мэтадысты, сьведкі Яговы ды іншыя. Другой рэлігіяй Нямеччыны ёсьць [[іслам]], які мае ў краіне 4,3 мільёнаў вернікаў (5,1%)<ref>[https://fowid.de/meldung/religionszugehoerigkeiten-2018 «Religionszugehörigkeiten 2018»]. Forschungsgruppe Weltanschauungen.</ref>. Пры гэтым пераважная большасьць мусульманаў ёсьць [[сунізм|сунітамі]]. Колькасьць [[будызм|будыстаў]] сягае 250 тысячаў пасьлядоўнікаў, пры гэтым блізу 50% нямецкіх будыстаў ёсьць імігрантамі з Азіі. Нямеччына мае трэцюю паводле колькасьці [[юдаізм|юдэйскую]] суполку ў Эўропе пасьля Францыі і Вялікабрытаніі<ref>[https://www.csmonitor.com/2006/1110/p25s02-woeu.html «In Nazi cradle, Germany marks Jewish renaissance»]. The Christian Science Monitor.</ref>. Колькасьць юдэяў ацэньваецца ў прыблізна 200 тысячаў чалавек ці 0,3% ад агульнай колькасьці насельніцтва. [[Індуізм]] вызнаюць блізу 90 тысячаў вернікаў (0,1%). Астатнія рэлігійныя суполкі краіны налічваюць менш за 50 тысячаў вернікаў. Немцы, якія не дэкляруюць прыналежнасьці ані да якой рэлігіі, складаюць 37,8% насельніцтва. Яны пераважна сканцэнтраваныя на тэрыторыі былой [[Нямецкая Дэмакратычная Рэспубліка|Нямецкай Дэмакратычнай Рэспублікі]] і ў буйных гарадах. [[Узьяднаньне Нямеччыны]] ў 1990 годзе значна павялічыла долю атэістаў сярод насельніцтва, што тлумачыцца дзяржаўным атэізмам ў былой сацыялістычнай краіне. == Эканоміка == [[Файл:Frankfurt EZB-Neubau.20130909.jpg|270пкс|міні|зьлева|[[Франкфурт-на-Майне]] зьяўляецца фінансавай сталіцай Нямеччыны]] Эканоміку Нямеччыны можна ахарактэрызаваць як [[звышіндустрыялізацыя|звышіндустрыяльную]], пра што сьведчыць вялікая роля прамысловасьці ў эканоміцы краіны. Каля 1/3 часткі прамысловай прадукцыі складае [[аўтамабілебудаваньне]] ([[Даймлер-Бэнц]], [[БМВ]], [[МАН]]). [[Сельская гаспадарка]] забясьпечвае каля 80 % патрэбаў краіны. Асноўная роля адводзіцца [[Жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]]. Валюта Нямеччыны — [[эўра]]. === Сельская гаспадарка === [[Файл:Les champs en Mecklemburg.JPG|значак|Поле ў [[Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія|Мэкленбург]]у.]] Сельская гаспадарка Нямеччыны вылучаецца высокай інтэнсіўнасьцю, высокай мэханізацыяй і хімізацыяй. Аднак вырошчваньню замінаюць бедныя глебы і неспрыяльны клімат<ref>«Leksykon Świata». Publicat. — ISBN 978-83-245-1719-0.</ref>. За апошнія гады значна скарацілася колькасьць сельгаспрадпрыемстваў, аднак гэта ў першую чаргу павязана з узбуйненьнем гаспадарак. На 2024 годзе колькасьць гаспадарак складала 276 тысячаў<ref name="agriculture">[https://agriculture.ec.europa.eu/system/files/2024-01/csp-at-a-glance-germany_en.pdf «At a glance: Germany’s CAP Strategic Plan»]. European Commission.</ref>. Скарачаецца і колькасьць занятых у сельскай гаспадарцы. Калі ў 2007 годзе колькасьць працоўных у галіне складала 1,3 мільёна чалавек, у 2024 годзе іхняя колькасьць была 900 тысячаў<ref name="deutschland">[https://www.deutschland.de/en/topic/environment/agriculture-in-germany-ten-facts «Ten facts about agriculture»]. Deutschland.</ref>. Землі, якія выкарыстоўваюцца дзеля сельскай гаспадаркі, складаюць больш за палову ад агульнай плошчы Нямеччыны<ref name="agriculture"/><ref name="deutschland"/>. У 2021 годзе Нямеччына была трэцім паводле велічыні імпартэрам і экспартэрам сельскагаспадарчай прадукцыі ў сьвеце пасьля Кітаю і ЗША<ref>[https://www.trade.gov/country-commercial-guides/germany-agricultural-sector Overview]. The International Trade Administration.</ref>. У Нямеччыне ў 2021 годзе было назьбірана 42 мільёны тонаў [[збожжа]], у тым ліку кукурузных кіяхоў<ref name="destatis">[https://www.destatis.de/EN/Themes/Economic-Sectors-Enterprises/Agriculture-Forestry-Fisheries/Field-Crops-Grassland/cereals-harvested-2021.html «42 million tonnes of cereals harvested in 2021»]. Statistisches Bundesamt.</ref>. Іхняя ўраджайнасьць вельмі высокая і складала 70 дт/га, што ёсьць адным з самых высокіх паказьнікаў у сьвеце. Адной з найважнейшых збожжавых культураў, якія вырошчваюцца ў краіне, ёсьць [[пшаніца]], збор якой складае 21,1 млн тонаў<ref name="destatis"/>. Пераважна яе вырошчваюць у [[Баварскае нагор’е|Баварскім нагор’і]], у [[Турынгія|Турынгіі]] і [[Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія|Мэкленбургу]]. Нямеччына ёсьць чацьвертым вытворцам [[ячмень|ячменю]] ў сьвеце пасьля Расеі, Аўстраліі і Францыі, маючы ўраджай у 10,4 млн тонаў<ref name="destatis"/>. Паводле вытворчасьці [[жыта]] Нямеччына займае трэці радок у сьвеце пасьля Расеі і Польшчы. Яго ў вялікай колькасьці вырошчваюць у [[Брандэнбург]]у. Пры гэтым пасевы кукурузы невялікія. [[Бульба]] вырошчваецца перадусім на поўначы краіны. Ураджай гэтай культуры ў 2021 годзе склаў 11,3 млн тонаў, пры гэтым ураджайнасьць сягала 437,9 дт/га<ref name="destatis"/>. Нямеччына таксама ёсьць чацьвертым у сьвеце вытворцам [[цукровы бурак|цукровых буракоў]]. Іх вырошчваюць на Баварскім узвышшы і ў [[Шварцвальд]]зе, а таксама ў Турынгіі, Брандэнбургу і [[Паўночны Райн — Вэстфалія|Вэстфаліі]]. ==== Вінаробчая прамысловасьць ==== [[Файл:20120728Kiedricher Graefenberg1.jpg|значак|зьлева|Бутэлька нямецкага віна.]] Хоць Нямеччына вядомая як «піўная краіна», з 2001 году ейныя жыхары набываюць [[віно|віна]] больш, чым [[піва]]. У 2005 годзе, паводле зьвестак [[Нямецкі інстытут віна|Нямецкага інстытуту віна]], аб’ём віна, які спажываецца ў абсалютных лічбах, склаў каля 16 млн гекталітраў, а ў структуры спажываных вінаў асноўную частку (каля 40 %) займаюць напоі вытворчасьці самой Нямеччыны, каля 13% займаюць віна Францыі, нямногім меней — віна Гішпаніі. На вінаградніках краіны штогадова вырабляецца ня менш за 8 млн гекталітраў вінных напояў, прычым вытворцы імкнуцца павысіць іхнюю якасьць. У 2005 годзе 57% вінаў было рэалізавана празь сеткі адносна танных супэрмаркетаў, але сярэдні кошт прададзенага віна склаў 2,8 эўра за літар, што, напрыклад, удвая даражэй за Вялікабрытанію, Нідэрлянды і Швэцыю. Бум на спажываньне віна, якія цягнецца з пачатку гэтага стагодзьдзя, прывёў да таго, што інвэстыцыі ў вінаробчае адгалінаваньне, у ягоны якасны рост, склалі большую частку выдаткаў вытворцаў, якія імкнуцца задаволіць і колькасны, і якасны рост попыту на віно ў краіне. У прыватнасьці, непарыўна пашыраюцца пасадкі пад вытворчасьць чырвонага віна. Гэтак у пачатку 1980-х гадоў на вінаробства вылучалася каля 10% ад усёй плошчы, а ў 2005 годзе дзель вінаграднікаў дзеля вытворчасьці чырвонага віна склала ўжо ня менш за 35%. У 2005 годзе пасадкі вінаграду гатунку [[рысьлінг]], які ёсьць асновай віннага экспарту Нямеччыны, займаюць каля 20% з 100 тысячаў га нямецкіх вінаграднікаў. Першым паводле аб’ёму нямецкага імпарту ёсьць брытанскі рынак, на другім месцы — рынак ЗША, які ў 2006 годзе спажыў нямецкага віна на суму 100 млн даляраў. Дзель Японіі пачала скрачацца, у сувязі з чым нямецкія вінаградары прыкладваюць намаганьні дзеля аднаўленьня сваіх пазыцыяў у гэтай краіне. Напрыклад, адна зь фірмаў пачала вырошчваць у Нямеччыне традыцыйную японскую лазу косю, каб пазьней экспартаваць зробленае віно ў Японію. === Інфраструктурныя галіны === ==== Транспарт ==== Аснову транспартнай сыстэмы складае чыгунка, якая перавозіць у год каля 2 млрд пасажыраў. Яе працягласьць — больш за 39 тыс. км. Некаторыя дарогі прыстасаваныя для руху высокахуткасных цягнікоў Intercity-Express. На пачатак 2018 г. у Нямеччыне былі зарэгістраваныя 47 млн пасажырскіх аўтамабіляў (у тым ліку легкавых)<ref>{{Спасылка|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Passenger_cars_in_the_EU#Overview|загаловак=Passenger cars in the EU|мова=en|выдавец=Eurostat|назва праекту=Statistics Explained|дата публікацыі=красавік 2020}}</ref>. Аўтадарогі ўсіх клясаў складаюць больш за 230 тым. км., аўтабаны — каля 12 тыс. км. Гандлёвы флёт ФРГ налічвае 2200 сучасных марскіх суднаў. ==== Энэргетыка ==== Нямеччына зьяўялецца пятым па велічыні ў сьвеце спажыўцом энэргіі. У 2019 годзе Нямеччына была буйнейшым у Эўропе спажыўцом электрычнасьці 612,4 тэрват-гадзінаў<ref>{{Спасылка|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2020-full-report.pdf|загаловак=Statistical Review of World Energy 2020|мова=en|выдавец=British Petroleum|дата публікацыі=17 чэрвеня 2020}}</ref>. Урадавая палітыка мае пад сабой захаваньне неаднаўляльных крыніцаў і выкарыстаньне энэргіі з аднаўляльных крыніцаў, такіх як сонечная энэргія, энэргія ветру, біямаса, [[гідраэлектрастанцыя|гідраэнэргетыка]] і [[геатэрмальная энэргія]]. Таксама разьвіваюцца энэргазьберагальныя тэхналёгіі. Урад Нямеччыны плянуе, што да 2050 году палова патрэбы ў электраэнэргіі будзе пакрывацца аз кошт энэргіі з аднаўляльных крыніцаў. === Турызм === [[Файл:Berlin-Brandenburg Gate overview.jpg|значак|[[Брандэнбурская брама]] лічыцца адной з славутасьцяў [[Бэрлін]]у.]] На 2022 год Нямеччына ёсьць восьмай краінай паводле колькасьці замежных наведвальнікаў<ref>[https://web.archive.org/web/20230802171252/https://webunwto.s3.eu-west-1.amazonaws.com/s3fs-public/2023-05/UNWTO_Barom23_02_May_EXCERPT_final.pdf?VersionId=gGmuSXlwfM1yoemsRrBI9ZJf.Vmc9gYD «International Tourism — 2023 starts on a strong note with the Middle East recovering 2019 levels in the first quarter»]. World Tourism Barometer. 21 (2).</ref>. Нутраныя і міжнародныя падарожжы ды турызм поруч уносяць беспасярэдні ўнёсак у ВУП Нямеччыны больш чым на 105,3 мільярдаў эўра. Улучна з ускоснымі і індукаванымі ўзьдзеяньнямі, галіна падтрымлівае 4,2 мільёнаў працоўных месцаў<ref>[https://web.archive.org/web/20200708124326/https://www.bmwi.de/Redaktion/EN/Publikationen/wirtschaftsfaktor-tourismus-in-deutschland-lang.pdf?__blob=publicationFile&v=3 «Tourism as a driver of economic growth in Germany»]. Federal Ministry for Economic Affairs and Energy.</ref>. [[Файл:Castle Neuschwanstein.jpg|значак|зьлева|Баварскі замак [[Нойшванштайн]].]] Найбольшай цікавасьцю сярод турыстаў карыстаецца [[Баварыя]], у якой у 2023 годзе ночылі 100 мільёнаў разоў<ref name="deutschertourismusverband">[https://www.deutschertourismusverband.de/fileadmin/user_upload/Footer/Presse/Zahlen-Daten-Fakten_2024.pdf «Zahlen Daten Fakten. Das Tourismusjahr 2023 im Rückblick»]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Deutscher Tourismusverband.</ref>. Далей паводле папулярнасьці крочаць [[Бадэн-Вюртэмбэрг]], [[Паўночны Райн — Вэстфалія]], [[Ніжняя Саксонія]], [[Шлезьвіг-Гальштайн]] і [[Гэсэн]]<ref name="deutschertourismusverband"/>. Горад, які часьцей за ўсё наведваюць турысты, — [[Бэрлін]]<ref name="deutschertourismusverband"/>. Адной з найбольш вядомых ягоных славутасьцяў ёсьць [[Брандэнбурская брама]], якая была ўзбудаваная ў канцы XVIII стагодзьдзя. Брама была пабудаваная ў стылі клясыцызму і на сёньня ўважаецца сымбалем [[Узьяднаньне Нямеччыны|узьяднаньня Нямеччыны]] ў 1990 годзе<ref>[https://www.visitberlin.de/en/brandenburg-gate «Brandenburg Gate»]. Visit Berlin.</ref>. Таксама цікавасьць турыстаў выклікаюць рэшткі [[Бэрлінскі мур|Бэрлінскага муру]], які калісьці падзяляў горад на усходнюю і заходнюю часткі за часам [[Халодная вайна|халоднай вайны]]. У велізарным парку [[Тыргартэн]] месьціцца [[Калёна Перамогі (Бэрлін)|Калёна Перамогі]], якая была ўсталяваная ў гонар перамогі [[Прусія|Прусіі]] ў вайне супраць [[Данія|Даніі]] ў 1864 годзе. Яна мае 35 тон вагі і сягае 8,3 мэтраў, а на ейнай вяршыні ўсталяваная бронзавая фігура багіні перамогі [[Ніка (міталёгія)|Нікі]]<ref>[https://www.visitberlin.de/en/siegessaule Siegessäule]. Visit Berlin.</ref>. Нямеччына мае шмат замкаў і палацаў, многія зь якіх за апошнія дзесяцігодзьдзі былі адрамантаваныя. Адзін з самых вядомых аб’ектаў — комплекс палацаў і садоў у [[Патсдам]]е. На больш чым 500 гектарах разьмешчана блізу 150 гістарычных будынкаў, пабудаваных пераважна паміж 1730 і 1916 гадамі<ref>[https://www.germany.travel/en/cities-culture/potsdam.html «Potsdam: a land of gardens, palaces and lakes»]. German National Tourist Board.</ref>. У [[Саксонія|Саксоніі]], недалёка ад [[Дрэздэн]]у, таксама маецца вялізная колькасьць замкаў і палацаў. У цэнтры сталіцы дзяржавы знаходзіцца знакаміты архітэктурны комплекс [[Цьвінгер]], а ў самім горадзе раскідана шмат іншых будынкаў, напрыклад, палац [[Пільніц]], палац [[Морыцбург (замак у Саксоніі)|Морыцбург]], замак [[Майсэн]] і крэпасьць [[Кёнігштайн (крэпасьць)|Кёнігштайн]]. У Баварыі можна пабачыць знакаміты замак [[Нойшванштайн]], а таксама замак [[Бурггаўзэн (замак)|Бурггаўзэн]], даўжыня якога складае больш за кілямэтар. У ваколіцах [[Гановэр]]у месьцяцца палац у [[Бюкебург]]у, замак [[Замак у Мальбарку|Марыенбург]], палац у [[Корвэй]] і ў [[Цэле (Нямеччына)|Цэле]]. На поўначы краіны замкаў менш, і найбольш вядомыя зь іх гэта замак Плён, замак і парк [[Ойтын]], замак [[Швэрынскі замак|Швэрын]]. Колькасьць музэяў Нямеччыны складае блізу 4000<ref>[https://www.germany.travel/en/cities-culture/museums.html «Museums — marvel and experiment»]. German National Tourist Board.</ref>. Акрамя замкаў і музэяў у краіне пабудаваная вялікая колькасьць паркаў забаваў. Найбуйнейшым зь іх уважаецца [[Эўропа-парк]], плошчай якога роўная 90 гектарам. Іншымі вядомымі паркамі ёсьць Легалэнд у [[Гюнцбург]]у, Фантазіялэнд у [[Бруль (Бадэн-Вюртэмбэрг)|Брулі]], Гайдэ-парк у [[Зольтаў]] і Ганза-парк у [[Зыкерксдорф]]у. Акрамя таго, у Нямеччыне было створана некалькі сотняў заапаркаў, найбуйнейшыя зь якіх знаходзяцца ў Бэрліне, [[Мюнхэн]]е, [[Гамбург]]у, [[Штутгарт|Штутгарце]], [[Кёльн]]е, [[Ляйпцыг]]у, [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]] і [[Нюрнбэрг]]у<ref>[https://web.archive.org/web/20130805085151/http://www.deutschland-im-web.de/attraktionen/tierparks/ «Tier- und Wildparks — Natur und viel zu sehen»]. Deutschland-im-web.</ref>. == Культура == [[Файл:Striezelmarkt 2009 00950.jpg|значак|[[Калядны кірмаш]] у [[Дрэздэн]]е.]] Культура Нямеччыны ўключае ў сябе культуру як сучаснай Фэдэратыўнай Рэспублікі Нямеччыны, гэтак і народаў, якія складаюць сучасную Нямеччыну да ейнага аб’яднаньня, як то [[Прусія]], [[Баварыя]], [[Саксонія]] і іншыя. Больш шырокая трактоўка нямецкай культуры ўключае ў сябе таксама культуру [[Аўстрыя|Аўстрыі]], якая зьяўляецца палітычна незалежнай ад Нямеччыны, але населеная немцамі і належыць да той жа культуры. Нямецкая (германская) культура вядомая з V стагодзьдзя да н. э. Культура нямецкіх дзяржаваў была сфармаваная галоўнымі інтэлектуальнымі і папулярнымі плынямі ў Эўропе, як рэлігійнымі, гэтак і сьвецкімі, а ейныя навукоўцы, пісьменьнікі і філёзафы адыгралі значную ролю ў разьвіцьці заходняй думкі<ref>[https://web.archive.org/web/20150602194632/http://www.bbc.com/news/world-europe-17299607 «Germany country profile»]. BBC News.</ref>. Для сучаснай Нямеччыны характэрна разнастайнасьць культуры. Тут няма цэнтралізацыі культурнага жыцьця і культурных каштоўнасьцяў у адным ці некалькіх гарадах — яны раззасяроджаныя літаральна па ўсё краіне: у шэрагу зь вядомым [[Бэрлін]]ам, [[Мюнхэн]]ам, [[Ваймар]]ам, [[Дрэздэн]]ам ці [[Кёльн]]ам маецца мноства невялікіх, ня гэтак шырока вядомых, але культурна значных месцаў. У 1999 годзе налічвалася 4570 музэяў, прычым іхная колькасьць толькі расьце. У год на іх прыпадае амаль 100 млн наведаньняў. Найбольш вядомыя музэі — [[Дрэздэнская карцінная галерэя]], Старая і Новая пінакатэкі ў Мюнхэне, Нямецкі музэй у Мюнхэне, Гістарычны музэй у Бэрліне ды шматлікія іншыя. Нямала таксама музэяў-палацаў (найбольш вядомы — Сан-Сусі ў [[Патсдам]]е) і музэяў-замкаў. Нямеччына — радзіма мноства выбітных вынаходнікаў, як то [[Ёган Гутэнбэрг]], [[Карл Бэнц]], [[Фэрдынанд Цэпэлін]]. === Музыка === Як і ў іншых краінах Эўропы, на землях сучаснай Нямеччыны пашырэньне [[хрысьціянства]] дало велізарны штуршок рэлігійнай музыцы, якая спачатку разьвівалася пераважна ў манастырах. Асновай стаў [[грыгарыянскі сьпеў]], а стыль шматгалоснага [[арганум]]а быў вядомы з IX стагодзьдзя. Найстарэйшай вядомай песьняй зь нямецкім тэкстам уважаецца твор ''«Хрыстос уваскрэс»'' ({{мова-de|Christ ist erstanden|скарочана}}), які датуецца 1000 годам<ref name="Gwizdalanka">Gwizdalanka, D. (2005). «Historia Muzyki 1». Kraków.</ref>. [[Файл:Codex Manesse Sängerkrieg auf der Wartburg.jpg|значак|зьлева|Турнір сьпевакоў у замку Вартбург у XII стагодзьдзі (мініятура XIV стагодзьдзя).]] З XII да канца XIV стагодзьдзя сьвецкая музыка пашыралася [[мінэзынгеры|мінэзынгерамі]], якія першапачаткова зьявіліся пры двары імпэратара [[Фрыдрых I Барбароса|Фрыдрыха Барбаросы]]. Найбольш вядомымі мінэзынгерамі былі [[Вальтэр фон дэр Фогельвайдэ]], [[Вольфрам фон Эшэнбах]], [[Найдгарт фон Роенталь]], [[Гайнрых Фраўэнлёб]] і [[Освальд фон Волькенштайн]]. Найбольш вядомай падзеяй у гэтай традыцыі быў турнір мінэзынгераў, які адбыўся ў [[Вартбург (замак)|Вартбургу]] у XII стагодзьдзі, пра які ў сваёй опэры ''[[Тангэўзэр (опэра)|«Тангэўзэр»]]'' згадваў [[Рыхард Вагнэр]]. У заможных гарадах, асабліва на поўдні і захадзе сучаснай краіны, ствараліся музычныя гільдыі майстарзынгераў. Вядомым майстарсьпеваком быў шавец [[Ганс Закс]]<ref name="Gwizdalanka"/>. [[Рэфармацыя]] адыграла велізарную ролю ў разьвіцьці нямецкай музыкі і стварэньні выключна багатай музычнай культуры. Гэтым яно абавязана [[Мартын Лютэр|Мартыну Лютэру]], які, адмаўляючыся ад жывапісу і скульптуры, лічыў музыку галоўным сродкам выяўленьня рэлігійных пачуцьцяў. Таму ён кіраваўся прынцыпам: «хто сьпявае, той двойчы моліцца». Лютэр добра ведаў тагачасную музыку, сьпяваў, граў і нават складаў творы. Пры стварэньні рэлігійнага рэпэртуару прыхільнікі Рэфармацыі ў першую чаргу ставілі вядомыя, часта нават вельмі папулярныя мэлёдыі на новыя тэксты. Аўтарам некаторых новых сьпеваў, як тэкстаў, гэтак і мэлёдыяў да іх, таксама быў сам Лютэр. Рэфарматарскія песьні друкаваліся ў зборніках, бо вялікую ролю ў папулярызацыі лютэранскага сьпеву адыграла [[друк]]арства, якое заквітнела ў той час. Гэтак, у 1524 годзе ў [[Эрфурт|Эрфурце]] быў выдадзены зборнік з 26 аднагалосых песень з рэлігійнымі тэкстамі дзеля хатняга ўжытку, а ў [[Вітэнбэрг]]у пабачыў сьвет гімн з чатырох частак, складзены [[Яганэс Вальтэр|Яганэсам Вальтэрам]]<ref name="Gwizdalanka"/>. [[Файл:Beethoven.jpg|значак|Выбітны нямецкі кампазытар [[Людвіг ван Бэтговэн]].]] Нямецкая клясычная музыка ўлучае ў сябе творы некаторых з самых вядомых кампазытараў сьвету. [[Дытэрых Букстэгудэ]], [[Ёган Сэбастыян Бах]] і [[Георг Фрыдрых Гэндэль]] былі ўплывовымі кампазытарамі эпохі [[барока]]. [[Людвіг ван Бэтговэн]] быў вырашальнай фігурай у пераходзе ад клясычнай да рамантычнай эпохамі. [[Карл Марыя фон Вэбэр]], [[Фэлікс Мэндэльсон]], [[Робэрт Шуман]] і [[Яганэс Брамс]] былі значнымі кампазытарамі эпохі [[рамантызм]]у. [[Рыхард Вагнэр]] славіўся сваімі опэрамі, а [[Рыхард Штраўс]] быў вядучым кампазытарам эпохі позьняга рамантызму і раньняга [[Новы час|Новага часу]]. [[Карлгайнц Штокгаўзэн]] і [[Вольфганг Рым]] былі важнымі кампазытарамі XX і пачатку XXI стагодзьдзяў<ref>Kmetz, John; Finscher, Ludwig; Schubert, Giselher; Schepping, Wilhelm; Bohlman, Philip V. (20.01.2001). «Germany, Federal Republic of». Grove Music Online. — [[doi:10.1093/gmo/9781561592630.article.40055]].</ref>. У 2013 годзе Нямеччына была другім паводле велічыні музычным рынкам у Эўропе і чацьвертым у сьвеце<ref>[https://web.archive.org/web/20130818080109/http://www.riaj.or.jp/e/issue/pdf/RIAJ2013E.pdf «The Recorded Music Industry in Japan»]. Recording Industry Association of Japan. 2013. — С. 24.</ref>. Нямецкая папулярная музыка XX і XXI стагодзьдзяў улучае такія плыні, як то [[Новая нямецкая хваля]], [[поп-музыка|поп]], острок, [[гэві-мэтал]]/[[рок-музыка|рок]], [[панк]], [[поп-рок]], індзі, фольк-музыка, [[шлягер-поп]] і нямецкі гіп-гоп. Нямецкая электронная музыка зрабіла глябальны ўплыў, а піянэрамі гэтага стылю сталі нямецкія гурты [[Kraftwerk]] і [[Tangerine Dream]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130404040323/http://www.dw.de//kraftwerk-maintain-their-legacy-as-electro-pioneers//a-6497092 «Kraftwerk maintain their legacy as electro-pioneers»]. Deutsche Welle.</ref>. === Жывапіс і архітэктура === [[Файл:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|значак|зьлева|«''[[Вандроўца па-над морам смугі]]''» працы [[Каспар Давід Фрыдрых|Каспара Давіда Фрыдрыха]] 1818 году.]] Нямецкія жывапісцы ўчынілі важкі ўнёсак у заходняе мастацтва. [[Альбрэхт Дурэр]], [[Ганс Гольбайн Малодшы|Ганс Гольбайн-малодшы]], [[Матыяс Грунэвальд]] і [[Люкас Кранах Старэйшы|Люкас Кранах-старэйшы]] былі важнымі нямецкімі мастакамі эпохі [[Адраджэньне|Адраджэньня]], [[Ёган Баптыст Цымэрман]] праславіўся пад час эпохі барока, а [[Каспар Давід Фрыдрых]] і [[Карл Шпіцвэг]] былі мастакамі рамантызму, [[Макс Лібэрман]] — [[імпрэсіянізм]]у і [[Макс Эрнст]] — [[сюррэалізм]]у. Некалькі нямецкіх мастацкіх гуртоў утварыліся ў XX стагоддзі, гэтак мастацкія гурты [[Мост (мастацкі гурт)|Мост]] і [[Блакітны вершнік (мастацкі гурт)|Блакітны вершнік]] паўплывалі на разьвіцьцё экспрэсіянізму ў Мюнхэне і Бэрліне. [[Новая рэчыўнасьць]] узьнікла ў адказ на экспрэсіянізм часоў [[Ваймарская рэспубліка|Ваймарскай рэспублікі]]. Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] шырокія плыні ў нямецкім мастацтве ўлучалі [[нэаэкспрэсіянізм]] і [[Новая Ляйпцыская школа|Новую Ляйпцыскую школу]]<ref name="Jenkinson">David Jenkinson; Günther Binding; Doris Kutschbach; Ulrich Knapp; Howard Caygill; Achim Preiss; Helmut Börsch-Supan; Thomas Kliemann; April Eisman; Klaus Niehr; Jeffrey Chipps Smith; Ulrich Leben; Heidrun Zinnkann; Angelika Steinmetz; Walter Spiegl; G. Reinheckel; Hannelore Müller; Gerhard Bott; Peter Hornsby; Anna Beatriz Chadour; Erika Speel; A. Kenneth Snowman; Brigitte Dinger; Annamaria Giusti; Harald Olbrich; Christian Herchenröder; David Alan Robertson; Dominic R. Stone; Eduard Isphording; Heinrich Dilly (10.12.2018). «Germany, Federal Republic of». Grove Art Online. — [[doi:10.1093/gao/9781884446054.article.T031531]]. ISBN 978-1-884446-05-4.</ref>. Архітэктурны ўнёсак Нямеччыны ўлучае [[Каралінская архітэктура|Каралінскі]] і [[Атонская архітэктура|Атонскі стылі]], якія былі папярэднікамі [[раманскі стыль|раманскага стылю]]. [[Цагляная готыка]] — самабытны сярэднявечны стыль, які зьявіўся і разьвіўся ў Нямеччыне. Таксама ў мастацтве эпохі Адраджэньня і барока разьвіваліся рэгіянальныя і тыпова нямецкія элемэнты, як то [[Вэзэрскі рэнэсанс]]<ref name="Jenkinson"/>. Народная архітэктура ў Нямеччыне часта ідэнтыфікуецца паводле традыцыі драўлянага каркасу і адрозьніваецца ў залежнасьці ад рэгіёну і цясьлярскіх стыляў<ref>Stiewe, Heinrich (2007). «Fachwerkhäuser in Deutschland: Konstruktion, Gestalt und Nutzung vom Mittelalter bis heute». Primus Verlag. — ISBN 978-3-89678-589-3.</ref>. Калі індустрыялізацыя атрымала распаўсюд ва Эўропе, у Нямеччыне набылі разьвіцьцё [[клясыцызм]] і своеасаблівы стыль гістарызму, які часам называюць [[грундэрства]]м. Архітэктура экспрэсіянізму разьвілася ў 1910-я гады ў Нямеччыне і паўплывала на [[ар-дэко]] і іншыя сучасныя стылі. Краіна займела асабліва важную значнасьць у раньнім мадэрнісцкім руху, бо тут працавала згуртаваньне [[Вэркбунд]], ініцыяванага [[Гэрман Мутэзіюс|Гэрманам Мутэзіюсам]], а таксама паўстаў руху [[Баўгаўз]], заснаванага [[Вальтэр Гропіюс|Вальтэрам Гропіюсам]]<ref name="Jenkinson"/>. [[Людвіг Міс ван дэр Роэ]] стаў адным з самых вядомых сусьветных архітэктараў другой паловы XX стагодзьдзя<ref>[https://archive.org/details/dictionaryofarch00curl_0 «A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture»]. Oxford University Press. 2006. — С. 880. — ISBN 978-0-19-860678-9.</ref>. Сярод вядомых сучасных архітэктараў вылучаюцца ляўрэаты [[Прыцкераўская прэмія|Прыцкераўскай прэміі]] [[Готфрыд Бём]] і [[Фрай Ота]]<ref>Jodidio, Philip (2008). «100 Contemporary Architects» (1 ed.). Taschen. — ISBN 978-3-8365-0091-3.</ref>. === Літаратура і філязофія === [[Файл:Grimm.jpg|значак|[[Браты Грым]].]] Пачаткі нямецкай літаратуры можна прасачыць у [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] і творах такіх пісьменьнікаў, як то Вальтэр фон дэр Фогельвайдэ і Вольфрам фон Эшэнбах. ''[[Песьня пра Нібэлюнгаў|«Песьня пра Нібэлюнгаў»]]'', аўтар якой невядомы, ёсьць адным з найважнейшых твораў раньняй нямецкай літаратуры. Гэты твор быў напісаны на сярэдневерхненямецкай мове, цяпер незразумелай сучасным немцам. Да вядомых нямецкіх аўтараў [[Ёган Вольфганг фон Гётэ]], [[Фрыдрых Шылер]], [[Готгальд Эфраім Лесінг]] і [[Тэадар Фантанэ]]. Выдадзеныя [[браты Грым|братамі Грым]] зборнікі народных казак папулярызавалі нямецкі [[фальклёр]] па-за межамі Нямеччыны<ref>Dégh, Linda (1979). «Grimm’s Household Tales and its Place in the Household»]. Western Folklore. 38 (2): 99—101. — [[doi:10.2307/1498562]].</ref>. Грымы таксама назьбіралі і кадыфікавалі рэгіянальныя дыялекты нямецкай мовы. Засноўваючы сваю працу на гістарычных прынцыпах, іхны [[Слоўнік нямецкай мовы братоў Грым|слоўнік нямецкай мовы]] быў пачаты ў 1838 годзе, а першыя тамы выдадзеныя ў 1854 годзе<ref>[https://web.archive.org/web/20151015142342/http://150-grimm.bbaw.de/start.htm «History of the Deutsches Wörterbuch»]. Humboldt-Universität.</ref>. Сярод уплывовых аўтараў XX стагодзьдзя вылучаюцца [[Гергарт Гаўптман]], [[Томас Ман]], [[Гэрман Гэсэ]], [[Гайнрых Бёль]] і [[Гюнтэр Грас]]<ref>Espmark, Kjell (2001). [https://web.archive.org/web/20110426075458/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/espmark/index.html «The Nobel Prize in Literature»]. Nobelprize.org.</ref>. Нямецкі кніжны рынак ёсьць трэцім паводле велічыні ў сьвеце пасьля рынкаў ЗША і Кітаю<ref>[https://web.archive.org/web/20160711214707/http://www.internationalpublishers.org/images/reports/2014/IPA-annual-report-2014.pdf «Annual Report»]. International Publishers Association. — С. 13.</ref>. Шырока вядомы Франкфурцкі кніжны кірмаш, традыцыі якога падтрымліваюцца больш за 500 гадоў<ref>Weidhaas, Peter; Gossage, Carolyn; Wright, Wendy A. (2007). [https://archive.org/details/historyoffrankfu0000weid «A History of the Frankfurt Book Fair»]. Dundurn Press. — С. 11. — ISBN 978-1-55002-744-0.</ref>. Ляйпцыскі кніжны кірмаш таксама захоўвае важнае месца ў Эўропе<ref>Chase, Jefferson (13.03.2015). [https://web.archive.org/web/20150425203420/http://www.dw.de/leipzig-book-fair-cultural-sideshow-with-a-serious-side/a-18313879 «Leipzig Book Fair: Cultural sideshow with a serious side»]. Deutsche Welle.</ref>. Нямецкая філязофія мае гістарычную значнасьць. Важкім ёсьць унёсак [[Готфрыд Ляйбніц|Готфрыда Ляйбніца]] ў [[рацыяналізм]], вылучаецца асьветніцкая філязофія [[Імануіл Кант|Імануіла Канта]], а таксама паўплываў на станаўленьне клясычнага нямецкага ідэалізму [[Ёган Готліб Фіхтэ]], [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гэгель|Георг Вільгэльм Фрыдрых Гэгель]] і [[Фрыдрых Вільгэльм Ёзэф Шэлінг]]. Важным складнікам у мэтафізычны пэсымізм былі працы [[Артур Шапэнгаўэр|Артура Шапэнгаўэра]], а [[Карл Маркс]] і [[Фрыдрых Энгельс]] сфармулявалі [[камунізм|камуністычную тэорыю]]. Унёсак у разьвіцьцё [[пэрспэктывізм]]у зрабіў [[Фрыдрых Ніцшэ]], а [[Готляб Фрэге]] ў зьяўленьне аналітычнай філязофіі. Таксама варта адзначыць працы [[Мартын Гайдэгер|Мартына Гайдэгера]] пра [[быцьцё]], гістарычную філязофію [[Освальд Шпэнглер|Освальда Шпэнглера]]. Значны ўплыў мае [[Франкфурцкая школа]]<ref>Searle, John (1987). «Introduction». The Blackwell Companion to Philosophy. Wiley-Blackwell.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Fulbrook, Mary |частка = |загаловак = A Concise History of Germany |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/isbn_9780521368360 |выданьне = |месца = |выдавецтва = Cambridge University Press |год = 1991 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-0-521-36836-0 |ref = Fulbrook }} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.germany.ru/ Нямеччына па-расейску] * [http://www.de-web.ru/info/tatsachen.html Усё аб Нямеччыне] {{Землі Нямеччыны}} {{Краіны Эўропы}} {{Краіны Эўразьвязу}} {{NATO}} {{АЭСР}} {{АБСЭ}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] 20ogyjwockp28l4uw3lwizmdma2djlk 2670422 2670408 2026-05-24T05:03:37Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2670408|2670408]] удзельніка [[Special:Contributions/~2026-30946-37|~2026-30946-37]] ([[User talk:~2026-30946-37|гутаркі]]) 2670422 wikitext text/x-wiki {{пра|Фэдэратыўную Рэспубліку Нямеччына ў 1949—1990 гадох|Заходняя Нямеччына|сучасную Нямеччыну}} {{Краіна2 | СУП ППЗ = 6,017 трлн $<ref name="imf">[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=134,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 «World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Germany)»]. International Monetary Fund.</ref> | Год падліку СУП ППЗ = 2024 | Месца паводле СУП ППЗ = | СУП ППЗ на чалавека = 70 930 $<ref name="imf"/> | Год падліку СУП ППЗ на чалавека = 2024 | Месца паводле СУП ППЗ на чалавека = | СУП намінал = 4,710 трлн $<ref name="imf"/> | Год падліку СУП намінал = 2024 | Месца паводле СУП намінал = | СУП намінал на чалавека = 55 521 $<ref name="imf"/> | Год падліку СУП намінал на чалавека = 2024 | Месца паводле СУП намінал на чалавека = | Лацінка=Niamieččyna }} '''Фэдэраты́ўная Рэспу́бліка Няме́ччына''' ці '''Герма́нія''' ({{мова-de|Bundesrepublik Deutschland ці Deutschland}}) — краіна ў цэнтральнай Эўропе з выхадам да [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Паўночнае мора|Паўночнага мораў]], мяжуе з [[Польшча]]й і [[Чэхія]]й на ўсходзе, [[Аўстрыя]]й і [[Швайцарыя]]й на поўдні, [[Францыя]]й, [[Люксэмбург]]ам, [[Бэльгія]]й і [[Нідэрлянды|Нідэрляндамі]] на захадзе, [[Данія]]й на поўначы. Нямеччына зьяўляецца фэдэральнай парлямэнцкай [[рэспубліка]]й і складаецца з 16 [[Фэдэральная зямля|фэдэральных земляў]]. Кожная зь земляў захоўвае абмежаваны [[сувэрэнітэт]]. Сталіцай і найбуйнейшым горадам краіны зьяўляецца [[Бэрлін]]. Улічваючы 84,7 млн чалавек насельніцтва Нямеччыны, краіна зьяўляецца самым густанаселеным сябрам [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскага Зьвязу]]. Нямеччына ёсьць адной з асноўных эканамічных і палітычных сілаў на эўрапейскім кантынэнце і гістарычным лідэрам у шматлікіх культурных і тэхнічных абласьцёх. Нямеччына мае чацьвёртую паводле велічыні эканоміку ў сьвеце паводле намінальнага [[Сукупны ўнутраны прадукт|СУП]] і пятую паводле велічыні паводле [[парытэт пакупніцкай здольнасьці|парытэту пакупніцкай здольнасьці]]. Як сусьветны лідэр у некалькіх вытворчых і тэхналягічных сэктарах, яна зьяўляецца трэцім паводле велічыні ў сьвеце экспартэрам і трэцім паводле велічыні імпартэрам тавараў. Гэта разьвітая краіна зь вельмі высокім узроўнем жыцьця, якая мае ўсебаковую сацыяльную ахову чалавека і ўключае ў сабе найстарэйшую ўнівэрсальную сыстэму аховы [[здароўе|здароўя]] ў сьвеце. Вядомая сваёй багатай культурнай і палітычнай гісторыяй Нямеччына — радзіма шматлікіх уплывовых філёзафаў, пісьменьнікаў, мастакоў, музыкаў, навукоўцаў і вынаходнікаў. Нямеччына была адным з заснавальнікаў [[Эўрапейская супольнасьць|Эўрапейскай супольнасьці]] ў 1957 годзе і зьяўляецца часткай [[Шэнгенская зона|Шэнгенскай зоны]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Нямеччыны}} === Старажытнасьць === [[Файл:Weltliche Schatzkammer Wien (189)2.JPG|значак|зьлева|Імпэратарская карона каралёў [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]].]] Першыя згадкі пра [[германцы|германцаў]] і [[кельты|кельтаў]] зьявіліся ў працах старажытных грэкаў і рымлянаў. Як вядома, германцы жылі ў паўднёвай [[Скандынавія|Скандынавіі]] і Паўночнай Нямеччыне, адкуль пачалі пашырацца на поўдзень, усход і захад, пачынаючы зь I стагодзьдзя да н. э. Паступова германцы асымілявалі кельцкае насельніцтва сучаснага поўдня Нямеччыны. У прыватнасьці, з кельтамі зьвязваецца назва Баварыі. Акрамя таго, па пашырэньні германцаў апошнія асымілявалі рэшткі даіндаэўрапейскага насельніцтва. Падчас кіраваньня [[Актавіян Аўгуст|Аўгуста]] [[Рымская імпэрыя]] пачала экспансію на тэрыторыю Германіі. У 9 годзе нашай эры тры рымскія легіёны пад правадырствам Публіюса Квінктыліюса Вара былі разьбітыя лідэрам [[хэрускі|хэрускаў]] [[Армініюс]]ам<ref>Wells, Peter (2004). «The Battle That Stopped Rome: Emperor Augustus, Arminius, and the Slaughter of the Legions in the Teutoburg Forest». W. W. Norton & Company. — С. 13. — ISBN 978-0-393-35203-0.</ref>. Вынікам гэтай бітвы стала фактычная адмова рымлянаў ад амбітных плянаў заваяваньня ўсёй Нямеччыны, што ўважаецца адной з найважнейшых падзеяў у гісторыі Эўропы<ref>Murdoch, Adrian (2004). «Germania Romana». In Murdoch, Brian; Read, Malcolm (eds.). Early Germanic Literature and Culture. Boydell & Brewer. — С. 57. — ISBN 1-57113-199-X.</ref>. Да 100 году, калі [[Тацыт]] напісаў твор «''[[Германія (Тацыт)|Германія]]''», германскія плямёны жылі ўздоўж [[Райн]]у і [[Дунай|Дуная]], займаючы большую частку плошчы сучаснай Нямеччыны і [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Сучасныя Бадэн-Вюртэмбэрг, паўднёвая Баварыя, паўднёвы Гэсэн і заходні Райнлянд, аднак, уваходзілі ў склад рымскай дзяржавы{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|9—13}}<ref>Modi, J. J. (1916). [https://archive.org/stream/TheJournalOfTheAnthropologicalSocietyOfBombay/The-Journal-of-the-Anthropological-society-of-Bombay#page/n651/mode/2up «The Ancient Germans: Their History, Constitution, Religion, Manners and Customs»]. The Journal of the Anthropological Society of Bombay. 10 (7): 647.</ref><ref>Rüger, C. (2004) [1996]. [https://books.google.com/books?id=JZLW4-wba7UC&pg=PA528 «Germany»]. In Bowman, Alan K.; Champlin, Edward; Lintott, Andrew (eds.). The Cambridge Ancient History: X, The Augustan Empire, 43 B.C. – A.D. 69. Vol. 10 (2nd ed.). Cambridge University Press. — С. 527—528. — ISBN 978-0-521-26430-3.</ref>. Блізу 260 году германскія народы ўварваліся на землі, якія кантраляваліся Рымам<ref>Bowman, Alan K.; Garnsey, Peter; Cameron, Averil (2005). «The crisis of empire, A.D. 193–337». The Cambridge Ancient History. Vol. 12. Cambridge University Press. — С. 442. — ISBN 978-0-521-30199-2.</ref>. У часы позьняй Рымскай імпэрыі Нямеччыну закранулі ўварваньні [[гуны|гунаў]] і спрычыненае ім [[Вялікае перасяленьне народаў]]. Германскія плямёны рушылі далей на паўднёвы захад, то бок франкі стварылі [[Франскае каралеўства]] і рушылі на ўсход, каб падпарадкаваць [[Саксонія|Саксонію]] і Баварыю. Тэрыторыі сучаснай усходняй Нямеччыны былі населены заходнімі славянскімі плямёнамі{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|9—13}}, пазьней вядомымі ў немцаў як вэнды. === Каралінгі і Сьвятая Рымская імпэрыя === [[Файл:East Francia 843.svg|значак|зьлева|Межы [[Усходня-Франскае каралеўства|Ўсходня-Франскага каралеўства]] ў 843 годзе.]] [[Карл Вялікі]] заснаваў [[Каралінская імпэрыя|імпэрыю Каралінгаў]] у 800 годзе, якая была падзеленая ў 843 годзе{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|11}}. Каралеўства-пераемнік [[Усходня-Франскае каралеўства]] распасьціралася ад Райну на захадзе да ракі [[Лаба|Эльбы]] на ўсходзе і ад [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]] да [[Альпы|Альпаў]]{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|11}}. Уладары [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]], якая ўзьнікла ў X стагодзьдзі, менаваліся нямецкімі імпэратарамі, яны кіравалі канглямэратам незалежных дзяржаваў, вольных гарадоў і незалежных фэўдальных уладаньняў, як то княстваў, герцагстваў, графстваў. У 996 годзе [[Грыгорыюс V (папа рымскі)|Грыгорыюс V]] стаў першым нямецкім папам Рыму, прызначаным на сваю пасаду сваім стрыечным братам [[Атон III|Атонам III]], які неўзабаве быў каранаваны імпэратарам Сьвятой Рымскай імпэрыі. Гэтая імпэрыя паглынула паўночную [[Італія|Італію]] і [[Бургундыя|Бургундыю]], але імпэратары страцілі ўладу пад гэтымі землямі праз [[барацьба за інвэстытуру|барацьбу за інвэстытуру]]<ref>McBrien, Richard (2000). «Lives of the Popes: The Pontiffs from St. Peter to Benedict XVI». HarperCollins. — С. 138.</ref>. [[Файл:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|значак|зьлева|[[Мартын Лютэр]], які нарадзіўся ў [[Лютэрштат-Айсьлебэн|Айсьлебэн]]е ў 1483 годзе, кінуў выклік індульгенцыям каталіцкай царквы, спарадзіўшы [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]] і [[Пратэстанцтва]].]] Пры імпэратарах [[Гагэнштаўфэны|Гагэнштаўфэнах]] (1138—1254) нямецкія князі заахвочвалі пашырэньне нямецкіх пасяленьняў на поўдзень і ўсход{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|19—20}}. Сябры [[Ганза|Ганзейскага зьвязу]], аснову якога сфармавалі паўночнанямецкія гарады, павялічыліся дзякуючы пашырэньню гандлю{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|13—24}}. Насельніцтва пачало скарачацца пачынаючы зь [[Вялікі голад (1315—1317)|Вялікага голаду]] ў 1315 годзе. Пасьля чаго рушыла [[Чорная сьмерць]] 1348—1350 гадоў, якая значна скараціла колькасьць насельніцтва<ref>Nelson, Lynn Harry. [https://web.archive.org/web/20110429072010/http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html «The Great Famine (1315–1317) and the Black Death (1346–1351)»]. University of Kansas.</ref>. [[Залатая була (1356)|Залатая була]], выдадзеная ў 1356 годзе, забясьпечыла канстытуцыйную структуру імпэрыі і кадыфікавала выбары імпэратара сямю князямі-выбарнікамі{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|27}}. [[Ёган Гутэнбэрг]] вынаўшаў [[друкарскі варштат]], заклаўшы грунт дзеля дэмакратызацыі ведаў<ref>Eisenstein, Elizabeth (1980). [https://archive.org/details/printingpressasa00eise_181 «The printing press as an agent of change»]. Cambridge University Press. — С. 3—43. — ISBN 978-0-521-29955-8.</ref>. У 1517 годзе [[Мартын Лютэр]] распачаў пратэстанцкую [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]] і сваім перакладам [[Біблія|Бібліі]] пачаў стандартызацыю нямецкай мовы. [[Аўгсбурскі мір]] 1555 году дапускаў «эвангельскую» веру ([[лютэранства]]), але таксама пастанавіў, што вера князя мусіць быць верай ягоных падданых<ref>Cantoni, Davide (2011). [https://web.archive.org/web/20170809160613/http://www.barcelonagse.eu/sites/default/files/working_paper_pdfs/540.pdf «Adopting a New Religion: The Case of Protestantism in 16th Century Germany»]. Barcelona GSE Working Paper Series.</ref>. Ад [[Кёльнская вайна|Кёльнскай вайны]] да [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] (1618—1648) рэлігійныя канфлікты спустошылі нямецкія землі і значна скарацілі насельніцтва<ref name="Philpott">Philpott, Daniel (01.2000). «The Religious Roots of Modern International Relations». World Politics. 52 (2): 206—245. — [[doi:10.1017/S0043887100002604]].</ref><ref>Macfarlane, Alan (1997). [https://archive.org/details/savagewarsofpeac0000macf/page/51 «The Savage Wars of Peace: England, Japan and the Malthusian Trap»]. Blackwell. — С. 51. — ISBN 978-0-631-18117-0.</ref>. [[Вэстфальскі мір]] спыніў рэлігійную вайну паміж [[імпэрскія саслоўі|імпэрскімі саслоўямі]]<ref name="Philpott"/>. Прававая сыстэма, ініцыяваная сэрыяй імпэрскіх рэформаў блізу 1495—1555 гадоў, прадугледжвала ўсталяваньне значнай мясцовай аўтаноміі і рабіла мацнейшым [[Райхстаг (Сьвятая Рымская імпэрыя)|імпэрскі сойм]]<ref>Jeroen Duindam; Jill Diana Harries; Caroline Humfress; Hurvitz Nimrod, eds. (2013). «Law and Empire: Ideas, Practices, Actors». Brill. — С. 113. — ISBN 978-90-04-24951-6.</ref>. Дом [[Габсбургі|Габсбургаў]] трымаў імпэратарскую карону з 1438 году да сьмерці [[Карл VI Габсбург|Карла VI]] у 1740 годзе. Па [[Вайна за аўстрыйскую спадчыну|вайне за аўстрыйскую спадчыну]] і складаньні [[Аахэнскі мір (1748)|Аахэнскага міру]] дачка Карла VI [[Марыя Тэрэзія]] кіравала дзяржавай як імпэратарка-кансорт, а ейны муж [[Франц I Стэфан|Франц I]] стаў імпэратарам<ref>Hamish Scott; Brendan Simms, eds. (2007). [https://archive.org/details/culturespowereur00scot_130 «Cultures of Power in Europe during the Long Eighteenth Century»]. Cambridge University Press. — С. 45. — ISBN 978-1-139-46377-5.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210620152726/https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG111929 «Maria Theresa, Holy Roman Empress and Queen of Hungary and Bohemia»]. British Museum.</ref>. [[Файл:Berlin Nationaldenkmal Kaiser Wilhelm mit Schloss 1900.jpg|значак|[[Гарадзкі палац (Бэрлін)|Бэрлінскі палац]] быў галоўнай рэзыдэнцыяй [[Гагенштаўфэны|Гагенштаўфэнаў]].]] З 1740 году на нямецкіх землях дамінавалі аўстрыйская [[Габсбурская манархія]] і [[Каралеўства Прусія|Прускае каралеўства]]. У другой палове XVIII стагодзьдзя Прусія, Аўстрыя і [[Расейская імпэрыя]] падзялілі паміж сабой землі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>Bideleux, Robert; Jeffries, Ian (1998). [https://archive.org/details/historyeasterneu00bide_296 «A History of Eastern Europe: Crisis and Change»]. Routledge. — С. 156.</ref><ref>Batt, Judy; Wolczuk, Kataryna (2002). «Region, State and Identity in Central and Eastern Europe». Routledge. — С. 153.</ref>. У час [[Францускія рэвалюцыйныя войны|Францускіх рэвалюцыйных войнаў]], эпохі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]] і наступнага апошняга пасяджэньня імпэрскага сойму большасьць вольных імпэрскіх гарадоў страцілі свой статус і былі анексаваныя рознымі нямецкімі дзяржавамі, царкоўныя ўладаланьні былі сэкулярызаваныя і таксама далучаныя да складу іншых тэрыторыяў. У 1806 годзе імпэрыя была скасаваная, а Францыя, Расея, Прусія і габсбурская Аўстрыя пачалі змагацца за гегемонію ў нямецкіх дзяржавах за часам [[напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]]{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|97}}. === Нямецкая канфэдэрацыя і імпэрыя === Палітычнае аб’яднаньне нямецкамоўнага насельніцтва было паэтапна ажыцьцёўлена на працягу XIX стагодзьдзя. Аўстрыя стварыла [[Нямецкі зьвяз]], які праіснаваў з 1815 да 1866 гады як дэцэнтралізаваная канфэдэрацыя дзяржаваў. Кароль Прусіі [[Вільгэльм I Гогенцолерн|Вільгэльм I]] прызначыў [[Ота фон Бісмарк]]а міністрам-прэзыдэнтам Прусіі ў 1862 годзе. Бісмарк пасьпяхова завяршыў [[Аўстра-пруска-дацкая вайна|вайну з Даніяй]] у 1864 годзе, а наступная вырашальная перамога Прусіі ў [[Аўстра-пруская вайна|Аўстра-прускай вайне]] 1866 году дазволіла яму стварыць [[Паўночнанямецкі зьвяз|Паўночнанямецкую канфэдэрацыю]], якая выключыла Аўстрыю. Пасьля паразы Францыі ў [[Франка-пруская вайна|Франка-прускай вайне]] нямецкія князі ў 1871 годзе абвесьцілі аб стварэньні [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. Прусія была дамінуючай дзяржавай, якая ўваходзіла ў склад новай імпэрыі, а прускі кароль быў абвешчаны кайзэрам, а Бэрлін быў прызначаны сталіцай імпэрыі<ref>[https://web.archive.org/web/20191001095812/https://history.state.gov/countries/issues/german-unification «Issues Relevant to U.S. Foreign Diplomacy: Unification of German States»]. US Department of State Office of the Historian.</ref><ref name="bismarck">[https://web.archive.org/web/20191127025023/http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/bismarck_otto_von.shtml «Otto von Bismarck (1815—1898)»]. BBC.</ref>. Амаль 75 гадоў (1871—1945) гэтая дзяржава была адной зь вядучых сусьветных дзяржаваў, аб’ядноўвала ў сваіх межах усе асноўныя нямецкамоўныя народнасьці Паўночнай і Цэнтральнай Эўропы, за выключэньнем нямецкамоўнага насельніцтва [[Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Швайцарыя|Швайцарыі]]. [[Файл:Deutsches Reich (1871-1918)-en.png|значак|зьлева|Мапа Нямецкай імпэрыі.]] Пасьля аб’яднаньня Нямеччыны замежная палітыка Бісмарка як канцлера замацавала пазыцыю Нямецкай імпэрыі як вялікай дзяржавы шляхам складаньня зьвязаў і ўніканьня вайны<ref name="bismarck"/>. Аднак пры [[Вільгельм II|Вільгэльму II]] Нямеччына абрала імпэрыялістычны кірунак, што ўзьняла напругу ў дачыненьнях да суседніх краінаў<ref>Mommsen, Wolfgang J. (1990). «Kaiser Wilhelm II and German Politics». Journal of Contemporary History. 25 (2/3): 289—316. — [[doi:10.1177/002200949002500207]].</ref>. Быў створаны [[Аўстра-нямецкі дагавор|дуальны зьвяз]] з шматнацыянальнай Аўстра-Вугошчынай. Да складу [[Траісты саюз|Траістага зьвязу]] ў 1882 годзе далучылася [[Італія]]. Вялікабрытанія, Францыя і Расея таксама ўтварылі ўласныя зьвязы, скіраваныя супраць Нямеччыны і Аўстра-Вугоршчыны{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|135}}{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|149}}. Пасьля [[Бэрлінская канфэрэнцыя (1884)|Бэрлінскай канфэрэнцыі]] 1884 году Нямеччына запрэтэндавала і пазьней займела некалькі калёніяў, улучна зь [[Нямецкая Ўсходняя Афрыка|Нямецкай Усходняй Афрыкай]], [[Нямецкая Паўднёва-Заходняя Афрыка|Нямецкай Паўднёва-Заходняй Афрыкай]], [[Тагалэнд]]у і [[Нямецкі Камэрун|Камэрун]]у<ref>Black, John, ed. (2005). «100 maps». Sterling Publishing. — С. 202. — ISBN 978-1-4027-2885-3.</ref>. Пазьней Нямеччына яшчэ больш пашырыла сваю каляніяльную імпэрыю за кошт новых уладаньняў у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] і Кітаі<ref>Farley, Robert (17.10.2014). [https://web.archive.org/web/20200319015901/https://thediplomat.com/2014/10/how-imperial-germany-lost-asia/ «How Imperial Germany Lost Asia»]. The Diplomat.</ref>. Каляніяльны ўрад у Паўднёва-Заходняй Афрыцы (сучасная [[Намібія]]) з 1904 па 1907 гады чыніў зьнішчэньне мясцовых [[генацыд плямёнаў герэра і нама|народаў герэра і нама]] ў якасьці пакараньня за паўстаньне<ref>Olusoga, David; Erichsen, Casper (2010). «The Kaiser’s Holocaust: Germany’s Forgotten Genocide and the Colonial Roots of Nazism». Faber and Faber. ISBN 978-0-571-23141-6.</ref><ref>Michael Bazyler (2016). «Holocaust, Genocide, and the Law: A Quest for Justice in a Post-Holocaust World». Oxford University Press. — С. 169—170.</ref>. [[Файл:Waffenstillstand gr.jpg|значак|Каляровы фатаздымак падпісаньня перамір’я ў чыгуначным [[Камп’енскі вагон|вагоне ля Камп’еню]] 11 лістапада 1918 году.]] [[Сараеўскае забойства|Забойства насьледнага прынца Аўстрыі]] 28 чэрвеня 1914 году стала падставай дзеля нападу Аўстра-Вугоршчыны на Сэрбію і разьвязваньня [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]]. Пасьля чатырох гадоў вайны, у якой было забіта каля двух мільёнаў нямецкіх жаўнераў<ref>Crossland, David (22.01.2008). [https://web.archive.org/web/20121008172434/http://www.spiegel.de/international/germany/aged-107-last-german-world-war-i-veteran-believed-to-have-died-a-530319.html «Last German World War I veteran believed to have died»]. Spiegel Online.</ref>, усеагульнае перамір’е паклала канец баявым дзеяньням. Падчас [[Лістападаўская рэвалюцыя|Нямецкай рэвалюцыі]] ў лістападзе 1918 году кайзэр Вільгэльм II і кіроўныя князі адмовіліся ад сваіх пасадаў, у выніку чаго Нямеччына была абвешчаная фэдэратыўнай рэспублікай. Новае кіраўніцтва краіны падпісала [[Вэрсальская мірная дамова 1919 году|Вэрсальскі мірны дагавор]] у 1919 годзе, сьцьвердзіўшы сваю паразу. Немцы ўспрынялі дамову як зьневажальную, што, на думку гісторыкаў, паўплывала на ўздым [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]<ref>Boemeke, Manfred F.; Feldman, Gerald D.; Glaser, Elisabeth (1998). «Versailles: A Reassessment after 75 Years». Publications of the German Historical Institute. Cambridge University Press. — С. 1—20, 203—220, 469—505. — ISBN 978-0-521-62132-8.</ref>. Нямеччына страціла блізу 13% сваёй эўрапейскай тэрыторыі і саступіла ўсе свае каляніяльныя ўладаньні ў Афрыцы і Ціхім акіяне<ref>[https://web.archive.org/web/20160704070745/https://www.ushmm.org/outreach/en/media_nm.php?MediaId=1620 «German territorial losses, Treaty of Versailles, 1919»]. United States Holocaust Memorial Museum.</ref>. === Ваймарская рэспубліка і Трэці Райх === [[Файл:Ausrufung Republik Scheidemann.jpg|значак|зьлева|Дэклярацыя стварэньня [[Ваймарская рэспубліка|Ваймарскай рэспублікі]].]] 11 жніўня 1919 году прэзыдэнт [[Фрыдрых Эбэрт]] зацьвердзіў дэмакратычную [[Ваймарская рэспубліка|Ваймарскую канстытуцыю]]{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|156—160}}. Камуністы ненадоўга захапілі ўладу ў Баварыі і некалькіх буйных гарадах, у той час як кансэрватыўныя элемэнты ня здолелі зрынуць цэнтральны ўрад падчас [[Капаў путч|путча Капа]] 1920 году. Пасьля [[акупацыя Руру|акупацыі Рурскага рэгіёну]] бэльгійскімі і францускімі войскамі пачалася гіпэрінфляцыя. Плян рэструктурызацыі рэпарацыяў, накладзеных на Нямеччыну, і стварэньне новай валюты ў 1924 годзе дапамаглі стабілізаваць урад. Пазьней надыйшоў [[равучыя дваццатыя|залаты час 1920-х гадоў]], эпохі мастацкіх інавацыяў і лібэральнага культурнага жыцьця<ref>Nicholls, AJ (2016). «1919–1922: Years of Crisis and Uncertainty». Weimar and the Rise of Hitler. Macmillan. — С. 56—70. — ISBN 978-0-333-05806-0.</ref><ref>Costigliola, Frank (1976). «The United States and the Reconstruction of Germany in the 1920s». The Business History Review. 50 (4): 477—502. — [[doi:10.2307/3113137]].</ref><ref>Kolb, Eberhard (2005). «The Weimar Republic». Translated by P. S. Falla; R. J. Park (2nd ed.). Psychology Press. — С. 86. — ISBN 978-0-415-34441-8.</ref>. Сусьветная [[Вялікая дэпрэсія]] абрынулася на краіну ў 1929 годзе, і да 1932 году ўзровень беспрацоўя ўзьняўся да 24%<ref>Dimsdale, Nicholas H.; Horsewood, Nicholas; Van Riel, Arthur (2006). [https://www.proquest.com/docview/216448809 «Unemployment in Interwar Germany: An Analysis of the Labor Market, 1927—1936»]. Journal of Economic History. 66 (3): 778.</ref>. [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая працоўная партыя|Нацысцкая партыя]] на чале з Адольфам Гітлерам стала найбуйнейшай партыяй у Райхстагу пасля выбараў у ліпені 1932 году, а прэзыдэнт [[Паўль фон Гіндэнбург]] прызначыў Гітлера канцлерам 30 студзеня 1933 году{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|155—158}}{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|172—177}}. Пасьля [[падпал Райхстагу|падпалу Райхстагу]] выдадзены дэкрэт скасаваў асноўныя грамадзянскія правы<ref>Evans, Richard (2003). «The Coming of the Third Reich». Penguin. — С. 344. — ISBN 978-0-14-303469-8.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20000510093525/http://www.holocaust-history.org/dachau-gas-chambers/photo.cgi?02 «Ein Konzentrationslager für politische Gefangene in der Nähe von Dachau»]. Münchner Neueste Nachrichten.</ref>. 23 сакавіка 1933 году [[Закон аб ліквідацыі галечы народа і дзяржавы|Дазваляльны акт]] надаў Гітлеру неабмежаваную заканадаўчую ўладу, скасуючы дзейнасьць канстытуцыі<ref>von Lüpke-Schwarz, Marc (23.03.2013). [https://web.archive.org/web/20200427005942/https://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 «The law that 'enabled' Hitler’s dictatorship»]. Deutsche Welle.</ref>, і паклаў пачатак будаваньню [[Нацысцкая Нямеччына|Трэцяга Райху]]. Ягоны ўрад стварыў цэнтралізаваную таталітарную дзяржаву, скасаваўшы сваё сяброўства ў [[Ліга народаў|Лігі народаў]] і рэзка павялічыў узбраеньне краіны<ref>[https://web.archive.org/web/20110430190641/http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/wirtschaft/index.html «Industrie und Wirtschaft»]. Deutsches Historisches Museum.</ref>. Спансараваная ўрадам праграма эканамічнага аднаўленьня была скіраваная таксама і на цывільныя праекты, адным зь якім быў [[аўтабан]]<ref>Evans, Richard (2005). [https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan «The Third Reich in Power»]. Penguin. — С. 322—326, 329. — ISBN 978-0-14-303790-3.</ref>. [[Файл:Hitler portrait crop.jpg|значак|Дыктатар Нямеччыны з 1933 па 1945 гады [[Адольф Гітлер]].]] У 1935 годзе гітлераўская Нямеччына выйшла з Вэрсальскай дамовы. У гэты ж год зьявіліся законы, скіраваныя супраць [[габрэі|габрэяў]] і іншых меншасьцей<ref>Bradsher, Greg (2010). [https://web.archive.org/web/20200425130322/https://www.archives.gov/publications/prologue/2010/winter/nuremberg.html «The Nuremberg Laws»]. Prologue.</ref>. Нямеччына таксама аднавіла кантроль над [[Заарлянд|Заарам]] у 1935 годзе{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|188—189}}, зноў мілітарызавала Райнскі рэгіён у 1936 годзе, анэксавала Аўстрыю і [[Судэты]] ў 1938 годзе, а таксама ў парушэньне [[Мюнхэнскае пагадненьне|Мюнхэнскага пагадненьня]] акупавала [[Чэхаславаччына|Чэхаславаччыну]] ў сакавіку 1939 году<ref>[https://web.archive.org/web/20200320015948/https://www.nationalarchives.gov.uk/cabinetpapers/themes/descent-into-war.htm «Descent into War»]. National Archives.</ref>. У [[Крышталёвая ноч|Крышталёвую ноч]] адбыліся падпалы сынагогаў, зьнішчэньне габрэйскіх прадпрыемстваў і масавыя арышты габрэяў<ref>[https://web.archive.org/web/20170211075203/https://www.ushmm.org/outreach/en/article.php?ModuleId=10007697 «The „Night of Broken Glass“»]. United States Holocaust Memorial Museum.</ref>. У жніўні 1939 году гітлераўскі ўрад склаў [[Пакт Молатава — Рыбэнтропа|пакт Молатава — Рыбэнтропа]], які падзяліў Усходнюю Эўропу на германскую і савецкую сфэры ўплыву<ref>[https://web.archive.org/web/20200311115713/https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/german-soviet-pact «German-Soviet Pact»]. United States Holocaust Memorial Museum.</ref>. 1 верасьня 1939 году Нямеччына напала на [[Польшча|Польшчу]], пачаўшы [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] ў Эўропе{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|190—195}}. Вялікабрытанія і Францыя аб’явілі вайну Нямеччыне 3 верасьня<ref>Hiden, John; Lane, Thomas (200). [https://archive.org/details/balticoutbreakse00hide «The Baltic and the Outbreak of the Second World War»]. Cambridge University Press. — С. 143—144. — ISBN 978-0-521-53120-7.</ref>. У 1940 годзе Гітлер заваяваў [[Данія|Данію]], [[Нарвэгія|Нарвэгію]], [[Нідэрлянды]], [[Бэльгія|Бэльгію]], [[Люксэмбург]] і Францыю, вымусіўшы францускі ўрад скласьці перамір’е. У 1941 годзе нямецкія войскі ўварваліся ў [[Югаславія|Югаславію]], [[Грэцыя|Грэцыю]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Да 1942 году Нямеччына і ейныя хаўрусьнікі кантралявалі большую частку кантынэнтальнай Эўропы і Паўночнай Афрыкі, але пасьля перамогі СССР у [[Сталінградзкая бітва|Сталінградзкай бітве]], адваёвы хаўрусьнікамі антыгітлераўскай кааліцыі тэрыторыяў у Паўночнай Афрыцы і ўварваньня ў Італію ў 1943 годзе нямецкія войскі толькі трывалі паразы. Па самагубстве Гітлера за часам [[бітва за Бэрлін|бітвы за Бэрлін]] 8 траўня 1945 году Нямеччына падпісала дакумэнт аб капітуляцыі, паклаўшы канец Другой сусьветнай вайне ў Эўропе{{Зноска|Fulbrook|1991|Fulbrook|190—195}}<ref>[https://web.archive.org/web/20200311150818/https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/world-war-ii-key-dates «World War II: Key Dates»]. United States Holocaust Memorial Museum.</ref> і скасаваўшы Трэці Райх. Ацалелых нацысцкіх чыноўнікаў судзілі за ваенныя злачынствы на [[Нюрнбэрскі працэс|Нюрнбэрскім працэсе]]<ref>Kershaw, Ian (1997). «Stalinism and Nazism: dictatorships in comparison». Cambridge University Press. — С. 150. — ISBN 978-0-521-56521-9.</ref><ref>Overy, Richard (17.02.2011). [https://web.archive.org/web/20110316053707/http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuremberg_article_01.shtml «Nuremberg: Nazis on Trial»]. BBC.</ref>. === Паваенны час === [[Файл:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|значак|зьлева|[[Бэрлінскі мур]] за часам ягонага падзеньня ў 1989 годзе і [[Брандэнбурская брама]] на тле.]] Пасьля таго, як нацысцкая Нямеччына капітулявала, хаўрусьнікі антыгітлераўскай кааліцыі дэ-юрэ скасавалі нямецкую дзяржаву і падзялілі Бэрлін ды астатнюю тэрыторыю краіны на чатыры акупацыйныя зоны. Заходнія сэктары, якія кантраляваліся Францыяй, Вялікабрытаніяй і ЗША, былі аб’яднаны 23 траўня 1949 году ў [[Заходняя Нямеччына|Фэдэратыўную Рэспубліку Нямеччыну]]. 7 кастрычніка 1949 году савецкая зона пераўтварылася ў [[Нямецкая Дэмакратычная Рэспубліка|Нямецкую Дэмакратычную Рэспубліку]]. Доўгі час яны неафіцыйна менаваліся як Заходняя Нямеччына і Усходняя Нямеччына<ref>«Trabant and Beetle: the Two Germanies, 1949–89». History Workshop Journal. 68: 1—2. — 2009. — [[doi:10.1093/hwj/dbp009]].</ref>. Усходняя Нямеччына абрала ў якасці сваёй сталіцы Ўсходні Бэрлін, у той час як Заходняя Нямеччына да часовай сталіцы прастасавала горад [[Бон (Нямеччына)|Бон]], каб падкрэсьліць сваю пазыцыю, што рашэньне аб дзьвюх дзяржавах мела толькі часовы характар<ref>Wise, Michael Z. (1998). [https://archive.org/details/capitaldilemmage0000wise/page/23 «Capital dilemma: Germany’s search for a new architecture of democracy»]. Princeton Architectural Press. — С. 23. — ISBN 978-1-56898-134-5.</ref>. Тым ня менш, сытуацыя існаваньня дзьвюх краінаў яшчэ мелася некалькі дзесяцігодзьдзяў. Заходняя Нямеччына была створана як фэдэральная парлямэнцкая рэспубліка з «сацыяльнай рынкавай эканомікай». Пачынаючы з 1948 году яна стала галоўным атрымальнікам дапамогі на рэканструкцыю ў рамках амэрыканскага [[Плян Маршала|пляну Маршала]]<ref>Carlin, Wendy (1996). «West German growth and institutions (1945–90)». In Crafts, Nicholas; Toniolo, Gianni (eds.). Economic Growth in Europe Since 1945. Cambridge University Press. — С. 464. — ISBN 978-0-521-49964-4.</ref>. Першым фэдэральным канцлерам Нямеччыны быў абраны [[Конрад Адэнаўэр]] у 1949 годзе. У краіне назіраўся працяглы эканамічны рост, пачынаючы з 1950-х гадоў<ref>Bührer, Werner (24.12.2002). [https://web.archive.org/web/20171201210446/http://www.bpb.de/izpb/10131/wirtschaft-in-beiden-deutschen-staaten-teil-1 «Deutschland in den 50er Jahren: Wirtschaft in beiden deutschen Staaten»]. Bundeszentrale für politische Bildung.</ref>. ФРН стала сябрам [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]] ў 1955 годзе і была адной з заснавальніцаў [[Эўрапейская эканамічная супольнасьць|Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці]]<ref>Fulbrook, Mary (2014). «A History of Germany 1918–2014: The Divided Nation». Wiley. — С. 149. — ISBN 978-1-118-77613-1.</ref>. 1 студзеня 1957 году да складу краіны быў павернуты Заарлянд<ref>[https://web.archive.org/web/20111011201535/http://countrystudies.us/germany/51.htm «Rearmament and the European Defense Community»]. Library of Congress Country Studies.</ref>. Усходняя Нямеччына была дзяржавай сацыялістычнага блёку пад палітычным і вайсковым кантролем СССР праз акупацыйныя сілы і [[Варшаўская дамова|Варшаўскі дагавор]]. Не зважаючы на слова «дэмакратычны» ў назьве гэтай дзяржавы, палітычная ўлада ажыцьцяўлялася выключна сябрамі [[Палітбюро]], якое кантралявалася камуністамі [[Сацыялістычная адзіная партыя Нямеччыны|Сацыялістычнай адзінай партыі Нямеччыны]], якую падтрымлівала адмысловая служба [[Міністэрства дзяржаўнай бясьпекі НДР|Штазі]]<ref>Major, Patrick; Osmond, Jonathan (2002). «The Workers’ and Peasants’ State: Communism and Society in East Germany Under Ulbricht 1945–71». Manchester University Press. — С. 22, 41. — ISBN 978-0-7190-6289-6.</ref>. [[Бэрлінскі мур]], пабудаваны ў 1961 годзе, не дазволіў грамадзянам НДР уцякаць у ФРН, стаўшы адным з сымбалем [[халодная вайна|халоднай вайны]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170226011158/http://www.bbc.co.uk/history/places/berlin_wall «The Berlin Wall»]. BBC.</ref>. Ланцуг драматычных падзеяў, кульмінацыя якіх прыпала на 1990 год, прывёў да [[Узьяднаньне Нямеччыны|ўзьяднаньня Нямеччыны]], то бок Усходняя Нямеччына стала часткай ФРН. == Геаграфія == [[Файл:Deutschland topo.jpg|значак|Тапаграфічная мапа Нямеччыны.]] === Рэльеф мясцовасьці === Тэрыторыя Нямеччыны падразьдзяляецца на тры буйныя шыротна арыентаваныя вобласьці, шмат у чым абумоўленыя характарам рэльефу: [[Паўночна-Нямецкая нізіна]] — на поўначы, горы Сярэдняй Нямеччыны — у цэнтры і [[Альпы]] — на поўдні<ref name="evropa.org.ua1.3">{{Спасылка|url=http://www.evropa.org.ua/country/germany/1_3.htm|загаловак=География и природа Германии|выдавец=evropa.org.ua|мова=ru|копія=http://web.archive.org/web/20080306094804/http://www.evropa.org.ua/country/germany/1_3.htm|дата копіі=6 сакавіка 2008}}</ref>. === Рэкі === [[Файл:Vue aérienne du Rhin à Dusseldorf.jpg|значак|зьлева|[[Райн]] у [[Дусэльдорф]]е.]] Самая вялікая рака Нямеччыны — [[Райн]], які жывіцца ад велізарнага веера прытокаў у перадгор’ях Альпаў. Паміж [[Бінген]]ам і [[Бон (Нямеччына)|Бонам]] гэтая рака праразае глыбокую цясьніну ў Райнскіх Лупняковых горах, далей выходзіць на Паўночна-Нямецкую нізіну і ўпадае ў [[Паўночнае мора]]. Амаль палову сьцёку Райн атрымлівае з Альпійскага рэгіёну. У пачатку лета адбываецца бурная паводка, абумоўленая раставаньнем сьнега ў гарах. Горы Сярэдняй Нямеччыны, адкуль паступае другая палова сьцёку, маюць цалкам іншы рэжым з максымумам сьцёку ўзімку, калі выпарэньне мінімальнае. Спалучэньне гэтых дзьвюх крыніцаў забясьпечвае Райну ня толькі багаты, але і рэгулярны сьцёк, што вельмі спрыяльна для суднаходзтва. Большасьць іншых рэк краіны пачынаецца ў гарах Сярэдняй Нямеччыны. У асноўным гэта прытокі Райну, але ёсьць і самастойныя рэкі, напрыклад [[Вэзэр]] і [[Лаба|Эльба]], якія нясуць свае воды ў Паўночнае мора. Паколькі жыўленьне ад сьнягоў Альпійскага рэгіёну адсутнічае, на гэтых рэках у канцы лета і ўвосень назіраецца межань. [[Одра|Одэр]] і ягоны асноўны прыток [[Нэйсэ]] таксама бяруць пачатак у горах Сярэдняй Нямеччыны. На поўдні краіны ў [[Шварцвальд]]у пачынаецца [[Дунай]], які цячэ на ўсход. Яго водны рэжым фармуецца ў асноўным пад уплывам правых прытокаў, якія бяруць пачатак у Альпах. Летнія паводкі і зімовая межань ствараюць неспрыяльныя ўмовы для навігацыі<ref name="evropa.org.ua1.3"/>. === Клімат === Нямеччына, як і ўся Заходняя Эўропа, вылучаецца мерным марскім кліматам. Выразная агульная заходняя цыркуляцыя атмасфэры, прычым халоднае палярнае паветра, пранікаючы да поўдня, прыціскаецца да паверхні, а цёплае паветра рухаецца на поўнач і зацягваецца ў вільготныя катлавіны. Паколькі ўзімку воды Паўночнай Атлянтыкі цяплейшыя за сушу, цёплае паветра распаўсюджваецца ў Эўропе, забясьпечваючы тэмпэратуры нашмат вышэйшыя сярэдніх для дадзеных шыротаў. [[Файл:Hintersee.jpg|значак|зьлева|Краявіды Баварыі.]] Нізкія тэмпэратуры назіраюцца пры распаўсюджваньні над Эўропай антыцыклёну, які прыносіць масы халоднага паветра зь Сібіры. У такіх сытуацыях тэмпэратуры на [[Паўночна-Нямецкая нізіна|Паўночна-Нямецкай нізіне]] могуць панізіцца да −12&nbsp;°C. У цэлым узімку тэмпэратуры памяншаюцца да ўсходу: сярэдняя ізатэрма студзеня 0&nbsp;°C праходзіць па лініі [[Любэк]] — Бон. На поўдні краіны тэмпэратуры паніжаюцца за кошт большых вышыняў. Сьнежны полаг звычайна трымаецца 20—25 дзён на поўначы, больш за 40 дзён у паўднёвай Баварыі і звыш 100 дзён у Альпах і на вяршынях Шварцвальду. Улетку сытуацыя процілеглая. Тэмпэратуры падвышаюцца ў паўднёвым кірунку, і самыя высокія паказьнікі адзначаюцца на [[Верхнярайнская нізіна|Верхнярайнскай нізіне]]. Сярэдняя тэмпэратура ліпеня там 19&nbsp;°C. Летнія тэмпэратуры на Паўночна-Нямецкай нізіне падвышаюцца на ўсход і паўднёвы ўсход. Сярэдняя тэмпэратура ліпеня ў [[Бэрлін]]е сягае 18,5&nbsp;°C. Сярэднія гадавыя сумы ападкаў на Паўночна-Нямецкай нізіне дасягаюць максымуму парадку 750 мм на ўзьбярэжжы Паўночнага мора і паступова памяншаюцца да ўсходу. На поўдзень ад нізіны ва ўмовах расьсечанага рэльефу разьмеркаваньне ападкаў ускладняецца: у гарах выпадае звыш 1000 мм, а часам да 2000 мм ападкаў, тады як у некаторых ізаляваных катлавінах за год выпадае ня больш за 500 мм. Гэтак жа малыя сумы ападкаў выпадаюць на адрэзку, зьмешчанага да поўначы ад Сярэдненямецкіх гор, у іх дажджавым ценю. Паўсюдна максымум ападкаў прыходзіцца на лета, хоць паўночна-заходнія прыморскія раёны атрымліваюць большую частка ападкаў узімку ва ўмовах мяккага надвор’я. === Глебы === [[Файл:HeideblueteTiefental.JPG|значак|Запаведнік [[Люнэбург (запаведнік)|Люнэбург]] у Ніжняй Саксоніі.]] Разнастайнасьць глебаў залежыць пераважна ад мясцовых матчыных пародаў і характару карэннага расьліннага полага. Пясчаныя субстраты Паўночнанямецкай нізіны маюць моцную [[луг (хімія)|лужнасьць]], асабліва пад верасоўнікамі і хваёвымі лясамі. Гэтыя бедныя кіслыя падзолістыя глебы не спрыяльныя дзеля вырошчваньня сельскагаспадарчых культураў. Маюцца буйныя арэалы кіслых балотных глебаў. Глебы прыбярэжных маршаў пасьля правядзеньня [[мэліярацыя|мэліярацыі]] робяцца ўрадлівымі. Глебы гор Сярэдняй Нямеччыны вельмі разнастайныя. Трывалыя карэнныя пароды горных масіваў доўгі час падвяргаліся выветрываньню ва ўмовах прахалоднага вільготнага клімату, і там сфармаваліся кіслыя бурыя лясныя глебы зь вялікай лужнасьцю, якія часам утрымоўваюць шмат камянёў. Яны выкарыстоўваюцца пад пашы або лясы. Самыя ўрадлівыя глебы распаўсюджаныя на нізінах і рачных тэрасах, асабліва пры наяўнасьці полага лёсаў, — гэта чарназёмы, якія сустракаюцца на ўсход ад Гарцу і ў [[Турынгія|Турынгіі]] і пераходзяць ў бурыя лясныя глебы. У мінулым гэтыя раёны былі пакрытыя шырокалісьцевымі лясамі, якія ў значнай ступені зьведзеныя. Тут разьмешчаныя найлепшыя ворныя землі. Глебы групы буразёмаў распаўсюджаныя на марэнных раўнінах усходняга [[Шлезьвіг-Гальштайн]]у і прадгорных раўнінах [[Баварыя|Баварыі]]. Глебы Альпаў адрозьніваюцца ў залежнасьці ад вышыннага становішча мясцовасьці і стромкасьці схілаў. Гэта маламагутныя камяністыя глебы, лужнасьць якіх узрастае з вышынёю. === Біяразнастайнасьць === [[Файл:Herbst am Watzmann.jpg|значак|зьлева|Краявіды нацыянальнага парку [[Бэрхтэсгадэн (нацыянальны парк)|Бэрхтэсгадэн]] у Баварыі.]] У густанаселенай Нямеччыне, дзе карэнныя лясы былі альбо зьведзеныя, альбо замененыя лесапасадкамі, натуральная расьліннасьць амаль не захавалася. Зыходныя лясы з дуба і бярозы на поўначы краіны на працягу стагодзьдзяў былі замешчаныя арэаламі апрацаваных земляў у асяродзьдзі шырокіх верасоўнікаў, якія выкарыстоўваліся пад пашы. У цяперашні час верасоўнікі прадстаўленыя толькі ў запаведніках. Тэрыторыю Нямеччыны можна падзяліць на пяць экарэгіёнаў, як то Атлянтычныя зьмяшаныя лясы, Балтыйскія зьмяшаныя лясы, Цэнтральнаэўрапейскія зьмяшаныя лясы, Заходнеэўрапейскія шыракалістыя лясы і Іглічна-зьмяшаныя лясы ў [[Альпы|Альпах]]<ref>Dinerstein, Eric; Olson, David; Joshi, Anup; Vynne, Carly; Burgess, Neil D.; Wikramanayake, Eric; Hahn, Nathan; Palminteri, Suzanne; Hedao, Prashant; Noss, Reed; Hansen, Matt; Locke, Harvey; Ellis, Erle C; Jones, Benjamin; Barber, Charles Victor; Hayes, Randy; Kormos, Cyril; Martin, Vance; Crist, Eileen; Sechrest, Wes; Price, Lori; Baillie, Jonathan E. M.; Weeden, Don; Suckling, Kierán; Davis, Crystal; Sizer, Nigel; Moore, Rebecca; Thau, David; Birch, Tanya; Potapov, Peter; Turubanova, Svetlana; Tyukavina, Alexandra; de Souza, Nadia; Pintea, Lilian; Brito, José C.; Llewellyn, Othman A.; Miller, Anthony G.; Patzelt, Annette; Ghazanfar, Shahina A.; Timberlake, Jonathan; Klöser, Heinz; Shennan-Farpón, Yara; Kindt, Roeland; Lillesø, Jens-Peter Barnekow; van Breugel, Paulo; Graudal, Lars; Voge, Maianna; Al-Shammari, Khalaf F.; Saleem, Muhammad (2017). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5451287 «An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm»]. BioScience. 67 (6): 534—545. [[doi:10.1093/biosci/bix014]]. PMID 28608869.</ref>. На 2016 год 51% тэрыторыі краіны вылучаны пад сельскую гаспадарку, у той час як 30% займаюць лясы, а на долю 14% прыпадаюць паселішчы або аб’екты інфраструктуры<ref>Appunn, Kerstine (30.10.2018). [https://web.archive.org/web/20200513071605/https://www.cleanenergywire.org/factsheets/climate-impact-farming-land-use-change-and-forestry-germany «Climate impact of farming, land use (change) and forestry in Germany»]. Clean Energy Wire.</ref>. Бяднейшыя землі адводзяцца пад лесапасадкі, асабліва [[хвоя|хвоі]]. Нізкагор’і Сярэдняй Нямеччыны пакрытыя пышнымі [[бук]]авымі лясамі, якія чаргуюцца з буйнымі масівамі пасадак яловых лясоў. На пясчаніках зьяўляецца хвоя. У больш высокіх гарах Сярэдняй Нямеччыны і ў Альпах букавыя лясы з вышынёй зьмяняюцца букава-піхтавымі, а затым яловымі. У самых высокіх масівах, а таксама ў Альпах вышэй 2200—2800 м растуць травы, лішайнікі і імхі. Дзівіць багацьце кветкавых расьлінаў. Сярод самых характэрных жывёлаў у лясах Нямеччыны вылучаюцца [[вавёркі|вавёрка]], [[дзік]] і [[ліс]]іца. Звычайныя высакародны алень, [[эўрапейская казуля]] і лань. На высечках прыжыліся [[заяц|зайцы]], [[трусы]] і іншыя грызуны, замест лясных відаў птушак там распаўсюджваюцца тыповыя для адкрытых прастораў і жывых загарадзяў. На альпійскіх лугах жыве сурок. Забруджваньне рэк пагражае існаваньню [[выдра|выдры]]. Вільготныя раёны па берагах [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Паўночнае мора|Паўночнага мораў]] маюць важнае значэньне для пералётных птушак Эўропы, асабліва качак, гусакоў і балотных птушак. На дахах у гэтым раёне часам можна ўбачыць гнёзды буслоў<ref>{{Спасылка|url=http://evropa.org.ua/country/germany/1_6.htm|загаловак=Флора и фауна Германии|мова=ru|выдавец=evropa.org.ua|копія=http://web.archive.org/web/20080306094817/http://evropa.org.ua/country/germany/1_6.htm|дата копіі=6 сакавіка 2008}}</ref>. У краіне налічваецца 16 нацыянальных паркаў, сьпіс якіх улучае нацыянальныя паркі [[Ясмунд (нацыянальны парк)|Ясмунд]], [[Пярэдне-Памэранскія лагуны]], [[Мюрыц (нацыянальны парк)|Мюрыц]], [[Вадэнскае мора (нацыянальны парк)|Вадэнскае мора]], [[Гарц (нацыянальны парк)|Гарц]], [[Гайніх (нацыянальны парк)|Гайніх]], [[Шварцвальд (нацыянальны парк)|Шварцвальд]], [[Саксонская Швайцарыя (нацыянальны парк)|Саксонскай Швайцарыі]], [[Баварскі лес (нацыянальны парк)|Баварскі лес]] і [[Бэрхтэсгадэн (нацыянальны парк)|Бэрхтэсгадэн]]<ref>[https://www.bfn.de/nationalparke «Nationalparke»]. Bundesamt für Naturschutz.</ref>. У дадатак у Нямеччыне налічваецца 17 біясфэрных запаведнікаў і 105 прыродных паркаў. Таксама тут працуюць больш за 400 заапаркаў<ref>[https://web.archive.org/web/20031007010357/http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html «Zoo Facts»]. Zoos and Aquariums of America.</ref>, а [[Бэрлінскі заапарк]], які адкрыўся ў 1844 годзе, ёсьць найстарэйшым у Нямеччыне і прэтэндуе на найбольш поўную калекцыю відаў у сьвеце<ref>[https://web.archive.org/web/20110430015152/http://www.zoo-berlin.de/zoo/unternehmen/historie.html «Der Zoologische Garten Berlin»]. Zoo Berlin.</ref>. == Палітыка == [[Файл:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|значак|зьлева|Будынак [[Райхстаг (будынак)|Райхстагу]], дзе праходзяць паседжаньні нямецкага парлямэнту.]] Нямеччына — [[Фэдэрацыя|фэдэратыўная]] [[Парлямэнцкая рэспубліка|парлямэнцкая]] прадстаўнічая дэмакратычная [[рэспубліка]]. Кіраўніком дзяржавы ўважаецца [[Прэзыдэнт Нямеччыны|прэзыдэнт]], але на практыцы ён выконвае перадусім прадстаўнічыя функцыі. Асоба абіраецца на гэтую пасаду тэрмінам на пяць гадоў Фэдэральным зьездам, інстытуцыяй, якая складаецца зь сябраў Бундэстагу і роўнай колькасьці дэлегатаў ад зямель<ref name="cia">[https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany «Germany»]. World Factbook.</ref>. Другой службовай асобай краіны лічыцца прэзыдэнт Бундэстагу, які абіраецца Бундэстагам і адказвае за нагляд за штодзённымі сэсіямі гэтага органу<ref>Seiffert, Jeanette (19.09.2013). [https://web.archive.org/web/20200328230357/https://www.dw.com/en/election-2013-the-german-parliament/a-17100952 «Election 2013: The German parliament»]. DW.</ref>. Выканаўчая ўлада належыць [[Урад Нямеччыны|ураду]] на чале з [[Фэдэральны канцлер Нямеччыны|канцлерам]], які абіраецца [[парлямэнт]]ам на прапанову прэзыдэнта. Звычайна прызначэньне адбываецца пасьля абраньня партыяў у парлямэнт, а прэтэндэнт вылучаецца ад кіроўнай партыі ці кааліцыі<ref name="cia"/>. [[Заканадаўчая ўлада]] падзеленая паміж урадам і двухпалатным парлямэнтам ([[Бундэстаг]] і [[Бундэсрат]]). Дзяржаўны лад рэглямэнтуецца [[Канстытуцыя Нямеччыны|Канстытуцыяй Нямеччыны]] 1949 году, вядомы як Асноўны закон ({{мова-de|Grundgesetz}}). Папраўкі звычайна патрабуюць большасьці ў дзьве траціны як Бундэстагу, гэтак і Бундэсрату. Асноўныя прынцыпы канстытуцыі, зацьверджаныя ў артыкулах, гарантуюць чалавечую годнасьць, падзел уладаў, фэдэральную структуру і вяршэнства права<ref>[https://web.archive.org/web/20170619180331/https://www.btg-bestellservice.de/pdf/80201000.pdf «Basic Law for the Federal Republic of Germany»]. Deutscher Bundestag.</ref>. === Адміністрацыйны падзел === [[Файл:Karte Deutsche Bundesländer (nummeriert).svg|справа|300пкс]] Нямеччына — фэдэратыўная дзяржава, якая ўключае 16 раўнапраўных земляў<ref name="britannica">[https://web.archive.org/web/20150613043752/https://www.britannica.com/place/Germany «Germany»]. Encyclopedia Britannica.</ref>. Кожная зямля мае ўласную канстытуцыю і ёсьць у значнай ступені аўтаномным рэгіёнам у дачыненьні да нутранай арганізацыі<ref name="britannica"/>. # [[Файл:Flag of Baden-Württemberg.svg|25пкс]] '''[[Бадэн-Вюртэмбэрг]]''' # [[Файл:Flag of Bavaria (lozengy).svg|25пкс]] '''[[Баварыя|Свабодная дзяржава Баварыя]]''' # [[Файл:Flag of Berlin.svg|25пкс]] '''[[Бэрлін]]''' # [[Файл:Flag of Brandenburg.svg|25пкс]] '''[[Брандэнбург]]''' # [[Файл:Flag of Bremen.svg|25пкс]] '''[[Брэмэн (фэдэральная зямля)|Свабодны ганзейскі горад Брэмэн]]''' # [[Файл:Flag of Hamburg.svg|25пкс]] '''[[Гамбург|Свабодны ганзейскі горад Гамбург]]''' # [[Файл:Flag of Hesse.svg|25пкс]] '''[[Гэсэн]]''' # [[Файл:Flag of Mecklenburg-Western Pomerania.svg|25пкс]] '''[[Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія]]''' # [[Файл:Flag of Lower Saxony.svg|25пкс]] '''[[Ніжняя Саксонія]]''' # [[Файл:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|25пкс]] '''[[Паўночны Райн — Вэстфалія]]''' # [[Файл:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|25пкс]] '''[[Райнлянд-Пфальц]]''' # [[Файл:Flag of Saarland.svg|25пкс]] '''[[Заарлянд]]''' # [[Файл:Flag of Saxony.svg|25пкс]] '''[[Саксонія|Свабодная дзяржава Саксонія]]''' # [[Файл:Flag of Saxony-Anhalt.svg|25пкс]] '''[[Саксонія-Ангальт]]''' # [[Файл:Flag of Schleswig-Holstein.svg|25пкс]] '''[[Шлезьвіг-Гальштайн]]''' # [[Файл:Flag of Thuringia.svg|25пкс]] '''[[Турынгія|Свабодная дзяржава Турынгія]]''' На 2017 год краіна падзеленая на 401 акругу ({{мова-de|Kreise}}) на муніцыпальным узроўні, пры гэтым 294 зь іх маюць статус сельскіх акругаў, а 107 — гарадзкіх<ref>[https://web.archive.org/web/20171010084800/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/Verwaltungsgliederung/Verwalt2QAktuell.xlsx?__blob=publicationFile «Verwaltungsgliederung in Deutschland am 30 Juni 2017 — Gebietsstand: 30 Juni 2017 (2. Quartal)»]. Statistisches Bundesamt Deutschland.</ref>. === Замежныя дачыненьні === [[Файл:Group photo of the G7 members at the Scholss Elmau summit (2).jpg|значак|У 2022 годзе ў баварскім замку [[Эльмаў (замок)|Эльмаў]] ладзіўся саміт [[Група сямі|Групы 7]].]] Нямеччына мае шырокую сетку з 225 дыпляматычных місіяў за мяжой<ref>[https://www.auswaertiges-amt.de/de/aamt/auslandsvertretungen-node «Deutsche Auslandsvertretungen»]. Auswärtiges Amt.</ref> і падтрымлівае зносіны з больш чым 190 краінамі сьвету. Нямеччына ёсьць сябрам [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця|АЭСіР]], [[Група сямі|Групы 7]], [[Група дваццаці|Групы 20]], [[Сусьветны банк|Сусьветнага банка]] і [[Міжнародны валютны фонд|МВФ]]. Яна адыгрывае ўплывовую ролю ў [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскім Зьвязу]] з моманту ягонага стварэньня і падтрымлівае трывалы альянс з [[Францыя]]й і ўсімі суседнімі краінамі з 1990 году. Яна спрыяе стварэньню адзінага эўрапейскага палітычнага, эканамічнага апарату і апарату бясьпекі<ref>[https://web.archive.org/web/20140327015942/http://www.ambafrance-uk.org/Declaration-by-the-Franco-German%2C4519.html «Declaration by the Franco-German Defence and Security Council»]. French Embassy UK.</ref><ref>Freed, John (4.04.2008). [https://web.archive.org/web/20110501031326/http://www.nytimes.com/2008/04/04/world/europe/04iht-poll.4.11666423.html «The leader of Europe? Answers an ocean apart»]. The New York Times.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200329142145/https://www.auswaertiges-amt.de/blob/610644/49a58b5ecfd5a78862b051d94465afb6/gestaltungsmaechtekonzept-engl-data.pdf «Sharing Responsibility: A strategy paper by the German Government»]. Die Bundesregierung.</ref>. Урады Нямеччыны і [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] ўважаюцца блізкімі палітычнымі хаўрусьнікамі<ref>[https://web.archive.org/web/20200331094945/https://www.state.gov/u-s-relations-with-germany/ «U.S. Relations With Germany»]. US Department of State.</ref>. [[Плян Маршала]] 1948 году, культурныя сувязі і эканамічныя інтарэсы стварылі сувязь паміж дзьвюма краінамі, што ўмацоўвае Эўраатлянтычную супрацу. Гэтая повязь крыху аслабла ў выніку разыходу поглядаў Нямеччыны і ЗША адносна [[Ірацкая вайна|вайны ў Іраку]]<ref>[http://www.economist.com/node/7141311 «Ready for a Bush hug?»] The Economist.</ref>. Пасьля 1990 году Нямеччына і [[Расея]] поруч працавалі над стварэньнем «стратэгічнага партнэрства», у якім разьвіцьцё энэргетыкі было адным з найважнейшых фактараў. У выніку супрацы Нямеччына імпартавала большую частку [[прыродны газ|прыроднага газу]] і сырой [[нафта|нафты]] з Расеі<ref>[https://web.archive.org/web/20170814094438/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/Ch8Doc13English.pdf «Volume 10. One Germany in Europe, 1989—2009 Germany and Russia»]. German Institute for International and Security Affairs.</ref><ref>Noël, Pierre (2009). [https://web.archive.org/web/20091122110120/http://www.eprg.group.cam.ac.uk/wp-content/uploads/2009/06/binder13.pdf «A Market Between Us: Reducing the Political Cost of Europe’s Dependence on Russian Gas»]. EPRG Working Paper.</ref>. Палітыка разьвіцьця краіны функцыянуе як асобны сэктар у рамках ейнай замежнай палітыкі. Нямецкі ўрад разглядае палітыку разьвіцьця як сумесную адказнасьць міжнароднай супольнасьці<ref>[https://web.archive.org/web/20110310120541/http://www.bmz.de/en/index.html «Aims of German development policy»]. Federal Ministry for Economic Cooperation and Development.</ref>. У 2019 годзе Нямеччына была другім у сьвеце донарам дапамогі пасьля ЗША<ref>Green, Andrew (8.08.2019). [https://web.archive.org/web/20190808125018/https://www.devex.com/news/germany-foreign-aid-and-the-elusive-0-7-95389 «Germany, foreign aid, and the elusive 0.7%»]. Devex.</ref>. У 2020 годзе краіна рабіла найбуйнейшы ўнёсак у бюджэт Эўрапейскага Зьвязу (20%)<ref>[https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/2014-2020/spending-and-revenue_en «EU spending and revenue 2014—2020»]. European Commission.</ref> і была трэцім паводле велічыні ўкладальнікам у бюджэт [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]], то бок 8% ад агульных сродкаў<ref>[https://digitallibrary.un.org/record/695634?ln=en «Assessment of Member States’ contributions to the United Nations regular budget for the year 2011»]. United Nations.</ref>. ==== Дачыненьні зь Беларусьсю ==== [[Файл:Менск Захарава 26.JPG|значак|зьлева|Будынак амбасады Нямеччыны ў Менску на вуліцы Захарава, 26.]] Дыпляматычныя дачыненьні ўрады ўсталявалі 13 сакавіка 1992 году. У 1992 і 1995 гадох міністры замежных справаў Нямеччыны прыяжджалі ў [[Беларусь]]<ref name="Ціхаміраў">{{Артыкул|аўтар=[[Аляксандар Ціхаміраў]]|спасылка=http://www.pagonia.org/index.php?option=com_content&task=view&id=25455&Itemid=20|загаловак=Беларусь можа ўвайсці ў Еўропу праз нямецкія вароты|выданьне=[[Пагоня (1992)|Пагоня]]|год=2009}}</ref>. У красавіку 2002 году старшыня ўраду Беларусі [[Генадзь Навіцкі]] наведаў Нямеччыну. У 2003 годзе нямецкія прадстаўнікі ў [[Парлямэнцкая асамблея АБСЭ|Парлямэнцкай асамблеі АБСЭ]] падтрымалі прапанову аб наданьні правамоцнага статусу ў ім [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнаму сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="Ціхаміраў"/>. У кастрычніку 2007 году ў [[Менск]]у пабываў прэм’ер-міністар нямецкай зямлі [[Брандэнбург]] Матыяс Пляцэк, у лістападзе таго ж году — намесьнік міністра замежных справаў Нямеччыны Гернат Эрлер. У лютым 2008 году ў Бэрліне адбылася нефармальная сустрэча міністра замежных справаў Беларусі [[Сяргей Мартынаў|Сяргея Мартынава]] з прадстаўнікамі нямецкага МЗС. Нямецкі ўрад станоўча ўспрыняў нежаданьне беларускага кіраўніцтва прызнаць незалежнасьць Паўднёвай Асэтыі і Абхазіі пасьля [[Вайна ў Паўднёвай Асэтыі (2008)|расейска-грузінскай вайны]]. 10—12 лютага 2009 году Сяргей Мартынаў ажыцьцявіў афіцыйны візыт у Нямеччыну, дзе сустрэўся зь нямецкім міністрам замежных справаў [[Франк Вальтэр-Штайнмаер|Франкам-Вальтэрам Штайнмаерам]], прэм’ер-міністрам зямлі Брандэнбург Матыясам Плятцэкам і кіраўніцтвам Усходняга камітэту нямецкай эканомікі. У выніку сустрэчы аднавіліся паездкі беларускіх дзяцей з раёнаў, пацярпелых ад наступстваў [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]], на аздараўленьне ў Нямеччыну<ref name="Ціхаміраў"/>. === Узброеныя сілы === [[Файл:20151016-ESP A.MARKUS CJOPCOMMTF-13 (22163933728).jpg|значак|Нямецкія вайскоўцы.]] Узброеныя сілы Нямеччыны, вядомыя як [[Узброеныя сілы Нямеччыны|Бундэсвэр]], складаюцца з сухаземных сілаў, вайскова-марскія сілаў, вайскова-паветраных сілаў ([[люфтвафэ]]) і службы кібэр- і інфармацыйнай бясьпекі<ref>[https://www.bmvg.de/de/aktuelles/bundeswehr-der-zeitenwende-kriegstuechtig-sein-um-abzuschrecken-5765386 «Bundeswehr der Zeitenwende: Kriegstüchtig sein, um abschrecken zu können»]. BMVG.</ref>. У абсалютных лічбах нямецкія вайсковыя выдаткі ў 2023 годзе былі сёмымі паводле велічыні ў сьвеце<ref>Tian, Nan; da Silva, Diego Lopes; Liang, Xiao; Scarazzato, Lorenzo (2024). [https://www.sipri.org/sites/default/files/2024-04/2404_fs_milex_2023.pdf «Trends in Military Expenditure 2023»]. SIPRI.org. — С. 2.</ref>. У адказ на [[Расейска-ўкраінская вайна|расейскае ўварваньне ва Ўкраіну]] ў 2022 годзе канцлер краіны [[Оляф Шольц]] абвесьціў, што вайсковыя выдаткі Нямеччыны будуць павялічаныя звыш мэты [[Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы|НАТО]] ў 2%, побач з аднаразовым вылучэньнем у войска ў 2022 годзе 100 млрд эўра, што амаль удвая перавысіла вайсковы бюджэт у 53 млрд эўра на 2021 году<ref>[https://web.archive.org/web/20220227113954/https://www.dw.com/en/germany-commits-100-billion-to-defense-spending/a-60933724 «Germany commits €100 billion to defense spending»]. Deutsche Welle.</ref><ref>Schuetze, Christopher F. (27.02.2022). [https://web.archive.org/web/20220227133236/https://www.nytimes.com/2022/02/27/world/europe/germany-military-budget-russia-ukraine.html «Russia’s invasion prompts Germany to beef up military funding»]. The New York Times.</ref>. У 2023 годзе вайсковыя выдаткі былі роўныя 73,1 млрд даляраў, што адпавядала 1,64% ВУП краіны. Гэта было значна ніжэй за мэту НАТО ў 2%. У 2024 годзе ўлады Нямеччыны паведамлялі аб вылучэньні 97,7 мільярдаў даляраў на НАТО, што адпавядала 2,12% ВУП<ref>[https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2024/6/pdf/240617-def-exp-2024-en.pdf#page=8 «Defence Expenditure of NATO Countries (2014—2024)»]. NATO.</ref>. [[Файл:Spürpanzer Fuchs.jpg|значак|зьлева|Нямецкі БТР ''[[Fuchs]]''.]] На травень 2024 году Бундэсвэр налічваў {{Лік|180215}} дзейных жаўнераў і {{Лік|80761}} цывільных асобаў<ref>[https://web.archive.org/web/20200301201451/https://www.bundeswehr.de/de/ueber-die-bundeswehr/zahlen-daten-fakten/personalzahlen-bundeswehr «Personalzahlen»]. Bundeswehr.</ref>. Рэзэрвісты ўзброеных сілаў бяруць удзел у абарончых вучэньнях і часам дыслякуюцца па-за мяжой<ref>[https://web.archive.org/web/20110604001134/http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/!ut/p/c4/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP3I5EyrpHK9pPKUVL3ikqLUzJLsosTUtJJUvbzU0vTU4pLEnJLSvHRUuYKcxDygoH5BtqMiAMTJdF8!/ «Ausblick: Die Bundeswehr der Zukunft»]. Bundeswehr.</ref>. Да 2011 году вайсковая служба была абавязковай для мужчынаў у веку 18 гадоў, але яна была афіцыйна прыпыненая і заменена добраахвотнай службай<ref>Connolly, Kate (22.11.2010). [https://web.archive.org/web/20130917223043/http://www.theguardian.com/world/2010/nov/22/germany-abolish-compulsory-military-service «Germany to abolish compulsory military service»]. The Guardian.</ref><ref>Pidd, Helen (16.03.2011). [https://web.archive.org/web/20130922000942/http://www.theguardian.com/world/2011/mar/16/conscription-germany-army «Marching orders for conscription in Germany, but what will take its place?»]. The Guardian.</ref>. З 2001 году жанчыны могуць выконваць усе службовыя абавязкі без абмежаваньняў<ref>[https://web.archive.org/web/20110429090325/http://www.bundeswehr.de/portal/a/bwde/!ut/p/c4/FcwxEoUgDAXAE0l6O0_x1YZ5QMSMEp2In-urs_3STC_FXzKqHIqdRpqi9KG50BK7qxpL3Qy8VHbZbk07MqtbDDerF_WJzYdGv286DbmAJj26iLgynaUMD6qutPs!/ «Frauen in der Bundeswehr»]. Bundeswehr.</ref>. Паводле зьвестак [[Стакгольмскі міжнародны інстытут дасьледаваньня праблемаў міру|Стакгольмскага міжнароднага інстытуту дасьледаваньня праблемаў міру]], Нямеччына была пятым паводле велічыні экспартэрам асноўных узбраеньняў у сьвеце з 2019 па 2023 гады<ref>Wezeman, Pieter D.; Djokic, Katarina; George, Mathew; Hussain, Zain; Wezeman, Siemon T. (2024). [https://www.sipri.org/sites/default/files/2024-03/fs_2403_at_2023.pdf «Trends in international Arms Transfer 2023»]. SIPRI.org. — С. 2.</ref>. У мірны час Бундэсвэрам кіруе міністар абароны. Пры стане ваеннай абароны канцлер мусіць стаць на чале нямецкага войска<ref>[https://web.archive.org/web/20170528210503/http://www.gesetze-im-internet.de/bundesrecht/gg/gesamt.pdf «Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland, Artikel 65a,87,115b»]. Bundesministerium der Justiz.</ref>. Роля Бундэсвэра апісаная ў [[Канстытуцыя Нямеччыны|Канстытуцыі Нямеччыны]] як выключна абарончая. Але пасьля пастановы Фэдэральнага канстытуцыйнага суда ў 1994 годзе тэрмін «абарона» быў вызначаны ня толькі дзеля аховы межаў краіны, але і дзеля рэагаваньня на крызісы і прадухіленьне канфліктаў, або ў больш шырокім сэнсе як аховы бясьпекі Нямеччыны ў любым пункце ў сьвеце. На 2017 год блізу 3,5 тысячаў нямецкіх вайскоўцаў былі разьмешчаныя ў замежных краінах у складзе міжнародных міратворчых сілаў. == Насельніцтва == Насельніцтва Фэдэратыўнай Рэспублікі Нямеччына ацэньвалася ў 2019 годзе 83 мільёны жыхароў<ref>{{Спасылка|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1|загаловак=Population on 1 January|выдавец=Eurostat|мова=en}}</ref>. Нямеччына — самая населеная краіна [[Эўразьвяз]]у. Нараджальнасьць у Нямеччыне ніжэй за ўзровень узнаўленьня насельніцтва. Ужо з 1972 году нараджальнасьць у Нямеччыне ніжэй за сьмяротнасьць. У 2015 годзе на 1000 жыхароў нарадзіліся 9,0, а памерлі 11,3<ref>{{Спасылка|url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/Indikatoren/LangeReihen/Bevoelkerung/lrbev04.html|загаловак=Bevölkerung|выдавец=Statistisches Bundesamt (Destatis)|мова=de|копія=https://web.archive.org/web/20161221154814/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/Indikatoren/LangeReihen/Bevoelkerung/lrbev04.html|дата копіі=21 сьнежня 2016}}</ref>. Натуральнае памяншэньне насельніцтва за 2015 год — 2,3 %. Колькасьць сельскага насельніцтва меней за 10 %, амаль 90 % насельніцтва Нямеччыны пражывае ў гарадах і прылеглых да іх урбанізаваных раёнах. Колькасьць насельніцтва буйных гарадоў (паводле ацэнкі 2018 году): [[Бэрлін]] — 3644,8 тыс. чал; [[Гамбург]] — 1841,2 тыс. чал; [[Мюнхэн]] — 1471,5 тыс. чал; [[Кёльн]] — 1085,7 тыс. чал; [[Франкфурт-на-Майне]] — 753,1 тыс. чал.<ref>{{спасылка|url=https://www.destatis.de/DE/Themen/Laender-Regionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/05-staedte.xlsx?__blob=publicationFile|загаловак=Städte (Alle Gemeinden mit Stadtrecht) nach Fläche, Bevölkerung und Bevölkerungsdichte am 31.12.2018.}}</ref>. === Этнічны склад === Пераважная большасьць — [[немцы]] (92%). У землях [[Брандэнбург]] і [[Саксонія]] пражываюць [[лужычане]] (100 тыс.), у паўночных раёнах зямлі Шлезьвіг-Гальштайн — датчане (50 тыс.). У краіне налічваецца 7,4 млн замежных грамадзян, зь якіх больш за 2 млн — туркі, 1,5 мільёна выхадцаў з эўрапейскіх краінаў, якія не зьяўляюцца чальцамі [[Эўрапейскі Зьвяз|ЭЗ]], 1,3 млн — выхадцы з рэспублік былой [[Югаславія|Югаславіі]], 0,6 млн — італьянцы. === Мовы === [[Файл:Knowledge German EU map.png|міні|220пкс|зьлева|[[Нямецкая мова]] зьяўляецца афіцыйнай мовай краіны, акрамя таго яна пашырана ў краінах ЭЗ]] Афіцыйнай [[літаратурная мова|літаратурнай мовай]] і мовай справаводзтва зьяўляецца [[нямецкая мова]]. Нароўні з гэтым насельніцтва выкарыстоўвае ніжне-, сярэдне- і верхнянемецкія дыялекты (10 асноўных), на якіх кажуць таксама жыхары прымежных раёнаў суседніх дзяржаваў; самі дыялекты часьцей за ўсё настолькі адрозьніваюцца ад літаратурнай мовы, што акрамя іх носьбітаў іх разумеюць толькі адмыслоўцы. Да прызнаных моваў нацыянальных меншасьцяў адносяцца [[дацкая мова|дацкая]], [[фрыская мова|фрыская]] й [[лужыцкія мовы|лужыцкія]], а таксама ў якасьці рэгіянальнай мовы — ніжнесаксонская (ніжненямецкая) мова, якая з 1994 году прызнана [[Эўрапейскі Зьвяз|ЭЗ]]. === Веравызнаньне === [[Файл:Kölner Dom nachts 2013.jpg|значак|Каталічная [[Кёльнская катэдра]].]] У 1517 годзе на тэрыторыі сучаснай Нямеччыны пачалася [[Рэфармацыя]]. Гэта падзяліла краіну на дзьве часткі, як то [[пратэстанцтва|пратэстанцкую]] і [[каталіцтва|каталіцкую]], што таксама бачна сёньня ў рэлігійнай структуры краіны. Ейны пачатак заклаў [[Мартын Лютэр]] у [[Вітэнбэрг]]у. Да 1529 году некаторыя нямецкія княствы і гарады, а таксама Тэўтонская [[Прусія]] (фактычна, як першая краіна ў сьвеце; тады пад уладай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]), успрыняла вучэньне Лютэра і сталі пратэстанцкімі краінамі. У наступным стагодзьдзі рэлігійныя адрозьненьні сталі чыньнікам, сярод іншага, сялянскай вайны, канфліктаў з імпэратарам, а таксама лякальных сутыкненьняў паміж рэлігійнымі суполкамі. У 1552 годзе перад абліччам княжацкага паўстаньня і спадарожнага ім францускага ўварваньня імпэратар быў вымушаны юрыдычна прызнаць [[лютэранства]]. [[Файл:HolyRomanEmpire 1618.png|значак|зьлева|Рэлігійная фрагмэнтацыя [[Сьвятая Рымская імпэрыя|Сьвятой Рымскай імпэрыі]] ў 1618 годзе.]] [[Аўгсбурскі мір|Аўгсбурскім мірам]] 1555 году быў укаранёны прынцып, згодна зь якім каталіцтва або лютэранства можа дзеіць у кожнай нямецкай дзяржаве ў залежнасьці ад волі ейнага кіраўніка<ref>[https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/finde/langDatensatz.php?urlID=739&url_tabelle=tab_quelle «Augsburger Reichsabschied»]. Westfälische Geschichte.</ref>. У 1563 годзе курфюрст [[Пфальц]]у [[Фрыдрых III Вітэльсбах]] быў адным зь першых кіраўнікоў, якія навярнуліся ў [[кальвінізм]], што зрабіла ягоную дзяржаву палітычна ізаляванай больш чым на паўстагодзьдзя. Пазьней да кальвінізм прыядналіся [[Гэсэн-Касель]], усходняя [[Фрызія]] і некаторыя княствы [[Ангальт]]у. У 1618 годзе, то бок праз сто гадоў пасьля прамоваў Лютэра, пачалася [[Трыццацігадовая вайна]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131015070403/http://historia.pgi.pl/wojna-trzydziestoletnia.php «Wojna trzydziestoletnia»]. Historia PGI.</ref>. Гэта была самая крывавая рэлігійная вайна, якая цалкам спустошыла Нямеччыну, забраўшы жыцьці каля 40% тагачаснага насельніцтва. Згодна з [[Вэстфальскі мір|Вэстфальскім мірам]] 1648 году, які завяршыў вайну, нямецкія кіраўнікі маглі цяпер таксама фармальна перайсьці ў кальвінізм. З 1817 году пратэстанцкія цэрквы аб’ядналіся ў цэрквы Эвангельскай уніі, спалучаючы лютэранства і кальвінізм. [[Файл:Dom Berlin abends.JPG|значак|Эвангелічна-лютэранская [[Бэрлінская катэдра]].]] Сёньня воля сумленьня і воля веравызнаньня гарантаваная нямецкай канстытуцыяй. Большасьць немцаў — [[хрысьціянства|хрысьціяне]], пры гэтым [[каталіцтва|каталікі]] складаюць 32,4 %, [[лютэранства|лютэране]] — 32,0 %, [[праваслаўе|праваслаўныя]] — 1,14 %. На поўначы, усходзе і ў цэнтры краіны дамінуе пратэстантсва, а на поўдні і захадзе — каталіцтва. Невялікая частка вернікаў прыналежыць да хрысьціянскіх дэнамінацыяў — баптысты, мэтадысты, сьведкі Яговы ды іншыя. Другой рэлігіяй Нямеччыны ёсьць [[іслам]], які мае ў краіне 4,3 мільёнаў вернікаў (5,1%)<ref>[https://fowid.de/meldung/religionszugehoerigkeiten-2018 «Religionszugehörigkeiten 2018»]. Forschungsgruppe Weltanschauungen.</ref>. Пры гэтым пераважная большасьць мусульманаў ёсьць [[сунізм|сунітамі]]. Колькасьць [[будызм|будыстаў]] сягае 250 тысячаў пасьлядоўнікаў, пры гэтым блізу 50% нямецкіх будыстаў ёсьць імігрантамі з Азіі. Нямеччына мае трэцюю паводле колькасьці [[юдаізм|юдэйскую]] суполку ў Эўропе пасьля Францыі і Вялікабрытаніі<ref>[https://www.csmonitor.com/2006/1110/p25s02-woeu.html «In Nazi cradle, Germany marks Jewish renaissance»]. The Christian Science Monitor.</ref>. Колькасьць юдэяў ацэньваецца ў прыблізна 200 тысячаў чалавек ці 0,3% ад агульнай колькасьці насельніцтва. [[Індуізм]] вызнаюць блізу 90 тысячаў вернікаў (0,1%). Астатнія рэлігійныя суполкі краіны налічваюць менш за 50 тысячаў вернікаў. Немцы, якія не дэкляруюць прыналежнасьці ані да якой рэлігіі, складаюць 37,8% насельніцтва. Яны пераважна сканцэнтраваныя на тэрыторыі былой [[Нямецкая Дэмакратычная Рэспубліка|Нямецкай Дэмакратычнай Рэспублікі]] і ў буйных гарадах. [[Узьяднаньне Нямеччыны]] ў 1990 годзе значна павялічыла долю атэістаў сярод насельніцтва, што тлумачыцца дзяржаўным атэізмам ў былой сацыялістычнай краіне. == Эканоміка == [[Файл:Frankfurt EZB-Neubau.20130909.jpg|270пкс|міні|зьлева|[[Франкфурт-на-Майне]] зьяўляецца фінансавай сталіцай Нямеччыны]] Эканоміку Нямеччыны можна ахарактэрызаваць як [[звышіндустрыялізацыя|звышіндустрыяльную]], пра што сьведчыць вялікая роля прамысловасьці ў эканоміцы краіны. Каля 1/3 часткі прамысловай прадукцыі складае [[аўтамабілебудаваньне]] ([[Даймлер-Бэнц]], [[БМВ]], [[МАН]]). [[Сельская гаспадарка]] забясьпечвае каля 80 % патрэбаў краіны. Асноўная роля адводзіцца [[Жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]]. Валюта Нямеччыны — [[эўра]]. === Сельская гаспадарка === [[Файл:Les champs en Mecklemburg.JPG|значак|Поле ў [[Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія|Мэкленбург]]у.]] Сельская гаспадарка Нямеччыны вылучаецца высокай інтэнсіўнасьцю, высокай мэханізацыяй і хімізацыяй. Аднак вырошчваньню замінаюць бедныя глебы і неспрыяльны клімат<ref>«Leksykon Świata». Publicat. — ISBN 978-83-245-1719-0.</ref>. За апошнія гады значна скарацілася колькасьць сельгаспрадпрыемстваў, аднак гэта ў першую чаргу павязана з узбуйненьнем гаспадарак. На 2024 годзе колькасьць гаспадарак складала 276 тысячаў<ref name="agriculture">[https://agriculture.ec.europa.eu/system/files/2024-01/csp-at-a-glance-germany_en.pdf «At a glance: Germany’s CAP Strategic Plan»]. European Commission.</ref>. Скарачаецца і колькасьць занятых у сельскай гаспадарцы. Калі ў 2007 годзе колькасьць працоўных у галіне складала 1,3 мільёна чалавек, у 2024 годзе іхняя колькасьць была 900 тысячаў<ref name="deutschland">[https://www.deutschland.de/en/topic/environment/agriculture-in-germany-ten-facts «Ten facts about agriculture»]. Deutschland.</ref>. Землі, якія выкарыстоўваюцца дзеля сельскай гаспадаркі, складаюць больш за палову ад агульнай плошчы Нямеччыны<ref name="agriculture"/><ref name="deutschland"/>. У 2021 годзе Нямеччына была трэцім паводле велічыні імпартэрам і экспартэрам сельскагаспадарчай прадукцыі ў сьвеце пасьля Кітаю і ЗША<ref>[https://www.trade.gov/country-commercial-guides/germany-agricultural-sector Overview]. The International Trade Administration.</ref>. У Нямеччыне ў 2021 годзе было назьбірана 42 мільёны тонаў [[збожжа]], у тым ліку кукурузных кіяхоў<ref name="destatis">[https://www.destatis.de/EN/Themes/Economic-Sectors-Enterprises/Agriculture-Forestry-Fisheries/Field-Crops-Grassland/cereals-harvested-2021.html «42 million tonnes of cereals harvested in 2021»]. Statistisches Bundesamt.</ref>. Іхняя ўраджайнасьць вельмі высокая і складала 70 дт/га, што ёсьць адным з самых высокіх паказьнікаў у сьвеце. Адной з найважнейшых збожжавых культураў, якія вырошчваюцца ў краіне, ёсьць [[пшаніца]], збор якой складае 21,1 млн тонаў<ref name="destatis"/>. Пераважна яе вырошчваюць у [[Баварскае нагор’е|Баварскім нагор’і]], у [[Турынгія|Турынгіі]] і [[Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія|Мэкленбургу]]. Нямеччына ёсьць чацьвертым вытворцам [[ячмень|ячменю]] ў сьвеце пасьля Расеі, Аўстраліі і Францыі, маючы ўраджай у 10,4 млн тонаў<ref name="destatis"/>. Паводле вытворчасьці [[жыта]] Нямеччына займае трэці радок у сьвеце пасьля Расеі і Польшчы. Яго ў вялікай колькасьці вырошчваюць у [[Брандэнбург]]у. Пры гэтым пасевы кукурузы невялікія. [[Бульба]] вырошчваецца перадусім на поўначы краіны. Ураджай гэтай культуры ў 2021 годзе склаў 11,3 млн тонаў, пры гэтым ураджайнасьць сягала 437,9 дт/га<ref name="destatis"/>. Нямеччына таксама ёсьць чацьвертым у сьвеце вытворцам [[цукровы бурак|цукровых буракоў]]. Іх вырошчваюць на Баварскім узвышшы і ў [[Шварцвальд]]зе, а таксама ў Турынгіі, Брандэнбургу і [[Паўночны Райн — Вэстфалія|Вэстфаліі]]. ==== Вінаробчая прамысловасьць ==== [[Файл:20120728Kiedricher Graefenberg1.jpg|значак|зьлева|Бутэлька нямецкага віна.]] Хоць Нямеччына вядомая як «піўная краіна», з 2001 году ейныя жыхары набываюць [[віно|віна]] больш, чым [[піва]]. У 2005 годзе, паводле зьвестак [[Нямецкі інстытут віна|Нямецкага інстытуту віна]], аб’ём віна, які спажываецца ў абсалютных лічбах, склаў каля 16 млн гекталітраў, а ў структуры спажываных вінаў асноўную частку (каля 40 %) займаюць напоі вытворчасьці самой Нямеччыны, каля 13% займаюць віна Францыі, нямногім меней — віна Гішпаніі. На вінаградніках краіны штогадова вырабляецца ня менш за 8 млн гекталітраў вінных напояў, прычым вытворцы імкнуцца павысіць іхнюю якасьць. У 2005 годзе 57% вінаў было рэалізавана празь сеткі адносна танных супэрмаркетаў, але сярэдні кошт прададзенага віна склаў 2,8 эўра за літар, што, напрыклад, удвая даражэй за Вялікабрытанію, Нідэрлянды і Швэцыю. Бум на спажываньне віна, якія цягнецца з пачатку гэтага стагодзьдзя, прывёў да таго, што інвэстыцыі ў вінаробчае адгалінаваньне, у ягоны якасны рост, склалі большую частку выдаткаў вытворцаў, якія імкнуцца задаволіць і колькасны, і якасны рост попыту на віно ў краіне. У прыватнасьці, непарыўна пашыраюцца пасадкі пад вытворчасьць чырвонага віна. Гэтак у пачатку 1980-х гадоў на вінаробства вылучалася каля 10% ад усёй плошчы, а ў 2005 годзе дзель вінаграднікаў дзеля вытворчасьці чырвонага віна склала ўжо ня менш за 35%. У 2005 годзе пасадкі вінаграду гатунку [[рысьлінг]], які ёсьць асновай віннага экспарту Нямеччыны, займаюць каля 20% з 100 тысячаў га нямецкіх вінаграднікаў. Першым паводле аб’ёму нямецкага імпарту ёсьць брытанскі рынак, на другім месцы — рынак ЗША, які ў 2006 годзе спажыў нямецкага віна на суму 100 млн даляраў. Дзель Японіі пачала скрачацца, у сувязі з чым нямецкія вінаградары прыкладваюць намаганьні дзеля аднаўленьня сваіх пазыцыяў у гэтай краіне. Напрыклад, адна зь фірмаў пачала вырошчваць у Нямеччыне традыцыйную японскую лазу косю, каб пазьней экспартаваць зробленае віно ў Японію. === Інфраструктурныя галіны === ==== Транспарт ==== Аснову транспартнай сыстэмы складае чыгунка, якая перавозіць у год каля 2 млрд пасажыраў. Яе працягласьць — больш за 39 тыс. км. Некаторыя дарогі прыстасаваныя для руху высокахуткасных цягнікоў Intercity-Express. На пачатак 2018 г. у Нямеччыне былі зарэгістраваныя 47 млн пасажырскіх аўтамабіляў (у тым ліку легкавых)<ref>{{Спасылка|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Passenger_cars_in_the_EU#Overview|загаловак=Passenger cars in the EU|мова=en|выдавец=Eurostat|назва праекту=Statistics Explained|дата публікацыі=красавік 2020}}</ref>. Аўтадарогі ўсіх клясаў складаюць больш за 230 тым. км., аўтабаны — каля 12 тыс. км. Гандлёвы флёт ФРГ налічвае 2200 сучасных марскіх суднаў. ==== Энэргетыка ==== Нямеччына зьяўялецца пятым па велічыні ў сьвеце спажыўцом энэргіі. У 2019 годзе Нямеччына была буйнейшым у Эўропе спажыўцом электрычнасьці 612,4 тэрват-гадзінаў<ref>{{Спасылка|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2020-full-report.pdf|загаловак=Statistical Review of World Energy 2020|мова=en|выдавец=British Petroleum|дата публікацыі=17 чэрвеня 2020}}</ref>. Урадавая палітыка мае пад сабой захаваньне неаднаўляльных крыніцаў і выкарыстаньне энэргіі з аднаўляльных крыніцаў, такіх як сонечная энэргія, энэргія ветру, біямаса, [[гідраэлектрастанцыя|гідраэнэргетыка]] і [[геатэрмальная энэргія]]. Таксама разьвіваюцца энэргазьберагальныя тэхналёгіі. Урад Нямеччыны плянуе, што да 2050 году палова патрэбы ў электраэнэргіі будзе пакрывацца аз кошт энэргіі з аднаўляльных крыніцаў. === Турызм === [[Файл:Berlin-Brandenburg Gate overview.jpg|значак|[[Брандэнбурская брама]] лічыцца адной з славутасьцяў [[Бэрлін]]у.]] На 2022 год Нямеччына ёсьць восьмай краінай паводле колькасьці замежных наведвальнікаў<ref>[https://web.archive.org/web/20230802171252/https://webunwto.s3.eu-west-1.amazonaws.com/s3fs-public/2023-05/UNWTO_Barom23_02_May_EXCERPT_final.pdf?VersionId=gGmuSXlwfM1yoemsRrBI9ZJf.Vmc9gYD «International Tourism — 2023 starts on a strong note with the Middle East recovering 2019 levels in the first quarter»]. World Tourism Barometer. 21 (2).</ref>. Нутраныя і міжнародныя падарожжы ды турызм поруч уносяць беспасярэдні ўнёсак у ВУП Нямеччыны больш чым на 105,3 мільярдаў эўра. Улучна з ускоснымі і індукаванымі ўзьдзеяньнямі, галіна падтрымлівае 4,2 мільёнаў працоўных месцаў<ref>[https://web.archive.org/web/20200708124326/https://www.bmwi.de/Redaktion/EN/Publikationen/wirtschaftsfaktor-tourismus-in-deutschland-lang.pdf?__blob=publicationFile&v=3 «Tourism as a driver of economic growth in Germany»]. Federal Ministry for Economic Affairs and Energy.</ref>. [[Файл:Castle Neuschwanstein.jpg|значак|зьлева|Баварскі замак [[Нойшванштайн]].]] Найбольшай цікавасьцю сярод турыстаў карыстаецца [[Баварыя]], у якой у 2023 годзе ночылі 100 мільёнаў разоў<ref name="deutschertourismusverband">[https://www.deutschertourismusverband.de/fileadmin/user_upload/Footer/Presse/Zahlen-Daten-Fakten_2024.pdf «Zahlen Daten Fakten. Das Tourismusjahr 2023 im Rückblick»]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Deutscher Tourismusverband.</ref>. Далей паводле папулярнасьці крочаць [[Бадэн-Вюртэмбэрг]], [[Паўночны Райн — Вэстфалія]], [[Ніжняя Саксонія]], [[Шлезьвіг-Гальштайн]] і [[Гэсэн]]<ref name="deutschertourismusverband"/>. Горад, які часьцей за ўсё наведваюць турысты, — [[Бэрлін]]<ref name="deutschertourismusverband"/>. Адной з найбольш вядомых ягоных славутасьцяў ёсьць [[Брандэнбурская брама]], якая была ўзбудаваная ў канцы XVIII стагодзьдзя. Брама была пабудаваная ў стылі клясыцызму і на сёньня ўважаецца сымбалем [[Узьяднаньне Нямеччыны|узьяднаньня Нямеччыны]] ў 1990 годзе<ref>[https://www.visitberlin.de/en/brandenburg-gate «Brandenburg Gate»]. Visit Berlin.</ref>. Таксама цікавасьць турыстаў выклікаюць рэшткі [[Бэрлінскі мур|Бэрлінскага муру]], які калісьці падзяляў горад на усходнюю і заходнюю часткі за часам [[Халодная вайна|халоднай вайны]]. У велізарным парку [[Тыргартэн]] месьціцца [[Калёна Перамогі (Бэрлін)|Калёна Перамогі]], якая была ўсталяваная ў гонар перамогі [[Прусія|Прусіі]] ў вайне супраць [[Данія|Даніі]] ў 1864 годзе. Яна мае 35 тон вагі і сягае 8,3 мэтраў, а на ейнай вяршыні ўсталяваная бронзавая фігура багіні перамогі [[Ніка (міталёгія)|Нікі]]<ref>[https://www.visitberlin.de/en/siegessaule Siegessäule]. Visit Berlin.</ref>. Нямеччына мае шмат замкаў і палацаў, многія зь якіх за апошнія дзесяцігодзьдзі былі адрамантаваныя. Адзін з самых вядомых аб’ектаў — комплекс палацаў і садоў у [[Патсдам]]е. На больш чым 500 гектарах разьмешчана блізу 150 гістарычных будынкаў, пабудаваных пераважна паміж 1730 і 1916 гадамі<ref>[https://www.germany.travel/en/cities-culture/potsdam.html «Potsdam: a land of gardens, palaces and lakes»]. German National Tourist Board.</ref>. У [[Саксонія|Саксоніі]], недалёка ад [[Дрэздэн]]у, таксама маецца вялізная колькасьць замкаў і палацаў. У цэнтры сталіцы дзяржавы знаходзіцца знакаміты архітэктурны комплекс [[Цьвінгер]], а ў самім горадзе раскідана шмат іншых будынкаў, напрыклад, палац [[Пільніц]], палац [[Морыцбург (замак у Саксоніі)|Морыцбург]], замак [[Майсэн]] і крэпасьць [[Кёнігштайн (крэпасьць)|Кёнігштайн]]. У Баварыі можна пабачыць знакаміты замак [[Нойшванштайн]], а таксама замак [[Бурггаўзэн (замак)|Бурггаўзэн]], даўжыня якога складае больш за кілямэтар. У ваколіцах [[Гановэр]]у месьцяцца палац у [[Бюкебург]]у, замак [[Замак у Мальбарку|Марыенбург]], палац у [[Корвэй]] і ў [[Цэле (Нямеччына)|Цэле]]. На поўначы краіны замкаў менш, і найбольш вядомыя зь іх гэта замак Плён, замак і парк [[Ойтын]], замак [[Швэрынскі замак|Швэрын]]. Колькасьць музэяў Нямеччыны складае блізу 4000<ref>[https://www.germany.travel/en/cities-culture/museums.html «Museums — marvel and experiment»]. German National Tourist Board.</ref>. Акрамя замкаў і музэяў у краіне пабудаваная вялікая колькасьць паркаў забаваў. Найбуйнейшым зь іх уважаецца [[Эўропа-парк]], плошчай якога роўная 90 гектарам. Іншымі вядомымі паркамі ёсьць Легалэнд у [[Гюнцбург]]у, Фантазіялэнд у [[Бруль (Бадэн-Вюртэмбэрг)|Брулі]], Гайдэ-парк у [[Зольтаў]] і Ганза-парк у [[Зыкерксдорф]]у. Акрамя таго, у Нямеччыне было створана некалькі сотняў заапаркаў, найбуйнейшыя зь якіх знаходзяцца ў Бэрліне, [[Мюнхэн]]е, [[Гамбург]]у, [[Штутгарт|Штутгарце]], [[Кёльн]]е, [[Ляйпцыг]]у, [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]] і [[Нюрнбэрг]]у<ref>[https://web.archive.org/web/20130805085151/http://www.deutschland-im-web.de/attraktionen/tierparks/ «Tier- und Wildparks — Natur und viel zu sehen»]. Deutschland-im-web.</ref>. == Культура == [[Файл:Striezelmarkt 2009 00950.jpg|значак|[[Калядны кірмаш]] у [[Дрэздэн]]е.]] Культура Нямеччыны ўключае ў сябе культуру як сучаснай Фэдэратыўнай Рэспублікі Нямеччыны, гэтак і народаў, якія складаюць сучасную Нямеччыну да ейнага аб’яднаньня, як то [[Прусія]], [[Баварыя]], [[Саксонія]] і іншыя. Больш шырокая трактоўка нямецкай культуры ўключае ў сябе таксама культуру [[Аўстрыя|Аўстрыі]], якая зьяўляецца палітычна незалежнай ад Нямеччыны, але населеная немцамі і належыць да той жа культуры. Нямецкая (германская) культура вядомая з V стагодзьдзя да н. э. Культура нямецкіх дзяржаваў была сфармаваная галоўнымі інтэлектуальнымі і папулярнымі плынямі ў Эўропе, як рэлігійнымі, гэтак і сьвецкімі, а ейныя навукоўцы, пісьменьнікі і філёзафы адыгралі значную ролю ў разьвіцьці заходняй думкі<ref>[https://web.archive.org/web/20150602194632/http://www.bbc.com/news/world-europe-17299607 «Germany country profile»]. BBC News.</ref>. Для сучаснай Нямеччыны характэрна разнастайнасьць культуры. Тут няма цэнтралізацыі культурнага жыцьця і культурных каштоўнасьцяў у адным ці некалькіх гарадах — яны раззасяроджаныя літаральна па ўсё краіне: у шэрагу зь вядомым [[Бэрлін]]ам, [[Мюнхэн]]ам, [[Ваймар]]ам, [[Дрэздэн]]ам ці [[Кёльн]]ам маецца мноства невялікіх, ня гэтак шырока вядомых, але культурна значных месцаў. У 1999 годзе налічвалася 4570 музэяў, прычым іхная колькасьць толькі расьце. У год на іх прыпадае амаль 100 млн наведаньняў. Найбольш вядомыя музэі — [[Дрэздэнская карцінная галерэя]], Старая і Новая пінакатэкі ў Мюнхэне, Нямецкі музэй у Мюнхэне, Гістарычны музэй у Бэрліне ды шматлікія іншыя. Нямала таксама музэяў-палацаў (найбольш вядомы — Сан-Сусі ў [[Патсдам]]е) і музэяў-замкаў. Нямеччына — радзіма мноства выбітных вынаходнікаў, як то [[Ёган Гутэнбэрг]], [[Карл Бэнц]], [[Фэрдынанд Цэпэлін]]. === Музыка === Як і ў іншых краінах Эўропы, на землях сучаснай Нямеччыны пашырэньне [[хрысьціянства]] дало велізарны штуршок рэлігійнай музыцы, якая спачатку разьвівалася пераважна ў манастырах. Асновай стаў [[грыгарыянскі сьпеў]], а стыль шматгалоснага [[арганум]]а быў вядомы з IX стагодзьдзя. Найстарэйшай вядомай песьняй зь нямецкім тэкстам уважаецца твор ''«Хрыстос уваскрэс»'' ({{мова-de|Christ ist erstanden|скарочана}}), які датуецца 1000 годам<ref name="Gwizdalanka">Gwizdalanka, D. (2005). «Historia Muzyki 1». Kraków.</ref>. [[Файл:Codex Manesse Sängerkrieg auf der Wartburg.jpg|значак|зьлева|Турнір сьпевакоў у замку Вартбург у XII стагодзьдзі (мініятура XIV стагодзьдзя).]] З XII да канца XIV стагодзьдзя сьвецкая музыка пашыралася [[мінэзынгеры|мінэзынгерамі]], якія першапачаткова зьявіліся пры двары імпэратара [[Фрыдрых I Барбароса|Фрыдрыха Барбаросы]]. Найбольш вядомымі мінэзынгерамі былі [[Вальтэр фон дэр Фогельвайдэ]], [[Вольфрам фон Эшэнбах]], [[Найдгарт фон Роенталь]], [[Гайнрых Фраўэнлёб]] і [[Освальд фон Волькенштайн]]. Найбольш вядомай падзеяй у гэтай традыцыі быў турнір мінэзынгераў, які адбыўся ў [[Вартбург (замак)|Вартбургу]] у XII стагодзьдзі, пра які ў сваёй опэры ''[[Тангэўзэр (опэра)|«Тангэўзэр»]]'' згадваў [[Рыхард Вагнэр]]. У заможных гарадах, асабліва на поўдні і захадзе сучаснай краіны, ствараліся музычныя гільдыі майстарзынгераў. Вядомым майстарсьпеваком быў шавец [[Ганс Закс]]<ref name="Gwizdalanka"/>. [[Рэфармацыя]] адыграла велізарную ролю ў разьвіцьці нямецкай музыкі і стварэньні выключна багатай музычнай культуры. Гэтым яно абавязана [[Мартын Лютэр|Мартыну Лютэру]], які, адмаўляючыся ад жывапісу і скульптуры, лічыў музыку галоўным сродкам выяўленьня рэлігійных пачуцьцяў. Таму ён кіраваўся прынцыпам: «хто сьпявае, той двойчы моліцца». Лютэр добра ведаў тагачасную музыку, сьпяваў, граў і нават складаў творы. Пры стварэньні рэлігійнага рэпэртуару прыхільнікі Рэфармацыі ў першую чаргу ставілі вядомыя, часта нават вельмі папулярныя мэлёдыі на новыя тэксты. Аўтарам некаторых новых сьпеваў, як тэкстаў, гэтак і мэлёдыяў да іх, таксама быў сам Лютэр. Рэфарматарскія песьні друкаваліся ў зборніках, бо вялікую ролю ў папулярызацыі лютэранскага сьпеву адыграла [[друк]]арства, якое заквітнела ў той час. Гэтак, у 1524 годзе ў [[Эрфурт|Эрфурце]] быў выдадзены зборнік з 26 аднагалосых песень з рэлігійнымі тэкстамі дзеля хатняга ўжытку, а ў [[Вітэнбэрг]]у пабачыў сьвет гімн з чатырох частак, складзены [[Яганэс Вальтэр|Яганэсам Вальтэрам]]<ref name="Gwizdalanka"/>. [[Файл:Beethoven.jpg|значак|Выбітны нямецкі кампазытар [[Людвіг ван Бэтговэн]].]] Нямецкая клясычная музыка ўлучае ў сябе творы некаторых з самых вядомых кампазытараў сьвету. [[Дытэрых Букстэгудэ]], [[Ёган Сэбастыян Бах]] і [[Георг Фрыдрых Гэндэль]] былі ўплывовымі кампазытарамі эпохі [[барока]]. [[Людвіг ван Бэтговэн]] быў вырашальнай фігурай у пераходзе ад клясычнай да рамантычнай эпохамі. [[Карл Марыя фон Вэбэр]], [[Фэлікс Мэндэльсон]], [[Робэрт Шуман]] і [[Яганэс Брамс]] былі значнымі кампазытарамі эпохі [[рамантызм]]у. [[Рыхард Вагнэр]] славіўся сваімі опэрамі, а [[Рыхард Штраўс]] быў вядучым кампазытарам эпохі позьняга рамантызму і раньняга [[Новы час|Новага часу]]. [[Карлгайнц Штокгаўзэн]] і [[Вольфганг Рым]] былі важнымі кампазытарамі XX і пачатку XXI стагодзьдзяў<ref>Kmetz, John; Finscher, Ludwig; Schubert, Giselher; Schepping, Wilhelm; Bohlman, Philip V. (20.01.2001). «Germany, Federal Republic of». Grove Music Online. — [[doi:10.1093/gmo/9781561592630.article.40055]].</ref>. У 2013 годзе Нямеччына была другім паводле велічыні музычным рынкам у Эўропе і чацьвертым у сьвеце<ref>[https://web.archive.org/web/20130818080109/http://www.riaj.or.jp/e/issue/pdf/RIAJ2013E.pdf «The Recorded Music Industry in Japan»]. Recording Industry Association of Japan. 2013. — С. 24.</ref>. Нямецкая папулярная музыка XX і XXI стагодзьдзяў улучае такія плыні, як то [[Новая нямецкая хваля]], [[поп-музыка|поп]], острок, [[гэві-мэтал]]/[[рок-музыка|рок]], [[панк]], [[поп-рок]], індзі, фольк-музыка, [[шлягер-поп]] і нямецкі гіп-гоп. Нямецкая электронная музыка зрабіла глябальны ўплыў, а піянэрамі гэтага стылю сталі нямецкія гурты [[Kraftwerk]] і [[Tangerine Dream]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130404040323/http://www.dw.de//kraftwerk-maintain-their-legacy-as-electro-pioneers//a-6497092 «Kraftwerk maintain their legacy as electro-pioneers»]. Deutsche Welle.</ref>. === Жывапіс і архітэктура === [[Файл:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|значак|зьлева|«''[[Вандроўца па-над морам смугі]]''» працы [[Каспар Давід Фрыдрых|Каспара Давіда Фрыдрыха]] 1818 году.]] Нямецкія жывапісцы ўчынілі важкі ўнёсак у заходняе мастацтва. [[Альбрэхт Дурэр]], [[Ганс Гольбайн Малодшы|Ганс Гольбайн-малодшы]], [[Матыяс Грунэвальд]] і [[Люкас Кранах Старэйшы|Люкас Кранах-старэйшы]] былі важнымі нямецкімі мастакамі эпохі [[Адраджэньне|Адраджэньня]], [[Ёган Баптыст Цымэрман]] праславіўся пад час эпохі барока, а [[Каспар Давід Фрыдрых]] і [[Карл Шпіцвэг]] былі мастакамі рамантызму, [[Макс Лібэрман]] — [[імпрэсіянізм]]у і [[Макс Эрнст]] — [[сюррэалізм]]у. Некалькі нямецкіх мастацкіх гуртоў утварыліся ў XX стагоддзі, гэтак мастацкія гурты [[Мост (мастацкі гурт)|Мост]] і [[Блакітны вершнік (мастацкі гурт)|Блакітны вершнік]] паўплывалі на разьвіцьцё экспрэсіянізму ў Мюнхэне і Бэрліне. [[Новая рэчыўнасьць]] узьнікла ў адказ на экспрэсіянізм часоў [[Ваймарская рэспубліка|Ваймарскай рэспублікі]]. Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] шырокія плыні ў нямецкім мастацтве ўлучалі [[нэаэкспрэсіянізм]] і [[Новая Ляйпцыская школа|Новую Ляйпцыскую школу]]<ref name="Jenkinson">David Jenkinson; Günther Binding; Doris Kutschbach; Ulrich Knapp; Howard Caygill; Achim Preiss; Helmut Börsch-Supan; Thomas Kliemann; April Eisman; Klaus Niehr; Jeffrey Chipps Smith; Ulrich Leben; Heidrun Zinnkann; Angelika Steinmetz; Walter Spiegl; G. Reinheckel; Hannelore Müller; Gerhard Bott; Peter Hornsby; Anna Beatriz Chadour; Erika Speel; A. Kenneth Snowman; Brigitte Dinger; Annamaria Giusti; Harald Olbrich; Christian Herchenröder; David Alan Robertson; Dominic R. Stone; Eduard Isphording; Heinrich Dilly (10.12.2018). «Germany, Federal Republic of». Grove Art Online. — [[doi:10.1093/gao/9781884446054.article.T031531]]. ISBN 978-1-884446-05-4.</ref>. Архітэктурны ўнёсак Нямеччыны ўлучае [[Каралінская архітэктура|Каралінскі]] і [[Атонская архітэктура|Атонскі стылі]], якія былі папярэднікамі [[раманскі стыль|раманскага стылю]]. [[Цагляная готыка]] — самабытны сярэднявечны стыль, які зьявіўся і разьвіўся ў Нямеччыне. Таксама ў мастацтве эпохі Адраджэньня і барока разьвіваліся рэгіянальныя і тыпова нямецкія элемэнты, як то [[Вэзэрскі рэнэсанс]]<ref name="Jenkinson"/>. Народная архітэктура ў Нямеччыне часта ідэнтыфікуецца паводле традыцыі драўлянага каркасу і адрозьніваецца ў залежнасьці ад рэгіёну і цясьлярскіх стыляў<ref>Stiewe, Heinrich (2007). «Fachwerkhäuser in Deutschland: Konstruktion, Gestalt und Nutzung vom Mittelalter bis heute». Primus Verlag. — ISBN 978-3-89678-589-3.</ref>. Калі індустрыялізацыя атрымала распаўсюд ва Эўропе, у Нямеччыне набылі разьвіцьцё [[клясыцызм]] і своеасаблівы стыль гістарызму, які часам называюць [[грундэрства]]м. Архітэктура экспрэсіянізму разьвілася ў 1910-я гады ў Нямеччыне і паўплывала на [[ар-дэко]] і іншыя сучасныя стылі. Краіна займела асабліва важную значнасьць у раньнім мадэрнісцкім руху, бо тут працавала згуртаваньне [[Вэркбунд]], ініцыяванага [[Гэрман Мутэзіюс|Гэрманам Мутэзіюсам]], а таксама паўстаў руху [[Баўгаўз]], заснаванага [[Вальтэр Гропіюс|Вальтэрам Гропіюсам]]<ref name="Jenkinson"/>. [[Людвіг Міс ван дэр Роэ]] стаў адным з самых вядомых сусьветных архітэктараў другой паловы XX стагодзьдзя<ref>[https://archive.org/details/dictionaryofarch00curl_0 «A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture»]. Oxford University Press. 2006. — С. 880. — ISBN 978-0-19-860678-9.</ref>. Сярод вядомых сучасных архітэктараў вылучаюцца ляўрэаты [[Прыцкераўская прэмія|Прыцкераўскай прэміі]] [[Готфрыд Бём]] і [[Фрай Ота]]<ref>Jodidio, Philip (2008). «100 Contemporary Architects» (1 ed.). Taschen. — ISBN 978-3-8365-0091-3.</ref>. === Літаратура і філязофія === [[Файл:Grimm.jpg|значак|[[Браты Грым]].]] Пачаткі нямецкай літаратуры можна прасачыць у [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] і творах такіх пісьменьнікаў, як то Вальтэр фон дэр Фогельвайдэ і Вольфрам фон Эшэнбах. ''[[Песьня пра Нібэлюнгаў|«Песьня пра Нібэлюнгаў»]]'', аўтар якой невядомы, ёсьць адным з найважнейшых твораў раньняй нямецкай літаратуры. Гэты твор быў напісаны на сярэдневерхненямецкай мове, цяпер незразумелай сучасным немцам. Да вядомых нямецкіх аўтараў [[Ёган Вольфганг фон Гётэ]], [[Фрыдрых Шылер]], [[Готгальд Эфраім Лесінг]] і [[Тэадар Фантанэ]]. Выдадзеныя [[браты Грым|братамі Грым]] зборнікі народных казак папулярызавалі нямецкі [[фальклёр]] па-за межамі Нямеччыны<ref>Dégh, Linda (1979). «Grimm’s Household Tales and its Place in the Household»]. Western Folklore. 38 (2): 99—101. — [[doi:10.2307/1498562]].</ref>. Грымы таксама назьбіралі і кадыфікавалі рэгіянальныя дыялекты нямецкай мовы. Засноўваючы сваю працу на гістарычных прынцыпах, іхны [[Слоўнік нямецкай мовы братоў Грым|слоўнік нямецкай мовы]] быў пачаты ў 1838 годзе, а першыя тамы выдадзеныя ў 1854 годзе<ref>[https://web.archive.org/web/20151015142342/http://150-grimm.bbaw.de/start.htm «History of the Deutsches Wörterbuch»]. Humboldt-Universität.</ref>. Сярод уплывовых аўтараў XX стагодзьдзя вылучаюцца [[Гергарт Гаўптман]], [[Томас Ман]], [[Гэрман Гэсэ]], [[Гайнрых Бёль]] і [[Гюнтэр Грас]]<ref>Espmark, Kjell (2001). [https://web.archive.org/web/20110426075458/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/espmark/index.html «The Nobel Prize in Literature»]. Nobelprize.org.</ref>. Нямецкі кніжны рынак ёсьць трэцім паводле велічыні ў сьвеце пасьля рынкаў ЗША і Кітаю<ref>[https://web.archive.org/web/20160711214707/http://www.internationalpublishers.org/images/reports/2014/IPA-annual-report-2014.pdf «Annual Report»]. International Publishers Association. — С. 13.</ref>. Шырока вядомы Франкфурцкі кніжны кірмаш, традыцыі якога падтрымліваюцца больш за 500 гадоў<ref>Weidhaas, Peter; Gossage, Carolyn; Wright, Wendy A. (2007). [https://archive.org/details/historyoffrankfu0000weid «A History of the Frankfurt Book Fair»]. Dundurn Press. — С. 11. — ISBN 978-1-55002-744-0.</ref>. Ляйпцыскі кніжны кірмаш таксама захоўвае важнае месца ў Эўропе<ref>Chase, Jefferson (13.03.2015). [https://web.archive.org/web/20150425203420/http://www.dw.de/leipzig-book-fair-cultural-sideshow-with-a-serious-side/a-18313879 «Leipzig Book Fair: Cultural sideshow with a serious side»]. Deutsche Welle.</ref>. Нямецкая філязофія мае гістарычную значнасьць. Важкім ёсьць унёсак [[Готфрыд Ляйбніц|Готфрыда Ляйбніца]] ў [[рацыяналізм]], вылучаецца асьветніцкая філязофія [[Імануіл Кант|Імануіла Канта]], а таксама паўплываў на станаўленьне клясычнага нямецкага ідэалізму [[Ёган Готліб Фіхтэ]], [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гэгель|Георг Вільгэльм Фрыдрых Гэгель]] і [[Фрыдрых Вільгэльм Ёзэф Шэлінг]]. Важным складнікам у мэтафізычны пэсымізм былі працы [[Артур Шапэнгаўэр|Артура Шапэнгаўэра]], а [[Карл Маркс]] і [[Фрыдрых Энгельс]] сфармулявалі [[камунізм|камуністычную тэорыю]]. Унёсак у разьвіцьцё [[пэрспэктывізм]]у зрабіў [[Фрыдрых Ніцшэ]], а [[Готляб Фрэге]] ў зьяўленьне аналітычнай філязофіі. Таксама варта адзначыць працы [[Мартын Гайдэгер|Мартына Гайдэгера]] пра [[быцьцё]], гістарычную філязофію [[Освальд Шпэнглер|Освальда Шпэнглера]]. Значны ўплыў мае [[Франкфурцкая школа]]<ref>Searle, John (1987). «Introduction». The Blackwell Companion to Philosophy. Wiley-Blackwell.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = Fulbrook, Mary |частка = |загаловак = A Concise History of Germany |арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/isbn_9780521368360 |выданьне = |месца = |выдавецтва = Cambridge University Press |год = 1991 |том = |старонкі = |старонак = |isbn = 978-0-521-36836-0 |ref = Fulbrook }} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.germany.ru/ Нямеччына па-расейску] * [http://www.de-web.ru/info/tatsachen.html Усё аб Нямеччыне] {{Землі Нямеччыны}} {{Краіны Эўропы}} {{Краіны Эўразьвязу}} {{NATO}} {{АЭСР}} {{АБСЭ}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] phld74m614a3dox7z4h87ps6i223x0p 0 8165 2670447 2657573 2026-05-24T11:17:40Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670447 wikitext text/x-wiki {{Краіна2}} '''Дзяржа́ва Ізра́іль''' ({{мова-he|מדינת ישראל}}, ''Medinat Yisra’el'', {{мова-ar|لَةْ إِسْرَائِيل}}, ''Dawlat Isrā'īl'') — краіна ў [[Азія|Азіі]], на ўсходнім узьбярэжжы [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]]. Плошча — {{лік|20770}} км². Сталіца — Ерусалім, большай часткай краінаў сьвету ў гэтай якасьці прызнаны Тэль-Авіў, што тлумачыцца абвінавачваньнямі з боку некаторых краінаў і ААН у акупацыі гораду. Афіцыйная мова — [[іўрыт]], шырока распаўсюджана [[арабская мова|арабская]], [[ангельская мова]] і [[расейская мова]]. Дзяржаўнай рэлігіяй зьяўляецца [[юдаізм]], хоць у працэсе стварэньня органаў улады Ізраіля паміж урадам і рабінатам было складзена дамова аб [[статус-кво]], якое вызначае разьмежаваньне сфэраў дзейнасьці сьвецкіх і рэлігійных інстытутаў. Апроч таго, 20% жыхароў Ізраіля — мусульмане, каля 2% — хрысьціяне розных канфэсіяў. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Ізраілю}} === Старажытнасьць === Сучасны Ізраіль зьяўляецца аднаўленьнем радзімы габрэяў пасьля стагодзьдзяў жыцьця ў выгнаньні, якое пачалося пасьля зьнікненьня Ірадаўскай Юдэі ў I стагодзьдзі. Зямля Ізраільская, пра якую гаворыцца ў Бібліі, і вяртаньне да Ерусалімскага Храму сталі галоўнай мэтай Юдаізму і атаясмляліся з Юдэямі, якія жылі ў выгнаньні напрацягу 19 стагодзьдзяў пасьля няўдалых паўстаньняў у Юдэі супраць рымлянаў у пачатку нашай эры<ref name=britannica>{{спасылка|аўтар=Sicherman, Harvey, Stone, Russell A., Ochsenwald, William L., Elath, Eliahu|загаловак=Israel|праект=Encyclopedia Britannica|дата публікацыі=11 лютага 2026|url=https://www.britannica.com/place/Israel|дата=12 лютага 2026|мова=en}}</ref>. === Абвяшчэньне незалежнасьці === У 1940-я тэрыторыя Ізраілю ўваходзіла ў склад калёніі Палестына, мандат на якую мела Вялікабрытанія. 14 траўня 1948 году была падпісаная Дэклярацыя незалежнасьці, якая абвяшчала права Ізраілю на самастойнасьць ад Вялікабрытаніі. Ізраіль у той жа дзень прызналі ЗША, а празь некалькі дзён СССР. Першым прэм’ер-міністрам Ізраілю быў [[Давід Бэн-Гурыён]]. === Араба-ізраільская вайна 1948 году === {{Асноўны артыкул|Араба-ізраільская вайна 1948 году}} Араба-ізраільская вайна 1948 году — назва першай вайны супраць Ізраілю, у Ізраілі яна завецца «Вайна за незалежнасьць» ({{мова-he|מלחמת העצמאות}}). У гэтай вайне [[Эгіпет]], [[Сырыя]], [[Лібан]], Трансярданія, [[Саудаўская Арабія]] й [[Ірак]] напалі на толькі што створаны Ізраіль з мэтай зьнішчэньня новай дзяржавы. Паводле рэзалюцыі 181 [[Генэральная асамблея ААН|Генэральнай асамблеі ААН]] ад 29 лістапада 1947 году аб падзеле брытанскай калёніі Палестына, на яе тэрыторыі павінны былі быць створаныя дзьве незалежныя дзяржавы — габрэйская й арабская, а таксама [[Вялікі Ерусалім]] — тэрыторыя, падкантрольная [[ААН]]. Кожная зь дзяржаваў павінна была складацца з трох тэрыторыяў, якія мяжуюць адна з адной толькі кутамі. Напад арабскіх войскаў меў месца ў ноч утварэньня дзяржавы Ізраіль, 14 траўня 1948. Стварэньнем ЦАХАЛ 31 траўня, дастаўкамі зброі звонку, у першую чаргу праз краіны — саюзьнікі [[СССР]], і фінансавай дапамогай [[ЗША]] Ізраіль ужо ў чэрвені 1948 здолеў пачаць контрнаступленьне. У выніку араба-ізраільскай вайны 1948 году каля паловы тэрыторыяў, вылучаных пад арабскую дзяржаву, а таксама [[Заходні Ерусалім]] апынуліся пад кантролем дзяржавы Ізраіль. Астатнія арабскія тэрыторыі, а таксама [[Усходні Ерусалім|Ўсходні Ерусалім]], апынуліся пад кантролем [[Ярданія|Ярданіі]] і Эгіпту і заставаліся пад іх кіраваньнем да [[Шасьцідзённая вайна|Шасьцідзённай вайны]] 1967 году, у выніку якой Ізраіль акупаваў усю тэрыторыю Палестыны. З красавіка па сьнежань 1948 каля {{лік|720000}} палестынцаў сталі ўцекачамі (што атрымала ў арабскім сьвеце назву аль-На́кба ({{Мова-ar|النكبة}}) — «Катастрофа»). З прычыны вайны ў [[Емэн]]е, Эгіпце, [[Лібія|Лібіі]], Сырыі й Іраку прайшлі антыгабрэйскія дэманстрацыі й арганізаваныя жорсткія пагромы. Каля {{лік|600000}} габрэяў рэпатрыяваліся ў Ізраіль. === Перамір’е й уцекачы === У студзені 1950 году кнэсэт абвясьціў сталіцай заходнюю частку Ерусаліму, якая паводле Агульнай дамовы 1949 году аб перамір’і паміж Ізраілем і [[Ярданія]]й перайшла пад ізраільскі кантроль. У чэрвені 1967 году адразу пасьля канца арабска-ізраільскай вайны Ўсходні Ерусалім, акупаваны, як і ўвесь Заходні бераг і іншыя тэрыторыі, быў заканадаўча ўключаны Ізраілем у склад сваёй тэрыторыі і аб’яднаны з заходняй часткай гораду. 30 ліпеня 1980 году кнэсэт абвясьціў «аб’яднаны» Ерусалім «вечнай і непадзельнай» сталіцай Ізраілю. Гэтая акцыя была асуджаная Радай Бясьпекі ААН (рэзалюцыя №478 ад 20 жніўня 1980). У чэрвені 1967 году падчас г. зв. «Шасьцідзённай вайны» Ізраіль акупаваў новыя тэрыторыі. Пасьля вяртаньня Эгіпту Сынайскага паўвостраву ў 1982 годзе і перадачы палестынскіх тэрыторыяў у сэктары Газа і на Заходнім беразе ракі [[Ярдан (рака)|Ярдан]] Палестынскай нацыянальнай адміністрацыі, якая была створаная ў адпаведнасьці з палестынска-ізраільскімі дамоўленасьцямі 1993—1995 гадоў, Ізраіль працягвае стрымліваць вялікую частку [[Заходні бераг ракі Ярдан|Заходняга берагу]], уключаючы Ўсходні Ерусалім, і [[Сырыя|сырыйскія]] [[Галанскія вышыні]]. Да пачатку 1980-х гадоў арабскія дзяржавы (за выключэньнем Эгіпту) не прызнавалі правы дзяржавы Ізраіль на існаваньне й падтрымлівалі прэтэнзіі палестынскіх арабаў на ўсю тэрыторыю [[Палестына|Палестыны]]. 13 чэрвеня 2007 году на пасаду прэзыдэнта Ізраілю быў абраны [[Шымон Пэрэс]]. 15 ліпеня 2007 году адбылося яго афіцыйнае заступленьне на пасаду. У 2014 годзе тэрмін паўнамоцтваў Шымона Пэрэса скончыўся і новым прэзыдэнтам абраны Рэўвэн Рыўлін. Ад 2021 году прэзыдэнтам зьяўляецца Іцхак Герцаг. Валавы ўнутраны прадукт у 2009 склаў {{лік|213.111}} мільярдаў даляраў ЗША<ref>{{Спасылка|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/ISR?zoom=ISR&highlight=ISR|загаловак=World Economic Outlook (October 2025) - GDP, current prices|камэнтар=Ізраіль|выдавец=Міжнародны валютны фонд|мова=en|дата=12 лютага 2026}}</ref> ці {{лік|28483}} даляраў ЗША на аднаго жыхара. == Палітыка == === Дзяржаўны лад === Ізраіль зьяўляецца рэспублікай парлямэнцкага тыпу. Краіна ня мае канстытуцыі; яе замяняюць асноўныя законы дзяржавы і асобныя заканадаўчыя акты. Найвышэйшы заканадаўчы орган — кнэсэт (аднапалатны парлямэнт са 120 дэпутатаў з 4-летнімі паўнамоцтвамі). Сьпікерам кнэсэту зьяўляецца Юлі-Ёэль Эдэльштайн (з 2013). Кіраўнік дзяржавы — абіраны кнэсэтам на 7-летні тэрмін прэзыдэнт, які валодае прадстаўніцкімі паўнамоцтвамі. У ліпені 2014 году прэзыдэнтам Ізраілю абраны Рэўвэн Рыўлін. Рэальная ўлада находзіцца ў руках ураду, асноўныя рашэньні якога падлягаюць зацьвярджэньню кнэсэтам. Актуальны склад сфармаваны ў 2013 годзе, кіраўнік ураду — [[Бэньямін Нэтаньяху]]. З 1996 па 2001 гады прэм’ер-міністар абіраўся прамым усеагульным галасаваньнем. 7 сакавіка 2001 году кнэсэт аднавіў ранейшую выбарчую сыстэму — кіраўніком ураду становіцца лідэр партыі, якая перамагла на парлямэнцкіх выбарах, ён жа прадстаўляе новы кабінэт міністраў на разгляд кнэсэту. Паколькі дагэтуль ніводнай ізраільскай партыі не атрымлівалася заваяваць абсалютнай парлямэнцкай большасьці (61 месца ў кнэсэце), усе кабінэты фармаваліся на кааліцыйнай аснове. У Ізраілі існуе шматпартыйная сыстэма. 28 сакавіка 2006 году адбыліся датэрміновыя выбары ў кнэсэт 17-га скліканьня, перамогу на якіх атрымала партыя «Кадыма», створаная ў лістападзе 2005 году былым прэм’ер-міністрам Арыэлем Шаронам. На сакавік 2008 урадавая кааліцыя складаецца з прадстаўнікоў партыяў «Кадыма», «Авада», ШАС і «Гіль». Новыя выбары адбыліся ў 2013 годзе. == Геаграфія == Улетку ў Ізраілі не перасыхаюць чатыры ракі: [[Ярдан (рака)|Ярдан]], Кішон, [[Аляксандар (рака)|Аляксандар]] і [[Яркон]]. == Дэмаграфія == [[Файл:Israelpop.svg|міні|Узроставая піраміда насельніцтва Ізраілю]] На верасень 2025 год насельніцтва Ізраіля складала прыкладна {{лік|10148000}} чалавек, зь якіх 78,5% зьяўляліся [[габрэі|габрэямі]]<ref name="jewishvirtuallibrary">{{Спасылка|url=https://jewishvirtuallibrary.org/latest-population-statistics-for-israel|загаловак=Latest Population Statistics for Israel|выдавец=Jewish Virtual Library|мова=en|дата публікацыі=студзень 2026}}</ref>, [[арабы]] складалі 21,5% насельніцтва<ref name="jewishvirtuallibrary"/>. У 1989-1991 больш за {{лік|320000}} габрэяў з СССР пераехалі ў Ізраіль, напрацягу наступнага дзесяцігодзьдзя колькасьць складала каля {{лік|50000}} штогод<ref name=britannica/>. У 1984-1985 {{лік|11000}} габрэяў пераехалі з Этыёпіі, і каля {{лік|28000}} імігравалі ў 1990-1992, што агулам склала каля {{лік|150000}} чалавек у 2020 годзе<ref name=britannica/>. Найбольшая колькасьць габрэяў паходзіць з Эўропы, у тым ліку СССР і Паўночнай Амэрыкі, хоць некаторыя таксама з Афрыкі (пераважна Паўночнай Афрыкі), Азіі ды Блізкага Ўсходу<ref name=britannica/>. Каля 92% ізраільцянаў жывуць у гарадох<ref>[https://web.archive.org/web/20130607003443/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/land/pages/the%20land-%20urban%20life.aspx «THE LAND: Urban Life»]. Israel Ministry of Foreign Affairs.</ref>. Ізраіль быў створаны як радзіма для габрэйскага народу і часта згадваецца ў якасьці габрэйскае дзяржавы. Закон краіны аб вяртаньні прадастаўляе ўсім габрэям і асобам габрэйскага паходжаньня правы на ізраільскае грамадзянства<ref>[https://web.archive.org/web/20051127033448/http://www.irac.org/article_e.asp?artid=199 «The Law of Return»]. Knesset.</ref>. Дзякуючы гэтаму закону Ізраіль з 1948 году зьведвае даволі масавую іміграцыю. Габрэйская эміграцыя з краіны адбываецца ў першую чаргу ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] і [[Канада|Канаду]], аднак, дэмографы лічаць эміграцыю даволі сьціплай зьявай<ref>Herman, Pini (1 September 1983). ''«The Myth of the Israeli Expatriate»''. Moment Magazine. 8 (8): 62—63.</ref>, але часта цытуецца ізраільскімі ўрадавымі міністэрствамі як сур’ёзная пагроза для будучыні Ізраілю<ref>Gould, Eric D.; Moav, Omer (2007). «Israel’s Brain Drain». Israel Economic Review. 5 (1): 1—22. SSRN 2180400.</ref><ref>[http://www.jpost.com/Israel/Article.aspx?id=97254 «Officials to US to bring Israelis home»]. The Jerusalem Post.</ref>. Тры чвэрці насельніцтва складаюць габрэі рознага паходжаньня. Каля 77% ізраільскіх габрэяў нарадзіліся ў Ізраілі, 16% складаюць выхадцы з [[Эўропа|Эўропы]] і [[Амэрыка|Амэрыкі]], і 7% імігрантаў — з [[Азія|Азіі]] і Афрыкі, у тым ліку з арабскага сьвету<ref>[http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_09&CYear=2017 «Jews, by Continent of Origin, Continent of Birth & Period of Immigration»]. Israel Central Bureau of Statistics.</ref>. Габрэі з Эўропы і былога [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]] і іхныя нашчадкі, якія нарадзіліся ў Ізраілі, у тым ліку габрэі [[ашкеназі]], складаюць прыкладна 50% габрэйскіх ізраільцянаў. Габрэі, што пакінулі арабскія і мусульманскія краіны і іхныя нашчадкаў, у тым ліку мізрагім і [[сэфарды]]<ref>Harvey E. Goldberg. [http://muse.jhu.edu/article/261069 "From Sephardi to Mizrahi and Back Again: Changing Meanings of «Sephardi» in Its Social Environments "]. Jewish Social Studies. New Series, Vol. 15, No. 1, Sephardi Identities (Fall, 2008). — С. 165—188.</ref>, складаюць большую частку астатняга габрэйскага насельніцтва<ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/apr/03/israel-arab-jewish-mizrahi «The myth of the Mizrahim»]. The Guardian.</ref><ref>[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/jewref.html «Jewish Refugees from Arab Countries»]. Jewish Virtual Library.</ref>. Зьмешаныя шлюбы паміж габрэямі розных групаў складаюць ня больш за 35%, а апошнія дасьледаваньні паказваюць, што адсотак ізраільцянаў, якія маюць сярод бацькоў сэфардаў і ашкеназі павялічваецца на 0,5 адсоткаў кожны год, прычым больш за 25% дзяцей школьнага ўзросту, у цяперашні час, паходзяць з абедзьвюх абшчынаў<ref>Okun, Barbara S.; Khait-Marelly, Orna (2006). [https://web.archive.org/web/20131029210049/http://sociology.huji.ac.il/docs/Okun-paper-2006-01.pdf «Socioeconomic Status and Demographic Behavior of Adult Multiethnics: Jews in Israel»]. Hebrew University of Jerusalem.</ref>. Каля 4% ізраільцянаў, то бок 300 тысячаў чалавек, этнічна вызначаны як «іншыя», гэта расейскія нашчадкі габрэйскага паходжаньня або сем’і, якія не зьяўляюцца габрэямі паводле рабінскага закону, але маюць правы на атрыманьне ізраільскага грамадзянства ў адпаведнасьці з законам аб вяртаньні<ref>[http://jppi.org.il/uploads/Jewish_Demographic_Policies.pdf «Jewish Demographic Policies»]. The Jewish People Policy Institute.</ref><ref>[http://www.israelhayom.com/site/newsletter_opinion.php?id=3913 «Defying demographic projections»]. Israel Hayom.</ref>. Агульная колькасьць ізраільскіх пасяленцаў за межамі зялёнай лініі складае больш за 600 тысячаў чалавек ці 10% габрэйскага насельніцтва Ізраілю<ref>[http://prospect.org/article/settlements-real-story «Settlements: The Real Story»]. The American Prospect.</ref>. У 2016 годзе каля 399 тысячаў ізраільцянаў пражывалі ў паселішчах на [[Заходні бераг ракі Ярдан|Заходнім беразе]]<ref>[http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_17&CYear=2017 «Localities and Population, by Population Group, District, Sub-District and Natural Region»]. Israel Central Bureau of Statistics.</ref>. Акрамя паселішчаў на Заходнім беразе, налічвалася больш 200 тысячаў габрэяў, якія жывуць ва [[Ерусалім|Ўсходнім Ерусаліме]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170924044837/http://www.jerusaleminstitute.org.il/.upload/yearbook/2017/shnaton_C1017.pdf «Population of Jerusalem, by Age, Religion and Geographical Spreading, 2015»]. Jerusalem Institute for Israel Studies.</ref>, і за 20 тысячаў у паселішчах на [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынях]]. Каля 7800 ізраільцянаў жылі ў селішчах у [[Сэктар Газа|сэктары Газа]], вядомы як Гуш-Катыф, пакуль яны не былі эвакуяваныя ўрадам паводле пляна разьяднаньня ў верасьні 2005 году<ref>[https://web.archive.org/web/20130826025402/http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1 «Settlements in the Gaza Strip»]. Settlement Information.</ref>. === Беларусы ў Ізраілі === У Ізраілі стала пражывае шмат [[Беларусы|беларусаў]] і [[Беларусь|беларускіх]] габрэяў, такіх людзей налічваецца болей за 150 тысячаў. Шмат хто зь іх застаецца грамадзянамі Беларусі. У 1946 годзе было створаная [[Аб’яднаньне выхадцаў зь Беларусі ў Ізраілі]], якое да 1985 году называлася «Арганізацыяй выхадцаў зь Менску і ягонага навакольля». На сакавік 2012 году ў Ізраілі налічвалася каля 100 тысячаў габрэяў, якія паходзілі зь Беларусі і пераважна належалі да 2 хваляў павяртанцаў, то бок каля 50 тысячаў выхадцаў зь незалежнай Рэспублікі Беларусь (з 1991 году, і каля 55 тысячаў выхадцаў зь [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] да 1991 году. У Аб’яднаньні выхадцаў зь Беларусі ў Ізраілі найбольшымі былі суполкі выхадцаў зь Менску, [[Віцебск]]у, Гомля і [[Бабруйск]]у. Большасьць прэзыдэнтаў і прэм’ераў Ізраілю паходзіла зь Беларусі, у тым ліку дзейныя на той час прэзыдэнт [[Шымон Пэрэс]] (2007—2014) і прэм’ер [[Бэньямін Нэтаньягу]] (1996—1999; з 2009 году)<ref>{{Артыкул|аўтар=Зоя Сьветлая.|загаловак=Беларуская абшчына ў Ізраілі — адна з самых уплывовых|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=95181|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=28 сакавіка 2012|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2012-03-28 59 (27174)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/95182/28sak-4.indd.pdf 4]|issn=1990-763x}}</ref>. == Глядзіце таксама == * «[[Тавор]]» == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Партал|Азія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Ізраіль у тэмах}} {{Краіны Азіі}} {{АБСЭ}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] emr6lfl5scg93nld5zk7awvgyngwcmt 0 9566 2670358 2320917 2026-05-23T19:40:17Z ~2026-31100-05 97769 /* Мумісям’я */ 2670358 wikitext text/x-wiki '''Мумітроль''' ды яго сям’я, сябры, знаёмыя й проста сусрэтыя паблізу ад яго істоты — героі нізкі кніг [[Фінляндыя|фінскай]] [[швэдзкая мова|швэдзкамоўнай]] пісьменьніцы й мастачкі [[Тувэ Янсан]]. == Мумігероі == === Мумісям’я === * '''Мумітроль''' (''Mumintrollen'') — бегемотападобная істота, галоўны герой усёй мумі-эпапэі. Падлетак, шукальнік прыгодаў, амаль адзіны хто [[апрыёры]] верыць усім гісторыям уласнага бацькі. Любіць удзельнічаць ва ўсялякага кшталту [[авантура]]х, яшчэ больш любіць іх ладзіць. Мае любоўную прыязнь да Снорачкі. * '''Мумімама''' (''Muminmamman'') — маці галоўнага героя, найлепшая маці ў сьвеце. Добра гатуе [[аладкі]] й майструе чоўнікі з кары. Нічога ня можа парушыць ейнага спакойнага стану. Адзіная рэч, якую яна сьмяротна баіцца згубіць - гэта яе сумачка, дзе заўжды ляжыць штось карыснае. З астатнімі рэчамі разьвітваецца зь лёгкім сэрцам. Мае схільнасьць да авантураў і нікому нічога не забараняе. * '''Мумітата''' (''Muminpappan'') — бацька галоўнага героя. Нарадзіўся пры таямнічым раскладзе зорак. Першыя гады правёў у школе для падкінутых мумітроляў, якою кіравала адна Хэмуліха, адтуль зьбег, пазнаёміўся з Фрэдрыксанам. Доўгі час вандраваў, пакуль не пазнаёміўся з будучай Мумімамай, асеў у [[Мумідол]]е, пабудаваў хату, пасадзіў шмат дрэваў і займаецца гадаваньнем сына й яго сяброў, якія жывуць разам з мумітролямі. Любіць распавядаць пра свае юнацкія прыгоды. Крыўдзіцца, калі гэтым гісторыям ня вераць, і вельмі радуецца, калі ўсе астатнія атрымліваюць стоадсоткавы доказ таго, што прыдуманага ў яго гісторыях зусім крыху (адно каб было цікавей). [[Кансэрватар]] і не жадае, каб у яго хаце хоць калі-небудзь зьявілася [[электрычнасьць]]. Нягледзячы на свой [[статус]] бацькі сямейства не згубіў былога [[авантурызм]]у. * '''Продак''' (''Förfadern'') — стары-стары троль, выпадкова выпушчаны Мумітролем падчас зімовай [[дэпрэсія|дэпрэсіі]] з шафы ў купальні. Не размаўляе, нічога ня есьць, жыве ў коміне ў гасьцёўні. === Сябры й знаёмыя === * '''Сьніф''' (''Sniff'') — сябра Мумітроля. Самы маленькі з усяго асяродзьдзя й гэтым карыстаецца. Крыху сквапны, інфантыльны, любіць розныя бліскучыя рэчы. Увязваецца ва ўсялякія авантуры Мумітроля, а потым, калі спатыкаецца зь нейкімі цяжкасьцямі, адразу ж пачынае нудоціць. Але ў цэлым добрая істота. Сын Валэндака й зьвераняткі Сос. * '''Валэ́ндак''' (''Råddjuret'') — бацька Сьніфа, муж зьвераняткі Сос, сябра юнацтва Мумітаты. Мае цікавую [[біяграфія|біяграфію]]: ягоныя бацькі загінулі падчас генэральнага прыбіраньня. Выхоўваўся сваім дзядзькам Фрэдрыксанам. Жыў ў скрынцы з-пад кавы спачатку адзін, а потым нейкі час дзяліў яе з малым Кліпдасам. Паталягічна няўважлівы, плаксівы, але заўжды гатовы прыйсьці на дапамогу, як маральна так і фізычна. [[Калекцыя]]нуе ґузікі. * '''Зьверанятка Сос''' (''Sås-Djuret'') — пра яе амаль няма зьвестак. Вядома, што яна вельмі прывабная асоба й таксама як яе муж Валэндак зьбірае ґузікі, на гэтай глебе яны й пазнаёміліся. Потым агульная зацікаўленасьць амаль адразу перайшла ў каханьне. Ад моманту знаёмства на Садовым сьвяце Ўсеўладара да іх вясельля прайшло ня больш за некалькі дзён. * '''Снусмумрык''' (''Snusmumriken'') — бадай, найлепшы сябар Мумітроля. Самотнік, шукальнік прыгодаў. Любіць адзіноту, таксама любіць жыць у намёце, паліць люльку й граць на губным гармоніку ды флейце. Зь нянавісьцю ставіцца да забараняльных шыльдаў. Асабістымі ворагамі лічыць Ахоўніка парку й Паліцыянтаў. У сваяцтве зь мюмламі. Сын Юксарэ й Мюмлы-мамы. Калі злуецца, звычайна кажа: «Хуп-хэф». Носіць толькі тую вопратку, якая выглядае «дастаткова» старой і ўвогуле абыякава ставіцца да рэчаў. Кожную восень сыходзіць з Мумідолу й вяртаецца толькі ў красавіку. * '''Юксарэ''' (''Joxaren'') — нягледзячы на сваю паталягічную ляноту зьяўляецца апантаным шукальнікам прыгодаў. Любіць вандраваць, паліць люльку, але ня любіць працаваць. Абсалютны [[нонканфармізм|нонканфарміст]], любую забарону лічыць сыгналам для дзеяньня: каб прымусіць яго згубіць інтарэс да забароненага плоду, дастаткова яму дазволіць рабіць усё, што забаронена. Як і ягоны сын, ня любіць Ахоўніка парку й паліцыю. * '''Мюмла-мама''' (''Mymlanmamman'') — маці Снусмумрыка, Мюмлы, Малой Мю й яшчэ вялікага мноства мюмлаў, якія да сюжэту мумі-эпапэі ня маюць амаль ніякага дачыненьня. Яе постаць уся нібыта складаецца з акружнасьцяў. Заўжды ўсьміхаецца. Нанач сваім дзецям у якасьці казкі распавядае дэтэктыўную гісторыю аб Інспэктары Твіґсе. * '''Мюмла''' (''Mymlan'') — найстарэйшая дачка Мюмлы-мамы. Асноўны занятак — дагляданьне малой сястрычкі Мю. Мае маркоўнага колеру валосьсе, якое заўжды завязвае ў пучок, і занадта вольны характар. Мае тытулы князёўны Каралеўскае Вольнай калёніі (якую ў маладосьці зладзіў Мумі-тата) ды прымы плавучага тэатру. Вечны падлетак. * '''Малая Мю''' (''Lilla My'') — самая маленькая мюмла ў сьвеце. Нягледзячы на салідны ўзрост, заўжды застаецца маленькім, [[капрыз]]ным, шкодным дзіцёнкам, які, нягледзячы на мініятурныя памеры, першы ў чарзе на новую авантуру. Сястру, зразумела ж, нават не спрабавала слухацца. Лятэнтная [[танатафіл]]ка: трапляючы ў суполцы ў складаныя абставіны з задавальненьнем камэнтуе: Мы пэўна зараз загінем! * '''Снорк''' (''Snorken'') — знаходзіцца ў некаторым сваяцтве з мумітролямі, але, у адрозьненьне ад іх, у залежнасьці ад настрою ці псыхалягічнага стану зьмяняе свой колер. Лічыць сябе старэйшым за ўсіх, таму паводзіць сябе занадта сур’ёзна. Пры [[фарсмажор]]ных абставінах адразу ж праводзіць [[брыфінг]]. Нават аднойчы сядзеў на пасадзе [[судьдзя|судьдзі]]. Час ад часу задаецца пытаньнем: «Навошта ў сьвеце існуюць сёстры». * '''Снорачка''' (''Snorkfröken'') — сястра Снорка. Легкадумная істота, добрая, пужлівая. Таксама як і старэйшы брат мяняе колер скуркі. Любіць разнастайныя забавы й няжудасныя прыгоды. Закаханая ў Мумітроля. У коміксах тхныя адносіны перарастаюць у шлюб. * '''Хэмулі''' (''Hemuler'') — занудлівыя стварэньні з рэдкім кустападобным валосьсем на галаве й доўгай пашчай. Ня маюць гумару, фантазыі ды густу. Тым ня менш лічаць свой лад жыцьця ідэальным і сапраўды незадаволеныя, калі хтось паводзіць сябе інакш. Таму любімая прымаўка хэмулёў: «Як у гэтым сьвеце ўсё не па-хэмульску». Каб выправіць гэты недахоп грамадзтва, хэмулі ідуць у выхавацелі, ахоўнікі паркаў ды [[паліцыя]]нты. Іншыя ж, каб ня бачыць усіх недахопаў сьвету, адгароджваюцца ад сьвету навукай. * '''Усеўладар''' (''Självhärskaren'') — [[аўтакратыя|аўтакратычны]] кіраўнік невялічкай дзяржавы. Кіруе даволі легкадумным, але працавітым народам, любімым заняткам якога зьяўляецца будаваньне сьценаў. Нягледзячы на стогадовы ўзрост, ня страціў розуму, рухаецца самастойна й мае своеасаблівы гумар. * '''Філіф’ёнка''' (''Filifjonkan'') — стоадсодкавая «сіняя панчоха». Жыве самотна сярод разнастайных прыгожых дробязяў. Пакутуе ад мноства [[фобія]]ў, таму без чужое дапамогі ня ў стане (ды й папросту не жадае) зрабіць крок для паляпшэньня свайго існаваньня. Сям’і па большасьці ня мае. Мае стасункі з адной-дзьвюма сяброўкамі, зь якімі прыемна паразмаўляць аб «цяжкасьцях гэтага сьвету». * '''Туў-Цікі''' (''Too-Ticki'') — таямнічая асоба, якая існуе ва ўласным сьвеце й ня надта жадае пушчаць туды чужынцаў. Жыве ў купальні мумітроляў у кампаніі нябачных мышак і разнастайных таямнічых істотаў. Кожны раз перад надыходам вясны робіць Вялікае Вогнішча. Носіць шапачку, унутраны бок якой блакітны, а вонкавы — чырвоны. Зімой дэманструе чырвоны бок, а вясной — блакітны. Сустракае вясну, граючы на катрынцы. * '''Фрэдрыксан''' (''Fredrikson'') — фантазёр і вынаходнік. Стваральнік лётна-падводнага рачнога параходу, названага ў гонар нізкі вершаў яго сканалага брата (бацькі Валэндака) «Марскі аркестар» (хаця яго ўласны пляменьнічак перайначыў назву на «Марзкі аркесдар»). Пачынаў як вольны мастак, але ў далейшым па прапанове Ўсеўладара стаў ягоным асабістым інжынэрам. Тым ня менш ня страціў былога імпэту да авантураў. Уласны заплечнік зрабіў жытлом для Прывіда. * '''Прывід''' (''Spöket'') — нягледзячы на тое, што зьяўляецца нячысьцікам, добрая й сяброўская асоба. Поўнае імя — Прывід з Выспы Жахаў па мянушцы Страшыдла. Пачынаў як пужацель жыхароў Выспы Ўсеўладара, але зь цягам часу да яго ўсе прызвычаліся, таму вымушана прыбіўся да маладога Мумітаты й яго «Каралеўскае Вольнай калёніі» й хутка пасьля згоды зь некаторымі правіламі стаў паўнапраўным каляністам. Спачатку жыў разам з Мумітатам, але пасьля зьмены яго сямейнага становішча перабраўся ў заплечнік да Фрэдрыксана. * '''Кліпда́с''' (''Klippdassеn'') — яшчэ дзіця. Як і ўсе кліпдасы, жыве на рачным дне, дзе вялікімі ікламі робіць каналы, каб здабыць сабе ежу. Па сваёй няўважлівасьці трапіў на борт «Марскога аркестру», дзе жыў разам з Валэндакам, пакуль ня быў адпраўлены дадому. Праз малы ўзрост і тое, што яго іклы яшчэ растуць, заўжды штосьці грызе й увесь сьвет падзяляе на рэчы, якія можна грызьці і якія ўжо згрызеныя. Любіць выхавальныя гульні Цёткі Хэмуліхі. * '''Андатар''' (''Bisamråttan'') — філёзаф-самотнік. Раней жыў у нары ля ручая, але калі мумісямейства недарэчна разбурыла яе падчас будаваньня моста, быў вымушаны па шчырым запрашэньні Мумітаты пасяліцца ў мумідоме. Лічыць, што працаваць — гэта не філязофская справа, таму час бавіць лежачы ў гамаку й чытаючы улюбёную кнігу: «Трактат пра Неістотнасьць Існага». === Іншыя асобы === * '''Морра''' (''Mårran'') — зборны вобраз мумі-нячысьціка. Істота, якая больш нагадвае рухомы кавалак цемры, чым нешта жывое. Нават улетку Морра нясе ў сабе кавалак зімовае сьцюжы й можа загасіць самае вялікае полымя. Таксама выконвае абавязак начнога пудзіла ў жыхароў Мумідолу й яго навакольляў. * '''Тофсла й Віфсла''' (''Tofslan och Vifslan'') — героі, якіх цяжка ўявіць па-асобку. Як і малая Мю, зьяўляюцца адвечнымі дзецьмі, размаўляюць на ўласнай, але крыху зразумелай мове. Ня маюць уяўленьня аб тым, што добра, а што блага. * '''Ґафса''' (''Gafsan'') — зборны вобраз кумушкі. Асоба са шкодным [[характар]]ам, ведае ўсе сьвежыя плёткі аб суседзях, знаёмых і нават аб знаёмых суседзяў ды суседзях знаёмых, карацей аб усіх. Ніколі ня прыйдзе на дапамогу, нават блізкім. * '''Дронт Эдвард''' (''Dronten Edward'') — занадта вялізны, да таго ж няўважлівы і з дурным характарам. Праз гэта ў хвіліну злосьці ці па няўважлівасьці можа расьціснуць сяго-таго. Але, пакутуючы [[сумленьне]]м, ладзіць пахаваньне за ўласны кошт, праз гэта ніколі ня мае грошай. * '''Эма''' (''Emma'') — [[тэатар|тэатральная]] пацучыха, удава дырэктара [[тэатар|тэатру]]. Большую частку жыцьця правяла за кулісамі, таму ведае аб тэатры ўсё й непарушна слухаецца ўсіх прыкметаў і традыцыяў [[сцэна|сцэны]]. Дапамагае мумісям’і й іх сябрам аднавіць тэатар мужа, напісаць [[п’еса|п’есу]] й зладзіць яе пастаноўку на сцэне «плавучага тэатру». * '''Хатыфнаты''' (''Hattifnattarna'') — умоўна-разумныя істоты. Сілкуюцца [[электрычнасьць|электрычнасьцю]] [[грымоты|грымотаў]]. Ня маюць [[вушы|вушэй]] і [[рот]]у. Амаль усё жыцьцё (калі толькі не зьбіраюцца на Выспе Хатыфнатаў), плывуць па моры да толькі ім вядомай мэты. Нараджаюцца з насеньня, якое трэба сеяць непасрэдна перад надыходам [[Купальле|купальскае ночы]]. * '''Іншыя асобы''' — разнастайныя буйныя й дробныя істоты, безь якіх можна было б абысьціся, але якіх не хапала для масавасьці. == Мумікнігі == === Кнігі === * Småtrollen och den stora översvämningen, [[1945]] (''Маленькія тролі і вялікая паводка''); перакладзеная на беларускую мову Настай Лабадой * Kometjakten, [[1946]] (''Пагоня за камэтай''); у [[1968]] годзе пераробленая ў ''Kometen kommer'' (''Прылятае камэта''), * Trollkarlens hatt, [[1948]] (''Капялюш Чараўніка'') * Muminpappans Bravader ([[1950]], ''Прыгоды Мумітаты''; у [[1968]] годзе пераробленыя ў ''Muminspappans memoarer'' (''Мэмуары Мумітаты'')) * Farlig midsommar ([[1954]], ''Небясьпечнае лета'') * Trollvinter ([[1957]], ''Чароўная зіма'') * Det osynliga barnet ([[1962]], ''Нябачнае дзіцё'') * Pappan och havet ([[1965]], ''Тата ды мора'') * Sent i november ([[1970]], ''Напрыканцы лістапада'') === Кніжкі ў малюнках === * Hur gick det sen? Boken om Mymlan, Mumintrollet och Lilla My ([[1952]], ''Што было далей? Кніга аб Мюмле, Мумітролі і Малой Мю'') * Vem ska trösta knyttet? ([[1960]], ''Хто суцешыць кнюта?'') * Den farliga resan ([[1977]], ''Небясьпечная вандроўка'') * Skurken i muminhuset ([[1980]], ''Жулік у мумідоме'') * Visor från Mumindalen ([[1993]], ''Песьні Мумідолу''; супольна з братам Ларсам і Эрнай Таўро) == Мумі-экранізацыі == * Die Muminfamilie ([[1959]]—[[1961]], ''Мумісям’я''; вытворчасьць — [[Нямеччына]], лялечнае шоў) * Finn Family Moomintroll ([[1966]], ''Фінская сям’я мумітроляў''; вытворчасьць — [[Англія]], ТВ-шоў) * Mumintrollet ([[1969]], ''Мумітролі''; вытворчасьць — [[Швэцыя]], сэрыял) * ムーミン ([[1969]]—[[1970]], ''Мумітролі''; вытворчасьць — [[Японія]], [[манґа|анімэ]]) * 新 ムーミン ([[1972]], ''Новыя Мумітролі''; вытворчасьць — [[Японія]], [[манґа|анімэ]]) * I mumindalen ([[1973]], ''У Мумідоле''; вытворчасьць — [[Швэцыя]], міні-сэрыял) * Muminki ([[1977]]—[[1982]], ''Мумітролі''; вытворчасьць — [[Польшча]]-[[Аўстрыя]], лялечны мультфільм) * Муми-тролль и другие ([[1978]], ''Мумітроль ды іншыя''; вытворчасьць — [[СССР]], лялечны мультфільм) * Муми-тролль и комета ([[1978]], ''Мумітроль ды камэта''; вытворчасьць — [[СССР]], лялечны мультфільм) * Муми-тролль и комета. Путь домой ([[1978]], ''Мумітроль ды камэта. Дарога дадому''; вытворчасьць — [[СССР]], лялечны мультфільм) * Шляпа волшебника ([[1980]], ''Капялюш чараўніка''; вытворчасьць — [[СССР]], папяровы мультфільм) * Szczęśliwe dni muminków ([[1983]], ''Шчасьлівыя дні мумітроляў''; вытворчасьць — [[Польшча]], лялечны мультфільм) * Zima w Dolinie Muminków ([[1986]], ''Зіма ў Мумідоле''; вытворчасьць — [[Польшча]], мультфільм) * 楽しいムーミン一家 ([[1990]]—[[1991]], ''Шчасьлівая сям’я мумітроляў''; вытворчасьць — [[Японія]], [[манґа|анімэ]]) * 楽しいムーミン一家 冒険日記 ([[1991]]—[[1992]], ''Шчасьлівая сям’я мумітроляў: Дзёньнік Прыгодаў''; вытворчасьць — [[Японія]], [[манґа|анімэ]]) * 楽しいムーミン一家 ムーミン谷の彗星 ([[1992]], ''Шчасьлівая сям’я мумітроляў: Прылятае камэта''; вытворчасьць — [[Японія]], [[манґа|анімэ]]) == Мумі-музэй == [[Файл:Muumitalo 3.jpg|міні|200пкс|Мумі-хата ў Парку мумі-троляў. Наанталі, [[Фінляндыя]]]] Мумі-музэй знаходзіцца ў [[Фінляндыя|фінскі]]м горадзе [[Тампэрэ]]. Быў адчынены ў траўні [[1989]] году. Спачаткузнаходзіўся ў памяшканьні Тампэрскага Мастацкага музэю, але зь цягам часу пераехаў у падземны паверх гарадзкой бібліятэкі «Мэтса», якая знаходзіцца ў цэнтры Тампэрэ. Яго калекцыя цалкам засноўваецца на творчай спадчыне [[Тувэ Янсан]]. Да [[калекцыя|калекцыі]] таксама належаць два мумі-будыначкі, першы зь якіх быў пабудаваны Пэнты Эйштола (''Pentti Eistola'') у [[1958]] годзе, а другі, найбольш папулярны, — пяціпавярховая хата, пабудаваная супольнымі намаганьнямі Пэнты Эйштола, [[Тувэ Янсан]] й Туўлікі Піеціля ў [[1979]] годзе дзеля ўдзелу ў [[Браціслава|Браціслаўскім]] Біенале ілюстрацыяў. Акрамя ілюстрацыяў па мумі-тэматыцы й ня толькі, створаных непасрэдна спадарыняй [[Тувэ Янсан|Янсан]], значную ролю ў калекцыі граюць мумі-працы яе блізкае сяброўкі Туўлікі Піеціля. Гэта макеты абстановак і сцэнаў з жыцьця мумітроляў, выкананыя па матывах мумі-сэрыі. Сусьвет «Мумідолу» (такую назву мае гэты мумі-музэй) дастаткова поўна раскрывае ўсю мумі-тэматыку й падабаецца й маленькім [[наведавальнік]]ам і іх дарослым суправаджальнікам. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070312054301/http://www.tampere.fi/muumi/english/index.htm Музэй Даліна Мумітроляў у Тампэрэ, Фінляндыя] * [https://web.archive.org/web/20081204123140/http://www.moomin.fi/moomin.htm Сайт кампаніі Moomin Characters Ltd, якая належыць нашчадкам Тувэ Янсан і займаецца аховай правоў на пэрсанажы мумі-сэрыі] * [https://web.archive.org/web/20060816024103/http://www.schildts.fi/framsidan/framsidan.html Выдавецтва «Шыльдс», што выпусьціла амаль ўсе кнігі мумі-сэрыі] * [https://web.archive.org/web/20050909070313/http://republika.pl/dolinamuminkow/ Мумідол. Польскі сайт мумі-фанаў] * [http://www.tove-jansson.ru/ Міжнародны расейскамоўны сайт прыхільнікаў творчасьці Тувэ Янсан] * [http://www.moomin.co.jp/ Мумі Японія] [[Катэгорыя:Фінская літаратура]] [[Катэгорыя:Дзіцячая літаратура]] acc7i26db1w92o6yrdpdazkitlivuiy 0 10820 2670400 2663584 2026-05-23T22:43:05Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Бібліяграфія 2670400 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Казімер Сваяк |Лацінка = Kazimier Svajak |Арыгінал імя = Кастусь Стаповіч |Партрэт = Казімір Сваяк.jpg |Памер = 200пкс |Апісаньне = Да 1916 г. |Імя пры нараджэньні = |Псэўданімы = Казімер Сваяк |Грамадзянства = |Род дзейнасьці = сьвятар |Гады актыўнасьці = 1912—1924 |Напрамак = |Жанр = [[паэзія]] |Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |Дэбют = верш «На імяніны майго пробашча» (1912) |Значныя творы = |Прэміі = |Узнагароды = |Подпіс = |Апісаньне подпісу = |ВікіКрыніца = |ВікіКрыніца пераклады на беларускую = |commons = Kazimier Svajak |Палічка = https://knihi.com/Kazimir_Svajak/ |Камунікат = |Сайт = }} '''Казіме́р Свая́к''' (сапраўднае імя: ''Кастусь Стаповіч''; 19 лютага 1890, вёска [[Барані]], цяпер [[Астравецкі раён]], [[Гарадзенская вобласьць]], [[Беларусь]] — 16 траўня 1926, [[Вільня]]) — беларускі каталіцкі сьвятар, нацыянальны дзяяч, паэт. Брат [[Альбін Стаповіч|Альбіна Стаповіча]]. == Біяграфія == === Раньнія гады === У 1905 годзе скончыў пачатковую і [[Сьвянцяны|Сьвянцянскую]] павятовую школы. У 1906—1907 жыў у Вільні дзе пазнаёміўся з «[[Наша Ніва|Нашай Нівай]]». У 1908 паступіў у Пецярбурскую духоўную сэмінарыю. У 1912 захварэў на сухоты, у тым жа годзе напісаў першы верш «На імяніны майго пробашча». Зіму 1912—1913 правёў на курорце ў [[Закапанэ]]. У 1913 у газэце «[[Bielarus]]» друкуюцца яго творы. З прычыны хваробы толькі ўвесну 1915 быў высьвечаны на ксяндза ў Петраградзе з рук біскупа Цепляка і атрымлівае прызначэньне вікарыем у Камайскі касьцёл. Неўзабаве, на вялікую радасьць К. Стаповіча, яго пераводзяць у [[Клюшчаны]], што побач Баранёў, 19 чэрвеня 1915 газэта «Беларус» зьмясьціла віншаваньне ксяндзу Стаповічу з нагоды яго прыміцыі ад жыхароў Клюшчан. === Пасьля высьвячэньня на сьвятара === [[Файл:Janka Bylina, Adam Stankievič, Kazimier Svajak.jpg|міні|350пкс|Ксяндзы-літаратары (зьлева направа): [[Янка Быліна]] (1883—1956), [[Адам Станкевіч]] (1892—1949), Казімер Сваяк (Канстанцін Стаповіч, 1890—1926)]] У Клюшчанах К. Стаповіч стварыў хор, у якім, паводле зьвестак Я. Драўніцкага, сьпявалі хлопцы і дзяўчаты зь Вялікай Казаноўшчыны, Будрань, Пятрашышак, Кісялёў, некаторыя нават з Трашчан. У самаго К. Стаповіча быў добры слых і лірычны тэнар, ён добра граў на скрыпцы, а смычком дырыжыраваў. З хорам ён развучваў ня толькі рэлігійныя, але і народныя беларускія песьні: «Чырвона каліначка», «Гусі», «Зялёны дубочак», «Салавейка». Першае казаньне на беларускай мове прагучала ў Клюшчанскім касьцёле 21 лістапада 1915 году. У Клюшчанах узьнік нелегальны гурток «[[Хаўрус Сваякоў]]», галоўнай задачай якога зьяўлялася самаадукацыя на аснове хрысьціянскай этыкі. Тут рыхтавалі й чыталі рэфэраты, ладзілі канцэртна-дэклямацыйныя сходы, арганізоўвалі прадстаўленьні (для пастаноўкі выкарыстоўваліся найчасьцей п’есы самаго Сваяка), народныя бібліятэкі. У Клюшчанскай акрузе намаганьнямі К. Стаповіча было адкрыта сем школ. Адна зь іх — бараньская — разьмяшчалася ў бацькоўскай хаце — займала яе палову, потым, калі стала цесна, перайшла да суседа — Вітаўта Буйкі. Не хапала настаўнікаў — К. Стаповіч адкрыў курсы па іх падрыхтоўцы. Падручнікі, школьныя прылады ён таксама прывозіў зь Вільні, часта — набытыя за ўласныя грошы. У канцы 1916 за беларусізацыю касьцёла К. Стаповіча пераводзяць на [[Беласточчына|Беласточчыну]] ([[Карыціна]]). Дзе ён таксама спрабаваў увесьці беларускую мову ў касьцёле, але гэта было адразу забаронена мясцовым пробашчам. [[Файл:Hol dusy.JPG|міні|«Голас душы. Набажэнства для беларусаў-каталікоў» (2-е выданьне)]] У 1917—1919 хварэў, зноў паехаў у Закапанэ, дзе адначасова працаваў капэлянам кліматычнага шпіталя. У ліпені 1919 сабраўся дадому, у Клюшчаны. Па дарозе заехаў да сябра — ксяндза [[Вінцук Адважны|Я. Германовіча]] (Вінцук Адважны) у [[Лапеніцы|Лапеніцу]], што пад [[Ваўкавыск]]ам. Там К. Стаповіч выступаў з казаньнямі па-беларуску, прычыніўся да арганізацыі школ. У выніку зьявіўся пратэст, падпісаны мясцовымі ксяндзамі, супраць ужываньня беларускай мовы ў касьцёле. Узімку 1919—1920 — зноў у Закапанэ. З гэтага часу яго творы — вершы, апавяданьні, эсэ, філязофскія этуды, гумарэскі, публіцыстычныя артыкулы рэлігійнага і літаратурна-крытычнага зьместу, у тым ліку нарыс пра [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіча]], нататку пра аповесьць «[[Дзьве душы]]» М. Гарэцкага, пачынаюць друкаваць ў віленскіх беларускіх пэрыядычных выданьнях. З Закапанэ прыехаў у [[Пабродзе]], дзе закончыў пісаць навуковую працу аб уніі на Беларусі для рэдакцыі «Крыніцы». Калі пачалася [[польска-савецкая вайна]], К. Стаповіч пераяжджае з Пабродзя ў Клюшчаны, дзе падчас прыходу Чырвонай арміі заступае ўцёклага пробашча, а таксама і пробашча ў Буйвідзях. У канцы 1920 К. Стаповіч атрымлівае разьмеркаваньне ў [[Засьвір]], дзе служыў ў напаўразбураным кармяліцкім саборы, пераробленым пасьля паўстаньня 1863 году ў праваслаўную царкву. К. Стаповіч стаў першым пробашчам пасьля аднаўленьня касьцёла, тоўстыя і вільготныя сьцены будынка былі шкоднымі для яго здароўя. З-за даносу недобразычліўцаў хутка К. Стаповічу было забаронена служыць на беларускай мове, нават уладамі быў учынены ператрус з мэтаю знайсьці беларускамоўную літаратуру. У Засьвір К. Стаповіча прыяжджаў мастак Ракіцкі, сябра «Хаўрусу Сваякоў», які намаляваў абраз сьвятога Язафата Кунцэвіча для галоўнага алтара. У гонар сьвятога Язафата К. Стаповіч устанавіў у парафіі 16 лістапада фэст. Таксама прыяжджаў кс. В. Гадлеўскі з Жодзішак, які рабіў казаньні па-беларуску. Бываў мастак і пісьменьнік [[Язэп Драздовіч]], яны з К. Стаповічам абмяркоўвалі тэмы беларускага мастацтва, літаратуры, гісторыі, беларускага адраджэньня, Драздовіч падарыў Стаповічу некалькі абразоў. Заяжджаў Людовік Хамінскі. Увосень 1922 стан здароўся К. Стаповіча пагаршаецца. Восень 1923 — вясну 1924 зноў правёў у Закапанэ. Вяртаецца ў [[Засьвір]], але хварэе. У 1924 у Вільні выходзіць зборнік паэзіі Казімера Сваяка «Мая Ліра», зборнік аб’яднаў самыя розныя творы Сваяка: вершы-медытацыі, і вершы-звароты да Бога, вершы-імпрэсіі і вершы ў прозе, баляды і жартаўлівыя прыпеўкі, вершы на эвангельскія сюжэты. Зіма 1924—1925 — зноў Закапанэ, але стан здароўя пагаршаецца, зімой 1926 К. Стаповіч нават думае што памрэ на чужыне, некалькі разоў просіць брата Альбіна і кс. Адама Станкевіча забраць яго з Закапанэ. Урэшце кс. А. Станкевіч паехаў за ім, у К. Стаповіча нават зьявілася надзея што на радзіме ў Клюшчанах ён выздаравее, але зь цягніка ў Вільні яго давялося выносіць ужо на руках. == Сьмерць == Памёр у Вільні 6 траўня, у шпіталі, пры сьмерці быў пры ім ксёндз [[Адам Станкевіч]].<ref>{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =†Кс. К. СТЭПОВІЧ (Казімір Сваяк).|арыгінал = |спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2773/235407-1926-15.pdf?sequence=18&isAllowed=y|адказны =[[Станіслаў Вольскі|Ст. Вольскі]]|выданьне=[[Сялянская ніва]]|тып=газэта|месца=[[Вільня]]|выдавецтва=Орган Беларускага Сялянскага Саюзу |год=7 траўня 1926|выпуск=|том=|нумар=15 | старонкі=1|isbn=}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак = ś†p. Ks. K. Stepowič (Kazimir Swajak). Biłaruski paet.|арыгінал = |спасылка =http://kamunikat.org/bielaruskaja_krynica.html?pub_start=550&pubid=38737|адказны =[[Тамаш Вайцяховіч|T. Wojciechowič]]|выданьне=[[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja Krynica]]. Tydniowaja sialianskaja hazeta|тып=газэта|месца=[[Вільня|Wilno]]|выдавецтва= «Pogon»|год=8 traŭnia 1926|выпуск=|том=|нумар=15| старонкі=1 |isbn=}}</ref> 7 траўня цела перавезьлі ў касьцёл сьвятога Мікалая. Там сабралася ўсё віленскае беларускае грамадзтва. Прамову меў ксёндз Адам Станкевіч.<ref>{{артыкул|аўтар = | частка = |загаловак =К. Сваяк.|арыгінал = |спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2773/235407-1926-19.pdf?sequence=22&isAllowed=y|адказны =[[Станіслаў Вольскі|Ст. Вольскі]]|выданьне=[[Сялянская ніва]]|тып=газэта|месца=[[Вільня]]|выдавецтва=Орган Беларускага Сялянскага Саюзу |год=28 чэрвеня 1926|выпуск=|том=|нумар=19 | старонкі=2, 3|isbn=}}</ref> К. Стаповіч прасіў у сяброў, каб яго пахавалі ў Клюшчанах — ён даўно выбраў сабе месца, але пахавалі яго ў Вільні на [[Могілкі Росы|могілках Росы]], непадалёк ад магілы [[Мікалоюс Чурлёніс|Чурлёніса]]. Хор Віленскай беларускай гімназіі сьпяваў беларускія рэлігійныя песьні. Згодна з жаданьнем, выказаным у тастамэнце, над магілай прагучалі ўсе тры мовы: кс. Гадлеўскі — па-беларуску, кс. Рэпаць — па-польску, кс. Чыбірас — па-летувіску. На адкрыцьцё помніка К. Стаповічу ў Вільню за 85 км прыйшла вялікая група моладзі з Клюшчан. == Памяць == * У 1990 [[Адам Мальдзіс|А. Мальдзіс]] падчас візыту ў [[Ватыкан]] пры размове з папам унёс прапанову прылічыць Кастуся Стаповіча да ліку блаславёных. * У 2007 годзе ў [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар кармэлітаў (Засьвір)|Касьцёле Найсьвяцейшай Тройцы]] ў вёсцы [[Засьвір]] была ўстаноўлена памятная дошка, прысьвечаная Казіміру Сваяку, які ў 1920 годзе атрымаў прызначэньне пробашчам у гэтую вёску, дзе й правёў у працы астатняе жыцьцё. Імшу за яго душу адслужыў біскуп [[Антоні Дзям’янка]]<ref>{{Артыкул| аўтар =Дзмітры Крывашэй, [[Адам Мальдзіс]]. | загаловак = Літаратурныя мясціны Беларусі. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]] | тып =часопіс | год = 2011| том = | нумар = 6 (691)| старонкі = 142 | issn = }}</ref>. * У 2010 г. збор яго твораў выйшаў 54-ым томам сэрыі «Беларускі кнігазбор»<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Ільля Лапато]].|загаловак=Лепшае з творчай спадчыны Казімера Сваяка|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=67095|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=5 кастрычніка 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-10-05 194 (26802)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/67123/5kas-3.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. == Творчасьць == Друкаваўся з 1913 («Беларус»). Аўтар зборніка вершаў «Мая ліра» ([[Вільня]], 1924), вершаванага апавяданьня «Чарку дай, браце» ([[Вільня]], 1926). Выступаў як публіцыст, пісаў драматычныя творы. Асобнымі выданьнямі выйшлі «Янка Канцавы» ([[Вільня]], 1920, 1924), «Купальле» ([[Вільня]], 1930). Напісаў філязофскі дзёньнік «Дзея маёй мысьлі, сэрца й волі» й «Аўтабіяграфію». == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = К. Сваяк. | загаловак = З кніг Эдды. (Верш)| спасылка = http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2486/232915-1923-4.pdf?sequence=4&isAllowed=y | мова = | выданьне =[[Новае жыцьцё (газэта)|Новае жыцьцё]] | тып = газэта | год = 1923, 24 сакавіка | том = | нумар = 4 | старонкі = 4 }} * {{Артыкул| аўтар =Kaz. Swojak.| загаловак =Polemika. W obronie «Krynicy». | спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/15379/69040m1923n17.pdf?sequence=46&isAllowed=y| мова = pl| выданьне =[[Przegląd Wileński]] | тып =часопіс | год =14 października 1923 | том = | нумар =17 | старонкі =7 }} * {{артыкул|аўтар =Каз. Сваяк.| частка = |загаловак =Чарку дай, браце...|арыгінал = |спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2773/235407-1926-37.pdf?sequence=40&isAllowed=y|адказны =[[Станіслаў Вольскі|Ст. Вольскі]]|выданьне=[[Сялянская ніва]]|тып=газэта|месца=[[Вільня]]|выдавецтва=Орган Беларускага Сялянскага Саюзу |год=11 лістападу 1926|выпуск=|том=|нумар=37| старонкі=2, 3|isbn=}} * {{артыкул|аўтар =Каз. Сваяк.| частка = |загаловак =Чарку дай, браце...|арыгінал = |спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2773/235407-1926-38.pdf?sequence=41&isAllowed=y|адказны =[[Станіслаў Вольскі|Ст. Вольскі]]|выданьне=[[Сялянская ніва]]|тып=газэта|месца=[[Вільня]]|выдавецтва=Орган Беларускага Сялянскага Саюзу |год=18 лістападу 1926|выпуск=|том=|нумар=38| старонкі=2|isbn=}} * {{Артыкул| аўтар = Kaz. Swajak. | загаловак = Ab biełaruskaj pieśni. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Krynica_tydniowaja_katalickaja_hazeta_Wilnia,_1919-1925.pdf.zip/163877-1927-20.pdf | мова = be | выданьне = [[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja krynica]] | тып = hazeta | год = 1927, 13 traŭnia| том = | нумар = 20 | старонкі = 1, 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Kaz. Swajak. | загаловак = Ab biełaruskaj pieśni. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Krynica_tydniowaja_katalickaja_hazeta_Wilnia,_1919-1925.pdf.zip/163877-1927-22.pdf | мова = be | выданьне = [[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja krynica]] | тып = hazeta | год = 1927, 27 traŭnia| том = | нумар = 22 | старонкі = 2, 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Kaz. Swajak. | загаловак = Ab maich krytykach. Vierš.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Krynica_tydniowaja_katalickaja_hazeta_Wilnia,_1919-1925.pdf.zip/163877-1927-21.pdf | мова = be | выданьне = [[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja krynica]] | тып = hazeta | год = 1927, 20 traŭnia| том = | нумар = 21 | старонкі = 1 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар =Казімір Сваяк.|частка = |загаловак =«Дзея маей мысьлі, сэрца і волі.»|арыгінал = |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=2943|адказны = |выданьне =4-е выданьне |месца =[[Менск]] |выдавецтва =|год =1992 |том = |старонкі = |старонак =44 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар =Казімір Сваяк.|частка = |загаловак =«Выбраныя творы»|арыгінал = |спасылка =http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=23699 |адказны =Рэдактар: Ірына Багдановіч — укладаньне, прадмова, камэнтар |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =Беларускі Кнігазбор|год = 2010|том = |старонкі = |старонак =472 |сэрыя = Серыя І. Мастацкая літаратура |isbn =978-985-6976-06-6 |наклад = }}<ref>{{Артыкул| аўтар = Наталля Пахомчык.| загаловак = Вяртанне паэта.| спасылка = http://downloads.somb.ru:8087/fulltexts/elib/667%D1%8D/lim46-2010.pdf| мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып =газэта | год = 19 лістапада 2010| том = | нумар = 46 (4590)| старонкі =6 | issn = 0024-4686}}</ref> {{слупок-2}} === Крытыка, рэцэнзіі === * {{Артыкул| аўтар =[[Уладзіслаў Талочка|Spectator.]]| загаловак =K. Swojak. Moja lira. Wilnia, 1924. Str. 111. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/15379/69040m1924n9.pdf?sequence=59&isAllowed=y| мова = pl| выданьне =[[Przegląd Wileński]] | тып =часопіс | год =18 maja 1924 | том = | нумар =9 | старонкі =7, 8 }} * {{артыкул|аўтар =[[Уладзімер Самойла|Суліма]]. | частка = |загаловак = «COR ARDENS»К. Сваяк. «Мая Ліра», Беларускае выдавецкае Таварыства. Вільня — 1924 г.|арыгінал = |спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2537/235125-1924-27.pdf?sequence=27&isAllowed=y|адказны =рэдактар-выдавец [[Мікалай Шыла|М. Шыла]]|выданьне=[[Сын Беларуса]]|тып=газэта|месца=[[Вільня]]|выдавецтва=друкарня Левін і сын|год=15 жніўня 1924 |выпуск=|том=|нумар=27| старонкі=2, 3|isbn=}} * {{артыкул|аўтар =[[Уладзімер Самойла|Суліма]]. | частка = |загаловак =«COR ARDENS»К. Сваяк. «Мая Ліра», Беларускае выдавецкае Таварыства. Вільня — 1924 г. |арыгінал = |спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2537/235125-1924-28.pdf?sequence=28&isAllowed=y|адказны =рэдактар-выдавец [[Мікалай Шыла|М. Шыла]]|выданьне=[[Сын Беларуса]]|тып=газэта|месца=[[Вільня]]|выдавецтва=друкарня Левін і сын|год=17 жніўня 1924 |выпуск=|том=|нумар=28| старонкі=2, 3|isbn=}} * {{артыкул|аўтар =[[Макар Краўцоў|Świetazar]]. | частка = |загаловак = «Maja Lira» K. Swajaka.|арыгінал = |спасылка =http://kamunikat.org/bielaruskaja_krynica.html?pub_start=570&pubid=38723|адказны =[[Тамаш Вайцяховіч|T. Wojciechowič]]|выданьне=[[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja Krynica]]. Tydniowaja sialianskaja hazeta|тып=газэта|месца=[[Вільня|Wilno]]|выдавецтва= «Pogon»|год=5 studnia 1926|выпуск=|том=|нумар=1| старонкі=4, 5 |isbn=}} * {{артыкул|аўтар = [[Адам Станкевіч|Ks. Ad. Stankiewič]].| частка = |загаловак = Kazimir Swajak (Ks. K. Stepowič). |арыгінал = |спасылка =http://kamunikat.org/bielaruskaja_krynica.html?pub_start=550&pubid=38738|адказны =[[Тамаш Вайцяховіч|T. Wojciechowič]]|выданьне=[[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja Krynica]]. Tydniowaja sialianskaja hazeta|тып=газэта|месца=[[Вільня|Wilno]]|выдавецтва= «Pogon»|год=16 traŭnia 1926|выпуск=|том=|нумар=16| старонкі=1—3|isbn=}} * {{артыкул|аўтар =[[Антон Луцкевіч|Ант. Навіна]]. | частка = |загаловак = «Казімір Сваяк»|арыгінал = |спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2318/219737-1926-7.pdf?sequence=7&isAllowed=y|адказны =[[Аляксандар Вільчыцкі]]|выданьне=[[Беларуская справа]]|тып=газэта|месца=[[Вільня ]]|выдавецтва=друкарня Левін і сын |год=14 траўня 1926|выпуск=|том=|нумар=7 | старонкі=2, 5 |isbn=}} * {{Артыкул| аўтар = [[Мікола Мікуліч]].| загаловак = «Ня траць надзеі нігдзе і ніколі…» | спасылка = https://zviazda.by/sites/default/files/14-2025.pdf | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 11 красавіка 2025| том = | нумар = 14 (5324) | старонкі = 10 | issn = 0024-4686| архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = Ад. Станкевіч.| загаловак = З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка. | спасылка = https://elibrary.mab.lt/items/19fac2c6-fcb3-40a4-b68a-5e45faa0ec2c| мова = | выданьне =[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]] | тып = часопіс | год = 1936 | том = | нумар = 4| старонкі = 226—238 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Цадко Алесь. Вялікі паэт-духоўнік //«[[Рэгіянальная газета]]», 10 сакавіка 2000 г., № 10 (255) * {{Артыкул| аўтар = Aleksander Barszczewski. | загаловак = Idee służenia Bogu i wartościom chrześcijańskim w Pamiętniku białoruskiego księdza – poety – Kazimira Swajaka. | спасылка = https://bibliotekanauki.pl/issues/144724| мова = pl | выданьне = [[Roczniki Humanistyczne]] | тып =часопіс | год = 2002| том = 50 | нумар = 7 | старонкі = 109—118 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = j. | загаловак = Praha Swajaku. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Krynica_tydniowaja_katalickaja_hazeta_Wilnia,_1919-1925.pdf.zip/163877-1927-21.pdf | мова = be | выданьне = [[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja krynica]] | тып = hazeta | год = 1927, 20 traŭnia| том = | нумар = 21 | старонкі = 1, 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Ежы Трачук|Jerzy Traczuk]]. | загаловак = Religijno-filozoficzna i patriotyczna liryka Kazimira Swajaka. | спасылка = https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/apr/article/view/4097/3253 | мова = pl | выданьне = Acta Polono-Ruthenica | тып = часопіс | год = 1997| том = 2 | нумар = | старонкі = 247—254 | issn = 1427-549 X | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Uhodki śmierci Swajaka ŭ Wilni. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Krynica_tydniowaja_katalickaja_hazeta_Wilnia,_1919-1925.pdf.zip/163877-1927-20.pdf | мова = be | выданьне = [[Крыніца (газэта)|Biełaruskaja krynica]] | тып = hazeta | год = 1927, 13 traŭnia| том = | нумар = 20 | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * Ірына Багдановіч. «Казімір Сваяк.» // {{Літаратура/БелЭн|14}} — С. 247—248. * [http://slounik.org/81322.html Сваяк Казімір] // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}} * [http://slounik.org/146925.html Стаповіч Канстанцін] // {{Літаратура/Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.}} * {{артыкул|аўтар =Янка Трацяк| частка = |загаловак =«Казімір Сваяк.»|арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г.П. Пашкоў]] і інш.|выданьне=[[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі]]. У 6 т.|тып=энцыкляпэдыя|месца=[[Менск]]|выдавецтва=Беларус. Энцыкл.|год=2001|выпуск=|том=6 Пузелі—Усая. Кн. 1|нумар= | старонкі=255|isbn=5-85700-073-4}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{Вікікрыніцы|Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сваяк, Казімер}} [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Беларускія драматургі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя драматургі]] [[Катэгорыя:Беларускія публіцысты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя публіцысты]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратурныя крытыкі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя літаратурныя крытыкі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары]] caowwyeqszgt3pj0xbcviuuqaqv0eqk 0 15231 2670335 2655331 2026-05-23T14:35:00Z Dymitr 10914 /* Гісторыя */ стыль 2670335 wikitext text/x-wiki {{Клюб НХЛ |Назоў = Лос-Анджэлес Кінгс |фон = #233289 |тэкст = silver |Дывізіён = [[Ціхаакіянскі дывізіён (НХЛ)|Ціхаакіянскі]] |Канфэрэнцыя = [[Заходняя канфэрэнцыя (НХЛ)|Заходняя]] |Эмблема = [[Файл:Los Angeles Kings.png|180пкс]] |Краіна = [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] |Горад = [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]] |Заснаваны = 1967 |Стадыён = [[Стэплз-Сэнтэр]] (18 118) |Колеры = Чорны, белы, алюмінавы<br />{{Каляровы прастакутнік|black}} {{Каляровы прастакутнік|white}} {{Каляровы прастакутнік|#8F8E93}} |Капітан = |Галоўны трэнэр = |Гісторыя = Лос-Анджэлес Кінгс<br />1967 — цяпер }} «'''Лос-Анджэлес Кінгс'''» ({{мова-en|Los Angeles Kings}}) — прафэсійны хакейны клюб, гуляе ў [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лізе]]. Клюб месьціцца ў горадзе [[Лос-Анджэлес]] (штат [[Каліфорнія]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]). Двухразовы ўладальнік [[Кубак Стэнлі|Кубка Стэнлі]] (2012, 2014). Клюб гуляе ў Ціхаакіянскім дывізіёне Заходняй канфэрэнцыі. Каманда была заснавана 9 лютага 1966 году, калі прадпрымальнік [[Джэк Кент Кук]] вырашыў стварыць хакейны клюб у Лос-Анджэлесу. Разам з «каралямі» НХЛ у 1967 годзе пашырылася яшчэ на пяць клюбаў. Свае гульні каманда праводзіла на арэне [[Форум (Інглўуд)|Форум]] у [[Інглўуд (Каліфорнія)|Інглўудзе]], адным з прадмесьцяў Лос-Анджэлесу, на працягу трыццаці двух гадоў, пакуль у 1999 годзе ня зьехалі на [[Стэплз-Сэнтэр]]<ref>Los Angeles Kings Communications Department. 2007–08 Los Angeles Kings Media Guide. pp. 5–6.</ref>. У пераможным для клюбу [[НХЛ 2013—2014 гадоў|сэзоне 2013—2014 гадоў]] «каралі» ў кожнай сэрыі на шляху ў фінал праводзілі максымальную колькасьць гульняў — 7. Пры гэтым у першым раўндзе яны здолелі пераммагчы ў сэрыі, прайграючы «[[Сан-Хасэ Шаркс]]» зь лікам 0:3. Толькі ў фінале «Лос-Анджэлес» правёў матчаў менш за 7, перайграўшы «[[Нью-Ёрк Рэйнджарз]]» зь лікам 4:1 у сэрыі. == Гісторыя == Калі кіраўніцтва НХЛ пастанавіла пашырыцца на [[НХЛ 1967—1968 гадоў|сэзон 1967—1968 гадоў]], канадзкі прадпрымальнік [[Джэк Кент Кук]] заплаціў НХЛ 2 мільёны даляраў, каб атрымаць права на стварэньня каманды ў [[Лос-Анджэлес]]е<ref>«1993–94 Kings Media Guide». Los Angeles Kings Media Relations Department. — С. 115.</ref>. Па конкурсе на найлепшую назву Кук абраў назву «Кінгс», бо жадаў надаць пэўнай элітарнасьці свайму клюбу. Першапачатковымі колерамі клюбу былі фіялетавы і залаты, якія, як лічыцца, традыцыйна зьвязаныя з шляхетнасьцю. [[Файл:Forum Inglewood.JPG|значак|зьлева|Колішняя клюбная арэна [[Форум (Інглўуд)|Форум]] у [[Інглўуд (Каліфорнія)|Інглўудзе]].]] Кук хацеў, каб ягоная новая каманда НХЛ гуляла ў [[Мэмарыяльная спартовая арэна|Мэмарыяльнай спартовай арэне]] Лос-Анджэлесу, дзе свае хатнія матчы ладзілі баскетбалісты з «[[Лос-Анджэлес Лэйкерз]]», але арганізацыя, якая кіравала арэнай, ужо дамовілася з хакейным клюбам «[[Лос-Анджэлес Блэйдс]]» з [[Заходняя хакейная ліга|Заходняй хакейнай лігі]]<ref>Crowe, Jerry (30.11.2007). [http://articles.latimes.com/2007/nov/30/sports/sp-crowe30 «Text Messages From Press Row»]. Los Angeles Times.</ref>. Кук пастанавіў пабудаваць сабе новую арэну, якая атрымала назву [[Форум (Інглўуд)|Форум]]. Праз тое, што арэна яшчэ была ў стадыі будаўніцтва, частку ўступнага сэзону «каралі» гулялі ў [[Лонг-Біч-Арэна|Лонг-Біч-Арэне]] ў суседнім гарадку [[Лонг-Біч]]. Першая гульня адбылася менавіта там 14 кастрычніка 1967 годзе. «Лос-Анджэлес» выгуляў у «[[Філадэлфія Флаерз|Філадэлфіі Флаерз]]», якая таксама была наваком у лізе. 30 сьнежня 1967 году расчыніў свае дзьверы Форум, і «Кінгс» свой першы матч у ім зладзілі зноў супраць «Філадэлфіі Флаерз». І гэтым разам каліфарнійцы былі мацней за суперніка. У той час як у першыя два сэзоны «каралі» яшчэ кваліфікаваліся ў плэй-оф [[Кубак Стэнлі|Кубка Стэнлі]], але апасьля дрэннае кіраваньне прывяло клюб у занядбаньне. Справа ў тым, што кіраўнікі каманды за звычай абменьвалі свае правы на абраньне першых нумароў на драфце на гульцоў-вэтэранаў, што прывяло да адсутнасьці добрых маладых хакеістаў у клюбе. У дадатак зьменшылася наведвальнасьці хатніх матчаў<ref>Duhatschek, Eric; et al. (2001). [https://archive.org/details/hockeychronicles00tren «Hockey Chronicles»]. New York City: Checkmark Books. — ISBN 0-8160-4697-2.</ref>. У рэшце рэшт, каліфарнійцы зрабілі некалькі ключавых набыткаў, каб палепшыць уласныя шанцы на плэй-оф. У 1970 годзе з «[[Таронта Мэйпл Ліфс]]» быў набыты нападнік [[Боб Пулфард]]. У 1971 годзе да каманды далучыліся фінскі цэнтравы нападнік [[Юха Відынг]], а таксама брамнік [[Рогі Вашон]]<ref>Matsuda, Gann (8.11.2010). [https://web.archive.org/web/20170805060802/https://frozenroyalty.net/2010/11/08/former-la-kings-and-montreal-canadiens-great-rogie-vachon-still-on-the-outside-looking-in/ «Former LA Kings And Montreal Canadiens Great Rogie Vachon Still on the Outside Looking In»]. FrozenRoyalty.net</ref>. «Кінгс» перайшлі ад катэгорыі адной з найгоршых абарончых камандаў у лізе да аднай найлепшых у лізе, дзякуючы чаму ў 1974 годзе клюб вярнуўся ў плэй-оф Кубка Стэнлі. Пасьля таго, як клюб двойчы выбываў ужо па першым раўндзе плэй-оф у [[НХЛ 1973—1974 гадоў|сэзонах 1973—1974]] і [[НХЛ 1974—1975 гадоў|1974—1975 гадоў]], кіраўніцтва значна абнавіла склад нападнікаў, набыўшы [[Марсэль Дыён|Марсэля Дыёна]] з «[[Дэтройт Рэд Ўінгс]]». З майстэрствам Дыёна, моцным брамнікам Вашонам ды хуткасьцю і выніковасьцю [[Робэрт Горынг|Робэрта Горынга]]<ref>Matsuda, Gann (24.02.2010). [https://web.archive.org/web/20230607193323/https://frozenroyalty.net/2010/02/24/butch-goring-was-the-la-kings-first-star-fan-favorite/ «Butch Goring Was The LA Kings’ First Star, Fan Favorite»]. FrozenRoyalty.net</ref> «Кінгс» згулялі два захапляльныя сэзоны, у першым зь якіх у плэй-оф перагулялі «[[Атланта Флэймз|Атланту Флэймз]]», але потым сасутпіўшы «[[Бостан Бруінз]]». == Склад == {{Паводле стану на|2026|1|31}} году {{Хакей-Склад}} {{Хакей-Падзел|Брамнікі}} {{Хакей-Гулец1-Л|31|Q382531|}} {{Хакей-Гулец1-П|35|Q5222375|}} {{Хакей-Падзел|Абаронцы}} {{Хакей-Гулец1-Л|2|Q4963628|}} {{Хакей-Гулец1-П|5|Q2981716|}} {{Хакей-Гулец1-Л|6|Q21079893|}} {{Хакей-Гулец1-П|8|Q706924|}} {{Хакей-Гулец1-Л|43|Q22279303|}} {{Хакей-Гулец1-П|44|Q86746353|}} {{Хакей-Гулец1-Л|92|Q107638205|}} {{Хакей-Падзел|Нападнікі}} {{Хакей-Гулец1-Л|9|Q15619153|}} {{Хакей-Гулец1-П|10|Q948963|}} {{Хакей-Гулец1-Л|11|Q375787|}} {{Хакей-Гулец1-П|12|Q60194335|}} {{Хакей-Гулец1-Л|14|Q123022909|}} {{Хакей-Гулец1-П|15|Q61748311|}} {{Хакей-Гулец1-Л|22|Q15989104|}} {{Хакей-Гулец-П|34|ЗША|Кені Конарз||2003}} {{Хакей-Гулец1-Л|37|Q51010020|}} {{Хакей-Гулец1-П|39|Q111320459|}} {{Хакей-Гулец1-Л|40|Q979188|}} {{Хакей-Гулец1-П|47|Q130487428|}} {{Хакей-Гулец1-Л|52|Q133896106|}} {{Хакей-Гулец1-П|55|Q66472667|}} {{Хакей-Гулец1-Л|79|Q100775889|}} {{Хакей-Гулец1-П|96|Q20744952|}} {{Хакей-Канец складу}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.lakings.com Афіцыйная старонка] {{НХЛ}} [[Катэгорыя:Клюбы НХЛ]] [[Катэгорыя:Лос-Анджэлес]] 1v9977gy4yfjuxukqo8jlppfyh530d7 0 22222 2670356 2265328 2026-05-23T19:16:52Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670356 wikitext text/x-wiki {{Кінэматаграфіст}} '''Эдўард Нортан''' ([[ангельская мова|па-ангельску]]: ''Edward Norton''; нарадзіўся 18 жніўня 1969 году) — [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|амэрыканскі]] [[актор]], [[рэжысэр]], [[прадусар]], [[сцэнарыст]] ды [[апэратар]], двойчы быў намінаваны на прэмію «[[Оскар]]». == Сям’я == Ягоная маці Робін, настаўніца [[ангельская мова|ангельскай мовы]], памерла ад пухліны мозгу ў 1997 годзе. Ягоны бацька — Эдўард-старэйшы, былы фэдэральны выканаўца ў адміністрацыі [[Джымі Эрл Картэр|Картэра]], зараз працуе ў арганізацыі па ахове гістарычных каштоўнасьцяў. Ягоны дзед — забудоўшчык Джэймз Роўз (сканаў у 1996 годзе), вядомы сваім фундушам у будаўніцтва горада [[Калумбія (Мэрылэнд)|Калумбія]], штат [[Мэрылэнд]] і дапамогай у забудове ўнутранай гавані [[Балтымор]]а і [[Бостан]]скага кірмашу Кўінсі. Ягоная сястра, Молі Нортан, вучылася ў [[Унівэрсытэт Вашынгтона і Лі|Ўнівэрсытэце Вашынгтона і Лі]]. == Біяграфія == Нортан нарадзіўся ў [[Бостан]]е, штат [[Масачусэтс]], але вырас у горадзе Калумбія, штат [[Мэрылэнд]]. У пяць гадоў Эдўард зацікавіўся [[Тэатар|тэатрам]], неўзабаве пачаў займацца ў Арэстэйнаўскай Калюмбійскай школе тэатральнага мастацтва і ў восем гадоў дэбютаваў на сцэне ў мясцовай пастаноўцы. Нортан скончыў вышэйшую школу Ўайлд Лэйк у 1985 годзе, затым [[Ельскі ўнівэрсытэт]] у 1991 годзе са ступеньню [[бакаляўр]]а па гісторыі. У Елі Нортон па-ранейшаму займаўся тэатрам. Ён наведваў мноства факультэтаў, хоць драматычны ніколі ня быў для яго профільным. Актор [[Рон Лівінгстан]] быў ягоным сакурсьнікам і такім жа самадзейным акторам. Эдўард таксама вывучаў [[японская мова|японскую мову]] і наведваў папулярную школу [[ангельская мова|ангельскай мовы]] NOVA Group. Адразу пасьля атрыманьня дыплёма, ён адправіўся ў [[Японія|Японію]], дзе працаваў у кампаніі свайго дзеда Enterprise Foundation. І толькі празь некалькі гадоў, у 1994 годзе, вярнуўшыся ў [[Нью-Ёрк]], Эдўард вырашыў адмовіцца ад звыклай працы і цалкам прысьвяціць сябе акторскай кар'еры. Падпрацоўваючы афіцыянтам, Нортан граў на некалькіх тэатральных сцэнах Нью-Ёрка, і ў выніку быў прыняты ў кампанію New York Signature Theater Company, чальцом рады дырэктараў якой ён зьяўляецца ў цяперашні час. Дэбютам у кіно для Нортана стаў фільм ''«[[Першабытны страх]]»'' (1996), дзе ён згуляў маладога зьняволенага [[Антысацыяльная псыхапатыя|сацыяпата]]. За гэтую ролю ён атрымаў прэмію [[Залаты Глёбус]] і быў намінаваны на прэмію [[Оскар]], як лепшы актор другога пляну. У далейшым яго ня раз намінавалі, у тым ліку і на лепшую мужчынскую ролю за гульню ў фільме аб [[нэанацызм|нэанацыстах]] ''«[[Амэрыканская гісторыя Ікс]]»'' і за ўдзел у экранізацыі рамана [[Чак Паланік|Чака Паланіка]] ''«[[Байцоўскі клюб (фільм)|Байцоўскі клюб]]»''. Апошні час ён гуляў самога сябе ў экспэрымэнтальным камэдыйным тэлесэрыяле ''«Стэла»''. Гэтак жа набыў ухвалу крытыкаў за ролю пракажанага караля ў фільме ''«[[Царства Нябеснае]]»''. У 2000 годзе ён дэбютаваў як рэжысэр, зьняўшы камэдыю ''«[[Захоўваючы веру]]»''. Сваёй гульнёй у фільме ''«[[Ілюзіяніст (фільм)|Ілюзіяніст]]»'' 2006 году ён ізноў заслужыў станоўчыя водгукі крытыкаў. У 2019 годзе пабачыў сьвет яшчэ адзін фільм Нортана, дзе ён ня толькі выканаў галоўную ролю, але яшчэ быў прадусарам і рэжысэрам, ''«[[Сіраціна Бруклін (фільм)|Сіраціна Бруклін]]»''. У яго былі блізкія адносіны з акторкамі [[Сальма Гаек|Сальмай Гаек]], [[Дру Бэрымар]] і [[Кортні Лаў]], зь якой ён гастраляваў як сэсійны гітарыст у яе групе [[Hole]]. == Фільмаграфія == === Актор === {|border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #ffffff; border: 1px #DCDCDC solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- | '''Год''' || '''На беларускай''' || '''На мове арыгіналу''' || '''Роля''' |- |'''[[2019]]''' || [[Сіраціна Бруклін (фільм)|Сіраціна Бруклін]] || Motherless Brooklyn || ''Ліанэл Эзрог'' |- |'''[[2014]]''' |[[Бэрдмэн]] |Birdman |''Майк Шынэр'' |- | rowspan="2" valign="center" |'''[[2008]]'''|| [[Неверагодны Халк]] || The Incredible Hulk || ''Брюс Бэнэр/Халк'' |- | [[Гонар і слава]] || Pride And Glory || ''Рэй Цірні'' |- |rowspan="2" valign="center" |'''[[2006]]''' || [[Размалёваны вэлюм]] || The Painted Veil || ''Ўолтэр Фэйн'' |- | [[Ілюзіяніст (фільм)|Ілюзіяніст]] || The Illusionist || ''Айзэнхайм'' |- |rowspan="2" valign="center" |'''[[2005]]''' || [[Гэта здарылася ў даліне]] || Down in the Valley || ''Харлан'' |- | [[Царства нябеснае]] || Kingdom of Heaven || ''[[Балдўін IV]]'' |- | '''[[2003]]''' || [[Італьянскі крадзеж]] (у расейскім кінапракакаце ''Ограбление по-итальянски'') || The Italian Job || ''Стыў Фрэдзелі'' |- |rowspan="4" valign="center" |'''[[2002]]''' || [[25-я гадзіна]] || 25th Hour || ''Монці Броган'' |- | [[Чырвоны цмок]] || Red Dragon || ''Ўіл Грэм'' |- | [[Фрыда]] || Frida || ''[[Нэльсан Ракфэлер]]'' |- | [[Забіць Смучы]] || Death to Smoochy || ''Шэлдан Мопс/Насарог Смучы'' |- | '''[[2001]]''' || [[Лік (фільм)|Лік]] (у расейскім кінапракаце ''Медвежатник'') || The Score || ''Джэк Тэлер'' |- | '''[[2000]]''' || [[Захоўваючы веру]] || Keeping the Faith || ''айцец Браян Фін'' |- | '''[[1999]]''' || [[Байцоўскі клюб (фільм)|Байцоўскі клюб]] || Fight Club || ''Апавядальнік'' |- |rowspan="2" valign="center" |'''[[1998]]''' || [[Амэрыканская гісторыя Ікс]] || American History X || ''Дэрэк Віньярд'' |- | [[Шулера]] || Rounders || ''Лестар «Чарвяк» Мёрфі'' |- |rowspan="3" valign="center" |'''[[1996]]''' || [[Усе гавораць, што я кахаю цябе]] || Everyone Says I Love You || ''Голдэн Спэнс'' |- | [[Народ супраць Лары Флінта]] || The People vs. Larry Flynt || ''Алан Айзэкман'' |- | [[Першабытны страх]] || Primal Fear || ''Ааран Стэмплер'' |- |} === Прадусар === {|border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #ffffff; border: 1px #DCDCDC solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- | '''Год''' || '''На беларускай''' || '''На мове арыгіналу''' |- |'''[[2019]]''' || [[Сіраціна Бруклін (фільм)|Сіраціна Бруклін]] || Motherless Brooklyn |- |'''[[2006]]''' || [[Размалёваны вэлюм]] || The Painted Veil |- |'''[[2005]]''' || [[Гэта здарылася ў даліне]] || Down in the Valley |- |'''[[2004]]''' || [[Брудная праца]] || Dirty work |- |'''[[2002]]''' || [[25-я гадзіна]] || 25th Hour |- | '''[[2000]]''' || [[Захоўваючы веру]] || Keeping the Faith |- |} === Рэжысэр === {|border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #ffffff; border: 1px #DCDCDC solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- | '''Год''' || '''На беларускай''' || '''На мове арыгіналу''' |- |'''[[2019]]''' || [[Сіраціна Бруклін (фільм)|Сіраціна Бруклін]] || Motherless Brooklyn |- | '''[[2000]]''' || [[Захоўваючы веру]] || Keeping the Faith |- |} === Сцэнарыст === {|border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #ffffff; border: 1px #DCDCDC solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- | '''Год''' || '''На беларускай''' || '''На мове арыгіналу''' |- |'''[[2019]]''' || [[Сіраціна Бруклін (фільм)|Сіраціна Бруклін]] || Motherless Brooklyn |- | '''[[2008]]''' || [[Неверагодны Халк]] || The Incredible Hulk |- |} === Апэратар === {|border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #ffffff; border: 1px #DCDCDC solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- | '''Год''' || '''На беларускай''' || '''На мове арыгіналу''' |- |'''[[2003]]''' || Экспэдыцыя па вялікіх рэках Юньняня (ТБ) || The Yunnan Great Rivers Expedition (TV) |- |} == Ганарары == * ''[[Італьянскі крадзеж]]'' ([[2003]]): $1 000 000 * ''[[25-я гадзіна]]'' ([[2002]]): $500 000 * ''[[Чырвоны цмок]]'' ([[2002]]): $8 000 000 * ''[[Забіць Смучы]]'' ([[2002]]): $8 000 000 * ''[[Лік (фільм)|Лік]]'' ([[2001]]): $6 500 000 * ''[[Першабытны страх]]'' ([[1996]]): $50 000 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070104081110/http://www.edward-norton.org/ Афіцыйная старонка] {{ref-en}} {{Прэмія «Залаты Глёбус» за найлепшую мужчынскую ролю другога пляну}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Нортан, Эдўард}} [[Катэгорыя:Акторы ЗША]] 8xiqpnnn5dk2nd8f5hvllw2qgcgbj2s 0 24390 2670346 2669896 2026-05-23T16:29:52Z ~2026-30877-93 97761 2670346 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Манчэстэр Сіці |Лягатып = |ПоўнаяНазва = |Горад = [[Манчэстэр]], [[Ангельшчына]] |Заснаваны = |Стадыён = [[Сіці оф Манчэстэр]] |Умяшчальнасьць = 55 097 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Ангельскі папярэдні футбольны сэзон|МанчэстэрСЛіга}} |Сэзон = {{Ангельскі папярэдні футбольны сэзон|МанчэстэрССэзон}} |Месца = {{Ангельскі папярэдні футбольны сэзон|МанчэстэрС}} |Сайт = |Прыналежнасьць = Ангельскія | pattern_la1 = _mancity2223h | pattern_b1 = _mancity2223h | pattern_ra1 = _mancity2223h | pattern_sh1 = _mancity2223h | pattern_so1 = _mancity2223hl | leftarm1 = 78BCFF | body1 = 78BCFF | rightarm1 = 78BCFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 78BCFF | pattern_la2 = _mancity2223a | pattern_b2 = _mancity2223a | pattern_ra2 = _mancity2223a | pattern_sh2 = _mancity2223a | pattern_so2 = _mancity2223al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _mancity2223t | pattern_b3 = _mancity2223t | pattern_ra3 = _mancity2223t | pattern_sh3 = _mancity2223t | pattern_so3 = _mancity2223tl | leftarm3 = D3FE7A | body3 = D3FE7A | rightarm3 = D3FE7A | shorts3 = 384157 | socks3 = D3FE7A }} «'''Манчэстэр Сіці'''» ({{мова-en|Manchester City Football Club}}) — ангельскі футбольны клюб з гораду [[Манчэстэр]]. Клюб выступае ў [[Прэм’ер-Ліга|ангельскай Прэм’ер-Лізе]]. Заснаваны ў 1880 годзе пад назвай «Ўэст Гордан Сэнт Маркс» ({{мова-en|Saint Marks (West Gordon)|скарочана}}), у 1887 годзе ён зьмяніў назву на «Ардўік» і пераехаў на «[[Гайд Роўд]]», а з 1894 году клюб завецца «Манчэстэр Сіці». За сваю гісторыю клюб зьмяніў тры стадыёны: з моманту свайго заснаваньня й да 1923 году каманда праводзіла свае хатнія матчы на пляцоўцы «[[Гайд Роўд]]», з 1923 па 2003 год — на «[[Мэйн Роўд]]», а ў цяперашні час выступае на пабудаваным у 2002 годзе «[[Сіці оф Манчэстэр|Этыгадзе]]», які мае ўмяшчальнасьць у 55 тысячаў гледачоў<ref>[http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/79/1676379_DOWNLOAD.pdf «Part 8: Clubs»], UEFA Champions League Statistics Handbook, UEFA, 13 Sep 2011, p. 10.</ref>. У XX стагодзьдзі «Манчэстэр Сіці» двойчы станавіўся чэмпіёнам Ангельшчыны ў 1937 і 1968 гадох, аднак у 1990-я гады «Манчэстэр Сіці» тройчы апускаўся ў ніжнія дывізіёны на працягу трох гадоў, правёўшы [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе 1998—1999 гадоў|сэзон 1998—1999 гадоў]] у трэцім па значнасьці дывізіёне ангельскага футболу. У 2002 годзе клюб вярнуўся ў найвышэйшы дывізіён, у якім выступае дагэтуль. У 2008 годзе «Манчэстэр Сіці» быў набыты кампаніяй «[[Абу-Дабі Юнайтэд Груп]]», што забясьпечыла клюбу значны прыток інвэстыцыяў і дазволіла ажыцьцявіць трансфэры высокааплатных футбалістаў. У 2011 годзе клюб перамог у розыгрышы [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]], таксама паводле вынікаў [[Прэм’ер-Ліга 2010—2011 гадоў|сэзону 2010—2011 гадоў]] «Сіці» наўпрост кваліфікаваўся ў групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў УЭФА]] й упершыню з 1973 году заваяваў права ўдзельнічаць у [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубку Ангельшчыны]]. Аднак 7 жніўня 2011 году на «[[Ўэмблі]]» атрымаў паразу ад чэмпіёна Ангельшчыны клюбу «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» зь лікам 2:3<ref>[http://www.radiomayak.ru/doc.html?id=275862 Команда Фергюсона забрала Суперкубок Англии: подробности]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. radiomayak.ru</ref>. 13 траўня 2012 году, абыграўшы ў драматычным матчы апошняга туру «[[Кўінз Парк Рэйнджарз Лёндан|Кўінз Парк Рэйнджарз]]» зь лікам 3:2 і забіўшы вырашальны гол на чацьвертай дададзенай хвіліне, «Манчэстэр Сіці» праз 44 гады пасьля апошняй перамогі ў турніры стаў чэмпіёнам Ангельшчыны<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1933200?NodesID=9 Манчестерская развязка: «Манчестер Сити» чудесным образом стал чемпионом Англии]. Коммерсантъ</ref>. «Мяшчане» пры гэтым абышлі свайго галоўнага суперніка, «Манчэстэр Юнайтэд», толькі паводле лепшай розьніцы забітых і прапушчаных мячоў. == Гісторыя == === Раньнія гады === [[Файл:St Marks 1884.jpg|міні|220пкс|зьлева|Гульцы клюбу «Сьвятога Марка» ў 1884 годзе. Чыньнікі выкарыстаньня [[мальтыйскі крыж|мальтыйскага крыжа]] на кашулі ня вызначаны й па сёньня<ref>[https://web.archive.org/web/20160516024406/http://www.mcfc.co.uk/the-club/club-history «Club History – The Club – Manchester City FC»]. mcfc.co.uk.</ref>.]] Заснавальніца футбольнага клюбу нарадзілася ў 1855 годзе. [[Ганна Конэл]] была дачкой сьвятара [[Царквы Хрыста (Гарагэйт)|Царквы Хрыста]] ў Гарагэйце Артура Конэла. У 1865 годзе ейны бацька атрымаў месца рэктара англіканскай Царквы сьвятога Марка ў [[Заходні Гортан|Заходнім Гортане]] — адным з самых няшчасных раёнаў [[Манчэстэр]]а. Вялікая колькасьць беспрацоўных заахвоціла Конэла ў студзені 1879 году стварыць бясплатную сталовую пры царкве й адмысловы фонд дапамогі мясцовай бядноце. Ганна падтрымала пачынаньні бацькі ўдзелам у грамадзкіх працах. Бо на той момант Заходні Гортан уяўляў сабой перанаселены раён з жабракамі-жыхарамі й жудаснымі санітарнымі ўмовамі. Многія мяшчане злоўжывалі сьпіртнымі напоямі, што правакавала пагаршэньне крымінальнай сытуацыі<ref>Peter Lupson. «Thank God for Football!» — London: Azure, 2006. — 192 с. — {{ISBN|978-1-902694-30-6}}</ref>. Ганна Конэл шукала сродак паляпшэньня духоўнага стану грамадзтва. Таму ў лістападзе 1880 году разам з двума царкоўнымі старастамі й адначасова чальцамі Зьвязу [[мэталюргічны завод Брукса|мэталюргічнага завода Брукса]] [[Ўільям Бістаў|Ўільямам Бістаў]] і Томасам Гудбэерам яна стварыла некалькі спартовых клюбаў. У тым ліку ў 1875 годзе каманду Царквы Сьвятога Марка па [[крыкет|крыкеце]], тры гульцы якой — [[Ўолтар Чоў]], [[Эдўард Кіч]] і сам Ўільям Бістаў — пасьля сталі футбалістамі. Арцыдыякан Манчэстэра высока ацаніў працу Ганны Конэл і дабраславіў ейную далейшую дзейнасьць<ref>[https://web.archive.org/web/20111024224629/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/MANCconnell.htm The Encylopedia of British Football. Anna Connell]. spartacus.schoolnet.co.uk</ref>. Разам з тым станавілася відавочным, што ўзімку мужчыны Заходняга Гортана ня маюць магчымасьці займацца калектыўнымі відамі спорту. Таму ў лістападзе 1880 году Ганна Конэл, Бістаў і Гудбэер стварылі футбольную каманду Царквы Сьвятога Марка пад назвай «Сьвяты Марк» або «Ўэст Гортан»<ref>James Gary Manchester City - The Complete Record. — Derby: Breedon, 2006. — {{ISBN|1-85983-512-0}} p17</ref>. Артур Конэл стаў першым прэзыдэнтам калектыву, які выступаў у чорных кашулях і белых шортах. Першы зарэгістраваны матч каманда правяла 13 лістапада 1880 году супраць царкоўнай каманды [[Маклсфілд]]у, атрымаўшы паразу зь лікам 1:2. Між іншым, у першы сэзон свайгонага існаваньня каманда здолела перамагчы толькі адзін раз — у сакавіку 1881 году быў пераможаны калектыў «Сталібрыдж Кларэнс» з усходняга Манчэстэру<ref>Murray Chris Attitude Blue: Manchester City F.C. and P.L.C. — Manchester: Blackwell Publishing, 2002. — P. 1. — {{ISBN|0-9520520-9-1}}</ref>. У 1884 годзе адбылося пераназваньне ў футбольны клюб Асацыяцыі Гортана. Тады ж Ўільям Бістаў прыдумаў арыгінальную форму — чорныя кашулі зь белым крыжам. У жніўні 1887 году клюб пераехаў на новую пляцоўку ў «[[Гайд Роўд]]» і атрымаў новае найменьне — «Ардўік» паводле назвы раёну Манчэстэру. Праз два гады клюб пабудаваў трыбуну на тысячу гледачоў. А ў 1891 годзе ўступіў у Альянс-лігу й два гады запар перамагаў у спаборніцтве на [[Кубак Манчэстэру]]. У красавіку 1892 году ў сувязі з фармаваньнем Другога ангельскага дывізіёну [[Футбольная ліга Ангельшчыны|Футбольная ліга]] прыняла рашэньне ўключыць «Ардўік» у гэты турнір. Паводле вынікаў [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе 1892—1893 гадоў|сэзона 1892—1893 гадоў]] каманда заняла 5 месца сярод 12 удзельнікаў. === Далейшае разьвіцьцё === Першым трафэем у скарбонцы «Сіці» стаў [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубак Ангельшчыны]], выйграны ў 1904 годзе, у фінале яны перамаглі «[[Болтан Ўандэрэрз]]» 1:0. У 1920 годзе пажар зьнішчыў галоўную трыбуну стадыёну «Гайд Роўд», таму ў 1923 годзе «Сіці» перабраўся на «Мэйн Роўд» у [[Мос Сайд]]зе, [[Манчэстэр]]. У 1934 годзе манкуніянцы ў другі раз дамагліся перамогі ў Кубку Ангельшчыне, а праз 3 гады заваявалі свой першы чэмпіёнскі тытул. «Гараджане» здолелі паўтарыць сваё дасягненьне праз 34 гады, у 1968 годзе. У канцы 1960-х і пачатку 1970-х «Манчэстэр Сіці» зьяўляўся грознай сілай. Пад кіраўніцтвам трэнэра Джо Мэрсэра з моцным складам гульцоў, такіх як Фрэнсыс Лі, Колін Бэл, Майк Самэрбі й Майк Доўл, «гараджане» здолелі некалькі разоў узяць срэбра чэмпіянату Ангельшчыны. На эўрапейскай арэне «Сіці» таксама выглядаў годна, і ў 1970 годзе здолеў заваяваць свой першы (і пакуль адзіны) эўрапейскі трафэй — [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак уладальнікаў кубкаў]], у Вене яны абгулялі польскі «[[Гурнік Забжэ|Гурнік]]» 2:1. У 2003 годзе клюб пераехаў на новы стадыён, які мае 48 000 глядацкіх месцаў і разьмешчаны на ўсходзе Манчэстэру. «Сіці» арандуе яго ў мясцовай рады. У сэзоне 2002—2003 гадоў «Сіці» выйшаў на дзявятае месца ў Прэм’ер-Лізе і атрымаў права на ўдзел у [[Кубак УЭФА|Кубку УЭФА]] па правіле Fair Play (яны сталі другім ангельскім клюбам, які атрымаў такое права). == Дасягненьні == * '''[[Прэм’ер-Ліга|Чэмпіён Ангельшчыны]]''': 10 ** 1937, 1968, 2012, 2014, 2018, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024 * '''Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]''': 8 ** 1904, 1934, 1956, 1969, 2011, 2019, 2023, 2026 * '''Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка ангельскай лігі]]''': 9 ** 1970, 1976, 2014, 2016, 2018, 2019, 2020, 2021, 2026 * '''Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]''': 7 ** 1937, 1968, 1972, 2012, 2018, 2019, 2024 * '''Уладальнік [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубка ўладальнікаў кубкаў]]''': 1 ** 1970 * '''Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў УЭФА]]''': 1 ** 2023 * '''Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|Клюбнага чэмпіянату сьвету]]''': 1 ** 2023 == Склад == : ''Актуальны на 21 лютага 2026 году'' {{Склад}} {{Гулец1|1|Q107985608|Бр|}} {{Гулец1|3|Q21621168|Аб|}} {{Гулец1|4|Q39500352|ПА|}} {{Гулец1|5|Q2025900|Аб|}} {{Гулец1|6|Q1755683|Аб|}} {{Гулец1|7|Q28065104|Нап|}} {{Гулец1|8|Q701297|ПА|}} {{Гулец1|9|Q28967995|Нап|}} {{Гулец1|10|Q64736321|ПА|}} {{Гулец1|11|Q59209505|Нап|}} {{Гулец1|13|Q16200385|Бр|}} {{Гулец1|14|Q106625792|ПА|}} {{Гулец1|15|Q44737396|Аб|}} {{Гулец1|16|Q20994118|ПА|}} {{Падзел складу}} {{Гулец1|20|Q15521306|ПА|капітан}} {{Гулец1|21|Q50825738|Аб|}} {{Гулец1|24|Q73400656|Аб|}} {{Гулец1|25|Q20830808|Бр|}} {{Гулец1|26|Q99485542|Нап|}} {{Гулец1|27|Q96211488|Аб|}} {{Гулец1|33|Q118645253|Аб|}} {{Гулец1|41|Q115106256|ПА|}} {{Гулец1|42|Q52990659|Нап|}} {{Гулец1|45|Q111479885|Аб|}} {{Гулец1|47|Q30729096|ПА|}} {{Гулец1|68|Q123789134|Аб|}} {{Гулец1|82|Q113509374|Аб|}} {{Канец складу}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.mcfc.co.uk Афіцыйны сайт клюбу] * [https://web.archive.org/web/20180411092020/https://www.mcfcosc.com/ Афіцыйны сайт заўзятараў клюбу] {{Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ангельшчыны па футболе}} [[Катэгорыя:Манчэстэр]] njikddzlj4atsxyrkgxaeyflowhzdbg 2670347 2670346 2026-05-23T16:37:06Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2670346|2670346]] удзельніка [[Special:Contributions/~2026-30877-93|~2026-30877-93]] ([[User talk:~2026-30877-93|гутаркі]]) 2670347 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Манчэстэр Сіці |Лягатып = Manchester City FC.svg |ПоўнаяНазва = |Горад = [[Манчэстэр]], [[Ангельшчына]] |Заснаваны = |Стадыён = [[Сіці оф Манчэстэр]] |Умяшчальнасьць = 55 097 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Ангельскі папярэдні футбольны сэзон|МанчэстэрСЛіга}} |Сэзон = {{Ангельскі папярэдні футбольны сэзон|МанчэстэрССэзон}} |Месца = {{Ангельскі папярэдні футбольны сэзон|МанчэстэрС}} |Сайт = |Прыналежнасьць = Ангельскія | pattern_la1 = _mancity2223h | pattern_b1 = _mancity2223h | pattern_ra1 = _mancity2223h | pattern_sh1 = _mancity2223h | pattern_so1 = _mancity2223hl | leftarm1 = 78BCFF | body1 = 78BCFF | rightarm1 = 78BCFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 78BCFF | pattern_la2 = _mancity2223a | pattern_b2 = _mancity2223a | pattern_ra2 = _mancity2223a | pattern_sh2 = _mancity2223a | pattern_so2 = _mancity2223al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _mancity2223t | pattern_b3 = _mancity2223t | pattern_ra3 = _mancity2223t | pattern_sh3 = _mancity2223t | pattern_so3 = _mancity2223tl | leftarm3 = D3FE7A | body3 = D3FE7A | rightarm3 = D3FE7A | shorts3 = 384157 | socks3 = D3FE7A }} «'''Манчэстэр Сіці'''» ({{мова-en|Manchester City Football Club}}) — ангельскі футбольны клюб з гораду [[Манчэстэр]]. Клюб выступае ў [[Прэм’ер-Ліга|ангельскай Прэм’ер-Лізе]]. Заснаваны ў 1880 годзе пад назвай «Ўэст Гордан Сэнт Маркс» ({{мова-en|Saint Marks (West Gordon)|скарочана}}), у 1887 годзе ён зьмяніў назву на «Ардўік» і пераехаў на «[[Гайд Роўд]]», а з 1894 году клюб завецца «Манчэстэр Сіці». За сваю гісторыю клюб зьмяніў тры стадыёны: з моманту свайго заснаваньня й да 1923 году каманда праводзіла свае хатнія матчы на пляцоўцы «[[Гайд Роўд]]», з 1923 па 2003 год — на «[[Мэйн Роўд]]», а ў цяперашні час выступае на пабудаваным у 2002 годзе «[[Сіці оф Манчэстэр|Этыгадзе]]», які мае ўмяшчальнасьць у 55 тысячаў гледачоў<ref>[http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/79/1676379_DOWNLOAD.pdf «Part 8: Clubs»], UEFA Champions League Statistics Handbook, UEFA, 13 Sep 2011, p. 10.</ref>. У XX стагодзьдзі «Манчэстэр Сіці» двойчы станавіўся чэмпіёнам Ангельшчыны ў 1937 і 1968 гадох, аднак у 1990-я гады «Манчэстэр Сіці» тройчы апускаўся ў ніжнія дывізіёны на працягу трох гадоў, правёўшы [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе 1998—1999 гадоў|сэзон 1998—1999 гадоў]] у трэцім па значнасьці дывізіёне ангельскага футболу. У 2002 годзе клюб вярнуўся ў найвышэйшы дывізіён, у якім выступае дагэтуль. У 2008 годзе «Манчэстэр Сіці» быў набыты кампаніяй «[[Абу-Дабі Юнайтэд Груп]]», што забясьпечыла клюбу значны прыток інвэстыцыяў і дазволіла ажыцьцявіць трансфэры высокааплатных футбалістаў. У 2011 годзе клюб перамог у розыгрышы [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]], таксама паводле вынікаў [[Прэм’ер-Ліга 2010—2011 гадоў|сэзону 2010—2011 гадоў]] «Сіці» наўпрост кваліфікаваўся ў групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў УЭФА]] й упершыню з 1973 году заваяваў права ўдзельнічаць у [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубку Ангельшчыны]]. Аднак 7 жніўня 2011 году на «[[Ўэмблі]]» атрымаў паразу ад чэмпіёна Ангельшчыны клюбу «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» зь лікам 2:3<ref>[http://www.radiomayak.ru/doc.html?id=275862 Команда Фергюсона забрала Суперкубок Англии: подробности]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. radiomayak.ru</ref>. 13 траўня 2012 году, абыграўшы ў драматычным матчы апошняга туру «[[Кўінз Парк Рэйнджарз Лёндан|Кўінз Парк Рэйнджарз]]» зь лікам 3:2 і забіўшы вырашальны гол на чацьвертай дададзенай хвіліне, «Манчэстэр Сіці» праз 44 гады пасьля апошняй перамогі ў турніры стаў чэмпіёнам Ангельшчыны<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/1933200?NodesID=9 Манчестерская развязка: «Манчестер Сити» чудесным образом стал чемпионом Англии]. Коммерсантъ</ref>. «Мяшчане» пры гэтым абышлі свайго галоўнага суперніка, «Манчэстэр Юнайтэд», толькі паводле лепшай розьніцы забітых і прапушчаных мячоў. == Гісторыя == === Раньнія гады === [[Файл:St Marks 1884.jpg|міні|220пкс|зьлева|Гульцы клюбу «Сьвятога Марка» ў 1884 годзе. Чыньнікі выкарыстаньня [[мальтыйскі крыж|мальтыйскага крыжа]] на кашулі ня вызначаны й па сёньня<ref>[https://web.archive.org/web/20160516024406/http://www.mcfc.co.uk/the-club/club-history «Club History – The Club – Manchester City FC»]. mcfc.co.uk.</ref>.]] Заснавальніца футбольнага клюбу нарадзілася ў 1855 годзе. [[Ганна Конэл]] была дачкой сьвятара [[Царквы Хрыста (Гарагэйт)|Царквы Хрыста]] ў Гарагэйце Артура Конэла. У 1865 годзе ейны бацька атрымаў месца рэктара англіканскай Царквы сьвятога Марка ў [[Заходні Гортан|Заходнім Гортане]] — адным з самых няшчасных раёнаў [[Манчэстэр]]а. Вялікая колькасьць беспрацоўных заахвоціла Конэла ў студзені 1879 году стварыць бясплатную сталовую пры царкве й адмысловы фонд дапамогі мясцовай бядноце. Ганна падтрымала пачынаньні бацькі ўдзелам у грамадзкіх працах. Бо на той момант Заходні Гортан уяўляў сабой перанаселены раён з жабракамі-жыхарамі й жудаснымі санітарнымі ўмовамі. Многія мяшчане злоўжывалі сьпіртнымі напоямі, што правакавала пагаршэньне крымінальнай сытуацыі<ref>Peter Lupson. «Thank God for Football!» — London: Azure, 2006. — 192 с. — {{ISBN|978-1-902694-30-6}}</ref>. Ганна Конэл шукала сродак паляпшэньня духоўнага стану грамадзтва. Таму ў лістападзе 1880 году разам з двума царкоўнымі старастамі й адначасова чальцамі Зьвязу [[мэталюргічны завод Брукса|мэталюргічнага завода Брукса]] [[Ўільям Бістаў|Ўільямам Бістаў]] і Томасам Гудбэерам яна стварыла некалькі спартовых клюбаў. У тым ліку ў 1875 годзе каманду Царквы Сьвятога Марка па [[крыкет|крыкеце]], тры гульцы якой — [[Ўолтар Чоў]], [[Эдўард Кіч]] і сам Ўільям Бістаў — пасьля сталі футбалістамі. Арцыдыякан Манчэстэра высока ацаніў працу Ганны Конэл і дабраславіў ейную далейшую дзейнасьць<ref>[https://web.archive.org/web/20111024224629/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/MANCconnell.htm The Encylopedia of British Football. Anna Connell]. spartacus.schoolnet.co.uk</ref>. Разам з тым станавілася відавочным, што ўзімку мужчыны Заходняга Гортана ня маюць магчымасьці займацца калектыўнымі відамі спорту. Таму ў лістападзе 1880 году Ганна Конэл, Бістаў і Гудбэер стварылі футбольную каманду Царквы Сьвятога Марка пад назвай «Сьвяты Марк» або «Ўэст Гортан»<ref>James Gary Manchester City - The Complete Record. — Derby: Breedon, 2006. — {{ISBN|1-85983-512-0}} p17</ref>. Артур Конэл стаў першым прэзыдэнтам калектыву, які выступаў у чорных кашулях і белых шортах. Першы зарэгістраваны матч каманда правяла 13 лістапада 1880 году супраць царкоўнай каманды [[Маклсфілд]]у, атрымаўшы паразу зь лікам 1:2. Між іншым, у першы сэзон свайгонага існаваньня каманда здолела перамагчы толькі адзін раз — у сакавіку 1881 году быў пераможаны калектыў «Сталібрыдж Кларэнс» з усходняга Манчэстэру<ref>Murray Chris Attitude Blue: Manchester City F.C. and P.L.C. — Manchester: Blackwell Publishing, 2002. — P. 1. — {{ISBN|0-9520520-9-1}}</ref>. У 1884 годзе адбылося пераназваньне ў футбольны клюб Асацыяцыі Гортана. Тады ж Ўільям Бістаў прыдумаў арыгінальную форму — чорныя кашулі зь белым крыжам. У жніўні 1887 году клюб пераехаў на новую пляцоўку ў «[[Гайд Роўд]]» і атрымаў новае найменьне — «Ардўік» паводле назвы раёну Манчэстэру. Праз два гады клюб пабудаваў трыбуну на тысячу гледачоў. А ў 1891 годзе ўступіў у Альянс-лігу й два гады запар перамагаў у спаборніцтве на [[Кубак Манчэстэру]]. У красавіку 1892 году ў сувязі з фармаваньнем Другога ангельскага дывізіёну [[Футбольная ліга Ангельшчыны|Футбольная ліга]] прыняла рашэньне ўключыць «Ардўік» у гэты турнір. Паводле вынікаў [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе 1892—1893 гадоў|сэзона 1892—1893 гадоў]] каманда заняла 5 месца сярод 12 удзельнікаў. === Далейшае разьвіцьцё === Першым трафэем у скарбонцы «Сіці» стаў [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубак Ангельшчыны]], выйграны ў 1904 годзе, у фінале яны перамаглі «[[Болтан Ўандэрэрз]]» 1:0. У 1920 годзе пажар зьнішчыў галоўную трыбуну стадыёну «Гайд Роўд», таму ў 1923 годзе «Сіці» перабраўся на «Мэйн Роўд» у [[Мос Сайд]]зе, [[Манчэстэр]]. У 1934 годзе манкуніянцы ў другі раз дамагліся перамогі ў Кубку Ангельшчыне, а праз 3 гады заваявалі свой першы чэмпіёнскі тытул. «Гараджане» здолелі паўтарыць сваё дасягненьне праз 34 гады, у 1968 годзе. У канцы 1960-х і пачатку 1970-х «Манчэстэр Сіці» зьяўляўся грознай сілай. Пад кіраўніцтвам трэнэра Джо Мэрсэра з моцным складам гульцоў, такіх як Фрэнсыс Лі, Колін Бэл, Майк Самэрбі й Майк Доўл, «гараджане» здолелі некалькі разоў узяць срэбра чэмпіянату Ангельшчыны. На эўрапейскай арэне «Сіці» таксама выглядаў годна, і ў 1970 годзе здолеў заваяваць свой першы (і пакуль адзіны) эўрапейскі трафэй — [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубак уладальнікаў кубкаў]], у Вене яны абгулялі польскі «[[Гурнік Забжэ|Гурнік]]» 2:1. У 2003 годзе клюб пераехаў на новы стадыён, які мае 48 000 глядацкіх месцаў і разьмешчаны на ўсходзе Манчэстэру. «Сіці» арандуе яго ў мясцовай рады. У сэзоне 2002—2003 гадоў «Сіці» выйшаў на дзявятае месца ў Прэм’ер-Лізе і атрымаў права на ўдзел у [[Кубак УЭФА|Кубку УЭФА]] па правіле Fair Play (яны сталі другім ангельскім клюбам, які атрымаў такое права). == Дасягненьні == * '''[[Прэм’ер-Ліга|Чэмпіён Ангельшчыны]]''': 10 ** 1937, 1968, 2012, 2014, 2018, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024 * '''Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]''': 8 ** 1904, 1934, 1956, 1969, 2011, 2019, 2023, 2026 * '''Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка ангельскай лігі]]''': 9 ** 1970, 1976, 2014, 2016, 2018, 2019, 2020, 2021, 2026 * '''Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]''': 7 ** 1937, 1968, 1972, 2012, 2018, 2019, 2024 * '''Уладальнік [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубка ўладальнікаў кубкаў]]''': 1 ** 1970 * '''Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў УЭФА]]''': 1 ** 2023 * '''Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|Клюбнага чэмпіянату сьвету]]''': 1 ** 2023 == Склад == : ''Актуальны на 21 лютага 2026 году'' {{Склад}} {{Гулец1|1|Q107985608|Бр|}} {{Гулец1|3|Q21621168|Аб|}} {{Гулец1|4|Q39500352|ПА|}} {{Гулец1|5|Q2025900|Аб|}} {{Гулец1|6|Q1755683|Аб|}} {{Гулец1|7|Q28065104|Нап|}} {{Гулец1|8|Q701297|ПА|}} {{Гулец1|9|Q28967995|Нап|}} {{Гулец1|10|Q64736321|ПА|}} {{Гулец1|11|Q59209505|Нап|}} {{Гулец1|13|Q16200385|Бр|}} {{Гулец1|14|Q106625792|ПА|}} {{Гулец1|15|Q44737396|Аб|}} {{Гулец1|16|Q20994118|ПА|}} {{Падзел складу}} {{Гулец1|20|Q15521306|ПА|капітан}} {{Гулец1|21|Q50825738|Аб|}} {{Гулец1|24|Q73400656|Аб|}} {{Гулец1|25|Q20830808|Бр|}} {{Гулец1|26|Q99485542|Нап|}} {{Гулец1|27|Q96211488|Аб|}} {{Гулец1|33|Q118645253|Аб|}} {{Гулец1|41|Q115106256|ПА|}} {{Гулец1|42|Q52990659|Нап|}} {{Гулец1|45|Q111479885|Аб|}} {{Гулец1|47|Q30729096|ПА|}} {{Гулец1|68|Q123789134|Аб|}} {{Гулец1|82|Q113509374|Аб|}} {{Канец складу}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.mcfc.co.uk Афіцыйны сайт клюбу] * [https://web.archive.org/web/20180411092020/https://www.mcfcosc.com/ Афіцыйны сайт заўзятараў клюбу] {{Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ангельшчыны па футболе}} [[Катэгорыя:Манчэстэр]] 4hqjit1ojxjmpjai8bb48kksrjchx37 0 44079 2670339 1707663 2026-05-23T15:05:12Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670339 wikitext text/x-wiki '''Чачоты''' ('''''Čačoty'''''; {{мова-pl|Czeczotowie, Czeczottowie}}, {{мова-ru|Чечоты}}) — беларускі<ref>Зміцер Яцкевіч. Радавод Яна Чачота // Беларусіка-Albaruthenica; Кніга 10. — Мн.: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1998. С. 6</ref> шляхецкі род гербу [[Астоя (герб)|Астоя]]. Паходзіць са [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленскага ваяводзтва]]. Унесены ў 1 і 6 часткі [[РК]] [[Кіеўская губэрня|Кіеўскае]], [[Менская губэрня|Менскае]] й [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскае губэрняў]] (зацьверджаны [[Літоўская губэрня|Літоўскім]] шляхецкім дупутацкім сходам у [[1798]], Менскім губэрнскім — у [[1802]], [[1853]] і [[1892]], Гарадзенскім — у [[1817]]). Зацьвярджаўся таксама Сэнатам у [[1832]], [[1855]] і [[1892]]. == Радавод == Васіль Данілевіч Чачот, узгадваецца ў [[1545]] # Зьміцер # Канстанцін, узгадваецца ў [[1591]] ## Павал ### Якуб, узгадваецца ў [[1616]], ж. — Ганна Яновіч #### Міхал, узгадваецца ў [[1680]], ж. — Лявонава Ваўчэцкая ##### Піпін, узгадваецца ў [[1736]], ж. — Алена Аколава ###### Міхал ####### Вінцэнт, узгадваееца ў [[1777]] ######## Юліян ([[1799]]—?) ######## Карл Ануфры ([[1815]]—?) ######## Мацей ([[1817]]—?) ###### Людвіг ###### Ваўжынец ###### Ян, узгадваецца ў [[1760]] ####### Юзаф ####### Тадэвуш, узгадваецца ў [[1773]], ж. — Клара Гаціская ######## [[Ян Чачот|Ян Антоні]] ([[1796]]—[[1847]]) ######## Павал Пётар ([[1808]]—?) ###### Мацей ##### Юзаф ##### Казімер ##### Юры ## Стафан, ж. — Тэкля # Іван # Хведар == Найбольш вядомыя == * [[Ян Чачот|Ян Антоні Чачот]] ([[1796]]—[[1847]]), беларускі й польскі паэт == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * [https://web.archive.org/web/20120118043122/http://kamunikat.org/k_historyja.html?pub_start=1320&pubid=777 Ян Чачот, Ігнат Дамейка, сябры і паплечнікі Адама Міцкевіча] // Беларусіка-Albaruthenica; Кніга 10. — Мн.: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1998. ISBN 985-6419-11-5 [[Катэгорыя:Чачоты| ]] [[Катэгорыя:Генэалёгія]] [[Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Украінскія шляхецкія роды]] spqq1yeshbvr9x8ivd2zdwbaxdluznp 0 49726 2670320 2383009 2026-05-23T13:03:20Z Czalex 51 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2670320 wikitext text/x-wiki {{Палітык | імя = Наста Дашкевіч | жанчына = так | выява = | памер = | подпіс_пад_выявай = | пасада = Намесьніца старшыні Маладога Фронту | пачатак_тэрміну = 9 сакавіка 2008 | канец_тэрміну = | прэзыдэнт = | прэм’ер-міністар = | папярэднік = | наступнік = | пасада2 = | пачатак_тэрміну2 = | канец_тэрміну2 = | папярэднік2 = | наступнік2 = | прэм’ер-міністар2 = | прэзыдэнт2 = | дата_нараджэньня = {{Нарадзілася|2|8|1990|1}} | месца_нараджэньня = <br />[[Менск]], [[БССР]] | нацыянальнасьць = [[беларусы|беларуска]] | партыя = [[Малады Фронт]] | сужэнец = [[Зьміцер Дашкевіч]] | дзеці = | адукацыя = н/вышэйшая | рэлігія = | бацька = | маці = | подпіс = | узнагароды = Міжнародная жаночая прэмія за мужнасць (Дзяждэпартамэнт ЗША) }} '''На́ста Дашке́віч''' (у дзявоцтве '''Палажа́нка'''; {{Н|1}} 2 жніўня 1990, [[Менск]]) — беларуская моладзевая дзяячка, намесьніца старшыні «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]». Жонка [[Зьміцер Дашкевіч|Зьмітра Дашкевіча]]<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = 27 сьнежня 2012|url = http://www.svaboda.org/content/article/24809689.html|загаловак = Наста Палажанка і Зьміцер Дашкевіч ажаніліся ў турме|фармат = |назва праекту = Грамадзтва|выдавец = [[Радыё «Свабода»]]|дата = 4 студзеня 2013|мова = |камэнтар = }}</ref>. 14 ліпеня 2022 году Зьмітру і Насьце Дашкевічам агучылі прысуды паводле ч.1 арт. 342 КК (Удзел у дзеяньнях, якія груба парушаюць грамадзкі парадак). Зьмітра асудзілі да 1,5 года калёніі, як і прасіў бок абвінавачваньня, а Насту — да 3 гадоў «хатняй хіміі»<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/nasta-daszkevicz-u-svoj-dzen-naradzennja-paprasila|title=Наста Дашкевіч у свой дзень нараджэння папрасіла малітваў за Змітра|work=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|date=02-08-2022|accessdate=2023-04-02}}</ref>. == Біяграфія == З 1997 па першую палову 2008 году навучалася ў менскай 73-ай школе, з паглыбленым вывучэньнем нямецкай мовы. З другой паловы 2008 году перавялася ў 37-ую школу з эстэтычным ухілам. З 2008 студэнтка [[ЭГУ]], факультэта філязофіі й палітычных навук. == Грамадзка-палітычная дзейнасьць == З 2004 году зьяўлялася сяброўкай моладзевага руху «[[Малады Фронт]]». У 2007 годзе асуджаная па артыкуле 193.1 КК за дзейнасьць ад імя незарэгістраванай арганізацыі<ref>[http://www.charter97.org/bel/news/2007/05/30/bhk БХК настойвае на адмене артыкула, па якім асуджаныя актывісты «Маладога Фронту»]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081005022151/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=20458 Асуджаныя маладафронтаўцы: чым займаюцца яны цяпер?]</ref>. Суд вынес папярэджаньне. Удзельнічала ў многіх акцыях і кампаніх [[Малады Фронт|Маладога Фронту]], дзясяткі разоў затрымоўвалася. 7 лістапада 2008 году, за ўдзел у антыкамуністычным пікеце ля [[КДБ]], была арыштаваная на 3-е сутак<ref>[http://www.goethe-bytes.de/dw/article/0,2144,3778226,00.html Маладафронтаўцаў асудзілі і вызвалілі]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На VI Сойме [[Малады Фронт|МФ]] 9 сакавіка 2008 году абраная намесьніцай старшыні Маладога Фронту. 25 сакавіка 2009 году ([[Дзень Волі]]) былі затрыманыя актывісты «Маладога Фронта» Наста Палажанка й Дзяніс Карноў і вывезеныя за горад. Дзяніс Карноў быў зьбіты. Актывісты апазналі чалавека, які кіраваў выкраданьнем, ім быў супрацоўнік «[[Алмаз (спэцпадраздзяленьне)|Алмазу]]» Аляксандар Лявоненка<ref>{{cite web|url=http://spring96.org/be/news/48550|title=Прывід Тантон-Макута|author=Валянцін Стэфановіч.|authorlink=|date=22-12-2011|publisher=[[Вясна (цэнтар)|Вясна]]|language=be|archiveurl=|archivedate=|accessdate=26-1-2021}}</ref>. За [[Падзеі ў Беларусі пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2010 году|падзеі 19 сьнежня 2010 году]] была асуджаная на 1 год пазбаўленьня волі з адтэрміноўкай пакараньня на 1 год. Насту Палажанку арыштавалі 20 сьнежня ва ўласнай кватэры. Яна стала адной з абвінавачаных па артыкуле 293 КК «Масавыя беспарадкі». Амаль два месяцы яна знаходзілася ў [[Сьледчы ізалятар КДБ Беларусі|СІЗА КДБ]]. 17 лютага яе выпусьцілі пад падпіску аб нявыезьдзе.<ref name="Св">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі =9 сакавіка 2011| url = http://www.svaboda.org/content/news/2332087.html | загаловак = Наста Палажанка атрымала Міжнародную прэмію за мужнасьць | фармат = | назва праекту =Навіны | выдавец = Радыё Свабода | дата = 8 снежня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> 19 верасьня 2011 году Насту арыштавалі (разам з былым палітвязьнем Уладзімерам Яроменкам) на 11 сутак адміністрацыйнага арышту за вывешваньне ў Менску нацыянальных сьцягоў. Яе зьвінавацілі ў парушэньні парадку правядзеньня і арганізацыі масавага мерапрыемства. Сваю акцыю яны, разам зь Яроменкам, прымеркавалі да 20-й гадавіны абвяшчэньня «Пагоні» і бел-чырвона-белага сьцяга дзяржаўнымі сымбалямі Беларусі. Пакараньне Наста Палажанка адбывала ў турме на вуліцы Акрэсьціна<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі =30 верасьня 2011 | url = http://news.date.bs/r.php?url=http://www.svaboda.org/| загаловак =Наста Палажанка выйшла з турмы на Акрэсьціна (фота) | фармат = | назва праекту =Грамадства| выдавец =Радыё Свабода | дата = 30 верасьня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> == Узнагароды == 8 сакавіка 2011 году Наста Палажанка атрымала прэстыжную Міжнародную жаночую прэмію за мужнасьць, якую Дзяждэпартамэнт ЗША прысуджае штогод 10 жанчынам розных узростаў і нацыянальнасьцяў. Наста стала першай беларускай, якая была ўзнагароджана гэтай прэміяй. Цырымонія ўзнагароджаньня прайшла ў Вашынгтоне. Ва ўступнай прамове спадарыня [[Гілары Клінтан]] выказала шкадаваньне ў сувязі з тым, што Наста Палажанка і Ёані Санчэз з Кубы ня здолелі прыехаць на цырымонію па той прычыне, што ўлады іх краінаў ім гэтага не дазволілі.<ref name="Св" /> == Крыніцы == {{зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Facebook|nasta.palazhanka}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дашкевіч, Наста}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску]] [[Катэгорыя:Сябры Маладога Фронту]] [[Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] jrugda0vv4ctc3rebxzdtvs1thn98gu 2670321 2670320 2026-05-23T13:03:40Z Czalex 51 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2670321 wikitext text/x-wiki {{Палітык | імя = Наста Дашкевіч | жанчына = так | выява = | памер = | подпіс_пад_выявай = | пасада = Намесьніца старшыні Маладога Фронту | пачатак_тэрміну = 9 сакавіка 2008 | канец_тэрміну = | прэзыдэнт = | прэм’ер-міністар = | папярэднік = | наступнік = | пасада2 = | пачатак_тэрміну2 = | канец_тэрміну2 = | папярэднік2 = | наступнік2 = | прэм’ер-міністар2 = | прэзыдэнт2 = | дата_нараджэньня = {{Нарадзілася|2|8|1990|1}} | месца_нараджэньня = <br />[[Менск]], [[БССР]] | нацыянальнасьць = [[беларусы|беларуска]] | партыя = [[Малады Фронт]] | сужэнец = [[Зьміцер Дашкевіч]] | дзеці = | адукацыя = н/вышэйшая | рэлігія = | бацька = | маці = | подпіс = | узнагароды = Міжнародная жаночая прэмія за мужнасць (Дзяждэпартамэнт ЗША) }} '''На́ста Дашке́віч''' (у дзявоцтве '''Палажа́нка'''; {{Н|1}} 2 жніўня 1990, [[Менск]]) — беларуская моладзевая дзяячка, намесьніца старшыні «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]». Жонка [[Зьміцер Дашкевіч|Зьмітра Дашкевіча]]<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = 27 сьнежня 2012|url = http://www.svaboda.org/content/article/24809689.html|загаловак = Наста Палажанка і Зьміцер Дашкевіч ажаніліся ў турме|фармат = |назва праекту = Грамадзтва|выдавец = [[Радыё «Свабода»]]|дата = 4 студзеня 2013|мова = |камэнтар = }}</ref>. 14 ліпеня 2022 году Зьмітру і Насьце Дашкевічам агучылі прысуды паводле ч.1 арт. 342 КК (Удзел у дзеяньнях, якія груба парушаюць грамадзкі парадак). Зьмітра асудзілі да 1,5 года калёніі, як і прасіў бок абвінавачваньня, а Насту — да 3 гадоў «хатняй хіміі»<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/nasta-daszkevicz-u-svoj-dzen-naradzennja-paprasila|title=Наста Дашкевіч у свой дзень нараджэння папрасіла малітваў за Змітра|work=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|date=02-08-2022|accessdate=2023-04-02}}</ref>. == Біяграфія == З 1997 па першую палову 2008 году навучалася ў менскай 73-ай школе, з паглыбленым вывучэньнем нямецкай мовы. З другой паловы 2008 году перавялася ў 37-ую школу з эстэтычным ухілам. З 2008 студэнтка [[ЭГУ]], факультэта філязофіі й палітычных навук. == Грамадзка-палітычная дзейнасьць == З 2004 году зьяўлялася сяброўкай моладзевага руху «[[Малады Фронт]]». У 2007 годзе асуджаная па артыкуле 193.1 КК за дзейнасьць ад імя незарэгістраванай арганізацыі<ref>[http://www.charter97.org/bel/news/2007/05/30/bhk БХК настойвае на адмене артыкула, па якім асуджаныя актывісты «Маладога Фронту»]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081005022151/http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=20458 Асуджаныя маладафронтаўцы: чым займаюцца яны цяпер?]</ref>. Суд вынес папярэджаньне. Удзельнічала ў многіх акцыях і кампаніх [[Малады Фронт|Маладога Фронту]], дзясяткі разоў затрымоўвалася. 7 лістапада 2008 году, за ўдзел у антыкамуністычным пікеце ля [[КДБ]], была арыштаваная на 3-е сутак<ref>[http://www.goethe-bytes.de/dw/article/0,2144,3778226,00.html Маладафронтаўцаў асудзілі і вызвалілі]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На VI Сойме [[Малады Фронт|МФ]] 9 сакавіка 2008 году абраная намесьніцай старшыні Маладога Фронту. 25 сакавіка 2009 году ([[Дзень Волі]]) былі затрыманыя актывісты «Маладога Фронта» Наста Палажанка й Дзяніс Карноў і вывезеныя за горад. Дзяніс Карноў быў зьбіты. Актывісты апазналі чалавека, які кіраваў выкраданьнем, ім быў супрацоўнік «[[Алмаз (спэцпадраздзяленьне)|Алмазу]]» Аляксандар Лявоненка<ref>{{cite web|url=http://spring96.org/be/news/48550|title=Прывід Тантон-Макута|author=Валянцін Стэфановіч.|authorlink=|date=22-12-2011|publisher=[[Вясна (цэнтар)|Вясна]]|language=be|archiveurl=|archivedate=|accessdate=26-1-2021}}</ref>. За [[Падзеі ў Беларусі пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2010 году|падзеі 19 сьнежня 2010 году]] была асуджаная на 1 год пазбаўленьня волі з адтэрміноўкай пакараньня на 1 год. Насту Палажанку арыштавалі 20 сьнежня ва ўласнай кватэры. Яна стала адной з абвінавачаных па артыкуле 293 КК «Масавыя беспарадкі». Амаль два месяцы яна знаходзілася ў [[Сьледчы ізалятар КДБ Беларусі|СІЗА КДБ]]. 17 лютага яе выпусьцілі пад падпіску аб нявыезьдзе.<ref name="Св">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі =9 сакавіка 2011| url = http://www.svaboda.org/content/news/2332087.html | загаловак = Наста Палажанка атрымала Міжнародную прэмію за мужнасьць | фармат = | назва праекту =Навіны | выдавец = Радыё Свабода | дата = 8 снежня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> 19 верасьня 2011 году Насту арыштавалі (разам з былым палітвязьнем Уладзімерам Яроменкам) на 11 сутак адміністрацыйнага арышту за вывешваньне ў Менску нацыянальных сьцягоў. Яе зьвінавацілі ў парушэньні парадку правядзеньня і арганізацыі масавага мерапрыемства. Сваю акцыю яны, разам зь Яроменкам, прымеркавалі да 20-й гадавіны абвяшчэньня «Пагоні» і бел-чырвона-белага сьцяга дзяржаўнымі сымбалямі Беларусі. Пакараньне Наста Палажанка адбывала ў турме на вуліцы Акрэсьціна<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі =30 верасьня 2011 | url = http://news.date.bs/r.php?url=http://www.svaboda.org/| загаловак =Наста Палажанка выйшла з турмы на Акрэсьціна (фота) | фармат = | назва праекту =Грамадства| выдавец =Радыё Свабода | дата = 30 верасьня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref> == Узнагароды == 8 сакавіка 2011 году Наста Палажанка атрымала прэстыжную Міжнародную жаночую прэмію за мужнасьць, якую Дзяждэпартамэнт ЗША прысуджае штогод 10 жанчынам розных узростаў і нацыянальнасьцяў. Наста стала першай беларускай, якая была ўзнагароджана гэтай прэміяй. Цырымонія ўзнагароджаньня прайшла ў Вашынгтоне. Ва ўступнай прамове спадарыня [[Гілары Клінтан]] выказала шкадаваньне ў сувязі з тым, што Наста Палажанка і Ёані Санчэз з Кубы ня здолелі прыехаць на цырымонію па той прычыне, што ўлады іх краінаў ім гэтага не дазволілі.<ref name="Св" /> == Крыніцы == {{зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Facebook|nasta.palazhanka}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дашкевіч, Наста}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску]] [[Катэгорыя:Сябры Маладога Фронту]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] 2k9hicgbbau34sdsh2lusa3osyznr1i 0 64448 2670453 2630589 2026-05-24T11:44:51Z Vladislav Khebnikov 83675 /* ХХІ стагодзьдзе */ 2670453 wikitext text/x-wiki {{Каардынаты|53|53|55|паўночнае|27|33|44|усходняе|выяўленьне=загаловак}} {{Кампанія |назва = «Беларуская чыгунка» |лягатып = Belarus-RW-Logo.svg |выява = |тып = [[дзяржаўнае аб'яднаньне]] |лістынг = |дэвіз = |заснаваная = {{Дата пачатку|13|5|1936|1}} |заснавальнікі = |уласьнікі = [[Міністэрства транспарту і камунікацыяў Беларусі]] |краіна = [[Беларусь]] |разьмяшчэньне = [[Менск]] |адрас = [[Ленінскі раён (Менск)|Ленінскі раён]], [[Вуліца Леніна (Менск)|вуліца Леніна]], дом 17 |ключавыя постаці = [[Валер Вярэніч]] (начальнік), [[Аляксандар Харашэвіч]] (1-ы намесьнік), [[Сяргей Навадворскі]] ([[галоўны інжынэр]]) |галіна = [[сфэра паслугаў]] |паслугі = чыгуначныя грузаперавозкі і перавозкі людзей |абарачэньне = |апэрацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |лік супрацоўнікаў = 60 000 (2025 год) |матчына кампанія = [[Міністэрства транспарту і камунікацыяў Беларусі]] |даччыныя кампаніі = «[[Белтрансаўтаматыка]]», «[[Белчыгунзаб]]», «[[Белчыгунпраект]]», «[[Гомельскі вагонабудаўнічы завод]]» |аўдытар = |сайт = [https://www.rw.by/be/ rw.by/be] }} '''Беларуская чыгунка''' — дзяржаўны апэратар [[чыгунка|чыгуначных лініяў]] у Беларусі, заснаваны ў траўні 1936 году ў [[Гомель|Гомлі]]. Была дзяржаўным аб’яднаньнем у падпарадкаваньні [[Міністэрства транспарту і камунікацыяў Беларусі]], у склад якога ўваходзілі 84 арганізацыі і 3 прадстаўніцтвы. Начальнік чыгункі прызначаецца [[прэзыдэнт]]ам, ягоныя намесьнікі ды галоўны інжынэр — урадам. З 2024 г. пасаду начальніка займае Валер Вярэніч. У 2013 г. Беларуская чыгунка ажыцьцявіла 68% грузавых і 38% пасажырскіх перавозак у краіне. Агульная працягласьць галоўных шляхаў БЧ складала больш за 7 тыс. км, электрыфікаваных лініяў — больш за 899 км <ref>{{Спасылка|аўтар =| дата публікацыі = 01 студзеня 2013| url = http://www.rw.by/be/corporate/belarusian_railway/technical_characteristics/| загаловак = Тэхнічныя характарыстыкі - Беларуская чыгунка| выдавец = Карпаратыўны сайт БЧ| дата = 7 жніўня 2014}}</ref>. На 1 студзеня 2012 году мела ў валоданьні 1691 пасажырскі [[вагон]] і 28 643 грузавых вагоны. Сярод грузавых вагонаў было 7027 [[Вагон-цыстэрна|цыстэрнаў]] (25%), 6914 [[паўвагон]]ы (23%), 4617 крытых (16%), 2914 плятформы (10%) і 7171 іншых відаў<ref>{{Спасылка|аўтар = Вольга Бяляўская| дата публікацыі = 10 красавіка 2012| url = http://news.belta.by/by/print?id=679007| загаловак = БЧ плянуе павышаць хуткасьць руху пасажырскіх цягнікоў| назва праекту = Інтэрв'ю| выдавец = [[БелТА]]| дата = 11 красавіка 2012}}</ref>. == Управа == [[Файл:MapBCh.png|міні|350пкс|Аддзяленьні Беларускай чыгункі. {{Легенда|red|Менскае}} {{Легенда|orange|Баранавіцкае}} {{Легенда|purple|Берасьцейскае}} {{Легенда|lightblue|Віцебскае}} {{Легенда|pink|Гомельскае}} {{Легенда|lightgreen|Магілёўскае}}]] На 2021 год Управа Беларускай чыгункі налічвала 29 службаў і аддзелаў: * 26 службаў — 1) агульнатэхнічную, 2) арганізацыі і плянаваньня капітальнага [[будаўніцтва]], 3) арганізацыі працы і заробкаў, 4) арганізацыйна-кадравай працы, 5) аховы працы і прамысловай [[Бясьпека|бясьпекі]], 6) [[Бухгальтарскі ўлік|бухгальтарскага ўліку]] і мэтадалёгіі, 7) бясьпекі руху цягнікоў, 8) [[вагон]]най гаспадаркі, 9) вонкавых сувязяў, 10) грамадзянскіх [[Збудаваньне|збудаваньняў]], 11) грузавой працы і вонкаваэканамічнай дзейнасьці, 12) [[Інфармацыйныя тэхналёгіі|інфармацыйных тэхналёгіяў]], 13) кантрольна-рэвізійную, 14) кіраваньня дзяржаўнай [[Маёмасьць|маёмасьцю]], [[лякаматыў]]най гаспадаркі, 15) пасажырскую, 16) перавозак, 17) прамысловага забесьпячэньня, 18) справаводзтва і кантролю выкананьня, 19) стандартызацыі, [[Мэтралёгія|мэтралёгіі]], сэртыфікацыі і кіраваньня якасьцю, 20) статыстыкі, 21) сыгналізацыі і [[Сувязь (тэхніка)|сувязі]], 22) тэхнічнай палітыкі і [[інвэстыцыя]]ў, 23) фінансава-эканамічную, 24) шляху, 25) электрыфікацыі і электразабесьпячэньня, 26) юрыдычную; * 3 аддзелы — 1) арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасьці, гандлю і грамадзкага харчаваньня 2) ідэалёгіі і сацыяльна-культурнай працы, 3) рэжыму<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Управа|спасылка=https://www.rw.by/be/corporate/structure/management/|выдавец=Беларуская чыгунка|дата публікацыі=2021|дата доступу=19 красавіка 2021}}</ref>. == Падпарадкаваныя ўстановы == У склад дзяржаўнага аб’яднаньня ўваходзяць: * 6 аддзяленьняў — [[Баранавіцкае аддзяленьне Беларускай чыгункі|Баранавіцкае]] ([[Берасьцейская вобласьць]]), [[Берасьце]]йскае, [[Віцебск]]ае, [[Гомельскае аддзяленьне Беларускае чыгункі|Гомельскае]], [[Магілёў]]скае ды [[Менскае аддзяленьне Беларускае чыгункі|Менскае]]; * прадпрыемствы — «[[Белінтэртранс]]», «[[Белтрансаўтаматыка]]», «[[Белчыгунзаб]]», «[[Белчыгунпраект]]», «[[Гомельскі вагонабудаўнічы завод]]», «[[Гомельчыгунтранс]]», «[[Дарвадаканал]]»; * [[саўгас]] «[[Рачковічы]]» ([[вёска]] [[Лядна]], [[Слуцкі раён]], [[Менская вобласьць]]); * Аршанскі ([[Віцебская вобласьць]]), Берасьцейскі ды Гомельскі [[каледж]]ы чыгуначнага [[транспарт]]у; * разьліковы інфармацыйны цэнтар, [[лекар]]ска-санітарная служба, цэнтральная ды дарожная [[Стаматалёгія|стаматалягічная]] паліклінікі, дарожная [[аптэка]]; * 7 [[Шляхавая машынная станцыя|шляхавых машынных станцыяў]] — № 71 ([[мястэчка]] [[Пятрышкі]], [[Менскі раён]]), № 78 ([[Ворша]]), досьледная № 115 ([[Баранавічы]]), № 116 ([[пасёлак]] [[Іпуць (пасёлак)|Іпуць]], [[Гомельскі раён]]), № 117 ([[горад]] [[Жлобін]], [[Гомельская вобласьць]]), № 118 (Віцебск), №289 (Берасьце). == Задачы == Паводле Статуту задачамі Беларускай чыгункі ёсьць: * забесьпячэньне бясьпекі руху [[цягнік]]оў; * павышэньне якасьці абслугоўваньня [[пасажыр]]аў; * разьвіцьцё сродкаў чыгункі; * утрыманьне ў спраўным стане [[Збудаваньне|збудаваньняў]] і прыладаў чыгункі; * ахова навакольнага асяродзьдзя ад забруджваньня [[чыгунка]]й; * забесьпячэньне [[Боегатоўнасьць|боегатоўнасьці]] чыгункі. == Паўнамоцтвы == [[Файл:Stadler FLIRT Minsk.jpg|міні|Электрацягнік [[Гарадзкія лініі|Менскіх гарадзкіх лініяў]] [[Stadler FLIRT]] ([[ЭПг|ЭП^г]]) на чыгуначным вакзале [[Менскі чыгуначны вакзал|Менск-Пасажырскі]]]] Сярод паўнамоцтваў Беларускай чыгункі: * вызначэньне чыгуначных перавозак; * пералічэньне прыбытку ў [[Каштарыс Рэспублікі Беларусь|дзяржаўны каштарыс]]; * запазычваньне ў [[банк]]аў ды выпуск [[Каштоўная папера|каштоўных папераў]]; * складаньне прапановаў у Міністэрства транспарту і камунікацыяў; * вызначэньне сваёй будовы, колькасьці ды ўмоваў аплаты працы супрацоўнікаў; * вядзеньне адзінага разьліку з [[урад]]ам ды выканаўцамі [[паслуга]]ў; * узгадненьне вонкавагаспадарчай дзейнасьці падпарадкаваных установаў<ref>{{Спасылка|аўтар =| дата публікацыі = 15 красавіка 2011| url = http://www.zakon.by/main.aspx?guid=3871&p0=c20900019| загаловак = Пастанова Рады міністраў Рэспублікі Беларусь ад 10 студзеня 2009 г. № 19| выдавец = Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь| дата = 5 студзеня 2012 | мова = ru}}</ref>. == Тэхнічныя характарыстыкі == Эксплюатацыйная даўжыня чыгункі складае 5491,1 км, зь іх электрафікаваных — 1012,3 км (па стане на 1 студзеня 2015 году). Шляхавая гаспадарка Беларускай чыгункі складае каля 12 тыс. км чыгуначных шляхоў, зь якіх 7,2 тыс. км — галоўныя шляхі, 12,5 тыс. — стрэлачныя пераводы, 1902 — масты й шляхаправоды, 1803 — чыгуначныя пераезды. Сярэднегадавы аб’ём перавозкі пасажыраў складае 90 млн чалавек<ref>{{Спасылка|аўтар =| дата публікацыі = 01 студзеня 2013| url = http://www.rw.by/be/corporate/belarusian_railway/technical_characteristics/| загаловак = Пуці і пуцявая гаспадарка - Беларуская чыгунка| выдавец = Карпаратыўны сайт БЧ| дата = 7 жніўня 2014}}</ref>. == Мінуўшчына == [[Файл:HistBCh.gif|міні|350пкс|Будаўніцтва ўчасткаў сучаснай Беларускай чыгункі]] 13 траўня 1936 году ў [[Гомель|Гомлі]] ([[Беларуская ССР]]) стварылі Ўправу «Беларускай чыгункі», якая падпарадкоўвалася [[Народны камісарыят шляхоў зносін СССР|Народнаму камісарыяту шляхоў зносін СССР]] і ахоплівала чыгуначныя лініі на паўднёвым усходзе Беларускай ССР<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Аб'яднаньне «Беларуская чыгунка»|спасылка=https://fk.archives.gov.by/fond/129581/|выдавец=Фондавы каталёг дзяржаўных архіваў Беларусі|мова=ru|дата публікацыі=2025|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. У верасьні 1943 году на загад НКШЗ Савецкага Саюзу ў [[Бранск]]у ([[Расейская СФСР]]) ўтварылі апэрацыйную групу на чале з начальнікам «Беларускай чыгункі» [[Ніл Краснабаеў|Нілам Краснабаевым]] (1910—2004). 15 лістапада 1943 году тая група пераехала ва [[Унеча|Ўнечу]] (Бранская вобласьць). 26 лістапада ўправа «Беларускай чыгункі» прыбыла ў Гомель, дзе разьмясьцілася ў [[Навабеліцкі раён (Гомель)|Навабеліцкім раёне]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларускія чыгуначнікі ў тыле, на фронце і ў спэцыялізаваных НКШЗ|спасылка=https://www.rw.by/corporate/history/istoriya-dorogi/belorusskie-zheleznodorozhniki-v-tylu-na-fronte-i-v-spetsializirovannykh-nkps.php|выдавец=ДА «Беларуская чыгунка»|мова=ru|дата публікацыі=2025|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. У 1945 годзе ўправа будаўніча-аднаўленчых працаў «Беларускай чыгункі» ўлучала 8 дзялянак і галоўныя рамонтна-мэханічныя майстэрні на гомельскай станцыі [[Іпуць (станцыя)|Іпуць]]. Налічвалася 5744 працаўнікоў. Да пачатку 1945 году аднавілі сартавальную горку ў Гомелі і 10 чыгуначных вакзалаў на станцыях [[Добруш]], Навабеліцкая, [[Закапыцьце (станцыя)|Закапыцьце]] (Добрускі раён), [[Рагачоў]], [[Быхаў]], Камунары, [[Бялынкавічы]] (Касьцюковіцкі раён), [[Крычаў]], [[Чавусы]] і [[Лупалава]] (Магілёў). У Гомельскім чыгуначным вакзале надбудавалі 2-і паверх. У 1950 годзе грузаабарот «Беларускай чыгункі» перавысіў узровень 1940 году<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Чыгунка Беларусі ў пэрыяд аднаўленьня (1945-1950 гг.)|спасылка=https://www.rw.by/corporate/history/istoriya-dorogi/zheleznye-dorogi-belarusi-v-period-vosstanovleniya-1945-1950-gg-.php|выдавец=ДА «Беларуская чыгунка»|мова=ru|дата публікацыі=2025|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. 14 траўня 1953 году «Беларуская чыгунка» аб'ядналася зь «Менскай чыгункай», якую стварылі ў ліпені 1951 году шляхам аб'яднаньня «[[Берасьце-Літоўская чыгунка|Берасьце-Літоўскай магістралі]]» і Менскага аддзяленьня «[[Заходняя чыгунка|Заходняй чыгункі]]» (Смаленск). Пры гэтым управу перанесьлі ў Менск<ref name="а"/>. У 1956 годзе зьвёны шляху з жалезабэтоннымі [[шпала]]мі выклалі на дзялянцы Менск — Маладэчна ўпершыню ў Савецкім Саюзе. У 1957 годзе выклалі першы бесстыкавы шлях<ref name="в"/>. На 1958 год «Беларуская чыгунка» налічвала каля 400 чыгуначных станцыяў, зь іх звыш 300 прымалі і адпраўлялі грузы. У 1963 годзе ў сувязі з уводам «[[Нафтан|Наваполацкага нафтаперапрацоўчага заводу]]» Віцебскае аддзяленьне «Беларускай чыгункі» займела грузавую станцыю з сартавальнай горкай і сартавальным паркам, электрычнай цэнтралізацыяй стрэлак і сыгналаў. Пры гэтым узьвялі прамывачна-прапарачную станцыю з пунктам наліву. Цягам 1950—1970-х гадоў на 25—30 прамежкавых станцыях штогод падаўжалі шляхі да 850—1200 м карыснай даўжыні<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гады рэканструкцыі і разьвіцьця чыгуначнага транспарту Беларусі (1950-1970 гг.)|спасылка=https://www.rw.by/corporate/history/istoriya-dorogi/gody-rekonstruktsii-i-razvitiya-1950-1970.php/|выдавец=ДА «Беларуская чыгунка»|мова=ru|дата публікацыі=2025|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. У 1960-х гадох «Беларуская чыгунка» пачала пры электрыфікацыю на аснове [[Зьменны ток|зьменнага току]]. 7 сьнежня 1963 году адкрылі рух электрацягніка на перагоне Менск — [[Алёхнавічы (Менская вобласьць)|Аляхновічы]] (Маладэчанскі раён) працягласьцю 48 км. 5 сьнежня 1966 году — на перагоне Аляхновічы — [[Маладэчна]] працягласьцю 30 км. 28 сьнежня 1970 году — на перагоне Менскі — [[Пухавічы]] працягласьцю 64 км. 28 лістапада 1971 году — на перагоне Пухавічы — [[Талька (вёска)|Талька]] (Пухавіцкі раён) працягласьцю 20 км. У 1971 годзе на Беларускай магістралі ўсталявалі 1-ю [[ЭВМ]] «[[Менск-32]]». Распараджэньне начальніка «Беларускай чыгункі» лябараторыю электронна-вылічальнай тэхнікі пераўтварылі ў Дарожны вылічальны цэнтар (ДВЦ), першым начальнікам якога стаў В.Е. Сівак. 3 лістапада 1972 году адкрылі рух электрацягніка на перагоне Талька — [[Асіпавічы]] (Магілёўская вобласьць) працягласьцю 24 км. 11 сакавіка 1974 году ўкаранілі [[тэлеграф]]ную сетку сувязі з ЭВМ ДВЦ. 27 сьнежня 1974 году запусьцілі электрацягнік на пераходзе Менск — [[Барысаў]] працягласьцю 78 км. 29 сьнежня 1975 году — на пераходзе Менск — [[Стоўпцы]] працягласьцю 76 км. У 1975 годзе для толькі заснаванага «[[Мазырскі НПЗ|Мазырскага НПЗ]]» узьвялі чыгуначную станцыю [[Барбароў]]. У 1978 годзе ДВЦ «Беларускай чыгункі» перайшоў на «[[Адзіная сыстэма ЭВМ|Адзіную сыстэму ЭВМ]]». 27 сьнежня 1979 году адкрылі рух электрацягніка на перагоне [[Ворша]] — [[Краснае (Красьнінскі раён)|Краснае]] (Смаленская вобласьць) працягласьцю 51. У 1979 годзе Віцебскае аддзяленьне «БЧ» пачало зьбіраць зьвесткі апэрацыйным чынам пра панумарную пагрузку і выгрузку вагонаў на станцыях, што начальнік А.Г. Андрэеў упершыню распаўсюдзіў шырэй<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Удасканаленьне працы Беларускай магістралі (1971-1991 гг.)|спасылка=https://www.rw.by/corporate/history/istoriya-dorogi/sovershenstvovanie-raboty-belorusskoy-magistrali-1971-1991-gg-.php|выдавец=ДА «Беларуская чыгунка»|мова=ru|дата публікацыі=2025|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. 18 сьнежня 1981 году запусьцілі электрацягнік на перагоне Ворша — [[Барысаў]] працягласьцю 132 км. У 1981 годзе адкрылі рэгулярныя зносіны ўсіх пасажырскіх электрацягнікоў ад Масквы да Менску. 21 сьнежня 1982 году — на перагоне Стоўпцы — [[Баранавічы]] (Берасьцейская вобласьць) працягласьцю 90 км. 6 лістапада 1983 году — на перагоне Баранавічы — Берасьце працягласьцю 204 км. У 1984 годзе галоўны ход Масква — Берасьце электрыфікавалі зь перабудовай дзялянак «БЧ» пад грузавы рух. Памежныя дзялянкі Берасьці — Дзяржмяжа і Горадня—Дзяржмяжа электрыфікавалі на [[Пастаянны ток|пастаянным току]] ў сувязі са зносінамі на іх польскіх цягнікоў. Даўжыня электрыфікаваных дзялянак «БЧ» дасягнула 875 км, а разгорнутая даўжыня кантактнай сеткі — 2557 км. 21 сьнежня 1984 году Ўказаньнем міністра шляхоў зносін ў Берасьці стварылі ДВЦ экспартна-імпартных перавозак, дзейнасьць якога пашырылі на памежныя пераходы [[Баранавіцкае аддзяленьне Беларускай чыгункі|Баранавіцкага аддзяленьня «Беларускай чыгункі»]] і на весткавыя ўзаеміны з суседнімі краінамі. У 1985 годзе службу электрыфікацыі і энэргетычнай гаспадаркі пераўтварылі ў службу электразабесьпячэньня, а энэргадзялянкі — у дыстанцыі электразабесьпячэньня. За 1960—1980-я гады на ўсіх аддзяленьнях «БЧ» пабудавалі прадольнае электразабясьпячэньне [[Лінія электраперадачы|лініямі электраперадачы]] (ЛЭП) напругай 10 кілявольтаў. Адначасна пабудавалі [[трансфарматар]]ныя падстанцыі, уклалі сілкавальныя кабэлі і кабэлі тэлекіраваньня. Перабудавалі аўтаблякаваньне на дзялянцы Берасьце — Краснае. У выніку пачало дзейнічаць аддаленае кіраваньне камутавальнымі апаратамі ўсіх прадольных ЛЭП і ЛЭП аўтаблякаваньня. 31 сакавіка 1987 году запусьцілі вылічальны комплекс «Экспрэс-2» для абслугоўваньня пасажырскіх перавозак, які аснасьцілі 2-ма ЭВМ «[[АС-1045]]» і зьвязалі з касай папярэдняга продажу квіткоў да 45 дзён у Менску. «Экспрэс-2» месьціўся на станцыі [[Менск-Сартавальны]]. У 1989 годзе начальнік «БЧ» выдаў Загад аб праграме працаў «Энэргія», паводле якой усе слупы сеткі напругай 400 вольтаў за 4 гады замянілі з драўляных на [[бэтон]]ныя<ref name="б"/>. === 1990-я гады === У 1990 годзе больш моцныя і ашчадныя [[цеплавоз]]ы «[[2ТЭ10]]» укаранілі ў грузаперавозках замест састарэлых «[[ТЭЗ]]» і «[[2М62]]». Ашчадныя цеплавозы «[[ТЭП70]]» прыйшлі на замену «[[ТЭП60]]» у перавозках паяжджанаў<ref name="в"/>. 14 кастрычніка 1991 году [[Савет міністраў Беларусі]] ухваліў Пастанову № 385 «Аб парадку прыняцьця ва [[Уласнасьць|ўласнасьць]] Рэспублікі Беларусь [[прадпрыемства]]ў, аб'яднаньняў, арганізацыяў і ўстановаў саюзнага падпарадкаваньня». Паводле 1-га пункту Пастановы, ведамствам Беларусі сумесна зь [[Дзяржаўны камітэт па маёмасьці Рэспублікі Беларусь|Камітэтам па кіраваньні дзяржаўнай маёмасьці]] пры Савеце міністраў Беларусі даручалася да 1 студзеня 1992 году прыняць у рэспубліканскую ўласнасьць прадпрыемствы саюзнага падпарадкаваньня. Ведамствы сумесна зь [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўным камітэтам Беларусі па статыстыцы і аналізе]] мелі ў 10-дзённы тэрмін скласьці пералікі прадпрыемстваў, графікі разгляду дакумэнтацыі па іх прыняцьці ў рэспубліканскую ўласнасьць і ўзгадніць іх зь [[Міністэрства эканомікі Беларусі|Дзяржэканомплянам Беларусі]] і Камітэтам па кіраваньні дзяржаўнай маёмасьцю пры Савеце міністраў Беларусі. Згодна з 2-м пунктам прадпрыемствы мелі прымаць у рэспубліканскую ўласнасьць на падставе 2- або 3-баковага акту, які падпісвалі прадстаўнікі прадпрыемства і ўпаўнаважанага рэспубліканскага ведамства і пры патрэбе — прадстаўнік саюзнага органа. У тым акце мелі адлюстраваць паказьнікі [[Вартасьць|вартасьці]] асноўных і [[Абаротныя сродкі|абаротных сродкаў]], грашова-гаспадарчай дзейнасьці, у тым ліку [[Валюта|валютнай]] і матэрыяльна-тэхнічнай забясьпечанасьці, дамоваў [[Арэнда|арэнды]], удзелу ў [[Акцыйнае таварыства|акцыйных таварыствах]] і іншых гаспадарчых утварэньнях. Дзяржэканомпляну, Камітэту па кіраваньня дзяржмаёмасьцю і [[Міністэрства фінансаў Беларусі|Міністэрству фінансаў Беларусі]] даручалася ў 5-дзённы тэрмін зацьвердзіць форму вышэйзгаданага акта. У 3-м пункце прадугледжвалася, што кіраўнік прадпрыемства на падставе падпісанага акта да 15 сьнежня 1991 году меў унесьці зьмяненьне ва ўстаноўчы дакумэнт прадпрыемства і прадставіць яго на ўлік. Паводле Дадатку да Пастановы, Камітэт па кіраваньні дзяржаўнай маёмасьцю пры Савеце міністраў Беларусі вызначаўся ў якасьці галаўнога ведамства па прыняцьці ў рэспубліканскую ўласнасьць прадпрыемстваў транспарту<ref>{{Навіна|аўтар=[[Міхаіл Мясьніковіч]], [[Мікалай Каўко]]|загаловак=Пастанова Савету міністраў Рэспублікі Беларусь ад 14 кастрычніка 1991 г. № 385 «Аб парадку прыняцьця ва ўласнасьць Рэспублікі Беларусь прадпрыемстваў, аб'яднаньняў, арганізацыяў і ўстановаў саюзнага падпарадкаваньня»|спасылка=http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org507/sbor21/texw0521.htm|выдавец=Прававая бібліятэка [[Валер Леванеўскі|Валерыя Леванеўскага]]|мова=ru|дата публікацыі=28 сакавіка 2007|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. У выніку 14 кастрычніка 1991 году ўправу «Беларускай чыгункі» падпарадкавалі Камітэту па кіраваньні дзяржаўнай маёмасьцю Беларусі<ref name="а"/>. У 1992 годзе «Беларуская чыгунка» стала паўнапраўным сябрам [[Арганізацыя супрацы чыгунак|Арганізацыі супрацы чыгунак]] (АСЧ; Польшча)<ref name="в">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларуская чыгунка - самастойная галіна эканомікі Рэспублікі Беларусь (1991-2000 гг.)|спасылка=https://history.rw.by/zheleznye_dorogi/belorusskaja_zheleznaja_doroga_s/|выдавец=ДА «Беларуская чыгунка»|мова=ru|дата публікацыі=2025|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. 16 жніўня 1993 году Савет міністраў Беларусі ўхваліў Пастанову № 553 «Пытаньні Беларускай чыгункі», паводле якой яе начальнік мусіў мець 5 намесьнікаў, у тым ліку аднаго першага, якіх прызначаў Савет міністраў Беларусі. У 1-м пункце Статуту Беларускай чыгунка 1993 году яна вызначалася як [[дзяржаўнае аб'яднаньне]]. Згодна зь 3-м пунктам управа «БЧ» месьцілася ў [[Ленінскі раён (Менск)|Ленінскім раёне]] Менску па [[Вуліца Леніна (Менск)|вуліцы Леніна]], дом 17. Паводле 12-га пункту, начальніка «БЧ» таксама прызначаў Савет міністраў Беларусі<ref>{{Навіна|аўтар=[[Міхаіл Мясьніковіч]], [[Аляксандар Аркадзевіч Сакалоўскі|Аляксандар Сакалоўскі]]|загаловак=Пастанова Савету міністраў Рэспублікі Беларусь ад 16 жніўня 1993 г. № 553 «Пытаньні Беларускай чыгункі»|спасылка=http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org507/sbor20/texv9102.htm|выдавец=Прававая бібліятэка Валерыя Леванеўскага|мова=ru|дата публікацыі=28 сакавіка 2007|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. 31 жніўня 1993 году «БЧ» унесьлі ў [[Адзіны дзяржаўны рэгістар юрыдычных асобаў і індывідуальных прадпрымальнікаў|Адзіны дзяржаўны рэгістар прадпрыемстваў і арганізацыяў]] (АДРПА) пад [[Уліковы нумар плацежніка|уліковым нумарам плацежніка]] 100088574<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Дзяржаўнае аб'яднаньне "Беларуская чыгунка", рэг.нумар 100088574|спасылка=https://egr.gov.by/egrmobile/information?pan=100088574&language=be|выдавец=[[Адзіны дзяржаўны рэгістар юрыдычных асобаў і індывідуальных прадпрымальнікаў]]|дата публікацыі=13 жніўня 2024|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. У 1993 годзе ўпершыню дзялянку Закапыцьце — Добруш абсталявалі аўтаблякаваньнем сыстэмы ЦАБ. У 1994 годзе «БЧ» уступіла ў [[Міжнародны зьвяз чыгунак]] (МЗЧ; Францыя). Таксама ў 1994 годзе [[лякаматыў]]ныя прадпрыемствы «БЧ» укаранілі вылічальную тэхніку<ref name="в"/>. 23 верасьня 1994 году «Беларуская чыгунка» перайшла ў падпарадкаваньне [[Міністэрства транспарту і камунікацыяў Беларусі]]<ref name="а"/>. Яшчэ ў 1994 годзе «[[Рыскі вагонабудаўнічы завод]]» пабудаваў для «БЧ» першы дызэль-цягнік «[[ДРБ1]]». У 1995 годзе кантэйнэрны цягнік «Усходні вецер» пачаў хадзіць па маршруце [[Бэрлін]] — Берасьце — Масква двойчы на тыдзень<ref name="в"/>. Да 1996 году на электрыфікаваных дзялянках пачалі замену двухмэталічных струнаў на больш даўгавечныя [[капрон]]авыя. На цягавых падстанцыях [[Аліва|аліўныя]] выключальнікі напругай 27,5 кілявольтаў замянілі на [[вакуўм]]ныя<ref name="в"/>. 17 красавіка 1996 году «БЧ» падпарадкавалі Кабінэту міністраў Беларусі<ref name="а"/>. 27 лістапада 1996 году ўзнагароджана Ганаровай граматай Кабінэту міністраў Рэспублікі Беларусь<ref>[https://web.archive.org/web/20120301015759/http://old.bankzakonov.com/d2008/time74/lav74380.htm Постановление Кабинета Министров Республики Беларусь от 27 ноября 1996 г. №757 «О награждении Белорусской железной дороги Почетной грамотой Кабинета Министров Республики Беларусь»]{{ref-ru}}</ref>. За 1997—2000 гады празь Берасьце прайшло звыш 500 кантэйнэрных цягнікоў «Усходні вецер». У лютым 1998 году на станцыі Бараначы-Цэнтральныя стварылі першы Цэнтар кіраваньня і транспартнага абслугоўваньня (ЦКТА), куды перадалі афармленьне запісаў са станцыяў [[Баранавічы-Палескія]], [[Грыцавец]] і [[Рэйтанаў]]. У 1998 годзе разам зь «[[Дзяміхаўскі машынабудаўнічы завод|Дзяміхаўскім машынабудаўнічым заводам]]» (Маскоўская вобласьць) пабудавалі 10-вагнны дызэль-цягнік «[[ДДБ1]]». Да 1999 году з дапамогай распрацоўкі Цэнтра апэратыўна-тэхнічнага ўліку ўсе 17 лякаматыўныя дэпо перайшлі на поўную машынную апрацоўку маршрута [[машыніст]]а зь перадачай маршрутных лістоў з кампутара дэпо ў Галоўны вылічальны цэнтар. Таксама выпрабавалі дыспэтчарскую цэнтралізацыю «Нёман». У [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт транспарту|Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце транспарту]] стварылі лябараторыю бясьпекі і электрамагнітнай сумяшчальнасьці для выпрабаваньня прыладаў аўтаматыкі. 1 верасьня 1999 году кантэйнэрныя цягнікі «Расея-экспрэс» пачалі хадзіць празь Беларусь да Нямеччыны штодня. Празь Берасьце ішлі вугаль, жалезная руда, сталь, збожжа, мінэральныя ўгнаеньні, аўтамабілі і пакетаваныя грузы ў паддонах і грузавых кантэйнэрах у 70 краінаў. На станцыі [[Берасьце-Паўночнае]] працаваў склад рэфрыжэратарных кантэйнэраў з 2-ма кранамі для перагрузкі з 2-х цягнікоў адначасна. У 1990-я гады адчынілі мытныя склады на станцыях Гомель і [[Баранавічы-Цэнтральныя]]. У 1999 годзе Галоўны вылічальны цэнтар «БЧ» і яго падразьдзяленьняў у Берасьці і Гомлі ўлучылі ў дарожную сетку перадачы зьвестак з Польшчай і Расеяй для безупыннага сачэньня за кожным вагонам<ref name="в"/>. 6 студзеня 1999 году [[прэзыдэнт Беларусі]] А. Лукашэнка падпісаў Закон № 237 «Аб чыгуначным транспарце», паводле 10-га артыкула якога «Беларуская чыгунка» кіравала чыгуначнымі перавозкамі агульнага карыстаньня. Згодна з 14-м артыкулам за кошт яе сродкаў мелі будаваць чыгуначную інфраструктуру, у тым ліку прыпынкі і пасажырскія плятформы, пешаходныя масты і [[Тунэль|тунэлі]]. У 15-м артыкуле згадвалася, што з «БЧ» мелі ўзгадняць [[Будаўніцтва ў Беларусі|будаўніцтва]] чыгуначных шляхоў прыватнага карыстаньня. Паводле 22-га артыкула, «БЧ» і яе ўстановы былі адзінымі мясцовымі чыгуначнымі перавозчыкамі паяжджанаў, грузаў і [[багаж]]у ў Беларусі, а таксама былі адзінымі распараднікамі чыгуначнай інфраструктуры краіны. Згодна з 26-м артыкулам «БЧ» абсьледавала чыгуначны транспарт агульнага карыстаньня на адпаведнасьць патрабаваньням [[Бясьпека|бясьпекі]]. У 30-м артыкуле згадвалася, што ваенізаваная ахова «БЧ» ахоўвала грузы ў дарозе і на чыгуначных станцыях, а таксама пабудовы чыгунанчых установаў агульнага карыстаньня<ref>{{Навіна|аўтар=[[Аляксандар Лукашэнка]]|загаловак=Закон Рэспублікі Беларусь ад 6 студзеня 1999 г. № 237-З «Аб чыгуначным транспарце»|спасылка=https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h19900237|выдавец=[[Нацыянальны прававы партал Беларусі]]|мова=ru|дата публікацыі=31 ліпеня 2018|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. === ХХІ стагодзьдзе === На 2000 год на [[жалезабэтон]]ныя шпалы прыпадала 56 % чыгункі (6400 км), а бесстыкавы шлях складаў 32 % агульнай працягласьці (3800 км). Па галоўных шляхах гэтыя паказьнікі складалі 73 і 52 %. У 2000 годзе здалі ў карыстаньне дзялянку [[Мікашэвічы]] — [[Жыткавічы]] з самастойнымі прыладамі сыгналізацыі і сувязі без прахадных сьветлафораў. На дзялянцы Берасьце — Краснае ўкаранілі 2-баковае аўтаблякаваньне для руху цягнікоў у сустрэчным кірунку. Таксама ў 2000 годзе настанцыі [[Магілёў-2]] запусьцілі сродкі аўтаматызацыі горкі на аснове [[мікрапрацэсар]]най сыстэмы «Тракт». У сьнежні 2000 году адчынілі першую чаргу [[Менскі чыгуначны вакзал|Менскага чыгуначнага вакзала]]. На станцыі Горадня пабудавалі пункт экіпіроўкі пасажырскіх вагонаў Палескі парк<ref name="в"/>. 5 траўня 2006 году «Беларускую чыгунку» вярнулі ў падпарадкаваньне Міністэрству транспарту і камунікацыяў Беларусі<ref name="а"/>. 20 верасьня 2006 году Геральдычная рада пры прэзыдэнце Беларусі ўхваліла Пратакол № 5, якім зацьвердзіла [[сьцяг]] «Беларускай чыгункі». 11 кастрычніка 2008 году сьцяг унесьлі ў Дзяржаўны геральдычны рэгістар Беларусі пад № В-577. Сьцяг меў выгляд прастакутнага [[Блакітны колер|блакітнага]] палотнішча 1:2, якое зьверху і зьнізу абрамлялі [[Аранжавы колер|аранжавыя]] палосы. Пасярод сьцяга месьціўся [[таварны знак]] «Беларускай чыгункі» белага адценьня. Дзьве паралельныя белыя лініі аддзялялі аранжавыя палосы ад асноўнага блакітнага адценьня палотнішча. Сьцяг мацавалі на залацістае дрэўка, увенчанае паўкруглым залацістым наканечнікам<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларуская чыгунка|спасылка=https://gs.archives.gov.by/?page_id=12522&lang=be|выдавец=Афіцыйныя геральдычныя сымбалі Беларусі ([[Міністэрства юстыцыі Беларусі]])|дата публікацыі=2025|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. 10 студзеня 2009 году Савет міністраў Беларусі ўхваліў Пастанову № 19 «Аб зацьверджаньні Статуту дзяржаўнага аб'яднаньня "Беларуская чыгунка"», паводле 19-га артыкула якога прэзыдэнт Беларусі прызначаў начальніка «БЧ» на прапанову Савету міністраў. Сам Савет міністраў прызначаў намесьнікаў начальніка і галоўнага інжынэра «БЧ» на прапанову Міністэрства транспарту і камунікацыяў Беларусі<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Пастанова Савету міністраў Рэспублікі Беларусь ад 10 студзеня 2009 г. № 19 «Аб зацьверджаньні Статуту дзяржаўнага аб'яднаньня "Беларуская чыгунка"»|спасылка=https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=c20900019|выдавец=Нацыянальны прававы партал Беларусі|мова=ru|дата публікацыі=28 чэрвеня 2025|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. Графік руху [[цягнік]]оў Беларускай чыгункі на 2014—2015 гады прадугледжваў курсаваньне па Беларусі 523-х параў цягнікоў, у тым ліку 379 (72 %) параў цягнікоў рэгіянальных лініяў эканом-клясы і 22 — бізнэс-клясы, 34 — міжрэгіянальных лініяў эканом-клясы і 5 — бізнэс-клясы, а таксама 83 — міжнародных лініяў<ref>{{Артыкул|аўтар=Сяргей Расолька.|загаловак=Новы расклад: паскарэньне і абноўлены рухомы састаў|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20140603/1401742906-novy-rasklad-paskarenne-i-abnouleny-ruhomy-sastau|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=3 чэрвеня 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/101-27711 101 (27711)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/06/3cher-4.indd_.pdf 4]|issn=1990-763x}}</ref>. 25 лютага 2021 году 1-ы намесьнік начальніка «Беларускай чыгункі» Ігар Шылаў падпісаў Загад аб тыпавых тэкстах інфармаваньня пасажыраў на вакзалах, станцыях і прыпынках. Паводле Загаду, кіраўнікі аддзяленьняў чыгункі зь 1 красавіка зацьвердзілі тэксты абвестак, якія пачалі рабіць па-беларуску і ў цягніках міжрэгіянальных лініяў. Пагатоў, на прыпынках і станцыях сталі абвяшчаць інфармацыю толькі па-беларуску<ref>{{Навіна|аўтар=Андрусь Гаёвы|загаловак=Ад красавіка на ўсіх станцыях Беларускай чыгункі абвесткі для пасажыраў мусяць рабіцца па-беларуску|спасылка=https://palesse.press/news.php?slug=6001|выдавец=Партал «Палеская вясна»|дата публікацыі=9 красавіка 2021|копія=https://euroradio.pl/ad-krasavika-na-usih-stancyyah-belaruskay-chygunki-abvestki-robyacca-pa-belarusku|дата копіі=10 красавіка 2021|дата доступу=19 красавіка 2021}}</ref>. [[Файл:2024 Праязны білет Беларускай чыгункі.jpg|значак|280пкс|Праязны білет Беларускай чыгункі па-беларуску (2024 год)]] У сакавіку 2022 году ўрад Украіны [[арышт]]аваў 5000 [[вагон]]аў Беларускай чыгункі ва ўмовах [[Ваеннае становішча|ваеннага становішча]] ў выніку [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|расейскага ўварваньня ва Ўкраіну]]. Кожны вагон каштаваў каля 80 000 даляраў, таму агульны кошт арыштаваных вагонаў склаў каля 400 млн даляраў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Тры зь пяці рудаўправаў у Салігорску спыніліся, «Беларуськалій» упершыню бярэ крэдыты на заробкі|спасылка=https://nashaniva.com/?c=ar&i=286713|выдавец=Партал «[[Наша Ніва]]»|дата публікацыі=21 сакавіка 2022|дата доступу=24 сакавіка 2022}}</ref>. 20 кастрычніка 2022 году Беларуская чыгунка паведаміла пра ўкараненьне білетадрукавальных машынаў пры афармленьні праязных дакумэнтаў на цягнікі міжрэгіянальных лініяў і рэгіянальных лініяў бізнэс-клясы з нумараванымі месцамі. Білет сталі друкаваць на [[Тэрмапапера|тэрмапаперы]] з 2-вымерным кодам і асабістым [[шыфр]]ам сродкаў кантролю падатковых органаў (СКПО). Пры гэтым, на жаданьне паяжджаніна ўзьнікла магчымасьць аформіць білет на беларускай мове. Укараненьне новых білетаў пачалі з вакзалаў на станцыях [[Асіпавічы]] і [[Берасьце]], [[Магілёў]] і [[Пінск]], якія мелі ўстойлівы канал сувязі з цэнтралізаванай сыстэмай продажаў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Беларуская чыгунка ўкараняе новую форму праязных дакумэнтаў на цягнікі, якія курсуюць унутры Рэспублікі|спасылка=https://www.rw.by/be/corporate/press_center/news_of_passengers/2022/10/belaruskaya-chygunka-karanyae-novuyu-formu-prayaznykh-dakumenta-na-tsyagniki-yakiya-kursiruyuts-unut/|выдавец=Беларуская чыгунка|дата публікацыі=20 кастрычніка 2022|копія=https://blr.belta.by/society/view/bilety-na-nekatoryja-pajazdy-u-belarusi-buduts-vygljadats-pa-novamu-120865-2022/|дата копіі=20 кастрычніка 2022|дата доступу=22 кастрычніка 2022}}</ref>. Беларуская чыгунка трапіла ў санкцыйныя сьпісы [[Канада|Канады]] (лістапад 2022 году) і [[Украіна|Украіны]] (студзень 2023 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20230414191349/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/7080/ Державне об'єднання "Білоруська залізниця"]</ref><ref>{{Cite web|url=https://war-sanctions.gur.gov.ua/ru/sanctions/companies/7080|title=Государственное объединение "Белорусская железная дорога"|дата публікацыі=24 траўня 2026|аўтар=Головне управління розвідки МО України|выдавец=War & Sanctions|lang=ru|website=war-sanctions.gur.gov.ua}}</ref>. Канада (лістапад 2022 году), [[Эўрапейскі Зьвяз]] ды [[Швайцарыя]] (чэрвень 2023 году), Украіна (лістапад 2023 году), [[Аўстралія]] (люты 2024 году) ды [[Новая Зэляндыя]] (верасень 2024 году<ref>{{cite web|url=https://www.legislation.govt.nz/regulation/public/2024/0190/latest/whole.html|title=Russia Sanctions Amendment Regulations (No 4) 2024|work=New Zealand Legislation|language=en}}</ref>) абвясьцілі аб санкцыях супраць начальніка БЧ Уладзімера Марозава<ref>[https://web.archive.org/web/20230602214755/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-person/24980/ МОРОЗОВ Володимир Михайлович]</ref>. На 2025 год «Беларуская чыгунка» налічвала звыш 60 000 супрацоўнікаў. Штодня на станцыях грузілі звыш 200 000 т грузаў і перавізілі звыш 200 000 паяжджанаў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сергяенка: БЧ - гэта ня проста работа, гэта жыцьцёвы шлях больш як 400 дынастый|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/sergjaenka-bch-geta-ne-prosta-rabota-geta-zhytstsevy-shljah-bolsh-jak-400-dynastyj-147826-2025/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=1 жніўня 2025|дата доступу=3 жніўня 2025}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Славянскі экспрэс]] * [[Беластоцкая чыгунка]] * [[Транспартная міліцыя (Беларусь)|Транспартная міліцыя]] * [[Транспартная пракуратура (Беларусь)|Транспартная пракуратура]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Прэс-цэнтар|спасылка=https://www.rw.by/be/corporate/press_center/|выдавец=ДА «Беларуская чыгунка»|дата публікацыі=2025|дата доступу=3 жніўня 2025}} ** [https://pass.rw.by/be/ Расклад цягнікоў]{{Недаступная спасылка|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: [https://web.archive.org/web/20250618054854/https://pass.rw.by/be/tablo анлайн-таблё] * [https://web.archive.org/web/20110428170840/http://chygunka.ru/ Вершы пра беларускую чыгунку] {{БЧ}} [[Катэгорыя:Беларуская чыгунка| ]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Кабінэту Міністраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Ленінскі раён (Менск)]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1936 годзе]] h27e7o6ju05ubolrs9fosnhyl2xw988 0 69617 2670322 2581393 2026-05-23T13:03:51Z Czalex 51 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2670322 wikitext text/x-wiki {{Палітык |імя = Артур Фінькевіч |выява = |памер = |подпіс_пад_выявай = |пасада = Старшыня руху «[[Маладая Беларусь (рух)|Маладая Беларусь]]» |пачатак_тэрміну = 5 лістапада 2008 |канец_тэрміну = |прэзыдэнт = |прэм’ер-міністар = |папярэднік = |наступнік = |пасада2 = |пачатак_тэрміну2 = |канец_тэрміну2 = |папярэднік2 = |наступнік2 = |прэм’ер-міністар2 = |прэзыдэнт2 = |дата_нараджэньня = {{Нарадзіўся|8|2|1985|1}} |месца_нараджэньня = [[Менск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] |дата_сьмерці = |месца_сьмерці = |нацыянальнасьць = |назва_палітычнай_арганізацыі = Рух |партыя = «[[Маладая Беларусь (рух)|Маладая Беларусь]]» |сужэнец = |дзеці = |бацька = Уладзімер Фінькевіч |маці = |род = |адукацыя = [[Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]] (2012) |рэлігія = [[Хрысьціянства]] |подпіс = |узнагароды = |Commons = }} '''Арту́р Уладзі́меравіч Фіньке́віч''' (нарадзіўся 8 лютага 1985 году, [[Менск]]) — лідэр і заснавальнік руху «[[Маладая Беларусь (рух)|Маладая Беларусь]]», адзін з колішніх лідэраў «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]», былы палітвязень. Прызнаны «[[Міжнародная амністыя|Міжнароднай Амністыяй]]» вязьнем сумленьня<ref>[https://web.archive.org/web/20090915213902/http://by.milinkevich.org/pr/speeches/data/ic_99/2440/rowselect-0-10/ Зварот Аляксандра Мілінкевіча да дыпламатычных прадстаўнкоў розных краінаў у Рэспубліцы Беларусь], 17 сьнежня 2007 г.</ref>. == Біяграфія == З 1987 па 1989 гады разам з бацькамі жыў у горадзе [[Сухумі]] ([[Абхазія]]). Вучыўся ў сярэдняй школе №135 г. Менску, затым — у ПТВ №38 па спэцыяльнасьці «апэратар па перапрацоўцы мяса і субпрадуктаў», пасьля — у Міжнародным гуманітарна-эканамічным інстытуце па спэцыяльнасьці «[[міжнародныя зносіны]]», адкуль увесну 2005 году быў выключаны. == Грамадзкая дзейнасьць == * Лідэр і заснавальнік руху «[[Маладая Беларусь (рух)|Маладая Беларусь]]» з 28 верасьня 2008 году, 10 ліпеня 2010 году быў пераабраны на зьезьдзе руху «[[Маладая Беларусь (рух)|Маладая Беларусь]]» * Сябра грамадзкай арганізацыі (незарэгістраванай) «[[Малады Фронт]]» (з 2001 да 9 кастрычніка 2008 году) * З восені 2001 году — сябра Ўправы, Цэнтральнае і палітычнае Рады, кіраўнік Рэгіянальнага аддзелу (2001—2005) * Намесьнік старшыні МФ па міжнародных дачыненьнях (з сакавіка па кастрычнік 2008 году) * Пераможца курсаў «[[DJ Адраджэньня]]» (2001—2002), якія праводзіў [[Павал Севярынец]] * Вядучы «[[Шоў Беларушчыны]]» * Адзін з абаронцаў [[Курапаты|Курапатаў]] (2001—2002) * Удзельнік акцыяў 18—19 кастрычніка 2004 году супраць фальсыфікацыі вынікаў [[Рэфэрэндум у Беларусі 2004 году|рэфэрэндуму]] * Удзельнік пратэсных выступаў супраць фальсыфікацыі вынікаў [[Парлямэнцкія выбары ў Беларусі 2008 году|парлямэнцкіх выбараў 28 верасьня 2008]] і [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2010 году|прэзыдэнцкіх выбараў 19 сьнежня 2010]] * Удзельнік акцыяў «Дзень Сьвятога Валянціна» (2002—2004, 2008) * Удзельнік акцыяў «Дзень Волі» (2002—2005, 2008—2010) * Удзельнік акцыяў «[[Чарнобыльскі Шлях]]» (2002—2005, 2009—2010) * Удзельнік акцыяў салідэрнасьці з палітвязьнямі і ў памяць зьніклых беларускіх палітыкаў (з 2005 году) * Удзельнік акцыі салідарнасьці з Саюзам палякаў Беларусі 5-га жніўня 2005 гг. Атрымаў [https://spring96.org/be/news/2702 10 сутак] арышту. * Удзельнік шматлікіх міжнародных канфэрэнцыяў у тым ліку YEPP, EDS, Solidarity Express і іншыя * Каардынатар штабу перадвыбарчага блёку «[[Маладая Беларусь (палітычны блёк)|Маладая Беларусь]]» (2004) * Кіраўнік аргкамітэту па стварэньні Беларускага прафсаюзу студэнтаў, асьпірантаў і навучэнцаў (2003—2005) * У 2009 каардынатар моладзевай кааліцыі «За перамены!» * Дэлегат кангрэсаў [[Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі|Аб’яднаных дэмакратычных сілаў]] (2005 і 2007) * Сябра Палітычнае Рады [[Аб'яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі|АДС]] (2008) * Адзін з заснавальнікаў [[Беларускі незалежніцкі блёк|Беларускага незалежніцкага блёку]] 2009 * У 2010 годзе вылучаўся кандыдатам у дэпутаты ў [[Менскі гарадзкі Савет дэпутатаў]] па Ўбарэвіцкай выбарчай акрузе №7 і па афіцыйных выніках набраў 9,7% (38% па выніках правядзеньня незалежных «экзыт-пулаў») * Падчас прэзыдэнцкай кампаніі 2010 году ў Беларусі быў сябрам ініцыятыўных групаў і даверанай асобай кандыдатаў у прэзыдэнты Рэспублікі Беларусь [[Аляксей Міхалевіч|Аляксея Міхалевіча]] і [[Рыгор Кастусёў|Рыгора Кастусёва]] * Падчас «[[Аранжавая рэвалюцыя|Аранжавай рэвалюцыі]]» ва Ўкраіне правёў у [[Кіеў|Кіеве]] амаль месяц — узначальваў дэлегацыю «Маладога Фронту» у колькасьці некалькіх дзясяткаў чалавек == Затрыманьні і арышты == [[Затрыманьне|Затрыманы]] ўначы 31 студзеня 2006 году пры напісаньні перадвыбарчых графіці «Мы хочам новага!» і «Достал!». Зьмешчаны ў [[Сьледчы ізалятар МУС Беларусі|сьледчы ізалятар]] на вуліцы Валадарскага (так званую «Валадарку»). Абвінавачаны ў злосным хуліганстве й псаваньні дзяржаўнай маёмасьці ў асабліва буйных памерах. Прысуд: 2 гады абмежаваньня волі (так званай «хіміі»), адбываў пакараньне ў Магілёўскай спэцкамэндатуры № 43. 26 кастрычніка 2007 году быў пераведзены ў сьледчую турму №4 гораду Магілёва<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/976805.html Госьць онлайн-канфэрэнцыі — Артур Фінькевіч]</ref>. 20 сьнежня 2007 году быў асуджаны з ужываньнем артыкулу «рэцыдыў» на адзін год, 6 месяцаў і 15 дзён пазбаўленьня волі ў калёніі агульнага рэжыму. 5 лютага 2008 году пад ціскам беларускай грамадзкасьці і сусьветнай супольнасьці быў вызвалены пасьля паказальнага судовага працэсу па разглядзе касацыйнай скаргі ў Магілеўскім абласным судзе<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Артур Фінькевіч на волі|спасылка=http://www.svaboda.by/articleprintview/976784.html|выдавец=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=5 лютага 2008|дата доступу=6 лютага 2014}}</ref>. Прызнаны вязьнем сумленьня «[[Amnesty International]]». У 2004 годзе быў узнагароджаны нацыянальнай прэміяй «[[Хартыя-97|Хартыі-97]]» у галіне абароны правоў чалавека<ref>[http://www.levonevsky.org/index_arh2008.php?id=217 Хартия’97 вручила Шестую Национальную премию за защиту прав человека]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-ru}}</ref>. == Погляды і ацэнкі == Арганізацыя «ГейБеларусь» уключыла Фінькевіча ў свой «Чорны сьпіс» і абвінаваціла ў публічнай зьнявазе геяў у СМІ і падтрымцы іх дыскрымінацыі<ref name=b>[https://web.archive.org/web/20131104181552/http://gaybelarus.by/chorny_spis_page2.html Чорны сьпіс]. ГейБеларусь</ref>. Актывістка ЛГБТ [[Юлія Міцкевіч]] абвінаваціла Фінькевіча ў жаданьні ізаляваць гомасэксуалаў ад грамадзтва і інсьпіраваньні таталітарнымі сыстэмамі<ref name=c>[https://web.archive.org/web/20131103192145/http://naviny.by/rubrics/opinion/2008/05/05/ic_articles_410_156953 Юлия Мицкевич. ГОМО-СОВЕТИКУС. Быть «педерастом» в Беларуси]. naviny.by</ref>. 26-га чэрвеня 2019 года публічна [https://www.svaboda.org/a/30021690.html выбачыўся] перад ЛГБТ-супольнасьцю. Ён [https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10206048989541753&set=a.1246245134217&type=3&theater напісаў] у сваім Фэйсбуку: «Мы ўсе хочам разьвіцьця грамадзянскай супольнасьці, павагі да правоў чалавека з боку дзяржавы, але пры гэтым не заўсёды думаем пра правы і свабоды іншых. У Беларусі парушаюцца правы ў тым ліку ЛГБТ-супольнасьці. Кожны чалавек павінен адказваць за свае дзеянні і памылкі. Таму я прашу прабачэньня ў прадстаўнікоў ЛГБТ-супольнасьці Беларусі і пэрсанальна ў тых, каго абразіў у часе аднаго з інтэрвію ў 2008 годзе» == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160615000420/http://www.belaruspartisan.org/bel/blogs/finkevich/ Блог] на бачыне «[[Беларускі партызан]]» * [https://web.archive.org/web/20130215032356/http://www.mbelarus.net/ Сайт Руху «Маладая Беларусь»] * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Артур Фінькевіч|спасылка=http://www.belsat.eu/be/nasze_programy/episode/m,1527|выдавец=[[Белсат]]|дата публікацыі=27 траўня 2011|дата доступу=6 лютага 2014}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Фінькевіч, Артур}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску]] [[Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Вязьні сумленьня]] [[Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі]] [[Катэгорыя:Беларускія палітвязьні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] jzoyo3qo3l48py7ebok02wej65ypkp8 0 73087 2670413 2669482 2026-05-24T04:51:11Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2670413 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Хвойнікі |Лацінка = Chvojniki |Статус = места |Назва ў родным склоне = Хвойнікаў |Герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Chojniki.svg{{!}}border |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1504 годам |Статус з = 1967 |Магдэбурскае права = |Былая назва = Хвоиники |Мясцовая назва = Хвайнікі |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13278 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247600 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = Сядзіба Аўраамавых |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Хво́йнікі''' (афіцыйная назва — ''Хо́йнікі''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref>) — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 103 км на поўдзень ад [[Гомель|Гомля]], чыгуначная станцыя на адгалінаваньні Васілевічы — Хвойнікі лініі [[Каленкавічы]] — [[Гомель]]. Аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Каленкавічы]], [[Брагін]]. Хвойнікі — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); [[Хвойніцкі замак|невялікі прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна [[клясыцызм]]у і [[нэаготыка|нэаготыкі]] канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Месца на краю асушанага на сёньня балота, дзе калісьці паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Гэтае ўзвышша на заднім пляне, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|значак|зьлева|170px|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша зь Лісьцьвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]] [[Тапонім]] Хвойнікі ўтварыўся ад паняцьцяў [[хвоя|хвоі]], [[хваёвыя лясы|хваёвых лясоў]]<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref>{{Заўвага|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісаньні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{Заўвага|Гэта ня дзьве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хвойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за вэрсію?! Аднак, на стэндзе ў будынку райвыканкаму і на ўездзе ў Хвойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёну напісана такое.}}, хоць самое паселішча ўзьнікла ў нізкім месцы, сярод балота, дзе хвоя суцэльна не расьце. Імаверна, на новае сяло была перанесеная назва парослага хвайнікамі ўзвышша (ёсьць і сёньня, але даўно разаранае), якое аддзяляла яго ад даўняга брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]а. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192.</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, пэўна, і сымболіка сучасных Хвойнікаў збольшага адпаведная ня іх месцазнаходжаньню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для селішча, паўсталага на краю балота. Традыцыйная гістарычная назва места — Хво́йнікі<ref>[https://www.svaboda.org/a/viaczorka-u-bierasci/28062505.html «Беларускія назвы вернуцца і для Хвойнікаў, і для Берасьця», — Вінцук Вячорка прэзэнтаваў кнігу ў Берасьці], [[Радыё Свабода]], 19 кастрычніка 2016 г.</ref><ref name="rohaleu">Аляксандар Рогалеў. Пра назву горада Хойнікі] // Хойнікшчыны спеўная душа. Народная духоўная культура Хойніцкага краю: Фальклорна-этнаграфічны зборнік / пад агул. рэд. В. Новак. — {{Менск (Мінск)}}: «Выдавецкі цэнтр БДУ», 2010. С. 287—288.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 78.</ref><ref>{{Літаратура/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласьць}} С. 204.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190816003258/http://dspace.mspu.by/handle/123456789/1415 Пра змены ў сістэме айконімаў Мазырскага Палесся] / В. В. Шур // Слово. Текст. Социум : сборник научных трудов преподавателей филологического факультета / Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Мозырский государственный педагогический университет имени И. П. Шамякина»; [редколлегия: Л. В. Исмайлова (ответственный редактор) и др.]. — Мозырь : МГПУ им. И. П. Шамякина, 2011. С. 148—154.</ref> або ''Хвайнікі́''<ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 11.</ref>. [[наркамаўка|Цяперашняя афіцыйная]] назва ''Хойнікі'' ({{мова-pl|Chojniki|скарочана}} ад {{мова-pl|chojnik|скарочана}} — хвойнік, {{мова-ru|Хойники|скарочана}}) ёсьць замацаванай у расейскай мове польскай формай тапоніму<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/25444820.html Аддайма Брэст брэтонцам!], [[Радыё Свабода]], 3 ліпеня 2014 г.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 129, 157.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/30137752.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Хойнікі ці Хвойнікі?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 1 верасьня 2019 г.</ref>. Адбывалася гэта паволі. Неаднаразова ў польска- і лацінамоўных крыніцах выкарыстоўвалася беларуская форма. Напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 году пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры зьдзяйсьненьні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у мэтрычных кнігах [[Юравічы|Юравіцкага касьцёлу]] запісана, што ён «з Хвойнікаў» (''de Chwoyniki'')<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217 Бельскі С. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін.]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII ст. пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у ''Новы Харленж'' на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводзтве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 год, «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 год; зрэдку ў дакумэнтах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600, 1618 гады)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637.</ref>. Аднак, празь некалькі гадоў рыма-каталікоў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазьней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваньнях рыма-каталікі Шуйскія, і тую спробу спасьціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177.</ref>. Паводле Чэслава Пяткевіча, які жыў на Палесьсі ад свайго нараджэньня ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго ''Хвайнікамі''<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. Nr. 1—24. S. 249—252.</ref>. У нарматыўным даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]» традыцыйная гістарычная назва Хвойнікі фіксуецца як варыянтная. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Хвойнікаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170px|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|100px|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза. 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 году{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…'' {{канец цытаты}}Дасьледчыкі чамусьці не зважаюць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго ў 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны ёсьць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла Лісьцьвін{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 426</ref>. Што і казаць — «блізкі сьвет»! Гэта, аднак, не зьбянтэжыла ўкладальнікаў яшчэ адной, больш новай энцыкляпэдыі<ref>Города, местечки и замки Великого княжества Литовского: энциклопедия / ред. совет: Т. В. Белова (пред.) [и др.]. — Минск: БЭ, 2009. С. 292</ref>}}. [[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх)]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў]]скага павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18.</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузыясты, а гісторыкі-дасьледчыкі. Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту...|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} [[Файл:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх]][[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363.</ref>. Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, Хвосницу, Ставокъ, Сосновую, половица Лопатина, Загайцы, Гостомълъ, Вытичов, Бышов, Бугаювъ, землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227.</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Хвойнікі ў рэестры 1569 г.jpg|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы князя [[Аляксандар Вішнявецкі|Аляксандра Вішнявецкага]] за гвалтоўны вывад дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі з Астраглядавічаў, Хвойнікаў, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушоў]] і Паселічаў з наступным пасяленьнем у вёсках свайго Брагінскага маёнтку<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6.</ref>. У 1598 годзе сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''Кіеўскай зямлі'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372.</ref>. У трыбунальскім акце ад 22 чэрвеня 1600 году што да Кіеўскага ваяводзтва засьведчаная нязгода Ш. Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю [[Адам Вішнявецкі|Адаму Аляксандравічу Вішнявецкаму]] сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю [[Міхаіл Вішнявецкі|Міхаілу Міхайлавічу Вішнявецкаму]] Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, [[Урочышча|урочышчы]], з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году Ш. Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''вечны запіс'', прызнаны ў [[Люблін]]скім трыбунале, на валоданьне Астраглядаўскім ключом (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47.</ref>. Зь імёнамі [[сужэнства]] Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе Гальшка Мікалаевая Харлінская склала [[тэстамэнт]], паводле якога Астраглядавічы разам з Хвойнікамі пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56.</ref>. Згодна з тарыфам падымнага падатку, у 1628 годзе пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397.</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога хвойніцкі прэсьвітэр Лука Чачотка ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141.</ref>, і Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох хвойніцкім настаяцелем названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151.</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бжазоўскіх]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170px|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках умацаваную сядзібу, званую замкам, дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты{{заўвага|Даволі дзіўна, але на гербе места Хвойнікі выяўлены сымбаль мураванага замку з трыма акруглымі ў пляне вежамі і ўязной брамай з характэрным зубчастым верхам. Але ж тут існаваў хіба сьціплы драўляны замак.}}. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя Курпскі паведамляў, што стаў у надта дрыгвяністай мясьціне з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што 5 харугваў, а папраўдзе і на 3 сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару 2-х палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431.</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]]  — [[Юравічы]]  — [[Брагін]]  — [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў З. Бжазоўскай мужу К. Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Хоць, магчыма, ініцыяваў перамену яшчэ ў першай палове XVII ст. ваявода берасьцейскі Максыміліян Бжазоўскі, збудаваўшы ў Хвойніках замак. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам’яті. Чернігівський полк. У 2 т. — Київ.: ДЦ "НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на [[Брагін|Брагинъ]], на Загалье, на Хвойники, на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 12 (1675—1676). — С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі без уліку сьвятароў князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва інаўроцлаўскага ваяводзіча Шчавінскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні [[Стрэчаньне|стрэчанскага]] кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзю, закупіўшы на [[кірмаш]]ы правіянт, спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хвойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў зьбіць, потым узяў пад варту і трымаў у замкавай турме ледзьве ня 3 месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287.</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя [[Дамінік Шуйскі|Дамініка Шуйскага]]. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, аканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а хвойніцкага баярына Стафана Пятроўскага з мушкету 2 разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352.</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170px|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170px|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 года.]] У 1698 годзе маёнтак Хвойнікі і [[Загальле]] (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя [[Станіслаў Шуйскі|Станіслава Шуйскага]] налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў, гаспадары яшчэ 2-х адпрацавалі [[чынш]] у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў і 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''з прылегласьцямі'' ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю [[Мікалай Шуйскі|Мікалаю Шуйскаму]] ў мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «сялянскіх камораў», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 [[міля]]ў, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па 2 копы замкавага жыта і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці [[паркан]]ам таксама сіламі насельнікаў, каб між 2-ма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гадоў экспартэрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700.</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286.</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]][[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170px|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў у двары Хвойніцкім Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>. [[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу ў кнігах Юравіцкага касьцёла пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] У 1748 годзе мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148.</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466.</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага Загароўскага, абвінавачваных у [[Гайдамак|гайдамацтве]]. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512.</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойніках, пэўна, разам зь вёскай Валокамі, якой няма ў тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх да «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22.</ref>. У 1750—1770 гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбіралася 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв.; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году, паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «толькі вадой» без далейшых касьцельных цырымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30.</ref>. Хвойніцкі маёнтак з Астраглядаўскім ключом знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны князя [[Войцех Шуйскі|Войцеха Шуйскага]] і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадкаеміца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць [[наезд]]. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref>. На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170px|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 году варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле{{Заўвага|Да парафіяльнага касьцёлу сьвяточная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў навакольлі пра тое сьвята пачулі!}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]] [[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170px|Сядзібны дом напярэдадні 1-й сусьветнай вайны каля вуліцы У. В. Жыляка]][[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.png|значак|170px|Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.]] [[Файл:У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт).png|значак|зьлева|170px|У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт)]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праэкт мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] [[Файл:Копія запісу аб продажы маёнтку хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт).jpg|значак|зьлева|170px|Копія запісу аб продажы маёнтку Хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт)<ref>Выпись из крепостной Минского Нотариального Архива. Книга по Речицкому уезду за 1887 год. № 18. С. 87 — 98. № 15</ref>]] [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170px|Капліца. Час выкананьня здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|зьлева|170px|Нязьдзейсьнены праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]][[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|170px|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] У выніку 2-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182.</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, соймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] [[Ян Мікалай Аскерка]], [[абат]] оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. [[Жытомір]]а Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам 20 асобаў. Імёныя астатніх засталіся невядомыя расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез 25 000 [[дукат]]аў, сабраных патрыётамі. У 2-й палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ 8000, а ў канцы сьнежня — 16 000 чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў 2000 дукатаў на ўтрыманьне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26.</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217.</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з 2-х бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і [[падпалкоўнік]] Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі 10-месячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З прычыны сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236.}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229.</ref>. У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]], марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6.}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвіскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14.</ref>. У пачатку 1831 году оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай ідэі сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, што нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66).</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 годзе ў Хвойніках паўстанцкія манэты 1831 году, пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, сьведчаць аб тым. Цікава: пра «flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli», як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышальскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59.</ref>. 15 сакавіка 1835 году, згодна з мэтрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтарня]] (Лянтэрня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандар, старэйшы брат Хведара, будучага знакамітага артыста Марыінскага тэатру ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся 2 штогадовыя кірмашы: 1—3 лютага і 1—4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190.</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 году ў Хвойніках, хутчэй ад старасьці, чым ад хваробы, у 81-гадовым веку памёр вялікі абозны ВКЛ Караль Прозар. 24 кастрычніка Мазырскі і Рэчыцкі дэкан Францішак Пазьняк, які быў астраглядаўскім пробашчам, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў радавым склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481.</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да Ўладыслава. Паводле рэвізіі 1847 году «Хвойніцкае габрэйскае таварыства» складалі 2393 душы<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref> Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзеялі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 113 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў (РДГА). Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гадох намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках вымуравалі нэагатычныя касьцёл і капліцу, вядомыя са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17—18 верасьня 1860 году мястэчка наведаў менскі архіяпіскап [[Міхал Галубовіч]]. У. Прозар прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 году Ўладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209.</ref>, сястра якога Зофія была замужам за сынам нябожчыка Мечыславам. У 1864 годзе Мечыслаў Прозар памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» і знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Чэслава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452.</ref>. У 1864 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта 2-клясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 году, «паводле мясцовага прадстаўленьня» праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі дабрачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «цудоўнай структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў і мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15.</ref>. Удава Мечыслава Прозара Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць радавога склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадкаемца Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з [[Арлоўская губэрня|Арлоўскай губэрні]], [[Карачаў|карачаўскаму]] Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і [[Трубчэўск|трубчэўскаму]] Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102.</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373.</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у верасьнёўскім нумары за 1895 год паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў [[лёх]], выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, — уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3.</ref>. У парэформавы пэрыяд Хвойнікі сталі цэнтрам аднайменнай воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і [[Пакроў]]скі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 гадох на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Хвойніках тады было 2685 жыхароў, зь якіх 1668 складалі габрэі<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref>.}}, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзеялі царква і капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54.</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1.</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзеяць чыгуначная станцыя. У 1912 годзе А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110.</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праэкт ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922 // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85.</ref>. У сьнежні 1918 году нямецкія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 году жаўнерамі [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170px|Местачковы дом, 1929 г.]][[Файл: Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170px|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РККА]] 1926 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хвойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19.</ref>. У чэрвені 1921 году непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўрамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102.</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў мястэчку і на станцыі дзеялі 2 пачатковыя і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|170px|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 году Хвойнікі — у складзе Гомельскай вобласьці. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзеялі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 расейскамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 году Хвойнікі атрымалі статус [[места]]. У 1972 годзе да места далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Максымальная колькасьць насельніцтва ў Хвойніках засьведчаная на 1989 год, калі тут жылі 17113 чалавек (згодна зь перапісам). === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1858 from:0 till:449 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2596 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2002 from:0 till:14600 bar:2006 from:0 till:13500 bar:2009 from:0 till:13844 bar:2018 from:0 till:12472 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1849 год — 580 чал., зь іх мяшчанаў 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1858 год — 449 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 426.</ref>; 1880 год — 500 чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Chojniki // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/620 620].</ref>; 1886 год — 580 чал.; 1897 год — 2596 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1906 год — 2685 чал. (1250 муж. і 1435 жан.), зь іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1668 юдэяў<ref name="pam">{{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}}</ref>; 1939 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 42.</ref>; 1970 год — 9,5 тыс. чал.; 1991 год — 15 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2002 год — 14,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 41.</ref>; 2004 год — 14,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 425.</ref>; 2005 год — 13,9 тыс. чал.; 2006 год — 13,5 тыс. чал.; 2008 год — 13,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 13,1 тыс. чал.; 2009 год — 13 844 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 12 698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 12 500 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 12 472 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Рэлігія === У 1990-я гады ў Хвойніках узьведзеныя новыя будынкі царквы Пакрова Багародзіцы і касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. === Адукацыя === У Хвойніках працуюць прафэсійны ліцэй, 4 сярэднія (у іх ліку гімназія), дзьве спартовыя школы і Школа мастацтваў. === Культура === Раённы Дом культуры, яго філія Цэнтр культуры м. Хвойнікі, дзее народны тэатр, народны ансамбль «Спадчына», пры Школе мастацтваў — дзіцячы ўзорны ансамбль «Верасок», ансамбль народнай музыкі «Крыніца», пры Цэнтры творчасьці дзяцей і моладзі адзьдзелу адукацыі райвыканкаму ўзорны ансамбль эстраднага танцу «DRIVE», Дом рамёстваў, раённая і местачковая бібліятэкі, раённы краязнаўчы музэй, выдаецца раённая газэта «Хойніцкія навіны». == Забудова == === Плян === Забудова Хвойнікаў злучылася з блізкімі паселішчамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хвойнікі, Новыя Хвойнікі і паўночна-заходні. Паводле генэральнага пляну ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хвойніках. У зьвязку з [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофай]] новае будаваньне ў месьце нязначнае. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="fn4">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. С. 10</ref> | '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|Плян Хвойнікаў 1886 году]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="fn4"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянэрская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="fn4"/> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|Плян Хвойнікаў 1864 году]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1864"/><ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="fn4"/> || Працы плошча |} == Эканоміка == Аўтарамонтны завод, завод гідраапаратуры ў складзе «МТЗ-ХОЛДЫНГ», завод ЖБВ — філія ААТ «Мазырскі ДБК», фабрыка мастацкіх вырабаў, Палескі вытворчы ўчастак ААТ «Мілкавіта». == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкі краязнаўчы музэй, вул. Карла Маркса, 19]][[Файл:Ivan Melezh Ludzi na bolote Hoiniki 01.jpg|значак|170px|Скульптурная кампазыцыя «[[Людзі на балоце (раман)|Людзі на балоце]]» ў Хвойніках.]] Хвойнікі — цэнтар традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Дзее Хвойніцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гатэлі «Журавінка». У месьце да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] паставілі помнік Смутку. === Адметныя мясьціны === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты). * Сядзібна-паркавы комплекс спадчынных ганаровых грамадзян Аўраамавых (пачатак XX ст.) на месцы сядзібы фальварку Валокі. === Страчаная спадчына === * Касьцёл (1859—1862), пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. * Капліца на могілках (1859—1862), пераўтвораная ў царкву. * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) у мясьціне, якая называлася Замкам. * Царква Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{Заўвага|Яе драўляны будынак зь лядашчымі, паводле сьвятара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на пляне 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), праблематычна ўважаць за страчаную архітэктурную каштоўнасьць, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэньня ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касьцёла ў самым цэнтры мястэчка Хвойнікі.}} == Асобы == * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — на думку Т. Касцюшкі, — «рэдкі грамадзянін» Рэчы Паспалітай, паводле расейскай імпэратрыцы Кацярыны ІІ, — «в числе первейших бунтовщиков почитаемый»<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Абозны Караль Прозар] Хойнікшчына</ref> * Аляксандар Стравінскі (1835—1911) — удзельнік расейска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генэрал-маёр (1898)<ref>[https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8F%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F Больш падрабязна гл.: Лянтарня]</ref> * Мікалай Селіваноўскі (1901—1997) — намесьнік міністра Дзяржбясьпекі СССР (1946—1951), генэрал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский] Хойнікшчына</ref>. * [[Якаў Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР * Ірына (нар. Тышкевіч) Бяляўская (1913—1975) — гісторык-славіст, прафэсар Маскоўскага унівэрсытэту імя М. В. Ламаносава <ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42# Ірына Бяляўская]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * Ізраіль Рабіновіч (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафэсар Ніжагародзкага унівэрсытэту, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасьмяротна). * Ізраіль Фішман (1914—2004) — доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар Казанскага унівэрсытэту<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман], Хойнікшчына</ref> * Іван (Ян) Цішкевіч (1919—2001) — правазнаўца, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> * Уладзімер Чачот (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага пэдагагічнага унівэрсытэту, прафэсар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Уладзімер Чачот]{{ref-pl}}, Хойнікшчына</ref>. * Іосіф Тойбін (1919—1988) — літаратуразнаўца, дасьледчык творчасьці А. С. Пушкіна, доктар філялягічных навук, прафэсар Курскага пэдагагічнага інстытуту, выдатнік народнай асьветы РСФСР. * Міхаіл Пізенгольц (1926—2003) — эканаміст, пэдагог. Спэцыяліст у галіне фінансавай дзейнасьці буйных сельгаспрадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук, прафэсар. * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — дзяяч беларускай эміграцыі ў [[ЗША]] * [[Інэса Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Мікалай Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хвойнікі, сябра Беларускага саюзу мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімер Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, член-карэспандэнт НАН Беларусі, прафэсар ГДУ імя Ф. Скарыны<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі] Хойнікшчына</ref>. * [[Віктар Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук] Хойнікшчына</ref>. * [[Алег Берасьнеў]] (1940—2014) — навуковец ў галіне дынамікі трываласьці і надзейнасьці машынаў, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев] Хойнікшчына</ref>. * [[Аляксандар Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Метеором промелькнул по небосклону] Хойнікшчына</ref> * [[Сяргей Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Віктар Ганчарэнка]] (нар. 1977) — футбаліст, трэнэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Маргарыта Махнева]] (у Хвойніках — Цішкевіч) (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * [[Вольга Худзенка]] (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300 Вольга Худзенка]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Навігацыйная група |назоў = Хвойнікі ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Хвойніцкі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Хвойнікі| ]] [[Катэгорыя:Гарады Гомельскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] edjcrt826r6uxcuuxcgxh23h3tlbeki 2670417 2670413 2026-05-24T04:53:49Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2670417 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Хвойнікі |Лацінка = Chvojniki |Статус = места |Назва ў родным склоне = Хвойнікаў |Герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Chojniki.svg{{!}}border |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1504 годам |Статус з = 1967 |Магдэбурскае права = |Былая назва = Хвоиники |Мясцовая назва = Хвайнікі |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13278 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247600 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = Сядзіба Аўраамавых |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Хво́йнікі''' (афіцыйная назва — ''Хо́йнікі''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref>) — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 103 км на поўдзень ад [[Гомель|Гомля]], чыгуначная станцыя на адгалінаваньні Васілевічы — Хвойнікі лініі [[Каленкавічы]] — [[Гомель]]. Аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Каленкавічы]], [[Брагін]]. Хвойнікі — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); [[Хвойніцкі замак|невялікі прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна [[клясыцызм]]у і [[нэаготыка|нэаготыкі]] канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Месца на краю асушанага на сёньня балота, дзе калісьці паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Гэтае ўзвышша на заднім пляне, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|значак|зьлева|170px|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша зь Лісьцьвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]] [[Тапонім]] Хвойнікі ўтварыўся ад паняцьцяў [[хвоя|хвоі]], [[хваёвыя лясы|хваёвых лясоў]]<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref>{{Заўвага|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісаньні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{Заўвага|Гэта ня дзьве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хвойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за вэрсію?! Аднак, на стэндзе ў будынку райвыканкаму і на ўездзе ў Хвойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёну напісана такое.}}, хоць самое паселішча ўзьнікла ў нізкім месцы, сярод балота, дзе хвоя суцэльна не расьце. Імаверна, на новае сяло была перанесеная назва парослага хвайнікамі ўзвышша (ёсьць і сёньня, але даўно разаранае), якое аддзяляла яго ад даўняга брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]а. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192.</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, пэўна, і сымболіка сучасных Хвойнікаў збольшага адпаведная ня іх месцазнаходжаньню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для селішча, паўсталага на краю балота. Традыцыйная гістарычная назва места — Хво́йнікі<ref>[https://www.svaboda.org/a/viaczorka-u-bierasci/28062505.html «Беларускія назвы вернуцца і для Хвойнікаў, і для Берасьця», — Вінцук Вячорка прэзэнтаваў кнігу ў Берасьці], [[Радыё Свабода]], 19 кастрычніка 2016 г.</ref><ref name="rohaleu">Аляксандар Рогалеў. Пра назву горада Хойнікі] // Хойнікшчыны спеўная душа. Народная духоўная культура Хойніцкага краю: Фальклорна-этнаграфічны зборнік / пад агул. рэд. В. Новак. — {{Менск (Мінск)}}: «Выдавецкі цэнтр БДУ», 2010. С. 287—288.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 78.</ref><ref>{{Літаратура/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласьць}} С. 204.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190816003258/http://dspace.mspu.by/handle/123456789/1415 Пра змены ў сістэме айконімаў Мазырскага Палесся] / В. В. Шур // Слово. Текст. Социум : сборник научных трудов преподавателей филологического факультета / Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Мозырский государственный педагогический университет имени И. П. Шамякина»; [редколлегия: Л. В. Исмайлова (ответственный редактор) и др.]. — Мозырь : МГПУ им. И. П. Шамякина, 2011. С. 148—154.</ref> або ''Хвайнікі́''<ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 11.</ref>. [[наркамаўка|Цяперашняя афіцыйная]] назва ''Хойнікі'' ({{мова-pl|Chojniki|скарочана}} ад {{мова-pl|chojnik|скарочана}} — хвойнік, {{мова-ru|Хойники|скарочана}}) ёсьць замацаванай у расейскай мове польскай формай тапоніму<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/25444820.html Аддайма Брэст брэтонцам!], [[Радыё Свабода]], 3 ліпеня 2014 г.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 129, 157.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/30137752.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Хойнікі ці Хвойнікі?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 1 верасьня 2019 г.</ref>. Адбывалася гэта паволі. Неаднаразова ў польска- і лацінамоўных крыніцах выкарыстоўвалася беларуская форма. Напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 году пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры зьдзяйсьненьні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у мэтрычных кнігах [[Юравічы|Юравіцкага касьцёлу]] запісана, што ён «з Хвойнікаў» (''de Chwoyniki'')<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217 Бельскі С. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін.]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII ст. пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у ''Новы Харленж'' на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводзтве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 год, «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 год; зрэдку ў дакумэнтах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600, 1618 гады)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637.</ref>. Аднак, празь некалькі гадоў рыма-каталікоў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазьней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваньнях рыма-каталікі Шуйскія, і тую спробу спасьціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177.</ref>. Паводле Чэслава Пяткевіча, які жыў на Палесьсі ад свайго нараджэньня ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго ''Хвайнікамі''<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. Nr. 1—24. S. 249—252.</ref>. У нарматыўным даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]» традыцыйная гістарычная назва Хвойнікі фіксуецца як варыянтная. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Хвойнікаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170px|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|100px|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза. 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 году{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…'' {{канец цытаты}}Дасьледчыкі чамусьці не зважаюць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго ў 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны ёсьць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла Лісьцьвін{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 426</ref>. Што і казаць — «блізкі сьвет»! Гэта, аднак, не зьбянтэжыла ўкладальнікаў яшчэ адной, больш новай энцыкляпэдыі<ref>Города, местечки и замки Великого княжества Литовского: энциклопедия / ред. совет: Т. В. Белова (пред.) [и др.]. — Минск: БЭ, 2009. С. 292</ref>}}. [[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх)]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў]]скага павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18.</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузыясты, а гісторыкі-дасьледчыкі. Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту...|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} [[Файл:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх]][[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363.</ref>. Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, Хвосницу, Ставокъ, Сосновую, половица Лопатина, Загайцы, Гостомълъ, Вытичов, Бышов, Бугаювъ, землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227.</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Хвойнікі ў рэестры 1569 г.jpg|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы князя [[Аляксандар Вішнявецкі|Аляксандра Вішнявецкага]] за гвалтоўны вывад дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі з Астраглядавічаў, Хвойнікаў, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушоў]] і Паселічаў з наступным пасяленьнем у вёсках свайго Брагінскага маёнтку<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6.</ref>. У 1598 годзе сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''Кіеўскай зямлі'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372.</ref>. У трыбунальскім акце ад 22 чэрвеня 1600 году што да Кіеўскага ваяводзтва засьведчаная нязгода Ш. Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю [[Адам Вішнявецкі|Адаму Аляксандравічу Вішнявецкаму]] сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю [[Міхаіл Вішнявецкі|Міхаілу Міхайлавічу Вішнявецкаму]] Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, [[Урочышча|урочышчы]], з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году Ш. Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''вечны запіс'', прызнаны ў [[Люблін]]скім трыбунале, на валоданьне Астраглядаўскім ключом (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47.</ref>. Зь імёнамі [[сужэнства]] Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе Гальшка Мікалаевая Харлінская склала [[тэстамэнт]], паводле якога Астраглядавічы разам з Хвойнікамі пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56.</ref>. Згодна з тарыфам падымнага падатку, у 1628 годзе пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397.</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога хвойніцкі прэсьвітэр Лука Чачотка ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141.</ref>, і Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох хвойніцкім настаяцелем названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151.</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бжазоўскіх]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170px|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках умацаваную сядзібу, званую замкам, дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты{{заўвага|Даволі дзіўна, але на гербе места Хвойнікі выяўлены сымбаль мураванага замку з трыма акруглымі ў пляне вежамі і ўязной брамай з характэрным зубчастым верхам. Але ж тут існаваў хіба сьціплы драўляны замак.}}. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя Курпскі паведамляў, што стаў у надта дрыгвяністай мясьціне з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што 5 харугваў, а папраўдзе і на 3 сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару 2-х палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431.</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]]  — [[Юравічы]]  — [[Брагін]]  — [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў З. Бжазоўскай мужу К. Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Хоць, магчыма, ініцыяваў перамену яшчэ ў першай палове XVII ст. ваявода берасьцейскі Максыміліян Бжазоўскі, збудаваўшы ў Хвойніках замак. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам’яті. Чернігівський полк. У 2 т. — Київ.: ДЦ "НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на [[Брагін|Брагинъ]], на Загалье, на Хвойники, на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 12 (1675—1676). — С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі без уліку сьвятароў князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва інаўроцлаўскага ваяводзіча Шчавінскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні [[Стрэчаньне|стрэчанскага]] кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзю, закупіўшы на [[кірмаш]]ы правіянт, спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хвойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў зьбіць, потым узяў пад варту і трымаў у замкавай турме ледзьве ня 3 месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287.</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя [[Дамінік Шуйскі|Дамініка Шуйскага]]. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, аканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а хвойніцкага баярына Стафана Пятроўскага з мушкету 2 разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352.</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170px|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170px|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 года.]] У 1698 годзе маёнтак Хвойнікі і [[Загальле]] (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя [[Станіслаў Шуйскі|Станіслава Шуйскага]] налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў, гаспадары яшчэ 2-х адпрацавалі [[чынш]] у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў і 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''з прылегласьцямі'' ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю [[Мікалай Шуйскі|Мікалаю Шуйскаму]] ў мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «сялянскіх камораў», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 [[міля]]ў, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па 2 копы замкавага жыта і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці [[паркан]]ам таксама сіламі насельнікаў, каб між 2-ма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гадоў экспартэрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700.</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286.</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]][[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170px|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу ў кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў у двары Хвойніцкім Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>. У 1748 годзе мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148.</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466.</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага Загароўскага, абвінавачваных у [[Гайдамак|гайдамацтве]]. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512.</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойніках, пэўна, разам зь вёскай Валокамі, якой няма ў тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх да «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22.</ref>. У 1750—1770 гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбіралася 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв.; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году, паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «толькі вадой» без далейшых касьцельных цырымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30.</ref>. Хвойніцкі маёнтак з Астраглядаўскім ключом знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны князя [[Войцех Шуйскі|Войцеха Шуйскага]] і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадкаеміца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць [[наезд]]. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref>. На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170px|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 году варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле{{Заўвага|Да парафіяльнага касьцёлу сьвяточная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў навакольлі пра тое сьвята пачулі!}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]] [[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170px|Сядзібны дом напярэдадні 1-й сусьветнай вайны каля вуліцы У. В. Жыляка]][[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.png|значак|170px|Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.]] [[Файл:У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт).png|значак|зьлева|170px|У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт)]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праэкт мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] [[Файл:Копія запісу аб продажы маёнтку хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт).jpg|значак|зьлева|170px|Копія запісу аб продажы маёнтку Хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт)<ref>Выпись из крепостной Минского Нотариального Архива. Книга по Речицкому уезду за 1887 год. № 18. С. 87 — 98. № 15</ref>]] [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170px|Капліца. Час выкананьня здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|зьлева|170px|Нязьдзейсьнены праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]][[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|170px|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] У выніку 2-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182.</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, соймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] [[Ян Мікалай Аскерка]], [[абат]] оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. [[Жытомір]]а Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам 20 асобаў. Імёныя астатніх засталіся невядомыя расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез 25 000 [[дукат]]аў, сабраных патрыётамі. У 2-й палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ 8000, а ў канцы сьнежня — 16 000 чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў 2000 дукатаў на ўтрыманьне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26.</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217.</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з 2-х бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і [[падпалкоўнік]] Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі 10-месячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З прычыны сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236.}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229.</ref>. У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]], марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6.}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвіскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14.</ref>. У пачатку 1831 году оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай ідэі сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, што нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66).</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 годзе ў Хвойніках паўстанцкія манэты 1831 году, пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, сьведчаць аб тым. Цікава: пра «flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli», як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышальскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59.</ref>. 15 сакавіка 1835 году, згодна з мэтрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтарня]] (Лянтэрня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандар, старэйшы брат Хведара, будучага знакамітага артыста Марыінскага тэатру ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся 2 штогадовыя кірмашы: 1—3 лютага і 1—4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190.</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 году ў Хвойніках, хутчэй ад старасьці, чым ад хваробы, у 81-гадовым веку памёр вялікі абозны ВКЛ Караль Прозар. 24 кастрычніка Мазырскі і Рэчыцкі дэкан Францішак Пазьняк, які быў астраглядаўскім пробашчам, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў радавым склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481.</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да Ўладыслава. Паводле рэвізіі 1847 году «Хвойніцкае габрэйскае таварыства» складалі 2393 душы<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref> Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзеялі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 113 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў (РДГА). Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гадох намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках вымуравалі нэагатычныя касьцёл і капліцу, вядомыя са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17—18 верасьня 1860 году мястэчка наведаў менскі архіяпіскап [[Міхал Галубовіч]]. У. Прозар прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 году Ўладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209.</ref>, сястра якога Зофія была замужам за сынам нябожчыка Мечыславам. У 1864 годзе Мечыслаў Прозар памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» і знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Чэслава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452.</ref>. У 1864 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта 2-клясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 году, «паводле мясцовага прадстаўленьня» праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі дабрачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «цудоўнай структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў і мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15.</ref>. Удава Мечыслава Прозара Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць радавога склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадкаемца Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з [[Арлоўская губэрня|Арлоўскай губэрні]], [[Карачаў|карачаўскаму]] Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і [[Трубчэўск|трубчэўскаму]] Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102.</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373.</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у верасьнёўскім нумары за 1895 год паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў [[лёх]], выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, — уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3.</ref>. У парэформавы пэрыяд Хвойнікі сталі цэнтрам аднайменнай воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і [[Пакроў]]скі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 гадох на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Хвойніках тады было 2685 жыхароў, зь якіх 1668 складалі габрэі<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref>.}}, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзеялі царква і капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54.</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1.</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзеяць чыгуначная станцыя. У 1912 годзе А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110.</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праэкт ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922 // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85.</ref>. У сьнежні 1918 году нямецкія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 году жаўнерамі [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170px|Местачковы дом, 1929 г.]][[Файл: Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170px|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РККА]] 1926 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хвойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19.</ref>. У чэрвені 1921 году непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўрамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102.</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў мястэчку і на станцыі дзеялі 2 пачатковыя і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|170px|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 году Хвойнікі — у складзе Гомельскай вобласьці. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзеялі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 расейскамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 году Хвойнікі атрымалі статус [[места]]. У 1972 годзе да места далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Максымальная колькасьць насельніцтва ў Хвойніках засьведчаная на 1989 год, калі тут жылі 17113 чалавек (згодна зь перапісам). === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1858 from:0 till:449 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2596 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2002 from:0 till:14600 bar:2006 from:0 till:13500 bar:2009 from:0 till:13844 bar:2018 from:0 till:12472 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1849 год — 580 чал., зь іх мяшчанаў 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1858 год — 449 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 426.</ref>; 1880 год — 500 чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Chojniki // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/620 620].</ref>; 1886 год — 580 чал.; 1897 год — 2596 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1906 год — 2685 чал. (1250 муж. і 1435 жан.), зь іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1668 юдэяў<ref name="pam">{{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}}</ref>; 1939 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 42.</ref>; 1970 год — 9,5 тыс. чал.; 1991 год — 15 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2002 год — 14,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 41.</ref>; 2004 год — 14,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 425.</ref>; 2005 год — 13,9 тыс. чал.; 2006 год — 13,5 тыс. чал.; 2008 год — 13,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 13,1 тыс. чал.; 2009 год — 13 844 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 12 698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 12 500 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 12 472 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Рэлігія === У 1990-я гады ў Хвойніках узьведзеныя новыя будынкі царквы Пакрова Багародзіцы і касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. === Адукацыя === У Хвойніках працуюць прафэсійны ліцэй, 4 сярэднія (у іх ліку гімназія), дзьве спартовыя школы і Школа мастацтваў. === Культура === Раённы Дом культуры, яго філія Цэнтр культуры м. Хвойнікі, дзее народны тэатр, народны ансамбль «Спадчына», пры Школе мастацтваў — дзіцячы ўзорны ансамбль «Верасок», ансамбль народнай музыкі «Крыніца», пры Цэнтры творчасьці дзяцей і моладзі адзьдзелу адукацыі райвыканкаму ўзорны ансамбль эстраднага танцу «DRIVE», Дом рамёстваў, раённая і местачковая бібліятэкі, раённы краязнаўчы музэй, выдаецца раённая газэта «Хойніцкія навіны». == Забудова == === Плян === Забудова Хвойнікаў злучылася з блізкімі паселішчамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хвойнікі, Новыя Хвойнікі і паўночна-заходні. Паводле генэральнага пляну ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хвойніках. У зьвязку з [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофай]] новае будаваньне ў месьце нязначнае. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="fn4">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. С. 10</ref> | '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|Плян Хвойнікаў 1886 году]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="fn4"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянэрская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="fn4"/> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|Плян Хвойнікаў 1864 году]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1864"/><ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="fn4"/> || Працы плошча |} == Эканоміка == Аўтарамонтны завод, завод гідраапаратуры ў складзе «МТЗ-ХОЛДЫНГ», завод ЖБВ — філія ААТ «Мазырскі ДБК», фабрыка мастацкіх вырабаў, Палескі вытворчы ўчастак ААТ «Мілкавіта». == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкі краязнаўчы музэй, вул. Карла Маркса, 19]][[Файл:Ivan Melezh Ludzi na bolote Hoiniki 01.jpg|значак|170px|Скульптурная кампазыцыя «[[Людзі на балоце (раман)|Людзі на балоце]]» ў Хвойніках.]] Хвойнікі — цэнтар традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Дзее Хвойніцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гатэлі «Журавінка». У месьце да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] паставілі помнік Смутку. === Адметныя мясьціны === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты). * Сядзібна-паркавы комплекс спадчынных ганаровых грамадзян Аўраамавых (пачатак XX ст.) на месцы сядзібы фальварку Валокі. === Страчаная спадчына === * Касьцёл (1859—1862), пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. * Капліца на могілках (1859—1862), пераўтвораная ў царкву. * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) у мясьціне, якая называлася Замкам. * Царква Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{Заўвага|Яе драўляны будынак зь лядашчымі, паводле сьвятара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на пляне 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), праблематычна ўважаць за страчаную архітэктурную каштоўнасьць, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэньня ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касьцёла ў самым цэнтры мястэчка Хвойнікі.}} == Асобы == * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — на думку Т. Касцюшкі, — «рэдкі грамадзянін» Рэчы Паспалітай, паводле расейскай імпэратрыцы Кацярыны ІІ, — «в числе первейших бунтовщиков почитаемый»<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Абозны Караль Прозар] Хойнікшчына</ref> * Аляксандар Стравінскі (1835—1911) — удзельнік расейска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генэрал-маёр (1898)<ref>[https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8F%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F Больш падрабязна гл.: Лянтарня]</ref> * Мікалай Селіваноўскі (1901—1997) — намесьнік міністра Дзяржбясьпекі СССР (1946—1951), генэрал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский] Хойнікшчына</ref>. * [[Якаў Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР * Ірына (нар. Тышкевіч) Бяляўская (1913—1975) — гісторык-славіст, прафэсар Маскоўскага унівэрсытэту імя М. В. Ламаносава <ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42# Ірына Бяляўская]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * Ізраіль Рабіновіч (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафэсар Ніжагародзкага унівэрсытэту, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасьмяротна). * Ізраіль Фішман (1914—2004) — доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар Казанскага унівэрсытэту<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман], Хойнікшчына</ref> * Іван (Ян) Цішкевіч (1919—2001) — правазнаўца, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> * Уладзімер Чачот (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага пэдагагічнага унівэрсытэту, прафэсар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Уладзімер Чачот]{{ref-pl}}, Хойнікшчына</ref>. * Іосіф Тойбін (1919—1988) — літаратуразнаўца, дасьледчык творчасьці А. С. Пушкіна, доктар філялягічных навук, прафэсар Курскага пэдагагічнага інстытуту, выдатнік народнай асьветы РСФСР. * Міхаіл Пізенгольц (1926—2003) — эканаміст, пэдагог. Спэцыяліст у галіне фінансавай дзейнасьці буйных сельгаспрадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук, прафэсар. * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — дзяяч беларускай эміграцыі ў [[ЗША]] * [[Інэса Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Мікалай Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хвойнікі, сябра Беларускага саюзу мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімер Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, член-карэспандэнт НАН Беларусі, прафэсар ГДУ імя Ф. Скарыны<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі] Хойнікшчына</ref>. * [[Віктар Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук] Хойнікшчына</ref>. * [[Алег Берасьнеў]] (1940—2014) — навуковец ў галіне дынамікі трываласьці і надзейнасьці машынаў, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев] Хойнікшчына</ref>. * [[Аляксандар Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Метеором промелькнул по небосклону] Хойнікшчына</ref> * [[Сяргей Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Віктар Ганчарэнка]] (нар. 1977) — футбаліст, трэнэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Маргарыта Махнева]] (у Хвойніках — Цішкевіч) (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * [[Вольга Худзенка]] (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300 Вольга Худзенка]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Навігацыйная група |назоў = Хвойнікі ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Хвойніцкі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Хвойнікі| ]] [[Катэгорыя:Гарады Гомельскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] 5ejmw559geky98muug5ewy0xhy47roe 2670418 2670417 2026-05-24T04:55:46Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2670418 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Хвойнікі |Лацінка = Chvojniki |Статус = места |Назва ў родным склоне = Хвойнікаў |Герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Chojniki.svg{{!}}border |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1504 годам |Статус з = 1967 |Магдэбурскае права = |Былая назва = Хвоиники |Мясцовая назва = Хвайнікі |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13278 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247600 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = Сядзіба Аўраамавых |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Хво́йнікі''' (афіцыйная назва — ''Хо́йнікі''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref>) — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 103 км на поўдзень ад [[Гомель|Гомля]], чыгуначная станцыя на адгалінаваньні Васілевічы — Хвойнікі лініі [[Каленкавічы]] — [[Гомель]]. Аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Каленкавічы]], [[Брагін]]. Хвойнікі — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); [[Хвойніцкі замак|невялікі прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна [[клясыцызм]]у і [[нэаготыка|нэаготыкі]] канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Месца на краю асушанага на сёньня балота, дзе калісьці паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Гэтае ўзвышша на заднім пляне, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|значак|зьлева|170px|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша зь Лісьцьвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]] [[Тапонім]] Хвойнікі ўтварыўся ад паняцьцяў [[хвоя|хвоі]], [[хваёвыя лясы|хваёвых лясоў]]<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref>{{Заўвага|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісаньні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{Заўвага|Гэта ня дзьве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хвойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за вэрсію?! Аднак, на стэндзе ў будынку райвыканкаму і на ўездзе ў Хвойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёну напісана такое.}}, хоць самое паселішча ўзьнікла ў нізкім месцы, сярод балота, дзе хвоя суцэльна не расьце. Імаверна, на новае сяло была перанесеная назва парослага хвайнікамі ўзвышша (ёсьць і сёньня, але даўно разаранае), якое аддзяляла яго ад даўняга брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]а. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192.</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, пэўна, і сымболіка сучасных Хвойнікаў збольшага адпаведная ня іх месцазнаходжаньню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для селішча, паўсталага на краю балота. Традыцыйная гістарычная назва места — Хво́йнікі<ref>[https://www.svaboda.org/a/viaczorka-u-bierasci/28062505.html «Беларускія назвы вернуцца і для Хвойнікаў, і для Берасьця», — Вінцук Вячорка прэзэнтаваў кнігу ў Берасьці], [[Радыё Свабода]], 19 кастрычніка 2016 г.</ref><ref name="rohaleu">Аляксандар Рогалеў. Пра назву горада Хойнікі] // Хойнікшчыны спеўная душа. Народная духоўная культура Хойніцкага краю: Фальклорна-этнаграфічны зборнік / пад агул. рэд. В. Новак. — {{Менск (Мінск)}}: «Выдавецкі цэнтр БДУ», 2010. С. 287—288.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 78.</ref><ref>{{Літаратура/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласьць}} С. 204.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190816003258/http://dspace.mspu.by/handle/123456789/1415 Пра змены ў сістэме айконімаў Мазырскага Палесся] / В. В. Шур // Слово. Текст. Социум : сборник научных трудов преподавателей филологического факультета / Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Мозырский государственный педагогический университет имени И. П. Шамякина»; [редколлегия: Л. В. Исмайлова (ответственный редактор) и др.]. — Мозырь : МГПУ им. И. П. Шамякина, 2011. С. 148—154.</ref> або ''Хвайнікі́''<ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 11.</ref>. [[наркамаўка|Цяперашняя афіцыйная]] назва ''Хойнікі'' ({{мова-pl|Chojniki|скарочана}} ад {{мова-pl|chojnik|скарочана}} — хвойнік, {{мова-ru|Хойники|скарочана}}) ёсьць замацаванай у расейскай мове польскай формай тапоніму<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/25444820.html Аддайма Брэст брэтонцам!], [[Радыё Свабода]], 3 ліпеня 2014 г.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 129, 157.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/30137752.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Хойнікі ці Хвойнікі?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 1 верасьня 2019 г.</ref>. Адбывалася гэта паволі. Неаднаразова ў польска- і лацінамоўных крыніцах выкарыстоўвалася беларуская форма. Напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 году пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры зьдзяйсьненьні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у мэтрычных кнігах [[Юравічы|Юравіцкага касьцёлу]] запісана, што ён «з Хвойнікаў» (''de Chwoyniki'')<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217 Бельскі С. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін.]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII ст. пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у ''Новы Харленж'' на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводзтве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 год, «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 год; зрэдку ў дакумэнтах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600, 1618 гады)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637.</ref>. Аднак, празь некалькі гадоў рыма-каталікоў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазьней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваньнях рыма-каталікі Шуйскія, і тую спробу спасьціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177.</ref>. Паводле Чэслава Пяткевіча, які жыў на Палесьсі ад свайго нараджэньня ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго ''Хвайнікамі''<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. Nr. 1—24. S. 249—252.</ref>. У нарматыўным даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]» традыцыйная гістарычная назва Хвойнікі фіксуецца як варыянтная. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Хвойнікаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170px|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|100px|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза. 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 году{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…'' {{канец цытаты}}Дасьледчыкі чамусьці не зважаюць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго ў 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны ёсьць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла Лісьцьвін{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 426</ref>. Што і казаць — «блізкі сьвет»! Гэта, аднак, не зьбянтэжыла ўкладальнікаў яшчэ адной, больш новай энцыкляпэдыі<ref>Города, местечки и замки Великого княжества Литовского: энциклопедия / ред. совет: Т. В. Белова (пред.) [и др.]. — Минск: БЭ, 2009. С. 292</ref>}}. [[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх)]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў]]скага павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18.</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузыясты, а гісторыкі-дасьледчыкі. Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту...|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} [[Файл:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх]][[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363.</ref>. Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, Хвосницу, Ставокъ, Сосновую, половица Лопатина, Загайцы, Гостомълъ, Вытичов, Бышов, Бугаювъ, землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227.</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Хвойнікі ў рэестры 1569 г.jpg|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы князя [[Аляксандар Вішнявецкі|Аляксандра Вішнявецкага]] за гвалтоўны вывад дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі з Астраглядавічаў, Хвойнікаў, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушоў]] і Паселічаў з наступным пасяленьнем у вёсках свайго Брагінскага маёнтку<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6.</ref>. У 1598 годзе сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''Кіеўскай зямлі'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372.</ref>. У трыбунальскім акце ад 22 чэрвеня 1600 году што да Кіеўскага ваяводзтва засьведчаная нязгода Ш. Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю [[Адам Вішнявецкі|Адаму Аляксандравічу Вішнявецкаму]] сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю [[Міхаіл Вішнявецкі|Міхаілу Міхайлавічу Вішнявецкаму]] Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, [[Урочышча|урочышчы]], з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году Ш. Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''вечны запіс'', прызнаны ў [[Люблін]]скім трыбунале, на валоданьне Астраглядаўскім ключом (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47.</ref>. Зь імёнамі [[сужэнства]] Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе Гальшка Мікалаевая Харлінская склала [[тэстамэнт]], паводле якога Астраглядавічы разам з Хвойнікамі пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56.</ref>. Згодна з тарыфам падымнага падатку, у 1628 годзе пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397.</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога хвойніцкі прэсьвітэр Лука Чачотка ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141.</ref>, і Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох хвойніцкім настаяцелем названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151.</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бжазоўскіх]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170px|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках умацаваную сядзібу, званую замкам, дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты{{заўвага|Даволі дзіўна, але на гербе места Хвойнікі выяўлены сымбаль мураванага замку з трыма акруглымі ў пляне вежамі і ўязной брамай з характэрным зубчастым верхам. Але ж тут існаваў хіба сьціплы драўляны замак.}}. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя Курпскі паведамляў, што стаў у надта дрыгвяністай мясьціне з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што 5 харугваў, а папраўдзе і на 3 сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару 2-х палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431.</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]]  — [[Юравічы]]  — [[Брагін]]  — [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў З. Бжазоўскай мужу К. Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Хоць, магчыма, ініцыяваў перамену яшчэ ў першай палове XVII ст. ваявода берасьцейскі Максыміліян Бжазоўскі, збудаваўшы ў Хвойніках замак. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам’яті. Чернігівський полк. У 2 т. — Київ.: ДЦ "НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на [[Брагін|Брагинъ]], на Загалье, на Хвойники, на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 12 (1675—1676). — С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі без уліку сьвятароў князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва інаўроцлаўскага ваяводзіча Шчавінскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні [[Стрэчаньне|стрэчанскага]] кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзю, закупіўшы на [[кірмаш]]ы правіянт, спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хвойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў зьбіць, потым узяў пад варту і трымаў у замкавай турме ледзьве ня 3 месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287.</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя [[Дамінік Шуйскі|Дамініка Шуйскага]]. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, аканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а хвойніцкага баярына Стафана Пятроўскага з мушкету 2 разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352.</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170px|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170px|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 г.]] У 1698 годзе маёнтак Хвойнікі і [[Загальле]] (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя [[Станіслаў Шуйскі|Станіслава Шуйскага]] налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў, гаспадары яшчэ 2-х адпрацавалі [[чынш]] у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў і 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''з прылегласьцямі'' ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю [[Мікалай Шуйскі|Мікалаю Шуйскаму]] ў мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «сялянскіх камораў», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 [[міля]]ў, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па 2 копы замкавага жыта і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці [[паркан]]ам таксама сіламі насельнікаў, каб між 2-ма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гадоў экспартэрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700.</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286.</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]][[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170px|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу ў кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|зьлева|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў у двары Хвойніцкім Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>. У 1748 годзе мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148.</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466.</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага Загароўскага, абвінавачваных у [[Гайдамак|гайдамацтве]]. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512.</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойніках, пэўна, разам зь вёскай Валокамі, якой няма ў тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх да «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22.</ref>. У 1750—1770 гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбіралася 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв.; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году, паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «толькі вадой» без далейшых касьцельных цырымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30.</ref>. Хвойніцкі маёнтак з Астраглядаўскім ключом знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны князя [[Войцех Шуйскі|Войцеха Шуйскага]] і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадкаеміца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць [[наезд]]. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref>. На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170px|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 году варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле{{Заўвага|Да парафіяльнага касьцёлу сьвяточная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў навакольлі пра тое сьвята пачулі!}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]] [[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170px|Сядзібны дом напярэдадні 1-й сусьветнай вайны каля вуліцы У. В. Жыляка]][[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.png|значак|170px|Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.]] [[Файл:У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт).png|значак|зьлева|170px|У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт)]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праэкт мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] [[Файл:Копія запісу аб продажы маёнтку хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт).jpg|значак|зьлева|170px|Копія запісу аб продажы маёнтку Хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт)<ref>Выпись из крепостной Минского Нотариального Архива. Книга по Речицкому уезду за 1887 год. № 18. С. 87 — 98. № 15</ref>]] [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170px|Капліца. Час выкананьня здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|зьлева|170px|Нязьдзейсьнены праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]][[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|170px|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] У выніку 2-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182.</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, соймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] [[Ян Мікалай Аскерка]], [[абат]] оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. [[Жытомір]]а Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам 20 асобаў. Імёныя астатніх засталіся невядомыя расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез 25 000 [[дукат]]аў, сабраных патрыётамі. У 2-й палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ 8000, а ў канцы сьнежня — 16 000 чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў 2000 дукатаў на ўтрыманьне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26.</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217.</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з 2-х бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і [[падпалкоўнік]] Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі 10-месячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З прычыны сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236.}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229.</ref>. У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]], марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6.}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвіскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14.</ref>. У пачатку 1831 году оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай ідэі сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, што нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66).</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 годзе ў Хвойніках паўстанцкія манэты 1831 году, пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, сьведчаць аб тым. Цікава: пра «flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli», як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышальскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59.</ref>. 15 сакавіка 1835 году, згодна з мэтрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтарня]] (Лянтэрня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандар, старэйшы брат Хведара, будучага знакамітага артыста Марыінскага тэатру ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся 2 штогадовыя кірмашы: 1—3 лютага і 1—4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190.</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 году ў Хвойніках, хутчэй ад старасьці, чым ад хваробы, у 81-гадовым веку памёр вялікі абозны ВКЛ Караль Прозар. 24 кастрычніка Мазырскі і Рэчыцкі дэкан Францішак Пазьняк, які быў астраглядаўскім пробашчам, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў радавым склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481.</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да Ўладыслава. Паводле рэвізіі 1847 году «Хвойніцкае габрэйскае таварыства» складалі 2393 душы<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref> Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзеялі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 113 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў (РДГА). Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гадох намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках вымуравалі нэагатычныя касьцёл і капліцу, вядомыя са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17—18 верасьня 1860 году мястэчка наведаў менскі архіяпіскап [[Міхал Галубовіч]]. У. Прозар прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 году Ўладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209.</ref>, сястра якога Зофія была замужам за сынам нябожчыка Мечыславам. У 1864 годзе Мечыслаў Прозар памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» і знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Чэслава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452.</ref>. У 1864 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта 2-клясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 году, «паводле мясцовага прадстаўленьня» праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі дабрачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «цудоўнай структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў і мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15.</ref>. Удава Мечыслава Прозара Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць радавога склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадкаемца Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з [[Арлоўская губэрня|Арлоўскай губэрні]], [[Карачаў|карачаўскаму]] Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і [[Трубчэўск|трубчэўскаму]] Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102.</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373.</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у верасьнёўскім нумары за 1895 год паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў [[лёх]], выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, — уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3.</ref>. У парэформавы пэрыяд Хвойнікі сталі цэнтрам аднайменнай воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і [[Пакроў]]скі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 гадох на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Хвойніках тады было 2685 жыхароў, зь якіх 1668 складалі габрэі<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref>.}}, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзеялі царква і капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54.</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1.</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзеяць чыгуначная станцыя. У 1912 годзе А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110.</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праэкт ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922 // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85.</ref>. У сьнежні 1918 году нямецкія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 году жаўнерамі [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170px|Местачковы дом, 1929 г.]][[Файл: Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170px|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РККА]] 1926 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хвойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19.</ref>. У чэрвені 1921 году непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўрамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102.</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў мястэчку і на станцыі дзеялі 2 пачатковыя і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|170px|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 году Хвойнікі — у складзе Гомельскай вобласьці. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзеялі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 расейскамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 году Хвойнікі атрымалі статус [[места]]. У 1972 годзе да места далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Максымальная колькасьць насельніцтва ў Хвойніках засьведчаная на 1989 год, калі тут жылі 17113 чалавек (згодна зь перапісам). === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1858 from:0 till:449 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2596 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2002 from:0 till:14600 bar:2006 from:0 till:13500 bar:2009 from:0 till:13844 bar:2018 from:0 till:12472 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1849 год — 580 чал., зь іх мяшчанаў 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1858 год — 449 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 426.</ref>; 1880 год — 500 чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Chojniki // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/620 620].</ref>; 1886 год — 580 чал.; 1897 год — 2596 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1906 год — 2685 чал. (1250 муж. і 1435 жан.), зь іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1668 юдэяў<ref name="pam">{{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}}</ref>; 1939 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 42.</ref>; 1970 год — 9,5 тыс. чал.; 1991 год — 15 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2002 год — 14,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 41.</ref>; 2004 год — 14,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 425.</ref>; 2005 год — 13,9 тыс. чал.; 2006 год — 13,5 тыс. чал.; 2008 год — 13,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 13,1 тыс. чал.; 2009 год — 13 844 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 12 698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 12 500 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 12 472 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Рэлігія === У 1990-я гады ў Хвойніках узьведзеныя новыя будынкі царквы Пакрова Багародзіцы і касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. === Адукацыя === У Хвойніках працуюць прафэсійны ліцэй, 4 сярэднія (у іх ліку гімназія), дзьве спартовыя школы і Школа мастацтваў. === Культура === Раённы Дом культуры, яго філія Цэнтр культуры м. Хвойнікі, дзее народны тэатр, народны ансамбль «Спадчына», пры Школе мастацтваў — дзіцячы ўзорны ансамбль «Верасок», ансамбль народнай музыкі «Крыніца», пры Цэнтры творчасьці дзяцей і моладзі адзьдзелу адукацыі райвыканкаму ўзорны ансамбль эстраднага танцу «DRIVE», Дом рамёстваў, раённая і местачковая бібліятэкі, раённы краязнаўчы музэй, выдаецца раённая газэта «Хойніцкія навіны». == Забудова == === Плян === Забудова Хвойнікаў злучылася з блізкімі паселішчамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хвойнікі, Новыя Хвойнікі і паўночна-заходні. Паводле генэральнага пляну ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хвойніках. У зьвязку з [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофай]] новае будаваньне ў месьце нязначнае. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="fn4">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. С. 10</ref> | '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|Плян Хвойнікаў 1886 году]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="fn4"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянэрская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="fn4"/> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|Плян Хвойнікаў 1864 году]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1864"/><ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="fn4"/> || Працы плошча |} == Эканоміка == Аўтарамонтны завод, завод гідраапаратуры ў складзе «МТЗ-ХОЛДЫНГ», завод ЖБВ — філія ААТ «Мазырскі ДБК», фабрыка мастацкіх вырабаў, Палескі вытворчы ўчастак ААТ «Мілкавіта». == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкі краязнаўчы музэй, вул. Карла Маркса, 19]][[Файл:Ivan Melezh Ludzi na bolote Hoiniki 01.jpg|значак|170px|Скульптурная кампазыцыя «[[Людзі на балоце (раман)|Людзі на балоце]]» ў Хвойніках.]] Хвойнікі — цэнтар традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Дзее Хвойніцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гатэлі «Журавінка». У месьце да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] паставілі помнік Смутку. === Адметныя мясьціны === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты). * Сядзібна-паркавы комплекс спадчынных ганаровых грамадзян Аўраамавых (пачатак XX ст.) на месцы сядзібы фальварку Валокі. === Страчаная спадчына === * Касьцёл (1859—1862), пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. * Капліца на могілках (1859—1862), пераўтвораная ў царкву. * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) у мясьціне, якая называлася Замкам. * Царква Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{Заўвага|Яе драўляны будынак зь лядашчымі, паводле сьвятара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на пляне 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), праблематычна ўважаць за страчаную архітэктурную каштоўнасьць, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэньня ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касьцёла ў самым цэнтры мястэчка Хвойнікі.}} == Асобы == * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — на думку Т. Касцюшкі, — «рэдкі грамадзянін» Рэчы Паспалітай, паводле расейскай імпэратрыцы Кацярыны ІІ, — «в числе первейших бунтовщиков почитаемый»<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Абозны Караль Прозар] Хойнікшчына</ref> * Аляксандар Стравінскі (1835—1911) — удзельнік расейска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генэрал-маёр (1898)<ref>[https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8F%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F Больш падрабязна гл.: Лянтарня]</ref> * Мікалай Селіваноўскі (1901—1997) — намесьнік міністра Дзяржбясьпекі СССР (1946—1951), генэрал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский] Хойнікшчына</ref>. * [[Якаў Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР * Ірына (нар. Тышкевіч) Бяляўская (1913—1975) — гісторык-славіст, прафэсар Маскоўскага унівэрсытэту імя М. В. Ламаносава <ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42# Ірына Бяляўская]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * Ізраіль Рабіновіч (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафэсар Ніжагародзкага унівэрсытэту, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасьмяротна). * Ізраіль Фішман (1914—2004) — доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар Казанскага унівэрсытэту<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман], Хойнікшчына</ref> * Іван (Ян) Цішкевіч (1919—2001) — правазнаўца, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> * Уладзімер Чачот (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага пэдагагічнага унівэрсытэту, прафэсар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Уладзімер Чачот]{{ref-pl}}, Хойнікшчына</ref>. * Іосіф Тойбін (1919—1988) — літаратуразнаўца, дасьледчык творчасьці А. С. Пушкіна, доктар філялягічных навук, прафэсар Курскага пэдагагічнага інстытуту, выдатнік народнай асьветы РСФСР. * Міхаіл Пізенгольц (1926—2003) — эканаміст, пэдагог. Спэцыяліст у галіне фінансавай дзейнасьці буйных сельгаспрадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук, прафэсар. * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — дзяяч беларускай эміграцыі ў [[ЗША]] * [[Інэса Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Мікалай Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хвойнікі, сябра Беларускага саюзу мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімер Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, член-карэспандэнт НАН Беларусі, прафэсар ГДУ імя Ф. Скарыны<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі] Хойнікшчына</ref>. * [[Віктар Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук] Хойнікшчына</ref>. * [[Алег Берасьнеў]] (1940—2014) — навуковец ў галіне дынамікі трываласьці і надзейнасьці машынаў, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев] Хойнікшчына</ref>. * [[Аляксандар Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Метеором промелькнул по небосклону] Хойнікшчына</ref> * [[Сяргей Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Віктар Ганчарэнка]] (нар. 1977) — футбаліст, трэнэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Маргарыта Махнева]] (у Хвойніках — Цішкевіч) (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * [[Вольга Худзенка]] (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300 Вольга Худзенка]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Навігацыйная група |назоў = Хвойнікі ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Хвойніцкі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Хвойнікі| ]] [[Катэгорыя:Гарады Гомельскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] 68wy1ru058k4t13vufj0s6mk3tpuz1g 2670423 2670418 2026-05-24T05:04:51Z Дамінік 64057 /* Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай */ 2670423 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Хвойнікі |Лацінка = Chvojniki |Статус = места |Назва ў родным склоне = Хвойнікаў |Герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Chojniki.svg{{!}}border |Гімн |Дата заснаваньня = перад 1504 годам |Статус з = 1967 |Магдэбурскае права = |Былая назва = Хвоиники |Мясцовая назва = Хвайнікі |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13278 |Год падліку колькасьці = 2022 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref>[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933.pdf Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа. — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.]</ref> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 247600 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = Сядзіба Аўраамавых |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 53 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 58 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Хво́йнікі''' (афіцыйная назва — ''Хо́йнікі''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць}}</ref>) — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Хвойніцкі раён|Хвойніцкага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Знаходзяцца за 103 км на поўдзень ад [[Гомель|Гомля]], чыгуначная станцыя на адгалінаваньні Васілевічы — Хвойнікі лініі [[Каленкавічы]] — [[Гомель]]. Аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Каленкавічы]], [[Брагін]]. Хвойнікі — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); [[Хвойніцкі замак|невялікі прыватнаўласьніцкі замак]] часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна [[клясыцызм]]у і [[нэаготыка|нэаготыкі]] канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Месца на краю асушанага на сёньня балота, дзе калісьці паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Гэтае ўзвышша на заднім пляне, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|значак|зьлева|170px|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша зь Лісьцьвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]] [[Тапонім]] Хвойнікі ўтварыўся ад паняцьцяў [[хвоя|хвоі]], [[хваёвыя лясы|хваёвых лясоў]]<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref>{{Заўвага|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісаньні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{Заўвага|Гэта ня дзьве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хвойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за вэрсію?! Аднак, на стэндзе ў будынку райвыканкаму і на ўездзе ў Хвойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёну напісана такое.}}, хоць самое паселішча ўзьнікла ў нізкім месцы, сярод балота, дзе хвоя суцэльна не расьце. Імаверна, на новае сяло была перанесеная назва парослага хвайнікамі ўзвышша (ёсьць і сёньня, але даўно разаранае), якое аддзяляла яго ад даўняга брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]а. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192.</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, пэўна, і сымболіка сучасных Хвойнікаў збольшага адпаведная ня іх месцазнаходжаньню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для селішча, паўсталага на краю балота. Традыцыйная гістарычная назва места — Хво́йнікі<ref>[https://www.svaboda.org/a/viaczorka-u-bierasci/28062505.html «Беларускія назвы вернуцца і для Хвойнікаў, і для Берасьця», — Вінцук Вячорка прэзэнтаваў кнігу ў Берасьці], [[Радыё Свабода]], 19 кастрычніка 2016 г.</ref><ref name="rohaleu">Аляксандар Рогалеў. Пра назву горада Хойнікі] // Хойнікшчыны спеўная душа. Народная духоўная культура Хойніцкага краю: Фальклорна-этнаграфічны зборнік / пад агул. рэд. В. Новак. — {{Менск (Мінск)}}: «Выдавецкі цэнтр БДУ», 2010. С. 287—288.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 78.</ref><ref>{{Літаратура/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гомельская вобласьць}} С. 204.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190816003258/http://dspace.mspu.by/handle/123456789/1415 Пра змены ў сістэме айконімаў Мазырскага Палесся] / В. В. Шур // Слово. Текст. Социум : сборник научных трудов преподавателей филологического факультета / Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Мозырский государственный педагогический университет имени И. П. Шамякина»; [редколлегия: Л. В. Исмайлова (ответственный редактор) и др.]. — Мозырь : МГПУ им. И. П. Шамякина, 2011. С. 148—154.</ref> або ''Хвайнікі́''<ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 11.</ref>. [[наркамаўка|Цяперашняя афіцыйная]] назва ''Хойнікі'' ({{мова-pl|Chojniki|скарочана}} ад {{мова-pl|chojnik|скарочана}} — хвойнік, {{мова-ru|Хойники|скарочана}}) ёсьць замацаванай у расейскай мове польскай формай тапоніму<ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/25444820.html Аддайма Брэст брэтонцам!], [[Радыё Свабода]], 3 ліпеня 2014 г.</ref><ref>{{Літаратура/Тапанімія Гомельшчыны|к}} С. 129, 157.</ref><ref>[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/30137752.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Хойнікі ці Хвойнікі?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 1 верасьня 2019 г.</ref>. Адбывалася гэта паволі. Неаднаразова ў польска- і лацінамоўных крыніцах выкарыстоўвалася беларуская форма. Напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 году пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры зьдзяйсьненьні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у мэтрычных кнігах [[Юравічы|Юравіцкага касьцёлу]] запісана, што ён «з Хвойнікаў» (''de Chwoyniki'')<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217 Бельскі С. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін.]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII ст. пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у ''Новы Харленж'' на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводзтве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 год, «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 год; зрэдку ў дакумэнтах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600, 1618 гады)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637.</ref>. Аднак, празь некалькі гадоў рыма-каталікоў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазьней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваньнях рыма-каталікі Шуйскія, і тую спробу спасьціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177.</ref>. Паводле Чэслава Пяткевіча, які жыў на Палесьсі ад свайго нараджэньня ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго ''Хвайнікамі''<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. Nr. 1—24. S. 249—252.</ref>. У нарматыўным даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]» традыцыйная гістарычная назва Хвойнікі фіксуецца як варыянтная. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Хвойнікаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170px|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|100px|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза. 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 году{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…'' {{канец цытаты}}Дасьледчыкі чамусьці не зважаюць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго ў 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны ёсьць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму ваяку Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла Лісьцьвін{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} С. 426</ref>. Што і казаць — «блізкі сьвет»! Гэта, аднак, не зьбянтэжыла ўкладальнікаў яшчэ адной, больш новай энцыкляпэдыі<ref>Города, местечки и замки Великого княжества Литовского: энциклопедия / ред. совет: Т. В. Белова (пред.) [и др.]. — Минск: БЭ, 2009. С. 292</ref>}}. [[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх)]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў]]скага павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18.</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузыясты, а гісторыкі-дасьледчыкі. Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту...|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} [[Файл:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх]][[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363.</ref>. Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, Хвосницу, Ставокъ, Сосновую, половица Лопатина, Загайцы, Гостомълъ, Вытичов, Бышов, Бугаювъ, землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227.</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009).</ref>. === Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Хвойнікі ў рэестры 1569 г.jpg|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы князя [[Аляксандар Вішнявецкі|Аляксандра Вішнявецкага]] за гвалтоўны вывад дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі з Астраглядавічаў, Хвойнікаў, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушоў]] і Паселічаў з наступным пасяленьнем у вёсках свайго Брагінскага маёнтку<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6.</ref>. У 1598 годзе сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''Кіеўскай зямлі'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372.</ref>. У трыбунальскім акце ад 22 чэрвеня 1600 году што да Кіеўскага ваяводзтва засьведчаная нязгода Ш. Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю [[Адам Вішнявецкі|Адаму Аляксандравічу Вішнявецкаму]] сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю [[Міхаіл Вішнявецкі|Міхаілу Міхайлавічу Вішнявецкаму]] Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, [[Урочышча|урочышчы]], з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году Ш. Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''вечны запіс'', прызнаны ў [[Люблін]]скім трыбунале, на валоданьне Астраглядаўскім ключом (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47.</ref>. Зь імёнамі [[сужэнства]] Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145.</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе Гальшка Мікалаевая Харлінская склала [[тэстамэнт]], паводле якога Астраглядавічы разам з Хвойнікамі пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрагамовіча]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56.</ref>. Згодна з тарыфам падымнага падатку, у 1628 годзе пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397.</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога хвойніцкі прэсьвітэр Лука Чачотка ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141.</ref>, і Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох хвойніцкім настаяцелем названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151.</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бжазоўскіх]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170px|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя Мікалая Абрамовіча складзены запіс «вечнага продажу» пагразлых у даўгах Астраглядавічаў і Хвойнікаў кіеўскаму падстолію [[Максыміліян Бжазоўскі|Максыміліяну Бжазоўскаму]], пра што Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67-68; Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках умацаваную сядзібу, званую замкам, дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты{{заўвага|Даволі дзіўна, але на гербе места Хвойнікі выяўлены сымбаль мураванага замку з трыма акруглымі ў пляне вежамі і ўязной брамай з характэрным зубчастым верхам. Але ж тут існаваў хіба сьціплы драўляны замак.}}. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя Курпскі паведамляў, што стаў у надта дрыгвяністай мясьціне з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што 5 харугваў, а папраўдзе і на 3 сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару 2-х палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431.</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]]  — [[Юравічы]]  — [[Брагін]]  — [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў З. Бжазоўскай мужу К. Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69.</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Хоць, магчыма, ініцыяваў перамену яшчэ ў першай палове XVII ст. ваявода берасьцейскі Максыміліян Бжазоўскі, збудаваўшы ў Хвойніках замак. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам’яті. Чернігівський полк. У 2 т. — Київ.: ДЦ "НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. Расейскі дакумэнт 1676 году засьведчыў, што пасланец казацкага гетмана Барыс Маршэўскі летась да [[Львоў|Львова]] ехаў накіроўваючыся ''«на [[Брагін|Брагинъ]], на Загалье, на Хвойники, на [[Мазыр|Мозырь]]…»''<ref>Акты, относящиеся к Южной и Западной России. Т. 12 (1675—1676). — С.-Петербург, 1882. Стб. 831</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі без уліку сьвятароў князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва інаўроцлаўскага ваяводзіча Шчавінскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні [[Стрэчаньне|стрэчанскага]] кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзю, закупіўшы на [[кірмаш]]ы правіянт, спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хвойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў зьбіць, потым узяў пад варту і трымаў у замкавай турме ледзьве ня 3 месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287.</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя [[Дамінік Шуйскі|Дамініка Шуйскага]]. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, аканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а хвойніцкага баярына Стафана Пятроўскага з мушкету 2 разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352.</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170px|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170px|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 г.]] У 1698 годзе маёнтак Хвойнікі і [[Загальле]] (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя [[Станіслаў Шуйскі|Станіслава Шуйскага]] налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў, гаспадары яшчэ 2-х адпрацавалі [[чынш]] у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў і 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''з прылегласьцямі'' ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю [[Мікалай Шуйскі|Мікалаю Шуйскаму]] ў мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «сялянскіх камораў», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 [[міля]]ў, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па 2 копы замкавага жыта і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці [[паркан]]ам таксама сіламі насельнікаў, каб між 2-ма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гадоў экспартэрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С. 160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700.</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286.</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]][[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170px|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170px|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу 1747 г. у кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|зьлева|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў у двары Хвойніцкім Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>. У 1748 годзе мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148.</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466.</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага Загароўскага, абвінавачваных у [[Гайдамак|гайдамацтве]]. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512.</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чарговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойніках, пэўна, разам зь вёскай Валокамі, якой няма ў тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх да «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22.</ref>. У 1750—1770 гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбіралася 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв.; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году, паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «толькі вадой» без далейшых касьцельных цырымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30.</ref>. Хвойніцкі маёнтак з Астраглядаўскім ключом знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны князя [[Войцех Шуйскі|Войцеха Шуйскага]] і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадкаеміца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць [[наезд]]. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref>. На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170px|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 году варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле{{Заўвага|Да парафіяльнага касьцёлу сьвяточная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў навакольлі пра тое сьвята пачулі!}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]] [[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170px|Сядзібны дом напярэдадні 1-й сусьветнай вайны каля вуліцы У. В. Жыляка]][[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.png|значак|170px|Фрагмэнт сьпісу Астраглядавіцкай парафіі 1857 г.]] [[Файл:У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт).png|значак|зьлева|170px|У прыходзе Пакроўскай царквы 1857 г. (фрагмэнт)]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праэкт мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] [[Файл:Копія запісу аб продажы маёнтку хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт).jpg|значак|зьлева|170px|Копія запісу аб продажы маёнтку Хвойнікі ў 1887 г. (фрагмэнт)<ref>Выпись из крепостной Минского Нотариального Архива. Книга по Речицкому уезду за 1887 год. № 18. С. 87 — 98. № 15</ref>]] [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170px|Капліца. Час выкананьня здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|зьлева|170px|Нязьдзейсьнены праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]][[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|170px|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] У выніку 2-га падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182.</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, соймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] [[Ян Мікалай Аскерка]], [[абат]] оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. [[Жытомір]]а Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам 20 асобаў. Імёныя астатніх засталіся невядомыя расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез 25 000 [[дукат]]аў, сабраных патрыётамі. У 2-й палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ 8000, а ў канцы сьнежня — 16 000 чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў 2000 дукатаў на ўтрыманьне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26.</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217.</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з 2-х бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і [[падпалкоўнік]] Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі 10-месячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З прычыны сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236.}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229.</ref>. У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]], марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6.}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвіскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14.</ref>. У пачатку 1831 году оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай ідэі сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, што нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66).</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 годзе ў Хвойніках паўстанцкія манэты 1831 году, пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, сьведчаць аб тым. Цікава: пра «flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli», як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышальскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59.</ref>. 15 сакавіка 1835 году, згодна з мэтрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтарня]] (Лянтэрня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандар, старэйшы брат Хведара, будучага знакамітага артыста Марыінскага тэатру ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся 2 штогадовыя кірмашы: 1—3 лютага і 1—4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190.</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 году ў Хвойніках, хутчэй ад старасьці, чым ад хваробы, у 81-гадовым веку памёр вялікі абозны ВКЛ Караль Прозар. 24 кастрычніка Мазырскі і Рэчыцкі дэкан Францішак Пазьняк, які быў астраглядаўскім пробашчам, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў радавым склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481.</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да Ўладыслава. Паводле рэвізіі 1847 году «Хвойніцкае габрэйскае таварыства» складалі 2393 душы<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref> Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзеялі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 113 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расейскі дзяржаўны гістарычны архіў (РДГА). Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гадох намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках вымуравалі нэагатычныя касьцёл і капліцу, вядомыя са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17—18 верасьня 1860 году мястэчка наведаў менскі архіяпіскап [[Міхал Галубовіч]]. У. Прозар прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 году Ўладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209.</ref>, сястра якога Зофія была замужам за сынам нябожчыка Мечыславам. У 1864 годзе Мечыслаў Прозар памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» і знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Чэслава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452.</ref>. У 1864 годзе дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта 2-клясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 году, «паводле мясцовага прадстаўленьня» праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі дабрачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «цудоўнай структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў і мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15.</ref>. Удава Мечыслава Прозара Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць радавога склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадкаемца Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з [[Арлоўская губэрня|Арлоўскай губэрні]], [[Карачаў|карачаўскаму]] Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і [[Трубчэўск|трубчэўскаму]] Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102.</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373.</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у верасьнёўскім нумары за 1895 год паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў [[лёх]], выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, — уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3.</ref>. У парэформавы пэрыяд Хвойнікі сталі цэнтрам аднайменнай воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і [[Пакроў]]скі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 гадох на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў{{заўвага|Згодна зь іншымі зьвесткамі, у Хвойніках тады было 2685 жыхароў, зь якіх 1668 складалі габрэі<ref>Еврейская энциклопедия. Т. 15. — Санкт-Петебург: Брокгауз-Ефрон, 1913. Стб. 653</ref>.}}, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзеялі царква і капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54.</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1.</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзеяць чыгуначная станцыя. У 1912 годзе А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110.</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праэкт ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейская мірная дамова|Берасьцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), [[Нямецкая імпэрыя]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня [[Палеская акруга (1918—1919)|Палескай акругі (староства)]] з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922 // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85.</ref>. У сьнежні 1918 году нямецкія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 году жаўнерамі [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170px|Местачковы дом, 1929 г.]][[Файл: Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170px|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РККА]] 1926 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хвойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19.</ref>. У чэрвені 1921 году непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўрамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102.</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў мястэчку і на станцыі дзеялі 2 пачатковыя і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году — у [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] з цэнтрам у Мазыры. 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|170px|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 году Хвойнікі — у складзе Гомельскай вобласьці. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзеялі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 расейскамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 году Хвойнікі атрымалі статус [[места]]. У 1972 годзе да места далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Максымальная колькасьць насельніцтва ў Хвойніках засьведчаная на 1989 год, калі тут жылі 17113 чалавек (згодна зь перапісам). === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1858 from:0 till:449 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2596 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2002 from:0 till:14600 bar:2006 from:0 till:13500 bar:2009 from:0 till:13844 bar:2018 from:0 till:12472 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1849 год — 580 чал., зь іх мяшчанаў 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1858 год — 449 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 426.</ref>; 1880 год — 500 чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Chojniki // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/620 620].</ref>; 1886 год — 580 чал.; 1897 год — 2596 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1906 год — 2685 чал. (1250 муж. і 1435 жан.), зь іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1668 юдэяў<ref name="pam">{{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}}</ref>; 1939 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 42.</ref>; 1970 год — 9,5 тыс. чал.; 1991 год — 15 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2002 год — 14,6 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|17к}} С. 41.</ref>; 2004 год — 14,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2к}} С. 425.</ref>; 2005 год — 13,9 тыс. чал.; 2006 год — 13,5 тыс. чал.; 2008 год — 13,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 13,1 тыс. чал.; 2009 год — 13 844 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 12 698 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 12 500 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 12 472 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Рэлігія === У 1990-я гады ў Хвойніках узьведзеныя новыя будынкі царквы Пакрова Багародзіцы і касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. === Адукацыя === У Хвойніках працуюць прафэсійны ліцэй, 4 сярэднія (у іх ліку гімназія), дзьве спартовыя школы і Школа мастацтваў. === Культура === Раённы Дом культуры, яго філія Цэнтр культуры м. Хвойнікі, дзее народны тэатр, народны ансамбль «Спадчына», пры Школе мастацтваў — дзіцячы ўзорны ансамбль «Верасок», ансамбль народнай музыкі «Крыніца», пры Цэнтры творчасьці дзяцей і моладзі адзьдзелу адукацыі райвыканкаму ўзорны ансамбль эстраднага танцу «DRIVE», Дом рамёстваў, раённая і местачковая бібліятэкі, раённы краязнаўчы музэй, выдаецца раённая газэта «Хойніцкія навіны». == Забудова == === Плян === Забудова Хвойнікаў злучылася з блізкімі паселішчамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хвойнікі, Новыя Хвойнікі і паўночна-заходні. Паводле генэральнага пляну ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хвойніках. У зьвязку з [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофай]] новае будаваньне ў месьце нязначнае. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="fn4">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. С. 10</ref> | '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|Плян Хвойнікаў 1886 году]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="fn4"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянэрская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="fn4"/> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|Плян Хвойнікаў 1864 году]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1864"/><ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="fn4"/> || Працы плошча |} == Эканоміка == Аўтарамонтны завод, завод гідраапаратуры ў складзе «МТЗ-ХОЛДЫНГ», завод ЖБВ — філія ААТ «Мазырскі ДБК», фабрыка мастацкіх вырабаў, Палескі вытворчы ўчастак ААТ «Мілкавіта». == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкі краязнаўчы музэй, вул. Карла Маркса, 19]][[Файл:Ivan Melezh Ludzi na bolote Hoiniki 01.jpg|значак|170px|Скульптурная кампазыцыя «[[Людзі на балоце (раман)|Людзі на балоце]]» ў Хвойніках.]] Хвойнікі — цэнтар традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Дзее Хвойніцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гатэлі «Журавінка». У месьце да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] паставілі помнік Смутку. === Адметныя мясьціны === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты). * Сядзібна-паркавы комплекс спадчынных ганаровых грамадзян Аўраамавых (пачатак XX ст.) на месцы сядзібы фальварку Валокі. === Страчаная спадчына === * Касьцёл (1859—1862), пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. * Капліца на могілках (1859—1862), пераўтвораная ў царкву. * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) у мясьціне, якая называлася Замкам. * Царква Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{Заўвага|Яе драўляны будынак зь лядашчымі, паводле сьвятара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на пляне 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), праблематычна ўважаць за страчаную архітэктурную каштоўнасьць, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэньня ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касьцёла ў самым цэнтры мястэчка Хвойнікі.}} == Асобы == * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — на думку Т. Касцюшкі, — «рэдкі грамадзянін» Рэчы Паспалітай, паводле расейскай імпэратрыцы Кацярыны ІІ, — «в числе первейших бунтовщиков почитаемый»<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Абозны Караль Прозар] Хойнікшчына</ref> * Аляксандар Стравінскі (1835—1911) — удзельнік расейска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генэрал-маёр (1898)<ref>[https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8F%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F Больш падрабязна гл.: Лянтарня]</ref> * Мікалай Селіваноўскі (1901—1997) — намесьнік міністра Дзяржбясьпекі СССР (1946—1951), генэрал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский] Хойнікшчына</ref>. * [[Якаў Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР * Ірына (нар. Тышкевіч) Бяляўская (1913—1975) — гісторык-славіст, прафэсар Маскоўскага унівэрсытэту імя М. В. Ламаносава <ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42# Ірына Бяляўская]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * Ізраіль Рабіновіч (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафэсар Ніжагародзкага унівэрсытэту, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасьмяротна). * Ізраіль Фішман (1914—2004) — доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар Казанскага унівэрсытэту<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман], Хойнікшчына</ref> * Іван (Ян) Цішкевіч (1919—2001) — правазнаўца, доктар юрыдычных навук, прафэсар БДУ. Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-424 Иван (Ян) Станиславович Тишкевич] Хойнікшчына</ref> * Уладзімер Чачот (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага пэдагагічнага унівэрсытэту, прафэсар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Уладзімер Чачот]{{ref-pl}}, Хойнікшчына</ref>. * Іосіф Тойбін (1919—1988) — літаратуразнаўца, дасьледчык творчасьці А. С. Пушкіна, доктар філялягічных навук, прафэсар Курскага пэдагагічнага інстытуту, выдатнік народнай асьветы РСФСР. * Міхаіл Пізенгольц (1926—2003) — эканаміст, пэдагог. Спэцыяліст у галіне фінансавай дзейнасьці буйных сельгаспрадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук, прафэсар. * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — дзяяч беларускай эміграцыі ў [[ЗША]] * [[Інэса Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Мікалай Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хвойнікі, сябра Беларускага саюзу мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімер Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, член-карэспандэнт НАН Беларусі, прафэсар ГДУ імя Ф. Скарыны<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі] Хойнікшчына</ref>. * [[Віктар Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук] Хойнікшчына</ref>. * [[Алег Берасьнеў]] (1940—2014) — навуковец ў галіне дынамікі трываласьці і надзейнасьці машынаў, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев] Хойнікшчына</ref>. * [[Аляксандар Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Метеором промелькнул по небосклону] Хойнікшчына</ref> * [[Сяргей Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Віктар Ганчарэнка]] (нар. 1977) — футбаліст, трэнэр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко] Хойнікшчына</ref> * [[Маргарыта Махнева]] (у Хвойніках — Цішкевіч) (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> * [[Вольга Худзенка]] (нар. 1992) — вясьлярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300 Вольга Худзенка]{{ref-ru}}, Хойнікшчына</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Навігацыйная група |назоў = Хвойнікі ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Хвойніцкі раён |Гомельская вобласьць }} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Хвойнікі| ]] [[Катэгорыя:Гарады Гомельскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] [[Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну]] 8eyzxumljsukvf6ud0uzypslgro2ch0 0 74640 2670414 1964950 2026-05-24T04:51:32Z CommonsDelinker 521 Са старонкі прыбраны файл A-czartoryska.jpg, бо ён быў выдалены з Commons удзельнікам [[c:User:Krd|Krd]]. Прычына: No permission since 16 May 2026. 2670414 wikitext text/x-wiki {{Кінэматаграфіст |Імя = Ганна Чартарыская |Імя (арыгінал) = Anna Czartoryska |Фота = |Подпіс = |Імя пры нараджэньні = Anna Czartoryska |Дата нараджэньня = {{Нарадзілася|8|1|1984|1}} |Месца нараджэньня = [[Варшава]], [[Польшча]] |Прафэсія = [[актор]]ка |Гады актыўнасьці = З 2009 |Кірунак = |Узнагароды = |imdb_id = |Сайт = }} {{Шляхціч |Імя = Ганна Чартарыская |Поўнае імя = |Арыгінальнае імя = Anna Czartoryska |Жанчына = так |Партрэт = |Шырыня партрэту = |Подпіс партрэту = |Герб = POL COA Czartoryski.svg |Шырыня гербу = |Подпіс гербу = [[Герб Чартарыскі]] |Пасады = |Пачатак пэрыяду = |Заканчэньне пэрыяду = |Папярэднік = |Наступнік = |Імя пры нараджэньні = |Нарадзіўся = {{Нарадзілася|8|1|1984|1}} |Месца нараджэньня = [[Варшава]], [[Польшча]] |Памёр = |Месца сьмерці = |Род = [[Чартарыскія]] |Бацька = Станіслаў Ян Чартарыскі |Маці = Ева зь Мінкоўскіх |Жонка = |Дзеці = |Рэлігія = |Рэгаліі = |Колер = |Колер загалоўку = }} '''Ганна Марыя Тэрэса Чартарыская''' гербу уласнага Чартарыскі (адмена гербу Пагоня літоўская)<ref name="Minakowski"> M.J. Minakowski, ''Ci wielcy Polacy to nasza rodzina'', Kraków: Dr Minakowski Publikacje Elektroniczne, 2008 (wyd. 3), {{ISBN|83-918058-5-9}}.</ref> ({{мова-pl|Anna Czartoryska}}; нарадзілася 8 студзеня 1984 году ў [[Варшава|Варшаве]]) — польская дыплямаваная акторка. Дачка Станіслава Яна Чартарыскага і Евы зь Мінкоўскіх гербу Нязгода. Нашчадак многіх магнацкіх сямей<ref name="Minakowski"/>. Яе айчым, генэрал брыгады [[Станіслаў Камарніцкі]], загінуў у [[Катастрофа Ту-154 пад Смаленскам|авіякатастрофе пад Смаленскам]]<ref>[http://www.fakt.pl/Narzeczona-Adamczyka-stracila-ojczyma-w-katastrofie,artykuly,85735,1.html Narzeczona Adamczyka straciła ojczyma w katastrofie] // Fakt.pl, 21.10.2010 {{ref-pl}}</ref>. У 2009 годзе скончыла Тэатральнаю акадэмію імя Аляксандра Зэльвэровіча ў Варшаве. З 2009 году працуе ў Тэатрам сучасным у Варшаве. Мае ролі ў тэатры ды тэлевізійных сэрыялах<ref> [http://www.filmpolski.pl/fp/index.php/1165328 Filmpolski.pl]{{ref-pl}}</ref><ref>[http://www.filmweb.pl/o138878/Anna+Czartoryska Filmweb.pl]{{ref-pl}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Тамара Чартарыская]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Чартарыская, Ганна}} [[Катэгорыя:Чартарыйскія|Ганна]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Польскія акторкі]] g5yp4qenbwh7677p9xnn9qq5u5epmpt 0 77314 2670431 2662264 2026-05-24T05:59:04Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670431 wikitext text/x-wiki {{сайт | імя = Камунікат | лацінка = Kamunikat | лягатып = Камунікат 2022 знак.png | здымак экрана = Знак старонкі | подпіс = | url = [http://www.kamunikat.org Старонка ў сеціве] | слоган = | alexa = 9527 (у Беларусі) | камэрцыйны = | тып = Інтэрнэт-бібліятэка | рэгістрацыя = Няма | мовы = {{Просты сьпіс| * [[Беларуская мова|беларуская]] * [[Ангельская мова|ангельская]] * [[Польская мова|польская]] }} | уладальнік = [[Радыё Рацыя]] | аўтар = [[Яраслаў Іванюк]] | пачатак працы = 2000 год | прыбытак = | бягучы стан = дзейны }} '''Камуні́кат''' (''Kamunikat.org'') — беларуская інтэрнэт-бібліятэка, заснаваная [[Беласток|беластоцкім]] [[журналіст]]ам [[Яраслаў Іванюк|Яраславам Іванюком]] у якасьці старонкі бюлетэню [[Беларуская рэдакцыя радыё Палёнія|Беларускай рэдакцыі Польскага радыё]]. == Мінуўшчына == У 2007 року была адной з найбуйнейшых у сьвеце<ref>{{Навіна|аўтар=[[Аляксей Дзікавіцкі]]|загаловак=«Камунікат» зьмяніў аблічча|спасылка=https://www.svaboda.org/a/762730.html|выдавец=[[Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=3 кастрычніка 2007}}</ref>, дзе было столькі крыніцаў на беларускай мове. Складалася з трох асноўных разьдзелаў — «кнігі», «часопісы» і «артыкулы». Налічвала больш за 1000 беларускіх кніжак і [[часопіс]]аў<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/11706|title=Рэвалюцыя на сайце Kamunikat.org|date=25 верасня 2007|work=[[Наша Ніва]]}}</ref>. На галоўнай старонцы рэсурсу штодзённа рэгістравалася каля тысячы наведваньняў. У 2010 годзе штодзённа бачыну наведвала да 2000 чытачоў<ref>{{Навіна|аўтар=[[Наталка Бабіна]]|загаловак=Беларусь за Бугам|спасылка=https://nashaniva.com/46533|выдавец=[[Наша Ніва]]|дата публікацыі=28 лістапада 2010}}</ref>. У сеціўнай бібліятэцы налічавалася амаль 6000 беларускіх выданьняў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=У Менску прэзэнтавалі новы «Камунікат»|спасылка=https://www.svaboda.org/a/2172068.html|выдавец=[[Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=30 верасьня 2010}}</ref>. У ліпені 2023 году рашэньнем Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь доступ да сайту быў абмежаваны на тэрыторыі Беларусі<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/mininfarm-zablakavau-najbujnejszuju-internet-bibli|title=Мінінфарм заблакіраваў найбуйнейшую інтэрнэт-бібліятэку беларускай літаратуры|work=[[Новы час (газэта)|Новы Час]]|date=2023-07-24}}</ref>. У 2025 годзе сайт і старонкі праекта дадалі ў рэспубліканскі сьпіс экстрэмісцкіх матэрыялаў<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/ekstremisckimi-pryznali-sotni-staronak-u-interne|title=«Экстрэмісцкімі» прызналі сотні старонак у інтэрнеце. Хронікі рэпрэсій 30 верасня|work=[[Новы час (газэта)|Новы Час]]|date=2025-09-30}}</ref>. У сакавіку 2026 году [[Камітэт дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] абвясьціў экстрэмісцкім фармаваньнем кааліцыю некалькіх выдавецтваў, уключаючы Kamunikat.org<ref>{{cite web|url=https://reform.news/kgb-priznal-jekstremistskim-formirovaniem-koaliciju-pechatnyh-izdatelstv|title=КГБ признал «экстремистским формированием» коалицию печатных издательств|work={{Артыкул у іншым разьдзеле|Reform.news||be}}|language=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210225184008/https://kamunikat.org/ Галоўная старонка Kamunikat.org] * [https://kamunikat.net/ Галоўная старонка Камунікату] (дадатковая) * [https://be-by.facebook.com/kamunikat Фэйсбук] * [https://twitter.com/kamunikat/ Старонка на Твітэры] * [http://kamunikat.livejournal.com Жывы часопіс «Камунікату»] * [http://community.livejournal.com/kamunikat_org Суполка «Камунікат» на ЖЧ] {{Бібліятэкі Беларусі}} [[Катэгорыя:Беларускія вэб-сайты]] [[Катэгорыя:Беларуская мова ў сеціве]] [[Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Польскія вэб-сайты]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Базы зьвестак у Інтэрнэце]] [[Катэгорыя:Он-лайн энцыкляпэдыі]] [[Катэгорыя:Навуковыя вэб-сайты]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] bnzm6h08k76xx7ln249r9c2i7raseu7 0 80655 2670328 2332588 2026-05-23T13:12:23Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Бібліяграфія 2670328 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Элегі Пранціш Вуль |Арыгінал імя = |Партрэт = |Памер = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Элегі Францішак Карафа-Корбут |Псэўданімы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|21|4|1835}} |Месца нараджэньня = [[Віцебск]], [[Расейская імпэрыя]] |Дата сьмерці = {{Памёр|8|12|1894}} |Месца сьмерці = [[Варшава]], [[Расейская імпэрыя]] |Род дзейнасьці = [[паэт]] |Гады актыўнасьці = |Напрамак = |Жанр = |Дэбют = |Значныя творы = |Прэміі = |Палічка = |Сайт = }} '''Элегі Пранціш Вуль''' (сапр. '''Элегі Францішак Карафа-Корбут'''; 21 красавіка 1835, [[Віцебск]] — 8 сьнежня 1894, [[Варшава]]) — [[беларусы|беларускі]] [[паэт]]. Удзельнік [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|паўстаньня Кастуся Каліноўскага]], за ўдзел у якім быў сасланы ў [[Сібір]]. Апошнія гады жыцьця правёў у [[Варшава|Варшаве]], дзе зь [[Вінцэсь Каратынскі|Вінцэсем Каратынскім]] і [[Адам Плуг|Адамам Плугам]] стварыў беларускі гурток. Аўтар верша «К дудару Арцёму ад надзьвінскага мужыка» — аднаго з найлепшых узораў раньнебеларускай грамадзянскай лірыкі. Зьяўляецца верагодным аўтарам паэмы «[[Тарас на Парнасе]]»<ref>Хаўстовіч М. Вераніцын ці Вуль? // XIX стагоддзе: Навук.-літ. альманах. Мн., 2000. Кн. 2. С. 188—191</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Віцебску 21 красавіка 1835 году і быў старэйшым сынам у сям’і беднага тутэйшага чыноўніка Маўрыкія Фаміча Карафа-Корбута. З 1846 году вучыўся ў Віцебскай гімназіі. Верагодна з-за слабога здароўя і неўладкаванага матэрыяльнага становішча сям’і будучы паэт ня здолеў скончыць сёмую выпускную клясу гімназіі. Ужо падчас вучобы Элегі Пранціш вылучаўся сваімі літаратурнымі здольнасьцямі. У раньні пэрыяд творчасьці індывідуальная манеры будучага пісьменьніка фармавалася пад вызначальным уплывам беларускай народнай культуры і традыцыямі расейскай прафэсійнай паэзіі. Аднымі з вучнёўскіх працаў, якія былі дакумэнтавана засьведчаныя як кіраўніцтвам гімназіі, так і апекуном Пецярбурскай навучальнай акругі былі «Воспоминания детства и юности» (верасень 1851), «Витебск» (верасень 1852), «Крестины у белорусских крестьян» (травень 1853), «О Державине вообще и об оде „Бог“ в особенности» (студзень 1854). Пасьля сыходу з гімназіі Элегі Пранціш Вуль уладкаваўся пісарам у Віцебскую палату дзяржаўных маёмасьцяў, дзе займаўся акцызнымі пытаньнямі, зборам і ўлікам падаткаў ад продажу гарэлкі і працаваў там з 1856 па 1862 год. Гэты этап у жыцьці паэта засьведчаны дакумэнтальна: {{Цытата|По выбытии из седьмого класса Витебской губернской гимназии поступил на службу в Витебскую палату государственных имуществ писцом среднего разряда хозяйственного отделения тысяча восемсот пятьдесят шестого года апреля двадцатого. Помещён на вакансию писца высшего разряда в том же отделении 30 октября 1857 года. Согласно прошению уволен от службы для поступления в высшее учебное заведение по постановлению 30 июля 1862 года<ref>Г. Б. Кісялёў. Пачынальнікі. Мн., 1977. С. 369</ref>}} Верагодна, недзе да 1856 году адносіцца знаёмства Вуля зь беларускім пісьменьнікам [[Арцём Вярыга-Дарэўскі|Арцёмам Вярыгам-Дарэўскім]], у «Альбоме» якога 23 красавіка 1859 году зьявіўся 28-ы запіс, зроблены Элегіям Пранцішам Вулем, які складаўся зь беларускага верша «К дудару Арцёму ад надзьдзьвінскага мужыка» і польскага «Няновая думка». Памёр у Варшаве 8 сьнежня 1894. Пахаваны на могілках [[Старыя Павонзкі]].<ref>Хаўстовіч М. Знайсці Ялегі Пранціша Вуля ў Варшаве. // Даследванні і матэрыялы. Т.5., Варшава, 2019. С. 229—239.</ref> Першапублікацыя верша «К дудару Арцёму ад надзьдзьвінскага мужыка» адбылася ў «[[Наша Ніва|Нашай Ніве]]» 9 лістапада 1912 году. Затым яго тэкст быў уключаны ў «Хрэстаматыю беларускае літаратуры» [[Максім Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]]. == Бібліяграфія == * {{Артыкул| аўтар = Ялегі-Пранціш Вуль.| загаловак = К Дудару Арцему ат надзвінскага мужыка. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Nasa_Niva_1906-1915,1920.djvu_pdf.zip/mab.lt/1912-45.cyr.pdf| мова = | выданьне =[[Наша ніва]] | тып = газэта | год = 9 (22) лістапада 1912 | том = | нумар = 45| старонкі = 3—4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = [[Максім Гарэцкі]]. |частка = |загаловак = Хрыстаматыя беларускае літэратуры. ХІ век — 1905 год|арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Maksim_Harecki/Chrystamatyja_bielaruskaje_litaratury_CHI_viek_--_1905_hod.html#180 |адказны = |выданьне = |месца = [[Вільня]] |выдавецтва = [[Віленскае выдавецтва Б. Клецкіна|Віленскае беларускае выдавецтва Б. Клецкіна]] |год = 1922|том = |старонкі = 174—175 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{артыкул|аўтар = Э. Ф. Вуль.| частка = |загаловак = Карэспандэнцыя «Газэты цодзеннэй. 1860, № 188.» Віцебск, 21 чэрвеня 1860 г.н.с.|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1993-12.pdf |адказны =Гал. рэд. [[Мікола Гіль]]|выданьне=[[Літаратура і мастацтва]]|тып=газэта|месца= Менск|выдавецтва = Беларускі дом друку |год = 19 сакавіка 1993|выпуск = |том = |нумар = 12 (3682)| старонкі = 16|isbn = }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар =Ігар Запрудскі.| частка = |загаловак =«Вядомы адным вершам».|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/1993-12.pdf |адказны =Гал. рэд. [[Мікола Гіль]]|выданьне=[[Літаратура і мастацтва]]|тып=газэта|месца= [[Менск]]|выдавецтва=Беларускі дом друку |год=19 сакавіка 1993|выпуск=|том=|нумар=12 (3682)| старонкі=16|isbn=}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Вуль, Элегі Пранціш}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі]] [[Катэгорыя:Высланыя ў Сібір]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1880-я гады]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] fl6zqlqfr9qietnsglj2viuve5g9lh3 0 81091 2670365 2661880 2026-05-23T20:46:02Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2670365 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Баварыя |Лягатып = FC Bayern München logo (2024).svg |ПоўнаяНазва = Fußball-Club Bayern München e. V. |Горад = [[Мюнхэн]], [[Нямеччына]] |Заснаваны = 27 лютага 1900 |Стадыён = [[Альянц Арэна]] |Умяшчальнасьць = 71 137 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Нямеччыны|БаварыяМюнЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Нямеччыны|БаварыяМюнСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Нямеччыны|БаварыяМюн}} |Сайт = |Прыналежнасьць = Нямецкія | pattern_la1 = _bayern2526h | pattern_b1 = _bayern2526h | pattern_ra1 = _bayern2526h | pattern_sh1 = _bayern2526h | pattern_so1 = _bayern2526hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _bayern2526a | pattern_b2 = _bayern2526a | pattern_ra2 = _bayern2526a | pattern_sh2 = _bayern2526a | pattern_so2 = _bayern2526al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | pattern_la3 = _bayern2526t | pattern_b3 = _bayern2526t | pattern_ra3 = _bayern2526t | pattern_sh3 = _bayern2526t | pattern_so3 = _bayern2526tl | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | socks3 = 000000 }} «'''Баварыя Мюнхэн'''» ({{мова-de|Fußball-Club Bayern München}}) ― [[Нямеччына|нямецкі]] спартовы клюб, што базуецца ў [[Мюнхэн]]е ([[Баварыя]]). Больш за ўсё вядомы [[футбольны клюб]] спартовай сыстэмы «Баварыя», клюб зьяўляецца рэкардсмэнам па колькасьці айчынных тытулаў: 35-разовы [[Бундэсьліга|чэмпіён Нямеччыны]] й 21-разовы ўладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|кубка краіны]]. Клюб быў заснаваны ў 1900 годзе адзінаццацю гульцамі з ініцыятывы Франца Ёна{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|17—33}}. Нягледзячы на тое, што ў 1932 годзе стаў чэмпіёнам Нямеччыны, да 1963 году каманда выступала ў ніжэйшых лігах. На пачатку й у сярэдзіне 70-х гадоў клюб дабіўся посьпехаў, тройчы запар перамагаючы ў нацыянальным чэмпіянаце (1972, 1973, 1974) і столькі ж разоў у [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лізе чэмпіёнаў]] (1974, 1975, 1976). Капітанам каманды тады быў [[Франц Бэкенбаўэр]]. З 2006 году хатнія гульні праводзіць на «[[Альянц Арэна|Альянц Арэне]]». Да гэтага 33 сэзоны запар клюб праводзіў гульні на [[Алімпійскі стадыён (Мюнхэн)|Алімпійскім стадыёне]]. Акрамя футбольнага клюбу «Баварыя» таксама існуюць клюбы па [[шахматы|шахматах]], [[гандбол]]е, [[баскетбол]]е, [[гімнастыка|гімнастыцы]], [[боўлінг]]у, [[настольны тэніс|пінг-понгу]]. == Гісторыя == === Пачатак === [[Файл:Fcn-fcb1901.jpg|значак|зьлева|Матч «Баварыі» супраць «[[Нюрнбэрг (футбольны клюб)|Нюрнбэргу]]» ў 1901 годзе.]] «Баварыя» была заснавана сябрамі мюнхэнскага гімнастычнага клюбу. Фактычна гэта было зроблена ў 1900 годзе адзінаццацю гульцамі з ініцыятывы Франца Джона. Цягам некалькіх месяцаў «Баварыя» атрымала шматлікія перамогі над усімі мясцовымі супернікамі, у тым ліку перамогу над «Нордштэрнам» зь лікам 15:0<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.thelocal.de/20150522/fc-bayern-fans-early-history-rediscovered|загаловак=Bayern fans bring club’s earliest years to light|выдавецтва=The Local|дата публікацыі=22.05.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150525162232/http://www.thelocal.de/20150522/fc-bayern-fans-early-history-rediscovered|дата копіі=25.05.2015}}</ref>, і выйшла ў паўфінал чэмпіянату Паўднёвай Нямеччыны 1900—1901 гадоў{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|17—33}}. У наступныя гады клюб узяў некалькі мясцовых трафэяў, а ў 1910—1911 гадах «Баварыя» далучылася да навастворанай Крайсьлігі, першай рэгіянальнай баварскай лігі. Клюб перамог у гэтай лізе ў першы ж год, але да пачатку [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў 1914 годзе перамог больш не было<ref name="bayernhistory0045">{{спасылка|спасылка=http://fcb-erlebniswelt.de/de/historie/meilensteine-ab-1900/1900-1932/index.php|загаловак=1900 bis 1932: Von Beginn an erfolgreich|выдавецтва=FC Bayern Munich Official Website|копія=https://web.archive.org/web/20141028114211/http://fcb-erlebniswelt.de/de/historie/meilensteine-ab-1900/1900-1932/index.php|дата копіі=28.10.2014}}</ref>{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|30—40}}. Да канца першага дзесяцігодзьдзя свайго заснаваньня ў «Баварыі» зьявіўся футбаліст, якога выклікалі ў нацыянальную зборную Нямеччыны. Ім быў Макс Габлёнскі<ref name="auto1">{{спасылка|аўтар=Kwolek, Sarah-Luisa|спасылка=https://fcbayern.com/de/club/historie/meilensteine-seit-1900/1900-bis-1932-von-beginn-an-erfolgreich|загаловак=Von Beginn an erfolgreich|выдавецтва=FC Bayern München|дата публікацыі=13.07.2016|копія=https://web.archive.org/web/20190401104705/https://fcbayern.com/de/club/historie/meilensteine-seit-1900/1900-bis-1932-von-beginn-an-erfolgreich|дата копіі=01.04.2019}}</ref>. Да 1920 году ў таварыства ўваходзіла ня больш за 700 сяброў, што зрабіла яе найбуйнейшым футбольным клюбам у Мюнхэне<ref name="auto1" />. У паваенныя гады «Баварыя» выйграла некалькі рэгіянальных спаборніцтваў, перш чым стаў пераможцам паўднёванямецкага чэмпіянату ў 1926 годзе, што было паўторана праз два гады<ref name="bayernhistory0045" />{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|51—63}}. Першы нацыянальны тытул каманды быў здабыты ў 1932 годзе, калі трэнэр [[Рыхард Кон]] прывёў каманду да трыюмфу ў чэмпіянаце Нямеччыны, калі мюнхэнцы перамаглі ў вырашальным матчы франкфурцкі «[[Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахт]]» зь лікам 2:0<ref name="bayernhistory0045" />. [[Файл:FC Bayern-Townley (1914).jpg|значак|Каманда 1914 году.]] Прыход да ўлады [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] рэзка спыніў разьвіцьцё «Баварыі». Прэзыдэнт клюбу [[Курт Ляндаўэр]] і трэнэр Кон пакінулі краіну, бо былі габрэямі. Многія іншыя сябры клюбу таксама былі звольненыя. «Баварыю» абражалі «габрэйскім клюбам», у той час як мясцовы супернік, як то «[[Мюнхэн-1860 (футбольны клюб)|Мюнхэн-1860]]», набыў вялікую падтрымку. Ёзэф Заўтэр быў прыняты на пасаду ў клюб у 1943 годзе, стаўшы адзіным сябрам [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая працоўная партыя|НСДАП]] на пасадзе прэзыдэнта «Баварыі». Пасьля таварыскага матчу ў Швайцарыі некаторыя гульцы «Баварыі» віталі Ляндаўэра, але клюб усьцяж дыскрымінаваўся<ref>{{навіна|аўтар=Faller, Heike|спасылка=http://www.zeit.de/2003/23/Sport_2flandauer/komplettansicht|загаловак=Onkel Kurt und die Bayern|дата публікацыі=28.05.2003|копія=https://web.archive.org/web/20141017200655/http://www.zeit.de/2003/23/Sport_2flandauer/komplettansicht|дата копіі=17.10.2014}}</ref>. На «Баварыю» таксама паўплывала пастанова, згодна зь якім футбалісты павінны былі зноў стаць паўнавартаснымі аматарамі, што прывяло да пераезду адоранага маладога цэнтральнага нападніка [[Оскар Рор|Оскара Рора]] ў [[Швайцарыя|Швайцарыю]]. У наступныя гады «Баварыя» ня здолела захаваць сваю ролю прэтэндэнта на тытул чэмпіёнаў краіны, замест гэтага фінішаваўшы ў сярэдзіне турнірнай табліцы сваёй рэгіянальнай лігі{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|101—102}}. Па заканчэньні [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] ў 1945 годзе «Баварыя» стала сябрам Обэрлігі-Зюд, паўднёвай лігі нямецкага першага дывізіёну, які ў той час быў падзелены на пяць турніраў. Клюб сутыкнуўся зь цяжкасьцямі, наймаючы і звальняючы 13 трэнэраў паміж 1945 і 1963 гадамі. Ляндаўэр вярнуўся з выгнаньня ў 1947 годзе і зноў быў прызначаны прэзыдэнтам клюбу, а ягоны тэрмін знаходжданьня на пасадзе доўжыўся да 1951 года. Ляндаўэр лічыцца найважнейшай фігурай у пераходзе «Баварыі» да прафэсійнасьці<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.br.de/fernsehen/bayerisches-fernsehen/sendungen/kurt-landauer-der-film/index.html|загаловак=Kurt Landauer: Der Mann, der den FC Bayern erfand|выдавецтва=Bayerischer Rundfunk|копія=https://web.archive.org/web/20141015172638/http://www.br.de/fernsehen/bayerisches-fernsehen/sendungen/kurt-landauer-der-film/index.html|дата копіі=15.10.2014}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.spiegel.de/sport/fussball/fc-bayern-muenchen-schickeria-ultras-erhalten-julius-hirsch-preis-a-997151.html|загаловак=DFB-Auszeichnung: Bayern-Ultras erhalten Julius-Hirsch-Preis|выдавецтва=Der Spiegel|дата публікацыі=14.10.2014|копія=https://web.archive.org/web/20141018005832/http://www.spiegel.de/sport/fussball/fc-bayern-muenchen-schickeria-ultras-erhalten-julius-hirsch-preis-a-997151.html|дата копіі=18.10.2014}}</ref>. У 1955 годзе клюб вылецеў з найвышэйшай лігі, але ў наступным сэзоне вярнуўся ў Обэрлігу і ўпершыню стаў уладальнікам Кубка Нямеччыны, перамогшы «[[Фартуна Дусэльдорф|Фартуну]]» з [[Дусэльдорф]]а зь лікам 1:0 у фінале{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|105—120}}<ref name="bayernhistory4667">{{спасылка|спасылка=http://fcb-erlebniswelt.de/de/historie/meilensteine-ab-1900/1933-1965/index.php|загаловак=1933 bis 1965: Harte Zeiten und Wiederaufbau|выдавецтва=FC Bayern Erlebniswelt|копія=https://web.archive.org/web/20140312074509/http://fcb-erlebniswelt.de/de/historie/meilensteine-ab-1900/1933-1965/index.php|дата копіі=12.03.2014}}</ref>. Клюб таксама сутыкаўся зь фінансавымі цяжкасьцямі, падышоўшы амаль да банкруцтва ў канцы 1950-х гадоў. Прэзыдэнт Райтлінгер быў зьняты з пасады на выбарах у 1958 годзе прамыслоўцам [[Ролянд Эндлер|Роляндам Эндлерам]], які забясьпечыў фінансавую стабільнасьць клюбу. Пры ім «Баварыя» перажыла свае найлепшыя гады ў Обэрлізе{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|120—126}}. Эндлер сышоў у 1962 годзе, калі яго замяніў [[Вільгэльм Нойдэкер]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbayern.com/en/club/fcb-club/wilhelm-neudecker%E2%80%A0|загаловак=Wilhelm Neudecker (†)}}</ref>, які разбагацеў на паваенным будаўнічым буме<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbayern.com/en/news/2020/04/april-1962-wilhelm-neudecker-takes-over|загаловак=Wilhelm Neudecker and the beginning of a new era}}</ref>. У 1963 годзе Обэрлігі ў Нямеччыне былі аб’яднаныя ў адную нацыянальную лігу, якая атрымала назву [[Бундэсьліга]]. Да новага турніру былі дапушчаныя пяць камандаў з Обэрлігі-Зюд. Крытэрам да кваліфікацыі ў Бундэсьлігу былі вынікі за апошнія дванаццаць гадоў да таго, калі «Баварыя» займала толькі шостае месца. Акрамя таго, мясцовыя супернікі, як то «Мюнхэн-1860», якія займалі сёмае месца, былі чэмпіёнамі апошняга сэзону Обэрлігі-Зюд і атрымалі перавагу на падставе гэтага дасягненьня<ref>Grüne, Hardy (2009). «Christian Karn: Das große Buch der deutschen Fußballvereine». AGON Sportverlag, Kassel. — С. 364, 414.</ref>. Пасьля таго, як першапачатковыя пратэсты «Баварыі» празь меркаванае несправядлівае абыходжаньне з камандай засталіся безвыніковымі, прэзыдэнт Нойдэкер прыняў выклік і наняў [[Златка Чайкоўскі|Златка Чайкоўскага]], які ў 1962 годзе прывёў «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]» да перамогі ў чэмпіянаце краіны. Выставіўшы каманду з такімі маладымі гульцамі, як то [[Франц Бэкенбаўэр]], [[Герд Мюлер]] і [[Зэп Маер]], якіх пазьней будуць называць «восяй», яны дамагліся выхаду каманды ў Бундэсьлігу ў 1965 годзе<ref name="bayernhistory4667" />. === Залатыя гады === [[Файл:Beckenbauer perfumo buenos aires.jpg|значак|зьлева|[[Франц Бэкенбаўэр]] (зьлева) быў адным зь лідэраў «Баварыі» і [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай ФРН]] доўгія гады.]] У сваім першым сэзоне ў Бундэсьлізе «Баварыя» заняла трэцяе месца і ўзяла [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубак Нямеччыны]]. Гэта дало ёй права на ўдзел у [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубку ўладальнікаў кубкаў]] наступнага году, які яны выйгралі ў фінале супраць шатляндзкага клюбу «[[Рэйнджарз Глазга|Рэйнджарз]]». [[Франц Рот]] правёў вырашальны гол у дадатковы час, дзякуючы чаму матч скончыўся зь лікам 1:0<ref name="bayernhistory4667" />. У 1967 годзе «Баварыя» абараніла Кубак Нямеччыны, але павольны прагрэс у цэлым прывёў да таго, што на пасаду трэнэра быў прызначаны [[Бранка Зэбэц]]. Ён замяніў атакуючы стыль гульні «Баварыі» больш дысцыплінаваным падыходам і, такім чынам, дасягнуў першага ў гісторыі клюбу пераможнага дублю, калі мюнхэнцы перамаглі ў розыгрышы лігі і сталі ўладальнікам кубка ў 1969 годзе. «Баварыя», такім чынам, стала пятым клюбам Нямеччыны, якія за адзін сэзон разжыўся дублем, а да таго гэта рабілі дортмундзкая «[[Барусія Дортмунд|Барусія]]», «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]», «[[Вэрдэр Брэмэн|Вэрдэр]]» і «[[Баер Левэркузэн|Баер]]». Зэбэц скарыстаўся паслугамі толькі 13 гульцоў цягам усяго сезону{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|155—158}}. [[Файл:Gerd Müller c1973 (cropped).jpg|значак|Баварскі бамбардзір [[Герд Мюлер]] у 1973 годзе.]] [[Уда Лятэк]] ачоліў клюб у 1970 годзе. Па перамозе ў Кубку Нямеччыны ў сваім першым сэзоне Лятэк прывёў «Баварыю» да трэцяга чэмпіёнства ў краіне. Вырашальны матч у сэзоне 1971—1972 гадоў супраць «[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шальке-04]]» быў першым матчам на новым [[Алімпіяштадыян (Мюнхэн)|Алімпійскім стадыёне]], а таксама першым матчам у гісторыі Бундэсьлігі, які трансьляваўся ў жывым этэры. «Баварыя» перамагла «Шальке-04» зь лікам 5:1 і заваявала тытул, усталяваўшы некалькі рэкордаў, у тым ліку паводле колькасьці набраных пунктаў і загнаных галоў{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|165—171}}. «Баварыя» таксама выйграла наступныя два чэмпіянаты, але вяршыняй стаў трыюмф у [[фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1974 году|фінале Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1974 году]] супраць гішпанскага «[[Атлетыка Мадрыд|Атлетыка]]», які «Баварыя» выйграла зь лікам 4:0 па перагулёўцы<ref name="bayernhistory6876">{{спасылка|спасылка=http://fcb-erlebniswelt.de/de/historie/meilensteine-ab-1900/1966-1979/index.php|загаловак=1966 bis 1979: Goldene Jahre|выдавецтва=FC Bayern Erlebniswelt|копія=https://web.archive.org/web/20141028114812/http://fcb-erlebniswelt.de/de/historie/meilensteine-ab-1900/1966-1979/index.php|дата копіі=28.10.2014}}</ref>. Гэты тытул адзначыў прарыў клюбу як моцнай сілы на міжнароднай арэне. У наступныя гады каманда няўдала выступала на ўнутранай арэне, але абараніла свой тытул чэмпіёнаў УЭФА, перамагшы ў [[фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1975 году|фінале Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1975 году]] супраць «[[Лідс Юнайтэд]]», калі Рот і Мюлер забясьпечылі клюбу перамогу галамі ў канцы матчу. Брытанскія заўзятары ўчынілі забурэньні ў [[Парыж]]ы, праз што ангельскаму клюбу забаранілі браць удзел у эўрапейскім футболе на тры гады<ref>{{навіна|спасылка=http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1999/05/99/uniteds_euro_showdown/347144.stm|загаловак=Unlucky Paris match for Leeds|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=19.05.1999|копія=https://web.archive.org/web/20130615124716/http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1999/05/99/uniteds_euro_showdown/347144.stm|дата копіі=15.06.2013}}</ref>. Праз год у фінале ў [[Глазга]] яшчэ адзін гол Рота дапамог перамагчы «[[Сэнт-Эт’ен (футбольны клюб)|Сэнт-Эт’ен]]», дзякуючы чаму «Баварыя» стала трэцім клюбам, які здолеў узяць трафэй тры гады запар. Апошнім трафэем, выйграным «Баварыяй» у гэтую эпоху, стаў Міжкантынэнтальны кубак, у якім яны сьвяткавалі перамогу ў матчы супраць бразыльскага «[[Крузэйру Бэлу-Арызонці|Крузэйру]]» ў двух матчах{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|190—198}}. Астатняе дзесяцігодзьдзе было часам зьменаў, і далей «Баварыя» ня брала тытулаў. У 1977 годзе Франц Бэкенбаўэр пераехаў у «[[Нью-Ёрк Космас]]», а ў 1979 годзе Зэп Маер і [[Улі Гёнэс]] сышлі на пэнсію, а Герд Мюлер далучыўся да «[[Форт-Лодэрдэйл Страйкерз]]»{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|214—226}}. === Супярэчлівыя гады === [[Файл:International honours.jpg|значак|зьлева|Частка здабытых трафэяў у клюбным музэі «Баварыі».]] 1980-я гады былі часам няўдачаў па-за полем для «Баварыі», з многімі зьменамі ў кадравым складзе і фінансавымі праблемамі. На полі зьзялі зоркі [[Паўль Брайтнэр|Паўля Брайтнэра]] і [[Карл-Гайнц Румэніге|Карла-Гайнца Румэніге]], дзякуючы чаму клюб часам называлі «Брайтніге». Яны прывялі каманду да тытулаў чэмпіёнаў Нямеччыны ў 1980 і 1981 гадах. Акрамя перамогі ў Кубку Нямеччыны ў 1982 годзе, рушылі ўсьлед два адносна няўдалыя сэзоны, пасьля якіх Брайтнэр скончыў кар’еру, але вярнуўся ў каманды былы трэнэр Уда Лятэк. «Баварыя» ўзяла Кубак Нямеччыны ў 1984 годзе і працягвала дамінаваць у лізе, пяць разоў робячыся чэмпіёнам краіны ў шасьці сэзонах. У 1986 годзе каманда разжылася дублем. Аднак эўрапейскі посьпех быў няўлоўным цягам дзесяцігодзьдзя. «Баварыя» фінішавала на другім месцы ў Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў двойчы ў 1982 і 1987 гадах{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|226—267}}. [[Юп Гайнкес]] быў наняты трэнэрам у 1987 годзе, але пасьля двух запар чэмпіёнскіх тытулаў у [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 1988—1989 гадоў|1988—1989]] і [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 1989—1990 гадоў|1989—1990]] гадах вынікі «Баварыі» пагоршылася. Пасьля таго, як клюб заняў другое месца ў 1990—1991 гадах, ён фінішаваў усяго на пяць пунктаў вышэй за зону вылету ў 1991—1992 гадах. У [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 1993—1994 гадоў|сэзоне 1993—1994 гадоў]] «Баварыя» выбыла ў другім раўндзе Кубка УЭФА ад ангельскага клюбу «[[Норыдж Сіці]]», які быў адзіным ангельскім клюбам, які здолеў перамагчы «Баварыю» на Алімпіяштадыяне за той час, калі «Баварыя» там ладзіла свае хатнія матчы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fourfourtwo.com/news/on-this-day-in-1993-norwich-stun-bayern-munich-in-uefa-cup-1603018823000|загаловак=On this day in 1993: Norwich stun Bayern Munich in UEFA Cup|выдавецтва=Four Four Two|дата публікацыі=19.10.2020|копія=https://web.archive.org/web/20230411100910/https://www.fourfourtwo.com/news/on-this-day-in-1993-norwich-stun-bayern-munich-in-uefa-cup-1603018823000|дата копіі=11.04.2023}}</ref>. Франц Бэкенбаўэр заняў пасаду галоўнага трэнэра ў другой палове сэзону 1993—1994 гадоў, зноў выйграўшы чэмпіянат пасьля чатырохгадовага перапынку. Затым Бэкенбаўэр быў прызначаны прэзыдэнтам клюбу{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|273—299}}. Ягоныя пераемнікі на пасадзе трэнэра, як то [[Джаваньні Трапатоні]] і [[Ота Рэггагель]], абодва скончылі сэзон без трафэяў, не апраўдаўшы высокіх чаканьняў кіраўніцтва і заўзятараў<ref>{{спасылка|спасылка=http://fcb-erlebniswelt.de/de/historie/meilensteine-ab-1900/1990-1999/index.php|загаловак=1990 bis 1999: Trainerwechsel und Titel|выдавецтва=FC Bayern Erlebniswelt|копія=https://web.archive.org/web/20150403095829/http://fcb-erlebniswelt.de/de/historie/meilensteine-ab-1900/1990-1999/index.php|дата копіі=03.04.2015}}</ref>. У гэты час гульцы «Баварыі» часьцей зьяўляліся на старонках прэсы, якія спэцыялізаваліся на плётках, а не ў спартовых выданьнях, праз што клюб атрымаў мянушку ФК «Галівуд»<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.goal.com/en-us/news/174/uefa-champions-league/2010/04/08/1869197/cl-comment-van-gaals-bayern-give-new-meaning-to-fc-hollywood|загаловак=CL Comment: Van Gaal's Bayern Give New Meaning to "FC Hollywood"|выдавецтва=Goal (website)|дата публікацыі=08.04.2010|копія=https://web.archive.org/web/20140118141258/http://www.goal.com/en-us/news/174/uefa-champions-league/2010/04/08/1869197/cl-comment-van-gaals-bayern-give-new-meaning-to-fc-hollywood|дата копіі=18.01.2014}}</ref>. Франц Бэкенбаўэр ненадоўга вярнуўся ў канцы [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 1995—1996 гадоў|сэзону 1995—1996 гадоў]] у якасьці часовага трэнэра і прывёў сваю каманду да перамогі ў Кубку УЭФА, адолеўшы ў фінале «[[Бардо (футбольны клюб)|Бардо]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0250-0c50f0a28936-3df7b95f7433-1000--1995-96-klinsmann-sparks-bayern-triumph/|загаловак=1995/96: Klinsmann sparks Bayern triumph|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=01.06.1996|копія=https://web.archive.org/web/20230227152608/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0250-0c50f0a28936-3df7b95f7433-1000--1995-96-klinsmann-sparks-bayern-triumph/|дата копіі=27.02.2023}}</ref>. У сэзоне 1996—1997 гадоў Трапатоні зноў заступіў на трэнэрскую пасаду вярнуўся, здолеўшы трыюмфаваць у Бундэсьлізе. У наступным сэзоне «Баварыя» саступіла тытул навічку «[[Кайзэрсьляўтэрн (футбольны клюб)|Кайзэрсьляўтэрну]]», у выніку чаго Трапатоні быў вымушаны сысьці з пасады ў другі раз{{Зноска|Schulze-Marmeling|2003|Schulze-Marmeling|307—345}}<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dw.com/en/kaiserslautern-defy-bayern-munich-and-the-odds-to-win-1997-98-bundesliga/a-52932203|загаловак=The most unlikely Bundesliga winners of all|выдавецтва=Deutsche Welle|копія=https://web.archive.org/web/20230327095305/https://www.dw.com/en/kaiserslautern-defy-bayern-munich-and-the-odds-to-win-1997-98-bundesliga/a-52932203|дата копіі=27.03.2023}}</ref>. == Дасягненьні == * [[Бундэсьліга|Чэмпіён Нямеччыны]] ('''35'''): ** 1932, 1969, 1972, 1973, 1974, 1980, 1981, 1985, 1986, 1987, ** 1989, 1990, 1994, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2005, 2006, ** 2008, 2010, 2013, 2014, 2015, [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2015—2016 гадоў|2016]], [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2016—2017 гадоў|2017]], [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2017—2018 гадоў|2018]], [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2018—2019 гадоў|2019]], [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2019—2020 гадоў|2020]], ** [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2020—2021 гадоў|2021]], [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2021—2022 гадоў|2022]], [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2022—2023 гадоў|2023]], [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2024—2025 гадоў|2025]], [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2025—2026 гадоў|2026]] * Уладальнікі [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]] ('''21'''): ** 1957, 1966, 1967, 1969, 1971, 1982, 1984, 1986, 1998, 2000, ** 2003, 2005, 2006, 2008, 2010, 2013, 2014, 2016, 2019, 2020, ** 2026 * Уладальнікі [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]] ('''10'''): ** 1987, 1990, 2010, 2012, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022 * Пераможцы [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] ('''6'''): ** 1974, 1975, 1976, 2001, [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2012—2013 гадоў|2013]], [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2019—2020 гадоў|2020]] * Уладальнікі [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубка ўладальнікаў кубкаў]] ('''1'''): ** 1967 * Уладальнікі [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубка УЭФА]] ('''1'''): ** 1996 * Уладальнікі [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]] ('''2'''): ** 2013, 2020 * Уладальнікі [[Міжкантынэнтальны кубак|Міжэкантынэнтальнага кубка]] ('''2'''): ** 1976, 2001 == Стадыён == [[Файл:Allianz Arena Pahu.jpg|значак|Хатні стадыён клюбу [[Альянц Арэна]], які быў адкрыты ў 2005 годзе.]] Да 1925 году «Баварыя» гуляла на адным з самых старых футбольных збудаваньняў Нямеччыны, так званай першай трыбуны гораду. З 1925 году «Баварыя» падзяліла муніцыпальны стадыён з клюбам «[[Мюнхэн-1860 (футбольны клюб)|1860 Мюнхэн]]». Стадыён у народзе называўся як «Шосты» ({{мова-de|«Sechzger»}}). Ён быў амаль цалкам разбураны падчас [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]], на рэканструкцыю было выдаткавана нямала высілкаў, але ўсё ж стадыён быў уведзены ў прызначаны тэрмін і ўмяшчаў 44 тысячы чалавек. Да [[Летнія Алімпійскія гульні 1972 году|Летніх Алімпійскіх гульняў 1972 году]] ў Мюнхэне быў пабудаваны [[Алімпійскі стадыён (Мюнхэн)|Алімпійскі стадыён]]. У тым жа годзе «Баварыя» пераехала на Алімпійскі стадыён. Трыбуны стадыёну й частка тэрыторыі алімпійскага парку былі пакрытыя гіганцкімі вісячымі перакрыцьцямі-абалонкамі архітэктара [[Фрай Ота|Фрая Ота]]. Стадыён дагэтуль уражвае архітэктурнай лёгкасьцю. Першапачаткова ўмяшчальнасьць стадыёна дасягала 79 тысячаў чалавек. У наступныя гады стадыён выпрабаваў некалькі мадыфікацыяў. Цяпер стадыён мае здольнасьць зьмяшчаць у сябе 69 тысячаў заўзятараў для нацыянальных спаборніцтваў, і 59 тысячаў гледачоў для міжнародных спаборніцтваў, розных эўрапейскіх кубкаў. У канцы 1990-х стадыён састарэў у пляне інфраструктуры й выгоды для гледачоў. У 2002 годзе сумесна з «1860 Мюнхэн» быў пабудаваны новы дасканалы стадыён «[[Альянц Арэна]]», на якой усе свае матчы праводзіць «Баварыя». Арэна падсьвятляецца рознымі колерамі ў залежнасьці ад колеру клюбу, які на ёй гуляе. Арэна падсьвечваецца чырвоным, калі на ёй выступае «Баварыя»; блакітным — калі гуляе «1860 Мюнхэн»; белым — калі гуляе [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборная Нямеччыны]]. == Склад == : ''Актуальны на 21 лютага 2026 году'' {{Склад}} {{Гулец1|1|Q107365|Бр|капітан}} {{Гулец1|2|Q20723878|Аб|}} {{Гулец1|3|Q28699707|Аб|}} {{Гулец1|4|Q14640027|Аб|}} {{Гулец1|6|Q13865408|ПА|}} {{Гулец1|7|Q59490|Нап|}} {{Гулец1|8|Q520721|ПА|}} {{Гулец1|9|Q969725|Нап|}} {{Гулец1|10|Q96072055|ПА|}} {{Гулец1|11|Q100144350|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]}} {{Гулец1|14|Q28531111|Нап|}} {{Гулец1|17|Q62050484|Нап|}} {{Падзел складу}} {{Гулец1|19|Q23540953|Аб|}} {{Гулец1|20|Q111308591|ПА|}} {{Гулец1|21|Q30933054|Аб|}} {{Гулец1|22|Q4241680|Аб|}} {{Гулец1|26|Q60340|Бр|}} {{Гулец1|27|Q18670270|Аб|}} {{Гулец1|39|Q137733792|ПА|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Гамбінас Старз Мандынары|Гамбінас]]}} {{Гулец1|40|Q116752839|Бр|}} {{Гулец1|42|Q130776450|ПА|}} {{Гулец1|44|Q65950201|Аб|}} {{Гулец1|45|Q121068701|ПА|}} {{Гулец1|48|Q134926727|Бр|}} {{Канец складу}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{кніга|імя=Dietrich|прозьвішча=Schulze-Marmeling|загаловак=Die Bayern. Die Geschichte des deutschen Rekordmeisters|выдавецтва=Die Werkstatt|год=2003|старонкі=30–40|isbn=3-89533-426-X|ref=Schulze-Marmeling}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080815023101/http://www.fcbayern.t-home.de/en/ Афіцыйны сайт клюбу]{{ref-en}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе}} {{Пераможцы Лігі чэмпіёнаў УЭФА}} [[Катэгорыя:Баварыя Мюнхэн| ]] 6gmsc5d45jbmdvcffpeys7snnplf5yo 0 81203 2670349 1994945 2026-05-23T17:21:11Z Spokiyny 90749 /* */ 2670349 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Украіна |Назва = Торчын |Статус = мястчэка |Назва ў родным склоне = Торчыну |Назва ўкраінскай мовай = Торчин |Герб = Герб торчина.jpg |Сьцяг = Прапор Торчина.jpg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1093 |Статус з = |Магдэбурскае права = 1540 |Былая назва = |Вобласьць = [[Валынская вобласьць|Валынская]] |Аўтаномная рэспубліка = |Раён = [[Луцкі раён|Луцкі]] |Сельская рада = |Мэр = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 10.52 |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 4406 |Год падліку колькасьці = 2005 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 45612 |Тэлефонны код = +380 332 |КОАТУУ = |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 50 |Шырата хвілінаў = 45 |Шырата сэкундаў = 49 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 59 |Даўгата сэкундаў = 55 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Торчын''' ({{мова-uk|Торчин}}) — [[пасёлак гарадзкога тыпу|мястэчка]] ў [[Луцкі раён|Луцкім раёне]] [[Валынская вобласьць|Валынскай вобласьці]] [[Украіна|Ўкраіны]]. Насельніцтва — 4406 чал. Знаходзіцца за 25 км ад [[Луцак|Луцку]]. == Гісторыя == * [[1093]]: першы ўспамін пра паселішча. * [[1540]]: атрымаў [[Магдэбурскае права]]. * [[2 сьнежня]] [[1597]]: у Торчыне адбыўся сход, на якім удакладняліся ўмовы [[Берасьцейская унія|Берасьцейскай уніі]]; з таго часу места зрабілася рэзыдэнцыяй луцкіх рымска-каталіцкіх біскупаў. * [[1795]]: у выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. * [[1921]]: згодна з [[Рыская мірная дамова|Рыскай мірнай дамовай]] увайшоў ў склад міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Валынскае ваяводзтва (1921—1939)|Валынскім ваяводзтве]]. * [[1939]]: у складзе [[УССР|Ўкраінскай ССР]]. == Галерэя == <gallery> Торчин (Волинська область), Церква святителя Стефана (УПЦ МП).jpg|Царква Сьв. Стэфана Торчин (Волинська область), Дзвіниця.jpg|Званіца 007ffyw2.jpg|Касьцёл 007fa0gs.jpg|Будынак музычнай школы </gallery> == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} {{Валынская вобласьць}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Луцкага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XI стагодзьдзі]] 4nynb2lvok27khgnow3f3b4tm73wacd 0 81535 2670381 2669636 2026-05-23T20:55:01Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2670381 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Сэлтык |Лягатып = Celtic FC.svg |Горад = [[Глазга]], [[Шатляндыя]] |Стадыён = [[Сэлтык Парк]] |Умяшчальнасьць = 60 355 |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|СэлтыкГлаз-Ліга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|СэлтыкГлаз-Сэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Шатляндыі|СэлтыкГлаз}} |Прыналежнасьць = Шатляндзкія <!-- Форма/Хатнія колеры --> |узор левай рукі1 = _celtic2122h |узор футболкі1 = _celtic2122h |узор правай рукі1 = _celtic2122h |узор шортаў1 = _celtic2021h |узор шкарпэтак1 = _celtic2122h |левая рука1 = FFFFFF |футболка1 = FFFFFF |правая рука1 = FFFFFF |шорты1 = FFFFFF |шкарпэткі1 = FFFFFF <!-- Форма/Выязныя колеры --> |узор левай рукі2 = |узор футболкі2 = _celtic2122a |узор правай рукі2 = |узор шортаў2 = _celtic2122a |узор шкарпэтак2 = _celtic2122a |левая рука2 = 053E29 |футболка2 = 053E29 |правая рука2 = 053E29 |шорты2 = 053E29 |шкарпэткі2 = 053E29 <!-- Форма/Трэція колеры --> |узор левай рукі3 = _celtic2122t |узор футболкі3 = _celtic2122t |узор правай рукі3 = _celtic2122t |узор шортаў3 = _celtic2122t |узор шкарпэтак3 = _celtic2122t |левая рука3 = F2F5F0 |футболка3 = F2F5F0 |правая рука3 = F2F5F0 |шорты3 = F2F5F0 |шкарпэткі3 = F2F5F0 }} «'''Сэлтык'''» ({{мова-en|The Celtic Football Club}}) ― [[Шатляндыя|шатляндзкі]] [[футбольны клюб]], які месьціца ў [[Глазга]], у раёне Паркгэд. Прадстаўляе [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|шатляндзкую Прэм’ер-лігу]]. Быў заснаваны ў 1887 годзе, але свой першы матч клюб правёў толькі ў 1888 годзе. «Сэлтык» станавіўся чэмпіёнам Шатляндыі 56 разоў, і 43-ы разы перамагаў у [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубку Шатляндыі]]. Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «[[Сэлтык Парк]]», які зьяўляецца самым вялікім па ўмяшчальнасьці футбольным стадыёнам Шатляндыі. Арэна месьціць 60 832 гледачы. Разам са сваімі галоўнымі супернікамі «[[Рэйнджарз Глазга|Рэйнджарз]]» складаюць так званую [[Старая Фірма|Старую Фірму]], якая зьяўляецца адным з самых вядомых спартовых супрацьстаяньняў у сьвеце. Традыцыйна гуляюць у паласатых зялёна-белых кашулях разам зь белымі шортамі й гетрамі. У 1967 годзе клюб стаў першым [[Вялікабрытанія|брытанскім]] і адзіным шатляндзкім клюбам, якія перамагалі ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лізе чэмпіёнаў]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0045/print.shtml Сэлтык перамог у Лізе чэмпіёнаў у 1967 годзе. BBC Scotland]</ref>. У тым сэзоне клюб перамагаў ва ўсіх спаборніцтвах, у якіх прымаў удзел: чэмпіянат Шатляндыі, Кубак Шатляндыі, [[Кубак лігі Шатляндыі па футболе|Кубак лігі Шатляндыі]], Ліга чэмпіёнаў і Кубак Глазга. Праз тры сэзоны ў 1970 годзе клюб зноўку трапіў у фінал Лігі чэмпіёнаў, але на гэты раз атрымаў паразу зь лікам 1:2 на карысьць [[Нідэрлянды|галяндзкага]] «[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорду]]». У 2003 годзе клюб дайшоў да фіналу [[Кубак УЭФА|Кубка УЭФА]], але быў перайграны «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]» зь лікам 2:3. На гэтую гульню з Глазга ў [[Сэвільля|Сэвільлю]], дзе праходзіў фінал, зьехаліся каля 80 000 аматараў шатляндзкага клюбу, але ня ўсе змаглі патрапіць на гульню<ref>[http://observer.guardian.co.uk/gallery/0,8561,972767,00.htm Сэлтык у Сэвільлі. Агляд Guardian]</ref>. У красавіку 2008 году клюб налічваў 9 мільёнаў аматараў па ўсім сьвеце, адзін мільён зь якіх знаходзяцца ў [[Паўночная Амэрыка|Паўночнай Амэрыцы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20180705032922/http://www.scotsman.com/business/media-and-leisure/celtic-to-launch-credit-card-for-us-fans-1-1291697 Сэлтык запускае крэдытныя карткі для амэрыканскіх фанаў. Scotland on Sunday. 11 April 2008]</ref>. == Заснаваньне й гісторыя == Клюб быў заснаваны пры царкве Сьвятой Марыі ў Глазга ў раёне Кэлтану ірляндзкім сьвятаром [[брат Ўолфрыд|братам Ўолфрыдам]] 6 лістапада ў 1887 годзе. Першапачаткова клюб стварыўся як сродак для збору грошаў для арганізацыі дабрачыннай дзейнасьці, каб дапамагчы дзецям зь бедных сямей. У вялікай ступені брат Ўолфрыд быў шмат у чым натхнёны прыкладам клюбу «[[Гібэрніян Эдынбург|Гібэрніян]]» з [[Эдынбург]]у, які быў сфармаваны з імігрантаў ірляндзкага паходжаньня 13 гадоў таму. Сярод першых гульцоў клюбу сямёра былі з «Гібэрніяну». Назва клюбу была прапанавана братам Ўолфрыдам, каб адлюстраваць ірляндзкае й шатляндзкае паходжаньне клюбу. 28 траўня 1888 году клюб правёў сваю першую гульню супраць каманды «Рэйнджарз» і перамог зь лікам 5:2. Падчас станаўленьня футбалісты «Сэлтыка» гулялі ў белых кашулях зь зялёным каўняром, з выявай чырвонага кельцкага крыжу на грудзёх. У 1903 годзе клюб перайшоў на ўжываньне традыцыйнай формы: паласатыя бела-зялёныя кашулі. == Прэса Сэлтыку == У 1965 годзе «Сэлтык» пачаў друкаваць газэту ''The Celtic View'', якая зьяўляецца найстарэйшым клюбнай футбольным пэрыядычным выданьнем<ref>[http://www.celticfc.net/media/celticView.aspx Celtic View]</ref>. У 2004 годзе клюб запусьціў уласны лічбавы [[тэлеканал]] ''Celtic TV'', які быў даступны ў Вялікабрытаніі праз тэлеканал ''Setanta Sports'' па спадарожнікавай і кабэльнай плятформе. Але ў сувязі з расфармаваньнем ''Setanta Sports'' у Вялікабрытаніі ў чэрвені 2009 году тэлеканал ''Celtic TV'' больш не вяшчае. З 2002 году працуе інтэрнэт-тэлеканал клюбу ''Channel67'' (вядомы раней як ''Celtic Replay''). == Старая фірма й сэктанства == «Сэлтык» мае гістарычную сувязь з ірляндзкім і шатляндзкім народамі, якія зьяўляюцца па большай частцы [[Каталіцтва|каталікамі]]. Традыцыйна пыхільнікамі іншага клюбу з Глазга «Рэйнджарз» зьяўляюцца прадстаўнікі пратэстанцкага веравызнаньня й прыхільнікі Брытанскай уніі — шатлянцы й прадстаўнікі [[Паўночная Ірляндыя|Паўночнай Ірляндыі]]. Як вынік такога разьмеркаваньня й напружанай палітычнай сытуацыі ў Паўночнай Ірляныі, напруга ў адносінах паміж абодвума клюбамі ўзмацнілася. Але ў апошні час як «Сэлтык», так і «Рэйнджарз» прымаюць меры па барацьбе з сэктанствам, працуючы разам з парлямэнтам Шатляндыі, царкоўнымі групамі й грамадзянскімі арганізацыямі. == Дасягненьні == * '''[[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Чэмпіён Шатляндыі]]''': 56 ** 1893, 1894, 1896, 1898, 1905, 1906, 1907, 1908, 1909, 1910, ** 1914, 1915, 1916, 1917, 1919, 1922, 1926, 1936, 1938, 1954, ** 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1977, ** 1979, 1981, 1982, 1986, 1988, 1998, 2001, 2002, 2004, 2006, ** 2007, 2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 ** [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2019—2020 гадоў|2020]], [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2021—2022 гадоў|2022]], [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2022—2023 гадоў|2023]], [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2023—2024 гадоў|2024]], [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2024—2025 гадоў|2025]], [[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2025—2026 гадоў|2026]] * '''Уладальнікі [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]''': 43 ** 1892, 1899, 1900, 1904, 1907, 1908, 1911, 1912, 1914, 1923, ** 1925, 1927, 1931, 1933, 1937, 1951, 1954, 1965, 1967, 1969, ** 1971, 1972, 1974, 1975, 1977, 1980, 1985, 1988, 1989, 1995, ** 2001, 2004, 2005, 2007, 2011, 2013, 2017, 2018, 2019, 2020, ** 2023, 2024, 2026 * '''Уладальнікі [[Кубак футбольнай лігі Шатляндыі|Кубка шатляндзкай лігі]]''': 22 ** 1957, 1958, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1975, 1983, 1998, ** 2000, 2001, 2006, 2009, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022, ** 2023, 2025 * '''Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]''': 1 ** 1967 == Склад == : ''Актуальны на 22 лютага 2026 году'' {{Склад}} {{Гулец1|1|Q295797|Бр|}} {{Гулец1|2|Q81878309|Аб|}} {{Гулец1|5|Q102277109|Аб|}} {{Гулец1|6|Q24007335|Аб|}} {{Гулец1|7|Q26255495|Нап|}} {{Гулец1|8|Q60677561|Нап|}} {{Гулец1|9|Q58170823|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Фрайбург (футбольны клюб)|Фрайбург]]}} {{Гулец1|10|Q99669640|Нап|}} {{Гулец1|11|Q104650064|Нап|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Барусія Мёнхэнглядбах|Барусія М.]]}} {{Гулец1|12|Q100533279|Бр|}} {{Гулец1|13|Q113127167|Нап|}} {{Гулец1|14|Q61746772|ПА|}} {{Гулец1|15|Q78347960|ПА|}} {{Гулец1|17|Q15506789|Нап|}} {{Гулец1|19|Q135230954|Нап|}} {{Гулец1|20|Q21620981|Аб|}} {{Гулец1|21|Q194149|ПА|}} {{Падзел складу}} {{Гулец1|22|Q57242266|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмут]]}} {{Гулец1|23|Q96337717|Нап|}} {{Гулец1|27|Q100546826|ПА|}} {{Гулец1|28|Q104833462|ПА|}} {{Гулец1|31|Q56087095|Бр|}} {{Гулец1|32|Q108217373|ПА|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Ляр’ен (футбольны клюб)|Ляр’ен]]}} {{Гулец1|36|Q20994301|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Бока Хуніёрс Буэнас-Айрэс|Бока Хуніёрс]]}} {{Гулец1|37|Q106822395|Аб|}} {{Гулец1|38|Q27990906|Нап|}} {{Гулец1|41|Q55541843|ПА|}} {{Гулец1|42|Q16056060|ПА|капітан}} {{Гулец1|43|Q135426296|Аб|{{Падказка|ар.|арэнда}} [[Брэнтфард (футбольны клюб)|Брэнтфард]]}} {{Гулец1|47|Q107571007|Аб|}} {{Гулец1|49|Q630350|Нап|}} {{Гулец1|51|Q135982912|Аб|}} {{Гулец1|56|Q24073962|Аб|}} {{Гулец1|63|Q19888012|Аб|}} {{Канец складу}} == Індывідуальныя клюбныя рэкорды == {| |valign="top"| {| class="wikitable" |- !bgcolor=green|Месца !bgcolor=green|Імя й прозьвішча !bgcolor=green|Пэрыяд кар’еры !bgcolor=green|Колькасьць<br />галоў |- |style="text-align:left;"|1||{{Сьцяг Шатляндыі}} [[Джымі Макгроры]]||1922—1937||550 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|2||{{Сьцяг Шатляндыі}} [[Бобі Ленакс]]||1961—1978<br />1979—1980||273 |- |style="text-align:left;"|3||{{Сьцяг Швэцыі}} [[Гэнрык Лярсан]]||1997—2004||242 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|4||{{Сьцяг Шатляндыі}} [[Стыві Чалмэрз]]||1958—1971||231 |- |style="text-align:left;"|5||{{Сьцяг Шатляндыі}} [[Джымі Кўін]]||1990—1917||217 |} |width="0"|&nbsp; |valign="top"| {| class="wikitable" !bgcolor=green|Месца !bgcolor=green|Імя й прозьвішча !bgcolor=green|Пэрыяд кар’еры !bgcolor=green|Колькасьць<br />матчаў |- |style="text-align:left;"|1||{{Сьцяг Шатляндыі}} [[Білі Макнэйл]]||1957—1975||790 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|2||{{Сьцяг Шатляндыі}} [[Пол Макстэй]]||1981—1997||678 |- |style="text-align:left;"|3||{{Сьцяг Шатляндыі}} [[Рой Эйткен]]||1976—1990||669 |-bgcolor=#eeeeee |style="text-align:left;"|4||{{Сьцяг Шатляндыі}} [[Дэні Макгрэйн]]||1970—1987||661 |- |style="text-align:left;"|5||{{Сьцяг Ірляндыі}} [[Пэкі Бонэр]]||1978—1995||642 |} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.celticfc.net/ Афіцыйны сайт] {{Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе}} {{Пераможцы Лігі чэмпіёнаў УЭФА}} [[Катэгорыя:Сэлтык Глазга| ]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1887 годзе]] [[Катэгорыя:Глазга]] 3jed9ndnpvenf1y9ekz0rbmhzf78qsm 0 86660 2670450 2525523 2026-05-24T11:31:12Z Vladislav Khebnikov 83675 крыніца 2670450 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя | назва = Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь | выява = Эмблема Министерства обороны Республики Беларусь.png | рамка выявы = | памер выявы = 120 пкс | альтэрнатыўны тэкст выявы = | подпіс выявы = | мапа = | памер мапы = | альтэрнатыўны тэкст мапы = | подпіс мапы = | мапа 2 = | абрэвіятура = МА РБ | дэвіз = | папярэднік = | наступнік = | дата ўтварэньня = {{Дата пачатку|20|3|1992|Паказаць колькасьць гадоў}} | дата спыненьня існаваньня = | тып = | юрыдычны статус = | мэта = | штабкватэра = [[Менск]], вул. Камуністычная, д. 1 | месцазнаходжаньне = | каардынаты = | дзейнічае ў рэгіёнах = | сяброўства = | афіцыйныя мовы = | генэральны сакратар = | пасада кіраўніка = Міністар | імя кіраўніка = [[Віктар Хрэнін]] | пасада кіраўніка 2 = Першы намесьнік — начальнік [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі|Генэральнага штаба]] | імя кіраўніка 2 = [[Павал Муравейка]] | пасада кіраўніка 3 = Намесьнік міністра | імя кіраўніка 3 = [[Міхайла Пузікаў]] | пасада кіраўніка 4 = Намесьнік па ўзбраеньні | імя кіраўніка 4 = [[Ігар Лаценкоў]] | пасада кіраўніка 5 = Намесьнік па тылу | імя кіраўніка 5 = [[Віталь Кірэеў]] | пасада кіраўніка 6 = Камандуючы Ваенна-паветраннымі Сіламі і войскамі супрацьпаветранай абароны | імя кіраўніка 6 = [[Зьміцер Пахмелкін]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.mod.mil.by/rucovod_by.html| загаловак = Кіроўны склад| фармат = | назва праекту = | выдавец = Міністэрства абароны РБ| дата = 11 ліпеня 2012 | мова = | камэнтар = }}</ref> | асноўныя асобы = | кіроўны орган = | матчыная кампанія = | зьвязаныя кампаніі = | бюджэт = 1918 млрд [[Беларускі рубель|рублёў]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 13 лістапада 2008 г.| url = http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=H10800450| загаловак = Закон Рэспублікі Беларусь аб рэспубліканскім каштарысе на 2009 год| фармат = | назва праекту = | выдавец = Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь| дата = 23 жніўня 2010 | мова = ru| камэнтар = }}</ref> (2009; 684 млн [[Амэрыканскі даляр|$]]<ref>Паводле сярэдняе за 2009 год цаны (2803,27) набыцьця даляра за рублі на валютным рынку. {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.nbrb.by/bel/statistics/ForexMarket/AvrExRate/?yr=2009| загаловак = Зьвесткі аб сярэднеўзважаным курсе беларускага рубля да замежных валютаў на валютным рынку Рэспублікі Беларусь за 2009 год| фармат = | назва праекту = [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]]| выдавец = | дата = 23 жніўня 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref>) | колькасьць супрацоўнікаў = | колькасьць валянтэраў = | сайт = [http://www.mil.by/by/ mil.by] | заўвагі = | колішняя назва = }} '''Міністэ́рства абаро́ны Рэспу́блікі Белару́сь''' ('''''Міністэрства абароны Беларусі''''') — [[ведамства]] [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|ўраду Беларусі]], упаўнаважанае кіраваць [[Узброеныя сілы Беларусі|узброенымі сіламі]]. Міністар абароны ды ягоныя намесьнікі прызначаюцца й здымаюцца з пасадаў [[Прэзыдэнт Беларусі|прэзыдэнтам]]. Міністар уваходзіць у склад [[Савет бясьпекі Рэспублікі Беларусь|Савету бясьпекі]]. З 20 студзеня 2020 году пасаду міністра займае [[Віктар Хрэнін]]. Склад калегіі міністэрства з удзелам міністра, ягоных 4 намесьнікаў<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=P30100780| загаловак = Указ прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад 28 сьнежня 2001 г. № 780| фармат = | назва праекту = | выдавец = Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь| дата = 21 жніўня 2010 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>, дзяржаўнага сакратара [[Савет бясьпекі Рэспублікі Беларусь]] ды загадчыкаў відамі ўзброеных сілаў таксама ўхваляецца прэзыдэнтам. Пасяджэньні калегіі праводзяцца прынамсі раз у два месяцы ды зьяўляюцца правамоцнымі пры наяўнасьці паловы чальцоў. Рашэньні ўхваляюцца [[Кваліфікаваная большасьць|кваліфікаванаю большасьцю]] галасоў прысутных. З 2022 году Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь знаходзіцца пад санкцыямі Эўразьвязу, ЗША, Швайцарыі, Украіны ды Японіі<ref>[https://web.archive.org/web/20230413174704/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/180/ Міністерство оборони Республіки Білорусь]</ref><ref>{{Cite web|url=https://war-sanctions.gur.gov.ua/ru/sanctions/companies/180|title=Министерство обороны Республики Беларусь|дата публікацыі=24 траўня 2026|аўтар=Головне управління розвідки МО України|выдавец=War & Sanctions|lang=ru|website=war-sanctions.gur.gov.ua}}</ref>, з 2023 года – Канады<ref>{{cite web|title=Канада ввела санкции против Минобороны Белоруссии и Ивана Эйсмонта|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/64d415899a794799cfc1235e|work=[[РБК]]|date=2023-08-10|access-date=2023-09-01|archive-date=2023-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901175835/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/64d415899a794799cfc1235e|deadlink=no|language=ru}}</ref>. == Будова == Цэнтральны апарат складаецца з 5 галоўных управаў, 2 управаў, аднаго дэпартамэнту, агенцтва й [[Генэральны штаб Узброеных сілаў Беларусі|Генэральнага штаба]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.mod.mil.by/owq.html| загаловак = Пытаньні, разгляд якіх уваходзіць у кампэтэнцыю асобных структурных падразьдзяленьняў Міністэрства абароны| фармат = | назва праекту = | выдавец = Міністэрства абароны РБ| дата = 28 жніўня 2010 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. == Задачы == # падрыхтоўка [[Ваенная дактрына|ваеннае дактрыны]]; # удзел у парадкаваньні [[Абарона|абароны]]; # наладжаньне ўзаемінаў ды ўзгадненьня дзейнасьці ўстановаў у галіне абароны; # удзел у наладжаньні падрыхтоўкі гаспадаркі дзяржавы да ваеннага часу; # наладжаньне ўжыцьця [[Узброеныя сілы|ўзброеных сілаў]] паводле заканадаўства; # падтрымка баегатоўнасьці ды баяздольнасьці ўзброеных сілаў на ўзроўні, што забясьпечвае ў мірны час стратэгічнае стрымваньне ды прадухіленьне ваенных пагрозаў, а ў ваенны — узброеную абарону дзяржавы, адбіцьцё нападу ды нанясеньне паразы праціўніку; # наладжаньне кіраваньня дзейнасьцю ўзброеных сілаў ды падрыхтоўкі ўстановаў загадваньня імі; # наладжаньне забесьпячэньня ўзброеных сілаў; # спрыяньне пашырэньню пашаны да вайсковай службы; # ажыцьцяўленьне [[Ідэалёгія|ідэалягічнага]] ўзьдзеяньня ва ўзброеных сілах; # наладжаньне ваеннай адукацыі; # правядзеньне дасьледаваньняў у галіне ваеннай навукі; # забесьпячэньне падтрымкі былых і дзейных супрацоўнікаў ды іхных сем’яў. == Паўнамоцтвы == # распрацоўка ваеннае дактрыны; # абагульненьне ўжываньня ды падача прапановаў ведамаснага заканадаўства; # парадкаваньне дзейнасьці ўзброеных сілаў; # выданьне ды нагляд за выкананьнем ведамасных пастановаў; # наладжаньне ўзаемінаў ды ўзгадненьня дзейнасьці ўстановаў у галіне абароны; # распрацоўка ды ажыцьцяўленьне стварэньня ды разьвіцьця відаў войскаў ды сродкаў іх забесьпячэньня; # падрыхтоўка прапановаў па закупе ўзбраеньняў; # абарона ды ахова дзяржаўнае мяжы ў паветранае прасторы, удзел у забесьпячэньні бясьпекі ды парадкаваньне выкарыстаньня паветранае прасторы; # падача прапановаў прэзыдэнту аб будове й колькасьці ўзброеных сілаў; # вызначэньне разьмяшчэньня войскаў, а таксама будоўля ды выкарыстаньне ваеннай [[Інфраструктура|інфраструктуры]]; # удасканаленьне забесьпячэньня разгортваньня ўзброеных сілаў для выкананьня ваенных задачаў; # наладжаньне падрыхтоўкі ды накапленьня запасу ваеннанавучаных грамадзянаў ды сродкаў разгортваньня ды вядзеньня баявых дзеяньняў узброенымі сіламі; # кіраваньне ды нагляд за падрыхтоўкаю войскаў; # праверка стану ўзброеных сілаў; # стварэньне ўсебаковага забесьпячэньня войскаў пры падрыхтоўцы да вядзеньня баявых дзеяньняў; # падача ва ўрад прапановаў аб аб’ёмах ды парадку забесьпячэньня захоўваньня, перамяшчэньня ды выкарыстаньня запасаў дабротаў у ваенны час; # наладжаньне захоўваньня, накапленьня ды абнаўленьня стратэгічнага запасу ўзбраеньняў, абсталяваньня ды сродкаў узброеных сілаў; # наладжаньне перавозкі войскаў ды ваенных тавараў; # нагляд за станам ваенных складоў ды своечасовым выкарыстаньнем баепрыпасаў; # забесьпячэньне аховы да абароны ўзбраеньняў, абсталяваньня ды месцаў разьмяшчэньня ўзброеных сілаў; # падача ў [[Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства фінансаў]] разьлікаў даходаў і выдаткаў на кожны наступны год ды заяваў у [[Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства эканомікі]] на вылучэньне дзяржаўных [[Капіталаўкладаньне|капіталаўкладаньняў]]; # нагляд за гаспадарчаю дзейнасьцю ва ўзброеных сілах; # здача ў [[Арэнда|арэнду]] нескарыстоўванай ведамаснай маёмасьці; # выдаткоўваньне на будоўлю месцаў навучаньня ўзброеных сілаў; # забесьпячэньне ўпарадкаванага ўліку, захоўваньня ды выдаткоўваньня сродкаў ва ўзброеных сілах; # наладжаньне тэхнічнага ды тылавога забесьпячэньня ўзброеных сілаў; # нагляд за распрацоўкаю, выпрабаваньнямі ды вытворчасьцю ўзбраеньняў; # наладжаньне ўліку, выдачы пасьведчаньняў ды вынаходніцтва ва ўзброеных сілах; # абарона [[Дзяржаўная таямніца|дзяржаўных таямніцаў]] ва ўзброеных сілах; # забесьпячэньне [[Вяшчаньне|вяшчаньня]] ва ўзброеных сілах; # нагляд за выкананьнем іншымі дзяржавамі абавязкаў паводле дамоваў аб наглядзе за ўзбраеньнямі ды забесьпячэньне выкананьня ва ўзброеных сілах [[Міжнародная дамова|міжнародных дамоваў]] дзяржавы; # заключэньне міжведамасных міжнародных дамоваў; # аказаньне паслугаў у падрыхтоўцы вайскоўцаў іншым дзяржавам; # стварэньне бясьпечных умоваў службы ва ўзброеных сілах; # ідэалягічнае ўзьдзеяньне ва ўзброеных сілах; # папярэджаньне правапарушэньняў ва ўзброеных сілах; # кіраваньне ваеннай адукацыяй; # ваенныя навуковыя дасьледаваньні ды распрацоўка ўзбраеньняў; # [[ахова здароўя]] вайскоўцаў<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=P30600719| загаловак = Указ прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад 7 сьнежня 2006 г. № 719| фармат = | назва праекту = | выдавец = Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь| дата = 23 жніўня 2010 | мова = ru| камэнтар = }}</ref>. == Служба == Поўнагадовыя грамадзяне [[Мужчына|мужчынскага]] роду ва ўзросьце да 27 год праходзяць [[Ваеннаслужачы|ваенную службу]] цягам 18 месяцаў паводле абавязку, а пры наяўнасьці вышэйшай адукацыі — цягам году. Найм на ваенную службу ажыцьцяўляецца зь ліку поўнагадовых грамадзянаў, у тым ліку [[Жанчына|жаночага]] роду з 19 год, ва ўзросьце да 35 год на пасады [[салдат]]аў і [[матрос]]аў, [[сяржант]]аў і [[старшына]]ў, [[прапаршчык]]аў і [[мічман]]аў, а на пасады [[афіцэр]]аў — да 30 год. Гранічны ўзрост знаходжаньня на службе для салдатаў і матросаў, сяржантаў і старшынаў, прапаршчыкаў і мічманаў, малодшых і старшых афіцэраў, акрамя [[палкоўнік]]аў ([[Капітан 1-га рангу|капітанаў 1-га рангу]]), складае 45 год, для [[палкоўнік]]аў ([[Капітан 1-га рангу|капітанаў 1-га рангу]]) — 50 гадоў, [[генэрал-лейтэнант]]аў, [[генэрал-маёр]]аў — 55 гадоў, а для [[генэрал-палкоўнік]]аў — 60 гадоў. Застацца на службе звыш гранічнага ўзросту ў званьні да [[падпалкоўнік]]а ([[Капітан 2-га рангу|капітана 2-га рангу]]) дазваляецца рашэньнямі калегіі міністэрства, а вайскоўцам у званьні палкоўніка (капітана 1-га рангу) й вышэй — рашэньнем прэзыдэнта<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://zakanadaustva.narod.ru/zakony/zakon_ab_voinskim_abaviazku_22_07_03.htm| загаловак = Закон Рэспублікі Беларусь аб воінскім абавязку і воінскай службе. 22 ліпеня 2003 г.| фармат = | назва праекту = | выдавец = «Заканадаўства Рэспублікі Беларусь на беларускай мове»| дата = 23 жніўня 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Мінуўшчына == У сьнежні 1991 году першым міністрам ''па справах'' абароны Беларусі прызначылі генэрал-палкоўніка [[Пётар Чавус|Пётру Чавуса]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.mod.mil.by/85kombel_by.html| загаловак = Камандуючыя Беларускай (Заходняй) ваеннай акругай. Міністры абароны Рэспублікі Беларусь| фармат = | назва праекту = | выдавец = Міністэрства абароны РБ| дата = 23 жніўня 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Аднак толькі 20 сакавіка 1992 году ўрад ухваліў Пастанову аб стварэньні ўзброеных сілаў Рэспублікі Беларусь. У лістападзе 1992 году [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны Савет]] ухваліў Законы «Аб абароне», «Аб усеагульным воінскім абавязку і ваеннай службе» ды «Аб статусе ваеннаслужачых», а 6 сьнежня 1992 году — ваенную дактрыну<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.mod.mil.by/7okrugarmia_by.html| загаловак = З акругі — ў армію сувэрэннай дзяржавы| фармат = | назва праекту = | выдавец = Міністэрства абароны РБ| дата = 23 жніўня 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref>. У 1992 годзе заснавалі аддзел гандлю Мінабароны Беларусі, які ў 1997 годзе пераўтварылі ў [[Гандлёва-вытворчая ўправа пры Міністэрстве абароны|Гандлёва-вытворчую ўправу пры Міністэрстве абароны]]. == Глядзіце таксама == * [[Узброеныя сілы Беларусі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150131011414/http://www.mil.by/by/ Сайт Міністэрства абароны Беларусі] * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 22 лютага 2011| url = http://news.belta.by/limages/00000000506_105565.jpg| загаловак = Ваенная тэхніка беларускай арміі| фармат = | назва праекту = Інфаграфіка| выдавец = [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]| дата = 6 чэрвеня 2011 | мова = | камэнтар = }} {{Выканаўчая ўлада Беларусі}} {{Міністры абароны Беларусі}} [[Катэгорыя:Міністэрствы Беларусі|Абароны]] [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Беларусі]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Міністэрствы абароны|Беларусь]] kvnettgwr32lkdxjr0fr7s81o7ymc4r 0 92461 2670357 1764665 2026-05-23T19:33:20Z Amherst99 6310 /* */ 2670357 wikitext text/x-wiki [[Файл:Panna cotta.jpg|міні|Панакота]] '''Панакота''' ({{мова-it|panna cotta}} — «вараныя вяршкі») — папулярны паўночнаітальянскі [[дэсэрт]]. Аснова панакоты — [[сьметанковы крэм]], выдатна спалучаецца зь [[ягада]]мі, [[садавіна]]й і [[цукаты|цукатамі]], таму гатункаў панакоты вельмі шмат. Пры гатаваньні, [[вяршкі]] з [[цукар|цукрам]] і [[ваніль]]лю награваюцца і варацца на ціхім агні 15 хв. Да атрыманай масы дадаецца [[жэлятын]] і сумесь разьліваюць у формы, пасьля застываньня выкладваюць з формы на талеркі. Панакота падаецца з садавіннымі соўсамі і кавалачкамі садавіны ці ягадамі, а таксама шакаладным ці карамельным соўсам. == Вонкавыя спасылкі == {{Commons|Panna cotta}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Дэсэрты]] [[Катэгорыя:Італьянская кухня]] bncrnxsaxgcv26fva53tvfo3iowx5mc 0 100854 2670319 2613284 2026-05-23T12:58:22Z Czalex 51 катэгорыя 2670319 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Юры Юркевіч |лацінка = |арыгінал імя = |ганаровы прэфікс = |ганаровы суфікс = |партрэт = |памер партрэту = |апісаньне партрэту = |імя пры нараджэньні = |псэўданім = |род дзейнасьці = |дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|1|5|1980|1}} |месца нараджэньня = {{Сьцяг СССР}}[[СССР]], [[Эстонская ССР]], м. [[Нарва]] |дата хросту = |дата сьмерці = |месца сьмерці = |прычына сьмерці = |дата зьнікненьня = |месца пахаваньня = |грамадзянства = |нацыянальнасьць = |адукацыя = |альма-матэр = |прафэсія = |навуковая сфэра = |месца працы = |гады дзейнасьці = |жанры = |вядомасьць = |пасада = |тэрмін = |папярэднік = |наступнік = |партыя = |рух = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды = |абвінавачваньне = |пакараньне = |рост = |маса = |пазыўны = |подпіс = |сайт = |дадаткова = }} '''Юра́сь (Юры) Сярге́евіч Юрке́віч''' (нарадзіўся 1 траўня 1980 году, [[Нарва (горад)|Нарва]], [[Эстонія]]) — грамадзкі дзяяч беларускай дыяспары [[Эстонія|Эстоніі]] й [[Летува|Летувы]], дасьледчык гісторыі Беларусі першай паловы XX стагодзьдзя. == Адукацыя == Скончыў [[Талінскі тэхнічны ўнівэрсытэт]] па спэцыяльнасьці «адміністрацыйнае кіраваньне» (2009), магістратуру [[ЭГУ|Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] па спэцыяльнасьці «ахова і інтэрпрэтацыя культурнай спадчыны» (2011), дактарант гісторыі Універсітэта Вітаўта Вялікага (Коўна). == Дзейнасьць == Ад верасьня 2000 году — сакратар-рэфэрэнт Беларускага культурнага цэнтру «Бацькаўшчына»<ref>https://web.archive.org/web/20100918065314/http://www.nationalities.ee/EST/Dokumendid/Tegevus/2001aruane.html</ref> ([[Талін]]), кіраўнік культурных і адукацыйных праектаў цэнтру<ref>https://web.archive.org/web/20160304131805/http://www.nationalities.ee/FILES/ERU%20Infoleht%20nr.1(6).pdf</ref>. З кастрычніка 2000 па верасень 2003 году — вядучы навінаў беларускай перадачы «Бацькаўшчына» на Эстонскім радыё 4. З 11 красавіка 2001 па 1 верасьня 2003 году — віцэ-прэзыдэнт [[Асацыяцыя беларусаў Эстоніі|Асацыяцыі беларусаў Эстоніі]] (Талін). У сакавіку 2005 году ў Таліне Юрасём Юркевічам разам з Уладзімерам і Ігарам Шыбекамі было заснавана недаходнае аб’яднаньне «Беларускія ініцыятывы ў Эстоніі», якое заявіла<ref>https://web.archive.org/web/20100810192329/http://www.niva.iig.pl/issue/2005/52/52_2005.pdf</ref> аб пераемнасьці традыцый беларускіх студэнцкіх зямляцтваў [[Тартускі ўнівэрсытэт|Тартускага ўнівэрсытэту]], Беларускага нацыянальнага камітэту «Рада», што існавалі ў міжваенны пэрыяд. У сьнежні 2006 году заснаваў разам з [[Павал Марозаў|Паўлам Марозавым]] і Алары Рамо «НДА Новы Шлях для Беларусі»<ref>https://web.archive.org/web/20110720110042/http://valgevene.ee/13173731321</ref> як плятформу падтрымкі дзейнасьці беларускай інтэрнэт-супольнасьці «[[Трэці шлях (супольнасьць)|Трэці шлях]]» у Беларусі. У 2008 годзе выступіў ініцыятарам стварэньня [[Кангрэс новай беларускай дыяспары Эўропы і ЗША|Кангрэсу новай беларускай дыяспары Эўропы і ЗША]]<ref>http://nn.by/?c=ar&i=15655</ref>, зьяўляецца сябрам аргкамітэтаў ІІ<ref>http://www.svaboda.org/content/article/1619293.html</ref> і ІІІ<ref>https://web.archive.org/web/20160306053753/http://belapan.com/archive/2010/11/25/eu_eu_429572_429574/</ref> Кангрэсу. Выступіў у ролі навуковага кансультанта пры стварэньні дакументальнай стужкі «Генэрал няскончанай вайны» (рэж. Сяргей Ісакаў, аўтар сцэнару [[Уладзімер Халіп|Ўладзімер Халіп]], 2009 г., Беларусь). 25 сакавіка 2009 году з ініцыятывы і паводле дасьледваньняў Юрася Юркевіча ў Таліне была адчынена мэмарыяльная дошка на будынку, у якім з 30 кастрычніка 1920 году месьцілася Амбасада БНР у Эстоніі<ref>https://web.archive.org/web/20160306110427/http://by.belapan.com/archive/2009/03/26/eu_eu_293548_293552/</ref>. У ліпені 2009 году абраны ў склад Вялікай Рады<ref>http://zbsb.org/index.php?option=com_content&view=article&id=65&Itemid=98</ref> [[Згуртаваньне беларусаў сьвету Бацькаўшчына|Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»]]. Са жніўня 2009 году стала пражывае ў Вільні. Прымае ўдзел у мерапрыемствах і ініцыятывах [[Таварыства беларускай культуры ў Летуве]]. 5 сьнежня 2009 году быў абраны старшынём Таварыства беларускай мовы Віленскага краю<ref>http://westki-info.livejournal.com/263147.html{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. З ініцыятывы ТБМ Віленскага краю 17 верасьня 2010 году ў Вільні на вуліцы Арклю, 20 была ўсталяванa мэмарыяльная шыльда ў гонар [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіча]], прымеркаваная да 170-годзьдзя беларускага паэта<ref>https://web.archive.org/web/20101202032701/http://www.aru.tv/node/100</ref>. Грамадзкі дзяяч падтрымлівае і ўдзельнічае ў арганізацыі камэмаратыўных практык ушанаваньня памяці беларускіх асобаў і значных падзеяў у гісторыі Беларусі<ref>http://www.svaboda.org/content/article/1993050.html</ref>. Юрась Юркевіч вывучае актуальныя праблемы беларускай памяці, праблемы генэзысу беларускага нацыябудаўніцтва ва ўмовах глябалізацыі, прадметна вывучае гісторыю [[БНР]], у прыватнасьці, ваенных фармаваньняў [[БНР]] — атрадаў [[Генрых Скамарох|Генрыха Скамароха]] і [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Булак-Балаховіча]]. Таксама даследуе гісторыю беларускіх ваенных фармаванняў у Літоўскай арміі 1918—1923 гадоў, дзейнасць Беларускага стралецкага саюзу, праблемы ўзаемаадносін БНР-БССР у сувязі з партызанскім рухам у Заходняй Беларусі. У Эстонскім архіве кіна- і фатахронікі дасьледчык адшукаў адзіную на сёньня кінахроніку<ref>https://web.archive.org/web/20160305081848/http://general.blox.pl/2008/07/FILM-O-GENERALE.html</ref> са [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіславам Булак-Балаховічам]] і больш за 30 фатаздымкаў, датычных гісторыі [[Асобны атрад БНР|Асобнага атраду БНР]], выдадзеных у кнізе [[Алег Латышонак|Алега Латышонка]] «Жаўнеры БНР»<ref>https://web.archive.org/web/20110825215943/http://www.arche.by/by/1/70/3972/%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%B3-%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA-%D0%96%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%91%D0%9D%D0%A0-%D0%92%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5-%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B5.htm</ref>. Прадметам дасьледваньняў Юрася Юркевіча зьяўляецца таксама беларуская эміграцыя<ref>http://zbsb.org/index.php?view=article&id=3681:-20-&option=com_content&Itemid=107</ref> і сучасныя дыяспарныя практыкі<ref>http://arche.by/by/25/10/2235/Ад-дыгітальнай-дыяспары-да-дыгітальнай-нацыі.htm{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ва ўмовах [[Трансьлякальнасьць|трансьлякальнасьці]]. Асобнай тэмай дасьледваньняў Юрася Юркевіча зьяўляецца беларусістыка ў архівах і бібліятэках Вільні. Малады дасьледчык распрацоўвае архівы [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамады]], [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры]], [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства ў Вільні]], [[Беларускі каапэратыўны банк|Беларускага каапэратыўнага банку]], [[Беларускі музэй у Вільні|Беларускага музэю І. Луцкевіча ў Вільні]], [[Таварыства беларускай школы]], [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]], асабістыя архівы [[Сымон Рак-Міхайлоўскі|Сымона Рак-Міхайлоўскага]], [[Радаслаў Астроўскі|Радаслава Астроўскага]] і [[Фабіян Акінчыц|Фабіяна Акінчыца]]. Выступае зь лекцыямі па сытуацыі ў Беларусі ([[Талінскі ўнівэрсытэт]], Інстытут Яна Тынісана (Талін), Цэнтр саветалёгіі Тартускага ўнівэрсытэту, [[ЭГУ|Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]], унівэрсытэт у Беластоку і інш.)<ref>https://web.archive.org/web/20091108015550/http://www.s-keskus.arhiiv.ee/kollokvium.htm</ref><ref>http://lt.ehu.lt/webroot/delivery/files/11052010_students_conference_program.pdf{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сябра [[Рада БНР|Рады БНР]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.svaboda.org/content/article/2161138.html Пачаліся Дні беларускай культуры ў Летуве] * [http://nn.by/?c=ar&i=24917 У Таліне адкрылі шыльду на будынку Вайскова‑дыпламатычнай місіі БНР] * [http://arhiiv.pohjarannik.ee/article.php?sid=7440 MIS saab Valgevenest?] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Юркевіч, Юрась}} {{Беларусы ў Прыбалтыцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 1 траўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1980 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эстоніі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нарве]] [[Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэта]] [[Катэгорыя:Сябры Рады БНР]] p46z2e6xh9lfg2u859r5lkc4o3z1upx 2670324 2670319 2026-05-23T13:05:17Z Czalex 51 [[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] 2670324 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Юры Юркевіч |лацінка = |арыгінал імя = |ганаровы прэфікс = |ганаровы суфікс = |партрэт = |памер партрэту = |апісаньне партрэту = |імя пры нараджэньні = |псэўданім = |род дзейнасьці = |дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|1|5|1980|1}} |месца нараджэньня = {{Сьцяг СССР}}[[СССР]], [[Эстонская ССР]], м. [[Нарва]] |дата хросту = |дата сьмерці = |месца сьмерці = |прычына сьмерці = |дата зьнікненьня = |месца пахаваньня = |грамадзянства = |нацыянальнасьць = |адукацыя = |альма-матэр = |прафэсія = |навуковая сфэра = |месца працы = |гады дзейнасьці = |жанры = |вядомасьць = |пасада = |тэрмін = |папярэднік = |наступнік = |партыя = |рух = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды = |абвінавачваньне = |пакараньне = |рост = |маса = |пазыўны = |подпіс = |сайт = |дадаткова = }} '''Юра́сь (Юры) Сярге́евіч Юрке́віч''' (нарадзіўся 1 траўня 1980 году, [[Нарва (горад)|Нарва]], [[Эстонія]]) — грамадзкі дзяяч беларускай дыяспары [[Эстонія|Эстоніі]] й [[Летува|Летувы]], дасьледчык гісторыі Беларусі першай паловы XX стагодзьдзя. == Адукацыя == Скончыў [[Талінскі тэхнічны ўнівэрсытэт]] па спэцыяльнасьці «адміністрацыйнае кіраваньне» (2009), магістратуру [[ЭГУ|Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] па спэцыяльнасьці «ахова і інтэрпрэтацыя культурнай спадчыны» (2011), дактарант гісторыі Універсітэта Вітаўта Вялікага (Коўна). == Дзейнасьць == Ад верасьня 2000 году — сакратар-рэфэрэнт Беларускага культурнага цэнтру «Бацькаўшчына»<ref>https://web.archive.org/web/20100918065314/http://www.nationalities.ee/EST/Dokumendid/Tegevus/2001aruane.html</ref> ([[Талін]]), кіраўнік культурных і адукацыйных праектаў цэнтру<ref>https://web.archive.org/web/20160304131805/http://www.nationalities.ee/FILES/ERU%20Infoleht%20nr.1(6).pdf</ref>. З кастрычніка 2000 па верасень 2003 году — вядучы навінаў беларускай перадачы «Бацькаўшчына» на Эстонскім радыё 4. З 11 красавіка 2001 па 1 верасьня 2003 году — віцэ-прэзыдэнт [[Асацыяцыя беларусаў Эстоніі|Асацыяцыі беларусаў Эстоніі]] (Талін). У сакавіку 2005 году ў Таліне Юрасём Юркевічам разам з Уладзімерам і Ігарам Шыбекамі было заснавана недаходнае аб’яднаньне «Беларускія ініцыятывы ў Эстоніі», якое заявіла<ref>https://web.archive.org/web/20100810192329/http://www.niva.iig.pl/issue/2005/52/52_2005.pdf</ref> аб пераемнасьці традыцый беларускіх студэнцкіх зямляцтваў [[Тартускі ўнівэрсытэт|Тартускага ўнівэрсытэту]], Беларускага нацыянальнага камітэту «Рада», што існавалі ў міжваенны пэрыяд. У сьнежні 2006 году заснаваў разам з [[Павал Марозаў|Паўлам Марозавым]] і Алары Рамо «НДА Новы Шлях для Беларусі»<ref>https://web.archive.org/web/20110720110042/http://valgevene.ee/13173731321</ref> як плятформу падтрымкі дзейнасьці беларускай інтэрнэт-супольнасьці «[[Трэці шлях (супольнасьць)|Трэці шлях]]» у Беларусі. У 2008 годзе выступіў ініцыятарам стварэньня [[Кангрэс новай беларускай дыяспары Эўропы і ЗША|Кангрэсу новай беларускай дыяспары Эўропы і ЗША]]<ref>http://nn.by/?c=ar&i=15655</ref>, зьяўляецца сябрам аргкамітэтаў ІІ<ref>http://www.svaboda.org/content/article/1619293.html</ref> і ІІІ<ref>https://web.archive.org/web/20160306053753/http://belapan.com/archive/2010/11/25/eu_eu_429572_429574/</ref> Кангрэсу. Выступіў у ролі навуковага кансультанта пры стварэньні дакументальнай стужкі «Генэрал няскончанай вайны» (рэж. Сяргей Ісакаў, аўтар сцэнару [[Уладзімер Халіп|Ўладзімер Халіп]], 2009 г., Беларусь). 25 сакавіка 2009 году з ініцыятывы і паводле дасьледваньняў Юрася Юркевіча ў Таліне была адчынена мэмарыяльная дошка на будынку, у якім з 30 кастрычніка 1920 году месьцілася Амбасада БНР у Эстоніі<ref>https://web.archive.org/web/20160306110427/http://by.belapan.com/archive/2009/03/26/eu_eu_293548_293552/</ref>. У ліпені 2009 году абраны ў склад Вялікай Рады<ref>http://zbsb.org/index.php?option=com_content&view=article&id=65&Itemid=98</ref> [[Згуртаваньне беларусаў сьвету Бацькаўшчына|Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»]]. Са жніўня 2009 году стала пражывае ў Вільні. Прымае ўдзел у мерапрыемствах і ініцыятывах [[Таварыства беларускай культуры ў Летуве]]. 5 сьнежня 2009 году быў абраны старшынём Таварыства беларускай мовы Віленскага краю<ref>http://westki-info.livejournal.com/263147.html{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. З ініцыятывы ТБМ Віленскага краю 17 верасьня 2010 году ў Вільні на вуліцы Арклю, 20 была ўсталяванa мэмарыяльная шыльда ў гонар [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіча]], прымеркаваная да 170-годзьдзя беларускага паэта<ref>https://web.archive.org/web/20101202032701/http://www.aru.tv/node/100</ref>. Грамадзкі дзяяч падтрымлівае і ўдзельнічае ў арганізацыі камэмаратыўных практык ушанаваньня памяці беларускіх асобаў і значных падзеяў у гісторыі Беларусі<ref>http://www.svaboda.org/content/article/1993050.html</ref>. Юрась Юркевіч вывучае актуальныя праблемы беларускай памяці, праблемы генэзысу беларускага нацыябудаўніцтва ва ўмовах глябалізацыі, прадметна вывучае гісторыю [[БНР]], у прыватнасьці, ваенных фармаваньняў [[БНР]] — атрадаў [[Генрых Скамарох|Генрыха Скамароха]] і [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Булак-Балаховіча]]. Таксама даследуе гісторыю беларускіх ваенных фармаванняў у Літоўскай арміі 1918—1923 гадоў, дзейнасць Беларускага стралецкага саюзу, праблемы ўзаемаадносін БНР-БССР у сувязі з партызанскім рухам у Заходняй Беларусі. У Эстонскім архіве кіна- і фатахронікі дасьледчык адшукаў адзіную на сёньня кінахроніку<ref>https://web.archive.org/web/20160305081848/http://general.blox.pl/2008/07/FILM-O-GENERALE.html</ref> са [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіславам Булак-Балаховічам]] і больш за 30 фатаздымкаў, датычных гісторыі [[Асобны атрад БНР|Асобнага атраду БНР]], выдадзеных у кнізе [[Алег Латышонак|Алега Латышонка]] «Жаўнеры БНР»<ref>https://web.archive.org/web/20110825215943/http://www.arche.by/by/1/70/3972/%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%B3-%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA-%D0%96%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%91%D0%9D%D0%A0-%D0%92%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D0%BD%D0%B5-%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B5.htm</ref>. Прадметам дасьледваньняў Юрася Юркевіча зьяўляецца таксама беларуская эміграцыя<ref>http://zbsb.org/index.php?view=article&id=3681:-20-&option=com_content&Itemid=107</ref> і сучасныя дыяспарныя практыкі<ref>http://arche.by/by/25/10/2235/Ад-дыгітальнай-дыяспары-да-дыгітальнай-нацыі.htm{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ва ўмовах [[Трансьлякальнасьць|трансьлякальнасьці]]. Асобнай тэмай дасьледваньняў Юрася Юркевіча зьяўляецца беларусістыка ў архівах і бібліятэках Вільні. Малады дасьледчык распрацоўвае архівы [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамады]], [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры]], [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства ў Вільні]], [[Беларускі каапэратыўны банк|Беларускага каапэратыўнага банку]], [[Беларускі музэй у Вільні|Беларускага музэю І. Луцкевіча ў Вільні]], [[Таварыства беларускай школы]], [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]], асабістыя архівы [[Сымон Рак-Міхайлоўскі|Сымона Рак-Міхайлоўскага]], [[Радаслаў Астроўскі|Радаслава Астроўскага]] і [[Фабіян Акінчыц|Фабіяна Акінчыца]]. Выступае зь лекцыямі па сытуацыі ў Беларусі ([[Талінскі ўнівэрсытэт]], Інстытут Яна Тынісана (Талін), Цэнтр саветалёгіі Тартускага ўнівэрсытэту, [[ЭГУ|Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]], унівэрсытэт у Беластоку і інш.)<ref>https://web.archive.org/web/20091108015550/http://www.s-keskus.arhiiv.ee/kollokvium.htm</ref><ref>http://lt.ehu.lt/webroot/delivery/files/11052010_students_conference_program.pdf{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сябра [[Рада БНР|Рады БНР]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.svaboda.org/content/article/2161138.html Пачаліся Дні беларускай культуры ў Летуве] * [http://nn.by/?c=ar&i=24917 У Таліне адкрылі шыльду на будынку Вайскова‑дыпламатычнай місіі БНР] * [http://arhiiv.pohjarannik.ee/article.php?sid=7440 MIS saab Valgevenest?] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Юркевіч, Юрась}} {{Беларусы ў Прыбалтыцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 1 траўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1980 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эстоніі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нарве]] [[Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Сябры Рады БНР]] arw13c0uf0ppl3xqf5u55sx2r8o0mht 0 110792 2670331 2652245 2026-05-23T14:02:12Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Novak_Djokovic?oldid=1355493595 2670331 wikitext text/x-wiki {{Тэнісіст | тытулы = 101 | рэйтынг = 1 (4 ліпеня 2011) | аўстралія_вынік = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2008 году|2008]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2011 году|2011]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2012 году|2012]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2013 году|2013]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2015 году|2015]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2016 году|2016]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2019 году|2019]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2020 году|2020]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2021 году|2021]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2023 году|2023]]) | францыя_вынік = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2016 году|2016]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2021 году|2021]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2023 году|2023]]) | ўімбэлдан_вынік = '''перамога''' ([[Ўімбэлданскі турнір 2011 году|2011]], [[Ўімбэлданскі турнір 2014 году|2014]], [[Ўімбэлданскі турнір 2015 году|2015]], [[Ўімбэлданскі турнір 2018 году|2018]], [[Ўімбэлданскі турнір 2019 году|2019]], [[Ўімбэлданскі турнір 2021 году|2021]], [[Ўімбэлданскі турнір 2022 году|2022]]) | зша_вынік = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2011 году|2011]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2015 году|2015]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2018 году|2018]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2023 году|2023]]) | мастэрз_вынік = '''перамога''' (2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2022, 2023) | алімпіяда_вынік = [[Залаты мэдаль|залаты]] ([[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|Парыж, 2024]]) | тытулы_пара = 1 | рэйтынг_пара = 114 (30 лістапада 2009) | аўстралія_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2006 году|2006]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2007 году|2007]]) | францыя_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2006 году|2006]]) | ўімбэлдан_пара_вынік = 2 раўнд ([[Ўімбэлданскі турнір 2006 году|2006]]) | зша_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2006 году|2006]]) | мастэрс_пара_вынік = | wta_пара_вынік = | алімпіяда_пара_вынік = | апошняе_абнаўленьне = 14 студзеня 2026 | мастэрз_пара_вынік = }} '''Но́вак Джо́кавіч''' ({{Мова-sr|Новак Ђоковић}}, {{нар.}} 22 траўня 1987 году, [[Бялград]], [[Югаславія]]) — [[Сэрбія|сэрбскі]] [[тэніс]]іст, шматразовы пераможца [[Ўімбэлданскі турнір|Ўімбэлданскага турніру]], адкрытых чэмпіянатуў [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|Аўстраліі]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|Францыі]] і [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|ЗША]], пераможца [[Фінал сусьветнага туру ATP|Кубка мастэрз]] 2008 году, уладальнік [[Кубак Дэвіса 2010 году|Кубка Дэвіса 2010 году]] ў складзе зборнай Сэрбіі. Алімпійскі чэмпіён 2024 году. 4 ліпеня 2011 году ўпершыню стаў першай ракеткай сьвету ў рэйтынгу [[Асацыяцыя тэнісістаў-прафэсіяналаў|ATP]]. == Кар’ера == === 2011 === 30 жніўня Новак стартаваў на [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2011 году|US Open]] 2011. У паўфінале, які стаў для Джокавіча шостым запар на турнірах Вялікага шлему, ён саступаў [[Роджэр Фэдэрэр|Роджэру Фэдэрэру]] 0:2 па сэтах, а затым 3:5 у пятым сэце й 40-15 на падачы швайцарца. Аднак адыграўшы падвойны матчбол, сэрб атрымаў выніковую перамогу (6:7, 4:6, 6:3, 6:2, 7:5). 12 верасьня ў фінале ў шосты раз запар адолеў [[Рафаэль Надаль|Рафаэля Надаля]] (6:2, 6:4, 6:7, 6:1), упершыню ў кар’еры выйграўшы US Open. Такім чынам, у 2011 году Новак перамог на трох турнірах Вялікага шлема. === 2012 === Джокавіч пачаў сэзон 2012 году зь перамогі на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]]. У фінале сэрб перамог Надаля ў пяці сэтах, зрабіўшы брэйк у вырашальным сэце і выгуляўшы зь лікам 7:5. Матч трываў 5 гадзін 53 хвіліны, што зрабіла яго самым працяглым матчам у гісторыі аўстралійскага турніру, а таксама найдаўжэйшым фіналам у гісторыі любога турніру Вялікага шлема<ref>[https://web.archive.org/web/20200809030649/https://sports.yahoo.com/tennis/ «Djokovic has that unbeatable feeling»]. Yahoo Sports.</ref>. Далей Джокавіч прагуляў [[Джон Ізнэр|Джону Ізнэру]] ў паўфінале ў Індыян-Ўэлзе, але пасьпяхова абараніў свой тытул у Маямі. У Монтэ-Карлё ён саступіў у фінале Надалю ў двух сэтах запар, ня здолеўшы перашкодзіць гішпанцу здабыць там свой рэкордны восьмы тытул. Джокавіч таксама зазнаў паразу гішпанцу ў Рыме ў двух сэтах<ref>[https://web.archive.org/web/20130807182836/http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18150412 «Rafael Nadal beats Novak Djokovic to win Italian Open»]. BBC.</ref>. [[Файл:Novak Djokovic (8585161251).jpg|значак|зьлева|Тэнісіст у 2012 годзе.]] Джокавіч выйшаў у свой першы фінал на [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2012 году|адкрытым чэмпіянаце Францыі]], перамогшы ў паўфінале Фэдэрэра<ref>[https://web.archive.org/web/20151017185741/http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18366030 «French Open men’s semi-finals»]. BBC.</ref>. Ён мог зрабіцца першым гульцом пасьля [[Род Лэйвэр|Рода Лэйвэра]] ў 1969 годзе, які валодаў усімі чатырма тытуламі ATP адначасна, але прагуляў Надалю ў чатырох сэтах у фінале<ref>[https://web.archive.org/web/20141105012053/http://www.tennis.com/pro-game/2012/06/nadal-tops-djokovic-for-record-seventh-french/36551/#.UE8q_LLib90 «Nadal tops Djokovic for record seventh French»]. Tennis.com.</ref>. На Ўімбэлдане тэнісіст саступіў у паўфінале Фэдэрэру. У выніку перамогі на гэтым турніры Фэдэрэр абышоў Джокавіча ў рэйтынгу, стаўшы першай ракеткай сьвету. На [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|Алімпіядзе]] ў Лёндане ў 2012 годзе Джокавіч быў сьцяганосцам зборнай Сэрбіі<ref>[https://web.archive.org/web/20130328030428/http://sports.yahoo.com/blogs/tennis-busted-racquet/novak-djokovic-serbia-flag-bearer-olympics-122216641--ten.html «Novak Djokovic will be Serbia’s flag bearer at Olympics»]. Yahoo Sports.</ref>. Там ён дакрочыў да паўфіналу, але саступіў будучаму чэмпіёну [[Эндзі Марэй|Эндзі Марэю]] (5:7, 5:7), а ў матчы за трэцяе месца прагуляў [[Хуан Мартын дэль Потра|Хуану Мартыну дэль Потра]] (5:7, 4:6), такім чынам, ня здолеўшы паўтарыць свой бронзавы вынік з папярэдняй Алімпіяды. На адкрытым чэмпіянаце ЗША Джокавіч упэўнена прабіўся ў фінал, прайграўшы толькі адзін сэт у шасьці матчах, але ў вырашальным паядынку саступіў Марэю<ref>[https://web.archive.org/web/20130903003527/http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/19554524 «Andy Murray: US Open success 'means the world to me'»]. BBC.</ref>. Пасьля гэтага спартовец здабыў перамогі на [[адкрыты чэмпіянат Кітаю па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Кітаю]] і турніры Шанхай мастэрз. Па зьняцьці Фэдэрэра з мастэрз у Парыжы Джокавіч забясьпечыў сабе першае месца ў рэйтынгу сэзону. На выніковым турніры сэрб быў мацней за ўсіх супернікаў. === 2013 === Сэзон 2013 году спартовец пачаў з посьпеху ў Аўстраліі, дзе ў фінале сэрбам быў пераможаны Марэй, чым абараніў тытул папярэдніх двух гадоў<ref>[https://www.webcitation.org/6HWzQAzDZ?url=http://www.b92.rs/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2013 Novak piše istoriju Melburna!]». B92.</ref>. Гэта зрабіла яго першым тэнісістам адкрытай эры, які тройчы запар стаў чэмпіёнам чэмпіянату Аўстраліі. Акрамя таго, ён ураўняў свае вынікі з [[Андрэ Агасі]] і Роджэрам Фэдэрэрам паводле агульнай колькасьці тытулаў. Пасьля некалькіх няўдалых выступаў Джокавіч перамог на турніры мастэрз у [[Монтэ-Карлё]], адолеўшы ў фінале Рафаэля Надаля. Гэта пераірвала васьмігадовую сэрыю перамог гішпанца на турніры. На [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2013 году|Ралян Гаросе]] сэрб дакрочыў да паўфіналу, але саступіў Надалю. На [[Ўімбэлданскі турнір 2013 году|Ўімбэлданскі турніры]] тэнісіст дакрочыў да паўфіналу, ня маючы паразаў у сэтах. Аднак, у паўфінальным матчы супраць [[Хуан Мартын дэль Потра|Хуана Мартына дэль Потра]] дзеля перамогі яму спатрэбілася згуляць усе 5 партыяў. У фінале сэрб саступіў у трох сэтах Марэю. У некалькіх наступных турнірах Джокавіч кожны раз быў выбіты Надалем, і толькі на турніры ў Пэкіне сэрб выгуляў гішпанца ў фінальным матчы. Чэмпіёнскім для спартоўца стаў і турнір у Шанхаі. У пачатку лістапада ў Парыжы Джокавіч выйграў свой трэці мастэрз у сэзоне. === 2014 === [[Файл:Novak Đoković (14277229947).jpg|значак|зьлева|Джокавіч на турніры ў Італіі ў 2014 годзе.]] У 2014 годзе Джокавіч традыцыйна пачаў сэзон на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2014 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]]. У чвэрцьфінале ён сустрэўся з [[Станіслас Ваўрынка|Станісласам Ваўрынкам]], зь якім летась двойчы гуляў у 5-сэтавых матчах на сусьветным туры АТП. Аднак на гэты раз у пятай партыі сэрб прайграў зь лікам 9:7. Такім чынам абарваліся ягоныя тры сэрыі, як то сэрыя з 28 перамогаў пасьля паразы ў фінале адкрытага чэмпіянату ЗША 2013 году, сэрыя з 25 перамог на Аўстраліян Оўпэн і серыя з 14 паўфіналаў запар у сусьветнай сэрыі АТП. Ваўрынка ў выніку выйграў турнір. У сакавіку сэрб перамог у двух мастэрзах. Спачатку ў фінале Індыян-Ўэйлза ён выгуляў Роджэра Фэдэрэра ў трох сэтах, а ў фінале Маямі перамог Рафаэля Надаля ў двух сэтах. На [[адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2014 году|адкрытым чэмпіянаце Францыі]] тэнісіст зазнаў паразу ў фінале ад Надаля, але празь месяц выйграў свой сёмы тытул АТП, перамогшы Фэдэрэра ў фінале [[Ўімбэлданскі турнір 2014 году|Ўімбэлданскага турніру]] ў 5 сэтах. На [[адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2014 году|адкрытым чэмпіянаце ЗША]] Джокавіч дакрочыў да паўфіналу, дзе зазнаў паразу ў чатырох сэтах ад [[Кеі Нісікоры]]. У Пэкіне Джокавіч здабыў свой пяты тытул за шэсьць гадоў, але саступіў Фэдэрэру ў паўфінале шанхайскага мастэрз. Сэрб завяршыў сэзон з двума дадатковымі тытуламі, спачатку на парыскім мастэрз, дзе не аддаў аніводнага сэту, а потым быў пераможцам выніковага турніру. === 2015 === Упершыню з 2010 году Джокавіч пачаў сэзон не з адкрытага чэмпіянату Аўстраліі. У пачатку студзеня ён узяў удзел у [[адкрыты чэмпіянат Катару па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Катару]], дзе выбыў у чвэрцьфінале. У Аўстраліі тэнісіст не аддаў супернікам аніводнага сэту ажно да паўфіналу. У паўфінале ён перамог дзейнага чэмпіёна Стэна Ваўрынку ў пяці сэтах, а ў фінале быў мацней за Эндзі Марэя ў чатырох сэтах. Такім чынам Джокавіч стаў першым тэнісістам адкрытай эры, які здабыў пяць тытулаў чэмпіянату Аўстраліі. Джокавіч упершыню перамог Рафаэля Надаля на Ралян Гаросе ў 2015 годзе, але саступіў у фінале Ваўрынку. Аднак ужо празь месяц ён пасьпяхова абараніў свой тытул пераможцы Ўімбэлданскага турніру, у другі раз запар перамогшы ў фінале Роджэра Фэдэрэра. На адкрытым чэмпіянаце ЗША Джокавіч зноў перамог Фэдэрэра ў фінале, выйграўшы свой 10-ы тытул Вялікага шлема. Гэтая перамога дазволіла яму датэрмінова завяршыць год на вяршыні рэйтынгу. Гэта быў чацьверты сэзон, які Джокавіч завяршаў у якасьці першай ракеткі сьвету, і першы, у якім ён утрымліваў першую пазыцыю цягам усіх 52-х тыдняў<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-clinches-2015-year-end-no-1 «Djokovic Clinches Year-End No. 1 Emirates ATP Ranking For Fourth Time»]. ATP.</ref>. У час пасьля турніру ў ЗША Джокавіч перамагаў ува ўсіх турнірах, у якіх браў удзел, то бок у Пэкіне, Шанхаі і Парыжы, а таксама быў найлепшым на выніковым турніры. === 2016 === [[Файл:Djokovic (2) (27042969665).jpg|значак|Джокавіч у траўні 2016 году.]] Джокавіч пачаў сэзон 2016 году зь перамогі на турніры ў [[Доха|Досе]], які стаў для яго 60-м тытулам у кар’еры. Пасьля гэтай перамогі ён палепшыў уласны рэкорд паводле колькасьці рэйтынгавых пунктаў, набраўшы агулам {{Лік|16790}} пунктаў. У студзені Джокавіч пасьпяхова абараніў свой тытул на адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі, перамогшы на шляху да чэмпіёнства Роджэра Фэдэрэра ў паўфінале і Эндзі Марэя ў фінале. Гэты тытул стаў для яго шостым у [[Мэльбурн]]е, чым параўнаўся з [[Рой Эмэрсан|Роем Эмэрсанам]]. На турніры ў Індыян-Ўэйлзе сэрб зноў перамог Надаля і ў выніку абараніў свой тытул, перамогшы ў выніковым матчы [[Мілаш Раоніч|Мілаша Раоніча]] зь лікам 6:2, 6:0. У чэрвені Джокавіч здабыў свой першы тытул на Ралян Гаросе. Ён таксама стаў адначасным уладальнікам тытулаў усіх турніраў Вялікага шлема і палепшыў уласны рэкорд паводле рэйтынгавых пунктаў, якім у яго стала {{Лік|16950}}. === 2017 === [[Файл:Novak Djokovic Qatar open 2017 crop.jpg|значак|зьлева|Джокавіч з трафэем пераможцы [[адкрыты чэмпіянат Катару па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Катару]].]] У студзені Джокавіч абараніў тытул на турніры ў Досе, перамогшы ў фінале першую ракетку сьвету Эндзі Марэя. Тэнісіст прыехаў абараняць свой тытул на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2017 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]], але сэнсацыйна саступіў у другім раўндзе 117-й ракетцы плянэты ўзбэку [[Дзяніс Істомін|Дзянісу Істоміну]]. У выніку Джокавіч ня здолеў прабіцца ў чвэрцьфінал турніру ўпершыню з адкрытага чэмпіянату Аўстраліі 2007 году. Гэта таксама была ягоная першая параза на турнірах Вялікага шлема ад гульца, які не ўваходзіць у топ-100<ref>[https://web.archive.org/web/20170126103907/http://mondo.rs/a974587/Sport/Tenis/Novak-Djokovic-Denis-Istomin-Australijan-Open.html «SENZACIJA: Ispao Novak Đoković!»]. Mondo.rs.</ref>. У лютым Джокавіч браў удзел у адкрытым чэмпіянаце Мэксыкі, а ў сакавіку — на мастэрз у Індыян-Ўэйлзе, але зазнаў паразу ў абодвух турнірах [[Нік Кірыяс|Ніку Кірыясу]] ў трэцім і чацьвертым раўндах адпаведна. У красавіку Джокавіч выйшаў у чвэрцьфінал турніру мастэрз у Монтэ-Карлё, дзе прагуляў [[Давід Гафэн|Давіду Гафэну]]. Пасьля гэтага турніру ён спыніў супрацу з сваім шматгадовым трэнэрам [[Марыян Вайда|Марыянам Вайдам]], спэцыялістам па фітнэсу Гебардам Філ-Грытчам і фізыятэрапэўтам Мільянам Аманавічам. Затым ён дакрочыў да паўфіналу мастэрз у Мадрыдзе, дзе саступіў Надалю ў двух сэтах<ref>[http://sport.blic.rs/tenis/promenio-ceo-strucni-stab-novak-zelim-opet-da-pronadem-pobednicku-igru/by9y4s5 «PROMENIO CEO STRUČNI ŠTAB Novak: Želim opet da pronađem pobedničku igru»]. Blic.</ref>. 21 траўня Джокавіч абвесьціў, што [[Андрэ Агасі]] стане ягоным новым трэнэрам, пачынаючы з турніру на Ралян Гарос. На тым першынстве ён саступіў у чвэрцьфінале [[Домінік Тым|Домініку Тыму]]<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-thiem-roland-garros-2017-wednesday «Thiem Takes Out Defending Champ Djokovic»]. ATP.</ref>. Да Ўімбэлдану сэрб рыхтаваўся, выступаючы на Істбарнскім міжнародным турніры. Гэта быў першы раз з 2010 году, калі ён браў удзел на турніры на траве, акрамя Ўімбэлдану. Джокавіч здабыў тытул, перамогшы ў фінале [[Гаэль Манфіс|Гаэля Манфіса]]. Тытул у Істбарне быў першым тытулам тэнісіста на траве па-за межамі Ўімбэлданскага турніру. Сэрб зьняўся з Ўімбэлдану падчас матчу супраць [[Томаш Бэрдых|Томаша Бэрдыха]] праз траўму локця, якая, паводле ягоных словаў, турбавала яго апошнія паўтара гады<ref>[https://www.usatoday.com/story/sports/tennis/wimb/2017/07/12/novak-djokovic-retires-wimbledon/472377001/ «Novak Djokovic retires from Wimbledon quarterfinal match with injury»]. USA Today.</ref>. 26 ліпеня спартовец абвесьціў, што прапусьціць чэмпіянат ЗША і астатнюю частку сэзону, каб цалкам акрыяць ад траўмы<ref>[https://www.theguardian.com/sport/2017/jul/26/novak-djokovic-miss-2017-season-injury «Novak Djokovic will miss the rest of 2017 season with elbow injury»]. The Guardian.</ref>. === 2018 === [[Файл:Novak Djokovic at 2018 Queen's Club Championships.jpg|значак|Тэнісіст у 2018 годзе.]] Джокавіч пачаў сэзон 2018 году ў студзені з выставачнага турніру [[Куёнг]] у Аўстраліі, дзе перамог Домініка Тыма зь лікам 6:1, 6:4. На [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2018 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]] тэнісіст дакрочыў да чацьвертага кола, дзе саступіў карэйцу [[Чон Хён]]у зь лікам 6:7, 5:7, 6:7. У канцы студзеня яму зрабілі апэрацыю на локці, але вярнуцца на корт гулец пасьпеў на турнір у Індыян-Ўэлзе, дзе зазнаў паразу ў першым матчы. На наступным турніры мастэрз у Маямі ён таксама прайграў у першым матчы. У красавіку ў каманду Джокавіча вярнуўся яго трэнэр Мар’ян Вайда. У Монтэ-Карлё сэрб саступіў у трэцім раўндзе Тыму. Гэтак жа няўдала ён правёў наступныя турніры, толькі ў Рыме ён прасунуўся да паўфіналу, дзе ягоны супраціў адолеў Надаль. На Ралян Гаросе Джокавіч дайшоў да чвэрцьфіналу, дзе прагуляў італьянцу [[Марка Чэкіната]]. Джокавіч пачаў травяны сэзон на турніры АТП-500 у Лёндане, дзе прасунуўся ў фінал упершыню за 12 месяцаў, але саступіў па матч-пойнце [[Марын Чыліч|Марыну Чылічу]]. На Ўімбэлданскім турніры сэрб быў 12-м нумарам пасеву. У сваіх першых пяці матчах ён прайграў толькі два сэты. У паўфінале, які доўжыўся 5 гадзінаў 17 хвілін, Джокавіч перамог Надаля, перамогшы яго зь лікам 10:8 у пятым сэце. Гэты матч стаў другім паводле працягласьці паўфіналам у гісторыі турніру. У фінале Джокавіч перамог [[Кевін Андэрсан|Кевіна Андэрсана]]. Дзякуючы гэтай перамозе ён вярнуўся ў першую дзясятку рэйтынгу. У другой палове году Джокавіч стаў пераможцам на турніры ў Цынцынаці, перамогшы ў фінале Роджэра Фэдэрэра. Такім чынам, ён упершыню стаў пераможцам мастэрз [[Цынцынаці]], стаўшы першым тэнісістам, які здолеў здабыць перамогі ўва ўсіх 9 турнірах сэрыі мастэрз, атрымаўшы гэтак званы «Залаты Мастэрз». Трыюмф працягнуўся на [[адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2018 году|адкрытым чэмпіянаце ЗША]], але астатнія турніры года склаліся няўдала. === 2019 === Джокавіч пачаў сэзон 2019 году зь перамогі на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі 2019 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]], дзе ў фінале перамог Рафаэля Надаля ў трох сэтах. Дзякуючы гэтай перамозе Новак стаў адзіным гульцом у гісторыі, які займеў 7 тытулаў чэмпіёну Аўстраліі, а таксама адзіным гульцом, які здабыў тры тытулы Сусьветнага тура АТП запар. Да яго двойчы гэта рабілі [[Дон Бадж]], [[Род Лэйвэр]] і Роджэр Фэдэрэр, а [[Рой Эмэрсан]], [[Піт Сампрас]] і Рафаэль Надаль — толькі адзін раз. На Ралян Гарос сэрб прабіўся ў паўфінал, дзе саступіў Тыму. У ліпені Джокавіч здабыў свой пяты тытул чэмпіёну [[Ўімбэлданскі турнір 2019 году|Ўімбэлданскага турніру]], перамогшы Роджэра Фэдэрэра ў гістарычным матчы зь лікам 7:6(7:5), 1:6, 7:6(7:4), 4:6, 13:12(7:3). Матч працягваўся 4 гадзіны 57 хвілін і стаў самым працяглым фіналам у гісторыі Ўімбэлдана. Гэта таксама быў першы мужчынскі адзіночны матч, які скончыўся вырашальным тай-брэйкам у пятым сэце, бо да 2019 году на Ўімбэлдане не было тай-брэйку ў апошнім сэце<ref>[https://www.nytimes.com/2019/07/14/sports/tennis/federer-vs-djokovic.html «Novak Djokovic Wins Wimbledon»]. New York Times.</ref><ref>[https://www.espn.com/tennis/story/_/id/27189215/djokovic-tops-federer-epic-wimbledon-final «Djokovic tops Federer in epic Wimbledon final»]. ESPN.</ref>. [[Файл:Novak Djokovic (49745016196).jpg|значак|зьлева|Джокавіч з прызам Ўімбэлданскага турніру ў 2019 годзе.]] Ён зазнаў паразу ў паўфінале [[адкрыты чэмпіянат Цынцынаці па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Цынцынаці]] будучаму чэмпіёну [[Данііл Мядзьведзеў|Даніілу Мядзьведзеву]], і зьняўся праз траўму з чацьвертага раўнду адкрытага чэмпіянату ЗША ў матчы супраць Стэна Ваўрынкі. У кастрычніку Джокавіч здабыў тытул пераможцы [[адкрыты чэмпіянат Японіі па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Японіі]], але быў выбіты у чвэрцьфінале шанхайскага турніру Мастэрз. Сэрб завяршыў сэзон і дзесяцігодьдзе, узяўшы свой пяты тытул Парыскага турніру<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/tennis/50282845|загаловак=Novak Djokovic beats Denis Shapovalov to win fifth Paris Masters title|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=03.11.2019|копія=https://web.archive.org/web/20191104104110/https://www.bbc.com/sport/tennis/50282845|дата копіі=04.11.2019}}</ref>, стаўшы самым пасьпяховым гульцом у мужчынскім тэнісе за дзесяцігодзьдзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.tennis.com/news/articles/the-men-s-player-of-the-decade-novak-djokovic|загаловак=The Men's Player of the Decade: Novak Djokovic|копія=https://web.archive.org/web/20230723192920/https://www.tennis.com/news/articles/the-men-s-player-of-the-decade-novak-djokovic|дата копіі=23.07.2023}}</ref>. === 2020 === На першым розыгрышы [[Кубак АТП|Кубка АТП]] у 2020 годзе Джокавіч прывёў зборную Сэрбіі да перамогі, здабыўшы перамогаў у шэсьці матчах, у тым ліку супраць Мядзьведзева ў паўфінале і Рафаэля Надаля ў фінале<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.abc.net.au/news/2020-01-13/serbia-wins-atp-cup-nadal-upset-wth-football-crowd/11861792|загаловак=Serbia wins atp cup|выдавецтва=ABC News|дата публікацыі=12.01.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200114080522/https://www.abc.net.au/news/2020-01-13/serbia-wins-atp-cup-nadal-upset-wth-football-crowd/11861792|дата копіі=14.01.2020}}</ref>. На Аўстраліян-Оўпэн ён перамог Фэдэрэра ў паўфінале і Тыма ў фінале ў пяці сэтах, здабыўшы свой восьмы тытул аўстралійскага чэмпіёна і 17-ы тытул Вялікага шлему агулам<ref>{{спасылка|аўтар=Bellshaw, George|спасылка=https://metro.co.uk/2020/02/02/novak-djokovic-makes-history-beating-dominic-thiem-win-eighth-australian-open-12168225/?ito=cbshare|загаловак=Novak Djokovic makes history by beating Dominic Thiem to win eighth Australian Open|выдавецтва=Metro|дата публікацыі=02.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200615202558/https://metro.co.uk/2020/02/02/novak-djokovic-makes-history-beating-dominic-thiem-win-eighth-australian-open-12168225/?ito=cbshare|дата копіі=15.06.2020}}</ref>. Гэта дазволіла яму вярнуць сабе званьне першай ракеткі сьвету<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sueddeutsche.de/sport/tennis-djokovic-zum-achten-mal-australian-open-champion-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-200202-99-741795|загаловак=Djokovic zum achten Mal Australian-Open-Champion|выдавецтва=Süddeutsche Zeitung|дата публікацыі=02.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201127174649/https://www.sueddeutsche.de/sport/tennis-djokovic-zum-achten-mal-australian-open-champion-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-200202-99-741795|дата копіі=27.11.2020}}</ref> і стаць першым гульцом у час адкрытай эры, які браў тытулы Вялікага шлему ў трох розных дзесяцігодзьдзях. Пасьля гэтага спартовец заваяваў свой пяты тытул на чэмпіянаце Дубаю, перамогшы [[Стэфанас Цыцыпас|Стэфанаса Цыцыпаса]] ў фінале<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.latimes.com/sports/story/2020-02-29/novak-djokovic-defeats-stefanos-tsitsipas-dubai-tennis-atp-title|загаловак=Novak Djokovic defeats Stefanos Tsitsipas for Dubai title|выдавецтва=Los Angeles Times|дата публікацыі=29.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200301015137/https://www.latimes.com/sports/story/2020-02-29/novak-djokovic-defeats-stefanos-tsitsipas-dubai-tennis-atp-title|дата копіі=01.03.2020}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Jurejko, Jonathan|спасылка=https://www.bbc.com/sport/tennis/51691237|загаловак=Dubai Tennis Championships: Novak Djokovic beats Stefanos Tsitsipas in final|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=29.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20210308042153/https://www.bbc.com/sport/tennis/51691237|дата копіі=08.03.2021}}</ref>. У чэрвені, у час арганізаванага ім Адрыя туры, Джокавіч атрымаў станоўчы тэст на каранавірус з шэрагам іншых удзельнікаў, што выклікала крытыку праз адсутнасьць належных мэдычных пратаколаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.theguardian.com/sport/2020/jun/23/novak-djokovic-tests-positive-for-covid-19-amid-adria-tour-fallout|загаловак=Novak Djokovic tests positive for Covid-19 amid Adria Tour fiasco|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=23.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200824184638/https://www.theguardian.com/sport/2020/jun/23/novak-djokovic-tests-positive-for-covid-19-amid-adria-tour-fallout|дата копіі=24.08.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29348398/novak-djokovic-canceled-adria-tour-cautionary-tale-coronavirus-pandemic|загаловак=Novak Djokovic's canceled Adria Tour a cautionary tale during coronavirus pandemic|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=30.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200701185955/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29348398/novak-djokovic-canceled-adria-tour-cautionary-tale-coronavirus-pandemic|дата копіі=01.07.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Clarey, Christopher|спасылка=https://www.nytimes.com/2020/06/22/sports/tennis/djokovic-exhibition-positive-tests-coronavirus.html|загаловак=After Virus Tests, Djokovic Is Criticized for Holding Exhibition|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=22.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200623030209/https://www.nytimes.com/2020/06/22/sports/tennis/djokovic-exhibition-positive-tests-coronavirus.html|дата копіі=23.06.2020}}</ref>. Сэрб папрасіў прабачэньня, заявіўшы, што яны верылі, нібыта турнір адпавядае ўсім патрабаваньням, але прызнаў, што памыляліся<ref>{{навіна|аўтар=Shapiro, Emily|спасылка=https://abcnews.go.com/Sports/tennis-champ-novak-djokovic-tests-positive-covid-19/story?id=71401206|загаловак=Tennis champ Novak Djokovic tests positive for COVID-19, apologizes for holding tournament: 'We were wrong'|выдавец=ABC News|дата публікацыі=23.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200723215254/https://abcnews.go.com/Sports/tennis-champ-novak-djokovic-tests-positive-covid-19/story?id=71401206|дата копіі=23.07.2020}}</ref>. Пазьней ён назваў крытыку на свой адрас часткай «паляваньня на ведзьмаў»<ref>{{спасылка|аўтар=Bengel, Chris|спасылка=https://www.cbssports.com/tennis/news/novak-djokovic-says-hes-been-subject-of-witch-hunt-after-covid-19-outbreak-led-to-adria-tour-cancellation/|загаловак=Novak Djokovic says he's been subject of 'witch hunt'|выдавецтва=CBS Sports|дата публікацыі=08.07.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200714055327/https://www.cbssports.com/tennis/news/novak-djokovic-says-hes-been-subject-of-witch-hunt-after-covid-19-outbreak-led-to-adria-tour-cancellation/|дата копіі=14.07.2020}}</ref>. З адкрытага чэмпіянату ЗША Джокавіч быў дыскваліфікаваны ў матчы чацьвертага раўнду пасьля таго, як ён ударыў мяч і выпадкова трапіў у асыстэнтку судзьдзі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29826993/novak-djokovic-image-takes-another-hit-us-open-default|загаловак=Novak Djokovic's image takes another hit after US Open default|копія=https://web.archive.org/web/20250817125931/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29826993/novak-djokovic-image-takes-another-hit-us-open-default|дата копіі=17.08.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/tennis/54051920|загаловак=Novak Djokovic disqualified after hitting ball at line judge in US Open|копія=https://web.archive.org/web/20200907101704/https://www.bbc.com/sport/tennis/54051920|дата копіі=07.09.2020}}</ref>. На Ралян Гарос ён саступіў Надалю ў фінальным матчы. === 2021 === Джокавіч пачаў сэзон з удзелу ў Кубку АТП, але зборная Сэрбіі ня здолела абараніць свой леташні тытул. У лютым ён выйграў свой дзявяты тытул адкрытага чэмпіянату Аўстраліі, перамогшы Мядзьведзева ў фінале зь лікам ''7–5, 6–2, 6–2''. У панядзелак, 8 сакавіка, Джокавіч пачаў свой 311-ы тыдзень у якасьці першай ракеткі сьвету, перасягнуўшы папярэдні рэкорд Роджэра Фэдэрэра ў 310 тыдняў. Падчас сэзону на грунтовых кортах Джокавіч узяў тытул у Сэрбіі і дакрочыў да фіналу Мастэрз у Мадрыдзе, дзе зазнаў паразу ад Надаля ў трох сэтах. У паўфінале [[адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2021 году|адкрытага чэмпіянату Францыі]] тэнісіст перамог Надаля ў другі раз на турніры, а ў фінале быў мацней за Цыцыпаса ў пяці сэтах.[80] Дзякуючы гэтай перамозе Джокавіч стаў першым гульцом у адкрытую эру, які браў кожны турнір Вялікага шлему хаця б двойчы. У ліпені Джокавіч стаў чэмпіёнам ужо ў шосты раз Ўімбэлданскага турніру, перамогшы ў фінале [[Матэо Бэрэтыні]] зь лікам ''6–7(4), 6–4, 6–4, 6–3''. Гэтая перамога ўраўнала яго з Роджэрам Фэдэрэрам і Рафаэлем Надалем у колькасьці тытулаў Вялікага шлему, прычым яны ўтрох здабылі па 20 тытулаў. На [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]] Джокавіч імкнуўся заваяваць залаты мэдаль, але прайграў [[Аляксандар Зьвераў|Аляксандру Зьвераву]] ў паўфінале, а затым [[Паблё Карэньнё Буста|Паблё Карэньнё Бусту]] ў матчы за бронзу. Амаль тое самае адбылося ў парным разрадзе Алімпіяды, але тады Джокавіч зьняўся з матчу за бронзавыя мэдалі праз пашкоджаньне<ref>{{спасылка|аўтар=Goodwin, Sam|спасылка=https://au.sports.yahoo.com/olympics-tennis-2021-frenzy-ash-barty-novak-djokovic-204930722.html|загаловак=Tennis fans erupt over Barty and Djokovic development at Olympics|выдавецтва=au.sports.yahoo.com|дата публікацыі=30.07.2021}}</ref>. На адкрытым чэмпіянаце ЗША ёг дасягнуў фіналу, але саступіў Мядзьведзяву. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.novakdjokovic.rs/ Афіцыйная бачына] * {{Профіль ATP|id=D643}} * [http://www.itftennis.com/mens/players/player.asp?player=100004087 Профіль на бачыне ITF]{{ref-en}} {{Першыя ракеткі сьвету (мужчыны)}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джокавіч, Новак}} [[Катэгорыя:Сэрбскія тэнісісты]] [[Катэгорыя:Першыя ракеткі сьвету]] [[Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе]] [[Катэгорыя:Пераможцы Ўімбэлданскага турніру]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] [[Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Дэвіса]] 0ue57qs65bk697gu7enu9lalgfou31t 2670332 2670331 2026-05-23T14:03:03Z Dymitr 10914 /* 2016 */ артаграфія 2670332 wikitext text/x-wiki {{Тэнісіст | тытулы = 101 | рэйтынг = 1 (4 ліпеня 2011) | аўстралія_вынік = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2008 году|2008]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2011 году|2011]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2012 году|2012]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2013 году|2013]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2015 году|2015]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2016 году|2016]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2019 году|2019]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2020 году|2020]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2021 году|2021]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2023 году|2023]]) | францыя_вынік = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2016 году|2016]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2021 году|2021]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2023 году|2023]]) | ўімбэлдан_вынік = '''перамога''' ([[Ўімбэлданскі турнір 2011 году|2011]], [[Ўімбэлданскі турнір 2014 году|2014]], [[Ўімбэлданскі турнір 2015 году|2015]], [[Ўімбэлданскі турнір 2018 году|2018]], [[Ўімбэлданскі турнір 2019 году|2019]], [[Ўімбэлданскі турнір 2021 году|2021]], [[Ўімбэлданскі турнір 2022 году|2022]]) | зша_вынік = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2011 году|2011]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2015 году|2015]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2018 году|2018]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2023 году|2023]]) | мастэрз_вынік = '''перамога''' (2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2022, 2023) | алімпіяда_вынік = [[Залаты мэдаль|залаты]] ([[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|Парыж, 2024]]) | тытулы_пара = 1 | рэйтынг_пара = 114 (30 лістапада 2009) | аўстралія_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2006 году|2006]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2007 году|2007]]) | францыя_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2006 году|2006]]) | ўімбэлдан_пара_вынік = 2 раўнд ([[Ўімбэлданскі турнір 2006 году|2006]]) | зша_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2006 году|2006]]) | мастэрс_пара_вынік = | wta_пара_вынік = | алімпіяда_пара_вынік = | апошняе_абнаўленьне = 14 студзеня 2026 | мастэрз_пара_вынік = }} '''Но́вак Джо́кавіч''' ({{Мова-sr|Новак Ђоковић}}, {{нар.}} 22 траўня 1987 году, [[Бялград]], [[Югаславія]]) — [[Сэрбія|сэрбскі]] [[тэніс]]іст, шматразовы пераможца [[Ўімбэлданскі турнір|Ўімбэлданскага турніру]], адкрытых чэмпіянатуў [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|Аўстраліі]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|Францыі]] і [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|ЗША]], пераможца [[Фінал сусьветнага туру ATP|Кубка мастэрз]] 2008 году, уладальнік [[Кубак Дэвіса 2010 году|Кубка Дэвіса 2010 году]] ў складзе зборнай Сэрбіі. Алімпійскі чэмпіён 2024 году. 4 ліпеня 2011 году ўпершыню стаў першай ракеткай сьвету ў рэйтынгу [[Асацыяцыя тэнісістаў-прафэсіяналаў|ATP]]. == Кар’ера == === 2011 === 30 жніўня Новак стартаваў на [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2011 году|US Open]] 2011. У паўфінале, які стаў для Джокавіча шостым запар на турнірах Вялікага шлему, ён саступаў [[Роджэр Фэдэрэр|Роджэру Фэдэрэру]] 0:2 па сэтах, а затым 3:5 у пятым сэце й 40-15 на падачы швайцарца. Аднак адыграўшы падвойны матчбол, сэрб атрымаў выніковую перамогу (6:7, 4:6, 6:3, 6:2, 7:5). 12 верасьня ў фінале ў шосты раз запар адолеў [[Рафаэль Надаль|Рафаэля Надаля]] (6:2, 6:4, 6:7, 6:1), упершыню ў кар’еры выйграўшы US Open. Такім чынам, у 2011 году Новак перамог на трох турнірах Вялікага шлема. === 2012 === Джокавіч пачаў сэзон 2012 году зь перамогі на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]]. У фінале сэрб перамог Надаля ў пяці сэтах, зрабіўшы брэйк у вырашальным сэце і выгуляўшы зь лікам 7:5. Матч трываў 5 гадзін 53 хвіліны, што зрабіла яго самым працяглым матчам у гісторыі аўстралійскага турніру, а таксама найдаўжэйшым фіналам у гісторыі любога турніру Вялікага шлема<ref>[https://web.archive.org/web/20200809030649/https://sports.yahoo.com/tennis/ «Djokovic has that unbeatable feeling»]. Yahoo Sports.</ref>. Далей Джокавіч прагуляў [[Джон Ізнэр|Джону Ізнэру]] ў паўфінале ў Індыян-Ўэлзе, але пасьпяхова абараніў свой тытул у Маямі. У Монтэ-Карлё ён саступіў у фінале Надалю ў двух сэтах запар, ня здолеўшы перашкодзіць гішпанцу здабыць там свой рэкордны восьмы тытул. Джокавіч таксама зазнаў паразу гішпанцу ў Рыме ў двух сэтах<ref>[https://web.archive.org/web/20130807182836/http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18150412 «Rafael Nadal beats Novak Djokovic to win Italian Open»]. BBC.</ref>. [[Файл:Novak Djokovic (8585161251).jpg|значак|зьлева|Тэнісіст у 2012 годзе.]] Джокавіч выйшаў у свой першы фінал на [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2012 году|адкрытым чэмпіянаце Францыі]], перамогшы ў паўфінале Фэдэрэра<ref>[https://web.archive.org/web/20151017185741/http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18366030 «French Open men’s semi-finals»]. BBC.</ref>. Ён мог зрабіцца першым гульцом пасьля [[Род Лэйвэр|Рода Лэйвэра]] ў 1969 годзе, які валодаў усімі чатырма тытуламі ATP адначасна, але прагуляў Надалю ў чатырох сэтах у фінале<ref>[https://web.archive.org/web/20141105012053/http://www.tennis.com/pro-game/2012/06/nadal-tops-djokovic-for-record-seventh-french/36551/#.UE8q_LLib90 «Nadal tops Djokovic for record seventh French»]. Tennis.com.</ref>. На Ўімбэлдане тэнісіст саступіў у паўфінале Фэдэрэру. У выніку перамогі на гэтым турніры Фэдэрэр абышоў Джокавіча ў рэйтынгу, стаўшы першай ракеткай сьвету. На [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|Алімпіядзе]] ў Лёндане ў 2012 годзе Джокавіч быў сьцяганосцам зборнай Сэрбіі<ref>[https://web.archive.org/web/20130328030428/http://sports.yahoo.com/blogs/tennis-busted-racquet/novak-djokovic-serbia-flag-bearer-olympics-122216641--ten.html «Novak Djokovic will be Serbia’s flag bearer at Olympics»]. Yahoo Sports.</ref>. Там ён дакрочыў да паўфіналу, але саступіў будучаму чэмпіёну [[Эндзі Марэй|Эндзі Марэю]] (5:7, 5:7), а ў матчы за трэцяе месца прагуляў [[Хуан Мартын дэль Потра|Хуану Мартыну дэль Потра]] (5:7, 4:6), такім чынам, ня здолеўшы паўтарыць свой бронзавы вынік з папярэдняй Алімпіяды. На адкрытым чэмпіянаце ЗША Джокавіч упэўнена прабіўся ў фінал, прайграўшы толькі адзін сэт у шасьці матчах, але ў вырашальным паядынку саступіў Марэю<ref>[https://web.archive.org/web/20130903003527/http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/19554524 «Andy Murray: US Open success 'means the world to me'»]. BBC.</ref>. Пасьля гэтага спартовец здабыў перамогі на [[адкрыты чэмпіянат Кітаю па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Кітаю]] і турніры Шанхай мастэрз. Па зьняцьці Фэдэрэра з мастэрз у Парыжы Джокавіч забясьпечыў сабе першае месца ў рэйтынгу сэзону. На выніковым турніры сэрб быў мацней за ўсіх супернікаў. === 2013 === Сэзон 2013 году спартовец пачаў з посьпеху ў Аўстраліі, дзе ў фінале сэрбам быў пераможаны Марэй, чым абараніў тытул папярэдніх двух гадоў<ref>[https://www.webcitation.org/6HWzQAzDZ?url=http://www.b92.rs/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2013 Novak piše istoriju Melburna!]». B92.</ref>. Гэта зрабіла яго першым тэнісістам адкрытай эры, які тройчы запар стаў чэмпіёнам чэмпіянату Аўстраліі. Акрамя таго, ён ураўняў свае вынікі з [[Андрэ Агасі]] і Роджэрам Фэдэрэрам паводле агульнай колькасьці тытулаў. Пасьля некалькіх няўдалых выступаў Джокавіч перамог на турніры мастэрз у [[Монтэ-Карлё]], адолеўшы ў фінале Рафаэля Надаля. Гэта пераірвала васьмігадовую сэрыю перамог гішпанца на турніры. На [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2013 году|Ралян Гаросе]] сэрб дакрочыў да паўфіналу, але саступіў Надалю. На [[Ўімбэлданскі турнір 2013 году|Ўімбэлданскі турніры]] тэнісіст дакрочыў да паўфіналу, ня маючы паразаў у сэтах. Аднак, у паўфінальным матчы супраць [[Хуан Мартын дэль Потра|Хуана Мартына дэль Потра]] дзеля перамогі яму спатрэбілася згуляць усе 5 партыяў. У фінале сэрб саступіў у трох сэтах Марэю. У некалькіх наступных турнірах Джокавіч кожны раз быў выбіты Надалем, і толькі на турніры ў Пэкіне сэрб выгуляў гішпанца ў фінальным матчы. Чэмпіёнскім для спартоўца стаў і турнір у Шанхаі. У пачатку лістапада ў Парыжы Джокавіч выйграў свой трэці мастэрз у сэзоне. === 2014 === [[Файл:Novak Đoković (14277229947).jpg|значак|зьлева|Джокавіч на турніры ў Італіі ў 2014 годзе.]] У 2014 годзе Джокавіч традыцыйна пачаў сэзон на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2014 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]]. У чвэрцьфінале ён сустрэўся з [[Станіслас Ваўрынка|Станісласам Ваўрынкам]], зь якім летась двойчы гуляў у 5-сэтавых матчах на сусьветным туры АТП. Аднак на гэты раз у пятай партыі сэрб прайграў зь лікам 9:7. Такім чынам абарваліся ягоныя тры сэрыі, як то сэрыя з 28 перамогаў пасьля паразы ў фінале адкрытага чэмпіянату ЗША 2013 году, сэрыя з 25 перамог на Аўстраліян Оўпэн і серыя з 14 паўфіналаў запар у сусьветнай сэрыі АТП. Ваўрынка ў выніку выйграў турнір. У сакавіку сэрб перамог у двух мастэрзах. Спачатку ў фінале Індыян-Ўэйлза ён выгуляў Роджэра Фэдэрэра ў трох сэтах, а ў фінале Маямі перамог Рафаэля Надаля ў двух сэтах. На [[адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2014 году|адкрытым чэмпіянаце Францыі]] тэнісіст зазнаў паразу ў фінале ад Надаля, але празь месяц выйграў свой сёмы тытул АТП, перамогшы Фэдэрэра ў фінале [[Ўімбэлданскі турнір 2014 году|Ўімбэлданскага турніру]] ў 5 сэтах. На [[адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2014 году|адкрытым чэмпіянаце ЗША]] Джокавіч дакрочыў да паўфіналу, дзе зазнаў паразу ў чатырох сэтах ад [[Кеі Нісікоры]]. У Пэкіне Джокавіч здабыў свой пяты тытул за шэсьць гадоў, але саступіў Фэдэрэру ў паўфінале шанхайскага мастэрз. Сэрб завяршыў сэзон з двума дадатковымі тытуламі, спачатку на парыскім мастэрз, дзе не аддаў аніводнага сэту, а потым быў пераможцам выніковага турніру. === 2015 === Упершыню з 2010 году Джокавіч пачаў сэзон не з адкрытага чэмпіянату Аўстраліі. У пачатку студзеня ён узяў удзел у [[адкрыты чэмпіянат Катару па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Катару]], дзе выбыў у чвэрцьфінале. У Аўстраліі тэнісіст не аддаў супернікам аніводнага сэту ажно да паўфіналу. У паўфінале ён перамог дзейнага чэмпіёна Стэна Ваўрынку ў пяці сэтах, а ў фінале быў мацней за Эндзі Марэя ў чатырох сэтах. Такім чынам Джокавіч стаў першым тэнісістам адкрытай эры, які здабыў пяць тытулаў чэмпіянату Аўстраліі. Джокавіч упершыню перамог Рафаэля Надаля на Ралян Гаросе ў 2015 годзе, але саступіў у фінале Ваўрынку. Аднак ужо празь месяц ён пасьпяхова абараніў свой тытул пераможцы Ўімбэлданскага турніру, у другі раз запар перамогшы ў фінале Роджэра Фэдэрэра. На адкрытым чэмпіянаце ЗША Джокавіч зноў перамог Фэдэрэра ў фінале, выйграўшы свой 10-ы тытул Вялікага шлема. Гэтая перамога дазволіла яму датэрмінова завяршыць год на вяршыні рэйтынгу. Гэта быў чацьверты сэзон, які Джокавіч завяршаў у якасьці першай ракеткі сьвету, і першы, у якім ён утрымліваў першую пазыцыю цягам усіх 52-х тыдняў<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-clinches-2015-year-end-no-1 «Djokovic Clinches Year-End No. 1 Emirates ATP Ranking For Fourth Time»]. ATP.</ref>. У час пасьля турніру ў ЗША Джокавіч перамагаў ува ўсіх турнірах, у якіх браў удзел, то бок у Пэкіне, Шанхаі і Парыжы, а таксама быў найлепшым на выніковым турніры. === 2016 === [[Файл:Djokovic (2) (27042969665).jpg|значак|Джокавіч у траўні 2016 году.]] Джокавіч пачаў сэзон 2016 году зь перамогі на турніры ў [[Доха|Досе]], які стаў для яго 60-м тытулам у кар’еры. Пасьля гэтай перамогі ён палепшыў уласны рэкорд паводле колькасьці рэйтынгавых пунктаў, набраўшы агулам {{Лік|16790}} пунктаў. У студзені Джокавіч пасьпяхова абараніў свой тытул на адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі, перамогшы на шляху да чэмпіёнства Роджэра Фэдэрэра ў паўфінале і Эндзі Марэя ў фінале. Гэты тытул стаў для яго шостым у [[Мэльбурн]]е, чым параўнаўся з [[Рой Эмэрсан|Роем Эмэрсанам]]. На турніры ў Індыян-Ўэйлзе сэрб зноў перамог Надаля і ў выніку абараніў свой тытул, перамогшы ў выніковым матчы [[Мілаш Раоніч|Мілаша Раоніча]] зь лікам 6:2, 6:0. У чэрвені Джокавіч здабыў свой першы тытул на Ралян Гаросе. Ён таксама стаў адначасным уладальнікам тытулаў усіх турніраў Вялікага шлема і палепшыў уласны рэкорд паводле рэйтынгавых пунктаў, якіх у яго стала {{Лік|16950}}. === 2017 === [[Файл:Novak Djokovic Qatar open 2017 crop.jpg|значак|зьлева|Джокавіч з трафэем пераможцы [[адкрыты чэмпіянат Катару па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Катару]].]] У студзені Джокавіч абараніў тытул на турніры ў Досе, перамогшы ў фінале першую ракетку сьвету Эндзі Марэя. Тэнісіст прыехаў абараняць свой тытул на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2017 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]], але сэнсацыйна саступіў у другім раўндзе 117-й ракетцы плянэты ўзбэку [[Дзяніс Істомін|Дзянісу Істоміну]]. У выніку Джокавіч ня здолеў прабіцца ў чвэрцьфінал турніру ўпершыню з адкрытага чэмпіянату Аўстраліі 2007 году. Гэта таксама была ягоная першая параза на турнірах Вялікага шлема ад гульца, які не ўваходзіць у топ-100<ref>[https://web.archive.org/web/20170126103907/http://mondo.rs/a974587/Sport/Tenis/Novak-Djokovic-Denis-Istomin-Australijan-Open.html «SENZACIJA: Ispao Novak Đoković!»]. Mondo.rs.</ref>. У лютым Джокавіч браў удзел у адкрытым чэмпіянаце Мэксыкі, а ў сакавіку — на мастэрз у Індыян-Ўэйлзе, але зазнаў паразу ў абодвух турнірах [[Нік Кірыяс|Ніку Кірыясу]] ў трэцім і чацьвертым раўндах адпаведна. У красавіку Джокавіч выйшаў у чвэрцьфінал турніру мастэрз у Монтэ-Карлё, дзе прагуляў [[Давід Гафэн|Давіду Гафэну]]. Пасьля гэтага турніру ён спыніў супрацу з сваім шматгадовым трэнэрам [[Марыян Вайда|Марыянам Вайдам]], спэцыялістам па фітнэсу Гебардам Філ-Грытчам і фізыятэрапэўтам Мільянам Аманавічам. Затым ён дакрочыў да паўфіналу мастэрз у Мадрыдзе, дзе саступіў Надалю ў двух сэтах<ref>[http://sport.blic.rs/tenis/promenio-ceo-strucni-stab-novak-zelim-opet-da-pronadem-pobednicku-igru/by9y4s5 «PROMENIO CEO STRUČNI ŠTAB Novak: Želim opet da pronađem pobedničku igru»]. Blic.</ref>. 21 траўня Джокавіч абвесьціў, што [[Андрэ Агасі]] стане ягоным новым трэнэрам, пачынаючы з турніру на Ралян Гарос. На тым першынстве ён саступіў у чвэрцьфінале [[Домінік Тым|Домініку Тыму]]<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-thiem-roland-garros-2017-wednesday «Thiem Takes Out Defending Champ Djokovic»]. ATP.</ref>. Да Ўімбэлдану сэрб рыхтаваўся, выступаючы на Істбарнскім міжнародным турніры. Гэта быў першы раз з 2010 году, калі ён браў удзел на турніры на траве, акрамя Ўімбэлдану. Джокавіч здабыў тытул, перамогшы ў фінале [[Гаэль Манфіс|Гаэля Манфіса]]. Тытул у Істбарне быў першым тытулам тэнісіста на траве па-за межамі Ўімбэлданскага турніру. Сэрб зьняўся з Ўімбэлдану падчас матчу супраць [[Томаш Бэрдых|Томаша Бэрдыха]] праз траўму локця, якая, паводле ягоных словаў, турбавала яго апошнія паўтара гады<ref>[https://www.usatoday.com/story/sports/tennis/wimb/2017/07/12/novak-djokovic-retires-wimbledon/472377001/ «Novak Djokovic retires from Wimbledon quarterfinal match with injury»]. USA Today.</ref>. 26 ліпеня спартовец абвесьціў, што прапусьціць чэмпіянат ЗША і астатнюю частку сэзону, каб цалкам акрыяць ад траўмы<ref>[https://www.theguardian.com/sport/2017/jul/26/novak-djokovic-miss-2017-season-injury «Novak Djokovic will miss the rest of 2017 season with elbow injury»]. The Guardian.</ref>. === 2018 === [[Файл:Novak Djokovic at 2018 Queen's Club Championships.jpg|значак|Тэнісіст у 2018 годзе.]] Джокавіч пачаў сэзон 2018 году ў студзені з выставачнага турніру [[Куёнг]] у Аўстраліі, дзе перамог Домініка Тыма зь лікам 6:1, 6:4. На [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2018 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]] тэнісіст дакрочыў да чацьвертага кола, дзе саступіў карэйцу [[Чон Хён]]у зь лікам 6:7, 5:7, 6:7. У канцы студзеня яму зрабілі апэрацыю на локці, але вярнуцца на корт гулец пасьпеў на турнір у Індыян-Ўэлзе, дзе зазнаў паразу ў першым матчы. На наступным турніры мастэрз у Маямі ён таксама прайграў у першым матчы. У красавіку ў каманду Джокавіча вярнуўся яго трэнэр Мар’ян Вайда. У Монтэ-Карлё сэрб саступіў у трэцім раўндзе Тыму. Гэтак жа няўдала ён правёў наступныя турніры, толькі ў Рыме ён прасунуўся да паўфіналу, дзе ягоны супраціў адолеў Надаль. На Ралян Гаросе Джокавіч дайшоў да чвэрцьфіналу, дзе прагуляў італьянцу [[Марка Чэкіната]]. Джокавіч пачаў травяны сэзон на турніры АТП-500 у Лёндане, дзе прасунуўся ў фінал упершыню за 12 месяцаў, але саступіў па матч-пойнце [[Марын Чыліч|Марыну Чылічу]]. На Ўімбэлданскім турніры сэрб быў 12-м нумарам пасеву. У сваіх першых пяці матчах ён прайграў толькі два сэты. У паўфінале, які доўжыўся 5 гадзінаў 17 хвілін, Джокавіч перамог Надаля, перамогшы яго зь лікам 10:8 у пятым сэце. Гэты матч стаў другім паводле працягласьці паўфіналам у гісторыі турніру. У фінале Джокавіч перамог [[Кевін Андэрсан|Кевіна Андэрсана]]. Дзякуючы гэтай перамозе ён вярнуўся ў першую дзясятку рэйтынгу. У другой палове году Джокавіч стаў пераможцам на турніры ў Цынцынаці, перамогшы ў фінале Роджэра Фэдэрэра. Такім чынам, ён упершыню стаў пераможцам мастэрз [[Цынцынаці]], стаўшы першым тэнісістам, які здолеў здабыць перамогі ўва ўсіх 9 турнірах сэрыі мастэрз, атрымаўшы гэтак званы «Залаты Мастэрз». Трыюмф працягнуўся на [[адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2018 году|адкрытым чэмпіянаце ЗША]], але астатнія турніры года склаліся няўдала. === 2019 === Джокавіч пачаў сэзон 2019 году зь перамогі на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі 2019 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]], дзе ў фінале перамог Рафаэля Надаля ў трох сэтах. Дзякуючы гэтай перамозе Новак стаў адзіным гульцом у гісторыі, які займеў 7 тытулаў чэмпіёну Аўстраліі, а таксама адзіным гульцом, які здабыў тры тытулы Сусьветнага тура АТП запар. Да яго двойчы гэта рабілі [[Дон Бадж]], [[Род Лэйвэр]] і Роджэр Фэдэрэр, а [[Рой Эмэрсан]], [[Піт Сампрас]] і Рафаэль Надаль — толькі адзін раз. На Ралян Гарос сэрб прабіўся ў паўфінал, дзе саступіў Тыму. У ліпені Джокавіч здабыў свой пяты тытул чэмпіёну [[Ўімбэлданскі турнір 2019 году|Ўімбэлданскага турніру]], перамогшы Роджэра Фэдэрэра ў гістарычным матчы зь лікам 7:6(7:5), 1:6, 7:6(7:4), 4:6, 13:12(7:3). Матч працягваўся 4 гадзіны 57 хвілін і стаў самым працяглым фіналам у гісторыі Ўімбэлдана. Гэта таксама быў першы мужчынскі адзіночны матч, які скончыўся вырашальным тай-брэйкам у пятым сэце, бо да 2019 году на Ўімбэлдане не было тай-брэйку ў апошнім сэце<ref>[https://www.nytimes.com/2019/07/14/sports/tennis/federer-vs-djokovic.html «Novak Djokovic Wins Wimbledon»]. New York Times.</ref><ref>[https://www.espn.com/tennis/story/_/id/27189215/djokovic-tops-federer-epic-wimbledon-final «Djokovic tops Federer in epic Wimbledon final»]. ESPN.</ref>. [[Файл:Novak Djokovic (49745016196).jpg|значак|зьлева|Джокавіч з прызам Ўімбэлданскага турніру ў 2019 годзе.]] Ён зазнаў паразу ў паўфінале [[адкрыты чэмпіянат Цынцынаці па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Цынцынаці]] будучаму чэмпіёну [[Данііл Мядзьведзеў|Даніілу Мядзьведзеву]], і зьняўся праз траўму з чацьвертага раўнду адкрытага чэмпіянату ЗША ў матчы супраць Стэна Ваўрынкі. У кастрычніку Джокавіч здабыў тытул пераможцы [[адкрыты чэмпіянат Японіі па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Японіі]], але быў выбіты у чвэрцьфінале шанхайскага турніру Мастэрз. Сэрб завяршыў сэзон і дзесяцігодьдзе, узяўшы свой пяты тытул Парыскага турніру<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/tennis/50282845|загаловак=Novak Djokovic beats Denis Shapovalov to win fifth Paris Masters title|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=03.11.2019|копія=https://web.archive.org/web/20191104104110/https://www.bbc.com/sport/tennis/50282845|дата копіі=04.11.2019}}</ref>, стаўшы самым пасьпяховым гульцом у мужчынскім тэнісе за дзесяцігодзьдзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.tennis.com/news/articles/the-men-s-player-of-the-decade-novak-djokovic|загаловак=The Men's Player of the Decade: Novak Djokovic|копія=https://web.archive.org/web/20230723192920/https://www.tennis.com/news/articles/the-men-s-player-of-the-decade-novak-djokovic|дата копіі=23.07.2023}}</ref>. === 2020 === На першым розыгрышы [[Кубак АТП|Кубка АТП]] у 2020 годзе Джокавіч прывёў зборную Сэрбіі да перамогі, здабыўшы перамогаў у шэсьці матчах, у тым ліку супраць Мядзьведзева ў паўфінале і Рафаэля Надаля ў фінале<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.abc.net.au/news/2020-01-13/serbia-wins-atp-cup-nadal-upset-wth-football-crowd/11861792|загаловак=Serbia wins atp cup|выдавецтва=ABC News|дата публікацыі=12.01.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200114080522/https://www.abc.net.au/news/2020-01-13/serbia-wins-atp-cup-nadal-upset-wth-football-crowd/11861792|дата копіі=14.01.2020}}</ref>. На Аўстраліян-Оўпэн ён перамог Фэдэрэра ў паўфінале і Тыма ў фінале ў пяці сэтах, здабыўшы свой восьмы тытул аўстралійскага чэмпіёна і 17-ы тытул Вялікага шлему агулам<ref>{{спасылка|аўтар=Bellshaw, George|спасылка=https://metro.co.uk/2020/02/02/novak-djokovic-makes-history-beating-dominic-thiem-win-eighth-australian-open-12168225/?ito=cbshare|загаловак=Novak Djokovic makes history by beating Dominic Thiem to win eighth Australian Open|выдавецтва=Metro|дата публікацыі=02.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200615202558/https://metro.co.uk/2020/02/02/novak-djokovic-makes-history-beating-dominic-thiem-win-eighth-australian-open-12168225/?ito=cbshare|дата копіі=15.06.2020}}</ref>. Гэта дазволіла яму вярнуць сабе званьне першай ракеткі сьвету<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sueddeutsche.de/sport/tennis-djokovic-zum-achten-mal-australian-open-champion-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-200202-99-741795|загаловак=Djokovic zum achten Mal Australian-Open-Champion|выдавецтва=Süddeutsche Zeitung|дата публікацыі=02.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201127174649/https://www.sueddeutsche.de/sport/tennis-djokovic-zum-achten-mal-australian-open-champion-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-200202-99-741795|дата копіі=27.11.2020}}</ref> і стаць першым гульцом у час адкрытай эры, які браў тытулы Вялікага шлему ў трох розных дзесяцігодзьдзях. Пасьля гэтага спартовец заваяваў свой пяты тытул на чэмпіянаце Дубаю, перамогшы [[Стэфанас Цыцыпас|Стэфанаса Цыцыпаса]] ў фінале<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.latimes.com/sports/story/2020-02-29/novak-djokovic-defeats-stefanos-tsitsipas-dubai-tennis-atp-title|загаловак=Novak Djokovic defeats Stefanos Tsitsipas for Dubai title|выдавецтва=Los Angeles Times|дата публікацыі=29.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200301015137/https://www.latimes.com/sports/story/2020-02-29/novak-djokovic-defeats-stefanos-tsitsipas-dubai-tennis-atp-title|дата копіі=01.03.2020}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Jurejko, Jonathan|спасылка=https://www.bbc.com/sport/tennis/51691237|загаловак=Dubai Tennis Championships: Novak Djokovic beats Stefanos Tsitsipas in final|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=29.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20210308042153/https://www.bbc.com/sport/tennis/51691237|дата копіі=08.03.2021}}</ref>. У чэрвені, у час арганізаванага ім Адрыя туры, Джокавіч атрымаў станоўчы тэст на каранавірус з шэрагам іншых удзельнікаў, што выклікала крытыку праз адсутнасьць належных мэдычных пратаколаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.theguardian.com/sport/2020/jun/23/novak-djokovic-tests-positive-for-covid-19-amid-adria-tour-fallout|загаловак=Novak Djokovic tests positive for Covid-19 amid Adria Tour fiasco|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=23.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200824184638/https://www.theguardian.com/sport/2020/jun/23/novak-djokovic-tests-positive-for-covid-19-amid-adria-tour-fallout|дата копіі=24.08.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29348398/novak-djokovic-canceled-adria-tour-cautionary-tale-coronavirus-pandemic|загаловак=Novak Djokovic's canceled Adria Tour a cautionary tale during coronavirus pandemic|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=30.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200701185955/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29348398/novak-djokovic-canceled-adria-tour-cautionary-tale-coronavirus-pandemic|дата копіі=01.07.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Clarey, Christopher|спасылка=https://www.nytimes.com/2020/06/22/sports/tennis/djokovic-exhibition-positive-tests-coronavirus.html|загаловак=After Virus Tests, Djokovic Is Criticized for Holding Exhibition|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=22.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200623030209/https://www.nytimes.com/2020/06/22/sports/tennis/djokovic-exhibition-positive-tests-coronavirus.html|дата копіі=23.06.2020}}</ref>. Сэрб папрасіў прабачэньня, заявіўшы, што яны верылі, нібыта турнір адпавядае ўсім патрабаваньням, але прызнаў, што памыляліся<ref>{{навіна|аўтар=Shapiro, Emily|спасылка=https://abcnews.go.com/Sports/tennis-champ-novak-djokovic-tests-positive-covid-19/story?id=71401206|загаловак=Tennis champ Novak Djokovic tests positive for COVID-19, apologizes for holding tournament: 'We were wrong'|выдавец=ABC News|дата публікацыі=23.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200723215254/https://abcnews.go.com/Sports/tennis-champ-novak-djokovic-tests-positive-covid-19/story?id=71401206|дата копіі=23.07.2020}}</ref>. Пазьней ён назваў крытыку на свой адрас часткай «паляваньня на ведзьмаў»<ref>{{спасылка|аўтар=Bengel, Chris|спасылка=https://www.cbssports.com/tennis/news/novak-djokovic-says-hes-been-subject-of-witch-hunt-after-covid-19-outbreak-led-to-adria-tour-cancellation/|загаловак=Novak Djokovic says he's been subject of 'witch hunt'|выдавецтва=CBS Sports|дата публікацыі=08.07.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200714055327/https://www.cbssports.com/tennis/news/novak-djokovic-says-hes-been-subject-of-witch-hunt-after-covid-19-outbreak-led-to-adria-tour-cancellation/|дата копіі=14.07.2020}}</ref>. З адкрытага чэмпіянату ЗША Джокавіч быў дыскваліфікаваны ў матчы чацьвертага раўнду пасьля таго, як ён ударыў мяч і выпадкова трапіў у асыстэнтку судзьдзі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29826993/novak-djokovic-image-takes-another-hit-us-open-default|загаловак=Novak Djokovic's image takes another hit after US Open default|копія=https://web.archive.org/web/20250817125931/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29826993/novak-djokovic-image-takes-another-hit-us-open-default|дата копіі=17.08.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/tennis/54051920|загаловак=Novak Djokovic disqualified after hitting ball at line judge in US Open|копія=https://web.archive.org/web/20200907101704/https://www.bbc.com/sport/tennis/54051920|дата копіі=07.09.2020}}</ref>. На Ралян Гарос ён саступіў Надалю ў фінальным матчы. === 2021 === Джокавіч пачаў сэзон з удзелу ў Кубку АТП, але зборная Сэрбіі ня здолела абараніць свой леташні тытул. У лютым ён выйграў свой дзявяты тытул адкрытага чэмпіянату Аўстраліі, перамогшы Мядзьведзева ў фінале зь лікам ''7–5, 6–2, 6–2''. У панядзелак, 8 сакавіка, Джокавіч пачаў свой 311-ы тыдзень у якасьці першай ракеткі сьвету, перасягнуўшы папярэдні рэкорд Роджэра Фэдэрэра ў 310 тыдняў. Падчас сэзону на грунтовых кортах Джокавіч узяў тытул у Сэрбіі і дакрочыў да фіналу Мастэрз у Мадрыдзе, дзе зазнаў паразу ад Надаля ў трох сэтах. У паўфінале [[адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2021 году|адкрытага чэмпіянату Францыі]] тэнісіст перамог Надаля ў другі раз на турніры, а ў фінале быў мацней за Цыцыпаса ў пяці сэтах.[80] Дзякуючы гэтай перамозе Джокавіч стаў першым гульцом у адкрытую эру, які браў кожны турнір Вялікага шлему хаця б двойчы. У ліпені Джокавіч стаў чэмпіёнам ужо ў шосты раз Ўімбэлданскага турніру, перамогшы ў фінале [[Матэо Бэрэтыні]] зь лікам ''6–7(4), 6–4, 6–4, 6–3''. Гэтая перамога ўраўнала яго з Роджэрам Фэдэрэрам і Рафаэлем Надалем у колькасьці тытулаў Вялікага шлему, прычым яны ўтрох здабылі па 20 тытулаў. На [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]] Джокавіч імкнуўся заваяваць залаты мэдаль, але прайграў [[Аляксандар Зьвераў|Аляксандру Зьвераву]] ў паўфінале, а затым [[Паблё Карэньнё Буста|Паблё Карэньнё Бусту]] ў матчы за бронзу. Амаль тое самае адбылося ў парным разрадзе Алімпіяды, але тады Джокавіч зьняўся з матчу за бронзавыя мэдалі праз пашкоджаньне<ref>{{спасылка|аўтар=Goodwin, Sam|спасылка=https://au.sports.yahoo.com/olympics-tennis-2021-frenzy-ash-barty-novak-djokovic-204930722.html|загаловак=Tennis fans erupt over Barty and Djokovic development at Olympics|выдавецтва=au.sports.yahoo.com|дата публікацыі=30.07.2021}}</ref>. На адкрытым чэмпіянаце ЗША ёг дасягнуў фіналу, але саступіў Мядзьведзяву. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.novakdjokovic.rs/ Афіцыйная бачына] * {{Профіль ATP|id=D643}} * [http://www.itftennis.com/mens/players/player.asp?player=100004087 Профіль на бачыне ITF]{{ref-en}} {{Першыя ракеткі сьвету (мужчыны)}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джокавіч, Новак}} [[Катэгорыя:Сэрбскія тэнісісты]] [[Катэгорыя:Першыя ракеткі сьвету]] [[Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе]] [[Катэгорыя:Пераможцы Ўімбэлданскага турніру]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] [[Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Дэвіса]] n3ich6yli4czk4j6vlq2fwvt44oydgr 2670334 2670332 2026-05-23T14:34:20Z Dymitr 10914 /* 2021 */ стыль 2670334 wikitext text/x-wiki {{Тэнісіст | тытулы = 101 | рэйтынг = 1 (4 ліпеня 2011) | аўстралія_вынік = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2008 году|2008]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2011 году|2011]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2012 году|2012]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2013 году|2013]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2015 году|2015]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2016 году|2016]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2019 году|2019]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2020 году|2020]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2021 году|2021]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2023 году|2023]]) | францыя_вынік = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2016 году|2016]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2021 году|2021]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2023 году|2023]]) | ўімбэлдан_вынік = '''перамога''' ([[Ўімбэлданскі турнір 2011 году|2011]], [[Ўімбэлданскі турнір 2014 году|2014]], [[Ўімбэлданскі турнір 2015 году|2015]], [[Ўімбэлданскі турнір 2018 году|2018]], [[Ўімбэлданскі турнір 2019 году|2019]], [[Ўімбэлданскі турнір 2021 году|2021]], [[Ўімбэлданскі турнір 2022 году|2022]]) | зша_вынік = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2011 году|2011]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2015 году|2015]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2018 году|2018]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2023 году|2023]]) | мастэрз_вынік = '''перамога''' (2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2022, 2023) | алімпіяда_вынік = [[Залаты мэдаль|залаты]] ([[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|Парыж, 2024]]) | тытулы_пара = 1 | рэйтынг_пара = 114 (30 лістапада 2009) | аўстралія_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2006 году|2006]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2007 году|2007]]) | францыя_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2006 году|2006]]) | ўімбэлдан_пара_вынік = 2 раўнд ([[Ўімбэлданскі турнір 2006 году|2006]]) | зша_пара_вынік = 1 раўнд ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2006 году|2006]]) | мастэрс_пара_вынік = | wta_пара_вынік = | алімпіяда_пара_вынік = | апошняе_абнаўленьне = 14 студзеня 2026 | мастэрз_пара_вынік = }} '''Но́вак Джо́кавіч''' ({{Мова-sr|Новак Ђоковић}}, {{нар.}} 22 траўня 1987 году, [[Бялград]], [[Югаславія]]) — [[Сэрбія|сэрбскі]] [[тэніс]]іст, шматразовы пераможца [[Ўімбэлданскі турнір|Ўімбэлданскага турніру]], адкрытых чэмпіянатуў [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|Аўстраліі]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|Францыі]] і [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|ЗША]], пераможца [[Фінал сусьветнага туру ATP|Кубка мастэрз]] 2008 году, уладальнік [[Кубак Дэвіса 2010 году|Кубка Дэвіса 2010 году]] ў складзе зборнай Сэрбіі. Алімпійскі чэмпіён 2024 году. 4 ліпеня 2011 году ўпершыню стаў першай ракеткай сьвету ў рэйтынгу [[Асацыяцыя тэнісістаў-прафэсіяналаў|ATP]]. == Кар’ера == === 2011 === 30 жніўня Новак стартаваў на [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2011 году|US Open]] 2011. У паўфінале, які стаў для Джокавіча шостым запар на турнірах Вялікага шлему, ён саступаў [[Роджэр Фэдэрэр|Роджэру Фэдэрэру]] 0:2 па сэтах, а затым 3:5 у пятым сэце й 40-15 на падачы швайцарца. Аднак адыграўшы падвойны матчбол, сэрб атрымаў выніковую перамогу (6:7, 4:6, 6:3, 6:2, 7:5). 12 верасьня ў фінале ў шосты раз запар адолеў [[Рафаэль Надаль|Рафаэля Надаля]] (6:2, 6:4, 6:7, 6:1), упершыню ў кар’еры выйграўшы US Open. Такім чынам, у 2011 году Новак перамог на трох турнірах Вялікага шлема. === 2012 === Джокавіч пачаў сэзон 2012 году зь перамогі на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]]. У фінале сэрб перамог Надаля ў пяці сэтах, зрабіўшы брэйк у вырашальным сэце і выгуляўшы зь лікам 7:5. Матч трываў 5 гадзін 53 хвіліны, што зрабіла яго самым працяглым матчам у гісторыі аўстралійскага турніру, а таксама найдаўжэйшым фіналам у гісторыі любога турніру Вялікага шлема<ref>[https://web.archive.org/web/20200809030649/https://sports.yahoo.com/tennis/ «Djokovic has that unbeatable feeling»]. Yahoo Sports.</ref>. Далей Джокавіч прагуляў [[Джон Ізнэр|Джону Ізнэру]] ў паўфінале ў Індыян-Ўэлзе, але пасьпяхова абараніў свой тытул у Маямі. У Монтэ-Карлё ён саступіў у фінале Надалю ў двух сэтах запар, ня здолеўшы перашкодзіць гішпанцу здабыць там свой рэкордны восьмы тытул. Джокавіч таксама зазнаў паразу гішпанцу ў Рыме ў двух сэтах<ref>[https://web.archive.org/web/20130807182836/http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18150412 «Rafael Nadal beats Novak Djokovic to win Italian Open»]. BBC.</ref>. [[Файл:Novak Djokovic (8585161251).jpg|значак|зьлева|Тэнісіст у 2012 годзе.]] Джокавіч выйшаў у свой першы фінал на [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2012 году|адкрытым чэмпіянаце Францыі]], перамогшы ў паўфінале Фэдэрэра<ref>[https://web.archive.org/web/20151017185741/http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18366030 «French Open men’s semi-finals»]. BBC.</ref>. Ён мог зрабіцца першым гульцом пасьля [[Род Лэйвэр|Рода Лэйвэра]] ў 1969 годзе, які валодаў усімі чатырма тытуламі ATP адначасна, але прагуляў Надалю ў чатырох сэтах у фінале<ref>[https://web.archive.org/web/20141105012053/http://www.tennis.com/pro-game/2012/06/nadal-tops-djokovic-for-record-seventh-french/36551/#.UE8q_LLib90 «Nadal tops Djokovic for record seventh French»]. Tennis.com.</ref>. На Ўімбэлдане тэнісіст саступіў у паўфінале Фэдэрэру. У выніку перамогі на гэтым турніры Фэдэрэр абышоў Джокавіча ў рэйтынгу, стаўшы першай ракеткай сьвету. На [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|Алімпіядзе]] ў Лёндане ў 2012 годзе Джокавіч быў сьцяганосцам зборнай Сэрбіі<ref>[https://web.archive.org/web/20130328030428/http://sports.yahoo.com/blogs/tennis-busted-racquet/novak-djokovic-serbia-flag-bearer-olympics-122216641--ten.html «Novak Djokovic will be Serbia’s flag bearer at Olympics»]. Yahoo Sports.</ref>. Там ён дакрочыў да паўфіналу, але саступіў будучаму чэмпіёну [[Эндзі Марэй|Эндзі Марэю]] (5:7, 5:7), а ў матчы за трэцяе месца прагуляў [[Хуан Мартын дэль Потра|Хуану Мартыну дэль Потра]] (5:7, 4:6), такім чынам, ня здолеўшы паўтарыць свой бронзавы вынік з папярэдняй Алімпіяды. На адкрытым чэмпіянаце ЗША Джокавіч упэўнена прабіўся ў фінал, прайграўшы толькі адзін сэт у шасьці матчах, але ў вырашальным паядынку саступіў Марэю<ref>[https://web.archive.org/web/20130903003527/http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/19554524 «Andy Murray: US Open success 'means the world to me'»]. BBC.</ref>. Пасьля гэтага спартовец здабыў перамогі на [[адкрыты чэмпіянат Кітаю па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Кітаю]] і турніры Шанхай мастэрз. Па зьняцьці Фэдэрэра з мастэрз у Парыжы Джокавіч забясьпечыў сабе першае месца ў рэйтынгу сэзону. На выніковым турніры сэрб быў мацней за ўсіх супернікаў. === 2013 === Сэзон 2013 году спартовец пачаў з посьпеху ў Аўстраліі, дзе ў фінале сэрбам быў пераможаны Марэй, чым абараніў тытул папярэдніх двух гадоў<ref>[https://www.webcitation.org/6HWzQAzDZ?url=http://www.b92.rs/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2013 Novak piše istoriju Melburna!]». B92.</ref>. Гэта зрабіла яго першым тэнісістам адкрытай эры, які тройчы запар стаў чэмпіёнам чэмпіянату Аўстраліі. Акрамя таго, ён ураўняў свае вынікі з [[Андрэ Агасі]] і Роджэрам Фэдэрэрам паводле агульнай колькасьці тытулаў. Пасьля некалькіх няўдалых выступаў Джокавіч перамог на турніры мастэрз у [[Монтэ-Карлё]], адолеўшы ў фінале Рафаэля Надаля. Гэта пераірвала васьмігадовую сэрыю перамог гішпанца на турніры. На [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2013 году|Ралян Гаросе]] сэрб дакрочыў да паўфіналу, але саступіў Надалю. На [[Ўімбэлданскі турнір 2013 году|Ўімбэлданскі турніры]] тэнісіст дакрочыў да паўфіналу, ня маючы паразаў у сэтах. Аднак, у паўфінальным матчы супраць [[Хуан Мартын дэль Потра|Хуана Мартына дэль Потра]] дзеля перамогі яму спатрэбілася згуляць усе 5 партыяў. У фінале сэрб саступіў у трох сэтах Марэю. У некалькіх наступных турнірах Джокавіч кожны раз быў выбіты Надалем, і толькі на турніры ў Пэкіне сэрб выгуляў гішпанца ў фінальным матчы. Чэмпіёнскім для спартоўца стаў і турнір у Шанхаі. У пачатку лістапада ў Парыжы Джокавіч выйграў свой трэці мастэрз у сэзоне. === 2014 === [[Файл:Novak Đoković (14277229947).jpg|значак|зьлева|Джокавіч на турніры ў Італіі ў 2014 годзе.]] У 2014 годзе Джокавіч традыцыйна пачаў сэзон на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2014 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]]. У чвэрцьфінале ён сустрэўся з [[Станіслас Ваўрынка|Станісласам Ваўрынкам]], зь якім летась двойчы гуляў у 5-сэтавых матчах на сусьветным туры АТП. Аднак на гэты раз у пятай партыі сэрб прайграў зь лікам 9:7. Такім чынам абарваліся ягоныя тры сэрыі, як то сэрыя з 28 перамогаў пасьля паразы ў фінале адкрытага чэмпіянату ЗША 2013 году, сэрыя з 25 перамог на Аўстраліян Оўпэн і серыя з 14 паўфіналаў запар у сусьветнай сэрыі АТП. Ваўрынка ў выніку выйграў турнір. У сакавіку сэрб перамог у двух мастэрзах. Спачатку ў фінале Індыян-Ўэйлза ён выгуляў Роджэра Фэдэрэра ў трох сэтах, а ў фінале Маямі перамог Рафаэля Надаля ў двух сэтах. На [[адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2014 году|адкрытым чэмпіянаце Францыі]] тэнісіст зазнаў паразу ў фінале ад Надаля, але празь месяц выйграў свой сёмы тытул АТП, перамогшы Фэдэрэра ў фінале [[Ўімбэлданскі турнір 2014 году|Ўімбэлданскага турніру]] ў 5 сэтах. На [[адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2014 году|адкрытым чэмпіянаце ЗША]] Джокавіч дакрочыў да паўфіналу, дзе зазнаў паразу ў чатырох сэтах ад [[Кеі Нісікоры]]. У Пэкіне Джокавіч здабыў свой пяты тытул за шэсьць гадоў, але саступіў Фэдэрэру ў паўфінале шанхайскага мастэрз. Сэрб завяршыў сэзон з двума дадатковымі тытуламі, спачатку на парыскім мастэрз, дзе не аддаў аніводнага сэту, а потым быў пераможцам выніковага турніру. === 2015 === Упершыню з 2010 году Джокавіч пачаў сэзон не з адкрытага чэмпіянату Аўстраліі. У пачатку студзеня ён узяў удзел у [[адкрыты чэмпіянат Катару па тэнісе|адкрытым чэмпіянаце Катару]], дзе выбыў у чвэрцьфінале. У Аўстраліі тэнісіст не аддаў супернікам аніводнага сэту ажно да паўфіналу. У паўфінале ён перамог дзейнага чэмпіёна Стэна Ваўрынку ў пяці сэтах, а ў фінале быў мацней за Эндзі Марэя ў чатырох сэтах. Такім чынам Джокавіч стаў першым тэнісістам адкрытай эры, які здабыў пяць тытулаў чэмпіянату Аўстраліі. Джокавіч упершыню перамог Рафаэля Надаля на Ралян Гаросе ў 2015 годзе, але саступіў у фінале Ваўрынку. Аднак ужо празь месяц ён пасьпяхова абараніў свой тытул пераможцы Ўімбэлданскага турніру, у другі раз запар перамогшы ў фінале Роджэра Фэдэрэра. На адкрытым чэмпіянаце ЗША Джокавіч зноў перамог Фэдэрэра ў фінале, выйграўшы свой 10-ы тытул Вялікага шлема. Гэтая перамога дазволіла яму датэрмінова завяршыць год на вяршыні рэйтынгу. Гэта быў чацьверты сэзон, які Джокавіч завяршаў у якасьці першай ракеткі сьвету, і першы, у якім ён утрымліваў першую пазыцыю цягам усіх 52-х тыдняў<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-clinches-2015-year-end-no-1 «Djokovic Clinches Year-End No. 1 Emirates ATP Ranking For Fourth Time»]. ATP.</ref>. У час пасьля турніру ў ЗША Джокавіч перамагаў ува ўсіх турнірах, у якіх браў удзел, то бок у Пэкіне, Шанхаі і Парыжы, а таксама быў найлепшым на выніковым турніры. === 2016 === [[Файл:Djokovic (2) (27042969665).jpg|значак|Джокавіч у траўні 2016 году.]] Джокавіч пачаў сэзон 2016 году зь перамогі на турніры ў [[Доха|Досе]], які стаў для яго 60-м тытулам у кар’еры. Пасьля гэтай перамогі ён палепшыў уласны рэкорд паводле колькасьці рэйтынгавых пунктаў, набраўшы агулам {{Лік|16790}} пунктаў. У студзені Джокавіч пасьпяхова абараніў свой тытул на адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі, перамогшы на шляху да чэмпіёнства Роджэра Фэдэрэра ў паўфінале і Эндзі Марэя ў фінале. Гэты тытул стаў для яго шостым у [[Мэльбурн]]е, чым параўнаўся з [[Рой Эмэрсан|Роем Эмэрсанам]]. На турніры ў Індыян-Ўэйлзе сэрб зноў перамог Надаля і ў выніку абараніў свой тытул, перамогшы ў выніковым матчы [[Мілаш Раоніч|Мілаша Раоніча]] зь лікам 6:2, 6:0. У чэрвені Джокавіч здабыў свой першы тытул на Ралян Гаросе. Ён таксама стаў адначасным уладальнікам тытулаў усіх турніраў Вялікага шлема і палепшыў уласны рэкорд паводле рэйтынгавых пунктаў, якіх у яго стала {{Лік|16950}}. === 2017 === [[Файл:Novak Djokovic Qatar open 2017 crop.jpg|значак|зьлева|Джокавіч з трафэем пераможцы [[адкрыты чэмпіянат Катару па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Катару]].]] У студзені Джокавіч абараніў тытул на турніры ў Досе, перамогшы ў фінале першую ракетку сьвету Эндзі Марэя. Тэнісіст прыехаў абараняць свой тытул на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2017 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]], але сэнсацыйна саступіў у другім раўндзе 117-й ракетцы плянэты ўзбэку [[Дзяніс Істомін|Дзянісу Істоміну]]. У выніку Джокавіч ня здолеў прабіцца ў чвэрцьфінал турніру ўпершыню з адкрытага чэмпіянату Аўстраліі 2007 году. Гэта таксама была ягоная першая параза на турнірах Вялікага шлема ад гульца, які не ўваходзіць у топ-100<ref>[https://web.archive.org/web/20170126103907/http://mondo.rs/a974587/Sport/Tenis/Novak-Djokovic-Denis-Istomin-Australijan-Open.html «SENZACIJA: Ispao Novak Đoković!»]. Mondo.rs.</ref>. У лютым Джокавіч браў удзел у адкрытым чэмпіянаце Мэксыкі, а ў сакавіку — на мастэрз у Індыян-Ўэйлзе, але зазнаў паразу ў абодвух турнірах [[Нік Кірыяс|Ніку Кірыясу]] ў трэцім і чацьвертым раўндах адпаведна. У красавіку Джокавіч выйшаў у чвэрцьфінал турніру мастэрз у Монтэ-Карлё, дзе прагуляў [[Давід Гафэн|Давіду Гафэну]]. Пасьля гэтага турніру ён спыніў супрацу з сваім шматгадовым трэнэрам [[Марыян Вайда|Марыянам Вайдам]], спэцыялістам па фітнэсу Гебардам Філ-Грытчам і фізыятэрапэўтам Мільянам Аманавічам. Затым ён дакрочыў да паўфіналу мастэрз у Мадрыдзе, дзе саступіў Надалю ў двух сэтах<ref>[http://sport.blic.rs/tenis/promenio-ceo-strucni-stab-novak-zelim-opet-da-pronadem-pobednicku-igru/by9y4s5 «PROMENIO CEO STRUČNI ŠTAB Novak: Želim opet da pronađem pobedničku igru»]. Blic.</ref>. 21 траўня Джокавіч абвесьціў, што [[Андрэ Агасі]] стане ягоным новым трэнэрам, пачынаючы з турніру на Ралян Гарос. На тым першынстве ён саступіў у чвэрцьфінале [[Домінік Тым|Домініку Тыму]]<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-thiem-roland-garros-2017-wednesday «Thiem Takes Out Defending Champ Djokovic»]. ATP.</ref>. Да Ўімбэлдану сэрб рыхтаваўся, выступаючы на Істбарнскім міжнародным турніры. Гэта быў першы раз з 2010 году, калі ён браў удзел на турніры на траве, акрамя Ўімбэлдану. Джокавіч здабыў тытул, перамогшы ў фінале [[Гаэль Манфіс|Гаэля Манфіса]]. Тытул у Істбарне быў першым тытулам тэнісіста на траве па-за межамі Ўімбэлданскага турніру. Сэрб зьняўся з Ўімбэлдану падчас матчу супраць [[Томаш Бэрдых|Томаша Бэрдыха]] праз траўму локця, якая, паводле ягоных словаў, турбавала яго апошнія паўтара гады<ref>[https://www.usatoday.com/story/sports/tennis/wimb/2017/07/12/novak-djokovic-retires-wimbledon/472377001/ «Novak Djokovic retires from Wimbledon quarterfinal match with injury»]. USA Today.</ref>. 26 ліпеня спартовец абвесьціў, што прапусьціць чэмпіянат ЗША і астатнюю частку сэзону, каб цалкам акрыяць ад траўмы<ref>[https://www.theguardian.com/sport/2017/jul/26/novak-djokovic-miss-2017-season-injury «Novak Djokovic will miss the rest of 2017 season with elbow injury»]. The Guardian.</ref>. === 2018 === [[Файл:Novak Djokovic at 2018 Queen's Club Championships.jpg|значак|Тэнісіст у 2018 годзе.]] Джокавіч пачаў сэзон 2018 году ў студзені з выставачнага турніру [[Куёнг]] у Аўстраліі, дзе перамог Домініка Тыма зь лікам 6:1, 6:4. На [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2018 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]] тэнісіст дакрочыў да чацьвертага кола, дзе саступіў карэйцу [[Чон Хён]]у зь лікам 6:7, 5:7, 6:7. У канцы студзеня яму зрабілі апэрацыю на локці, але вярнуцца на корт гулец пасьпеў на турнір у Індыян-Ўэлзе, дзе зазнаў паразу ў першым матчы. На наступным турніры мастэрз у Маямі ён таксама прайграў у першым матчы. У красавіку ў каманду Джокавіча вярнуўся яго трэнэр Мар’ян Вайда. У Монтэ-Карлё сэрб саступіў у трэцім раўндзе Тыму. Гэтак жа няўдала ён правёў наступныя турніры, толькі ў Рыме ён прасунуўся да паўфіналу, дзе ягоны супраціў адолеў Надаль. На Ралян Гаросе Джокавіч дайшоў да чвэрцьфіналу, дзе прагуляў італьянцу [[Марка Чэкіната]]. Джокавіч пачаў травяны сэзон на турніры АТП-500 у Лёндане, дзе прасунуўся ў фінал упершыню за 12 месяцаў, але саступіў па матч-пойнце [[Марын Чыліч|Марыну Чылічу]]. На Ўімбэлданскім турніры сэрб быў 12-м нумарам пасеву. У сваіх першых пяці матчах ён прайграў толькі два сэты. У паўфінале, які доўжыўся 5 гадзінаў 17 хвілін, Джокавіч перамог Надаля, перамогшы яго зь лікам 10:8 у пятым сэце. Гэты матч стаў другім паводле працягласьці паўфіналам у гісторыі турніру. У фінале Джокавіч перамог [[Кевін Андэрсан|Кевіна Андэрсана]]. Дзякуючы гэтай перамозе ён вярнуўся ў першую дзясятку рэйтынгу. У другой палове году Джокавіч стаў пераможцам на турніры ў Цынцынаці, перамогшы ў фінале Роджэра Фэдэрэра. Такім чынам, ён упершыню стаў пераможцам мастэрз [[Цынцынаці]], стаўшы першым тэнісістам, які здолеў здабыць перамогі ўва ўсіх 9 турнірах сэрыі мастэрз, атрымаўшы гэтак званы «Залаты Мастэрз». Трыюмф працягнуўся на [[адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2018 году|адкрытым чэмпіянаце ЗША]], але астатнія турніры года склаліся няўдала. === 2019 === Джокавіч пачаў сэзон 2019 году зь перамогі на [[адкрыты чэмпіянат Аўстраліі 2019 году|адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]], дзе ў фінале перамог Рафаэля Надаля ў трох сэтах. Дзякуючы гэтай перамозе Новак стаў адзіным гульцом у гісторыі, які займеў 7 тытулаў чэмпіёну Аўстраліі, а таксама адзіным гульцом, які здабыў тры тытулы Сусьветнага тура АТП запар. Да яго двойчы гэта рабілі [[Дон Бадж]], [[Род Лэйвэр]] і Роджэр Фэдэрэр, а [[Рой Эмэрсан]], [[Піт Сампрас]] і Рафаэль Надаль — толькі адзін раз. На Ралян Гарос сэрб прабіўся ў паўфінал, дзе саступіў Тыму. У ліпені Джокавіч здабыў свой пяты тытул чэмпіёну [[Ўімбэлданскі турнір 2019 году|Ўімбэлданскага турніру]], перамогшы Роджэра Фэдэрэра ў гістарычным матчы зь лікам 7:6(7:5), 1:6, 7:6(7:4), 4:6, 13:12(7:3). Матч працягваўся 4 гадзіны 57 хвілін і стаў самым працяглым фіналам у гісторыі Ўімбэлдана. Гэта таксама быў першы мужчынскі адзіночны матч, які скончыўся вырашальным тай-брэйкам у пятым сэце, бо да 2019 году на Ўімбэлдане не было тай-брэйку ў апошнім сэце<ref>[https://www.nytimes.com/2019/07/14/sports/tennis/federer-vs-djokovic.html «Novak Djokovic Wins Wimbledon»]. New York Times.</ref><ref>[https://www.espn.com/tennis/story/_/id/27189215/djokovic-tops-federer-epic-wimbledon-final «Djokovic tops Federer in epic Wimbledon final»]. ESPN.</ref>. [[Файл:Novak Djokovic (49745016196).jpg|значак|зьлева|Джокавіч з прызам Ўімбэлданскага турніру ў 2019 годзе.]] Ён зазнаў паразу ў паўфінале [[адкрыты чэмпіянат Цынцынаці па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Цынцынаці]] будучаму чэмпіёну [[Данііл Мядзьведзеў|Даніілу Мядзьведзеву]], і зьняўся праз траўму з чацьвертага раўнду адкрытага чэмпіянату ЗША ў матчы супраць Стэна Ваўрынкі. У кастрычніку Джокавіч здабыў тытул пераможцы [[адкрыты чэмпіянат Японіі па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Японіі]], але быў выбіты у чвэрцьфінале шанхайскага турніру Мастэрз. Сэрб завяршыў сэзон і дзесяцігодьдзе, узяўшы свой пяты тытул Парыскага турніру<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/tennis/50282845|загаловак=Novak Djokovic beats Denis Shapovalov to win fifth Paris Masters title|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=03.11.2019|копія=https://web.archive.org/web/20191104104110/https://www.bbc.com/sport/tennis/50282845|дата копіі=04.11.2019}}</ref>, стаўшы самым пасьпяховым гульцом у мужчынскім тэнісе за дзесяцігодзьдзе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.tennis.com/news/articles/the-men-s-player-of-the-decade-novak-djokovic|загаловак=The Men's Player of the Decade: Novak Djokovic|копія=https://web.archive.org/web/20230723192920/https://www.tennis.com/news/articles/the-men-s-player-of-the-decade-novak-djokovic|дата копіі=23.07.2023}}</ref>. === 2020 === На першым розыгрышы [[Кубак АТП|Кубка АТП]] у 2020 годзе Джокавіч прывёў зборную Сэрбіі да перамогі, здабыўшы перамогаў у шэсьці матчах, у тым ліку супраць Мядзьведзева ў паўфінале і Рафаэля Надаля ў фінале<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.abc.net.au/news/2020-01-13/serbia-wins-atp-cup-nadal-upset-wth-football-crowd/11861792|загаловак=Serbia wins atp cup|выдавецтва=ABC News|дата публікацыі=12.01.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200114080522/https://www.abc.net.au/news/2020-01-13/serbia-wins-atp-cup-nadal-upset-wth-football-crowd/11861792|дата копіі=14.01.2020}}</ref>. На Аўстраліян-Оўпэн ён перамог Фэдэрэра ў паўфінале і Тыма ў фінале ў пяці сэтах, здабыўшы свой восьмы тытул аўстралійскага чэмпіёна і 17-ы тытул Вялікага шлему агулам<ref>{{спасылка|аўтар=Bellshaw, George|спасылка=https://metro.co.uk/2020/02/02/novak-djokovic-makes-history-beating-dominic-thiem-win-eighth-australian-open-12168225/?ito=cbshare|загаловак=Novak Djokovic makes history by beating Dominic Thiem to win eighth Australian Open|выдавецтва=Metro|дата публікацыі=02.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200615202558/https://metro.co.uk/2020/02/02/novak-djokovic-makes-history-beating-dominic-thiem-win-eighth-australian-open-12168225/?ito=cbshare|дата копіі=15.06.2020}}</ref>. Гэта дазволіла яму вярнуць сабе званьне першай ракеткі сьвету<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sueddeutsche.de/sport/tennis-djokovic-zum-achten-mal-australian-open-champion-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-200202-99-741795|загаловак=Djokovic zum achten Mal Australian-Open-Champion|выдавецтва=Süddeutsche Zeitung|дата публікацыі=02.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201127174649/https://www.sueddeutsche.de/sport/tennis-djokovic-zum-achten-mal-australian-open-champion-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-200202-99-741795|дата копіі=27.11.2020}}</ref> і стаць першым гульцом у час адкрытай эры, які браў тытулы Вялікага шлему ў трох розных дзесяцігодзьдзях. Пасьля гэтага спартовец заваяваў свой пяты тытул на чэмпіянаце Дубаю, перамогшы [[Стэфанас Цыцыпас|Стэфанаса Цыцыпаса]] ў фінале<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.latimes.com/sports/story/2020-02-29/novak-djokovic-defeats-stefanos-tsitsipas-dubai-tennis-atp-title|загаловак=Novak Djokovic defeats Stefanos Tsitsipas for Dubai title|выдавецтва=Los Angeles Times|дата публікацыі=29.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200301015137/https://www.latimes.com/sports/story/2020-02-29/novak-djokovic-defeats-stefanos-tsitsipas-dubai-tennis-atp-title|дата копіі=01.03.2020}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Jurejko, Jonathan|спасылка=https://www.bbc.com/sport/tennis/51691237|загаловак=Dubai Tennis Championships: Novak Djokovic beats Stefanos Tsitsipas in final|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=29.02.2020|копія=https://web.archive.org/web/20210308042153/https://www.bbc.com/sport/tennis/51691237|дата копіі=08.03.2021}}</ref>. У чэрвені, у час арганізаванага ім Адрыя туры, Джокавіч атрымаў станоўчы тэст на каранавірус з шэрагам іншых удзельнікаў, што выклікала крытыку праз адсутнасьць належных мэдычных пратаколаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.theguardian.com/sport/2020/jun/23/novak-djokovic-tests-positive-for-covid-19-amid-adria-tour-fallout|загаловак=Novak Djokovic tests positive for Covid-19 amid Adria Tour fiasco|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=23.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200824184638/https://www.theguardian.com/sport/2020/jun/23/novak-djokovic-tests-positive-for-covid-19-amid-adria-tour-fallout|дата копіі=24.08.2020}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29348398/novak-djokovic-canceled-adria-tour-cautionary-tale-coronavirus-pandemic|загаловак=Novak Djokovic's canceled Adria Tour a cautionary tale during coronavirus pandemic|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=30.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200701185955/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29348398/novak-djokovic-canceled-adria-tour-cautionary-tale-coronavirus-pandemic|дата копіі=01.07.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Clarey, Christopher|спасылка=https://www.nytimes.com/2020/06/22/sports/tennis/djokovic-exhibition-positive-tests-coronavirus.html|загаловак=After Virus Tests, Djokovic Is Criticized for Holding Exhibition|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=22.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200623030209/https://www.nytimes.com/2020/06/22/sports/tennis/djokovic-exhibition-positive-tests-coronavirus.html|дата копіі=23.06.2020}}</ref>. Сэрб папрасіў прабачэньня, заявіўшы, што яны верылі, нібыта турнір адпавядае ўсім патрабаваньням, але прызнаў, што памыляліся<ref>{{навіна|аўтар=Shapiro, Emily|спасылка=https://abcnews.go.com/Sports/tennis-champ-novak-djokovic-tests-positive-covid-19/story?id=71401206|загаловак=Tennis champ Novak Djokovic tests positive for COVID-19, apologizes for holding tournament: 'We were wrong'|выдавец=ABC News|дата публікацыі=23.06.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200723215254/https://abcnews.go.com/Sports/tennis-champ-novak-djokovic-tests-positive-covid-19/story?id=71401206|дата копіі=23.07.2020}}</ref>. Пазьней ён назваў крытыку на свой адрас часткай «паляваньня на ведзьмаў»<ref>{{спасылка|аўтар=Bengel, Chris|спасылка=https://www.cbssports.com/tennis/news/novak-djokovic-says-hes-been-subject-of-witch-hunt-after-covid-19-outbreak-led-to-adria-tour-cancellation/|загаловак=Novak Djokovic says he's been subject of 'witch hunt'|выдавецтва=CBS Sports|дата публікацыі=08.07.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200714055327/https://www.cbssports.com/tennis/news/novak-djokovic-says-hes-been-subject-of-witch-hunt-after-covid-19-outbreak-led-to-adria-tour-cancellation/|дата копіі=14.07.2020}}</ref>. З адкрытага чэмпіянату ЗША Джокавіч быў дыскваліфікаваны ў матчы чацьвертага раўнду пасьля таго, як ён ударыў мяч і выпадкова трапіў у асыстэнтку судзьдзі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29826993/novak-djokovic-image-takes-another-hit-us-open-default|загаловак=Novak Djokovic's image takes another hit after US Open default|копія=https://web.archive.org/web/20250817125931/https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29826993/novak-djokovic-image-takes-another-hit-us-open-default|дата копіі=17.08.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/tennis/54051920|загаловак=Novak Djokovic disqualified after hitting ball at line judge in US Open|копія=https://web.archive.org/web/20200907101704/https://www.bbc.com/sport/tennis/54051920|дата копіі=07.09.2020}}</ref>. На Ралян Гарос ён саступіў Надалю ў фінальным матчы. === 2021 === Джокавіч пачаў сэзон з удзелу ў Кубку АТП, але зборная Сэрбіі ня здолела абараніць свой леташні тытул. У лютым ён выйграў свой дзявяты тытул адкрытага чэмпіянату Аўстраліі, перамогшы Мядзьведзева ў фінале зь лікам ''7–5, 6–2, 6–2''. У панядзелак, 8 сакавіка, Джокавіч пачаў свой 311-ы тыдзень у якасьці першай ракеткі сьвету, перасягнуўшы папярэдні рэкорд Роджэра Фэдэрэра ў 310 тыдняў. Падчас сэзону на грунтовых кортах Джокавіч узяў тытул у Сэрбіі і дакрочыў да фіналу Мастэрз у Мадрыдзе, дзе зазнаў паразу ад Надаля ў трох сэтах. У паўфінале [[адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2021 году|адкрытага чэмпіянату Францыі]] тэнісіст перамог Надаля ў другі раз на турніры, а ў фінале быў мацней за Цыцыпаса ў пяці сэтах. Дзякуючы гэтай перамозе Джокавіч стаў першым гульцом у адкрытую эру, які браў кожны турнір Вялікага шлему хаця б двойчы. У ліпені Джокавіч стаў чэмпіёнам ужо ў шосты раз Ўімбэлданскага турніру, перамогшы ў фінале [[Матэо Бэрэтыні]] зь лікам ''6–7(4), 6–4, 6–4, 6–3''. Гэтая перамога ўраўнала яго з Роджэрам Фэдэрэрам і Рафаэлем Надалем у колькасьці тытулаў Вялікага шлему, прычым яны ўтрох здабылі па 20 тытулаў. На [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]] Джокавіч імкнуўся заваяваць залаты мэдаль, але прайграў [[Аляксандар Зьвераў|Аляксандру Зьвераву]] ў паўфінале, а затым [[Паблё Карэньнё Буста|Паблё Карэньнё Бусту]] ў матчы за бронзу. Амаль тое самае адбылося ў парным разрадзе Алімпіяды, але тады Джокавіч зьняўся з матчу за бронзавыя мэдалі праз пашкоджаньне<ref>{{спасылка|аўтар=Goodwin, Sam|спасылка=https://au.sports.yahoo.com/olympics-tennis-2021-frenzy-ash-barty-novak-djokovic-204930722.html|загаловак=Tennis fans erupt over Barty and Djokovic development at Olympics|выдавецтва=au.sports.yahoo.com|дата публікацыі=30.07.2021}}</ref>. На адкрытым чэмпіянаце ЗША ёг дасягнуў фіналу, але саступіў Мядзьведзяву. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.novakdjokovic.rs/ Афіцыйная бачына] * {{Профіль ATP|id=D643}} * [http://www.itftennis.com/mens/players/player.asp?player=100004087 Профіль на бачыне ITF]{{ref-en}} {{Першыя ракеткі сьвету (мужчыны)}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Джокавіч, Новак}} [[Катэгорыя:Сэрбскія тэнісісты]] [[Катэгорыя:Першыя ракеткі сьвету]] [[Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе]] [[Катэгорыя:Пераможцы Ўімбэлданскага турніру]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]] [[Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] [[Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Дэвіса]] 1eh3cqoxwskcx2zfgk64pupgzsju7as 0 112866 2670403 2664287 2026-05-24T00:26:46Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670403 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні/прозьвішча|Найдзюк}} {{Асоба |імя = Язэп Найдзюк |лацінка = Jazep Najdziuk |партрэт = Язэп Найдзюк (партрэт).jpg |апісаньне = «Язэп Найдзюк. Дзяяч нацыянальна-дэмакратычнага Адраджэньня ў Заходняй Беларусі. Выдавец, гісторык». 1996. [[Драўнянавалакністая пліта|ДВП]], алей. 40х30 см. Мастак [[Анатоль Крывенка]]. |маці = |жонка = жанаты |дзеці = некалькі }} '''Язэ́п Найдзюк''' (пс. ''Бойдацкі'', ''Цыпрыяновіч, Станіслаў''<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Лявон Юрэвіч]].|загаловак=Слоўнічак псэўдонімаў і крыптонімаў|спасылка=http://belarus8.tripod.com/hazeta/psewdonim.htm|выданьне=[[Беларус (газэта)|Беларус]]|тып=[[газэта]]|год=Верасень 2003|нумар=[http://belarus8.tripod.com/hazeta/488.htm 488]|старонкі=|issn=1054-9455}}</ref>, ''Юзаф Аляксандровіч''; 12 ці 15 траўня 1909, в. Бойдаты<ref>Вайсковае пасьведчаньне 1934, Czasopis 2/2004</ref> ці [[Рэпля]]<ref>Энцыкляпэдыя Гісторыі Беларусі 5т.</ref>, цяпер [[Ваўкавыскі раён]], [[Беларусь]] — 13 лютага 1984, [[Інаўроцлаў]], [[Польшча]]) — беларускі грамадзкі і культурны дзяяч, рэдактар, гісторык. == У Заходняй Беларусі == Вучыўся ў сярэдняй школе ў [[Бойдаты|Бойдатах]] і [[Вярэйкі|Вярэйках]] Ваўкавыскага павету. Па сканчэньні школы ў 1923 годзе паступіў у Ваўкавыскую настаўніцкую семінарыю, аднак зь фінансавых прычын быў вымушаны перапыніць навучаньне. З дапамогаю крэўнага [[Фабіян Ярэміч|Фабіяна Ярэміча]] з 1926 году працаваў у [[Беларуская друкарня імя Францішка Скарыны|Беларускай друкарні імя Ф. Скарыны]] ў [[Вільня|Вільні]], быў яе дырэктарам. Апекаваўся кнігарняй «Пагоня». Рэдагаваў часопіс «[[Шлях моладзі]]» (1929—1939). Належаў да БХД. Ладзіў культурныя і рэлігійныя імпрэзы. == [[Другая сусьветная вайна]] == Арыштаваны польскімі ўладамі ў з пачаткам вайны ў верасьні 1939 году і зьняволены ў [[Бяроза-Картускі канцлягер|лягеры Картуз-Бяроза]]. Вызвалены пасьля падыходу савецкіх войск. Вярнуўся ў Вільню. Працягваючы працу ў беларускіх арганізацыях пасьля перадачы Вільні [[Летува|Летуве]]. Аўтар папулярнага нарысу гісторыі Беларусі «[[Беларусь учора і сяньня|Беларусь учора і сягоньня]]» (1940, [[лацінка]]й). Увесну 1941 году беларуская друканя была зачынена. Пасьля пачатку вайны фашыстаў з СССР увосень 1941 году пераехаў у [[Менск]]. Працаваў у «[[Выдавецтва падручнікаў і літаратуры для моладзі ў Менску|Выдавецтве падручнікаў і літаратуры для моладзі ў Менску]]», школьным інспэктарам, быў сябрам Цэнтральнай рады [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]]. Заняўся выдавецтвам часопіса «[[Беларуская школа (часопіс)|Беларуская школа]]». У 1943 годзе пісаў ў [[Менская газэта|менскай газэце]]: «''У гэтых варунках кожная новая беларуская кніга цешыць толькі сваім фактам зьяўленьня''»<ref>Wspołczesny Skaryna, [[Юры Туронак]], Czasopis 2-2004</ref>. За годы акупацыі яго выдавецтва здолела выдаць 24 беларускія кнігі. У 1943 годзе (на вокладцы 1944 год) выдаў у [[Менск]]у падручнік па гісторыі «[[Беларусь учора і сяньня]]» кірыліцай. Выданьне кнігі выйшла пад рэдакцыяй І. Сівіцы, польскага немца, працаўніка аддзелу культуры і палітыкі генэральнага камісарыяту «Беларусь». Сівіца паправіў тэкст падручніка ў кірунку, які адпавядаў нямецкай палітыцы ў [[Генэральная акруга Беларусь|Генеральнай акрузе Беларусь]]. Да гэтага часткі кнігі друкаваліся ў газэце «[[Голас вёскі]]». == У Народнай Польшчы == [[Файл:EX Najdzuk .jpg|міні|[[Эксьлібрыс]] Язэпа Найдзюка, які пасьля вайны жыў у Польшчы пад прозьвішчам Юзэф Александровіч.]] Летам 1944 году выехаў у [[Нямеччына|Нямеччыну]], пакінуўшы жонку і дзяцей на Беларусі. Па вайне таемна пераехаў у Польшчу. Спыніўся ў горадзе [[Інаўроцлаў]], дзе працаваў дырэктарам Куяўскай друкарні, якую пабудаваў у пачатку 1970-х, быў вядомым у горадзе адмыслоўцам-паліграфістам. Займаўся мясцовым краязнаўствам<ref>{{Навіна|аўтар=[[Яна Запольская]]|загаловак=У межах беларускіх чацьвяргоў пагутарым пра Язэпа Найдзюка|спасылка=http://new.racyja.com/print/news/u-mezhakh-belaruskikh-chatsvyargou-pagutarym-pra-yazepa-naidzyuka|выдавец=[[Беларускае Радыё Рацыя|Радыё «Рацыя»]]|дата публікацыі=24 сакавіка 2011|дата доступу=25 студзеня 2014}}</ref>. Пакінуў дзёньнік і рукапіс «''Paznavajma historyju biełaruskaha narodu''» па гісторыі Беларусі, напісаную ў 1960-х і выдадзеную ў 2010 годзе ў Беластоку<ref>{{Навіна|аўтар=[[Зьміцер Косьцін]]|загаловак=Пабачыла сьвет кніга Язэпа Найдзюка па гісторыі Беларусі|спасылка=http://new.racyja.com/print/news/pabachyla-svet-kniga-yazepa-naidzyuka-pa-gistoryi-belarusi|выдавец=Радыё «Рацыя»|дата публікацыі=9 кастрычніка 2010|дата доступу=25 студзеня 2014}}</ref>. Сувязь зь беларускім рухам падтрымліваў праз свайго брата [[Чэслаў Найдзюк|Чэслава Найдзюка]], які жыў у ЗША. Вёў ліставаньне з [[Ларыса Геніюш|Ларысай Геніюш]]<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Ларыса Геніюш]].|загаловак=Думаю, што я з каменьня ці з жалеза (часткі: 1; 2)|спасылка=|выданьне=[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]|тып=[[часопіс]]|год=Ліпень, верасень 2010|нумар=[http://pdf.kamunikat.org/15141-1.pdf 4 (47)]; [http://pdf.kamunikat.org/16346-1.pdf 5 (48)]|старонкі=282-294; 212-233|issn=1054-9455}}</ref>, [[Юры Туронак|Юрыем Туронкам]], Казімірам Грынкевічам і інш. Тое, хто ён на самой справе, польская служба бясьпекі выявіла толькі ў 1963 годзе, на той час ужо не чапала<ref>Польскі этап, Алена Казлоўская, Czasopis 2-2004</ref>. На 20-я ўгодкі (14 лютага 2004) сьмерці грамадзкасьць Інаўроцлава ўшанавала яго памяць адкрыцьцём памятнай шыльды на друкарні, імшой у касьцеле сьв. Юзафа, навукова-папулярнай сэсіяй («'Józef Aleksandrowicz — Jazep Najdziuk (1909—1984). Osoba i dzieło'») і выставай прысьвечанай Язэпу Найдзюку (Юзэфу Александровічу). На мерапрыемствах прысутнічалі: генэральны консул Рэспублікі Беларусь у Гданьску [[Міхаіл Аляксейчык]], знаёмыя зь Я. Найдзюком — [[Сакрат Яновіч]], прафэсар [[Мікола Давідзюк]] з Лодзі, прадстаўніца беларусаў [[Вільня|Вільні]] Людвіка Кардзіс-Вітушкава, дочкі Я. Найдзюка — Луцыя Харытон з унукам Андрэем зь Вільні і Люцына Александровіч-Пендіхова з сынам Марцінам зь Беластока, а таксама [[Алег Латышонак]], [[Юры Туронак]], [[Зьміцер Бартосік]] і іншыя<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Алена Глагоўская]].|загаловак=Ушанаваньні ў Інаўроцлаве|спасылка=http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/czasopis/2004-03/08.htm|выданьне=[[Czasopis]]|тып=[[часопіс]]|год=2004|нумар=[http://pdf.kamunikat.org/1465-1.pdf 3]|старонкі=19-21|issn=1230-1876}}</ref>. У 2006 годзе на доме, дзе жыў Найдзюк, была таксама ўсталяваня памятная шыльда<ref>{{Навіна|аўтар=[[Аляксей Дзікавіцкі]]|загаловак=У Польшчы ўшанавалі памяць Язэпа Найдзюка|спасылка=http://www.svaboda.by/articleprintview/757939.html|выдавец=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|дата публікацыі=19 траўня 2007|дата доступу=25 студзеня 2014}}</ref>. == Кнігапіс == * {{Артыкул| аўтар = Я. Н. | загаловак = Прыкладная постаць Каруся Каганца. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Slach_moladzi.pdf.zip/1938-016.mab.pdf| мова = be| выданьне = [[Шлях моладзі (1929)|Шлях моладзі]] | тып =часопіс | год = 1938, 25 ліпеня| том = | нумар = 16 (132)| старонкі = 1, 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20111119172639/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19683 Слоўнік Маракова] * [http://slounik.org/120484.html Слоўнік.орг] * [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9008 Беларусь учора і сяньня]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на Камунікаце * [https://web.archive.org/web/20160630040712/https://play.google.com/store/apps/details?id=org.mamoniczy.najdziuk Беларусь УЧОРА І СЯНЬНЯ на Google Play] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Найдзюк, Язэп}} [[Катэгорыя:Сябры Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі (Польшча)]] [[Катэгорыя:Сябры Беларускай народнай самапомачы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі]] [[Катэгорыя:Беларускія рэдактары]] [[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] msnn7bp3c5sd3givofbqw9lb4apdowg 0 119991 2670452 2620735 2026-05-24T11:40:25Z Vladislav Khebnikov 83675 /* Пратэсты, стачкі, санкцыі */ 2670452 wikitext text/x-wiki {{Каардынаты|52|46|54|паўночнае|27|32|18|усходняе|выяўленьне=загаловак}} {{Кампанія |назва = «Беларуськалій» |лягатып = 2025 Беларуськалій эмблема.png |выява = |тып = [[адкрытае акцыянэрнае таварыства]] |лістынг на біржы = [[Беларуская валютна-фондавая біржа|Беларусь]]: [https://www.bcse.by/investors/issuer/600122610 Т3021] |дэвіз = Флягман калійнай прамысловасьці |заснаваная = {{Дата пачатку|21|6|1958|1}} |заснавальнікі = [[Савет народная гаспадаркі Беларускай ССР]] |краіна = [[Беларусь]] |разьмяшчэньне = [[Менская вобласьць]] |адрас = [[Салігорск]], [[Вуліца Каржа (Салігорск)|вуліца Каржа]], дом 5<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кантакты|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/kontakty/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref> |ключавыя фігуры = [[Андрэй Аляксеевіч Рыбакоў|Андрэй Рыбакоў]] ([[генэральны дырэктар]]), [[Андрэй Барысавіч Пятроўскі|Андрэй Пятроўскі]] ([[галоўны інжынэр]])<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кіраўніцтва|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/direction/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref> |галіна = [[горная справа]] |прадукцыя = [[хлярыд калю]], [[азот]]на-[[фосфар]]на-калійныя [[Угнаеньні|ўгнаеньні]] і [[тук]]асумесі, [[хлёрысты натр]], [[галіт]], кармовая і [[харчовая соль]], [[гіпахлярыт натру]], [[саляная кісьля]], [[гідрат вокісу калю]] |абарачэньне = {{Рост}}4,797 млрд [[Беларускі рубель|рублёў]] (2019 год; 2,280 млрд $)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Інфармацыя пра ААТ «Беларуськалій» за 2019 год (2,1036 рублёў за даляр)|спасылка=https://epfr.gov.by/organizations/4601|выдавец=Адзіны партал фінансавага рынку Беларусі|мова=ru|дата публікацыі=25 сакавіка 2020|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref> |апэрацыйны прыбытак = {{Рост}}1,146 рублёў (2019 год; 544,9 млн $) |чысты прыбытак = {{Рост}}937,5 рублёў (2019 год; 445,6 млн $) |лік супрацоўнікаў = 16 000 (2025 год) |матчына кампанія = «[[Белнафтахім]]» |даччыныя кампаніі = «[[Беларуская калійная кампанія]]» |аўдытар = |сайт = [https://belaruskali.by/by/ belaruskali.by/by] }} '''«Беларуська́лій»''' — дзяржаўнае [[прадпрыемства]] Беларусі па здабычы калійнай солі, заснаванае ў чэрвені 1958 году ў якасьці «[[Старобін]]скага калійнага камбінату» (цяпер [[Салігорскі раён]]). На 2025 год сыравінную базу складалі Старобінскае і [[Петрыкаў]]скае радовішчы калійных соляў з агульнымі запасамі на 6,4 млрд тонаў, што забясьпечвала працу на прынамсі 130 гадоў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Аб прадпрыемстве|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. Меў 6 [[Шахта|руднікоў]] і прадстаўніцтвы ў Аўстрыі ([[Вена]]) ды Летуве ([[Вільня]]). Вырабляў калійныя ўгнаеньні ды харчовую соль, якія большасьцю пастаўляе за мяжу. На дзель прадпрыемства ў 2010 годзе прыпадала 16% сусьветнай вытворчасьці калю (8,6 млн [[тона]]ў)<ref>{{Спасылка|аўтар = Ганна Кот|дата публікацыі = 19 жніўня 2011|url = http://news.belta.by/by/print?id=636464|загаловак = «Беларуськалій» за I паўгодзьдзе павялічыў чысты прыбытак у 4,2 раза да Br2,5 трлн.|назва праекту = Эканоміка|выдавец = [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата = 6 лютага 2012}}</ref>. Паводле зьвестак [[Міжнародная асацыяцыя ўгнаеньняў|Міжнароднай асацыяцыі ўгнаеньняў]] на дзель прыдпрыемства прыпадае сёмая частка сусьветнага аб’ёму вытворчасьці калійных угнаеньняў. Прадукцыя пастаўляецца ў [[Эўропа|Эўропу]], [[Далёкі Ўсход|Усходнюю Азію]], краіны [[Міжземнамор’е|Міжземнамор’я]], [[Паўднёвая Афрыка|Паўднёвую Афрыку]], [[Індыя|Індыю]], [[Кітай]], [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвую]] і [[Паўночная Амэрыка|Паўночную Амэрыку]], усяго экспартуючы прадукцыю больш за 70 краінаў сьвету<ref>[https://web.archive.org/web/20140716175040/http://www.kali.by/company/ О предприятии]. Афіцыйны сайт кампаніі</ref>. == Вытворчасьць == На 2025 год «Беларуськалій» меў [[Старобін]]скае калійнае радовішча ў якасьці асноўнага на паўночны ўсход ад [[Салігорск]]у, якое было адным з найбольшых у сьвеце. Вытворчасьць месьцілася ў Салігорску і [[Петрыкаў|Петрыкаве]] (Гомельская вобласьць), дзе было новае радовішча, ды ўлучала 7 [[руднік]]оў і 5 абагачальных фабрыкаў. Сярод найноўшых [[Вызна|Чырвонаслабодзкі]] руднік працягнуў працу 2-й рудаўправы больш як на 40 гадоў, а ўведзены ў 2012 годзе [[Бярозаўка (Салігорскі раён)|Бярозаўскі]] руднік дадаў 247 млн т запасаў. У траўні 2019 году пачалі будоўлю [[Дарасіна|Дарасінскага]] рудніка з запасамі на 180 млн т. На 3-й 4-й рудаўправах далейшыя запасы руды знаходзіліся на глыбіні звыш 1000 м. У 2021 годзе запусьцілі «Петрыкаўскі горна-абагачальны камбінат» з запасамі калійнай руды на 1,8 млрд т на паўночны ўсход ад Петрыкава<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Вытворчасьць|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/proizvodstvo/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. * ''Першая рудаўправа''. Заснаваная 5 кастрычніка 1958 году. Распрацоўвала першы калійны гарызонт. Падтрымлівала сыравінную базу за кошт [[Бярозаўка (Салігорскі раён)|Бярозаўскага]] рудніка ([[Зажэвіцкі сельсавет]]). Сыльвінітавая абагачальная фабрыка (САФ) ў яе складзе вырабляла: дробны, грануляваны і дробнагрануляваны [[хлёрысты каль]], [[ёд]]аваную і проста харчовую каменную, а таксама рассыпную і брыкетавую кармовую павараную [[соль]], тэхнічны [[хлёрысты натр]], мінэральны канцэнтрат [[галіт]] і [[тук]]асумесі. Для ўпакоўкі грануляванага калю і галіту выкарыстоўвалі [[Мяккі кантэйнэр|мяккія кантэйнэры]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Першая рудаўправа|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/proizvodstvo/1-rudoupravlenie/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. [[Файл:Salihorsk (Soligorsk) Kaliy-2 p3.jpg|значак|280пкс|2-я рудаўправа «Беларуськалію» (2014 год)]] * ''Другая рудаўправа''. Закладзены ў верасьні 1961 году пад руднік каля вёскі [[Радкава]] ([[Краснадворскі сельсавет]]). Пачала існаваньне 23 сьнежня 1965 году ў якасьці «Другага Салігорскага калійнага камбінату». 8 траўня 2009 году дадалі [[Вызна|Чырвонаслабодзкі]] руднік. Яе фабрыка вырабляла дробны хлёрысты каль маркі «С» для пастаўкі за мяжу, а таксма грануляваны і дробнагрануляваны<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Другая рудаўправа|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/proizvodstvo/2-rudoupravlenie/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. * ''Трэцяя рудаўправа''. Закладзеная ў лютым 1965 году. Пачала існаваньне 19 сьнежня 1969 году ў якасьці «Трэцяга Салігорскага калійнага камбінату». Ад 1995 году займела [[цэх]] рэагента-дэпрэсатара магутнасьцю 2200 т за год, а таксама цэх перапрацоўкі [[Бульба|бульбы]] на 13 000 т за год. Ад 2013 году мела цэх складана-зьмяшаных азотна-фосфарна-калійных угнаеньняў маркі 13-13-21. Сярод іншага, валодаў пляцоўкай складаваньня [[галіт]]авых адкідаў з намываньнем пласт-пліты на адпрацаваную акваторыю шласховішча. Аснашчалася найноўшымі ачышчальнымі камбайнамі. Яе фабрыка выпускала: дробны, грануляваны і дробнагрануляваны хлёрысты каль, [[азот]]на-[[фосфар]]на-калійныя (АФК) ўгнаеньні, фільтраваны тэхнічны бульбяны [[крухмал]] і тэхнічныя бульбяныя [[жамерыны]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Трэцяя рудаўправа|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/proizvodstvo/3-rudouravlenie/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. ** ''Цэх азотна-фосфарна-калійных (АФК) угнаеньняў''. Прыняты ў карыстаньне 25 чэрвеня 2013 году. Вырабляў складана-зьмяшаныя АФК угнаеньні маркі 13-13-21 шляхам зьмешваньня і грануляваньня азоту, [[Пяцівокіс фосфару|пяцівокісу фосфару]] і [[Вокіс калю|вокісу калю]]. Ва ўгнаеньні маглі дадаваць дзьвюхвалетныя [[медзь]], [[цынк]] і [[манган]], а таксама [[Бор (элемэнт)|бор]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Цэх вытворчасьці АФК угнаеньняў|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/proizvodstvo/tsekh-po-proizvodstvu-npk-udobreniy/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. * ''Чацьвертая рудаўправа''. Закладзеная ў 1971 годзе між вёсак [[Зажэвічы]] і [[Старыя Цярушкі]] для вытворчасьці [[Харчовая соль|харчовай солі]] з адкідаў солеадвалаў і бясхлёрных угнаеньняў у выглядзе [[Сульфат калю|сульфату калю]]. Запушчаная 15 сьнежня 1978 году ў якасьці «Чацьвертага Салігорскага калійнага камбінату». У 1981 годзе стварылі аддзяленьні грануляцыі магутнасьцю 748 тыс. т 100-адсоткавага [[Вокіс калю|вокісу калю]]. У 1993 годзе запусьцілі 2-ю чаргу на 2,4 млн т за год. У 2001 годзе наладзілі вытворчасьць 98-адсоткавых дробназярністых і буйнакрышталічных вырабаў. У 2003 годзе падвялі [[газаправод]], які дазволіў замяніць [[Мазута|мазуту]] на прыродны газ. У 2015 годзе запусьцілі цэх мэмбраннага [[электроліз]]у (ЦМЭЛ). У 2018 годзе займела новую ўстаноўку рэгуляванай вакуўм-[[Крышталізацыя|крышталізацыі]] магутнасьцю 1,5 млн т за год для атрыманьня абяспыленага хлёрыстага калю. Яе сыльвінітавая абагачальная фабрыка вырабляла: тэхнічны дробны, абяспылены, грануляваны і проста дробны, грануляваны і дробнагрануляваны хлёрысты каль, а таксама тэхнічны хлёрысты каль маркі В, мінэральны канцэнтрат [[галіт]] маркі В і [[Рапа|рапу]] хлярыду калю і [[натр]]у<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Чацьвертая рудаўправа|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/proizvodstvo/4-rudoupravlenie/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. ** ''Цэх мэмбраннага [[электроліз]]у''. Уведзены ў дзеяньне ў 2015 годзе. Выпускаў да: 12 500 т [[Гідраксыд калю|гідраксыду калю]] і 7050 т [[Саляная кісьля|салянай кісьлі]] ў пераліку на 100 %, а таксама 4800 т гіпахлярыту натру з засяроджаньнем 190 г/[[літар]] як абеззаражвальнік<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Цэх мэмбраннага электролізу|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/proizvodstvo/tsekh-membrannogo-elektroliza/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. * ''[[Петрыкаў]]ская рудаўправа''. Закладзеная 27 жніўня 2014 году. Запушчаная 27 жніўня 2021 году ў якасьці «Петрыкаўскага горна-абагачальнага комплексу». Месьцілася на захадзе [[Прыпяцкі прагін|Прыпяцкага прагіну]]. Налічвала 8 калійных гарызонтаў з запасамі 2,2 млн т на глыбіні да 1200 м, якія выявілі ў 1966 годзе на Петрыкаўскім радовішчы<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Петрыкаўская рудаўправа|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/proizvodstvo/petrikovskoe-rudoupravlenie/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. == Вырабы == На 2025 год «Беларуськалій» вырабляў: * грануляваны і дробны [[хлёрысты каль]] флятацыйнай і галюргічнай апрацоўкі, у тым ліку тэхнічны (як і абяспылены) марак «А» і «Б»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Каль хлёрысты тэхнічны|спасылка=https://belaruskali.by/by/products/kaliy-khloristyy-tekhnicheskiy/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>; * [[азот]]на-[[фосфар]]на-калійныя (АФК) [[Угнаеньні|ўгнаеньні]] з азоту, [[Пяцівокіс фосфару|пяцівокісу фосфару]] і [[Вокіс калю|вокісу калю]] пры даданьні макраэлемэнтаў [[Вокіс магну|вокісу магну]], [[Вокіс кальцу|вокісу кальцу]], [[Серка|серкі]] і [[Вокіс натру|вокісу натру]], а таксама мікраэлемэнтаў [[Бор (элемэнт)|бору]], [[манган]]у, [[цынк]]у, [[Медзь|медзі]] і [[малібдэн]]у на запыт<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Угнаеньні азотна-фосфарна-калійныя комплексныя|спасылка=https://belaruskali.by/by/products/npk-udobreniya/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>; * азотна-фосфарна-калійныя [[тук]]асумесі з 80 марак гранулаў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Тукасумесі азотна-фосфарна-калійныя|спасылка=https://belaruskali.by/by/products/tukosmesi-npk/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>; * тэхнічны [[хлёрысты натр]] марак «А», «Б» і «В» для распушчэньня ў вадзе<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Натр хлёрысты тэхнічны|спасылка=https://belaruskali.by/by/products/natriy-khloristyy-tekhnicheskiy/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>; * [[галіт]] як мінэральны канцэнтрат з тэхнічнага хлёрыстага натру і дамешкаў для распушчэньня ў вадзе<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Галіт|спасылка=https://belaruskali.by/by/products/galit/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>; * [[Харчовая соль|харчовую]] каменную соль, у тым ліку [[ёд]]аваную<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Соль каменная харчовая павараная|спасылка=https://belaruskali.by/by/products/sol-pishchevaya/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>, і кармавую павараную [[соль]], у тым ліку брыкетаваную<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Соль павараная кармовая|спасылка=https://belaruskali.by/by/products/sol-kormovaya/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>; * [[гіпахлярыт натру]] як абеззаражвальнік пітной [[Вада|вады]], плавальных [[басэйн]]аў, побытавых і прамысловых сьцёкаў, а таксама як адбельвальнік [[Тканіна|тканіны]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гіпахлярыт натру|спасылка=https://belaruskali.by/by/products/gipokhlorit-natriya/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>; * сынтэтычную тэхнічную [[Саляная кісьля|саляную кісьлю]] для [[Мэталюргія|мэталюргіі]] і мэдычнай прамысловасьці<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Саляная кісьля|спасылка=https://belaruskali.by/by/products/kislota-solyanaya/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>; * [[Гідрат вокісу калю|гідрат вокісу калю]] для вытворчасьці сынтэтычнага [[каўчук]]а і [[Плястмаса|плястмасы]], [[электраліт]]аў для акумулятараў і бія[[Дызэльнае паліва|дызэльнага паліва]] як каталізатар<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гідрат вокісу калю|спасылка=https://belaruskali.by/by/products/kaliya-gidrat-okisi-/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. == Гісторыя == === За савецкім часам === Увесну 1949 году доктар геоляга-мінэралягічных навук [[Герасім Багамолаў]], які быў аўтарам геалягічнай мапы карэнных адкладаў Беларусі, стаў суадкрывальнікам [[Старобін]]скага радовішча калійных соляў ([[Бабруйская вобласьць]]), якое было адным з найбуйнейшых у сьвеце. 11 траўня 1949 году пачалі бурэньне першай выведкавай сьвідравіны. 9 ліпеня 1949 году з глыбіні 349 м узьнялі першы керн з крышталямі [[сыльвініт]]у. 3 чэрвеня 1958 году Савет міністраў [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] ухваліў Пастанову № 360 «Аб будаўніцтве Старобінскага калійнага камбінату» ([[Менская вобласьць]]). 9 чэрвеня 1958 году [[Міністэрства будаўніцтва Беларускай ССР]] зацьвердзіла Загад № 270 па арганізацыі будаўнічага трэсту № 3 для будоўлі, у склад якога ўвайшлі домаўправа, праектна-каштарысная група, [[лябараторыя]] і 3 управы начальніка працаў: № 15 са [[Слуцак|Слуцку]], а таксама новаствораныя № 122 і 123. 21 чэрвеня 1958 году на падставе Загаду начальніка ўправы шкляной і хімічнай прамысловасьці [[Савет народнай гаспадаркі Беларускай ССР|Савета народнай гаспадаркі Беларускай ССР]] № 174 выдалі Загад № 1 па «Старобінскім калійным камбінаце» («СКК»), што стала датай яго заснаваньня. Абавязкі кіраўніка «СКК» усклалі на [[Алег Сяргеевіч Цімафееў|Алега Цімафеева]]. 12 жніўня 1958 году заклалі першы камень будоўлі [[Салігорск]]у<ref name="а">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гісторыя прадпрыемства|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/history/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. У 1959 годзе ўсталявалі першы [[капёр]] (копэр). 25 красавіка 1960 году збудавалі першы ў Беларусі рудапраходніцкі капёр над рудным ствалом № 2 «Першага Салігорскага калійнага камбінату». 30 красавіка зьвяно Мікалая Герасімені на глыбіні 414 м ствала № 2 выкрыла прамысловы гарызонт калійных соляў і на-гара падняло першую бодню сыльвініту. 26 ліпеня 1960 году ў рудніку № 2 зрабілі першы падрыў для пачатку праходкі паземных горных выпрацовак, з чаго пачаў працу «1-ы Салігорскі калійны камбінат». 9 студзеня 1961 годзе пачалі прамысловую здабычу калійнай солі і адгрузілі першую сырую [[соль]] на часовы соля[[млын]]. Таксама ў 1961 годзе каля вёскі [[Радкава]] ([[Краснадворскі сельсавет]]) пазначалі будпляцоўку рудніка «Другога Салігорскага калійнага камбінату» («2-і СКК»). У 1962 годзе скончылі [[мантаж]] і ўздым праходачнага копра над ствалом № 1 «2-га СКК» і пачалі вэртыкальную праходку ствала № 3 на «2-м СКК». 7 сакавіка 1963 году Прэзыдыюм [[Вярхоўны Савет Беларускай ССР|Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]] ухваліў Указ аб пераўтварэньні пасёлка Салігорска ў горад абласнога падпарадкаваньня<ref name="а"/>. Першая чарга Першага Салігорскага калійнага камбінату, якая стала ўдарнай будоўляй, была ўведзена ў эксплюатацыю ў сьнежні 1963 году. [[Файл:RIAN archive 633872 Workers of Soligorsk potash plant.jpg|значак|280пкс|Брыгада работнікаў «Салігорскага калійнага камбінату» (1968 год)]] У 1964 годзе [[Савет міністраў Беларускай ССР]] ухваліў Пастанову аб пачатку будаўніцтва «Трэцяга Салігорскага калійнага камбінату» («3-і СКК»). У лютым 1965 году Дзяржаўная камісія падпісала акт прыёму ў карыстаньне 1-й чаргі «2-га СКК». 24 сьнежня 1965 году на ўзбагачальнай фабрыцы «2-га СКК» атрымалі першы канцэнтрат. У 1967 годзе здалі ў карыстаньне 2-ю чаргу «2-га СКК» і выдалі на-гара перы скіп сыльвініту на «3-м СКК». У 1969 годзе ўвялі ў дзеяньне 1-ю чаргу «2-га СКК». У 1970 годзе ўсе тры Салігорскія калійныя камбінаты аб'ядналі ў «Беларускі калійны камбінат». 1 сакавіка 1971 год аддзелы тэхнічнага кантролю 3-х Салігорскіх калійных камбінатаў аб'ядналі ў адно падразьдзяленьне. У 1971 годзе пачалі будоўлю «Чацьвертага Салігорскага калійнага камбінату» («4-ы СКК») між [[Салігорскі раён|Салігорскім]] і [[Любанскі раён|Любанскім]] раёнамі каля вёскі Зялёны Мох. Сыравінай служылі запасы 4-га руднага поля Старобінскага радовішча, якое было найбольшым і мела плошчу 220 кв.км. У 1975 годзе «Беларускі калійны камбінат» пераўтварылі ў вытворчае [[Дзяржаўнае аб'яднаньне|аб'яднаньне]] «Беларуськалій». У 1975 годзе ўтварылі аўтатранспартны [[цэх]] на чале з Паўлам Малочкам. У 1977 годзе здалі ў карыстаньне 1-ю чаргу [[Кацельня|кацельні]], якая пачыналася з [[паравоз]]а на [[Вугаль|вугалі]] ў 1976 годзе<ref name="а"/>. У 1970-х гадох здабыча вялася на шахтавых камбайнах для здабычы [[вугаль|вугалю]], недастаткова магутных і не зусім падыходных для здабычы соляў. Пры гэтым было некалькі аварыяў, калі камбайн выходзіў да падземнай паражніны, запоўненай газам — газ выбухваў, гінулі людзі. Пазьней з гэтай праблемай навучыліся спраўляцца, падрываючы гэтыя лінзы. У 1980-х гадох прадпрыемства мела 17% сусьветнага рынку, здабываючы 5 млн тон штогод, зь іх 40% ішло на экспарт. Перад новым дырэктарам А. Падлесным, назначаным у [[Масква|Маскве]], пастаўлена новая задача — выйсьці на мяжу 10 млн тон руды штогод. Неўзабаве, праз год, мэта была дасягнутая, дзякуючы мадэрнізацыі 4-га рудаўпраўленьня. У канцы 1980-х пачаліся [[страйк]]і. Прадпрыемства практычна пазбавілася дзяржаўнай падтрымкі. Пачаліся нявыплаты заробкаў. === Незалежнасьць === У 1990-я гады дробныя спажыўцы сталі самастойна вывозіць прадукцыю за мяжу, дэмпінгуючы на міжнародным рынку, што выклікала незадаволенасьць сусьветных калійных кампаніяў. Аўтарытэт прадпрыемства ўпаў, яго потым прыйшлося аднаўляць гадамі. Быў атрыманы крэдыт на рэканструкцыю 1-га рудаўпраўленьня. На некаторы прамежак, у якасьці экспэрымэнту, у падземных галерэях было арганізавана вырошчваньне грыбоў і гародніны. 1994 год стаў пераломным у лёсе прадпрыемства, яно атрымала дзяржаўную падтрымку, адмовіўшыся ад ягонай прыватызацыі. У 1996 годзе «Беларуськалій» стаў спонсарам мясцовага футбольнага клюбу «[[Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]», а ў 2010-м — і хакейнага клюбу «[[Шахцёр Салігорск (хакейны клюб)|Шахцёр]]»<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Сацыяльная палітыка|спасылка=https://belaruskali.by/by/politika/sotsialnaya-politika/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. У 2001 годзе «Беларуськалій» укараніў [[Сыстэма навакольнага кіраваньня|сыстэму навакольнага кіраваньня]] паводле ўмоваў [[Міжнародная арганізацыя стандартызацыі|Міжнароднай арганізацыі стандартызацыі]] (Швайцарыя) [[ISO 14000|14001]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Экалягічная палітыка|спасылка=https://belaruskali.by/by/politika/ekologicheskaya-politika/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. 16 траўня 2001 году вытворчае [[Дзяржаўнае аб'яднаньне|аб'яднаньне]] «Беларуськалій» пераўтварылі ў рэспубліканскае [[Унітарнае прадпрыемства|ўнітарнае прадпрыемства]]. У жніўні 2003 году на «Беларуськаліі» была здабыта мільярдная тона руды. 23 кастрычніка 2003 году ўвялі ў дзеяньне 17 км ніткі [[газаправод]]а для злучэньня [[Цеплаэлектрастанцыя|цеплаэлектрастанцыі]] (ЦЭС) 4-й рудаўправы з магістральным газаправодам<ref name="а"/>. Выручка прадпрыемства за 2006 год склала каля $ 1 млрд<ref>[https://web.archive.org/web/20170104163016/http://news.tut.by/economics/80041.html По итогам 2006 года объем выручки на РУП "ПО "Беларуськалий" составит около $1 млрд]</ref>. З 25 верасьня 2005 году замежныя пастаўкі ажыцьцяўляе праз сумеснае з расейскім «[[Уралкалій|Уралкаліем]]» ([[Бярэзьнікі]], [[Пермскі край]]) [[ЗАТ]] «[[Беларуская калійная кампанія]]». 14 сьнежня 2006 году пачалі будоўлю [[Бярозаўка (Салігорскі раён)|Бярозаўскага]] рудніка. У 2007 годзе на Чырвонаслабодзкім рудніку здабылі першую калійную соль, якую ўскрылі на другім калійным гарызонце на глыбіні 472 м<ref name="а"/>.Аб’ём здабычы ў 2007 годзе перавысіў 8 млн тон, зь якіх 7,216 млн тон была экпартавана. У 2008 годзе прадпрыемства экспартавала 6,483 млн тон угнаеньняў, пры гэтым выручка склала 3,379 млрд даляраў. Сумесна з ААТ «[[Уралкалій]]» прадпрыемства было заснавальнікам ЗАТ «[[Беларуская калійная кампанія]]» (БКК), якая зьяўляецца адным з найбуйнейшых пастаўшчыкоў калійных угнаеньняў у сьвеце. [[Файл:Кар'ер 2-га рудаўпраўлення Салігорскі раён.JPG|значак|290пкс|Кар'ер 2-й рудаўправы «Беларуськалію» (2012 год)]] У красавіку 2008 году пачалі праходку рудных ствалоў Бярозаўскага рудніка. У лістападзе 2008 году адчынілі склад руды на 25 000 т і канвэерную галерэю ад Чырвонаслабодзкага рудніка да 2-й рудаўправы даўжынёй 6,5 км<ref name="а"/>. У траўні 2009 году быў уведзены ў эксплюатацыю 5-ы руднік «Чырвонаслабодзкі», адметнай рысай якога зьяўляецца адсутнасьць уласнай фабрыкі па перапрацоўцы калійнай руды, выкарыстоўваецца канвэер даўжынёй 6,4 км для ейнай транспартыроўкі да 2-га рудаўпраўленьня. У 2010 годзе прадпрыемства выпусьціла 8,6 млн тон калійных угнаеньняў, у той час як у 2009 годзе аб’ём вытворчасьці склаў толькі каля 4,3 млн тон, зь іх на экспарт было пастаўлена 6,8 млн тон калійных угнаеньняў. 27 верасьня 2010 году «Беларуськалій» пераўтварылі ў [[адкрытае акцыйнае таварыства]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=ААТ «Беларуськалій», УНП 600122610|спасылка=https://bizinspect.by/inst/5c1fc6f537b6871c5c3089c4|выдавец=ТАА «Бізінспэкт»|мова=ru|дата публікацыі=15 траўня 2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. З чэрвеня 2012 году працуе 6-ы руднік «Бярозаўскі», які забясьпечвае рудой фабрыку па ўзбагачэньні 1-га рудаўпраўленьня канвэерным транспартам па паверхні праз [[Салігорскае вадасховішча]]. У 2013 годзе запушчаны цэх па вытворчасьці складаных мінэральных [[азот]]на-[[фосфар]]на-калійных (АФК) угнаеньняў, разгорнута будаўніцтва хімічнага камбінату па глыбокай комплекснай перапрацоўцы хлёраўтрымальнай сыравіны і распачата будаўніцтва [[Петрыкаў]]скага горна-абагачальнага камбінату. === Калійная вайна === У 2013 годзе [[Сьледчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Сьледчы камітэт Беларусі]] распачаў справу ў дачыненьні да шэрагу кіраўнікоў сумеснай з «Уралкаліем» кампаніяй БКК, якія злоўжывалі сваёй пасадай і нанесьлі шкоду рэпутацыі «Беларуськалію». У жніўні падчас прыбыцьця ў [[Менск]] на размову з прэм’ер-міністрам Беларусі [[Міхаіл Мясьніковіч|Міхаілам Мясьніковічам]], быў затрыманы генэральны дырэктар расейскага «Уралкалію» [[Уладзіслаў Баўмгертнер|Ўладзіслаў Баўмгертнер]], шэраг іншых кіраўнікоў, у тым ліку і ўладальнік прадпрыемства [[Сулейман Керымаў]], былі аб’яўлены ў міжнародны вышук<ref>[https://web.archive.org/web/20131029233334/http://news.tut.by/economics/363335.html Гендиректор «Уралкалия» Баумгертнер задержан в Минске, топ-менеджеры БКК объявлены в розыск]. [[TUT.BY]]</ref>. Пасьля знаходжаньня ў СІЗА ў Менску і ціску з боку Масквы на вызваленьне прадпрымальніка з-пад варты, Баўмгертнер пазьней быў перададзены Маскве, дзе знаходзіўся некаторы час пад хатнім арыштам. У выніку разрыву партнэрскіх адносінаў паміж кампаніямі, абодва прадпрыемствы паводле вынікаў 2013 году страцілі ў паказчыку прыбытку, пры гэтым «Беларуськалій» чысты гадавы прыбытак скараціўся ў 4,9 разы<ref>[https://web.archive.org/web/20140611151448/http://news.tut.by/economics/394644.html Экс-партнеры померялись итогами года: чистая прибыль «Уралкалия» упала в 2,4 раза, «Беларуськалия» – в 4,9 раза]. [[TUT.BY]]</ref>. У 2013 годзе «Беларуськулій» атрымаў 3-ю найбольшую выручку сярод прадпрыемстваў Беларусі ў памеры 14,756 трлн [[Беларускі рубель|рублёў]]<ref>{{Артыкул|аўтар=|загаловак=Коратка|спасылка=|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=газэта|год=4 чэрвеня 2014|нумар=[https://zviazda.by/be/number/102-27712 102 (27712)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/06/4cher-1.indd_.pdf 1]|issn=1990-763x}}</ref> (1,551 млрд $)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Афіцыйныя курсы беларускага рубля ў адносінах да замежных валют, якія ўстанаўліваюцца штодзённа, на 31.12.2013 (даляр ЗША за 9510 рублёў)|спасылка=https://www.nbrb.by/bel/statistics/rates/ratesdaily|выдавец=[[Нацыянальны банк Беларусі]]|дата публікацыі=31 сьнежня 2013|дата доступу=7 лістапада 2024}}</ref>, а чысты прыбытак склаў 1,355 трлн рублёў (138 млн даляраў). === Паглыбленьне перапрацоўкі === [[Файл:Salihorsk (Soligorsk) otvaly.jpg|значак|280пкс|Солеадвалы ў Салігорскім раёне (2014 год)]] 6 чэрвеня 2014 году пасаду кіраўніка заняў [[Іван Галаваты]]<ref>{{Спасылка | год = 6 лістапада 2014| url = http://www.belta.by/president/view/prezident-belarusi-dal-soglasie-na-naznachenie-ivana-golovatogo-gendirektorom-oao-belaruskalij-58147-2014/| загаловак = Президент Беларуси дал согласие на назначение Ивана Головатого гендиректором ОАО «Беларуськалий»| фармат = | назва праекту = | выдавецтва = [[БелТА]]| дата = 6 лістапада 2014 | мова = ru| каментар = }}</ref>. На 2014 год прадпрыемства налічвала 19 600 супрацоўнікаў<ref>[https://web.archive.org/web/20140813235921/http://www.kali.by/kadri/ Кадровая политика ОАО «Беларуськалий»]. Афіцыйны сайт кампаніі</ref>. У 2014 годзе вытворчасьць калійных угнаеньняў вырасла на 48 % да 10,336 млн тонаў. Выпуск грануляваных калійных угнаеньняў на флятацыйных фабрыках 3-х рудаўправаў склаў 60 % ад валавай вытворчасьці. Вытворчасьць комплексных угнаеньняў дасягнула 181 тыс. тонаў, зь якіх 153 тыс. т вырабілі на 3-й рудаўправе<ref name="а"/>. У 2014 годзе ўкаранілі біялягічную бясьпеку хлёрыстага калю пры вытворчасьці, перавозцы і захоўваньні ў [[Порт|порце]], пагрузцы і перавозцы караблём для паставак у Аўстралію і [[Новая Зэляндыя|Новую Зэляндыю]]. У жніўні 2014 году правялі засьведчаньне праверкай ад прадпрыемства «[[Хантэрскі край|Хантэрскія]] якасныя рашэньні» (штат [[Новы Паўднёвы Ўэйлз]]), а ў лютым 2017 году — ад [[Ведамства сельскай гаспадаркі Аўстраліі]] з наданьнем пасьведчаньня 1-га ўзроўню<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Палітыка ў галіне якасьці|спасылка=https://belaruskali.by/by/politika/politika-v-oblasti-kachestva/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. [[Файл:Высокопроизводительные сгустители.jpg|значак|290пкс|Аддзяленьне згушчэньня фабрыкі 2-і рудаўправы «Беларуськалію» (2016 год)]] У лютым 2015 году запусьцілі цэх мэмбраннага [[электроліз]]у на хімічным камбінаце глыбокай комплекснай перапрацоўкі хлёрзьмяшчальнай мінэральнай сыравіны<ref name="б"/>. 17 траўня 2016 году на «Петрыкаўскім горна-абагачальным камбінаце» пачалася праходка ствалоў трэстам «Шахтспэцбуд». 31 сакавіка 2017 году запусьцілі «[[Гарлыцкі горна-абагачальны камбінат]]» у [[Туркмэністан]]е. 12 жніўня 2018 году падпісалі 5-гадовы мэмарандум аб пастаўцы найбольшаму кітайскаму пакупніку «[[Сінахім]]ам» 700 000 т хлёрыстага белага грануляванага галюргічнага калю з даданьнем [[Серка|серкі]] і [[цынк]]у, які быў новым вырабам. 7 верасьня 2018 году на «Петрыкаўскім ГАКу» здабылі першую руду<ref name="а"/>. У 2018 годзе запрацавала новая рэгуляваная [[вакуўм]]-крышталізацыйная ўстаноўка. У 2019 годзе «Беларуськалій» налічваў 16 527 супрацоўнікаў. 6 лістапада 2019 годзе адчынілі першы ў Беларусі завод [[Нітрат калю|нітрату калю]] «Белкалій-Мігао» сумесна з кітайскім вытворцам «Мігао» ([[Ганконг]]). Таксама ў 2019 годзе пачалі ўзводзіць [[Дарасіно|Дарасінскі]] руднік у Любанскім раёне<ref name="б"/>, праходку клецявога ствала якога распачалі 11 сьнежня 2020 году. Яго магутнасьць вызначылі ў 8 млн т руды за год на 50 гадоў службы ў 3-й рудаўправе. 5 кастрычніка 2020 году ўпершыню паставілі ўгнаеньні з [[Клайпедзкі порт|Клайпедзкага порта]] ў Летуве праз [[Паўночны марскі шлях]] у Кітай, што дазволіла скараціць тэрмін дастаўкі ў 1,5 разы<ref name="а"/>. 21 жніўня 2021 году запусьцілі горна-ўзбагачальны комплекс на аснове [[Петрыкаў]]скага радовішча калійных соляў (Гомельская вобласьць)<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Агульная інфармацыя|спасылка=https://belaruskali.by/by/company/obshchaya-informatsiya/|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref> пры магутнасьці 1,5 млн т за год. === Пратэсты, стачкі, санкцыі === У 2020 годзе Беларуськалій стаў адным з цэнтраў стачак, якія адбыліся пасьля фальсыфікацыі [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2020 году|выбараў]] і гвалту праваахоўных органаў супраць [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстоўцаў]]<ref>{{cite web|author=Алина Исаченко|title=Что происходит на предприятии «Беларуськалий» — основном поставщике валюты для Александра Лукашенко?|url=https://www.bbc.com/russian/features-56948983|publisher=[[Сусьветная служба Бі-Бі-Сі]]|date=2021-05-06|accessdate=2021-09-20|language=ru}}</ref>. 19 лістапада «Беларуськалій» звольніў 49 бастуючых работнікаў за «прагулы»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=262665 |title=«Беларуськалій» звольніў 49 страйкоўцаў за «прагулы» |work=[[Наша Ніва]] |date=2020-11-19 |accessdate=2021-09-20 |language=be }}</ref>. У чэрвені 2021 году [[Эўрапейскі Зьвяз]] увёў сэктаральныя санкцыі ў адносінах Беларусі, якія прадугледжваюць, у тым ліку, забарону на гандаль і транзыт асобных відаў калійных угнаеньняў<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=274996 |title=ЕС афіцыйна ўхваліў сектаральныя санкцыі супраць Беларусі |work=[[Наша Ніва]] |date=2021-06-24 |accessdate=2021-09-20 |language=be }}</ref>. 9 жніўня 2021 году [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] ўнесьлі Беларуськалій у [[сьпіс спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў]]<ref>{{Cite web|date=2021-08-09|title=Treasury Holds the Belarusian Regime to Account on Anniversary of Fraudulent Election|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210809161340/https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315|archivedate=2021-08-09|accessdate=2021-08-10|work=|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША|Міністэрства фінансаў ЗША]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-09|title=США расширили санкции в отношении официального Минска. Полный список|url=https://news.zerkalo.io/economics/1392.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809213314/https://news.zerkalo.io/economics/1392.html|archivedate=2021-08-09|accessdate=2021-08-10|publisher={{артыкул у іншым разьдзеле|Zerkalo.io|Zerkalo.io|be|Zerkalo.io}}|language=ru}}</ref>. У той жа дзень [[Вялікабрытанія]] і [[Канада]] ўвялі абмежаваньні на пэўныя калійныя ўгнаеньні з Беларусі<ref>{{cite web|url=https://www.voanews.com/europe/us-along-uk-and-canada-slaps-more-sanctions-belarus |title=US, Along With UK and Canada, Slaps More Sanctions on Belarus |work=[[Голас Амэрыкі]] |language=en |date=2021-08-09 |accessdate=2021-09-20 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/uk-imposes-fresh-sanctions-on-belarus-one-year-on-from-fraudulent-elections/ |title=UK, US and Canada impose fresh sanctions on Belarus |work={{Артыкул у іншым разьдзеле|Politico}} |language=en |date=2021-08-09 |accessdate=2021-09-20 }}</ref>. 2 сьнежня 2021 году «Беларуськалій» трапіў пад санкцыі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], а Міністэрства фінансаў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] ўключыла «{{Артыкул у іншым разьдзеле|Беларуская калійная кампанія|Беларускую калійную кампанію|be|Беларуская калійная кампанія}}» у амэрыканскі санкцыйны сьпіс<ref>{{Cite web|url=https://belsat.eu/news/03-12-2021-adzinym-frontam-shto-treba-vedats-pra-novyya-sanktsyi-suprats-rezhymu-lukashenki/|title=Адзіным фронтам. Што трэба ведаць пра новыя санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211205101758/https://belsat.eu/news/03-12-2021-adzinym-frontam-shto-treba-vedats-pra-novyya-sanktsyi-suprats-rezhymu-lukashenki/|archivedate=2021-12-05|work=[[Белсат]]|date=2021-12-03|accessdate=2021-12-08}}</ref>. У 2022 годзе Канада, ЭЗ і [[Швайцарыя]] ўвялі санкцыі супраць «Беларуськалію», яго генэральнага дырэктара Івана Галаватага, а таксама Беларускае калійнае кампаніі<ref>{{Cite web |url=https://smartpress.by/news/19733/ |title=Канада расширила санкции против белорусских властей |access-date=2022-04-26 |archive-date=2022-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313035804/https://smartpress.by/news/19733/ |deadlink=no |language=ru }}</ref><ref>{{cite web|language=ru|title=ЕС ввел санкции против Москвы и Минска. В списке основатель "Яндекса" Волож, Алина Кабаева и глава ЦИК Беларуси|url=https://www.currenttime.tv/a/eu-sanction-kabaeva-navka-volozh/31882040.html|work=[[Цяперашні Час (тэлеканал)|Настоящее время]]|date=2022-06-03|accessdate=2023-01-20}}</ref><ref name=searching>{{Cite web |url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html |title=Searching for subjects of sanctions |deadlink=no |language=en |publisher={{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях||de|Staatssekretariat für Wirtschaft}} }}</ref>. У студзені 2023 году прадпрыемства было ўнесена ў санкцыйны сьпіс [[Украіна|Украіны]]<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/palityka/belaruskalij-belczyhunka-i-inszyja-novy-udar-pa|title=Беларуськалій, Белчыгунка і іншыя. Новы ўдар па рэжымных прадпрыемствах|date=2023-01-29|work=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|language=be}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://war-sanctions.gur.gov.ua/ru/sanctions/companies/448|title=ОАО "Беларуськалий"|дата публікацыі=24 траўня 2026|аўтар=Головне управління розвідки МО України|выдавец=War & Sanctions|lang=ru|website=war-sanctions.gur.gov.ua}}</ref>. У верасьні 2024 году Суд Эўразьвязу адмовіўся зняць санкцыі ЭЗ з Галаватага, Беларуськалія і Беларускае калійнае кампаніі<ref>[https://pozirk.online/ru/news/105505/ Суд ЕС отказался снимать санкции с “Беларуськалия”, его гендиректора Головатого и БКК]</ref>. У жніўні 2024 году выйшла расьсьледаваньне {{Артыкул у іншым разьдзеле|Беларускі расьсьледавальніцкі цэнтар|Беларускага расьсьледавальніцкага цэнтру|be|Беларускі расследавальніцкі цэнтр}}, [[Белсат|Белсату]], украінскай службы [[Радыё Свабодная Эўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], [[Кібэрпартызаны|Кібэрпартызанаў]] ды іншых арганізацый, паводле якога для абыходу санкцыяў супраць «Беларуськалію» выкарыстоўваецца кампанія, зарэгістраваная на [[Кіпр|Кіпры]] і зьвязаная з асяродзьдзем [[Віктар Шэйман|Віктара Шэймана]]<ref>{{cite web|url=https://reform.news/najden-ocherednoj-sled-shejmana-v-35-mln-v-jeksporte-udobrenij-belaruskalija|title=Шейман мог заработать $35 млн на экспорте удобрений «Беларуськалия»|work={{Артыкул у іншым разьдзеле|Reform.news||be}}|language=ru}}</ref>. 4 лістапада 2024 году новым генэральным дырэктарам «Беларуськалію» стаў Андрэй Рыбакоў, які раней узначальваў «[[Белнафтахім]]»<ref>{{cite web|url=https://reform.news/lukashenko-zajavil-o-problemah-na-belaruskalii|title=Лукашенко заявил о проблемах на «Беларуськалии»|work={{Артыкул у іншым разьдзеле|Reform.news||be}}|date=2024-11-04|language=ru}}</ref>. У снежні 2024 году Рыбакоў быў дададзены ў санкцыйныя сьпісы Эўрапейскага зьвязу<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2024/3175/oj|title=COUNCIL IMPLEMENTING DECISION (CFSP) 2024/3175|publisher={{Артыкул у іншым разьдзеле|EUR-Lex||be}}|date=16 December 2024|language=en}}</ref> ды Швайцарыі<ref>{{cite web|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-103694.html|title=Ukraine: Switzerland adopts further sanctions|publisher={{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях||de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|date=23 December 2024|language=en}}</ref><ref name=searching/>. Згодна з новым расьсьледаваньнем Беларускага расьсьледавальніцкага цэнтру, выпушчаным у сакавіку 2025 году, вырабленая «Беларуськаліем» тэхнічная соль насуперак санкцыям прадаецца ў ЭЗ як антыгалалёдны рэагент<ref>{{cite web|url=https://www.lrt.lt/radioteka/irasas/2000400610/doveriai-no-proveriai-kak-belarus-kalii-v-obkhod-sanktsii-postavliaet-produktsiiu-v-es|title=Доверяй, но проверяй|work=[[Lithuanian National Radio and Television]]|date=2025-03-28|language=ru}}</ref>. === Разгалінаваньне вытворчасьці === 30 траўня 2024 году «Беларуськалій» прадставіў першы беларускі камбайн «Умка-550», які сабралі на «Машхімпраме» ў Салігорскім раёне (Любанская шаша) на 80 % зь беларускіх вузлоў. 21 лістапада 2024 году цэх мэмбраннага электролізу выпусьціў 100-тысячную тону [[Гідраксыд калю|гідраксыду калю]] ад запуску ў 2015 годзе. Таксама вырабілі 166 тыс. т [[Саляная кісьля|салянай кісьлі]] і 36 тыс. т [[Гіпахлярыт натру|гіпахлярыту натру]]<ref name="а"/>. На травень 2025 году «Беларуськалій» узьвёў 90 % першай з 2-х лініяў узбагачальнай фабрыкі ў [[Любанскі раён|Любанскім раёне]]. Магутнасьць кожнай лініі была па 1 млн т [[Хлярыд калю|хлярыду калю]]. Атрыманы белы каль прызначаўся для перапрацоўкі ў [[нітрат калю]] і [[сульфат калю]], каб пастаўляць пераважна ў Кітай. Карысная частка ў [[Руда (карысныя выкапні)|рудзе]] складала 25 %<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лукашэнка пра ГАК у Любанскім раёне: параўнаць гэту будоўлю можна з атамнай станцыяй|спасылка=https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-pra-gak-u-ljubanskim-raene-paraunats-getu-budoulju-mozhna-z-atamnaj-stantsyjaj-145540-2025/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=23 траўня 2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. Горна-ўзбагачальны комплекс разьлічваўся на 1200 працоўных месцаў<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Лукашэнка наведвае горна-абагачальны комплекс у Любанскім раёне|спасылка=https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-navedvae-gorna-abagachalny-kompleks-u-ljubanskim-raene-145537-2025/|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=23 траўня 2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. Намесьнік кіраўніка ГУКу [[Іван Галаваты]] паведаміў, што запасаў у Любанскім раёне ставала на больш як 50 гадоў здабычы. Магутнасьць вытворчасьці разьлічылі на здабычу 15 000 т руды за содні. На паверхню рудніка паднялі звыш 300 000 т руды і прайшлі звыш 12 км горных выпрацовак<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=«Запасаў руды хопіць мінімум на 50 гадоў». Якія пэрспэктывы ў ГАКа ў Любанскім раёне|спасылка=https://blr.belta.by/economics/view/zapasau-rudy-hopits-minimum-na-50-gadou-jakija-perspektyvy-u-gaka-u-ljubanskim-raene-145569-2025/|выдавец=БелТА|дата публікацыі=23 траўня 2025|дата доступу=25 траўня 2025}}</ref>. == Кіраўнікі == * [[Алег Сяргеевіч Цімафееў|Алег Цімафееў]] (3 чэрвеня 1958 — 1960-я) * [[Пётар Судзілоўскі]] (1972—1982) * [[Іван Галаваты]] (6 чэрвеня 2014 — 7 лістапада 2024) * [[Андрэй Аляксеевіч Рыбакоў|Андрэй Рыбакоў]] (ад 7 лістапада 2024 году)<ref name="а"/> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Навіны|спасылка=https://belaruskali.by/by/news/index.php|выдавец=ААТ «Беларуськалій»|дата публікацыі=2025|дата доступу=25 траўня 2025}} ** [https://belaruskali.by/by/products/contact_us_for_buyers/ Інфармацыя для пакупнікоў зь Беларусі і краінаў СНД]{{Недаступная спасылка|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прамысловыя прадпрыемствы Беларусі]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Менскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Беларускія хімічныя кампаніі]] [[Катэгорыя:Салігорск]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Горназдабыўныя кампаніі]] [[Катэгорыя:Савецкія прадпрыемствы]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў сьпісе СВГ]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ]] tfbdc94cu5yjh7cl9whbjnb0s8sfxmr 0 120177 2670383 2669638 2026-05-23T20:56:14Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670383 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Аляксандар Марк Дэйвід Окслэйд-Чэмбэрлен''' ({{мова-en|Alexander Mark David Oxlade-Chamberlain}}; {{Н}} 15 жніўня 1993 году, [[Портсмут (горад)|Портсмут]], [[Ангельшчына]]) — ангельскі футбаліст [[Ямайка|ямайскага]] паходжаньня, ускрайні паўабаронца і ўінгер шатляндзкага «[[Сэлтык Глазга|Сэлтыку]]». == Кар’ера == Алекс нарадзіўся ў [[Портсмут (горад)|Портсмуце]], графства [[Гэмпшыр]]. У раньнім дзяцінстве разам з бацькамі пераехаў у суседні горад — [[Саўтгэмптан]], дзе і пачаў займацца футболам. У 2010 годзе падпісаў свой ​​першы прафэсійны кантракт з клюбам «[[Саўтгэмптан (футбольны клюб)|Саўтгэмптан]]». Дэбютаваў за клюб 2 сакавіка 2010 году, калі яму было 16 гадоў і 199 дзён. 8 жніўня 2011 году Окслэйд-Чэмбэрлен падпісаў кантракт зь лёнданскім «[[Арсэнал Лёндан|Арсэналам]]». 29 верасьня 2011 году Алекс дэбютаваў у [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лізе чэмпіёнаў]] і адразу адзначыўся забітым голам, стаўшы такім чынам самым маладым гульцом, які забіваў за «Арсэнал» у рамках розыгрышу гэтага турніру, а таксама самым маладым ангельцам, які адзначаўся голам у Лізе чэмпіёнаў<ref>[https://web.archive.org/web/20150614094839/http://www.fc-arsenal.com/news/oksleid-chemberlen-stal-samym-molodym-anglichaninom-zabivshim-gol-v-lige-chempionov Окслейд-Чемберлен стал самым молодым англичанином, забившим гол в Лиге Чемпионов]. Сайт заўзятараў «Арсэналу»</ref>. У першай палове сэзону Чэмберлен практычна не прымаў удзелу ў матчах чэмпіянату, паколькі шлях у аснову яму заступалі [[Жэрвініё]], [[Тэо Ўолкат|Ўолкат]] і [[Андрэй Аршавін|Аршавін]]. Аднак пасьля ад’езду Жэрвініё на [[Кубак афрыканскіх нацыяў 2012 году|КАН]] у Алекса зьявілася магчымасьць часьцей выходзіць на пляцоўку. 22 студзеня 2012 году малады ангелец зьявіўся ў стартавым складзе ў матчы супраць «[[Манчэстэр Юнайтэд]]». Гульня скончылася паразай «кананіраў» зь лікам 1:2, адзіны гол «Арсэналу» забіў [[Робін ван Пэрсі|ван Пэрсі]] пасьля перадачы Чэмбэрлену, які паводле выніку сустрэчы атрымаў станоўчыя адзнакі. == Сям’я == Бацька й дзядзька футбаліста — [[Марк Чэмбэрлен]] і [[Нэвіл Чэмбэрлен (футбаліст)|Нэвіл Чэмбэрлен]] адпаведна, таксама, у мінулым былі прафэсійнымі футбалістамі. == Дасягненьні == '''«Арсэнал»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2014, 2015, 2017 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2015, 2016, 2018 '''«Лівэрпул»''': * [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]: 2020 * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2022 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка футбольнай лігі]]: 2022 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2019 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2019 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2019 '''«Бэшыкташ»''': * Уладальнік [[Кубак Турэччыны па футболе|Кубка Турэччыны]]: 2024 '''«Сэлтык»''': * [[Чэмпіянат Шатляндыі па футболе|Чэмпіён Шатляндыі]]: 2026 * Уладальнік [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]: 2026 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150515083818/http://alexoxladechamberlain.com/ Афіцыйны сайт] * [http://www.arsenal.com/first-team/players/alex-oxlade-chamberlain Профіль на сайце «Арсэналу»] {{Навігацыйная група |назоў = Окслэйд-Чэмбэрлен у складзе [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Ангельшчына}}; |Ангельшчына на ЧЭ-2012 |Ангельшчына на ЧС-2014 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Окслэйд-Чэмбэрлен, Аляксандар}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] 5ong5xxmpb1e5a2wc7b5ejv26dodxwm 0 124897 2670366 2646930 2026-05-23T20:46:37Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670366 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Мануэ́ль Но́ер''' ({{мова-de|Manuel Neuer}}; {{Н}} 27 сакавіка 1986 году, [[Гельзэнкірхэн]], [[Нямеччына|ФРН]]) — нямецкі футбаліст, брамнік клюбу «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» і [[Зборная Нямеччыны па футболе|нацыянальнай зборнай Нямеччыны]]. У 2014 годзе Ноер стаў чэмпіёнам сьвету разам са зборнай Нямеччыны, а таксама атрымаў узнагароду «Залатыя пальчаткі» як найлепшы брамнік турніру. == Кар’ера == === «Шальке-04» === З 5 гадоў пачаў займацца ў футбольнай школе клюбу «[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шальке-04]]». У 2003 годзе 17-гадовы брамнік пачаў гуляць за рэзэрвовую каманду «Шальке-04» у Рэгіянальнай лізе, але вылецеў разам зь ёй у чацьвёрты нямецкі дывізіён, дзе й правёў цэлы сэзон. У [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2005—2006 гадоў|сэзоне 2005—2006 гадоў]] быў прызваны ў першую каманду ў якасьці запаснога галкіпэра, месца ў аснове тады займаў [[Франк Рост]]. У [[Бундэсьліга|Бундэсьлізе]], тым ня менш, Мануэль дэбютаваў толькі ў жніўні 2006 году ў матчы супраць «[[Алеманія Білефэльд|Алеманіі]]» (1:0). Пасьля гэтага згуляў крыху пазьней у матчы 10-га тура супраць «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]» (2:2), пры гэтым ягоная гульня так спадабалася галоўнаму трэнэру гельзэнкірхэнцаў [[Мірка Сломка|Мірку Сломку]], што ён стаў асноўным брамнікам каманды, а Рост у выніку перайшоў у «[[Гамбург (футбольны клюб)|Гамбург]]». Усяго ў [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2006—2007 гадоў|сэзоне 2006—2007 гадоў]] Ноер у складзе «Шальке-04» правёў 27 матчаў. 20 красавіка 2011 году клюб паведаміў, што Ноер ня будзе падаўжаць кантракт з «Шальке-04», які заканчваецца па завяршэньні [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2011—2012 гадоў|сэзону 2011—2012 гадоў]]<ref>[https://www.webcitation.org/68GAV1Aiw?url=http://www.schalke04.de/aktuell/news-archiv/einzelansicht/artikel/neuer-wird-vertrag-beim-fc-schalke-04-nicht-verlaengern.html Neuer wird Vertrag beim FC Schalke-04 nicht verlängern]. schalke04.de</ref>, нягледзячы на ​​неаднаразовыя спробы кіраўніцтва «Шальке» пераканаць яго не пакідаць клюб, уключаючы прапановы з павышэньнем заробку. === «Баварыя» === 8 чэрвеня 2011 году «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» падпісала з брамнікам пяцігадовы кантракт<ref>[https://web.archive.org/web/20110604165026/http://www.championat.ru/football/news-828354.html Нойер: рад переходу в «Баварию»]. championat.ru</ref> на суму ў 18 мільёнаў эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20120524062128/http://fussball.ru/2011/05/12/2437/ 18 млн евро за Нойера]. fussball.ru</ref> плюс 7 мільёнаў у якасьці бонусаў за ўдалае выступленьне Ноера ў мюнхэнскім клюбе<ref>[http://www.fcbayern.telekom.de/de/aktuell/news/2011/29731.php Manuel Neuer ist jetzt ein Bayer]. FCbayern.de</ref><ref>[http://www.bild.de/sport/fussball/manuel-neuer/darum-freue-ich-mich-auf-bayern-18191590.bild.html Neuer: Darum freue ich mich auf Bayern]. bild.de</ref>. Пасьля пратэстаў заўзятараў клюбу супраць набыцьця Ноера, бо некаторыя фанаты былі незадаволеныя купляй брамніка «Шальке», замірэнчая сустрэча паміж прадстаўнікамі «Баварыі» і групай прадстаўнікоў заўзятараў адбылося 2 ліпеня 2011 году. Адразу ў першыя тыдні знаходжаньня ў структуры новага клюбу, пасьля матчу супраць «[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайму]]» (0:0), Ноер пабіў рэкорд «Баварыі» па колькасьці праведзеных хвілінаў без прапушчаных мячоў, правёўшы больш за 1000 хвілінаў без прапушчаных. Ён палепшыў рэкорд, які раней усталяваў [[Олівэр Кан]]<ref>[http://www.augsburger-allgemeine.de/sport/fc-bayern/Kahn-Gegentor-wie-Erloesung-id16983871.html Kahn: Gegentor wie Erlösung]. Augsburger Allgemeine.</ref>. 25 красавіка 2012 году Ноер выратаваў каманду падчас сэрыі пэнальці ў паўфінале [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]], узяўшы пэнальці [[Крыштыяну Раналду]] і [[Кака]], аднак у фінале на родным стадыёне баварскі клюб трываў паразу ад «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]», таксама ў сэрыі пэнальці. == Міжнародная кар’ера == Упершыню дэбютаваў за [[зборная Нямеччыны па футболе|зборную Нямеччыны па футболе]] 2 чэрвеня 2009 году ў таварыскім матчы супраць [[зборная ААЭ па футболе|зборнай ААЭ]]. Перамогу атрымала каманда Нямеччыны зь лікам 7:2. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|чэмпіянаце сьвету 2010 году]], дзе немцы сталі бронзавымі прызэрамі, удзельнічаў ва ўсіх сустрэчах сваёй каманды, акрамя гульні за трэцяе месца. Пасьля ЧС-2010 стаў першым брамнікам нямецкай зборнай. У 2014 годзе стаў чэмпіёнам сьвету, які праходзіў у [[Бразылія|Бразыліі]], акрамя гэтага Мануэль стаў найлепшым брамнікам турніру. == Дасягненьні == === Клюбныя === '''«Шальке-04»''': * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2011 '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2013, 2014, 2016, 2019, 2020, 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2012, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022, 2025 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2013, 2020 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2013, 2020 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2013, 2020 === Міжнародныя === '''Нямеччына''': * [[чэмпіянат сьвету па футболе|Чэмпіён сьвету]]: 2014 * Бронзавы прызэр [[чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянату сьвету]]: 2010 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.manuel-neuer.de/ Афіцыйны сайт] * {{спасылка|url=http://www.schalke04.com/teams/team.html?player=19&cHash=103e49a5b5|копія=https://web.archive.org/web/20111008213346/http://www.schalke04.com/teams/team.html?player=19&cHash=103e49a5b5|загаловак=Профіль|праект=афіцыйны сайт «Шальке 04»|дата копіі=8 кастрычніка 2011}} * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} * [http://www.fussballdaten.de/spieler/neuermanuel/ Профіль] на Fussballdaten.de {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Навігацыйная група |назоў = Ноер у складзе [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нямеччына}}; |Нямеччына на ЧС-2010 |Нямеччына на ЧЭ-2012 |Нямеччына на ЧС-2014 |Нямеччына на ЧЭ-2016 |Нямеччына на ЧС-2018 |Нямеччына на ЧЭ-2020 |Нямеччына на ЧС-2022 |Нямеччына на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Ноер, Мануэль}} [[Катэгорыя:Нямецкія футбалісты]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе]] 3ca44uaxuqjqdq0txuyelokna1kzifb 0 125667 2670448 2563104 2026-05-24T11:23:19Z Vladislav Khebnikov 83675 крыніца 2670448 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = Гомельскі радыёзавод |лягатып = |тып = [[адкрытае акцыянэрнае таварыства]] |лістынг на біржы = |дэвіз = |заснаваная = 1969 |заснавальнікі = |разьмяшчэньне = [[Гомель]], вул. Аб’язная, д. 9 |ключавыя фігуры = [[Аляксандар Горбач]], [[Мікола Кавалёў]] |галіна = [[машынабудаўнічая прамысловасьць]] |прадукцыя = дажджавальная машына, мясарубка, электрапліта |абарачэньне = 16 666 млн [[Беларускі рубель|рублёў]] (2010; 5567 тыс. [[$]]) |апэрацыйны прыбытак = –2970 млн руб. (2010; –992 тыс. $) |чысты прыбытак = –4729 млн руб (2010; –1580 тыс. $) |лік супрацоўнікаў = 995 (2010) |матчына кампанія = [[Міністэрства прамысловасьці Рэспублікі Беларусь]] |даччыныя кампаніі = |аўдытар = |сайт = [http://www.radiozavod.by www.radiozavod.by] }} '''Го́мельскі радыёзаво́д''' (да 1975 г. завод мэталаканструкцыяў «Прамень»<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = Гомельскі радыёзавод|загаловак = Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах|арыгінал = |спасылка = |адказны = [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне = |месца = Менск|выдавецтва = [[Беларуская энцыкляпэдыя]]|год = 1997|том = 5|старонкі = 348|старонак = 576|сэрыя = |isbn = 985-11-0090-0|наклад = 10 000}}</ref>) — буйное прамысловае прадпрыемства з шырокімі тэхналягічнымі мажлівасьцямі вырабу з мэталу, пластмасы і дрэва. За савецкім часам прадпрыемства выпускала прылады касьмічнай сувязі і мела больш за 7 тыс. супрацоўнікаў<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі =8 сьнежня 2011|url =http://www.svaboda.by/articleprintview/24415836.html|загаловак =Занядбаная савецкая спадчына|фармат = |назва праекту =Грамадзтва|выдавец =[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|дата = 7 траўня 2012 |мова = |камэнтар =}}</ref>. У 2010 годзе большасьць вырабаў паставіла за мяжу<ref>{{Спасылка | аўтар =Вольга Халадовіч| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі =22 чэрвеня 2011| url =http://www.tvr.by/bel/newsprint.asp?id=50169| загаловак =Старшыня Палаты прадстаўнікоў Уладзімер Андрэйчанка наведаў шэраг прадпрыемстваў Гомеля| фармат = | назва праекту =Грамадзтва| выдавец =[[Белтэлерадыёкампанія]]| дата = 7 траўня 2012 | мова = | камэнтар = }}</ref>. 12 мая 2023 году [[Украіна]] ўвяла санкцыі супраць заводу<ref>{{cite web|title=Камбайны «Гомсельмаша» больш не паедуць ва Украіну|url=https://novychas.online/ekanomika/kambajny-homselmasza-bolsz-ne-paeduc-va-ukrainu|work=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|date=2023-05-12|language=be}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://war-sanctions.gur.gov.ua/ru/sanctions/companies/9416|title=ОАО "ГОМЕЛЬСКИЙ РАДИОЗАВОД"|дата публікацыі=24 траўня 2026|аўтар=Головне управління розвідки МО України|выдавец=War & Sanctions|lang=ru|website=war-sanctions.gur.gov.ua}}</ref>. У жніўні таго ж году да санкцый супраць Гомельскага радыёзаводу далучылася [[Вялікабрытанія]]<ref>{{cite web|title=Великобритания ввела санкции против гражданина Словакии Мкртычева, подозреваемого в причастности к поставкам оружия из КНДР в Россию|url=https://www.currenttime.tv/a/britaniya-sanktsii/32539093.html|work=[[Цяперашні Час (тэлеканал)|Настоящее время]]|date=2023-08-08|language=ru}}</ref>. == Вырабы == * Рамонт радыёлакацыйнай тэхнікі, выраб зборна-разборных мачтаў тыпу «Унжа» * Сельгастэхніка: перасоўныя дажджавальныя машыны і вадаводы для іх, дажджавальныя машыны кругавога тыпу, выдаляльнік бацьвіньня (з гародніны: цыбуля, морква), транспарцёр для ўборкі гародніны (прыстасаваны для капусты), прычэп трактарны ПТС-4,5, у тым ліку з падвойнымі бартамі * Абсталяваньне для ўстановаў грамадзкага харчаваньня: пліта электрычная прамысловая, шафа для смажаньня, мясарубка электрычная * Электрапліткі 1- і 2-х канфоркавыя * Камплект пячной фурнітуры: каласьнік, дзьверка топачная, дзьверка паддувала, пліта 2-х канфоркавая * Устаноўкі водаачышчальныя прадукцыйнасьцю ад 100 да 800 м³ у суткі (ачыстка вады ад жалеза для мястэчак). * Мэбля драўляная, шкляная, і фурнітура для яе. * Вырабы з плястмасы (змацоўкі, посуд, заціскі для фіранак). * Шампуры. * Паслугі па вытворчасьці мэталавырабаў, у тым ліку буйнагабарытных мэталаканструкцыяў, гальванапакрыцьцю, радыёмантажнай, штамповачнай, зборачнай вытворчасьці паводле замовы. * Асфальтабэтонныя заводы. * Вытворчасьць плястмасавых вырабаў паводле замовы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Радыёзаводы Беларусі}} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія кампаніі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Гомля]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Савецкія прадпрыемствы]] 99mzovhnt12un41d9caljod52z5531r 0 138795 2670337 2668554 2026-05-23T14:42:52Z ~2026-30902-89 97759 /* Носьбіты */ 2670337 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сурвіла |лацінка = Surviła |арыгінал = Surville |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сыр (імя)|Sure]] + [[Віла|Willo]] |варыянт = Сурвіл, Сурывіла, Сырвіла, Сырвіль, Шурвіла, Шырвіл |вытворныя = [[Сарвіла]] |зьвязаныя = }} '''Сурвіла''' (''Сурвіл'', ''Шурвіла''), '''Сурывіла''', '''Сырвіла''' (''Сырвіль'', ''Шырвіл'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сурвіла, Сесьвіла, Сервіл або Сарвіла (Surville, Seseguilo<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 65 (311).</ref>, Servil<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 198.</ref>, Sorville<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA478&dq=%22+Sorville+%22+repertori&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiHsuP_g6OKAxV8gP0HHX6eFioQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%20Sorville%20%22%20repertori&f=false P. 478].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Schmittlein-1962-115-116">Schmittlein R. L’anthroponyme germanique employé d’une façon absolue en fonction toponymique // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1962. P. 115—116.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сыр (імя)|-сір- (-сер-, -сіс-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Siriaud, Sergudo, Sirmont) паходзіць ад гоцкага sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Віла|-віл-]] (імёны ліцьвінаў [[Вільбут]], [[Вільгейда]], [[Монтвіл|Мунтвіл]]; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Сурвіла (Сірвіла) азначае «заклён волі»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. Адпаведнасьць імя Сурвіла германскаму імю Surville, ад якога ўтварыліся назвы некалькіх мясцовасьцяў у [[Францыя|Францыі]], сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref name="Schmittlein-1962-115-116"/>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Сурвіл (Сірвіл): ''Surwille / Sirwille'' (1401, 1406 і 1409 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sirwille#v=snippet&q=Sirwille&f=false S. 92, 101].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''by her [[Ганус (імя)|Hans]] Surwillen… Surwillendorffe'' ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=%22Hans+Surwillen%22#v=snippet&q=%22Hans%20Surwillen%22&f=false S. 702, 706].</ref>; ''et Thomam Surwillen interpretem… Thomas Surwille… dominum Thomam Surwille'' ([[Хроніка Віганда]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Surwillen#v=snippet&q=Surwillen&f=false S. 597, 604, 640].</ref>; ''Thomas Surwille'' (2 красавіка 1398 году, 1398 год)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=thomas+surwillen#v=snippet&q=thomas%20surwillen&f=false S. 51, 961].</ref>; ''Hannus Surwille… Hannus Sirwillen'' (1399 год, 1400 год)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Hannus+Surwillen#v=snippet&q=Hannus%20Surwillen&f=false S. 961, 963, 972].</ref>; ''[[Міхал Мінігайла|Minigaylo]] [[Гедыгольд|Gedigoldi]] cum fratre germano Swiwilone'' [''Survilone''] ([[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 37.</ref>; ''Marcus, Lucas, Johannes und Mattewes Serwillen'' (1405 год)<ref name="Białuński-2012-22">Białuński G. Surwiłłowie. Przykład kariery litwinów w Prusach // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 4, 2012. P. 22.</ref>; ''Lucas Sirwillen wybe'' (1408 год)<ref name="Białuński-2012-22"/>; ''Hannus Surowyl'' (23 жніўня 1411 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Hannus+Surowyl+#v=snippet&q=Hannus%20Surowyl&f=false S. 226].</ref>; ''Marcus Sorwille'' (24 верасьня 1416 году)<ref>Białuński G. Surwiłłowie. Przykład kariery litwinów w Prusach // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 4, 2012. P. 41.</ref>; ''Nicolaus Sorwille, Georg Sorwille'' (1435 год)<ref name="Białuński-2012-22"/>; ''панъ Гринко Сурвиловичь'' (17 кастрычніка 1437 году)<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 1. — СПб., 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5CxkG15O0AIC&q=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C+#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 12].</ref><ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 34.</ref>; ''Сурвило'' (1440—1476 гады, 1440—1492 гады, 1463—1476 гады<ref>{{Літаратура/Полацкія граматы (2015)|1к}} С. 192, 261.</ref>, 31 сакавіка 1534 году<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|17к}} P. 422.</ref>); ''Назку Сурвиловичу''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 22.</ref>, ''Гринъкови Сурвиловичю''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 23.</ref> (1440—1492 гады); ''Гринъку Сурвиловичу'' (7 лістапада 1442 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 68.</ref>; ''dominus Andreas alias Hrimko Surwiłowicz'' (каля 1450 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 600.</ref>; ''Jurge Sirwille'' (8 траўня 1455 году)<ref name="Białuński-2012-24">Białuński G. Surwiłłowie. Przykład kariery litwinów w Prusach // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 4, 2012. P. 24.</ref>; ''Thomas und [[Тэўдырых|Diterich]] Serwille gebrudere'' (1471 год)<ref name="Białuński-2012-24"/>; ''Thomas Szerwille'' (1480 год)<ref>Białuński G. Surwiłłowie. Przykład kariery litwinów w Prusach // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 4, 2012. P. 25.</ref>; ''Theodorico Servilla''<ref>Akta Stanów Prus Królewskich. T. 3, cz. 1. — Toruń, 1961. S. 248.</ref> (''Theodoricus Servilla''<ref>Białuński G. Surwiłłowie. Przykład kariery litwinów w Prusach // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 4, 2012. P. 26.</ref>, 12 траўня 1496 год); ''her Ditterich Sirwille'' (20 лістапада 1500 году)<ref>Akta Stanów Prus Królewskich. T. 3, cz. 2. — Toruń, 1963. S. 158.</ref>; ''[[Вільня|Вилнянину]] [[Рак (імя)|Раку]] Сурвиловичу'' (10 сакавіка 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 279.</ref>; ''чоловековъ куничъных… Воитка Сурвиловича'' (25 ліпеня 1522)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 120.</ref>; ''з [[Упіта|Упиты]]… Богдан Сурвилович'' (1533—1535 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 36.</ref>; ''до мене Воитеха Миколаевича Сурвила'' (22 чэрвеня 1562 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 151.</ref>; ''Воитех Суръвило'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 160.</ref>; ''небожчика Войтеха Миколаевича Сурвила''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0+%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%20%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0&f=false С. 438].</ref>, ''слугу Ивана Сурвиловича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0+%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 550].</ref>, ''Андреевая Хоружичовая Ейшишская Зофея Яновна Сурвилянка''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 756.</ref> (1567 год); ''пан Еразмус Грегор’евич Сурвило'' (5 студзеня 1580 году)<ref>Jablonskis K. Archyvinės smulkmenos // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 434.</ref>; ''Szurwiłowicz'' (XVI ст.)<ref>Citko L. Nazewnictwo osobowe północnego Podlasia w XVI w. — Białystok, 2001. S. 69.</ref>; ''Piotr Surwilowicz'' (1602—1615 гады)<ref>Зинкявичус З. К вопросу о литовско-польских языковых контактах по данным антропонимики г. Вильнюса начала XVII в. // Балто-славянские исследования. — М., 1974. С. 138.</ref>; ''miasteczko Gieranonskie… Maciey Surwilo'' (26 лютага 1619 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 73.</ref>; ''Jerzy Surwiłł mp.; Jan Surwił… Daniel Surwił'' (15—23 кастрычніка 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 305, 311.</ref>; ''ode mnie Daniela Surwiła… Daniel Surwiłło… Daniela Surwiły… Samuell Michał Surwiłło'' (1665 год)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 250.</ref>; ''spectabilem dominum Stanislaum Benedictum Surwił'' (XVII ст.)<ref>Ragauskaitė A. Kauno miestiečių pavardžių formavimasis XVI—XVIII amžiuje // Acta linguistica Lithuanica. T. 45, 2001. P. 131.</ref>; ''Daniło Surwił… Marcin Surwił'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 278.</ref>; ''Barbara Surywiłło'' (1749 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Surywi%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Butkiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ioannes Surwił'' (1752 год)<ref>Sẽnosios Pasvalio bažnyčios knygos. VII. 1743—1776 metų mirties metrikų knyga. — Savilaida, 2016. P. 15.</ref>; ''Józef Szurwillo'' (21 жніўня 1780 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 338.</ref>; ''iegomość pan Stanisław Surrywiłło — komornik xięstwa Żmuydzkiego'' (20 ліпеня 1784 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ulkjAQAAMAAJ&q=Surrywi%C5%82%C5%82o#v=snippet&q=Surrywi%C5%82%C5%82o&f=false С. 277].</ref>; ''Szymon Surwilewicz'' (1784 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Surwilewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Dryświaty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''spectabilis olim domini Stanislai Surwił consularis caunensis vidua'' (XVIII ст.)<ref>Ragauskaitė A. Kauno miestiečių pavardžių formavimasis XVI—XVIII amžiuje // Acta linguistica Lithuanica. T. 45, 2001. P. 132.</ref>; ''Stanisław Szyrwiłowicz'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Szyrwi%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Bolniki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Agata Syrwil'' (1841 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Syrwil&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Cejkinie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Тамаш і [[Ганус (імя)|Ганус]] Сурвілы — браты-служкі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] зь [[Ліцьвіны|літоўскіх баяраў]] * Сурвіла [[Гедыгольд]]авіч — літоўскі баярын, які засьведчыў акт [[Віленска-Радамская унія|Віленска-Радамскай уніі]] 1401 году<ref>{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 270.</ref> * Грынька Сурвілавіч — літоўскі баярын, які ў 1437 годзе засьведчыў наданьне [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлы]] [[Каленік Мішкавіч|Каленіку Мішкавічу]]; пазьней атрымаў наданьні ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Назка Сурвілавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера * Рак Сурвілавіч — віленскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1514 годзе * Сурвіла Міхалкавіч — продак полацкіх баяраў [[Бірыбольд]]зічаў, які ўпамінаецца ў 1534 годзе * Эразмус Рыгоравіч Сурвіла — [[Зямяне|зямянін]] [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскага павету]], які ўпамінаецца ў 1580 годзе * Аршуля Эразмусаўна Сурвіловіч — [[Эйрагола|эйрагольская]] зямянка, якая ўпамінаецца ў 1592 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 4.</ref> * Паўліна Сурвіла (1892—?) — [[беларусы|беларуска]] з ваколіцаў [[Пухавічы|Пухавічаў]], якая [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпела ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0_(1892) Сурвіла Паўліна Максімаўна (1892)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Ігнат Сурвіла (1905—?) — беларус з ваколіцаў [[Паставы|Паставаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index18.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Баляслаў Сурвіла (1912—?) — беларус з ваколіцаў [[Вялейка|Вялейкі]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * [[Івонка Сурвіла]] (у дзявоцтве Шыманец; {{Н}} 1936) — дзяячка [[Беларуская дыяспара|беларускай эміграцыі]], [[Старшыня Рады БНР|старшыня]] [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] * [[Марыя Паўла Сурвілла]] (1964—2020) — беларуская музыказнаўца, сябра Рады БНР; дачка Івонкі Сурвілы Сурвіловічы — прыгонныя зь вёскі [[Мясьлюкі|Мясьлюкаў]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 523.</ref>. Сурвілы (Surwiło) — прыгонныя з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]], мястэчка [[Шэметава (вёска, Мядзельскі раён)|Шэметаўшчыны]], вёсак [[Старлыгі|Старлыгаў]], [[Конціненты|Концінентаў]], [[Сурвілы|Сурвілаў]], [[Яневічы (Менская вобласьць)|Яневічаў]] і [[Каладзянка|Каладзянкі]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 70, 175, 185—186.</ref>. Сурвілы (Surwiłło) — прыгонныя зь мястэчка [[Жодзішкі|Жодзішкаў]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 136.</ref>. Сурвілы (Surwił) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 193.</ref>. Сурвілы гербаў [[Геральт (герб)|Геральт]], [[Корвін]], [[Котвіца]], [[Любіч (герб)|Любіч]], [[Порай]] і [[Сьлепаўрон (герб)|Сьлепаўрон]] і Сурвілы Багдановічы — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 800.</ref> і [[Троцкі павет|Троцкага]] паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 421.</ref>. Сырвілы (Syrwiłło) гербу ўласнага — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 11. — Warszawa, 1938. S. 231.</ref>. Шырвілы (Szyrwił) — літоўскі шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 11. — Warszawa, 1938. S. 304.</ref>. Сурвіл (Surwill), Сурвіла (Surwillo) і Шурвіловіч (Szurwilowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У 1588 годзе ўпамінаецца «грунт» Сурвілавічы, у 1589 годзе — маёнтак Сурвілавічы ў [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 2. ― Вильна, 1903. С. 27, 103.</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Сурвілы]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Сурвілі]]. Назву [[Сурвілішкі (неадназначнасьць)|Сурвілішкі]] маюць дзьве вёскі на гістарычнай Ашмяншчыне. == Глядзіце таксама == * [[Сыр (імя)|Сыры]] * [[Віла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай сір}} {{Імёны з асновай віл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 0ec0frvydfjket9rqj0zxcu1prwa3th 0 141865 2670344 2330479 2026-05-23T16:09:37Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670344 wikitext text/x-wiki {{Чэмпіянат сьвету па футболе |год = 2014 |месца = [[Бразылія]] |назва = Copa do Mundo da FIFA Brasil 2014 |лягатып = WC-2014-Brasil.svg.png |памер = |подпіс = |час = 12 чэрвеня — 13 ліпеня |удзельнікаў = 203 |удзельнікаўфінал = 32 |фінал = «[[Маракана]]»,<br />[[Рыю-дэ-Жанэйру]] |чэмпіён = {{Футбол Нямеччына}} |2 месца = {{Футбол Аргентына}} |3 месца = {{Футбол Нідэрлянды}} |4 месца = {{Футбол Бразылія}} |гульняў = 64 |галоў = 171 |гледачоў = 3429873 |бамбардзір = {{Сьцяг Калюмбіі}} [[Хамэс Радрыгес]] (6 галоў) |год папярэдняга = 2010 |год наступнага = 2018 }} '''XX [[чэмпіянат сьвету па футболе]]''' [[ФІФА]] — галоўнае [[футбол]]ьнае спаборніцтва, якое праходзіла з 12 чэрвеня па 13 ліпеня 2014 году ў [[Бразылія|Бразыліі]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131017145235/http://www.fifa.com/worldcup/preliminarydraw/news/newsid=1480389/index.html Pot allocations for the Preliminary Draw]. FIFA.</ref>. Гэта другое сусьветнае першынство, дзе гаспадарамі выступіла Бразылія, якая да гэтага ўжо прымала чэмпіянат у [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|1950 годзе]]. Бразылія стала пятай краінай, якая прыняла ў сябе спаборніцтва двойчы, да гэтага такое мерапрыемства праводзілі ў сябе [[Мэксыка]], [[Італія]], [[Францыя]] й [[Нямеччына]]. У спаборніцтве бралі ўдзел 32 каманды, якія правялі гульні ў 12 гарадах краіны. Гэта першы чэмпіянат, які прайшоў у [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыцы]] з 1978 году, калі першынство праходзіла ў [[Аргентына|Аргентыне]], а таксама першы раз калі пасьлядоўна два чэмпіянаты сьвету праводзіліся па-за межамі [[Эўропа|Эўропы]]. Упершыню на чэмпіянатах сьвету была выкарыстана сыстэма аўтаматычнага выяўленьня голу<ref>[http://www.football.by/news/58798.html Франция — Гондурас. В матче забит первый гол ЧМ-2014, засчитанный специальной системой]{{Ref-ru}}</ref>. Дзейным чэмпіёнам да пачатку першынства зьяўлялася [[Зборная Гішпаніі па футболе|зборная Гішпаніі]], якая ў фінале папярэдняга чэмпіянату была мацней за [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|зборную Нідэрляндаў]]. У фінальных частках чэмпіянатаў сьвету ўпершыню ўзяла ўдзел [[Зборная Босьніі і Герцагавіны па футболе|зборная Босьніі і Герцагавіны]]. Продаж білетаў на чэмпіянат сьвету пачаўся 20 жніўня 2013 году. Паводле ацэнак, даступна каля 3,3 млн квіткоў, якія можна было набыць праз сайт ФІФА<ref>[https://web.archive.org/web/20160314101624/http://fifa2014wiki.com/fifa-2014-world-cup-tickets-on-sale-in-august-2013/192/ FIFA 2014 World Cup Tickets on Sale in August 2013]. Fifa2014wiki.com.</ref>. Усе чатыры папярэднія турніры чэмпіянату сьвету, якія праходзілі ў Паўднёвай Амэрыцы, былі пераможнымі менавіта для зборных Паўднёвай Амэрыкі<ref>[http://espnfc.com/blog/_/name/worldcupcentral/id/53?cc=5739 If the World Cup started tomorrow]. ESPN.</ref>. 13 ліпеня ў фінале на стадыёне «[[Маракана]]» ў [[Рыю-дэ-Жанэйру]] [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборная Нямеччыны]] ў дадатковы час перамагла [[Зборная Аргентыны па футболе|зборную Аргентыны]] і чацьверты раз у сваёй гісторыі стала чэмпіёнам сьвету. == Выбары гаспадароў == [[Файл:Joseph Blatter - World Cup 2014.jpg|міні|240пкс|Ёзэф Блятэр абвяшчае краіну-гаспадара чэмпіянату]] 7 сакавіка 2003 году [[ФІФА]] абвесьціла, што турнір пройдзе ў [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыцы]]. Цікавасьць да правядзеньня турніру праяўлялі [[Аргентына]], [[Бразылія]] і [[Калюмбія]], аднак у сьнежні 2006 заяўкі падалі толькі бразыльцы і калюмбійцы, а ўжо 11 красавіка 2007 году Калюмбія адклікала сваю заяўку, абвесьцеўшы, што замест чэмпіянату сьвету сярод нацыянальных камандаў краіна прыме чэмпіянат сьвету да 20 гадоў у 2011 годзе. У выніку 30 кастрычніка 2007 году Бразылія была зацьверджана ў якасьці гаспадароў як адзіны кандыдат. Пазьней ФІФА абвесьціла, што зьменіць прынцып ратацыі, і да выбараў кандыдатаў за права прыняць [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|турнір у 2018 годзе]] будуць дапушчаныя краіны з усіх канфэдэрацыяў, за выключэньнем тых, якія прымалі два папярэднія чэмпіянаты ([[КАФ]] і [[КОНМЭБОЛ]]). == Удзельнікі == У чэмпіянаце бралі ўдзел 32 каманды. [[Зборная Бразыліі па футболе|Зборная Бразыліі]] ў якасьці гаспадароў, а таксама 31 каманда з рэгіянальных кваліфікацыйных турніраў. Месцы ў фінальнай частцы разьмеркаваныя паміж кантынэнтальнымі асацыяцыямі наступным чынам: [[УЭФА]] (Эўропа) разыграе 13 месцаў, [[КОНМЭБОЛ]] (Паўднёвая Амэрыка) — 4 месцы, [[КАФ]] (Афрыка) — 5 месцаў, [[АФК]] (Азія) — 4 месцы, [[КОНКАКАФ]] (Паўночная Амэрыка і Карыбскі басэйн) — 3 месцы, яшчэ два месцы былі разыграныя паміж пятай камандай Паўднёвай Амэрыкі і пятай камандай Азіі (адно месца), а таксама паміж чацьвертай камандай КОНКАКАФ і найлепшай камандай Акіяніі (яшчэ адно месца). Кваліфікаваліся на чэмпіянат наступныя зборныя: {| | * [[Зборная Бразыліі па футболе|Бразылія]] (20-ы ўдзел у чэмпіянатах сьвету) * [[Зборная Японіі па футболе|Японія]] (5 удзел) * [[Зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]] (4 удзел) * [[Зборная Ірану па футболе|Іран]] (4 удзел) * [[Зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]] (9 удзел) * [[Зборная Нідэрляндаў па футболе|Нідэрлянды]] (10 удзел) * [[Зборная Італіі па футболе|Італія]] (18 удзел) * [[Зборная ЗША па футболе|ЗША]] (10 удзел) | * [[Зборная Коста-Рыкі па футболе|Коста-Рыка]] (4 удзел) * [[Зборная Аргентыны па футболе|Аргентына]] (16 удзел) * [[Зборная Бэльгіі па футболе|Бэльгія]] (12 удзел) * [[Зборная Швайцарыі па футболе|Швайцарыя]] (10 удзел) * [[Зборная Нямеччыны па футболе|Нямеччына]] (18 удзел) * [[Зборная Калюмбіі па футболе|Калюмбія]] (5 удзел) * [[Зборная Расеі па футболе|Расея]] (10 удзел) * [[Зборная Босьніі і Герцагавіны па футболе|Босьнія і Герцагавіна]] (1 удзел) | * [[Зборная Ангельшчыны па футболе|Ангельшчына]] (14 удзел) * [[Зборная Гішпаніі па футболе|Гішпанія]] (14 удзел) * [[Зборная Чылі па футболе|Чылі]] (9 удзел) * [[Зборная Эквадору па футболе|Эквадор]] (3 удзел) * [[Зборная Гандурасу па футболе|Гандурас]] (3 удзел) * [[Зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]] (5 удзел) * [[Зборная Кот д’Івуару па футболе|Кот д’Івуар]] (3 удзел) * [[Зборная Камэруну па футболе|Камэрун]] (7 удзел) | * [[Зборная Ганы па футболе|Гана]] (3 удзел) * [[Зборная Альжыру па футболе|Альжыр]] (4 удзел) * [[Зборная Грэцыі па футболе|Грэцыя]] (3 удзел) * [[Зборная Харватыі па футболе|Харватыя]] (4 удзел) * [[Зборная Партугаліі па футболе|Партугалія]] (6 удзел) * [[Зборная Францыі па футболе|Францыя]] (14 удзел) * [[Зборная Мэксыкі па футболе|Мэксыка]] (15 удзел) * [[Зборная Ўругваю па футболе|Уругвай]] (12 удзел) |} == Склады камандаў == {{Асноўны артыкул|Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году (склады)}} Згодна з рэглямэнтам, склады камандаў-удзельніц чэмпіянату павінны быць абвешчанымі не пазьней за дзесяць дзён да першага матчу турніру. Усяго ў заяўку галоўныя трэнэры маглі ўнесьці 23 футбалістаў, уключаючы трох брамнікаў. Замена сур’ёзна траўмаваных гульцоў дазваляецца за 24 гадзіны перад першай гульнёй на чэмпіянаце<ref>[https://web.archive.org/web/20140308044032/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/47/38/17/regulationsfwcbrazil2014_update_e_neutral.pdf Regulations – FIFA World Cup Brazil 2014]. FIFA.</ref>. == Афіцыйны мяч турніру == {{Асноўны артыкул|Adidas Brazuca}} Генэральны сакратар [[ФІФА]] [[Жэром Вальк]] абвесьціў, што паводле вынікаў галасаваньня заўзятараў афіцыйны мяч чэмпіянату сьвету 2014 году ад [[Adidas]] атрымаў назву [[Adidas Brazuca|Brazuca]]<ref>[http://footballx.ru/fifa-world-cup-2014/oficialnyj-myach-chm-2014-brazuca.html Афіцыйны мяч атрымаў назву «Бразука»]</ref>. === Назва === Назва мяча была абвешчана 2 верасьня 2012 году. Яна была абрана ў ходзе галасаваньня, у якім удзельнічала больш за мільён бразыльцаў<ref name="ФІФА1">[https://web.archive.org/web/20121103200556/http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=1693277/index.html Adidas Brazuca — назва афіцыйнага мяча выбрана бразыльскімі заўзятарамі]</ref>. Усяго на выбар былі прапанавана тры назвы: Brazuca (77,8% галасоў<ref name=essport>[http://globoesporte.globo.com/nome-da-bola-2014/noticia/2012/09/nome-da-bola-da-copa-e-escolhido-pela-primeira-vez-pela-torcida-brazuca.html Nome da bola da Copa é escolhido pela primeira vez por torcedores: Brazuca]</ref>), Carnavalesca (14,6% галасоў<ref name=autogenerated1>[http://globoesporte.globo.com/nome-da-bola-2014/noticia/2012/09/nome-da-bola-da-copa-e-escolhido-pela-primeira-vez-pela-torcida-brazuca.htmlNome da bola da Copa é escolhido pela primeira vez por torcedores: Brazuca]{{Недаступная спасылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) і Bossa Nova (7,6% галасоў<ref name=autogenerated1/>). Гэта першы ў гісторыі вопыт, калі назва мяча для чэмпіянату сьвету па футболе выбралі самі заўзятары<ref name="ФІФА1"/>. Словам '''brazuca''' бразыльцы называюць саміх сябе. Гэта нефармальны, добразычлівы й пазытыўны выраз зь некаторай доляй патрыятызму.<ref>[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=brazuca Вrazuca]</ref> === Канструкцыя === Крой мяча — моцна скрыўлены [[куб]]. Іншымі словамі, у ім усяго 6 дэталяў, 12 швоў і 8 пунктаў сашчэпліваньня, але швы ідуць не па рэбрах куба, а па складанай крывой. Гэта мусіць забясьпечыць належную аэрадынаміку, тое, чаго не хапала ''[[Adidas Jabulani|Jabulani]]'' і было выпраўлена ў ''[[Adidas Tango 12|Tango 12]]'', і выдатна круглую форму. Камэра зроблена з [[латэкс|натуральнага каўчуку]], а пакрыцьцё больш нагадвае ''Finale 13'', мяч [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]. Турнірны мяч павінен каштаваць каля 160 даляраў ЗША<ref>[https://web.archive.org/web/20131215003100/http://keepingscore.blogs.time.com/2013/12/03/adidas-releases-soccer-ball-worth-a-half-billion-dollars/ Brazuca: Adidas Releases Its 2014 World Cup Ball]</ref>. == Стадыёны == Паводле рэкамэндацыяў [[ФІФА]] чэмпіянаты сьвету праводзяцца ў 8—10 гарадах ня больш чым на двух стадыёнах у кожным горадзе, але Бразылія атрымала асобны дазвол і чэмпіянат пройдзе на 12 стадыёнах у 12 гарадах, які быў атрыманы 26 сьнежня 2008 году<ref>[http://www.tuttomercatoweb.com/?action=read&id=133956 Mondiali 2014 in dodici città]. Tuttomercatoweb.</ref>. Яшчэ да абраньня стадыёнаў, якія павінны прыняць чэмпіянат, было мала сумнёваў месцам правядзеньня фінальнага матчу будзе стадыён «[[Маракана]]» ў [[Рыю-дэ-Жанэйру]], які ўжо прымаў фінал [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1950 году|чэмпіянату сьвету ў 1950 годзе]]. Першапачаткова [[Бразыльская футбольная канфэдэрацыя]] плянавала правесьці матч адкрыцьця на стадыёне «[[Марумбі]]» ў [[Сан-Паўлу]], найбуйнейшым горадзе ў Бразыліі. Тым ня менш, 14 чэрвеня 2010 году гэты стадыён быў выключаны са сьпісу арэнаў, якія прымуць чэмпіянат, з-за непрадастаўленьня фінансавых гарантыяў для паляпшэньня інфраструктуры стадыёну згодна з патрабаваньнямі ФІФА<ref>[http://theworldgame.sbs.com.au/2014-world-cup/news/1008887/Sao-Paulo-dropped-for-2014 Sao Paulo dropped for 2014]. SBS.</ref>. У канцы жніўня 2010 году было абвешчана, што матчы ў Сан-Паўлу прыме «[[Арэна Карынтыянс]]». {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[Рыю-дэ-Жанэйру]] ! [[Бразылія (горад)|Бразылія]] ! [[Сан-Паўлу]] ! [[Фарталеза]] |- | [[Маракана]] | [[Нацыянальны стадыён Манэ Гарынча]] | [[Арэна Карынтыянс]] | [[Кастэлан]] |- | Умяшчальнасьць: '''78 838''' | Умяшчальнасьць: '''72 888''' | Умяшчальнасьць: '''65 807''' | Умяшчальнасьць: '''63 903''' |- | [[Файл:Maracana Stadium June 2013.jpg|160пкс|Маракана]] | [[Файл:Brasilia Stadium - June 2013.jpg|190пкс|Нацыянальны стадыён Манэ Гарынча]] | [[Файл:Arena de Itaquera (2014) - 2.jpg|160пкс|Арэна Карынтыянс]] | [[Файл:Fortaleza Arena.jpg|160пкс|Кастэлан]] |- ! [[Бэлу-Арызонці]] ! [[Порту-Алегры]] ! [[Салвадор]] ! [[Рэсыфі]] |- | [[Мінэйран]] | [[Бэйра-Рыю]] | [[Фонтэ-Нова]] | [[Арэна Пэрнамбуку]] |- | Умяшчальнасьць: '''62 547''' | Умяшчальнасьць: '''51 300''' | Умяшчальнасьць: '''56 500''' | Умяшчальнасьць: '''46 154''' |- | [[Файл:Mineirão Aérea.jpg|160пкс|Мінэйран]] | [[Файл:Estádio Beira-Rio (2014) - 2.jpg|190пкс|Бэйра-Рыю]] | [[Файл:Itaipava Arena - March 2013.jpg|160пкс|Фонтэ-Нова]] | [[Файл:Itaipava Arena Pernambuco - Recife, Pernambuco, Brasil.jpg|160пкс|Арэна Пэрнамбуку]] |- ! [[Куяба]] ! [[Манаўс]] ! [[Натал]] ! [[Курытыба]] |- | [[Арэна Пантанал]] | [[Арэна Амазонія]] | [[Арэна дас Дунас]] | [[Арэна да Байшада]] |- | Умяшчальнасьць: '''42 968''' | Умяшчальнасьць: '''42 374''' | Умяшчальнасьць: '''42 086''' | Умяшчальнасьць: '''43 900''' |- | [[Файл:Arena Pantanal (2014)-2.jpg|160пкс|Арэна Пантанал]] | [[Файл:Arena Amazônia (2014) - 2.jpg|190пкс|Арэна Амазонія]] | [[Файл:Natal, Brazil - Arena das Dunas.jpg|160пкс|Арэна дас Дунас]] | [[Файл:Arenadabaixada2.jpg|160пкс|Арэна да Байшада]] |} == Групавы этап == Лёсаваньне групавога этапу прайшло 6 сьнежня 2013 году. Каманды былі падзеленыя на 8 групаў па 4 каманды. Па дзьве найлепшыя каманды з кожнай групы выйшлі ў 1/8 фіналу. === Група A === {{ФутболТабліца4 |Каманда1 = {{Футбол Бразылія}}|Г1 = 3|В1 = 2|Н1 = 1|П1 = 0|РМ1 = 7—2|А1 = 7|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол Мэксыка}} |Г2 = 3|В2 = 2|Н2 = 1|П2 = 0|РМ2 = 4—1|А2 = 7|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Футбол Харватыя}}|Г3 = 3|В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|РМ3 = 6—6|А3 = 3| |Каманда4 = {{Футбол Камэрун}} |Г4 = 3|В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|РМ4 = 1—9|А4 = 0| }} {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 12 чэрвеня 2014 | align=center | [[Сан-Паўлу]] | align=right | {{Футбол Бразылія|справа}} ! 3:1 | {{Футбол Харватыя}} | [[Нэймар]], {{Гол|29}}, {{Гол|71}} ([[пэнальці (футбол)|пэн]].), [[Аскар дус Сантус|Аскар]], {{Гол|90+1}}; [[Марсэлу Віейра|Марсэлу]], {{Гол|11}} ([[аўтагол]]) | {{Сьцяг Японіі}} [[Юіці Нісімура]] |- | align=center | 13 чэрвеня 2014 | align=center | [[Натал]] | align=right | {{Футбол Мэксыка|справа}} ! 1:0 | {{Футбол Камэрун}} | [[Арыбэ Пэральта|Пэральта]], {{Гол|61}} | {{Сьцяг Калюмбіі}} [[Вільмар Ральдан]] |- | align=center | 17 чэрвеня 2014 | align=center | [[Фарталеза]] | align=right | {{Футбол Бразылія|справа}} ! 0:0 | {{Футбол Мэксыка}} | | {{Сьцяг Турэччыны}} [[Джунэйт Чакыр]] |- | align=center | 18 чэрвеня 2014 | align=center | [[Манаўс]] | align=right | {{Футбол Камэрун|справа}} ! 0:4 | {{Футбол Харватыя}} | [[Івіца Оліч|Оліч]], {{Гол|11}}, [[Іван Пэрышыч|Пэрышыч]], {{Гол|48}}, [[Марыё Манджукіч|Манджукіч]], {{Гол|61}}, {{Гол|73}} | {{Сьцяг Партугаліі}} [[Пэдру Праэнса]] |- | align=center | 23 чэрвеня 2014 | align=center | [[Бразылія (горад)|Бразылія]] | align=right | {{Футбол Камэрун|справа}} ! 1:4 | {{Футбол Бразылія}} | [[Жаэль Матып|Матып]], {{Гол|26}}; [[Нэймар]], {{Гол|17}}, {{Гол|35}}, [[Фрэдэрыку Чавэс Гедэс|Фрэд]], {{Гол|49}}, [[Фэрнандыньню]], {{Гол|84}} | {{Сьцяг Швэцыі}} [[Юнас Эрыксан]] |- | align=center | 23 чэрвеня 2014 | align=center | [[Рэсыфі]] | align=right | {{Футбол Харватыя|справа}} ! 1:3 | {{Футбол Мэксыка}} | [[Іван Пэрышыч|Пэрышыч]], {{Гол|87}}; [[Рафаэль Маркес|Маркес]], {{Гол|72}}, [[Андрэс Гуардада|Гуардада]], {{Гол|75}}, [[Хавіер Эрнандэс Балькасар|Эрнандэс]], {{Гол|82}} | {{Сьцяг Узбэкістану}} [[Раўшан Ірматаў]] |} === Група B === {{ФутболТабліца4 |Каманда1 = {{Футбол Нідэрлянды}}|Г1 = 3|В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|РМ1 = 10—3|А1 = 9|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол Чылі}} |Г2 = 3|В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|РМ2 = 5—3|А2 = 6|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Футбол Гішпанія}} |Г3 = 3|В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|РМ3 = 4—7|А3 = 3| |Каманда4 = {{Футбол Аўстралія}} |Г4 = 3|В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|РМ4 = 3—9|А4 = 0| }} {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 13 чэрвеня 2014 | align=center | [[Салвадор]] | align=right | {{Футбол Гішпанія|справа}} ! 1:5 | {{Футбол Нідэрлянды}} | [[Шабі Алёнса]], {{Гол|27}} ([[пэнальці (футбол)|пэн]].); [[Робін ван Пэрсі|ван Пэрсі]], {{Гол|44}}, {{Гол|72}}, [[Ар’ен Робэн|Робэн]], {{Гол|53}}, {{Гол|80}}, [[Стэфан дэ Врэй|дэ Врэй]], {{Гол|65}} | {{Сьцяг Італіі}} [[Ніколя Рыцолі]] |- | align=center | 13 чэрвеня 2014 | align=center | [[Куяба]] | align=right | {{Футбол Чылі|справа}} ! 3:1 | {{Футбол Аўстралія}} | [[Алексіс Санчэс|Санчэс]], {{Гол|12}}, [[Хорхэ Вальдывія|Вальдывія]], {{Гол|14}}, [[Жан Басэжур|Басэжур]], {{Гол|90+2}}; [[Тым Кэгіл|Кэгіл]], {{Гол|35}} | {{Сьцяг Кот-д’Івуару}} [[Нумандые Дуэ]] |- | align=center | 18 чэрвеня 2014 | align=center | [[Порту-Алегры]] | align=right | {{Футбол Аўстралія|справа}} ! 2:3 | {{Футбол Нідэрлянды}} | [[Тым Кэгіл|Кэгіл]], {{Гол|21}}, [[Міле Едынак|Едынак]], {{Гол|54}} ([[пэнальці (футбол)|пэн]].); [[Ар’ен Робэн|Робэн]], {{Гол|20}}, [[Робін ван Пэрсі|ван Пэрсі]], {{Гол|58}}, [[Мэмфіс Дэпай|Дэпай]], {{Гол|68}} | {{Сьцяг Альжыру}} [[Джамэль Аймудзі]] |- | align=center | 18 чэрвеня 2014 | align=center | [[Рыю-дэ-Жанэйру]] | align=right | {{Футбол Гішпанія|справа}} ! 0:2 | {{Футбол Чылі}} | [[Эдуарда Варгас|Варгас]], {{Гол|20}}, [[Чарлес Арангіс|Арангіс]], {{Гол|43}} | {{Сьцяг ЗША}} [[Марк Гейгер]] |- | align=center | 23 чэрвеня 2014 | align=center | [[Курытыба]] | align=right | {{Футбол Аўстралія|справа}} ! 0:3 | {{Футбол Гішпанія}} | [[Давід Вільля|Вільля]], {{Гол|36}}, [[Фэрнанда Торэс|Торэс]], {{Гол|69}}, [[Хуан Мата|Мата]], {{Гол|82}} | {{Сьцяг Бахрэйну}} [[Наваф Шукрала]] |- | align=center | 23 чэрвеня 2014 | align=center | [[Сан-Паўлу]] | align=right | {{Футбол Нідэрлянды|справа}} ! 2:0 | {{Футбол Чылі}} | [[Лерой Фэр|Фэр]], {{Гол|77}}, [[Мэмфіс Дэпай|Дэпай]], {{Гол|90+2}} | {{Сьцяг Гамбіі}} [[Бакары Гасама]] |} === Група C === {{ФутболТабліца4 |Каманда1 = {{Футбол Калюмбія}} |Г1 = 3|В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|РМ1 = 9—2|А1 = 9|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол Грэцыя}} |Г2 = 3|В2 = 1|Н2 = 1|П2 = 1|РМ2 = 2—4|А2 = 4|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Футбол Кот д’Івуар}}|Г3 = 3|В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|РМ3 = 4—5|А3 = 3| |Каманда4 = {{Футбол Японія}} |Г4 = 3|В4 = 0|Н4 = 1|П4 = 2|РМ4 = 2—6|А4 = 1| }} {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 14 чэрвеня 2014 | align=center | [[Бэлу-Арызонці]] | align=right | {{Футбол Калюмбія|справа}} ! 3:0 | {{Футбол Грэцыя}} | [[Паблё Армэра|Армэра]], {{Гол|5}}, [[Тэафілё Гут’ерэс|Гут’ерэс]], {{Гол|58}}, [[Хамэс Радрыгес|Радрыгес]], {{Гол|90+3}} | {{Сьцяг ЗША}} [[Марк Гейгер]] |- | align=center | 14 чэрвеня 2014 | align=center | [[Рэсыфі]] | align=right | {{Футбол Кот д’Івуар|справа}} ! 2:1 | {{Футбол Японія}} | [[Вільфрэд Бані|Бані]], {{Гол|64}}, [[Жэрвініё]], {{Гол|66}}; [[Кейсуке Хонда|Хонда]], {{Гол|16}} | {{Сьцяг Чылі}} [[Энрыке Осэс]] |- | align=center | 19 чэрвеня 2014 | align=center | [[Бразылія (горад)|Бразылія]] | align=right | {{Футбол Калюмбія|справа}} ! 2:1 | {{Футбол Кот д’Івуар}} | [[Хамэс Радрыгес|Радрыгес]], {{Гол|64}}, [[Хуан Кінтэра|Кінтэра]], {{Гол|70}}; [[Жэрвініё]], {{Гол|73}} | {{Сьцяг Ангельшчыны}} [[Гоўард Ўэб]] |- | align=center | 19 чэрвеня 2014 | align=center | [[Натал]] | align=right | {{Футбол Японія|справа}} ! 0:0 | {{Футбол Грэцыя}} | | {{Сьцяг Сальвадору}} [[Хоэль Агіляр]] |- | align=center | 24 чэрвеня 2014 | align=center | [[Куяба]] | align=right | {{Футбол Японія|справа}} ! 1:4 | {{Футбол Калюмбія}} | [[Сіндзі Акадзакі|Акадзакі]], {{Гол|45+1}}; [[Хуан Куадрада|Куадрада]], {{Гол|17}} ([[пэнальці (футбол)|пэн]].), [[Джэксан Мартынэс|Мартынэс]], {{Гол|55}}, {{Гол|82}}, [[Хамэс Радрыгес|Радрыгес]], {{Гол|90}} | {{Сьцяг Партугаліі}} [[Пэдру Праэнса]] |- | align=center | 24 чэрвеня 2014 | align=center | [[Фарталеза]] | align=right | {{Футбол Грэцыя|справа}} ! 2:1 | {{Футбол Кот д’Івуар}} | [[Андрэас Самарыс|Самарыс]], {{Гол|42}}, [[Ёргас Самарас|Самарас]], {{Гол|90+3}} ([[пэнальці (футбол)|пэн]].); [[Вільфрэд Бані|Бані]], {{Гол|74}} | {{Сьцяг Эквадору}} [[Карляс Вэра]] |} === Група D === {{ФутболТабліца4 |Каманда1 = {{Футбол Коста-Рыка}} |Г1 = 3|В1 = 2|Н1 = 1|П1 = 0|РМ1 = 4—1|А1 = 7|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол Уругвай}} |Г2 = 3|В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|РМ2 = 4—4|А2 = 6|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Футбол Італія}} |Г3 = 3|В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|РМ3 = 2—3|А3 = 3| |Каманда4 = {{Футбол Ангельшчына}}|Г4 = 3|В4 = 0|Н4 = 1|П4 = 2|РМ4 = 2—4|А4 = 1| }} {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 14 чэрвеня 2014 | align=center | [[Фарталеза]] | align=right | {{Футбол Уругвай|справа}} ! 1:3 | {{Футбол Коста-Рыка}} | [[Эдынсан Кавані|Кавані]], {{Гол|24}} ([[пэнальці (футбол)|пэн]].); [[Жаэль Кэмпбэл|Кэмпбэл]], {{Гол|54}}, [[Оскар Дуартэ|Дуартэ]], {{Гол|57}}, [[Марка Ўрэньня|Урэньня]], {{Гол|83}} | {{Сьцяг Нямеччыны}} [[Фэлікс Брых]] |- | align=center | 14 чэрвеня 2014 | align=center | [[Манаўс]] | align=right | {{Футбол Ангельшчына|справа}} ! 1:2 | {{Футбол Італія}} | [[Дэніел Старыдж|Старыдж]], {{Гол|37}}; [[Кляўдыё Маркізіё|Маркізіё]], {{Гол|35}}, [[Марыё Балятэльлі|Балятэльлі]], {{Гол|50}} | {{Сьцяг Нідэрляндаў}} [[Б’ёрн Кёйпэрс]] |- | align=center | 19 чэрвеня 2014 | align=center | [[Сан-Паўлу]] | align=right | {{Футбол Уругвай|справа}} ! 2:1 | {{Футбол Ангельшчына}} | [[Люіс Суарэс|Суарэс]], {{Гол|39}}, {{Гол|85}}; [[Ўэйн Руні|Руні]], {{Гол|75}} | {{Сьцяг Гішпаніі}} [[Карляс Вэляска Карбальлё]] |- | align=center | 20 чэрвеня 2014 | align=center | [[Рэсыфі]] | align=right | {{Футбол Італія|справа}} ! 0:1 | {{Футбол Коста-Рыка}} | [[Браян Руіс|Руіс]], {{Гол|44}} | {{Сьцяг Чылі}} [[Энрыке Осэс]] |- | align=center | 24 чэрвеня 2014 | align=center | [[Натал]] | align=right | {{Футбол Італія|справа}} ! 0:1 | {{Футбол Уругвай}} | [[Дыега Гадын|Гадын]], {{Гол|81}} | {{Сьцяг Мэксыкі}} [[Марка Радрыгес]] |- | align=center | 24 чэрвеня 2014 | align=center | [[Бэлу-Арызонці]] | align=right | {{Футбол Коста-Рыка|справа}} ! 0:0 | {{Футбол Ангельшчына}} | | {{Сьцяг Альжыру}} [[Джамэль Гаймудзі]] |} === Група E === {{ФутболТабліца4 |Каманда1 = {{Футбол Францыя}} |Г1 = 3|В1 = 2|Н1 = 1|П1 = 0|РМ1 = 8—2|А1 = 7|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол Швайцарыя}}|Г2 = 3|В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|РМ2 = 7—6|А2 = 6|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Футбол Эквадор}} |Г3 = 3|В3 = 1|Н3 = 1|П3 = 1|РМ3 = 3—3|А3 = 4| |Каманда4 = {{Футбол Гандурас}} |Г4 = 3|В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|РМ4 = 1—8|А4 = 0| }} {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 15 чэрвеня 2014 | align=center | [[Бразылія (горад)|Бразылія]] | align=right | {{Футбол Швайцарыя|справа}} ! 2:1 | {{Футбол Эквадор}} | [[Адмір Мэгмэдзі|Мэгмэдзі]], {{Гол|48}}, [[Гарыс Сэфэравіч|Сэфэравіч]], {{Гол|90+3}}; [[Энэр Валенсія|Э. Валенсія]], {{Гол|22}} | {{Сьцяг Узбэкістану}} [[Раўшан Ірматаў]] |- | align=center | 15 чэрвеня 2014 | align=center | [[Порту-Алегры]] | align=right | {{Футбол Францыя|справа}} ! 3:0 | {{Футбол Гандурас}} | [[Карым Бэнзэма|Бэнзэма]], {{Гол|45}} ([[пэнальці (футбол)|пэн]].), {{Гол|72}}, [[Ноэль Вальядарэс|Вальядарэс]], {{Гол|48}} ([[аўтагол]]) | {{Сьцяг Бразыліі}} [[Сандра Рыччы]] |- | align=center | 20 чэрвеня 2014 | align=center | [[Салвадор]] | align=right | {{Футбол Швайцарыя|справа}} ! 2:5 | {{Футбол Францыя}} | [[Блерым Джэмайлі|Джэмайлі]], {{Гол|81}}, [[Граніт Джака|Джака]], {{Гол|87}}; [[Аліўе Жыру|Жыру]], {{Гол|17}}, [[Блез Мацюідзі|Мацюідзі]], {{Гол|18}}, [[Мат’ё Вальбуэна|Вальбуэна]], {{Гол|40}}, [[Карым Бэнзэма|Бэнзэма]], {{Гол|67}}, [[Муса Сысако|Сысако]], {{Гол|73}} | {{Сьцяг Нідэрляндаў}} [[Б’ёрн Кёйпэрс]] |- | align=center | 20 чэрвеня 2014 | align=center | [[Курытыба]] | align=right | {{Футбол Гандурас|справа}} ! 1:2 | {{Футбол Эквадор}} | [[Карлё Костлі|Костлі]], {{Гол|31}}; [[Энэр Валенсія|Э. Валенсія]], {{Гол|34}}, {{Гол|65}} | {{Сьцяг Аўстраліі}} [[Бэн Ўільямз]] |- | align=center | 25 чэрвеня 2014 | align=center | [[Манаўс]] | align=right | {{Футбол Гандурас|справа}} ! 0:3 | {{Футбол Швайцарыя}} | [[Джэрдан Шакіры|Шакіры]] {{Гол|6}}, {{Гол|31}}, {{Гол|71}} | {{Сьцяг Аргентыны}} [[Нэстар Пітана]] |- | align=center | 25 чэрвеня 2014 | align=center | [[Рыю-дэ-Жанэйру]] | align=right | {{Футбол Эквадор|справа}} ! 0:0 | {{Футбол Францыя}} | | {{Сьцяг Кот-д’Івуару}} [[Нумандые Дуэ]] |} === Група F === {{ФутболТабліца4 |Каманда1 = {{Футбол Аргентына}} |Г1 = 3|В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|РМ1 = 6—3|А1 = 9|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол Нігерыя}} |Г2 = 3|В2 = 1|Н2 = 1|П2 = 1|РМ2 = 3—3|А2 = 4|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{nobr|{{Футбол Босьнія і Герцагавіна}}}}|Г3 = 3|В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|РМ3 = 4—4|А3 = 3| |Каманда4 = {{Футбол Іран}} |Г4 = 3|В4 = 0|Н4 = 1|П4 = 2|РМ4 = 1—4|А4 = 1| }} {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 15 чэрвеня 2014 | align=center | [[Рыю-дэ-Жанэйру]] | align=right | {{Футбол Аргентына|справа}} ! 2:1 | {{Футбол Босьнія і Герцагавіна}} | [[Сэяд Калашынац|Калашынац]], {{Гол|3}} ([[аўтагол]]), [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]], {{Гол|65}}; [[Вэдад Ібішэвіч|Ібішэвіч]], {{Гол|84}} | {{Сьцяг Сальвадору}} [[Хоэль Агіляр]] |- | align=center | 16 чэрвеня 2014 | align=center | [[Курытыба]] | align=right | {{Футбол Іран|справа}} ! 0:0 | {{Футбол Нігерыя}} | | {{Сьцяг Эквадору}} [[Карляс Вэра]] |- | align=center | 21 чэрвеня 2014 | align=center | [[Бэлу-Арызонці]] | align=right | {{Футбол Аргентына|справа}} ! 1:0 | {{Футбол Іран}} | [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]], {{Гол|90+1}} | {{Сьцяг Сэрбіі}} [[Міларад Мажыч]] |- | align=center | 21 чэрвеня 2014 | align=center | [[Куяба]] | align=right | {{Футбол Нігерыя|справа}} ! 1:0 | {{Футбол Босьнія і Герцагавіна}} | [[Пітэр Адэмвінгі|Адэмвінгі]], {{Гол|29}} | {{Сьцяг Новай Зэляндыі}} [[Пітэр О’Ліры]] |- | align=center | 25 чэрвеня 2014 | align=center | [[Порту-Алегры]] | align=right | {{Футбол Нігерыя|справа}} ! 2:3 | {{Футбол Аргентына}} | [[Агмэд Муса|Муса]] {{Гол|4}}, {{Гол|47}}; [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|3}}, {{Гол|45+1}}, [[Маркас Роха|Роха]] {{Гол|50}} | {{Сьцяг Італіі}} [[Ніколя Рыцолі]] |- | align=center | 25 чэрвеня 2014 | align=center | [[Салвадор]] | align=right | {{Футбол Босьнія і Герцагавіна|справа}} ! 3:1 | {{Футбол Іран}} | [[Эдзін Джэка|Джэка]] {{Гол|23}}, [[Міралем П’яніч|П’яніч]] {{Гол|59}}, [[Аўдыя Вэршаевіч|Вэршаевіч]] {{Гол|83}}; [[Рэза Гучанэджад|Гучанэджад]] {{Гол|82}} | {{Сьцяг Гішпаніі}} [[Карляс Вэляска Карбальлё]] |} === Група G === {{ФутболТабліца4 |Каманда1 = {{Футбол Нямеччына}} |Г1 = 3|В1 = 2|Н1 = 1|П1 = 0|РМ1 = 7—2|А1 = 7|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол ЗША}} |Г2 = 3|В2 = 1|Н2 = 1|П2 = 1|РМ2 = 4—4|А2 = 4|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Футбол Партугалія}}|Г3 = 3|В3 = 1|Н3 = 1|П3 = 1|РМ3 = 4—7|А3 = 4| |Каманда4 = {{Футбол Гана}} |Г4 = 3|В4 = 0|Н4 = 1|П4 = 2|РМ4 = 4—6|А4 = 1| }} {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 16 чэрвеня 2014 | align=center | [[Салвадор]] | align=right | {{Футбол Нямеччына|справа}} ! 4:0 | {{Футбол Партугалія}} | [[Томас Мюлер|Мюлер]], {{Гол|12}} ([[пэнальці (футбол)|пэн]].), {{Гол|45+1}}, {{Гол|78}}, [[Матс Гумэльс|Гумэльс]], {{Гол|32}} | {{Сьцяг Сэрбіі}} [[Міларад Мажыч]] |- | align=center | 16 чэрвеня 2014 | align=center | [[Натал]] | align=right | {{Футбол Гана|справа}} ! 1:2 | {{Футбол ЗША}} | [[Андрэ Аю|А. Аю]], {{Гол|82}}; [[Клінт Дэмпсі|Дэмпсі]], {{Гол|1}}, [[Джон Брукс|Брукс]], {{Гол|86}} | {{Сьцяг Швэцыі}} [[Юнас Эрыксан]] |- | align=center | 21 чэрвеня 2014 | align=center | [[Фарталеза]] | align=right | {{Футбол Нямеччына|справа}} ! 2:2 | {{Футбол Гана}} | [[Марыё Гёцэ|Гёцэ]], {{Гол|51}}, [[Міраслаў Клёзэ|Клёзэ]], {{Гол|71}}; [[Андрэ Аю|А. Аю]], {{Гол|54}}, [[Асамоа Г’ян|Г’ян]], {{Гол|63}} | {{Сьцяг Бразыліі}} [[Сандра Рыччы]] |- | align=center | 22 чэрвеня 2014 | align=center | [[Манаўс]] | align=right | {{Футбол ЗША|справа}} ! 2:2 | {{Футбол Партугалія}} | [[Джэрмэйн Джонз|Джонз]], {{Гол|64}}, [[Клінт Дэмпсі|Дэмпсі]], {{Гол|81}}; [[Нані]], {{Гол|5}}, [[Сылвэштры Варэла|Варэла]], {{Гол|90+5}} | {{Сьцяг Аргентыны}} [[Нэстар Пітана]] |- | align=center | 26 чэрвеня 2014 | align=center | [[Рэсыфі]] | align=right | {{Футбол ЗША|справа}} ! 0:1 | {{Футбол Нямеччына}} | [[Томас Мюлер|Мюлер]], {{Гол|55}} | {{Сьцяг Узбэкістану}} [[Раўшан Ірматаў]] |- | align=center | 26 чэрвеня 2014 | align=center | [[Бразылія (горад)|Бразылія]] | align=right | {{Футбол Партугалія|справа}} ! 2:1 | {{Футбол Гана}} | [[Джон Бой|Бой]], {{Гол|12}} (аўтагол), [[Крыштыяну Раналду|Раналду]], {{Гол|80}}; [[Асамоа Г’ян|Г’ян]], {{Гол|57}} | {{Сьцяг Бахрэйну}} [[Наваф Шукурала]] |} === Група H === {{ФутболТабліца4 |Каманда1 = {{Футбол Бэльгія}} |Г1 = 3|В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|РМ1 = 4—1|А1 = 9|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Футбол Альжыр}} |Г2 = 3|В2 = 1|Н2 = 1|П2 = 1|РМ2 = 6—5|А2 = 4|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Футбол Расея}} |Г3 = 3|В3 = 0|Н3 = 2|П3 = 1|РМ3 = 2—3|А3 = 2| |Каманда4 = {{Футбол Рэспубліка Карэя}}|Г4 = 3|В4 = 0|Н4 = 1|П4 = 2|РМ4 = 3—6|А4 = 1| }} {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 17 чэрвеня 2014 | align=center | [[Бэлу-Арызонці]] | align=right | {{Футбол Бэльгія|справа}} ! 2:1 | {{Футбол Альжыр}} | [[Маруан Фэляйні|Фэляйні]], {{Гол|70}}, [[Дрыс Мэртэнс|Мэртэнс]], {{Гол|80}}; [[Сафіян Фэгулі|Фэгулі]], {{Гол|24}} ([[пэнальці (футбол)|пэн]].) | {{Сьцяг Мэксыкі}} [[Марка Радрыгес]] |- | align=center | 17 чэрвеня 2014 | align=center | [[Куяба]] | align=right | {{Футбол Расея|справа}} ! 1:1 | {{Футбол Рэспубліка Карэя}} | [[Аляксандар Кержакоў|Кержакоў]], {{Гол|74}}; [[Лі Гін-Хо]], {{Гол|68}} | {{Сьцяг Аргентыны}} [[Нэстар Пітана]] |- | align=center | 22 чэрвеня 2014 | align=center | [[Рыю-дэ-Жанэйру]] | align=right | {{Футбол Бэльгія|справа}} ! 1:0 | {{Футбол Расея}} | [[Дывок Арыгі|Арыгі]], {{Гол|88}} | {{Сьцяг Нямеччыны}} [[Фэлікс Брых]] |- | align=center | 22 чэрвеня 2014 | align=center | [[Порту-Алегры]] | align=right | {{Футбол Рэспубліка Карэя|справа}} ! 2:4 | {{Футбол Альжыр}} | [[Сон Хын-Мін]], {{Гол|50}}, [[Ку Джа-Чоль]], {{Гол|72}}; [[Іслам Сьлімані|Сьлімані]], {{Гол|26}}, [[Рафік Халіш|Халіш]], {{Гол|28}}, [[Абдэльмумэн Джабу|Джабу]], {{Гол|38}}, [[Ясын Браімі|Браімі]], {{Гол|62}} | {{Сьцяг Калюмбіі}} [[Вільмар Ральдан]] |- | align=center | 26 чэрвеня 2014 | align=center | [[Сан-Паўлу]] | align=right | {{Футбол Рэспубліка Карэя|справа}} ! 0:1 | {{Футбол Бэльгія}} | [[Ян Вэртонген|Вэртонген]], {{Гол|78}} | {{Сьцяг Аўстраліі}} [[Бэн Ўільямз]] |- | align=center | 26 чэрвеня 2014 | align=center | [[Курытыба]] | align=right | {{Футбол Альжыр|справа}} ! 1:1 | {{Футбол Расея}} | [[Іслам Сьлімані|Сьлімані]], {{Гол|60}}; [[Аляксандар Какорын|Какорын]], {{Гол|6}} | {{Сьцяг Турэччыны}} [[Джунэйт Чакыр]] |} == Плэй-оф == {{Турнір16 |28 чэрвеня — [[Бэлу-Арызонці]] |'''{{Футбол Бразылія}}'''|'''1 (3)'''²|{{Футбол Чылі}}|1 (2) |28 чэрвеня — [[Рыю-дэ-Жанэйру]] |'''{{Футбол Калюмбія}}'''|'''2'''|{{Футбол Уругвай}}|0 |30 чэрвеня — [[Бразылія (горад)|Бразылія]] |'''{{Футбол Францыя}}'''|'''2'''|{{Футбол Нігерыя}}|0 |30 чэрвеня — [[Порту-Алегры]] |'''{{Футбол Нямеччына}}'''|'''2'''¹|{{Футбол Альжыр}}|1 |29 чэрвеня — [[Фарталеза]] |'''{{Футбол Нідэрлянды}}'''|'''2'''|{{Футбол Мэксыка}}|1 |29 чэрвеня — [[Рэсыфі]] |'''{{Футбол Коста-Рыка}}'''|'''1 (5)'''²|{{Футбол Грэцыя}}|1 (3) |1 ліпеня — [[Сан-Паўлу]] |'''{{Футбол Аргентына}}'''|'''1'''¹|{{Футбол Швайцарыя}}|0 |1 ліпеня — [[Салвадор]] |'''{{Футбол Бэльгія}}'''|'''2'''¹|{{Футбол ЗША}}|1 |4 ліпеня — [[Фарталеза]] |'''{{Футбол Бразылія}}'''|'''2'''|{{Футбол Калюмбія}}|1 |4 ліпеня — [[Рыю-дэ-Жанэйру]] |{{Футбол Францыя}}|0|'''{{Футбол Нямеччына}}'''|'''1''' |5 ліпеня — [[Салвадор]] |'''{{Футбол Нідэрлянды}}'''|'''0 (4)'''²|{{Футбол Коста-Рыка}}|0 (3) |5 ліпеня — [[Бразылія (горад)|Бразылія]] |'''{{Футбол Аргентына}}'''|'''1'''|{{Футбол Бэльгія}}|0 |8 ліпеня — [[Бэлу-Арызонці]] |{{Футбол Бразылія}}|1|'''{{Футбол Нямеччына}}'''|'''7''' |9 ліпеня — [[Сан-Паўлу]] |{{Футбол Нідэрлянды}}|0 (2)²|'''{{Футбол Аргентына}}'''|'''0 (4)''' |13 ліпеня — [[Рыю-дэ-Жанэйру]] |'''{{Футбол Нямеччына}}'''|'''1'''¹|{{Футбол Аргентына}}|0 |12 ліпеня — [[Бразылія (горад)|Бразылія]] |{{Футбол Бразылія}}|0|'''{{Футбол Нідэрлянды}}'''|'''3''' }} :<small>¹ — матч завершыўся ў дадатковы час :² — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці</small> === 1/8 фіналу === {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 28 чэрвеня 2014 | align=center | [[Бэлу-Арызонці]] | align=right | {{Футбол Бразылія|справа}} ! 1:1 (3:2, [[пэнальці (футбол)|пэн]].) | {{Футбол Чылі}} | [[Давід Луіс]], {{Гол|18}}; [[Алексіс Санчэс|Санчэс]], {{Гол|32}} | {{Сьцяг Ангельшчыны}} [[Гоўард Ўэб]] |- | align=center | 28 чэрвеня 2014 | align=center | [[Рыю-дэ-Жанэйру]] | align=right | {{Футбол Калюмбія|справа}} ! 2:0 | {{Футбол Уругвай}} | [[Хамэс Радрыгес|Радрыгес]], {{Гол|28}}, {{Гол|50}} | {{Сьцяг Нідэрляндаў}} [[Б’ёрн Кёйпэрс]] |- | align=center | 29 чэрвеня 2014 | align=center | [[Фарталеза]] | align=right | {{Футбол Нідэрлянды|справа}} ! 2:1 | {{Футбол Мэксыка}} | [[Вэсьлі Снэйдэр|Снэйдэр]], {{Гол|88}}, [[Кляас-Ян Гюнтэляар|Гюнтэляар]], {{Гол|90+4}} ([[пэнальці (футбол)|пэн]].); [[Джавані дос Сантас|дос Сантас]], {{Гол|48}} | {{Сьцяг Партугаліі}} [[Пэдру Праэнса]] |- | align=center | 29 чэрвеня 2014 | align=center | [[Рэсыфі]] | align=right | {{Футбол Коста-Рыка|справа}} ! 1:1 (5:3, [[пэнальці (футбол)|пэн]].) | {{Футбол Грэцыя}} | [[Браян Руіс|Руіс]], {{Гол|52}}; [[Сакратыс Папастатопуляс|Папастатопуляс]], {{Гол|90+1}} | {{Сьцяг Аўстраліі}} [[Бэн Ўільямз]] |- | align=center | 30 чэрвеня 2014 | align=center | [[Бразылія (горад)|Бразылія]] | align=right | {{Футбол Францыя|справа}} ! 2:0 | {{Футбол Нігерыя}} | [[Поль Пагба|Пагба]], {{Гол|79}}, [[Джозэф Ёба|Ёба]], {{Гол|90+2}} ([[аўтагол]]) | {{Сьцяг ЗША}} [[Марк Гейгер]] |- | align=center | 30 чэрвеня 2014 | align=center | [[Порту-Алегры]] | align=right | {{Футбол Нямеччына|справа}} ! 2:1 ([[дадатковы час (футбол)|д. ч.]]) | {{Футбол Альжыр}} | [[Андрэ Шурле|Шурле]], {{Гол|92}}, [[Мэсут Эзіль|Эзіль]], {{Гол|120}}; [[Абдэльмумэн Джабу|Джабу]], {{Гол|120+1}} | {{Сьцяг Бразыліі}} [[Сандра Рыччы]] |- | align=center | 1 ліпеня 2014 | align=center | [[Сан-Паўлу]] | align=right | {{Футбол Аргентына|справа}} ! 1:0 ([[дадатковы час (футбол)|д. ч.]]) | {{Футбол Швайцарыя}} | [[Анхэль Ды Марыя|Ды Марыя]], {{Гол|118}} | {{Сьцяг Швэцыі}} [[Юнас Эрыксан]] |- | align=center | 1 ліпеня 2014 | align=center | [[Салвадор]] | align=right | {{Футбол Бэльгія|справа}} ! 2:1 ([[дадатковы час (футбол)|д. ч.]]) | {{Футбол ЗША}} | [[Кевін дэ Бройнэ|дэ Бройнэ]], {{Гол|93}}, [[Рамэлю Люкаку|Люкаку]], {{Гол|105}}; [[Джуліян Грын|Грын]], {{Гол|107}} | {{Сьцяг Альжыру}} [[Джамэль Гаймудзі]] |} === 1/4 фіналу === {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 4 ліпеня 2014 | align=center | [[Рыю-дэ-Жанэйру]] | align=right | {{Футбол Францыя|справа}} ! 0:1 | {{Футбол Нямеччына}} | [[Матс Гумэльс|Гумэльс]], {{Гол|13}} | {{Сьцяг Аргентыны}} [[Нэстар Пітана]] |- | align=center | 4 ліпеня 2014 | align=center | [[Фарталеза]] | align=right | {{Футбол Бразылія|справа}} ! 2:1 | {{Футбол Калюмбія}} | [[Т’ягу Сылва|Сылва]], {{Гол|7}}, [[Давід Луіс]], {{Гол|69}}; [[Хамэс Радрыгес|Радрыгес]], {{Гол|80}} ([[Пэнальці (футбол)|пэн.]]) | {{Сьцяг Гішпаніі}} [[Карляс Вэляска Карбальлё]] |- | align=center | 5 ліпеня 2014 | align=center | [[Бразылія (горад)|Бразылія]] | align=right | {{Футбол Аргентына|справа}} ! 1:0 | {{Футбол Бэльгія}} | [[Гансалё Ігуаін|Ігуаін]], {{Гол|8}} | {{Сьцяг Італіі}} [[Ніколя Рыцолі]] |- | align=center | 5 ліпеня 2014 | align=center | [[Салвадор]] | align=right | {{Футбол Нідэрлянды|справа}} ! 0:0 (4:3, [[пэнальці (футбол)|пэн]].) | {{Футбол Коста-Рыка}} | | {{Сьцяг Узбэкістану}} [[Раўшан Ірматаў]] |} === 1/2 фіналу === {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 8 ліпеня 2014 | align=center | [[Бэлу-Арызонці]] | align=right | {{Футбол Бразылія|справа}} ! 1:7 | {{Футбол Нямеччына}} | [[Аскар дус Сантус|Аскар]], {{Гол|90}} ;[[Томас Мюлер|Мюлер]], {{Гол|11}}, [[Міраслаў Клёзэ|Клёзэ]], {{Гол|23}}, [[Тоні Кроос|Кроос]], {{Гол|24}}, {{Гол|26}}, [[Самі Хэдыра|Хэдыра]], {{Гол|29}}, [[Андрэ Шурле|Шурле]], {{Гол|69}}, {{Гол|79}} | {{Сьцяг Мэксыкі}} [[Марка Радрыгес]] |- | align=center | 9 ліпеня 2014 | align=center | [[Сан-Паўлу]] | align=right | {{Футбол Нідэрлянды|справа}} ! 0:0 (2:4, [[пэнальці (футбол)|пэн]].) | {{Футбол Аргентына}} | | {{Сьцяг Турэччыны}} [[Джунэйт Чакыр]] |} === Матча за 3-е месца === {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 12 ліпеня 2014 | align=center | [[Бразылія (горад)|Бразылія]] | align=right | {{Футбол Бразылія|справа}} ! 0:3 | {{Футбол Нідэрлянды}} | [[Робін ван Пэрсі|ван Пэрсі]], {{Гол|3}} ([[пэнальці (футбол)|пэн]].), [[Дэлі Блінд|Блінд]], {{Гол|17}}, [[Джарджыніё Вэйнальдум|Вэйнальдум]], {{Гол|90+1}} | {{Сьцяг Альжыру}} [[Джамэль Гаймудзі]] |} === Фінал === {| class="wikitable" style="font-size: 85%; width: 100%;" ! Дата ! Месца ! colspan="3" | Вынік ! Аўтары галоў ! Судзьдзя |- | align=center | 13 ліпеня 2014 | align=center | [[Рыю-дэ-Жанэйру]] | align=right | {{Футбол Нямеччына|справа}} ! 1:0 ([[дадатковы час (футбол)|д. ч.]]) | {{Футбол Аргентына}} | [[Марыё Гёцэ|Гёцэ]], {{Гол|113}} | {{Сьцяг Італіі}} [[Ніколя Рыцолі]] |} == Статыстыка == === Бамбардзіры === Наступныя гульцы забівалі галы на турніры<ref>[https://web.archive.org/web/20141231163656/http://www.fifa.com/worldcup/awards/golden-boot/index.html Adidas Golden Boot]. FIFA.com.</ref>: ;6 галоў * {{Сьцяг|Калюмбія}} [[Хамэс Радрыгес]] ;5 галоў * {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Томас Мюлер]] ;4 галы * {{Сьцяг|Аргентына}} [[Ліянэль Мэсі]] * {{Сьцяг|Бразылія}} [[Нэймар]] * {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Робін ван Пэрсі]] ;3 галы {| |- | * {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Ар’ен Робэн]] * {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Андрэ Шурле]] | * {{Сьцяг|Францыя}} [[Карым Бэнзэма]] * {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Джэрдан Шакіры]] | * {{Сьцяг|Эквадор}} [[Энэр Валенсія]] |} ;2 галы {| |- | * {{Сьцяг|Альжыр}} [[Абдэльмумэн Джабу]] * {{Сьцяг|Альжыр}} [[Іслам Сьлімані]] * {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Тым Кэгіл]] * {{Сьцяг|Бразылія}} [[Давід Луіс]] * {{Сьцяг|Бразылія}} [[Аскар дус Сантус|Аскар]] * {{Сьцяг|Гана}} [[Андрэ Аю]] * {{Сьцяг Ганы|22пкс}} [[Асамоа Г’ян]] | * {{Сьцяг|ЗША}} [[Клінт Дэмпсі]] * {{Сьцяг Калюмбіі|22пкс}} [[Джэксан Мартынэс]] * {{Сьцяг|Коста-Рыка}} [[Браян Руіс]] * {{Сьцяг|Кот д’Івуар}} [[Вільфрэд Бані]] * {{Сьцяг|Кот д’Івуар}} [[Жэрвініё]] * {{Сьцяг|Нігерыя}} [[Агмэд Муса]] * {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Мэмфіс Дэпай]] * {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Марыё Гёцэ]] | * {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Матс Гумэльс]] * {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Міраслаў Клёзэ]] * {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Тоні Кроос]] * {{Сьцяг|Уругвай}} [[Люіс Суарэс]] * {{Сьцяг|Харватыя}} [[Марыё Манджукіч]] * {{Сьцяг|Харватыя}} [[Іван Пэрышыч]] * {{Сьцяг|Чылі}} [[Алексіс Санчэс]] |} ;1 гол {| |- | * {{Сьцяг|Альжыр}} [[Ясын Браімі]] * {{Сьцяг|Альжыр}} [[Сафіян Фэгулі]] * {{Сьцяг|Альжыр}} [[Рафік Халіш]] * {{Сьцяг|Ангельшчына}} [[Дэніел Старыдж]] * {{Сьцяг|Ангельшчына}} [[Ўэйн Руні]] * {{Сьцяг|Аргентына}} [[Анхэль Ды Марыя]] * {{Сьцяг|Аргентына}} [[Гансалё Ігуаін]] * {{Сьцяг|Аргентына}} [[Маркас Роха]] * {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Міле Едынак]] * {{Сьцяг|Босьнія і Герцагавіна}} [[Аўдыя Вэршаевіч]] * {{Сьцяг|Босьнія і Герцагавіна}} [[Эдзін Джэка]] * {{Сьцяг|Босьнія і Герцагавіна}} [[Вэдад Ібішэвіч]] * {{Сьцяг|Босьнія і Герцагавіна}} [[Міралем П’яніч]] * {{Сьцяг|Бразылія}} [[Т’ягу Сылва]] * {{Сьцяг|Бразылія}} [[Фрэдэрыку Чавэс Гедэс|Фрэд]] * {{Сьцяг|Бразылія}} [[Фэрнандыньню]] * {{Сьцяг|Бэльгія}} [[Дывок Арыгі]] * {{Сьцяг|Бэльгія}} [[Ян Вэртонген]] * {{Сьцяг|Бэльгія}} [[Кевін дэ Бройнэ]] * {{Сьцяг|Бэльгія}} [[Рамэлю Люкаку]] * {{Сьцяг|Бэльгія}} [[Дрыс Мэртэнс]] * {{Сьцяг|Бэльгія}} [[Маруан Фэляйні]] * {{Сьцяг|Гандурас}} [[Карлё Костлі]] * {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Шабі Алёнса]] * {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Давід Вільля]] * {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Хуан Мата]] * {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Фэрнанда Торэс]] * {{Сьцяг Грэцыі|22пкс}} [[Сакратыс Папастатопуляс]] | * {{Сьцяг Грэцыі|22пкс}} [[Ёргас Самарас]] * {{Сьцяг Грэцыі|22пкс}} [[Андрэас Самарыс]] * {{Сьцяг|ЗША}} [[Джон Брукс]] * {{Сьцяг|ЗША}} [[Джуліян Грын]] * {{Сьцяг|ЗША}} [[Джэрмэйн Джонз]] * {{Сьцяг|Італія}} [[Марыё Балятэльлі]] * {{Сьцяг|Італія}} [[Кляўдыё Маркізіё]] * {{Сьцяг|Іран}} [[Рэза Гучанэджад]] * {{Сьцяг|Калюмбія}} [[Паблё Армэра]] * {{Сьцяг|Калюмбія}} [[Тэафілё Гут’ерэс]] * {{Сьцяг|Калюмбія}} [[Хуан Кінтэра]] * {{Сьцяг|Калюмбія}} [[Хуан Куадрада]] * {{Сьцяг Камэруну|22пкс}} [[Жаэль Матып]] * {{Сьцяг|Рэспубліка Карэя}} [[Ку Джа-Чоль]] * {{Сьцяг|Рэспубліка Карэя}} [[Лі Гін-Хо]] * {{Сьцяг|Рэспубліка Карэя}} [[Сон Хын-Мін]] * {{Сьцяг|Коста-Рыка}} [[Оскар Дуартэ]] * {{Сьцяг|Коста-Рыка}} [[Жаэль Кэмпбэл]] * {{Сьцяг|Коста-Рыка}} [[Марка Ўрэньня]] * {{Сьцяг|Мэксыка}} [[Андрэс Гуардада]] * {{Сьцяг|Мэксыка}} [[Джавані дос Сантас]] * {{Сьцяг|Мэксыка}} [[Рафаэль Маркес]] * {{Сьцяг|Мэксыка}} [[Арыбэ Пэральта]] * {{Сьцяг|Мэксыка}} [[Хавіер Эрнандэс Балькасар|Хавіер Эрнандэс]] * {{Сьцяг Нігерыі|22пкс}} [[Пітэр Адэмвінгі]] * {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Дэлі Блінд]] * {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Стэфан дэ Врэй]] * {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Джарджыніё Вэйнальдум]] | * {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Кляас-Ян Гюнтэляар]] * {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Вэсьлі Снэйдэр]] * {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Лерой Фэр]] * {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Самі Хэдыра]] * {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Мэсут Эзіль]] * {{Сьцяг Партугаліі|22пкс}} [[Сылвэштры Варэла]] * {{Сьцяг Партугаліі|22пкс}} [[Нані]] * {{Сьцяг Партугаліі|22пкс}} [[Крыштыяну Раналду]] * {{Сьцяг|Расея}} [[Аляксандар Какорын]] * {{Сьцяг|Расея}} [[Аляксандар Кержакоў]] * {{Сьцяг|Уругвай}} [[Дыега Гадын]] * {{Сьцяг|Уругвай}} [[Эдынсан Кавані]] * {{Сьцяг|Францыя}} [[Мат’ё Вальбуэна]] * {{Сьцяг|Францыя}} [[Аліўе Жыру]] * {{Сьцяг|Францыя}} [[Блез Мацюідзі]] * {{Сьцяг|Францыя}} [[Поль Пагба]] * {{Сьцяг|Францыя}} [[Муса Сысако]] * {{Сьцяг|Харватыя}} [[Івіца Оліч]] * {{Сьцяг|Чылі}} [[Жан Басэжур]] * {{Сьцяг|Чылі}} [[Хорхэ Вальдывія]] * {{Сьцяг|Чылі}} [[Эдуарда Варгас]] * {{Сьцяг|Чылі}} [[Чарлес Арангіс]] * {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Граніт Джака]] * {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Блерым Джэмайлі]] * {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Адмір Мэгмэдзі]] * {{Сьцяг|Швайцарыя}} [[Гарыс Сэфэравіч]] * {{Сьцяг|Японія}} [[Сіндзі Акадзакі]] * {{Сьцяг|Японія}} [[Кейсуке Хонда]] |} ;Аўтагалы {| |- | * {{Сьцяг Босьніі і Герцагавіны|22пкс}} [[Сэяд Калашынац]] * {{Сьцяг|Бразылія}} [[Марсэлу Віейра|Марсэлу]] | * {{Сьцяг|Гана}} [[Джон Бой]] * {{Сьцяг|Гандурас}} [[Ноэль Вальядарэс]] | * {{Сьцяг|Нігерыя}} [[Джозэф Ёба]] |} == Узнагароды == Па выніках турніру былі ўручаныя наступныя ўзнагароды: * Залаты мяч (найлепшаму гульцу турніру) — [[Ліянэль Мэсі]] * Залатая буца (найлепшаму бамбардзіру) — [[Хамэс Радрыгес]] * Залатая пальчатка (найлепшаму брамніку) — [[Мануэль Ноер]] * Найлепшы малады гулец — [[Поль Пагба]] * Прыз добрасумленнай гульні — [[Зборная Калюмбіі па футболе|зборная Калюмбіі]] == Спрэчкі == === Пратэсты === [[Файл:914787-protesto copa rio de janeiro-2279.jpg|міні|250пкс|Дэманстрацыя ў [[Рыю-дэ-Жанэйру]] 15 траўня 2014 году]] Да цырымоніі адкрыцьця ў 2013 годзе Кубка Канфэдэрацыяў ў Бразыліі, па гарадох краіны-арганізатара прайшлі дэманстрацыі незадаволеных у памерах дзяржаўных сродкаў, якія былі выдаткаваныя на арганізацыю правядзеньня чэмпіянату сьвету па футболе<ref>[https://web.archive.org/web/20150518101052/http://www.voanews.com/content/brazil-japan-confederations-cup/1682679.html Brazil Beats Japan, Protests Spoil Confederations Cup Opening Day]. Voice of America.</ref>. Прэзыдэнт Бразыліі [[Дылма Русэф]] і прэзыдэнт ФІФА [[Зэп Блятэр]] былі моцна асьвістаныя падчас сваіх прамоваў на адкрыцьці турніру ў 2013 годзе, згодна з чым было прынята рашэньне не рабіць прамовы на цырымоніі адкрыцьця чэмпіянату сьвету ў 2014 годзе<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-26539972 Fifa scraps speeches to avoid protest]. BBC Sport</ref>. === Будвайзэр === Пасьля шматлікіх сьмерцяў на футбольных стадыёнах Бразылія ў 2003 годзе прыняла закон аб забароне продажу алькаголю на стадыёнах. Аднак [[ФІФА]] запатрабавала, каб падчас чэмпіянату продаж алькаголю ўсё ж такі быў дазволены, таму што кампанія «[[Будвайзэр]]» зьяўляецца галоўным спонсарам Кубка сьвету й афіцыйным півам чэмпіянату сьвету па футболе яшчэ з 1986 году. Дзякуючы гэтаму Бразылія прыняла закон, які дазволіў продаж алькаголю ў час Кубку сьвету<ref>[http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2012/03/07/148155110/brazil-moves-to-ease-soccer-beer-ban-as-world-cup-spat-with-fifa-grows Brazil Moves To Ease Soccer Beer Ban, As World Cup Spat With FIFA Grows]. NPR</ref><ref>[http://en.mercopress.com/2012/05/10/brazilian-senate-approves-budweiser-bill-ending-dispute-with-fifa-over-world-cup-sponsoring Brazilian Senate approves ‘Budweiser bill’ ending dispute with FIFA over World Cup sponsoring]. Merco Press</ref>. === Правапарушэньні === 18 чэрвеня каля 100 чылійскіх прыхільнікаў, якія сабраліся за межамі стадыёну «[[Маракана]]», прарвалі шэрагі бясьпекі, пасьля адзін з прыхільнікаў адцягнуў увагу ахоўнікаў. Яны дасягнулі пакояў прэс-цэнтру, дзе разьбілі шкляныя дзьверы. Вайсковая паліцыя паведаміла, што 85 чылійцаў былі затрыманыя падчас гэтых падзеяў. Раней 15 чэрвеня прыблізна каля 20 аргентынцаў зрабілі аналягічнае правапарушэньне падчас матчу Аргентына — Босьнія<ref>[http://www.theguardian.com/football/2014/jun/18/world-cup-2014-chile-fans-maracana-spain World Cup 2014: Chile fans invade Maracanã before Spain game]. The Guardian</ref>. == У масавай культуры == Тэма чэмпіянату была абыграная як галоўная сюжэтная лінія аднаго з эпізодаў 25 сэзону мультсэрыялу «[[Сымпсаны]]», дзе галоўнага пэрсанажа, [[Гамэр Сымпсан|Гамэра Сымпсана]], запрашаюць ў Бразылію ў якасьці судзьдзі футбольных гульняў. Таксама, згодна з вынікамі эпізоду, пераможцам чэмпіянату становіцца каманда Нямеччыны, якая выйграла фінальны матч супраць каманды Бразыліі зь лікам 2:0. == Крыніцы == {{Крыніцы|1=2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20131120042645/http://www.fifa.com/worldcup/index.html Афіцыйны сайт] {{Чэмпіянаты сьвету па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году| ]] a7o4kvpbwdxc4y3tfyp7oge92ru0d3s 0 143048 2670372 2646934 2026-05-23T20:49:00Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670372 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ле́ан Гарэ́цка''' ({{мова-de|Leon Goretzka}}; {{Н}} 6 лютага 1995 году, [[Бохум]], [[Нямеччына]]) — нямецкі футбаліст, які выступае за клюб «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» і [[зборная Нямеччыны па футболе|нацыянальную зборную Нямеччыны]] на пазыцыі паўабаронцы. == Кар’ера == Выхаванец акадэміі «Бохуму». 4 жніўня 2012 году дэбютаваў за «Бохум» у матчы [[Бундэсьліга 2|другой Бундэсьлігі]] супраць каманды [[Дынама Дрэздэн]] (2:1)<ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/spieltag/2-bundesliga/2012-13/1/1441351/spielbericht_vfl-bochum-8_dynamo-dresden-65.html Trio infernale: Iashvili, Goretzka und Freier]. www.kicker.de</ref>. У хуткім часе Леан Гарэцка стаўся ключавым гульцом каманды й ужо восеньню 2012 году было вядома пра інтарэс да яго з боку мадрыдзкага «[[Рэал Мадрыд|Рэалу]]»<ref>[http://www.sports.ru/football/144400886.html «Реал» интересуется 17-летним игроком «Бохума» Горетцкой]. www.sports.ru</ref>, на той момант Гарэцка правёў у другой Бундэсьлізе ўжо 10 матчаў, у якіх забіў 1 гол. Усяго ў сваім дэбютным сэзоне ў другой Бундэсьлізе Гарэцка правёў 32 матчы, у якіх забіў 4 галы й аддаў 5 галявых перадач, акрамя таго правёў 4 матчы ў [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубку Нямеччыны]], у якіх аддаў 2 галявыя перадачы. Летам 2013 году Гарэцка стаў трансфэрнай цэльлю мностваў клюбаў [[Бундэсьліга|Бундэсьлігі]], у чэрвені 2013 узьнікла інфармацыя аб тым, што Гарэцка ўжо заключыў кантракт з «Шальке-04», але «Бохум» адмовіўся прадаваць гульца<ref>[http://football.ua/germany/news/207250.html Бохум не отпускает Горетцка в Шальке]. football.ua</ref><ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/vereine/588087/artikel_schalke-oder-bochum-goretzka-klagt-gegen-den-vfl.html Schalke oder Bochum? Goretzka klagt gegen den VfL]. www.kicker.de</ref>. 30 чэрвеня 2013 году Леан Гарэцка перашоў у «[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шальке-04]]» за 2,75 мільёны [[эўра]]<ref>[http://www.sports.ru/football/150706603.html «Шальке» приобрел 17-летнего полузащитника «Бохума» Горетцку]. www.sports.ru</ref><ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/588740/artikel_abloesespiele-fuer-goretzka---riether-transfer-stockt.html Ablösespiele für Goretzka - Riether-Transfer stockt]. www.kicker.de</ref><ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/588783/artikel_goretzka-der-mit-kusshand-genommene.html Goretzka, der "mit Kusshand" Genommene]. www.kicker.de</ref><ref>[http://www.bild.de/sport/fussball/leon-goretzka/erster-bundesliga-transfer-beim-warmmachen-31055094.bild.html Erster Bundesliga-Transfer beim Warmmachen]. www.bild.de</ref>. == Міжнародная кар’ера == Гарэцка гуляў за [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборныя Нямеччыны]] розных узростаў. 24 жніўня 2011 году дэбютаваў за [[Зборная Нямеччыны па футболе (да 17 гадоў)|юнацкую зборную Нямеччына (да 17)]] у матчы супраць [[Зборная Турэччыны па футболе|зборнай Турэччыны]] (4:0). Усяго за зборную да 17 гадоў правёў 27 матчаў і забіў 5 галоў. 14 жніўня 2012 году дэбютаваў за юнацкую [[Зборная Нямеччыны па футболе (да 19 гадоў)|зборную Нямеччына (да 19)]] у матчы супраць [[Зборная Шатляндыі па футболе|зборнай Шатляндыі]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130509172408/http://www.dfb.de/index.php?id=504292 Statistik: Schottland U19 - Deutschland U19 0:1 (0:0)]. www.dfb.de</ref>. Срэбны прызэр [[Летнія Алімпійскія гульні 2016 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году]]. == Дасягненьні == '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2019, 2020, 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2018, 2020, 2021, 2025 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2020 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2020 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2020 '''Нямеччына''': * Срэбны прызэр [[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]]: [[Летнія Алімпійскія гульні 2016 году|2016]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160304193810/http://www.schalke04.de/de/profis/team/kader/mittelfeld/leon-goretzka/page/348-1179-348--.html?h=spieler%2F16203 Профіль на афіцыйным сайце «Шальке 04»] * [https://web.archive.org/web/20130102214913/http://www.vfl-bochum.de/site/_teams/_profis/kader/spieler/goretzka_leonp.htm Профіль на афіцыйным сайце «Бохума»] * [http://www.fussballdaten.de/spieler/goretzkaleon/ Профіль] на сайце Fussballdaten.de * [http://www.transfermarkt.de/de/leon-goretzka/profil/spieler_153084.html Профіль] на сайце Transfermarkt.de * [http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/vereine/2-bundesliga/2013-14/vfl-bochum-8/66754/spieler_goretzka-leon.html Профіль] на сайце Kicker.de {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Навігацыйная група |назоў = Гарэцка ў складзе [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нямеччына}}; |Нямеччына на ЧС-2018 |Нямеччына на ЧЭ-2020 |Нямеччына на ЧС-2022 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гарэцка, Леан}} [[Катэгорыя:Нямецкія футбалісты]] [[Катэгорыя:Нямецкія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году]] 4h8bieaensrlvdwx5yvfw11puu11re1 0 144574 2670451 2563109 2026-05-24T11:34:04Z Vladislav Khebnikov 83675 /* Міжнародныя санкцыі */ 2670451 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = «МАЗ» |лягатып = |тып = [[адкрытае акцыянэрнае таварыства]] |лістынг на біржы = |дэвіз = Скараючы кантынэнты |заснаваная = {{Дата пачатку|16|7|1944|1}} |заснавальнікі = |краіна = [[Беларусь]] |разьмяшчэньне = [[Менск]] |адрас = [[Заводзкі раён (Менск)|Заводзкі раён]], [[Сацыялістычная вуліца (Менск)|Сацыялістычная вул.]], д. 2 |ключавыя постаці = Валер Іванковіч, Ігар Гладун<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Кіраўніцтва|спасылка=http://maz.by/about/leadership|выдавец=ААТ «Менскі аўтамабільны завод»|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=15 чэрвеня 2021}}</ref> |галіна = [[прамысловасьць]] |прадукцыя = [[аўтобус]], [[грузавік]], [[прычэп]] і [[тралейбус]] |абарачэньне = {{Рост}}13 018,5 млрд [[Беларускі рубель|рублёў]] ([[$]]1 555,4 млн) |апэрацыйны прыбытак = {{Падзеньне}}1 582,3 млрд руб ($189,1 млн) |чысты прыбытак = {{Падзеньне}}1 256,9 млрд руб ($150,2 млн) |лік супрацоўнікаў = 21 685 (2012) |матчына кампанія = [[Міністэрства прамысловасьці Рэспублікі Беларусь]] |даччыныя кампаніі = «[[Магілёўтрансмаш]]», «[[МАЗ-Купава]]» |аўдытар = |сайт = [http://maz.by/ maz.by] }} '''«Ме́нскі аўтамабі́льны заво́д»''' — найбуйнейшае дзяржаўнае аўтамабілебудаўнічае [[прадпрыемства]] Беларусі, заснаванае ў 1944 годзе. Вырабляе аўтобусы, грузавікі, прычэпы і тралейбусы. == Падразьдзяленьні == Прадпрыемства ўлучае [[Асіповіцкі завод аўтамабільных агрэгатаў]] ([[Магілёўская вобласьць]]), [[Баранавіцкі аўтаагрэгатны завод]] ([[Берасьцейская вобласьць]]), [[Гарадзенскі мэханічны завод]], [[Дзяржынскі экспэрымэнтальна-мэханічны завод]] ([[Койданаў]], [[Менская вобласьць]]), «[[Кавальскі завод цяжкіх штамповак]]» ([[Жодзін]], Менская вобл.), завод «МАЗ-Купава» і завод «[[Магілёўтрансмаш]]». Таксама ў валоданьні знаходзяцца «БудМАЗтрэст», гандлёвы дом, гасьцініца «Алмаз», сэрвісны цэнтар і палац культуры. Мае замежныя прадстаўніцтвы ў Кіеве ([[Украіна]]), Маскве ([[Расея]]), [[Пясечна]] ([[Мазавецкае ваяводзтва]], [[Польшча]]), і [[Уральск|Ўральску]] ([[Заходне-Казахстанская вобласьць]], [[Казахстан]]). == Мінуўшчына == [[Файл:MAZ-203 and MAZ-206.JPG|міні|200пкс|Нізкападлогавыя гарадзкія аўтобусы [[МАЗ-203]] і [[МАЗ-206]]]] [[Файл:Как собирают МАЗ.webm|thumb|Як зьбіраюць МАЗ]] Прадпрыемства ўзьнікла на аснове аўта[[рамонт]]най майстэрні, створанай партызанскімі [[рота]]мі ў 1944 годзе. 9 жніўня 1944 г. пачаў працу Менскі аўтазборачны завод<ref>{{Артыкул|аўтар=|загаловак=Дзьве даты|спасылка=|выданьне=Зьвязда|тып=газэта|год=9 жніўня 2008|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2008-08-09 148 (26261)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/16562/9gni-8.pdf 8]|issn=1990-763x}}</ref>. У кастрычніку 1947 г. адбылася зборка першых 5 [[самазвал]]аў. У 1948 г. збудавалі першую зборачную чаргу. У 1950-ым — запусьцілі другую. У 1951 г. завод сабраў 25 тыс. аўтамабіляў. У кастрычніку 1958 г. 40-тонны самазвал [[МАЗ-530]] атрымаў галоўную ўзнагароду Сусьветнай прамысловай выставы ў [[Брусэль|Брусэлі]] ([[Бэльгія]]). 14 красавіка 1989 г. завод выпусьціў мільённы аўтамабіль. 10 сьнежня 1997 г. завод утварыў сумеснае зь [[канцэрн]]ам «[[МАН]]» ([[Мюнхэн]], [[Нямеччына]]) прадпрыемства. У лютым 2009 г. завод ператварылі з унітарнага прадпрыемства ў адкрытае акцыянэрнае таварыства. У сакавіку 2010 г. на прадпрыемстве працавала каля 28 тыс. чалавек<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Сяргей Грыб]].|загаловак=Сталіца крочыць за МКАД|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=55736|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=25 сакавіка 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-03-25 54 (26662)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/55725/25sak-1.indd.pdf 1]|issn= 1990-763x}}</ref>. За 2010 г. продажы склалі 22 980 аўтамабіляў, зь іх 41,25% у Беларусі і 38,6% у Расеі<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Павал Берасьнеў]].|загаловак=Калі мы з кімсьці не «пажэнімся», то ня выжывем|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=75656|выданьне=Зьвязда|тып=газэта|год=11 сакавіка 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-03-11 45 (26909)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/75661/11sak-11.indd.pdf 11]|issn=1990-763x}}</ref>. == Міжнародныя санкцыі == 21 чэрвеня 2021 году аўтамабільны завод (а таксама яго дырэктар Іванковіч) быў унесены ў [[чорны сьпіс Эўразьвязу]]<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32021R0997&from=EN COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2021/997] — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Афіцыйны часопіс Эўрапейскага Зьвязу|Афіцыйны часопіс Эўрапейскага Зьвязу|uk|Офіційний вісник Європейського Союзу}}, 21.06.2021</ref><ref>{{Cite web|last=RFE/RL|date=2021-06-25|title=In Photos: What EU Sanctions Against Belarus Look Like|url=https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-belarus-companies/31326064.html|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210808153955/https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-belarus-companies/31326064.html|archivedate=2021-08-08|accessdate=2021-08-14|website=|publisher=[[Радыё Свабода]]|language=en}}</ref>. Таксама завод і Іванковіча у свае санкцыйныя сьпісы ўключылі [[Канада]]<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/consolidated-consolide.aspx?lang=eng|title=Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List|date=2015-10-19|publisher={{Артыкул у іншым разьдзеле|Міністэрства міжнародных справаў Канады|Міністэрства міжнародных справаў Канады|en|Global Affairs Canada}}|accessdate=2021-06-29|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-12|title=Entire Economic Spheres Can Be Paralised in Belarus|url=https://charter97.org/en/news/2021/8/12/432880/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812141111/https://charter97.org/en/news/2021/8/12/432880/|archive-date=2021-08-12|access-date=2021-08-15|website=|publisher=[[Хартыя'97]]|language=en}}</ref>, [[Швайцарыя]]<ref>{{Cite web|last=Shields|first=Michael|coauthors=Liffey, Kevin|date=2021-07-07|editor-last=Liffey|editor-first=Kevin|title=Swiss widen sanctions list against Belarus|url=https://www.reuters.com/world/europe/swiss-widen-sanctions-list-against-belarus-2021-07-07/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707215407/https://www.reuters.com/world/europe/swiss-widen-sanctions-list-against-belarus-2021-07-07/|archivedate=2021-07-07|accessdate=2021-07-10|аўтар=Michael Shields|суаўтары=Kevin Liffey.|publisher=[[Reuters]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=2021-08-11|title=Sanctions program: Belarus: Verordnung vom 11. August 2021 über Massnahmen gegenüber Belarus (SR 946.231.116.9), Anhang 7 und 8|url=https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-08-11.pdf|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815071230/https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-08-11.pdf|archivedate=2021-08-15|accessdate=2021-08-15|publisher={{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаньнях|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаньнях|de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|language=en}}</ref>. 6 ліпеня да чэрвеньскага пакету санкцый ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain third countries with the Council Decision (CFSP) 2021/1002 concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/07/06/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|publisher=[[Рада Эўрапейскага зьвязу]]|date=2021-07-06|accessdate=2021-09-10|language=en}}</ref>. 24 сакавіка 2023 году [[Міністэрства фінансаў ЗША]] ўвяло [[Сьпіс спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў|абмежавальныя меры]] супраць Менскага аўтамабільнага заводу ды ягонага дырэктара Валера Іванковіча<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/samaljot-lukaszenki-trapiu-pad-sankcyi-zsza|title=Самалёт Лукашэнкі трапіў пад санкцыі ЗША|work=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|date=24-03-2023|lang=be}}</ref>. 27 траўня 2023 году Украіна таксама ўвяла санкцыі супраць заводу<ref>{{cite web|url=https://www.currenttime.tv/a/ukraine-sanktsii-rzhd-belorus/32430533.html|title=Украина ввела санкции против 51 человека и 220 юридических лиц. В списке структуры РЖД и 19 белорусских предприятий|work=[[Цяперашні Час (тэлеканал)|Настоящее время]]|date=2023-05-27|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://war-sanctions.gur.gov.ua/ru/sanctions/companies/418|title=ОАО "Минский автомобильный завод" (МАЗ)|дата публікацыі=24 траўня 2026|аўтар=Головне управління розвідки МО України|выдавец=War & Sanctions|lang=ru|website=war-sanctions.gur.gov.ua}}</ref>. == Глядзіце таксама == * «[[МАЗ-231]]» * «[[МАЗ-241]]» == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Звароты грамадзянаў|спасылка=http://maz.by/about/citizen-feedback|выдавец=ААТ «Менскі аўтамабільны завод»|мова=ru|дата публікацыі=2021|дата доступу=15 чэрвеня 2021}} {{Сьпіс беларускіх службоўцаў, у стаўленьні якіх былі ўведзеныя санкцыі ЭЗ}} {{Беларускае аўтамабілебудаваньне}} [[Катэгорыя:Менскі аўтамабільны завод| ]] [[Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў сьпісе СВГ]] qjl4gd3w4pza12qoqm3r7l9zo03mjrs 0 147434 2670454 2567897 2026-05-24T11:46:35Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670454 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі}} {{Навуковец |Лацінка = Ina Kalita |Месца нараджэньня = [[Берасьце]] |Навуковая сфэра = [[славістыка]] |Месца працы = [[Унівэрсытэт імя Яна Эвангеліста Пуркіне]] ([[Усьці над Лабэм]]) |Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Сайт = }} '''І́на Ўладзі́мераўна Каліта''', у дзявоцтве '''Дзерунец''' (нарадзілася 8 траўня 1969 году, [[Берасьце]], [[БССР]], [[СССР]]) — беларуская<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-ar5279023&strq=l_siz%3D20|загаловак = Калита, Инна В. (филолог) |фармат = |назва праекту = Сводный электронный каталог системы корпоративной каталогизации|выдавец = [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]|дата = 12 кастрычніка 2013|мова = ru|камэнтар = }}</ref> і чэская [[Мовазнаўства|мовазнаўца]], [[Славістыка|славістка]]. [[Доктарка філязофіі]], [[кандыдат філялягічных навук]]. == Жыцьцяпіс == Скончыла [[філялягічны факультэт БДУ]] (1986—1991). Кваліфікацыя: [[філёляг]], настаўніца [[Беларуская мова|беларускай мовы]] і [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Расейская мова|расейскай мовы]] і [[Расейская літаратура|літаратуры]]. Працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры ў сярэдняй школе №29 [[Берасьце|Берасьця]] (1991—1994), пасьля ў сярэдняй школе №2 [[Кобрынь|Кобрыню]] (1994—2000). Ад 2001 да 2023 року — навуковы супрацоўнік катэдры [[Багемістыка|багемістыкі]] пэдагагічнага факультэту ва [[Унівэрсытэт імя Яна Эвангеліста Пуркіне|ўнівэрсытэце імя Яна Эвангелісты Пуркіне]] ў [[Усьці над Лабэм]]. Займаецца [[славістыка]]й, моўнай і літаратурнай [[кампаратыстыка]]й, [[сацыялінгвістыка]]й (субстандарты: [[трасянка]], [[суржык]], расейскі і чэскі [[слэнг]]), [[лінгвакультуралёгія]]й. Спэцыялізацыя ў галіне славістыкі: [[беларусістыка]] і [[расеістыка]], выкладаньне расейскай як чужой, [[магічны рэалізм]] на прыкладзе творчасьці [[Дзьмітры Ліпскераў|Дзьмітрыя Ліпскерава]], беларуская фразеалогія ў кантэксце славянскай. У 2005—2010 займалася на катэдры славянскіх і ўсходнеэўрапейскіх дасьледаваньняў філязофскага факультэту [[Карлаў унівэрсытэт|Карлавага ўнівэрсытэту]] ў [[Прага|Празе]]. Доктарка філязофіі (PhDr.), кандыдат філялягічных навук (Ph.D.). Сябра беларускага інстытуту ў Празе, [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднае асацыяцыі беларусістаў]], расейскай суполкі Расейская культуралёгія (Российская культурология). == Публікацыі == Аўтарка больш як 150 навуковых публікацыяў. === Манаграфіі === * Калита И. В. [https://phsreda.com/e-publications/e-publication-10247.pdf ''Актуальные вопросы современной славянской фразеологии'']. Чебоксары: ИД «Среда», 2020. * Калита,И. В. ''Очерки по компаративной фразеологии'' ''II. Цветная палитра в национальных картинах мира русских, беларусов, украинцев и чехов.'' Ústí nad Labem: PF UJEP, 2017. * Калита И. В. ''Очерки по компаративной фразеологии. Серая палитра в национальных картинах мира русских, беларусов и чехов''. М.: Дикси Пресс, 2016. * Калита И. В. ''Магические реминисценции в творчестве Дмитрия Липскерова''. М.: Дикси Пресс, 2015. * Калита И. В. ''Стилистические трансформации русских субстандартов, или книга о сленге''. М.: Дикси Пресс, 2013. * Kalita I. ''Obrysy a tvary nespisovnosti: ruština vs. čeština. Ruský slang v procesu vývoje.'' Ústí nad Labem, 2011. * Калита И. В. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=17324 ''Современная Беларусь: языки и национальная идентичность'']. Ústí nad Labem, 2010. ==== Калектыўныя манаграфіі ==== * Каліта І. Фразеалагічны мінімум як візітоўка нацыянальнай мовы. In: Каліта І., Садоўская А., Старавойтава Н. ''Фразеалагічны мінімум беларускай мовы: задачы і перспектывы''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2021. 210 с, с. 9-98. DOI: 10.21062/B/FMBJ/2021.02 * Каліта І. Фразеалагічныя інавацыі ў люстэрку інтэрнэту. // Каліта І., Сівіцкая Н., Ляшчынская В. ''Беларуская мова ў люстэрку традыцый і інавацый.'' Ústí nad Labem: PF UJEP, 2019, с. 3-42. * Kalita I. — Tulus T. Feminine and Masculine Aspects of Belarusian Lexis and Phraseology in the Slavic Context. In:  Kalita, I., Tulus, T., Hapeyeva, V., Sivickaja, N. ''Gender in Language, Speech and Dialects. Belarusian Experience''. Ústí nad Labem: PF UJEP, EDUCA, 2017, 154 pp., p. 11-60. * Калита И. В. Поколенческая идентичность (Новая литература на перекрестке современности). In: ''North American, European and Russian literature: modern problems of study''. CIBUNET Publishing Monograph Series No. 2. New York: CIBUNET Publishing, 2013, p. 3-22. * Каліта І. Фанетычная лінгваўнікальнасць у ракурсе бінарнага канцэпта ‘свой’ — ‘чужы’. In: ''České vědomí Bělarusi — Чэшскае ўсведамленне Беларусі''. Praha: KAROLINUM, 2013, 428 s., s. 49—60. * Калита И. Идеи Я. Мукаржовского в контексте начал (структурализма и двух веков). In: ''Stereotypes in Literatures and Cultures. International reception studies''. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2010, 300 pp., p. 108—118. === Падручнікі === * Калечиц А., Калита И., Кудреватых И., Макаровска О., Галло Я. ''Основы речевого этикета и межкультурной коммуникации. Учебное пособие по русскому языку для словацких студентов'': в 2-х частях. Nitra: Univerzita Konštantína Filozofa v Nitre, 2021. * Галло Я., Макаровска О., Калита И. ''Введение в деловое общение. Пособие по русскому языку как иностранному.'' Nitra: Univerzita Konštantína Filozofa v Nitre, 2020. * Калита И. ''Практика речевого общения''. Часть I. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2013. * Калита И. В. ''Основы межкультурной коммуникации. Знакомство с постсоветскими государствами.'' Ústí nad Labem: PF UJEP, 2012. * Калита И. В. ''Практическая фонетика современного русского языка с основами теории''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2011. * Kalita I., Celerová J. ''Praktická cvičení z ruského jazyka''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2003. * Калита И. ''Фонетика русского языка''. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2002. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.slaviste.cz/index.php?page=detail&id=612-kalita-inna-phdr-phd Хто ёсьць хто у чэскай славістыцы]{{ref-cz}} * [https://web.archive.org/web/20180306023615/https://www.pf.ujep.cz/kbo/inna-kalita Старонка выкладчыцы ўнівэрсытэту Яна Эвангеліста Пуркіне]{{ref-cz}} * [https://web.archive.org/web/20200924220713/http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html Беларуская інтэрнэт-бібліятэка «Камунікат»] * Расейская культуралёгія ([https://web.archive.org/web/20180306082746/http://culturalnet.ru/ Российская культурология]) [https://web.archive.org/web/20180306023313/http://culturalnet.ru/main/person/2797 пэрсаналіі] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Каліта, Іна Ўладзімераўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьці]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Расеісты]] [[Катэгорыя:Беларускія славісты]] [[Катэгорыя:Чэскія славісты]] [[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Чэскія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі чэскіх ВНУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] lbbc8w1u5i1krpt4a1vq9m45gx49p2c 0 152881 2670386 2606474 2026-05-23T20:58:22Z Dymitr 10914 абнаўленьне зьвестак 2670386 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Ля Фіярыта |Лягатып = SP La Fiorita logo.png |ПоўнаяНазва = Società Polisportiva La Fiorita |Заснаваны = 1967 |Горад = [[Монтэджардына]], [[Сан-Марына]] |Стадыён = [[Ігар Крэшэнтыні (стадыён)|Ігар Крэшэнтыні]] |Умяшчальнасьць = |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Сан-Марына|ЛяФіярытаМЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Сан-Марына|ЛяФіярытаМСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Сан-Марына|ЛяФіярытаМ}} |Сайт = http://www.lafiorita.sm/ |Прыналежнасьць = Санмарынскія }} «'''Ля Фіяры́та'''» ({{мова-it|La Fiorita}}) — санмарынскі футбольны клюб з гораду [[Монтэджардына]]. Заснаваны ў 1967 годзе. Шасьціразовы [[Чэмпіянат Сан-Марына па футболе|чэмпіён Сан-Марына]] (1987, 1990, 2014, 2017, 2018, [[Чэмпіянат Сан-Марына па футболе 2021—2022 гадоў|2022]]), васьміразовы ўладальнік [[Кубак Сан-Марына па футболе|Кубка Сан-Марына]] (1986, 2012, 2013, 2016, 2018, 2021, 2024, 2026). == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.lafiorita.sm/ Афіцыйны сайт] {{Чэмпіянат Сан-Марына па футболе}} [[Катэгорыя:Монтэджардына]] eulvkm63e2vtp0yc2z0i1qb9rpamq0x 6 159120 2670388 1736982 2026-05-23T21:01:31Z Dymitr 10914 Dymitr загрузіў новую вэрсію [[Файл:RC Lens.svg]] 1736982 wikitext text/x-wiki == Апісаньне == {{Абгрунтаваньне добрасумленнага выкарыстаньня | апісаньне = Лягатып футбольнага клюбу «[[Лянс (футбольны клюб)|Лянс]]» | аўтар = Racing Club de Lens | час стварэньня = 20 стагодзьдзе | крыніца = Афіцыйны сайт клюбу | артыкул = Лянс (футбольны клюб) | частка = Поўная выява лягатыпа | разрозьненьне = Так | мэта = Дапамагчы чытычам ідэнтыфікаваць спартовую каманду | заменнасьць = Гэта лягатып футбольнага клюбу, таму для яго няма свабоднай замены | іншае = Выява — прадмет грамадзкага інтарэсу }} == Ліцэнзія == {{Лягатып}} ntyb214el05qpyb84bt9b8wuvscd7ex 0 161614 2670455 2645402 2026-05-24T11:49:55Z Vladislav Khebnikov 83675 /* Вонкавыя спасылкі */ {{Бібліяінфармацыя}} 2670455 wikitext text/x-wiki {{Палітык |імя = Уладзімер Пуцін |выява = Владимир Путин (08-03-2024) (cropped) (higher res).jpg |памер = |подпіс_пад_выявай = |пасада = 4-ы прэзыдэнт РФ |пачатак_тэрміну = 8 траўня 2012 |канец_тэрміну = |прэзыдэнт = |прэм’ер-міністар = [[Дзьмітры Мядзьведзеў]] |папярэднік = Дзьмітры Мядзьведзеў |наступнік = |пасада2 = 10-ы прэм’ер-міністар РФ |пачатак_тэрміну2 = 8 траўня 2008 |канец_тэрміну2 = 7 траўня 2012 |прэзыдэнт2 = Дзьмітры Мядзьведзеў |прэм’ер-міністар2 = |папярэднік2 = [[Віктар Зубкоў]] |наступнік2 = |пасада3 = 2-гі прэзыдэнт РФ |пачатак_тэрміну3 = 7 траўня 2000 (в. а. з 31 сьнежня 1999) |канец_тэрміну3 = 7 траўня 2008 |папярэднік3 = [[Барыс Ельцын]] |наступнік3 = Дзьмітры Мядзьведзеў |прэзыдэнт3 = |партыя = [[Адзіная Расея]] |сужэнец = [[Людміла Пуціна]] (да 2013 г.) |дзеці = Дочкі: Кацярына (нар. 1985) і Марыя (нар. 1986) |рэлігія = [[праваслаўе]] |бацька = |маці = |подпіс = Putin signature.svg |лацінка = Uładzimier Pucin |арыгінал_імя=Владимир Путин}} '''Уладзі́мер Уладзі́меравіч Пу́цін''' ({{мова-ru|Владимир Владимирович Путин|скарочана}}; {{н}} 7 кастрычніка 1952 году) — расейскі дзяржаўны дзяяч, прэзідэнт Расейскай Фэдэрацыі<ref>[https://www.svaboda.org/a/31755390.html Сэнат ЗША аднагалосна вызнаў Пуціна ваенным злачынцам], [[Радыё Свабода]], 16 сакавіка 2022 г.</ref><ref>[https://www.svaboda.org/a/31767928.html Сэйм Польшчы афіцыйна прызнаў Пуціна ваенным злачынцам], [[Радыё Свабода]], 24 сакавіка 2022 г.</ref><ref>[https://belsat.eu/news/24-02-2022-paslya-pachatku-vajny-va-ukraine-belarusi-yak-nezalezhnaj-dzyarzhavy-pa-faktse-ne-isnue-pershyya-reaktsyi-ekspertau/ «Пасля пачатку вайны ва Украіне Беларусі як незалежнай дзяржавы фактычна не існуе». Першыя рэакцыі экспертаў], [[Белсат]], 24 лютага 2022 г.</ref><ref>[https://www.svaboda.org/a/31727594.html Антываенны камітэт Расеі назваў арганізатараў агрэсіі ва Ўкраіну ваеннымі злачынцамі], [[Радыё Свабода]], 28 лютага 2022 г.</ref>. 24 лютага 2022 году даў загад на [[расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|расейскае ўварваньне ва Ўкраіну]]. З 8 траўня 2012 году — прэзыдэнт [[Расея|Расейскай Фэдэрацыі]]. Другі прэзыдэнт Расейскай Фэдэрацыі з 7 траўня 2000 году па 7 траўня 2008 году (па адстаўцы прэзыдэнта [[Барыс Ельцын|Ельцына]] выконваў абавязкі прэзыдэнта з 31 сьнежня 1999 па 7 траўня 2000 году). Старшыня Рады бясьпекі РФ. У 2008—2012 гадох — прэм’ер-міністар. 21 красавіка 2021 году ў пасланьні [[Фэдэральны сход Расеі|Фэдэральнаму сходу]] згадаў пра [[Беларусь]] у кантэксьце нібыта прадухіленай з удзелам [[Фэдэральная служба бясьпекі Расейскай Фэдэрацыі|ФСБ]] спробы зрынаньня [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] як пра кантраляваную Расеяй тэрыторыю, на якой Расея будзе вызначаць, што ёсьць дзяржаўным пераваротам, а што — не<ref name="NN-21.04.2021">[https://nn.by/?c=ar&i=271834 «Можна мець любы пункт гледжання наконт палітыкі Лукашэнкі, але…» Пуцін згадаў Беларусь у пасланні], [[Наша Ніва]], 21 красавіка 2021 г.</ref>. 17 сакавіка 2023 году Другая палата папярэдняга разбору [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суду]] (Нідэрлянды), удзел у якім бралі 123 дзяржавы, выдала загад на [[арышт]] Уладзімера Пуціна і расейскай упаўнаважанай у правах дзіцяці [[Марыя Львова-Бялова|Марыі Львовай-Бяловай]]. На падставе разгляду заявы [[Пракуратура|пракуратуры]] ад 22 лютага [[Судзьдзя|судьдзі]] палічылі абодвух падазраванымі ў [[Дэпартацыя|высылцы]] ўкраінскіх дзяцей з [[Акупацыя|захопленых]] земляў Украіны ў Расею, што складала [[ваеннае злачынства]]<ref>{{Навіна|аўтар=[[Пётар Гофманскі]]|загаловак=Становішча ва Ўкраіне: судзьдзі МКС выдалі загады на арышт Уладзімера Ўладзімеравіча Пуціна і Марыі Аляксееўны Львовай-Бяловай|спасылка=https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and|выдавец=[[Міжнародны крымінальны суд]]|мова=en|дата публікацыі=17 сакавіка 2023|дата доступу=17 сакавіка 2023}}</ref><ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Міжнародны крымінальны суд у Гаазе выдаў ордэр на арышт Уладзімера Пуціна|спасылка=https://euroradio.by/mizhnarodny-kryminalny-sud-u-gaaze-vydau-order-na-arysht-uladzimira-pucina|выдавец=«[[Эўрапейскае радыё для Беларусі]]»|дата публікацыі=17 сакавіка 2023|дата доступу=17 сакавіка 2023}}</ref>. == Паходжаньне прозьвішча == Паводле прафэсара Ковенскага ўнівэрсытэту гісторыка мовы Сымаса Каралюнаса прозьвішча Пуціна мае [[Балтыйскія мовы|балтыйска]]-[[Летувіская мова|летувіскае]] паходжаньне і ўтварылася ад летувіскага слова putinas 'каліна'. Прозьвішча Пуцінас маюць каля 90 радзінаў у [[Летува|Летуве]]<ref>Гудавичюте Д., Петраускене В. [https://www.fontanka.ru/2001/08/08/64542/?fbclid=IwAR0i9oq45_lVDeH_bRHPi7MMrw86wxdFyWewoHegCQlLH0CkGmx_xVpRdSQ У них в Литве этих Путиных — завались], Фонтанка.ру, 8 жніўня 2001 г.</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Ленінград]]зе (цяпер [[Санкт-Пецярбург]]). Згодна з уласным адказам падчас перапісу насельніцтва, [[Расейцы|расеец]] паводле нацыянальнай прыналежнасьці. Бацька — [[Уладзімер Сьпірыдонавіч Пуцін]] (23.02.1911 — 02.08.1999), служыў на падводным флёце, удзельнік [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]], па вайне працаваў на заводзе. Маці — [[Марыя Іванаўна Пуціна]] (народжаная Шэломава) (17.10.1911 — 06.07.1998), паходзіла з вёскі Зарэчча, дзе і пазнаёмілася з Уладзімерам Сьпірыдонавічам. Дзед Уладзімера Пуціна — [[Сьпірыдон Пуцін|Сьпірыдон Іванавіч]] (19.12.1879—8.03.1965), працаваў кухарам [[Уладзімер Ленін|Леніна]] і [[Ёсіф Сталін|Сталіна]]. Прадзед па бацькоўскай лініі — [[Іван Пуцін]], ураджэнец вёскі Памінава [[Цьвярская вобласьць|Цьвярской вобласьці]]. [[Файл:Vladimir Putin as a child.jpg|зьлева|значак|262x262пкс|Уладзімер Пуцін у дзяцінстве]] Продкі У. У. Пуціна па бацькаўскай і мацярынскай лініі (Пуціны, Шэломавы, Чурсанавы, Буянавы, Фаміны і іншыя) на працягу па меншай меры 300 гадоў былі сялянамі Цвярскога павета. Найбольш ранні вядомы продак У. У. Пуціна згаданы ў 1627—1628 гадах у Пісцовай кнізе Цвярскога павета. Гэта Якаў Нікіцін — [[бабыль]] вёскі Барадзіно прыходу вёскі Тургінава, вотчыны баярына Івана Нікіціча Раманава, дзядзькі цара [[Міхаіл I Раманаў|Міхаіла Фёдаравіча]]. У кнізе «От первого лица» («''Ад першае асобы''»), біяґрафіі Пуціна паводле ягоных інтэрвію ў расейскай прэсе, распавядаецца пра бедныя гады дзяцінства будучага прэзыдэнта, праведзеныя ў камунальнай кватэры. У 1975 годзе скончыў юрыдычны факультэт [[Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Ленінградзкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] і паступіў на службу ў [[Камітэт дзяржаўнай бясьпекі]], з 1985 па 1990 год працаваў аґентам савецкае выведкі ў [[НДР]] (Усходняй [[Нямеччына|Нямеччыне]]). Пад прыкрыцьцём займаньня пасады кіраўніка Дома савецка-нямецкага сяброўства ў [[Дрэздэн]]е загадваў у КДБ сачэньнем за савецкімі студэнтамі ў НДР<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Глеб Лабадзенка]].|загаловак=150 тысячаў людзей на вуліцах — і ніводнай пабітай вітрыны|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=48623|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[Газэта]]|год=4 сьнежня 2009|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2009-12-04 230 (26588)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/48628/4sne-4.indd.pdf 4]|issn=1990-763x}}</ref>. У 1990 годзе вярнуўся ў Расею, працаваў памочнікам рэктару Ленінградзкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту па міжнародных пытаньнях, потым — дарадцам старшыні Ленінградзкага Савету (мескі заканадаўчы сход) вядомага расейскага дэмакрата [[Анатоль Сабчак|Анатоля Сабчака]]. У чэрвені 1991 году Пуцін быў прызначаны старшынём Камітэту па Зьнешніх Сувязях мэрыі (бурмістарства) Санкт-Пецярбурґу. На гэтай пасадзе ён займаўся прыцягненьнем у горад замежных інвэстыцыяў, адкрыцьця сумесных прадпрыемстваў. Пуцін быў куратарам стварэньня ў Пецярбурґу валютнае біржы, пры яго судзеяньні (як кажуць, з дапамогаю яго кантактаў ў былым савецкім КҐБ і ўсходненямецкай [[Stasi]]) было адчыненае прадстаўніцтва BNP-[[Dresdner Bank]]. Адначасова з 1994 году Пуцін быў першым намесьнікам старшыні ўраду Санкт-Пецярбурґу. У жніўні 1996 пачалася «маскоўская» кар’ера Ўладзімера Пуціна — ён быў прызначаны намесьнікам упраўляючага справамі прэзыдэнта Расеі. У сакавіку 1997 году Пуцін прызначаны намесьнікам кіраўніка адміністрацыі прэзыдэнта, начальнікам галоўнага кантрольнае ўправы прэзыдэнта РФ. З траўня 1998 году Пуцін — першы намесьнік кіраўніка адміністрацыі прэзыдэнта Расеі. Наступным моцным узьлётам пецярбурскага палітыка было прызначэньне яго дырэктарам [[Фэдэральная Службы Бясьпекі Расейскае Фэдэрацыі|ФСБ]] — расейскае спэцслужбы. З сакавіку 1999 году Пуцін стаў сакратаром Рады Бясьпекі Расеі. === Прэм’ер-міністарства і першы прэзыдэнцкі тэрмін === У жніўні 1999 году прэзыдэнт Расеі [[Барыс Ельцын]] прызначыў Уладзімера Пуціна прэм’ер-міністрам Расеі. 31 сьнежня 1999 году Ельцын сышоў у адстаўку, Пуцін стаўся выканаўчым абавязкі прэзыдэнта да наступных выбараў. 26 сакавіка 2000 году былі праведзеныя прэзыдэнцкія выбары, у якіх Пуцін перамог у першым туры. Уладзімер Пуцін з самага пачатку дасягнуў шалёнае папулярнасьці ў расейскім грамадзтве дзякуючы свайму іміджу маладога, энэрґічнага прэзыдэнта-спартоўцы на фоне старога й хворага Барыса Ельцына. З пункту гледжаньня сваёй палітычнае плятформы Пуцін здолеў аб’яднаць вакол сябе прыхільнікаў часам дыямэтральна супрацьлеглых ідэй. Для дэмакратаў ён быў колішнім сябрам і паплечнікам Анатолія Сабчака і, мяркуючы па прамовах маладога прэзыдэнта, прыхільнікам далейшых і больш радыкальных дэмакратычных і рынкавых рэформ. Для кансэрватараў і нацыяналістаў Пуцін быў сымбалем адраджаючаеся «Вялікае Расеі», новым «водцам». Вялікадзяржаўніцкі складнік пуцінскага курсу апынуўся больш яскравым. Разам з Пуціным да ўлады прыйшлі г. зв. «сілавікі» — нацыяналістычныя этатысцкія элемэнты з шэрагаў спэцыяльных службаў і войска. Пачалася палітыка па рэабілітацыі савецкага рэжыму. Адным зь першых рашэньняў Пуціна было прыняцьце новага [[Гімн Расеі|гімну]] на музыку гімну [[СССР]] і зацьверджаньне чырвонае савецкае харугвы для расейскага войска. У 2004 годзе Пуцін назваў распад Савецкага Зьвязу «найбуйнейшаю геапалітычнаю катастрофаю стагодзьдзя». Прадстаўнікі «сямейнага кляну», палітычнае эліты ельцынскае эпохі, паступова выціскаліся з улады. За сваю падтрымку дэмакратаў пачаліся рэпрэсіі супраць буйных бізнэсмэнаў-аліґархаў [[Барыс Беразоўскі|Барыса Беразоўскага]] і [[Уладзімер Гусінскі|Ўладзімера Гусінскага]]. 24 лютага 2004 году, менш чым за месяц да парлямэнцкіх выбраў, Пуцін звольніў з пасады прэм’ер-міністра не дастаткова ляяльнага [[Міхаіл Касьянаў|Міхаіла Касьянава]], прадстаўніка эліты ельцынскага часу, і прызначыў на яго пазыцыю дыплямата [[Міхаіл Фрадкоў|Міхаіла Фрадкова]]. У 2003 годзе быў сарваны ґешэфт па зьліцьці нафтавых кампаніяў «[[Нафтавая Кампанія ЮКОС|ЮКОС]]» і «[[Сыбнафта]]», у выніку якое меўся зьявіцца найбуйнейшы ў сьвеце нафтавы канцэрн, які мог пагражаць аўтарытэту Пуціна ўнутры краіны і ўплываць на ўнутрыпалітычную сытуацыю. Паводле сфабрыкаваных абвінавачаньнях быў арыштаваны кіраўнік «ЮКОС» [[Міхаіл Хадаркоўскі]], пачаўся працэс зьнішчэньня гэтае некалі найбуйнейшае і найбольш пасьпяховае расейскае карпарацыі. У сфэры замежнае палітыкі Пуцін узяў курс на ўзмацненьне дачыненьняў з краінамі [[СНД]] з мэтаю стварэньня процівагі пашыраючымся [[NATO]] і [[ЭЗ]], да якіх далучыліся многія краіны цэнтральнае і ўсходняе [[Эўропа|Эўропы]] і пачалі далучацца краіны былога СССР. Разам зь лідэрамі Эўрапейскага Зьвязу Пуцін асудзіў амэрыканскую кампанію ў [[Ірак]]у. Увогуле, нягледзячы на нарастаючы ціск на дэмакратыю ў Расеі і крытыку Пуціна як аўтакрата, прэзыдэнт падтрымлівае добрыя, «сяброўскія» адносіны з прэзыдэнтам [[ЗША]] [[Джордж Ўокер Буш|Джорджам Бушам]], нямецкім канцлерам [[Гергард Шрэдэр|Гергардам Шрэдэрам]], італійскім прэм’ерам [[Сыльвіё Бэрлюсконі]]. Ва ўнутранай палітыцы Пуцін усталяваў рэжым асабістае ўлады шляхам кантролю за электроннымі сродкамі масавае інфармацыі і паступовага выцісканьня дэмакратычнае апазыцыі з орґанаў дзяржаўнае ўлады. Былі зачыненыя ці падпарадкаваныя Крамлю незалежныя тэлеканалы [[НТВ]], [[ТВ6]] і [[ТВС]], на парлямэнцкіх выбарах у 2003 годзе створаная ўладаю партыя «[[Адзіная Расея]]» атрымала больш за палову месцаў у [[Дзяржаўная Дума Фэдэральнага Сходу Расейскай Фэдэрацыі|Дзяржаўнай Думе Расеі]] дзякуючы манаполіі на тэлевізійны этэр і іншыя буйныя прэфэрэнцыі падчас перадвыбарчае кампаніі. Адначасова ў парлямэнт упершыню за гісторыю новае Расеі не прайшлі дэмакратычныя партыі «[[СПС]]» і «[[Яблака (партыя)|Яблака]]». За Пуцінам працягнулася і ўзмацнілася расейская актыўнасьць у [[Чачэнія|Чачэніі]]. Міжнародныя праваабарончыя арґанізацыі сьведчаць аб узмацненьні парушэньняў правоў чалавека ў паўночна-каўкаскай рэспубліцы. === Другі прэзыдэнцкі тэрмін === 14 сакавіка 2004 году Ўладзімер Уладзімеравіч Пуцін 71% выбарцаў быў у першым туры абраны на другі тэрмін прэзыдэнцтва. Як і на парлямэнцкіх выбарах некалькі месяцаў да гэтага, зноў па Расеі ішла неабаснавана актыўная кампанія на карысьць Пуціна ў пра-крамлёўскіх агульнанацыянальных мэдыях. Расейская канстытуцыя не дазваляе адной асобе займаць пасаду прэзыдэнта больш, чым два тэрміны запар, таму Пуцін ня мае права балятавацца на выбарах у 2008 годзе. 13 верасьня 2004 году, з нагоды крызы з закладнікамі ў [[Бэслан]]е і тэрарыстычных актаў у Маскве, Пуцін пачаў рэформу дзяржаўнага кіраваньня, у ходзе якое былі адмененыя выбары ґубэрнатараў расейскіх рэґіёнаў. Гэты крок быў многімі раскрытыкаваны, у тым ліку [[Міхаіл Гарбачоў|Міхаілам Гарбачовым]], як адступ ад прынцыпаў дэмакратыі і вяртаньне да цэнтралізацыі ўлады, як за савецкім часам. Разам з гэтым былі ўскладненыя ўмовы праходу незалежных дэпутатаў у Дзяржаўную Думу. Падчас прэзыдэнцкіх выбараў ва [[Украіна|Ўкраіне]] ў канцы 2004 году Расея актыўна ўмешвалася ў ход перадвыбарчае кампаніі. Пуцін двойчы наведваў Украіну з мэтаю падтрымаць кандыдата ад улады [[Віктар Януковіч|Віктара Януковіча]] і адзіны разам з кіраўніком [[Беларусь|Беларусі]] [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]] павіншаваў Януковіча зь перамогай у выбарах, пазьней прызнаных сфальсыфікаванымі. 29 лістапада 2006 году падтрымаў дактрыну «[[Расейскі сьвет|расейскага сьвету]]». === Другое прэм’ер-міністарства === 8 траўня 2008 году па заканчэньні прэзыдэнцкіх паўнамоцтваў зноў стаў прэм’ер-міністрам Расеі<ref>{{Навіна|загаловак=Пуцін стаў прэм’ер-міністрам Расіі|спасылка=https://charter97.org/be/news/2008/5/8/6418/|выдавец=[[Хартыя’97]]|дата публікацыі=8 траўня 2008|дата доступу=8 траўня 2008}}</ref>. === Трэці прэзыдэнцкі тэрмін === Атрымаў перамогу на [[Прэзыдэнцкія выбары ў Расеі 2012 году|прэзыдэнцкіх выбарах 2012 году]] і ў трэці раз заступіў на пасаду прэзыдэнта Расеі<ref>{{Навіна|загаловак=Новы стары прэзідэнт Расіі: крамольнае відэа пра Пуціна|спасылка=https://westki.info/.pureftpd-rename.4257.4889adff/.pureftpd-rename.4257.4889adff/.pureftpd-rename.4257.4889adff/.pureftpd-rename.4257.4889adff/artykuly/12881/novy-stary-prezident-rasii-padborka-kramolnych-videa-pra-pucina|выдавец=Весткі.info|дата публікацыі=4 сакавіка 2012|дата доступу=4 сакавіка 2012}}</ref>. === Чацьверты прэзыдэнцкі тэрмін === Перамог на [[Прэзыдэнцкія выбары ў Расеі 2018 году|прэзыдэнцкіх выбарах 18 сакавіка 2018 году]], атрымаўшы 76,69% галасоў выбарцаў<ref>{{Навіна|загаловак=Уладзімір Пуцін абраны прэзідэнтам Расіі|спасылка=http://zviazda.by/be/news/20180319/1521436694-uladzimir-pucin-abrany-prezidentam-rasii|выдавец=[[Звязда]]|дата публікацыі=19 сакавіка 2018|дата доступу=19 сакавіка 2018}}</ref>. Падтрымаў [[рэжым Лукашэнкі]] ў [[Беларусь|Беларусі]], калі той выявіўся [[Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі (2020)|забойствамі]] і масавымі катаваньнямі беларусаў у час здушэньня [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў супраць фальсыфікацыі выбараў, гвалту і беззаконьня ў 2020—2021 гадох]]. 26 траўня 2021 году [[Аляксандар Лукашэнка]] заявіў, што Пуцін званіў і прасіў у яго прабачэньня за тое, што без дазволу абмяркоўваў Беларусь з прэзыдэнтам [[ЗША]] [[Джо Байдэн]]ам<ref>[https://www.svaboda.org/a/31274855.html Лукашэнка: Пуцін прасіў прабачэньня, што без дазволу абмяркоўваў Беларусь], [[Радыё Свабода]], 26 траўня 2021 г.</ref>. 4 чэрвеня 2021 году заявіў, што ня ведае, хто такі [[Раман Пратасевіч]], але ня супраць, каб той і далей змагаўся з рэжымам Лукашэнкі<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=274047 Пуцін аб Пратасевічу: «Не ведаю яго і ведаць не хачу. Няхай робіць, што хоча»], [[Наша Ніва]], 4 чэрвеня 2021 г.</ref>: {{Цытата| Нейкі Раман Пратасевіч, я ведаць яго ня ведаю і ведаць не хачу. Няхай ён робіць, што хоча — змагаецца з рэжымам Лукашэнкі {{арыгінал|ru|Какой-то Роман Протасевич! Я знать его не знаю. И знать не хочу. Пускай он делает, что хочет, борется с режимом Лукашенко}} }} У кастрычніку 2021 году вядоўца прапагандысцкага тэлеканалу рэжыму Лукашэнкі [[Сталічнае тэлебачаньне|СТБ]] Яўген Пуставой заявіў, што Лукашэнка «''адзіны прэзыдэнт, які не хаваўся ад народу па бункерах, а ад міністраў і журналістаў з дапамогай тэлеканфэрэнцыяў''». Таксама, паводле яго слоў, у Беларусі «''абышлося без лакдаўнаў, без бяздумнага карантыну''». У яшчэ адной рэпліцы пра Лукашэнку Пуставой адзначыў, што ў беларускага аўтарытарнага лідэра «''бяссонныя ночы і перажываньні адбіваліся на твары. [[Ботакс]]ам не карыстаецца''». Гэтыя рэплікі разглядаюцца як простая адсылка да Ўладзімера Пуціна, хоць сам Пуставы неўзабаве заявіў, што ня меў Пуціна на ўвазе, лічыць яго «красунчыкам» і выступае за саюз з Расеяй<ref>[https://www.svaboda.org/a/31527241.html На беларускім ТБ Лукашэнку проціпаставілі тым лідэрам, хто падчас пандэміі «схаваўся ў бункеры»], [[Радыё Свабода]], 24 кастрычніка 2021 г.</ref>. == Рознае == З маладосьці займаўся [[дзюдо]]. Кандыдат эканамічных навук, свабодна валодае [[Нямецкая мова|нямецкаю]] і [[ангельская мова|ангельскаю]] мовамі. Да 2013 году быў жанаты зь Людмілай Пуцінай, у мінулым настаўніцай нямецкае мовы. Мае дзьвюх дачок — Кацярыну (нар. 1985) і Марыю (нар. у 1986). == Глядзіце таксама == * [[Путін — хуйло!]] * [[Путинка (гарэлка)]] * [[Адольф Гітлер]] * [[Ёсіф Сталін]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20050406235246/http://vladimir.vladimirovich.ru/ Сатырычныя апавяданьні пра Пуціна]{{ref-ru}} * Цыганкоў В. [https://www.svaboda.org/a/31356883.html Галоўная праблема беларусаў не Лукашэнка, а Пуцін, — Віталь Портнікаў], [[Радыё Свабода]], 14 ліпеня 2021 г. {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Пуцін, Уладзімер Уладзімеравіч}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі КГБ СССР]] [[Катэгорыя:Прэзыдэнты Расеі]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Расеі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ «Славы і Гонару»]] [[Катэгорыя:Кандыдаты эканамічных навук]] [[Катэгорыя:Дзейныя кіраўнікі дзяржаваў]] [[Катэгорыя:Уладзімер Пуцін| ]] [[Катэгорыя:Асобы, вышукваныя Міжнародным крымінальным судом]] rpbi39lrinjksea32twjzmhdh1uuv7e 0 176465 2670378 2646938 2026-05-23T20:52:18Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670378 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Рафаэл Герэйру''' ({{мова-pt|Raphaël Guerreiro}}; {{Н}} 22 сьнежня 1993 году) — партугальскі футбаліст, абаронца нямецкага клюбу «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» і [[Зборная Партугаліі па футболе|нацыянальнай зборнай Партугаліі]]. Чэмпіён Эўропы 2016 году. == Дасягненьні == '''«Барусія»''': * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2017, 2021 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2019 '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2025 '''Партугалія''': * Чэмпіён Эўропы: [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|2016]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.national-football-teams.com/player/57685.html Профіль на national-football-teams.com]{{Ref-en}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Навігацыйная група |назоў = Герэйру ў складзе [[Зборная Партугаліі па футболе|зборнай Партугаліі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Партугалія}}; |Партугалія на ЧЭ-2016 |Партугалія на ЧС-2018 |Партугалія на ЧЭ-2020 |Партугалія на ЧС-2022 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Герэйру, Рафаэл}} [[Катэгорыя:Партугальскія футбалісты]] asop2if43up0snojio3g6mfuqdveul5 0 194599 2670370 2661993 2026-05-23T20:48:09Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670370 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ёзуа Ва́льтэр Кі́міх''' ({{мова-de|Joshua Walter Kimmich}}; {{Н}} 8 лютага 1995 году) — нямецкі футбаліст, абаронца мюнхэнскай «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]» і [[Зборная Нямеччыны па футболе|нацыянальнай зборнай Нямеччыны]]. Шырока вядомы праз сваю ўнівэрсальнасьць, добрыя перадачы і стрэлы па браме, накіраванасьць на барацьбу і спартовую агрэсію<ref>[https://web.archive.org/web/20201006024709/https://sportmatch.com/en/germany/bundesliga/item/2253-xavi-praises-kimmich-the-perfect-player-for-fc-barcelona «Sport Match — Xavi praises Kimmich: „The perfect player for FC Barcelona!“»]. Sportmatch.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20201006024722/https://ligalive.net/en/phenomenal-mourinho-showered-bayern-star-kimmich-with-praise// «„Phenomenal!“ - Mourinho showered Bayern star Kimmich with praise»]. LigaLIVE.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20201006024724/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd25n-bayerns-guardiola-full-of-praise-for-serious-player-joshua-kimmich.jsp/ «Guardiola full of praise for „serious player“ Kimmich»]. Bundesliga.</ref>. Яго часта параўноўваюць з былым капітанам мюнхэнскай «Баварыі» [[Філіп Лям|Філіпам Лямам]], пераемнікам якога гулец час ад часу лічыцца<ref>[https://web.archive.org/web/20210122014141/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/bayern-munich-kimmich-can-be-second-lahm-says-breitner-muller-thiago-476892.jsp «Bayern Munich legend Paul Breitner on Joshua Kimmich as the next Philipp Lahm, Thomas Müller and Thiago Alacantara»]. Bundesliga.</ref><ref>[https://www.theguardian.com/football/blog/2020/aug/18/how-bayerns-joshua-kimmich-became-the-new-philipp-lahm «How Bayern's Joshua Kimmich became the new Philipp Lahm»]. The Guardian.</ref>. У сезоне 2019—2020 гадоў стаў уладальнікам трэблу ў складзе «Баварыі», то бок пераможцам Ліга чэмпіёнаў, Бундэсьлігі і Кубак Нямеччыны, і быў улучаны ў сымбалічную зборную году УЭФА<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/news-media/news/0265-1160a803540f-283794ce2b95-1000--uefa-com-fans-teams-of-the-year-2020-announced/|загаловак=UEFA.com fans’ Team of the Year 2020 revealed|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=20.01.2021}}</ref>. == Кар’ера == === Клюбная === Кіміх ёсьць выхаванцам моладзевай акадэміі «[[Штутгарт (футбольны клюб)|Штутгарту]]». У ліпені 2013 году гулец перайшоў у табар «[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ Ляйпцыгу]]», склаўшы ўгоду на 2 гады. На той час ляйпцыскі клюб значыўся ў трэцім нямецкім дывізіёне, у рамках якога ён дэбютаваў 28 верасьня таго ж году, выйшаўшы на зьмену ў матчы супраць «[[Унтэргахінг (футбольны клюб)|Унтэргахінгу]]» (2:2). Свой першы гол малады футбаліст забіў праз два месяцы 30 лістапада, улучыўшы мяч у браму «[[Заарбрукен (футбольны клюб)|Заарбрукену]]» і дапамогшы клюбу выгуляць супернікаў зь лікам 3:2<ref>[http://www.mdr.de/sport/ergebnisse/ticker3746.html «1. FC Saarbrücken — RB Leipzig»]. MDR.</ref>. Сэзон Кіміх скончыў трывалым гульцом асноўнага складу, а клюб прасунуўся ў [[Бундэсьліга 2|Бундэсьлігу 2]]<ref>[http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/vereine/2013-14/71150/vereinsspieler_kimmich-joshua.html «Joshua Kimmich»]. Kicker.</ref>. Наступны сэзон склаўся дзеля гульца ня менш блага, чымсьці папярэдні, бо спартовец згуляў 29 матчаў за клюб, які, аднак, фінішаваў у некалькіх кроках ад падвышэньня. Выдатная гульня маладога таленту была запрыкмечаная кіраўнікамі «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]», якая склала з гульцом пагадненьне на пачатку 2015 году. Паводле ўмоваў баварскі клюб выдаткаваў 7 млн эўра за набыцьцё паўабаронцы, але амаль усе грошы атрымаў «Штутгарт», як клюб, які выхаваў спартоўца<ref>[http://www.sueddeutsche.de/sport/transfer-in-der-bundesliga-fc-bayern-verpflichtet-joshua-kimmich-1.2289583 «FC Bayern verpflichtet Joshua Kimmich»]. Süddeutsche Zeitung.</ref>. Дэбют Кіміха адбыўся 9 жніўня ў матчы першага раўнду [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]] супраць «[[Нётынген (футбольны клюб)|Нётынгена]]». Толькі празь месяц тагачасны трэнэр мюнхэнцаў [[Пэп Гвардыёля]] даў магчымасьць гульцю дэбютаваць у матчы [[Бундэсьліга|Бундэсьлігі]], то бок Кіміх зьявіўся на полі ў канчатку сустрэчы з «[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбургам]]»<ref>[http://www.espnfc.com.au/club/bayern-munich/132/blog/post/2608063/douglas-costa-anchors-bayern-munich-comeback-win-vs-augsburg «Douglas Costa anchors Bayern's comeback win over Augsburg»]. ESPN.</ref>. Праз чатыры дні Кіміх дэбютаваў у гасьцявым матчы [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] супраць «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякоса]]», і праз тры дні ён упершыню выйшаў у старце ў Бундэсьлізе, згуляўшы 90 хвілінаў матчу супраць «[[Дармштат-98 (футбольны клюб)|Дармштату-98]]» (3:0)<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000634/match=2015676/ «Müller double helps Bayern prevail at Olympiacos»]. UEFA.</ref><ref>[http://www.espnfc.com/bayern-munich/story/2621842/pep-guadiola-very-pleased-with-bayerns-win-over-darmstadt «Pep Guardiola 'very pleased' with Bayern's win over Darmstadt»]. ESPN.</ref>. У выніку па сканчэньні сэзону гулец зьявіўся на полі ў 23 сустрэчах. У наступным гульнявы час футбаліста толькі павялічыўся і ён стаў трывалым гульцом асноўнага складу «Баварыі». [[Файл:FC Salzburg gegen FC Bayern München (Championsleague Achtelfinale Hinspiel 16. Februar 2022) 37.jpg|значак|зьлева|Кіміх у складзе «Баварыі» ў 2022 годзе.]] 9 верасьня 2016 году ён загнаў свой першы гол за «Баварыю» ў матчы Бундэсьлігі супраць «[[Шальке-04 Гельзэнкірхэн|Шальке-04]]» у гасьцёх, які завяршыўся перамогай зь лікам 2:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/37268666|загаловак=FC Schalke 04 0–2 Bayern Munich|выдавецтва=BBC Sport|дата публікацыі=09.09.2016|копія=https://web.archive.org/web/20180716145732/https://www.bbc.com/sport/football/37268666|дата копіі=16.07.2018}}</ref>. Праз чатыры дні футбаліст адзначыўся сваімі першымі двума галамі ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лізе чэмпіёнаў]], дапамогшы адолець расейскі «[[Растоў Растоў-на-Доне|Растоў]]» зь лікам 5:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/37357282|загаловак=Bayern Munich 5–0 FC Rostov|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=13.09.2016|копія=https://web.archive.org/web/20180717194847/https://www.bbc.com/sport/football/37357282|дата копіі=17.07.2018}}</ref>. Па заканчэньні кар’еры [[Філіп Лям|Філіпа Ляма]] Кіміх заняў ягоную пазыцыю і на сталай аснове стаў правым абаронцам<ref>{{спасылка|аўтар=Pearson, Matt|спасылка=https://www.dw.com/en/opinion-joshua-kimmich-has-become-the-worlds-best-right-back/a-41728324|загаловак=Opinion: Kimmich is the world’s best right back|выдавецтва=DW|дата публікацыі=09.12.2017}}</ref>. 16 верасьня 2017 году ён аддаў тры галявыя перадачы [[Томас Мюлер|Томасу Мюлеру]], [[Ар’ен Робэн|Ар’ену Робэну]] і [[Робэрт Левандоўскі|Робэрту Левандоўскаму]], якія прывялі да перамогі над «[[Майнц (футбольны клюб)|Майнцам]]» зь лікам 4:0<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.skysports.com/football/bay-munich-vs-mainz/377543|загаловак=Bay Munich 4 – 0 Mainz – Match Report & Highlights|выдавецтва=Sky Sports|копія=https://web.archive.org/web/20190804143434/https://www.skysports.com/football/bay-munich-vs-mainz/377543|дата копіі=04.08.2019}}</ref>. Яму ўдалося правесьці па голу ў першым, гэтак і ў другім матчах паўфіналу [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2017—2018 гадоў|Лігі чэмпіёнаў 2017—2018 гадоў]], чым дапамогу баварцам выбіць з турніру мадрыдзкі «[[Рэал Мадрыд|Рэал]]»<ref>{{навіна|аўтар=Glendenning, Barry|спасылка=https://www.theguardian.com/football/live/2018/apr/25/bayern-munich-v-real-madrid-champions-league-semi-final-first-leg-live|загаловак=Bayern Munich 1–2 Real Madrid: Champions League semi-final first leg – as it happened|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=25.04.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180915190404/https://www.theguardian.com/football/live/2018/apr/25/bayern-munich-v-real-madrid-champions-league-semi-final-first-leg-live|дата копіі=15.09.2018}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Murray, Scott|спасылка=https://www.theguardian.com/football/live/2018/may/01/real-madrid-v-bayern-munich-champions-league-semi-final-live|загаловак=Real Madrid 2–2 Bayern Munich (agg: 4–3): Champions League semi-final – as it happened|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=05.2018|копія=https://web.archive.org/web/20181001063638/https://www.theguardian.com/football/live/2018/may/01/real-madrid-v-bayern-munich-champions-league-semi-final-live|дата копіі=01.10.2018}}</ref>. 9 лютага 2019 году Кіміх згуляў свой 100-ы матч у лізе ў кашулі «Баварыі» ў матчы супраць «Шальке-04»<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/bayern-munich-schalke-live-line-ups-stats-james-rodriguez-neuer-lewandowski-3168-2047|загаловак=Robert Lewandowski scores milestone goal as Bayern Munich climb back up to second with Schalke win|выдавец=Bundesliga|дата публікацыі=09.02.2019|копія=https://web.archive.org/web/20200806194017/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-schalke-live-line-ups-stats-james-rodriguez-neuer-lewandowski-3168-2047|дата копіі=06.08.2020}}</ref>. У тым сэзоне абаронца зьявіўся на полі ўва ўсіх 34-х матчах лігі. 23 жніўня 2020 году немец зрабіў важную галявую перадачу на [[Кінгсьлі Каман]]а ў фінале Лігі чэмпіёнаў, чым забясьпечыў перамогу свайму клюбу<ref>{{навіна|аўтар=Hytner, David|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2020/aug/23/bayern-munich-paris-saint-germain-psg-champions-league-final-match-report|загаловак=Bayern Munich win Champions League as Kingsley Coman header sinks PSG|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=23.08.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200920072558/https://www.theguardian.com/football/2020/aug/23/bayern-munich-paris-saint-germain-psg-champions-league-final-match-report|дата копіі=20.09.2020}}</ref>. Кіміх пачаў [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2020—2021 гадоў|сэзон 2020—2021 гадоў]], атрымаўшы кашулю з нумарам 6, пасьля таго як [[Тыяга Алькантара]] сышоў у «[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпул]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbayern.com/en/news/2020/09/joshua-kimmich-changes-from-32-to-6-shirt-number|загаловак=Joshua Kimmich changes from 32 to 6|выдавецтва=fcbayern.com|дата публікацыі=18.09.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200925023956/https://fcbayern.com/en/news/2020/09/joshua-kimmich-changes-from-32-to-6-shirt-number|дата копіі=25.09.2020}}</ref>. У дадатак, футбаліст быў пераведзены галоўным трэнэрам [[Гансі Флік]]ам на пазыцыю абарончага паўабаронцы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/what-is-joshua-kimmich-s-best-position-germany-right-back-midfield-euro-2020-5068|загаловак=Joshua Kimmich: What is the Bayern Munich and Germany star's best position?|выдавецтва=Bundesliga|дата публікацыі=13.06.2021}}</ref>. 23 жніўня 2021 году Кіміх падпісаў новы кантракт з «Баварыяй», які падоўжыў супрацу з камандай да 2025 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.goal.com/en-ug/news/bayern-munich-star-kimmich-signs-new-four-year-contract-at/cnljffhcga5c1hoqfgwrhj2jv|загаловак=Bayern Munich star Kimmich signs new four-year contract at Allianz Arena|выдавецтва=Goal|дата публікацыі=23.08.2021}}</ref>. 24 студзеня 2023 году ён улучыў мяч у браму «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльну]]» з адлегласьці ў 25 метраў, ураўнаўшы лік 1:1 на 90-й хвіліне<ref>{{спасылка|аўтар=Mosthaf, Philipp|спасылка=https://www.eurosport.de/fussball/bundesliga/2022-2023/fc-bayern-munchen-spielt-unentschieden-gegen-den-1.-fc-koln-joshua-kimmich-verhindert-kolner-sieg-mi_sto9349598/story.shtml|загаловак=FC Bayern München spielt unentschieden Gegen den 1. FC Köln: Joshua Kimmich verhindert FC-Sieg mit Hammer-Tor|выдавецтва=eurosport.de|дата публікацыі=24.01.2023}}</ref>. 28 кастрычніка 2023 году ён атрымаў сваю першую чырвоную картку ў прафэсійнай кар’еры. У другой палове [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2023—2024 гадоў|сэзону 2023—2024 гадоў]] ён гуляў на пазыцыі правага абаронцы пад кіраўніцтвам трэнэра [[Томас Тухэль|Томаса Тухэля]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://onefootball.com/en/news/will-kimmich-remain-at-right-back-for-bayern-for-the-rest-of-the-season-39193400|загаловак=Will Kimmich remain at right-back for Bayern for the rest of the season?|выдавецтва=OneFootball|дата публікацыі=12.03.2024}}</ref>. 13 сакавіка 2025 году Кіміх падоўжыў свой кантракт з «Баварыяй» да 2029 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbayern.com/en/news/2025/03/fc-bayern-and-joshua-kimmich-extend-until-2029|загаловак=FC Bayern and Joshua Kimmich extend until 2029|выдавецтва=FC Bayern München|дата публікацыі=13.03.2025}}</ref>. А пазьней у тым жа годзе, то бок 4 лістапада, ён згуляў у сваім 100-м матчы Лігі чэмпіёнаў, зьявіўшыся ў выяздным матчы супраць «[[Пары Сэн-Жэрмэн Парыж|Пары Сэн-Жэрмэн]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0257-0e9a10f58015-92c648e6303d-1000--who-has-played-100-champions-league-games-joshua-kimmich-/|загаловак=Who has played 100 Champions League games? Joshua Kimmich latest player to reach century|выдавецтва=UEFA|дата публікацыі=04.11.2025}}</ref>. === Міжнародная === [[Файл:Kimmich2014.jpg|значак|Кіміх у складзе юнацкай зборнай Нямеччыны.]] 17 траўня 2016 году Кіміх быў улучаны ў папярэдні склад [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянат Эўропы 2016 году]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2016/may/17/bastian-schweinsteiger-germany-euro-2016-squad-manchester-united?CMP=fb_a-football_b-gdnfootball|загаловак=Bastian Schweinsteiger included in Germany's provisional Euro 2016 squad|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=17.05.2016|копія=https://web.archive.org/web/20190705145629/https://www.theguardian.com/football/2016/may/17/bastian-schweinsteiger-germany-euro-2016-squad-manchester-united?CMP=fb_a-football_b-gdnfootball|дата копіі=05.07.2019}}</ref>. 29 траўня ён дэбютаваў у складзе зборнай у таварыскім матчы супраць [[Зборная Славаччыны па футболе|зборнай Славаччыны]], які ягоная каманда прагуляла зь лікам 3:1<ref>{{навіна|спасылка=https://www.beinsports.com/en-mena/football/uefa-european-championship/articles-video/slovakia-stun-green-germany-in-storm-hit-frie|загаловак=Slovakia stun green Germany in storm-hit friendly|дата публікацыі=29.05.2016}}</ref>. 31 траўня было пацьверджана, што Кіміх трапіць у фінальны сьпіс да эўрапейскага першынства<ref>{{навіна|спасылка=https://www.dfb.de/news/detail/loew-streicht-bellarabi-brandt-reus-und-rudy-147197/|загаловак=Löw streicht Bellarabi, Brandt, Reus und Rudy|выдавец=Deutscher Fußball-Bund|дата публікацыі=31.05.2016}}</ref>. 21 чэрвеня ён зьявіўся ў стартавым складзе зборнай у фінальным матчы групы C супраць [[Зборная Паўночнай Ірляндыі па футболе|зборнай Паўночнай Ірляндыі]], замяніўшы [[Бэнэдыкт Гёвэдэс|Бэнэдыкта Гёвэдэса]] на пазыцыі правага абаронцы<ref>{{навіна|спасылка=http://sport360.com/article/football/euro_2016/183062/360view-joshua-kimmich-performance-at-right-back-may-have-solved-an-ongoing-problem-for-germany/|загаловак=#360view: Joshua Kimmich performance at right-back may have solved an ongoing problem for Germany|дата публікацыі=21.06.2016}}</ref>. Кіміх заставаўся галоўным правым абаронцам зборнай, якая дакрочыла да паўфіналу, і быў улучаны ў сымбалічную зборную турніру<ref>{{навіна|спасылка=https://www.uefa.com/euro2024/news/0286-1932648cbbd6-015b5937ebfc-1000--uefa-euro-2016-team-of-the-tournament/|загаловак=UEFA EURO 2016 Team of the Tournament revealed|дата публікацыі=11.07.2016}}</ref>. 4 верасьня 2016 году спартовец правёў свой дэбютны гол за зборную ў пераможным матчы супраць [[Зборная Нарвэгіі па футболе|зборнай Нарвэгіі]] падчас кваліфікацыі на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|чэмпіянат сьвету 2018 году]]<ref>{{навіна|спасылка=http://au.eurosport.com/football/world-cup-qualification-uefa/2018/muller-nets-brace-as-germany-ease-past-norway_sto5822408/story.shtml|загаловак=Muller nets brace as Germany ease past Norway|дата публікацыі=04.09.2016}}</ref>. У 2017 годзе з камандай выступаў у Кубку канфэдэрацыяў, а праз год згуляў на чэмпіянаце сьвету. 19 траўня 2021 году быў абраны ў склад зборнай на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянат Эўропы 2020 году]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.kicker.de/em-kader-offiziell-loew-beruft-mueller-hummels-und-volland-804642/artikel|загаловак=EM-Kader offiziell: Löw beruft Müller, Hummels und Volland|выдавецтва=Kicker}}</ref>. Гэтак жа футбаліста запрасілі да шыхтаў каманды на [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянат сьвету 2022 году]] і [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянат Эўропы 2024 году]]. У верасьні 2024 году быў прызначаны капітанам зборнай<ref>{{навіна|спасылка=https://www.dfb.de/news/detail/team-ticker-kimmich-neuer-kapitaen-264030/|загаловак=Team-Ticker: Kimmich neuer Kapitän|выдавец=dfb.de|дата публікацыі=02.09.2024}}</ref>. 4 чэрвеня 2025 году Кіміх згуляў свой 100-ы матч за зборную ў матчы супраць [[Зборная Партугаліі па футболе|зборнай Партугаліі]] ў Лізе нацыяў 2024—2025 гадоў, у якім ён аддаў галявую перадачу [[Флёрыян Вірц|Флёрыяну Вірцу]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bundesliga.com/de/bundesliga/news/fc-bayern-munchen-joshua-kimmich-dfb-nations-league-100-landerspiele-meilenstein-32508|загаловак=Joshua Kimmich steht vor seinem 100. Länderspiel für Deutschland|дата публікацыі=04.06.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2043064--germany-vs-portugal/|загаловак=Germany vs Portugal|выдавецтва=uefa.com}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2016, 2019, 2020, 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2016, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022, 2025 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2020 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2020 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2020 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Навігацыйная група |назоў = Кіміх у складзе [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нямеччына}}; |Нямеччына на ЧЭ-2016 |Нямеччына на ЧС-2018 |Нямеччына на ЧЭ-2020 |Нямеччына на ЧС-2022 |Нямеччына на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кіміх, Ёзуа}} [[Катэгорыя:Нямецкія футбалісты]] i22mzvvplj66h19bz9krd0v3e5kubwb 0 194619 2670373 2646936 2026-05-23T20:49:45Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670373 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Га́ры Кейн''' ({{мова-en|Harry Kane}}; {{Н}} 28 ліпеня 1993 году, Ўолтэмстаў, [[Вялікі Лёндан]]) — ангельскі футбаліст, нападнік нямецкага клюбу «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» і [[Зборная Ангельшчыны па футболе|нацыянальнай зборнай Ангельшчыны]]. Кейн лічыцца адным з найлепшых нападнікаў у сьвеце, дзякуючы сваім выніковым паказьнікам і здольнасьцю распачаць удалыя наступы на браму супернікаў<ref>[https://www.skysports.com/football/news/11675/11865398/harry-kane-tottenham-and-england-forward-the-best-striker-in-the-world-says-david-villa «Harry Kane: Tottenham and England forward 'the best striker in the world', says David Villa»]. Sky Sports.</ref><ref>[https://www.fourfourtwo.com/features/best-strikers-in-the-world-ronaldo-lewandowski-harry-kane «Ranked! The 10 best strikers in the world»]. FourFourTwo.</ref>. Ён займае першае месца ў клюбе «[[Тотэнгэм Готспур]]» паводле колькасьці галоў за ўсе часы, пры гэтым ачольваючы сьпіс бамбардзіраў [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лігі]], калі лічыць толькі галы ў складзе адной дружыны<ref>[https://www.si.com/soccer/2022/08/20/harry-kane-set-premier-league-record-with-saturday-goal-video «Harry Kane Sets Premier League Record»]. Sports Illustrated.</ref>. Ёсьць адной з ключавых постасьцяў зборнай Ангельшчыны, якой дапамог дасягнуць фіналу буйных першынстваў на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянаце Эўропы 2020 году]] ўпершыню ў гісторыі ангельскага футболу зь фіналу [[чэмпіянат сьвету па футболе 1966 году|чэмпіянату сьвету 1966 году]]<ref>[https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/euro-2021/2021/07/11/england-reached-first-final-55-years/amp/ «How England reached their first final in 55 years»]. The Telegraph.</ref>. Сябра ордэну Брытанскай імпэрыі (MBE, 2018). Найлепшы бамбардзір зборнай Ангельшчыны. == Кар’ера == === Клюбная === Кейн гуляў за мясцовы клуб «Рыджўэй Ровэрз» з 1999 году, калі яму было толькі шэсьць гадоў<ref>{{навіна|аўтар=Law, Matt|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/football/2025/05/04/harry-kane-bundesliga-bayern-munich-title-goals-kompany/|загаловак='This should shut up all the idiots who say Harry Kane has never won anything'|выдавец=The Telegraph|дата публікацыі=04.05.2025}}</ref>. У веку васьмі гадоў хлопец прыяднаўся да моладзевай акадэміі «[[Арсэнал Лёндан|Арсэналу]]». Паводле словаў Ліяма Брэйдзі, які тады кіраваў акадэміяй «кананіраў», хлопца выключылі пасьля першага сэзону, бо ён быў «крыху пухнатым» і «ня вельмі спартовым»<ref>{{навіна|аўтар=Zeqiri, Daniel|спасылка=https://www.telegraph.co.uk/football/2018/02/12/liam-brady-arsenal-released-harry-kane-bit-chubby/|загаловак=Liam Brady: Arsenal released Harry Kane because he was 'a bit chubby'|выдавец=The Daily Telegraph|дата публікацыі=12.02.2018|копія=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/football/2018/02/12/liam-brady-arsenal-released-harry-kane-bit-chubby/|дата копіі=11.01.2022}}</ref>. У лістападзе 2015 году тагачасны трэнэр «Арсэналу» [[Арсэн Вэнгер]] заявіў, што расчараваны тым, што «Арсэнал» пазбавіўся ад Кейна<ref>{{навіна|аўтар=Hytner, David|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2015/nov/06/arsene-wenger-arsenal-tottenham-harry-kane|загаловак=Arsène Wenger: I was angry when I found out Arsenal had let Harry Kane go|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=06.11.2015|копія=https://web.archive.org/web/20190330142123/https://www.theguardian.com/football/2015/nov/06/arsene-wenger-arsenal-tottenham-harry-kane|дата копіі=30.03.2019}}</ref>. Футбаліст тады праходзіў прагляд у «[[Тотэнгэм Готспур]]», які таксама спачатку ня быў пасьпяховым. У выніку малы Кейн вярнуўся ў свой былы клюб «Рыджўэй Ровэрз». У 2004 годзе ён далучыўся да акадэміі «[[Ўотфард (футбольны клюб)|Ўотфарду]]», а неўзабаве быў запрошаны ў «Тотэнгэм Готспур». Празь некалькі гадоў па далучэньні да каманды адбыўся вялікі прагрэс, бо хлопец стаў вышэйшы і фізычна мацнейшы. Кейн двойчы зьяўляўся на лаўцы запасных асноўнай каманды ў сэзоне 2009—2010 гадоў. [[Файл:Harry Kane (24685589756).jpg|значак|зьлева|Кейн у 2016 годзе.]] Кейн падпісаў свой першы прафэсійны кантракт з «Тотэнгэмам» у ліпені 2010 году<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.tottenhamhotspur.com/news/kane-in-os-loan-070111/|загаловак=Kane in O's loan|выдавецтва=Tottenham Hotspur F.C.|дата публікацыі=07.01.2011|копія=https://web.archive.org/web/20180701170504/http://www.tottenhamhotspur.com/news/kane-in-os-loan-070111/|дата копіі=01.07.2018}}</ref>, пасьля чаго пачаў свой шлях па арэндах. 7 студзеня 2011 году футбаліст часова перайшоў у «[[Лэйтан Орыент]]», дзе першым голам адзначыўся ў канцы месяца ў матчы супраць «[[Шэфілд Ўэнздэй]]». 12 лютага ён правёў два галы ў пераможным матчы супраць «[[Брыстал Ровэрз]]», выйшаўшы на замену на 70-й хвіліне<ref>{{навіна|спасылка=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_div_2/9387845.stm|загаловак=Leyton Orient 4–1 Bristol Rovers|дата публікацыі=12.02.2011}}</ref>. Па вяртаньні з арэнды нападнік пасьпеў дэбютаваць у складзе каманды ў матчы [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]] супраць шатляндзкага клюбу «[[Гартс Эдынбург|Гартс]]». Перад пачаткам 2012 году Кейн і ягоны аднаклюбнік [[Раян Мэйсан]] пагадзіліся на арэнду ў «[[Мілўол Лёндан|Мілўол]]» з другога дывізіёну ангельскага першынства<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/16358540|загаловак=Millwall agree loans for Tottenham’s Ryan Mason and Harry Kane|дата публікацыі=29.12.2011|копія=https://web.archive.org/web/20130225054117/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/16358540|дата копіі=25.02.2013}}</ref>. Менавіта ў гэтым клюбе адбыўся прарыў маладзёна, які за апошнія 14 матчаў сэзону адзначыўся сямю галамі. 18 жніўня 2012 году нападнік дэбютаваў у [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лізе]] ў складзе «Тотэнгэму» ў матчы супраць «[[Ньюкасл Юнайтэд]]»<ref>{{спасылка|спасылка=http://www1.skysports.com/football/live/match/261565/report|загаловак=Losing start for Villas-Boas|выдавецтва=Sky Sports|дата публікацыі=18.08.2012|копія=https://web.archive.org/web/20150421192026/http://www1.skysports.com/football/live/match/261565/report|дата копіі=21.04.2015}}</ref>, але неўзабаве быў аддадзены ў арэнду іншаму клюбу найвышэйшага дывізіёну «[[Норыдж Сіці]]»<ref>{{спасылка|спасылка=http://www1.skysports.com/football/news/11660/9734189/from-leyton-orient-to-tottenhams-first-team-via-millwall-charting-the-rise-of-harry-kane|загаловак=From Leyton Orient to Tottenham's first team via Millwall: Charting the rise of Harry Kane|выдавецтва=Sky Sports|копія=https://web.archive.org/web/20191220171834/https://www.skysports.com/football/news/11660/9734189/from-leyton-orient-to-tottenhams-first-team-via-millwall-charting-the-rise-of-harry-kane|дата копіі=20.12.2019}}</ref>. Аднак, траўма нагі выбіла Кейна да канца году. У лютым 2023 годзе футбаліст быз адкліканы з арэнды, але хутка быў аддадзены клюбу «[[Лэстэр Сіці]]», які на той час спаборнічаў у другім дывізіёне. Кейн улучыў свой першы гол за «Тотэнгэм» у сэзоне 2013—2014 гадоў у матчы [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка лігі]] супраць «[[Гал Сіці]]», ураўнаўшы лік у дадатковы час<ref name=HullCityLeagueCup>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/0/football/24633791|загаловак=Tottenham 2–2 Hull (8–7 on pens)|дата публікацыі=30.10.2013|копія=https://web.archive.org/web/20141221093510/http://www.bbc.com/sport/0/football/24633791|дата копіі=21.12.2014}}</ref>, а таксама рэалізаваў сваю спробу ў сэрыі пасьляматчавых пэнальці<ref name=HullCityLeagueCup/>. У красавіку 2014 году ён у трох матчах запар адзначаўся голам у матчах супраць «[[Сандэрлэнд (футбольны клюб)|Сандэрлэнду]]», «[[Ўэст Бромўіч Альбіён|Ўэст Бромўіч Альбіёну]]» і «[[Фулгэм (футбольны клюб)|Фулгэму]]». У [[Прэм’ер-Ліга 2014—2015 гадоў|сэзоне 2014—2015 гадоў]] ангелец стаў сапраўднай сэнсацыяй эўрапейскага футболу, калі паводле вынікаў розыгрышу ангельскай Прэм’ер-лігі быў другім найлепшым бамбардзірам. Наступны сэзон пачаўся няўдала, але зь цягам розыгрышу пачаў адзначацца галамі. Гуляючы за «Тотэнгэм» у [[Прэм’ер-Ліга 2015—2016 гадоў|сэзоне 2015—2016 гадоў]], гулец стаў найлепшым бамбардзірам ангельскай лігі, паклаўшы на свой рахунак 25 галоў. Кейн апярэдзіў на адзін гол [[Сэрхіё Агуэра]] і [[Джэймі Вардзі]]. У наступным сэзоне ён зноў стаў пераможцам спаборніцтваў найлепшых бамбардзіраў чэмпіянату Ангельшчыны, гэтым разам 29 разоў улучаючы мяч у браму супернікаў, не зважаючы на тое, што Кейн прапусьціў некаторыя гульні і ўзяў удзел толькі ў 30 матчах турніру. У [[Прэм’ер-Ліга 2017—2018 гадоў|сэзоне 2017—2018 гадоў]] ён яшчэ больш палепшыў свой бамбардзірскі рэкорд, стаўшы аўтарам 30 галоў у Прэм’ер-лізе, але нават гэтага было недастаткова, каб стаць найлепшым бамбардзірам лігі ў трэці раз, саступіўшы толькі на 2 галы эгіпецкаму нападніку «[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпула]]» [[Магамэд Саляг|Магамэду Салягу]]. [[Файл:Manchester United v Tottenham Hotspur, 12 March 2022 (24).jpg|значак|зьлева|Кейн (10-ы нумар) у матчы супраць «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» у сакавіку 2022 году.]] Сэзоны 2018—2019 і 2019—2020 гадоў былі азмрочаныя траўмамі, якія часам выбівалі нападніка з складу каманды. 1 чэрвеня 2019 году гулец згуляў у фінале Лігі чэмпіёнаў, не зважаючы на тое, што выбар яго на ўдзел у матчы пасьля траўмы быў прадметам дыскусіяў, бо «Тотэнгэм» саступіў «Лівэрпулу» зь лікам 2:0<ref>Delaney, Miguel (2.06.2019). [https://ghostarchive.org/archive/20220509/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/champions-league-final-liverpool-tottenham-madrid-harry-kane-injury-latest-a8940371.html «Champions League final: Why the decision to start Harry Kane ultimately proved irrelevant for Tottenham»]. The Independent.</ref>. 4 кастрычніка 2020 году ён зрабіў галявы дубль у выязным матчы супраць «Манчэстэр Юнайтэд», калі сталічныя футбалісты перамаглі зь лікам 6:1. Гэта было найбуйнейшай перамогай «Тотэнгэму» на «[[Олд Трафард]]» і іхным найлепшым вынікам супраць «Юнайтэд» з часоў хатняй перамогі ў 1932 годзе<ref>[https://web.archive.org/web/20210618133623/https://www.theguardian.com/football/2020/oct/04/manchester-united-tottenham-premier-league-match-report «Harry Kane stars in Tottenham's 6–1 thrashing of hapless Manchester United»]. The Guardian.</ref>. Кейн правёў свой 200-ы гол за «Тотэнгэм» у сваім 300-м матчы за клюб у пераможным матчы супраць «[[Лудагорац Разград|Лудагорца]]» ў групавым этапе [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]<ref>Taylor, Louise (5.11.2020). [https://web.archive.org/web/20210125023811/https://www.theguardian.com/football/2020/nov/05/ludogorets-tottenham-europa-league-match-report «Harry Kane makes it 200 goals in 300 Spurs games during win at Ludogorets»]. The Guardian.</ref>. 23 траўня 2021 году ангелец адзначыўся голам у пераможным матчы супраць «Лэстэр Сіці», што стала ягоным 23-м голам у сэзоне. Гэта прынесла яму трэцюю ўзнагароду «[[Залатая буца]]» ў кар’еры<ref>[https://web.archive.org/web/20210523205458/https://www.skysports.com/football/news/11675/12315126/harry-kane-tottenham-striker-wins-premier-league-golden-boot-award-for-third-time «Harry Kane: Tottenham striker wins Premier League Golden Boot award for third time»]. Sky Sports.</ref>. Ён таксама атрымаў узнагароду найлепшаму плэймэйкера сэзону Прэм’ер-лігі за найбольшую колькасьць галявых перадач у сэзоне, стаўшы першым гульцом, які атрымаў узнагароды «Залатая буца» і плэймэйкер году ў адным сэзоне з моманту інаўгурацыі ўзнагароды для плэймэйкераў у 2018 годзе<ref>[https://web.archive.org/web/20220531045805/https://www.premierleague.com/news/2154211 «Kane wins double with Golden Boot and Playmaker awards»]. Premier League.</ref>. Сэзону 2021—2022 гадоў папярэднічала спрэчка з нагоды жаданьня Кейна пакінуць «Тотэнгэм». Ён заявіў, што ў яго ёсьць джэнтэльмэнскае пагадненьне з старшынём клюбу [[Дэніел Леві|Дэніелам Леві]], якое дазволіць яму сысьці ўлетку<ref>Kilpatrick, Dan (18.05.2021). [https://web.archive.org/web/20210828121243/https://www.standard.co.uk/sport/football/harry-kane-tottenham-transfer-gentleman-s-agreement-b935786.html «Harry Kane hoping 'gentleman’s agreement' will allow him to leave this summer»]. Evening Standard.</ref>. Пагадненьне не было выканана, і Леві адхіліў цікавасьць, выказаную «[[Манчэстэр Сіці]]» да паслугаў Кейна<ref>Burt, Jason (19.08.2021). [https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/football/2021/08/19/daniel-levy-playing-hardball-leaves-harry-kane-stuck-should/ «Daniel Levy playing hardball leaves Harry Kane stuck but he should not be vilified»]. The Daily Telegraph.</ref>, у тым ліку прапанову аб трансфэры ў памеры 127 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў<ref>[https://web.archive.org/web/20220220055025/https://www.theguardian.com/football/2021/aug/25/harry-kane-confirms-he-will-be-staying-at-tottenham-this-summer-manchester-city «Harry Kane confirms he is staying at Spurs after accepting City deal is dead»]. The Guardian.</ref>. У выніку футбаліст застаўся ў Лёндане. 16 сакавіка 2022 году Кейн улучыў гол у выязным матчы супраць «[[Брайтан энд Гоўв Альбіён|Брайтану]]», дзякуючы чаму лёнданцы перамаглі зь лікам 2:0, давёўшы сваю колькасьць галоў на выезьдзе ў Прэм’ер-лізе да 95, перасягнуўшы рэкорд [[Ўэйн Руні|Ўэйна Руні]] паводле колькасьці галоў, улучаных у гасьцях у Прэм’ер-лізе<ref>[https://web.archive.org/web/20220525134141/https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/harry-kane-most-premier-league-away-goals-who-has-history-new-english-record/ny9qarzot78wo6i7mwosuqfg «Who has the most away goals in Premier League history? Harry Kane sets new English top flight record»]. Sporting News.</ref>. У жніўні 2022 году Кейн усталяваў рэкорд у колькасьці галоў, праведзеных за адзін клюб у Прэм’ер-лізе, улучыўшы свой 185 гол у браму «[[Ўулвэргэмптан Ўандэрэрз]]»<ref>{{навіна|спасылка=https://www.itv.com/news/2022-08-20/tottenham-vs-wolves-harry-kane-breaks-premier-league-score-record-in-1-0-win|загаловак=Tottenham vs Wolves: Harry Kane breaks Premier League goal record in 1–0 win|дата публікацыі=20.08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20230409065852/https://www.itv.com/news/2022-08-20/tottenham-vs-wolves-harry-kane-breaks-premier-league-score-record-in-1-0-win|дата копіі=09.04.2023}}</ref>. 11 сакавіка 2023 году ён стаў найлепшым бамбардзірам «Тотэнгэму» ўсіх часоў<ref>{{навіна|аўтар=Herman, Martyn|спасылка=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/kane-double-helps-tottenham-lift-gloom-with-win-over-forest-2023-03-11/|загаловак=Kane double helps Tottenham lift gloom with win over Forest|выдавец=Reuters|дата публікацыі=11.03.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230311191419/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/kane-double-helps-tottenham-lift-gloom-with-win-over-forest-2023-03-11/|дата копіі=11.03.2023}}</ref>. У 2023 годзе ён заняў другі радок у сьпісе бамбардзіраў лігі пасьля [[Эрлінг Голян|Эрлінга Голяна]], маючы 30 галоў на рахунку, стаўшы першым гульцом, які адзначыўся 30-ю галамі ў двух асобных сэзонах Прэм’ер-лігі з 38 матчаў<ref>{{спасылка|спасылка=https://theanalyst.com/eu/2023/05/how-harry-kane-keeps-getting-better-in-a-tottenham-team-that-is-getting-worse/|загаловак=How Harry Kane Keeps Getting Better in a Tottenham Team That is Getting Worse|выдавецтва=Opta Analyst|дата публікацыі=28.05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230528182629/https://theanalyst.com/eu/2023/05/how-harry-kane-keeps-getting-better-in-a-tottenham-team-that-is-getting-worse/|дата копіі=28.05.2023}}</ref>. Па сыходзе [[Карым Бэнзэма|Карыма Бэнзэмы]] з «[[Рэал Мадрыд|Рэалу]]» 6 чэрвеня 2023 году галоўны трэнэр мадрыдцаў [[Карлё Анчэлёцьці]], які быў зацікаўлены ў падпісаньні Кейна, як паведамляліся, папрасіў сваю раду дырэктароў ініцыяваць магчымы трансфэр<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65808462|загаловак=Harry Kane: Real Madrid want Tottenham striker to replace Karim Benzema|дата публікацыі=05.06.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230605095105/https://www.bbc.co.uk/sport/football/65808462|дата копіі=05.06.2023}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/articles/c4n4l0x8pvlo|загаловак=Transfer news: Spurs to resist Kane approach|дата публікацыі=30.05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230605192835/https://www.bbc.co.uk/sport/articles/c4n4l0x8pvlo|дата копіі=05.06.2023}}</ref>. У канцы чэрвеня 2023 году «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» зрабіла першую прапанову за Кейна ў памеры 70 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў, але яна была адхіленая<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/66030410|загаловак=Bayern set to make improved offer for Kane|дата публікацыі=28.06.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230716163929/https://www.bbc.com/sport/football/66030410|дата копіі=16.07.2023}}</ref>. Перад пачаткам новага сэзону лёнданцы яшчэ раз адхілілі прапановы мюнхэнцаў, але бакі ўсё ж такі дамовіліся. 12 жніўня Кейн апублікаваў разьвітальнае відэа у Instagram, падзякаваўшы пэрсаналу і заўзятарам «Тотэнгэму» за час у клюбе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.instagram.com/reel/Cv1h7E8N6lj/|загаловак=Harry Kane on Instagram: "Hard to put into words how to say goodbye to a club and fans who have done so much for me in my career. You will always be in my heart. Thank you Tottenham, thank you Tottenham fans. 💙"|выдавецтва=Instagram|копія=https://web.archive.org/web/20230812074643/https://www.instagram.com/reel/Cv1h7E8N6lj/|дата копіі=12.08.2023}}</ref>. «Тотэнгэм» апублікаваў афіцыйную заяву неўзабаве пасьля гэтага, аддзякаваўшы Кейна за ягоную працу<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2023/august/harry-kane-departs-to-bayern-munich/|загаловак=Harry Kane departs to Bayern Munich|выдавецтва=Tottenham Hotspur F.C.|копія=https://web.archive.org/web/20230812080328/https://www.tottenhamhotspur.com/news/2023/august/harry-kane-departs-to-bayern-munich/|дата копіі=12.08.2023}}</ref>. [[Файл:FC Red Bull Salzburg gegen Bayern München (2025-01-06 Testspiel) 28.jpg|значак|Кейн у 2025 годзе.]] Пасьля таго, як 10 жніўня 2023 году «Баварыя» і «Тотэнгэм» дамовіліся аб угодзе, Кейн узгадніў асабістыя ўмовы і на наступны дзень вылецеў у [[Мюнхэн]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://news.sky.com/story/harry-kane-tottenham-striker-arrives-in-germany-to-finalise-move-to-bayern-munich-12938261|загаловак=Harry Kane: Tottenham striker arrives in Germany to finalise move to Bayern Munich|выдавецтва=Sky News|дата публікацыі=11.08.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230812152805/https://news.sky.com/story/harry-kane-tottenham-striker-arrives-in-germany-to-finalise-move-to-bayern-munich-12938261|дата копіі=12.08.2023}}</ref>. 12 жніўня «Баварыя» абвесьціла аб складаньні з ангельцам чатырохгадовага кантракту<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbayern.com/en/news/2023/08/move-from-the-premier-league-fc-bayern-sign-harry-kane|загаловак=FC Bayern sign Harry Kane|выдавецтва=FC Bayern Munich|дата публікацыі=12.08.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230812081609/https://fcbayern.com/en/news/2023/08/move-from-the-premier-league-fc-bayern-sign-harry-kane|дата копіі=12.08.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/harry-kane-joins-bayern-munich-tottenham-hotspur-england-striker-23904|загаловак=Bayern Munich sign England striker Harry Kane from Tottenham Hotspur|выдавецтва=Bundesliga|дата публікацыі=12.08.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230812122744/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/harry-kane-joins-bayern-munich-tottenham-hotspur-england-striker-23904|дата копіі=12.08.2023}}</ref>. Кейн стаў самым дарагім падпісаньнем у гісторыі Бундэсьлігі, абыйдучыся клюбу ў 100 мільёнаў эўра<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bild.de/sport/fussball/bayern-muenchen/fc-bayern-ploetzlich-zoegert-harry-kane-englaender-berichten-85004846.bild.html|загаловак=Bayern München: Verhandelt Tottenhams Harry Kane mit einem anderen Verein?|выдавец=Bild|дата публікацыі=10.08.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230811222718/https://www.bild.de/sport/fussball/bayern-muenchen/fc-bayern-ploetzlich-zoegert-harry-kane-englaender-berichten-85004846.bild.html|дата копіі=11.08.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.skysports.com/football/news/11890/11676677/bayern-munich-sign-lucas-hernandez-from-atletico-madrid-for-club-record-fee|загаловак=Bayern Munich sign Lucas Hernandez from Atletico Madrid for club-record fee|выдавецтва=Sky Sports|дата публікацыі=27.03.2019|копія=https://web.archive.org/web/20230402004415/https://www.skysports.com/football/news/11890/11676677/bayern-munich-sign-lucas-hernandez-from-atletico-madrid-for-club-record-fee|дата копіі=02.04.2023}}</ref>. Ён правёў свой першы гол за клюб у першым туры лігі, а таксама аддаў галявую перадачу на [[Лерой Санэ|Лероя Санэ]], калі «Баварыя» перамагла «[[Вэрдэр Брэмэн|Вэрдэр]]» зь лікам 4:0 на выезьдзе<ref>{{навіна|аўтар=Sutcliffe, Steve|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/66551395|загаловак=Werder Bremen 0–4 Bayern Munich: Harry Kane scores and assists on Bundesliga debut|дата публікацыі=18.08.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230818205116/https://www.bbc.co.uk/sport/football/66551395|дата копіі=18.08.2023}}</ref>. 27 жніўня Кейн адзначыўся галявым дублем за «Баварыю» ў хатнім матчы лігі супраць «[[Аўгсбург (футбольны клюб)|Аўгсбургу]]» (3:1)<ref>{{навіна|аўтар=Rostance, Tom|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/66635289|загаловак=Harry Kane: England captain scores twice as Bayern Munich beat Augsburg|дата публікацыі=27.08.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230827180140/https://www.bbc.co.uk/sport/football/66635289|дата копіі=27.08.2023}}</ref>. 23 верасьня нападнік аформіў свой першы хет-трык за «Баварыю», а таксама аддаў дзьве галявыя перадачы ў пераможным матчы супраць «[[Бохум (футбольны клюб)|Бохуму]]» (7:0), павялічыўшы сваю колькасьць галоў у лізе да сямі і ўсталяваўшы новы клюбны рэкорд паводле колькасьці галоў, праведзеных гульцом у першых пяці матчах Бундэсьлігі<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbayern.com/en/news/2023/09/super-bayern-on-winning-streak-with-kane|загаловак='Super Bayern' in seventh heaven with Kane|выдавецтва=FC Bayern Munich|дата публікацыі=23.09.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231003212922/https://fcbayern.com/en/news/2023/09/super-bayern-on-winning-streak-with-kane|дата копіі=03.10.2023}}</ref>. 28 кастрычніка Кейн зрабіў чарговы хет-трык у матчы супраць «[[Дармштат-98 (футбольны клюб)|Дармштату-98]]»<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/67249631|загаловак=Bayern Munich 8–0 Darmstadt 98|дата публікацыі=28.10.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231028160107/https://www.bbc.com/sport/football/67249631|дата копіі=28.10.2023}}</ref>. 4 лістапада футбаліст у трэці раз адзначыўся хет-трыкам у матчы супраць дортмундзкай «[[Барусія Дортмунд|Барусіі]]». 24 лістапада, пацэліўшы ў пераможным матчы супраць «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльну]]» свой 18-ы гол сэзону ў лізе, ён стаў найлепшым англельцам паводле колькасьці праведзеных галоў за адзін сэзон у гісторыі Бундэсьлігі, апярэдзіўшы [[Кевін Кіган|Кевіна Кігана]] і [[Джэйдан Санча|Джэйдана Санча]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67525853|загаловак=Kane scores again as Bayern back on top of the Bundesliga with 1–0 win over Cologne|дата публікацыі=24.11.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240113095829/https://www.bbc.co.uk/sport/football/67525853|дата копіі=13.01.2024}}</ref>. Па сакавіцкім матчы супраць «Дармштату-98» Кейн ліквідаваў рэкорд Увэ Зээлера, які правёў 30 галоў у дэбютным сэзоне Бундэсьлігі<ref>{{навіна|аўтар=Thomas, Marissa|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/68586255|загаловак=Darmstadt 98 2–5 Bayern Munch: Harry Kane sets personal best for league goals in a season|дата публікацыі=16.03.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240607104428/https://www.bbc.com/sport/football/68586255|дата копіі=07.06.2024}}</ref>. У наступным [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2024—2025 гадоў|сэзоне 2024—2025 гадоў]] ангелец працягнуў свой галявы марш. У выніку ён здабыў свой першы вялікі трафэй, стаўшы чэмпіёнам Нямеччыны. Пагатоў, Кейн завяршыў сэзон як найлепшы бамбардзір другі сэзон запар і быў названы найлепшым футбалістам сэзону лігі за выдатную гульню ў складзе «Баварыі»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/harry-kane-2024-25-top-scorer-second-time-bayern-munich-most-goals-award-32191|загаловак=Harry Kane wins Bundesliga top scorer award for second season in a row|выдавецтва=Deutsche Fußball Liga|дата публікацыі=20.05.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/harry-kane-bundesliga-player-of-the-season-2024-25-32339|загаловак=Harry Kane named Bundesliga Player of the Season for 2024/25|выдавецтва=Deutsche Fußball Liga|дата публікацыі=21.05.2025}}</ref>. === Міжнародная === У 2010 годзе дэбютаваў за юнацкую зборную Ангельшчыны, узяўшы ўдзел у 17 гульнях на моладзевым узроўні і пацэліўшы 8 галоў. З 2013 году бараніў колеры моладзевай зборнай Ангельшчыны. На моладзевым узроўні згуляў у 13 афіцыйных матчах, у якіх адзначыўся 9-ю галамі. [[Файл:Harry Kane 2022 World Cup (cropped).jpg|значак|зьлева|У складзе нацыянальнай [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]].]] 27 сакавіка 2015 году запачаткаваў выступы ў афіцыйных матчах нацыянальнай [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]]. Футбаліст выйшаў на замену на 71-й хвіліне адборачнага матчу [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2016 году|чэмпіянату Эўропы 2016 году]] супраць [[Зборная Летувы па футболе|зборнай Летувы]]. Празь некалькі хвілінаў па выхадзе на поле ўсталяваў канчатковы лік гульні, улучыўшы чацьверты гол ангельскай каманды ў матчы<ref>McNulty, Phil (27.03.2015). [https://web.archive.org/web/20160324071934/http://www.bbc.co.uk/sport/football/31968091 «England 4–0 Lithuania»]. BBC Sport.</ref>. У фінальнай частцы чэмпіянату Эўропы 2016 году ўзяў удзел ва ўсіх чатырох матчах сваёй каманды, але гэтак і ня здолеў правесьці аніводнага голу, і ягоная каманда нечакана завяршыла спаборніцтвы на стадыі 1/8 фіналу, саступіўшы [[Зборная Ісьляндыі па футболе|зборнай Ісьляндыі]]. 16 траўня 2018 году быў улучаны ў заяўку нацыянальнай зборнай на [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|чэмпіянат сьвету ў Расеі]] таго году, быў абраны капітанам каманды на гэтым турніры. У выніку гулец стаў найлепшым бамбардзірам турніру, паклаўшы на свой рахунак 6 галоў. На [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянаце Эўропы 2020 году]] стаў аўтарам чатырох галоў ды дапамог зборнай прабіцца ў фінал, дзе 11 ліпеня на [[Ўэмблі]] яны зазналі паразу ад [[Зборная Італіі па футболе|зборнай Італіі]]. Асноўны час матчу скончыўся ўнічыю зь лікам 1:1, але ангельцы саступілі па пэнальці зь лікам 2:3. У той гульні Кейн рэалізаваў адзін з пасьляматчавых стрэлаў. 7 чэрвеня 2022 году ён правёў свой 50-ы гол за нацыянальную зборную ў гульні супраць [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] ў [[Ліга нацыяў УЭФА|Лізе нацыяў]]. На [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянаце сьвету 2022 году]] ангелец ня даў рады ў справе галоў у адразу трох матчах групавога этапу, але аддаў тры галявыя перадачы. У 1/8 фіналу ён зрабіў гол у гульні супраць [[Зборная Сэнэгалу па футболе|зборнай Сэнэгалу]] (3:0). У чвэрцьфінале супраць [[Зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]] нападнік рэалізаваў пэнальці ў другім тайме пры ліку 0:1 і зраўняўся з [[Ўэйн Руні|Ўэйнам Руні]] ў колькасьці галоў за зборную Ангельшчыны, якіх на ягоным рахунку стала 53. 23 сакавіка 2023 году ў адборачным матчы чэмпіянату Эўропы 2024 году супраць зборнай Італіі (1:2) ён адзначыўся голам і афіцыйна стаў найлепшым бамбардзірам у гісторыі зборнай. == Дасягненьні == '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2025 * Найлепшы бамбардзір чэмпіянату сьвету па футболе: 2018 * Найлепшы бамбардзір ангельскай Прэм’ер-лігі (3): 2016, 2017, 2021 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Навігацыйная група |назоў = Кейн у складзе [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Ангельшчына}}; |Ангельшчына на ЧЭ-2016 |Ангельшчына на ЧС-2018 |Ангельшчына на ЧЭ-2020 |Ангельшчына на ЧС-2022 |Ангельшчына на ЧЭ-2024 }} {{Найлепшыя бамбардзіры чэмпіянатаў сьвету па футболе}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кейн, Гары}} [[Катэгорыя:Ангельскія футбалісты]] 7jokp8wr94asy97ntgoa77rhxuz08k7 0 194768 2670384 2669637 2026-05-23T20:56:32Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670384 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ка́спэр Шмэ́йхэль''' ({{мова-da|Kasper Schmeichel}}; {{Н}} 5 лістапада 1986 году) — дацкі футбаліст, брамнік шатляндзкага клюбу «[[Сэлтык Глазга|Сэлтык]]» і [[Зборная Даніі па футболе|нацыянальнай зборнай Даніі]]. Сын [[Пэтэр Шмэйхэль|Пэтэра Шмэйхэля]]. == Дасягненьні == '''«Лэстэр Сіці»''': * [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]: 2016 * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2021 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2021 '''«Сэлтык»''': * [[Чэмпіянат Шатляндыі па футболе|Чэмпіён Шатляндыі]]: 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]: 2026 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Шатляндыі|Кубка шатляндзкай лігі]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Навігацыйная група |назоў = Шмэйхэль у складзе [[Зборная Даніі па футболе|зборнай Даніі]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Данія}}; |Данія на ЧЭ-2012 |Данія на ЧС-2018 |Данія на ЧЭ-2020 |Данія на ЧС-2022 |Данія на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Шмэйхэль, Каспэр}} [[Катэгорыя:Дацкія футбалісты]] 2jcnohgbbdk87hp5kihd6ww2twq5nya 0 208948 2670407 2052885 2026-05-24T03:26:29Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670407 wikitext text/x-wiki {{Дамэн верхняга ўзроўню |Назва = .мкд |Выява = |Уведзены = |Тып дамэну = [[нацыянальны дамэн верхняга ўзроўню]] |Статус = дзейны |Рэгістратар = MARnet, Macedonian Аcademic Research Network |Арганізатар = MARnet |Прызначэньне = |Выкарыстаньне = |Абмежаваньні рэгістрацыі = |Структура = |Дакумэнты = |Разьвязаньне спрэчак = |Вэб-старонка = [http://marnet.mk/ MARnet] }} '''.мкд'''&nbsp;— [[інтэрнэт]]-[[код краіны]], [[дамэн верхняга ўзроўню]] для [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]]. Ён кіруецца Македонскай акадэмічнай дасьледчай сеткаю (MARnet). У лістападзе 2012 году MARnet анансавала, што ведамства плянуе нацыянальны кірылічны дамэн. Акрамя таго, агенцтва пачало працэс зьбіраньня прапановаў ад грамадзян краіны пра форму дамэну, які будзе выкарыстаны для афіцыйнай рэгістрацыі. Кампанія стартавала 19 лістапада 2012 году і скончылася 3 сьнежня тады ж. Кірылічны дамэн павінен утрымліваць літары назвы краіны.<ref>[https://web.archive.org/web/20181003181929/http://www.mn.mk/aktuelno/7018-MARnet-izbira-nacionalen-kirilicen-domejn-za-Makedonija МАРнет избира национален кириличен домејн за Македонија]</ref><ref>[http://marnet.mk/ Official webpage of MARnet]</ref> 3 сьнежня MarNet абрала шэсьць варыянтаў (.мкд, .мак, .македонија, .рмкд, .рм і .рмак). У другім этапе македонскія грамадзяне прагаласавалі за македонскі кірылічны дамэн. Варыянт-пераможцу афіцыйна назвалі ў жніўні 2013 году. == Вынікі другога туру галасаваньня == {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" border="1" ! Кірылічны дамэн ! галасоў !% |- | '''.мкд''' | '''1670''' | '''73''' |- | .мак | 324 | 14 |- | .рм | 155 | 7 |- | .македонија | 122 | 5 |- | .рмкд | 10 | 0 |- | .рмак | 7 | 0 |} Кірылічны дамэн .мкд быў афіцыйна зацьверджаны і зарэгістраваны 20 сакавіка 2014 году.<ref>{{Спасылка|url=http://www.sitel.com.mk/mk/makedonija-na-internet-so-kirilichen-domen-mkd# |title=Македонија на интернет со кириличен домен |accessdate=23 березень 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140323075026/http://www.sitel.com.mk/mk/makedonija-na-internet-so-kirilichen-domen-mkd# |archivedate=23 березень 2014 |deadurl=yes }}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Нацыянальныя дамэны верхняга ўзроўню}} [[Катэгорыя:Нацыянальныя дамэны верхняга ўзроўню]] [[Катэгорыя:Паўночная Македонія]] 2ctsc3wwpfqqma21frv7sb2l6l7majb 0 212623 2670428 2470934 2026-05-24T05:29:03Z CommonsDelinker 521 Са старонкі прыбраны файл Wiener_Stadthalle_Aussen_2008.jpg, бо ён быў выдалены з Commons удзельнікам [[c:User:Krd|Krd]]. Прычына: [[:c:COM:VRT|No permission]] since 16 May 2026. 2670428 wikitext text/x-wiki {{Міжнароднае гандбольнае спаборніцтва |назва = Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў |варыянт_назвы = EHF European Men’s Handball Championship |выява = |подпіс_выявы = |год = 2020 |краіна = Аўстрыя |краіна2 = Нарвэгія |краіна3 = Швэцыя |мясьціна = 6 |пляцоўкі = 6 |даты = 9—26 студзеня |удзельнікі = 24 |чэмпіён = Гішпанія |тытулаў = 2 |2месца = Харватыя |3месца = Нарвэгія |4месца = Славенія |матчы = 65 |галы = 3532 |наведвальнасьць = 492628 |бамбардыр = {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Сандэр Сагасэн]]<br>(65 галоў) |гулец = {{Сьцяг|Харватыя}} [[Домагай Дуўняк]] |папярэдні = Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году |наступны = Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2022 году |сайт = |commons = }} '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў]] 2020 году''' — чатырнаццатае эўрапейскае спаборніцтва гандбольных зборных, якое ўпершыню адбывалася адразу ў трох краінах: [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Нарвэгія|Нарвэгіі]] ды [[Швэцыя|Швэцыі]] — 9—26 студзеня 2020 году<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 20 верасьня 2014| url = http://www.eurohandball.com/article/20216| копія = | дата копіі = | загаловак = Men's EHF EURO 2020 bigger and larger than ever before| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[ЭГФ|European handball federation]]| дата доступу = 16 студзеня 2020 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. Упершыню ў фінальнай частцы бралі ўдзел 24 зборныя. Другім разам запар чэмпіёнамі Эўропы стала [[Мужчынская зборная Гішпаніі па гандболе|зборная Гішпаніі]], якая перамагла ў фінале [[Мужчынская зборная Харватыі па гандболе|харвацкую зборную]]. Бронзавай прызэркай стала [[Мужчынская зборная Нарвэгіі па гандболе|зборная Нарвэгіі]]<ref>{{Спасылка | аўтар = Courtney Gahan.| прозьвішча = Gahan| імя = Courtney| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 студзеня 2020| url = https://men2020.ehf-euro.com/newsdetail/perez-de-vargas-sees-spain-make-history-with-title-defence/| копія = | дата копіі = | загаловак = Perez de Vargas sees Spain make history with title defence| фармат = | назва праекту = Афіцыйная бачына чэмпіянату Эўропы-2020| выдавец = European Handball Federation| дата доступу = 27 студзеня 2020 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. == Пляцоўкі == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Стакгольм]], Швэцыя !! {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Мальмё]], Швэцыя !! {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Гётэборг]], Швэцыя ! rowspan="6"|{{Лякалізацыйная мапа/Пункты |Эўропы |float = |Шырыня мапы = 370 |Пункты = {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Эўропы|Шырата = 59.329444|Даўгата = 18.068611|Пазыцыя = справа|Назва = [[Стакгольм]] }} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Эўропы|Шырата = 55.605833|Даўгата = 13.035833|Пазыцыя = зьнізу|Назва = [[Мальмё]] }} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Эўропы|Шырата = 57.7 |Даўгата = 11.966667|Пазыцыя = зьлева|Назва = [[Гётэборг]] }} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Эўропы|Шырата = 48.2 |Даўгата = 16.366667|Пазыцыя = справа|Назва = [[Вена]] }} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Эўропы|Шырата = 47.066667|Даўгата = 15.433333|Пазыцыя = зьлева|Назва = [[Грац]] }} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Эўропы|Шырата = 63.429722|Даўгата = 10.393333|Пазыцыя = справа|Назва = [[Тронгэйм]] }} }} |- | [[Тэле2 Арэна]]<br />Зьмяшчальнасьць: '''{{Лік|19000}}''' || [[Мальмё Арэна]]<br />Зьмяшчальнасьць: '''{{Лік|13000}}''' || [[Скандынавіюм]]<br />Зьмяшчальнасьць: '''{{Лік|12000}}''' |- | [[Файл:Tele2 Arena juni 2013a 01.jpg|150пкс]] || [[Файл:Malmö Arena ESC2013 01.jpg|150пкс]] || [[Файл:Scandinavium at night.jpg|150пкс]] |- ! {{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Вена]], Аўстрыя !! {{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Грац]], Аўстрыя !! {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Тронгэйм]], Нарвэгія |- | [[Вінэр Штадгале]]<br />Зьмяшчальнасьць: '''{{Лік|12000}}''' || [[Штадгале Грац|Грац Мэсэ Арэна]]<br />Зьмяшчальнасьць: '''{{Лік|6000}}''' || [[Тронгэйм Спэктрум]]<br />Зьмяшчальнасьць: '''{{Лік|8600}}''' |- | || [[Файл:Messehalle neu.jpg|150пкс]] || [[Файл:Trondheim spektrum 01.jpg|160пкс]] |} == Кваліфікацыя == === Кваліфікаваныя зборныя === {| class="wikitable sortable" ! Краіна !! Трапіла праз !! Дата кваліфікацыі !! Ранейшыя выступы ў чэмпіянатах |- | {{Гандбол|Аўстрыя}} || {{Сартаваньне|00|Гаспадары}} || {{Сартаваньне|01|20 верасьня 2014}} ||data-sort-value="3"| 3 (''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]]'', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- | {{Гандбол|Нарвэгія}} || {{Сартаваньне|00|Гаспадары}} || {{Сартаваньне|01|20 верасьня 2014}} ||data-sort-value="8"| 8 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|''2008'']], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- | {{Гандбол|Швэцыя}} || {{Сартаваньне|00|Гаспадары}} || {{Сартаваньне|01|20 верасьня 2014}} ||data-sort-value="12"| 12 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|'''1994''']], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|'''1998''']], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|'''2000''']], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|'''''2002''''']], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- | {{Гандбол|Гішпанія}} || {{Сартаваньне|01|Дзейны чэмпіён}} || {{Сартаваньне|02|26 студзеня 2018}} ||data-sort-value="13"| 13 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|''1996'']], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]''') |- | {{Гандбол|Нямеччына}} || {{Сартаваньне|02|Група 1}} || {{Сартаваньне|03|13 красавіка 2019}} ||data-sort-value="12"| 12 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]]''', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]]''', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- | {{Гандбол|Славенія}} || {{Сартаваньне|02|Група 4}} || {{Сартаваньне|04|14 красавіка 2019}} ||data-sort-value="11"| 11 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], ''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]]'', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- | {{Гандбол|Харватыя}} || {{Сартаваньне|02|Група 2}} || {{Сартаваньне|05|14 красавіка 2019}} ||data-sort-value="13"| 13 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|''2000'']], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], ''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]'') |- |{{Гандбол|Паўночная Македонія}} || {{Сартаваньне|02|Група 3}} || {{Сартаваньне|06|12 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="5"| 5 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- |{{Гандбол|Данія}} || {{Сартаваньне|02|Група 8}} || {{Сартаваньне|06|12 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="12"| 12 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]''', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]]''', ''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]]'', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- |{{Гандбол|Вугоршчына}} || {{Сартаваньне|02|Група 7}} || {{Сартаваньне|06|12 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="11"| 11 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- |{{Гандбол|Латвія}} || {{Сартаваньне|02|Група 4}} || {{Сартаваньне|06|12 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="0"| 0 |- |{{Гандбол|Партугалія}} || {{Сартаваньне|02|Група 6}} || {{Сартаваньне|07|13 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="5"| 5 (''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]]'', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]]) |- |{{Гандбол|Францыя}} || {{Сартаваньне|02|Група 6}} || {{Сартаваньне|07|13 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="13"| 13 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]]''', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]]''', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]]''', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- |{{Гандбол|Расея}} || {{Сартаваньне|02|Група 7}} || {{Сартаваньне|07|13 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="12"| 12 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|'''1996''']], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]]) |- |{{Гандбол|Чэхія}} || {{Сартаваньне|02|Група 5}} || {{Сартаваньне|07|13 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="9"| 9 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- |{{Гандбол|Беларусь}} || {{Сартаваньне|02|Група 5}} || {{Сартаваньне|07|13 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="5"| 5 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- |{{Гандбол|Польшча}} || {{Сартаваньне|02|Група 1}} || {{Сартаваньне|08|16 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="8"| 8 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], ''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]]'') |- |{{Гандбол|Швайцарыя}} || {{Сартаваньне|02|Група 2}} || {{Сартаваньне|08|16 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="3"| 3 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], ''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]]'') |- |{{Гандбол|Ісьляндыя}} || {{Сартаваньне|02|Група 3}} || {{Сартаваньне|08|16 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="10"| 10 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- |{{Гандбол|Чарнагорыя}} || {{Сартаваньне|02|Група 8}} || {{Сартаваньне|08|16 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="4"| 4 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- |{{Гандбол|Босьнія і Герцагавіна}} || {{Сартаваньне|02|Група 5}} || {{Сартаваньне|08|16 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="0"| 0 |- |{{Гандбол|Сэрбія}} || {{Сартаваньне|02|Група 2}} || {{Сартаваньне|08|16 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="5"| 5 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]], ''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году|2012]]'', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2014 году|2014]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2016 году|2016]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2018 году|2018]]) |- |{{Гандбол|Нідэрлянды}} || {{Сартаваньне|02|Група 4}} || {{Сартаваньне|08|16 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="0"| 0 |- |{{Гандбол|Украіна}} || {{Сартаваньне|02|Група 8}} || {{Сартаваньне|08|16 чэрвеня 2019}} ||data-sort-value="5"| 5 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], ''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]]'', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2010 году|2010]]) |} == Судзьдзі == 21 жніўня 2019 року былі абраныя 23 судзейскія пары<ref>{{Спасылка|url = http://www.eurohandball.com/article/33143|загаловак = Referees named for Men's EHF EURO 2020|дата публікацыі = 21 жніўня 2019|назва праекту = eurohandball.com|мова = en|дата доступу = 9 студзеня 2020}}</ref>. 27 сьнежня 2019 сэрбская пара судзьдзяў — Нэнад Нікаліч і Душан Стойкавіч — былі замененыя на латвійскую, паколькі Нікаліч быў траўмаваны ў кастрычніку і не пасьпеў аднавіцца<ref>{{Спасылка|url = http://www.eurohandball.com/article/33768|загаловак = New pair of referees nominated for EHF EURO 2020|дата публікацыі = 27 сьнежня 2019|назва праекту = eurohandball.com|мова = en|дата доступу = 9 студзеня 2020}}</ref> {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-3}} {| class="wikitable" |- ! colspan="3"|Папярэдні раўнд |- ! Краіна ! Судзьдзі |- | {{Сьцягафікацыя|Аўстрыя}} | Радойка Бркіч<br />Андрэй Юсуфгоджыч |- | {{Сьцягафікацыя|Гішпанія}} | Андрэў Марын<br />Ігнасіё Гарсія |- | {{Сьцягафікацыя|Данія}} | Еспэр Мадсэн<br />Генрык Мортэнсэн |- | {{Сьцягафікацыя|Ісьляндыя}} | Ёнас Эльясан<br />Антон Пальсан |- | {{Сьцягафікацыя|Латвія}} | Зыгмарс Сондарс<br />Рэнарс Ліцыс |- | {{Сьцягафікацыя|Нарвэгія}} | Лярс Ёрум<br />Гаавард Клевэн |- | {{Сьцягафікацыя|Нямеччына}} | Робэрт Шульцэ<br />Тобіяс Тэньніс |- | {{Сьцягафікацыя|Славаччына}} | Міхал Бадзюра<br />Яраслаў Ондагрэцула |- | {{Сьцягафікацыя|Славенія}} | Боян Лаг<br />Давід Сок |- | {{Сьцягафікацыя|Францыя}} | Шарлёта Банавэнтура<br />Жулі Банавэнтура |- | {{Сьцягафікацыя|Харватыя}} | Далібор Юрынавіч<br />Марка Мрвіца |} {{Слупок-3}} {| class="wikitable" |- ! colspan="3"|Папярэдні і асноўны раўнд |- ! Краіна ! Судзьдзі |- | {{Сьцягафікацыя|Летува}} | Вайдас Мажэйка<br />Міндаўгас Гатэліс |- | {{Сьцягафікацыя|Партугалія}} | Дуартэ Сантуш<br />Рыкарду Фансэка |- | {{Сьцягафікацыя|Паўночная Македонія}} | Г’ёргі Начэўскі<br />Славэ Нікалаў |- | {{Сьцягафікацыя|Чарнагорыя}} | Іван Павічавіч<br />Мілаш Ражнатавіч |- | {{Сьцягафікацыя|Чэхія}} | Вацлаў Горачак<br />Іржы Новатны |- | {{Сьцягафікацыя|Швайцарыя}} | Артур Брунэр<br />Марад Салаг |- | {{Сьцягафікацыя|Швэцыя}} | Мірза Куртагіч<br />Матыяс Вэтэрвік |} {{Слупок-3}} {| class="wikitable" |- ! colspan="3"|Асноўны раўнд |- ! Краіна ! Судзьдзі |- | {{Сьцягафікацыя|Гішпанія}} | Оскар Ралюі<br />Анхэль Саброса |- | {{Сьцягафікацыя|Данія}} | Мартын Гедынг<br />Мадс Гансэн |- | {{Сьцягафікацыя|Нямеччына}} | Лярс Гайпэль<br />Маркус Гэльбіг |- | {{Сьцягафікацыя|Францыя}} | Стэван Пішон<br />Ляран Рэвэрэ |- | {{Сьцягафікацыя|Харватыя}} | Мація Губіца<br />Барыс Мілошавіч |} {{Слупок-канец}} == Папярэдні раўнд == На групавым этапе каманды падзеленыя на шэсьць групаў па чатыры каманды. Па дзьве найлепшыя каманды з кожнай групы выходзяць у асноўны раўнд. ''Час усіх матчаў беларускі ([[Беларускі час|UTC+3]])'' Пры аднолькавай колькасьці набраных пунктаў месцы разьмяркоўваюцца паводле: # выніку асабістай сустрэчы; # розьніцы мячоў у асабістай сустрэчы; # колькасьці забітых галоў у асабістай сустрэчы; # агульнай розьніцы мячоў; # агульнай колькасьці забітых галоў; # лёсаваньня. === Група A === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Харватыя}} |В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|ЗМ1 = 82|ПМ1 = 65|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Беларусь}} |В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|ЗМ2 = 94|ПМ2 = 88|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Чарнагорыя}}|В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|ЗМ3 = 70|ПМ3 = 84|Колер3 = #ffcccc |Каманда4 = {{Гандбол|Сэрбія}} |В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|ЗМ4 = 72|ПМ4 = 81|Колер4 = #ffcccc }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Штадгале Грац]], [[Грац]] |гледачы = 3806 |судзьдзя = Сантуш, Фансэка |судзьдзя_краіна = Партугалія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Беларусь}} |каманда2 = {{Гандбол|Сэрбія}} |лік = 35:30 |лік_першай_паловы = 16:15 |галы1 = [[Арцём Каралёк|Каралёк]] 9 |галы2 = [[Богдан Радзівоевіч|Радзівоевіч]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P02TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 9 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Штадгале Грац]], [[Грац]] |гледачы = 5630 |судзьдзя = Брунэр, Салаг |судзьдзя_краіна = Швайцарыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Харватыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Чарнагорыя}} |лік = 27:21 |лік_першай_паловы = 12:13 |галы1 = [[Лука Цындрыч|Цындрыч]] 6 |галы2 = [[Нэманья Грбовіч|Грбовіч]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P01TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 7 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 11 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Штадгале Грац]], [[Грац]] |гледачы = 6000 |судзьдзя = Банавэнтура, Банавэнтура |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Харватыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Беларусь}} |лік = 31:23 |лік_першай_паловы = 15:10 |галы1 = [[Ігар Карачыч|Карачыч]] 6 |галы2 = [[Мікіта Вайлупаў|Вайлупаў]] 8 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P04TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 11 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Штадгале Грац]], [[Грац]] |гледачы = 5500 |судзьдзя = Мадсэн, Мортэнсэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Чарнагорыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Сэрбія}} |лік = 22:21 |лік_першай_паловы = 11:10 |галы1 = [[Нэманья Грбовіч|Грбовіч]] 5 |галы2 = [[Лазар Кукіч|Кукіч]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P03TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 7 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 13 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Штадгале Грац]], [[Грац]] |гледачы = 5000 |судзьдзя = Ёрум, Клевэн |судзьдзя_краіна = Нарвэгія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Чарнагорыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Беларусь}} |лік = 27:36 |лік_першай_паловы = 11:17 |галы1 = [[Владан Ліповіна|Ліповіна]] 5 |галы2 = [[Мікіта Вайлупаў|Вайлупаў]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P06TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 13 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Штадгале Грац]], [[Грац]] |гледачы = 6500 |судзьдзя = Куртагіч, Вэтэрвік |судзьдзя_краіна = Швэцыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Сэрбія}} |каманда2 = {{Гандбол|Харватыя}} |лік = 21:24 |лік_першай_паловы = 10:8 |галы1 = [[Лазар Кукіч|Кукіч]], [[Богдан Радзівоевіч|Радзівоевіч]] 4 |галы2 = [[Домагай Дуўняк|Дуўняк]], [[Лука Стэпанчыч|Стэпанчыч]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P05TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === Група B === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|ЗМ1 = 98|ПМ1 = 87|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Чэхія}} |В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|ЗМ2 = 79|ПМ2 = 76|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Паўночная Македонія}}|В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|ЗМ3 = 79|ПМ3 = 84|Колер3 = #ffcccc |Каманда4 = {{Гандбол|Украіна}} |В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|ЗМ4 = 74|ПМ4 = 83|Колер4 = #ffcccc }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 7070 |судзьдзя = Эльясан, Пальсан |судзьдзя_краіна = Ісьляндыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Чэхія}} |каманда2 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |лік = 29:32 |лік_першай_паловы = 14:13 |галы1 = [[Якуб Грстка|Грстка]] 6 |галы2 = [[Нікола Білык|Білык]] 12 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P07TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 7070 |судзьдзя = Ёрум, Клевэн |судзьдзя_краіна = Нарвэгія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Паўночная Македонія}} |каманда2 = {{Гандбол|Украіна}} |лік = 26:25 |лік_першай_паловы = 13:10 |галы1 = [[Кірыл Лазараў|Лазараў]] 8 |галы2 = [[Уладыслаў Астравушка|Астравушка]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P08TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 7 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 12 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 6642 |судзьдзя = Куртагіч, Вэтэрвік |судзьдзя_краіна = Швэцыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Чэхія}} |каманда2 = {{Гандбол|Паўночная Македонія}} |лік = 27:25 |лік_першай_паловы = 9:11 |галы1 = [[Станіслаў Кашпарэк|Кашпарэк]] 7 |галы2 = [[Кірыл Лазараў|Лазараў]] 11 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P10TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 12 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 7078 |судзьдзя = Банавэнтура, Банавэнтура |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Аўстрыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Украіна}} |лік = 34:30 |лік_першай_паловы = 18:17 |галы1 = [[Нікола Білык|Білык]] 9 |галы2 = [[Арцём Казакевіч|Казакевіч]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P09TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 7623 |судзьдзя = Лаг, Сок |судзьдзя_краіна = Славенія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Аўстрыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Паўночная Македонія}} |лік = 32:28 |лік_першай_паловы = 18:12 |галы1 = [[Робэрт Вэбэр|Вэбэр]] 7 |галы2 = [[Стоянчэ Стоілаў|Стоілаў]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P012TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 4097 |судзьдзя = Сантуш, Фансэка |судзьдзя_краіна = Партугалія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Украіна}} |каманда2 = {{Гандбол|Чэхія}} |лік = 19:23 |лік_першай_паловы = 10:9 |галы1 = [[Арцём Казакевіч|Казакевіч]] 4 |галы2 = [[Томаш Бабак|Бабак]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P11TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === Група C === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Гішпанія}} |В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|ЗМ1 = 102|ПМ1 = 73|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Нямеччына}} |В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|ЗМ2 = 88|ПМ2 = 83|Колер2 = #ccffcc |Каманда4 = {{Гандбол|Латвія}} |В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|ЗМ4 = 73|ПМ4 = 93|Колер4 = #ffcccc |Каманда3 = {{Гандбол|Нідэрлянды}}|В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|ЗМ3 = 80|ПМ3 = 94|Колер3 = #ffcccc }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 4057 |судзьдзя = Лаг, Сок |судзьдзя_краіна = Славенія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нямеччына}} |каманда2 = {{Гандбол|Нідэрлянды}} |лік = 34:23 |лік_першай_паловы = 15:13 |галы1 = [[Кай Гэфнэр|Гэфнэр]], [[Янік Кольбахер|Кольбахер]] 5 |галы2 = [[Кай Сьмітс|Сьмітс]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P14TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 9 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 4524 |судзьдзя = Мадсэн, Мортэнсэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Гішпанія}} |каманда2 = {{Гандбол|Латвія}} |лік = 33:22 |лік_першай_паловы = 14:11 |галы1 = [[Анхэль Фэрнандэс Пэрэс|Фэрнандэс Пэрэс]] 5 |галы2 = [[Дайніс Крыштапанс|Крыштапанс]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P13TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = 2 |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 11 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 5942 |судзьдзя = Бадзюра, Ондагрэцула |судзьдзя_краіна = Славаччына |каманда1 = {{Гандбол-справа|Латвія}} |каманда2 = {{Гандбол|Нідэрлянды}} |лік = 24:32 |лік_першай_паловы = 10:16 |галы1 = [[Дайніс Крыштапанс|Крыштапанс]] 7 |галы2 = [[Кай Сьмітс|Сьмітс]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P15TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = 1 |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 11 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 6558 |судзьдзя = Брунэр, Салаг |судзьдзя_краіна = Швайцарыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Гішпанія}} |каманда2 = {{Гандбол|Нямеччына}} |лік = 33:26 |лік_першай_паловы = 14:11 |галы1 = [[Алекс Дуйшабаеў|А. Дуйшабаеў]] 7 |галы2 = [[Гендрык Пэкэлер|Пэкэлер]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P16TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 13 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 3540 |судзьдзя = Эльясан, Пальсан |судзьдзя_краіна = Ісьляндыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Латвія}} |каманда2 = {{Гандбол|Нямеччына}} |лік = 27:28 |лік_першай_паловы = 11:16 |галы1 = [[Дайніс Крыштапанс|Крыштапанс]] 7 |галы2 = [[Юльюс Кюн|Кюн]] 8 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P18TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 13 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 3809 |судзьдзя = Мажэйка, Гатэліс |судзьдзя_краіна = Летува |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нідэрлянды}} |каманда2 = {{Гандбол|Гішпанія}} |лік = 25:36 |лік_першай_паловы = 13:17 |галы1 = [[Кай Сьмітс|Сьмітс]] 8 |галы2 = [[Хорхэ Македа|Македа]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P17TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 8 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === Група D === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Нарвэгія}} |В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|ЗМ1 = 94|ПМ1 = 80|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Партугалія}} |В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|ЗМ2 = 83|ПМ2 = 83|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Францыя}} |В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|ЗМ3 = 82|ПМ3 = 79|Колер3 = #ffcccc |Каманда4 = {{Гандбол|Босьнія і Герцагавіна}}|В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|ЗМ4 = 73|ПМ4 = 90|Колер4 = #ffcccc }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 7507 |судзьдзя = Сондарс, Ліцыс |судзьдзя_краіна = Латвія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Францыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Партугалія}} |лік = 25:28 |лік_першай_паловы = 11:12 |галы1 = [[Дыка Мэм|Мэм]] 5 |галы2 = [[Дыёга Бранкінью|Бранкінью]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P19TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 8232 |судзьдзя = Шульцэ, Тэньніс |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Гандбол|Босьнія і Герцагавіна}} |лік = 32:26 |лік_першай_паловы = 17:12 |галы1 = [[Сандэр Сагасэн|Сагасэн]] 12 |галы2 = [[Нікола Прцэ|Прцэ]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P20TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 12 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 7936 |судзьдзя = Мажэйка, Гатэліс |судзьдзя_краіна = Летува |каманда1 = {{Гандбол-справа|Партугалія}} |каманда2 = {{Гандбол|Босьнія і Герцагавіна}} |лік = 27:24 |лік_першай_паловы = 12:11 |галы1 = [[Пэдру Партэла|Партэла]] 10 |галы2 = [[Нікола Прцэ|Прцэ]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P21TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 12 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 8932 |судзьдзя = Горачак, Новатны |судзьдзя_краіна = Чэхія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Францыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Нарвэгія}} |лік = 26:28 |лік_першай_паловы = 15:14 |галы1 = [[Людавік Фабрэгас|Фабрэгас]] 8 |галы2 = [[Сандэр Сагасэн|Сагасэн]] 10 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P22TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 7937 |судзьдзя = Юрынавіч, Мрвіца |судзьдзя_краіна = Харватыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Босьнія і Герцагавіна}} |каманда2 = {{Гандбол|Францыя}} |лік = 23:31 |лік_першай_паловы = 13:14 |галы1 = [[Марка Паніч|Паніч]] 9 |галы2 = [[Валянтын Партэ|Партэ]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P23TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = 4 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Тронгэйм Спэктрум]], [[Тронгэйм]] |гледачы = 9069 |судзьдзя = Бадзюра, Ондагрэцула |судзьдзя_краіна = Славаччына |каманда1 = {{Гандбол-справа|Партугалія}} |каманда2 = {{Гандбол|Нарвэгія}} |лік = 28:34 |лік_першай_паловы = 14:16 |галы1 = [[Антоніу Арэя|Арэя]] 5 |галы2 = [[Магнус Ёндаль|Ёндаль]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P24TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === Група E === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Вугоршчына}}|В1 = 2|Н1 = 1|П1 = 0|ЗМ1 = 74|ПМ1 = 67|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Ісьляндыя}} |В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|ЗМ2 = 83|ПМ2 = 77|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Данія}} |В3 = 1|Н3 = 1|П3 = 1|ЗМ3 = 85|ПМ3 = 83|Колер3 = #ffcccc |Каманда4 = {{Гандбол|Расея}} |В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|ЗМ4 = 76|ПМ4 = 91|Колер4 = #ffcccc }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 11 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 9202 |судзьдзя = Юрынавіч, Мрвіца |судзьдзя_краіна = Харватыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Гандбол|Расея}} |лік = 26:25 |лік_першай_паловы = 14:13 |галы1 = [[Жолт Балаг|Балаг]] 7 |галы2 = [[Дзьмітры Санталаў|Санталаў]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P26TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 11 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 10593 |судзьдзя = Павічавіч, Ражнатавіч |судзьдзя_краіна = Чарнагорыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Данія}} |каманда2 = {{Гандбол|Ісьляндыя}} |лік = 30:31 |лік_першай_паловы = 15:15 |галы1 = [[Мікель Гансэн|М. Гансэн]] 9 |галы2 = [[Аран Пальмарсан|Пальмарсан]] 10 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P25TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 13 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 7099 |судзьдзя = Начэўскі, Нікалаў |судзьдзя_краіна = Македонія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Ісьляндыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Расея}} |лік = 34:23 |лік_першай_паловы = 18:11 |галы1 = ''тры гульцы'' 6 |галы2 = [[Глеб Калараш|Калараш]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P27TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 13 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 8377 |судзьдзя = Сондарс, Ліцыс |судзьдзя_краіна = Латвія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Данія}} |каманда2 = {{Гандбол|Вугоршчына}} |лік = 24:24 |лік_першай_паловы = 11:13 |галы1 = [[Магнус Брамінг|Брамінг]] 6 |галы2 = [[Жолт Балаг|Балаг]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P28TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 7587 |судзьдзя = Марын, Гарсія |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Ісьляндыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Вугоршчына}} |лік = 18:24 |лік_першай_паловы = 12:9 |галы1 = [[Аран Пальмарсан|Пальмарсан]], [[Гуд’ён Валюр Сыгурдсан|Сыгурдсан]] 4 |галы2 = [[Бэнцэ Бангідзі|Бангідзі]] 8 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P30TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 15 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 8978 |судзьдзя = Бркіч, Юсуфгоджыч |судзьдзя_краіна = Аўстрыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Расея}} |каманда2 = {{Гандбол|Данія}} |лік = 28:31 |лік_першай_паловы = 15:12 |галы1 = [[Ігар Сарока|Сарока]] 6 |галы2 = [[Мікель Гансэн|М. Гансэн]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P29TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === Група F === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Славенія}} |В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|ЗМ1 = 76|ПМ1 = 67|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Швэцыя}} |В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|ЗМ2 = 81|ПМ2 = 68|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Швайцарыя}}|В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|ЗМ3 = 77|ПМ3 = 87|Колер3 = #ffcccc |Каманда4 = {{Гандбол|Польшча}} |В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|ЗМ4 = 73|ПМ4 = 85|Колер4 = #ffcccc }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Скандынавіюм]], [[Гётэборг]] |гледачы = 7276 |судзьдзя = Горачак, Новатны |судзьдзя_краіна = Чэхія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Славенія}} |каманда2 = {{Гандбол|Польшча}} |лік = 26:23 |лік_першай_паловы = 13:11 |галы1 = [[Блаж Благатыншэк|Благатыншэк]], [[Борут Мачкоўшэк|Мачкоўшэк]] 5 |галы2 = [[Аркадыюш Марыта|Марыта]] 8 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P32TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 10 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Скандынавіюм]], [[Гётэборг]] |гледачы = 11644 |судзьдзя = Марын, Гарсія |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Швэцыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Швайцарыя}} |лік = 34:21 |лік_першай_паловы = 20:13 |галы1 = ''тры гульцы 6'' |галы2 = [[Андзі Шмід|Шмід]] 4 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P31TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 12 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Скандынавіюм]], [[Гётэборг]] |гледачы = 8061 |судзьдзя = Бркіч, Юсуфгоджыч |судзьдзя_краіна = Аўстрыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Швайцарыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Польшча}} |лік = 31:24 |лік_першай_паловы = 14:12 |галы1 = [[Эндзі Шмід|Шмід]] 15 |галы2 = [[Шыман Сіцька|Сіцька]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P33TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 12 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Скандынавіюм]], [[Гётэборг]] |гледачы = 11896 |судзьдзя = Шульцэ, Тэньніс |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = {{Гандбол-справа|Швэцыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Славенія}} |лік = 19:21 |лік_першай_паловы = 9:10 |галы1 = [[Ім Готфрыдсан|Готфрыдсан]] 5 |галы2 = [[Юрэ Доленэц|Доленэц]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P34TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Скандынавіюм]], [[Гётэборг]] |гледачы = 6731 |судзьдзя = Павічавіч, Ражнатавіч |судзьдзя_краіна = Чарнагорыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Швайцарыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Славенія}} |лік = 25:29 |лік_першай_паловы = 10:16 |галы1 = [[Эндзі Шмід|Шмід]] 8 |галы2 = [[Міха Зарабэц|Зарабэц]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P36TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 14 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Скандынавіюм]], [[Гётэборг]] |гледачы = 11061 |судзьдзя = Начэўскі, Нікалаў |судзьдзя_краіна = Македонія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Польшча}} |каманда2 = {{Гандбол|Швэцыя}} |лік = 26:28 |лік_першай_паловы = 13:14 |галы1 = [[Шыман Сіцька|Сіцька]] 8 |галы2 = ''чатыры гульцы'' 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P35TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} == Асноўны раўнд == Захоўваюцца вынікі матчаў папярэдняга раўнду з камандамі, якія таксама выйшлі з групы. {| class="wikitable" |- | style="background:#ccffcc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Зборная выйшла ў [[#Паўфіналы|паўфінал]] |- | style="background:#ccffff;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Стыкавы матч [[#За 5-е месца|за 5-е месца]] |- | style="background:#ffcccc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Скончыла выступ |} === Група I === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Гішпанія}} |В1 = 4|Н1 = 1|П1 = 0|ЗМ1 = 153|ПМ1 = 127|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Харватыя}} |В2 = 4|Н2 = 1|П2 = 0|ЗМ2 = 127|ПМ2 = 113|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Нямеччына}}|В3 = 3|Н3 = 0|П3 = 2|ЗМ3 = 141|ПМ3 = 125|Колер3 = #ccffff |Каманда4 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |В4 = 1|Н4 = 1|П4 = 3|ЗМ4 = 139|ПМ4 = 156|Колер4 = #ffcccc |Каманда5 = {{Гандбол|Беларусь}} |В5 = 1|Н5 = 1|П5 = 3|ЗМ5 = 138|ПМ5 = 160|Колер5 = #ffcccc |Каманда6 = {{Гандбол|Чэхія}} |В6 = 0|Н6 = 0|П6 = 5|ЗМ6 = 122|ПМ6 = 139|Колер6 = #ffcccc }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 3986 |судзьдзя = Брунэр, Салаг |судзьдзя_краіна = Швайцарыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Гішпанія}} |каманда2 = {{Гандбол|Чэхія}} |лік = 31:25 |лік_першай_паловы = 14:9 |галы1 = [[Алекс Дуйшабаеў|А. Дуйшабаеў]], [[Анхэль Фэрнандэс Пэрэс|Фэрнандэс Пэрэс]] 5 |галы2 = [[Ондржэй Здрагала|Здрагала]] 8 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P37TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 8217 |судзьдзя = Пішон, Рэвэрэ |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Харватыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |лік = 27:23 |лік_першай_паловы = 13:8 |галы1 = [[Златка Хорват|Хорват]] 6 |галы2 = [[Робэрт Вэбэр|Вэбэр]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P39TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 1 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 16 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 5267 |судзьдзя = Куртагіч, Вэтэрвік |судзьдзя_краіна = Швэцыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Беларусь}} |каманда2 = {{Гандбол|Нямеччына}} |лік = 23:31 |лік_першай_паловы = 11:18 |галы1 = [[Уладзіслаў Кулеш|Кулеш]] 6 |галы2 = [[Тыма Кастэнінг|Кастэнінг]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P38TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 18 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 6007 |судзьдзя = Мажэйка, Гатэліс |судзьдзя_краіна = Летува |каманда1 = {{Гандбол-справа|Беларусь}} |каманда2 = {{Гандбол|Чэхія}} |лік = 28:25 |лік_першай_паловы = 13:11 |галы1 = [[Мікіта Вайлупаў|Вайлупаў]] 6 |галы2 = [[Ондржэй Здрагала|Здрагала]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P42TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 18 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 9232 |судзьдзя = Гедынг, Гансэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Гішпанія}} |каманда2 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |лік = 30:26 |лік_першай_паловы = 17:16 |галы1 = [[Хорхэ Македа|Македа]] 6 |галы2 = [[Янка Божавіч|Божавіч]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P40TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = 1 |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 18 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 9307 |судзьдзя = Сантуш, Фансэка |судзьдзя_краіна = Партугалія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Харватыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Нямеччына}} |лік = 25:24 |лік_першай_паловы = 11:14 |галы1 = [[Ігар Карачыч|Карачыч]] 7 |галы2 = ''чатыры гульцы'' 4 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P41TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 8 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 20 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 6862 |судзьдзя = Куртагіч, Вэтэрвік |судзьдзя_краіна = Швэцыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Харватыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Чэхія}} |лік = 22:21 |лік_першай_паловы = 11:9 |галы1 = [[Марка Маміч|Маміч]] 5 |галы2 = [[Ондржэй Здрагала|Здрагала]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P43TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 20 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 6149 |судзьдзя = Сантуш, Фансэка |судзьдзя_краіна = Партугалія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Беларусь}} |каманда2 = {{Гандбол|Гішпанія}} |лік = 28:37 |лік_першай_паловы = 16:17 |галы1 = [[Мікіта Вайлупаў|Вайлупаў]] 8 |галы2 = [[Анхэль Фэрнандэс Пэрэс|Фэрнандэс Пэрэс]], [[Фэран Сале|Сале]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P44TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 20 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 9037 |судзьдзя = Начэўскі, Нікалаў |судзьдзя_краіна = Македонія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Аўстрыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Нямеччына}} |лік = 22:34 |лік_першай_паловы = 13:16 |галы1 = [[Нікола Білык|Білык]] 5 |галы2 = [[Тыма Кастэнінг|Кастэнінг]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P45TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 7891 |судзьдзя = Мажэйка, Гатэліс |судзьдзя_краіна = Летува |каманда1 = {{Гандбол-справа|Харватыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Гішпанія}} |лік = 22:22 |лік_першай_паловы = 11:12 |галы1 = [[Ігар Карачыч|Карачыч]] 10 |галы2 = [[Алекс Дуйшабаеў|А. Дуйшабаеў]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P46TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 4 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 6897 |судзьдзя = Брунэр, Салаг |судзьдзя_краіна = Швайцарыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Беларусь}} |каманда2 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |лік = 36:36 |лік_першай_паловы = 19:17 |галы1 = [[Мікіта Вайлупаў|Вайлупаў]] 12 |галы2 = [[Нікола Білык|Білык]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P47TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Вінэр Штадгале]], [[Вена]] |гледачы = 5000 |судзьдзя = Павічавіч, Ражнатавіч |судзьдзя_краіна = Чарнагорыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Чэхія}} |каманда2 = {{Гандбол|Нямеччына}} |лік = 22:26 |лік_першай_паловы = 10:13 |галы1 = [[Томаш Бабак|Бабак]] 5 |галы2 = [[Філіп Вэбэр|Вэбэр]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P48TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 8 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === Група II === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Нарвэгія}} |В1 = 5|Н1 = 0|П1 = 0|ЗМ1 = 157|ПМ1 = 135|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Славенія}} |В2 = 3|Н2 = 0|П2 = 2|ЗМ2 = 138|ПМ2 = 132|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Партугалія}}|В3 = 2|Н3 = 0|П3 = 3|ЗМ3 = 146|ПМ3 = 142|Колер3 = #ccffff |Каманда4 = {{Гандбол|Швэцыя}} |В4 = 2|Н4 = 0|П4 = 3|ЗМ4 = 120|ПМ4 = 122|Колер4 = #ffcccc |Каманда5 = {{Гандбол|Вугоршчына}}|В5 = 2|Н5 = 0|П5 = 3|ЗМ5 = 126|ПМ5 = 140|Колер5 = #ffcccc |Каманда6 = {{Гандбол|Ісьляндыя}} |В6 = 1|Н6 = 0|П6 = 3|ЗМ6 = 126|ПМ6 = 142|Колер6 = #ffcccc }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 6026 |судзьдзя = Начэўскі, Нікалаў |судзьдзя_краіна = Македонія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Славенія}} |каманда2 = {{Гандбол|Ісьляндыя}} |лік = 30:27 |лік_першай_паловы = 15:14 |галы1 = [[Дэан Бомбач|Бомбач]] 9 |галы2 = [[Б’яркі Мар Элісан|Элісан]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P49TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 8078 |судзьдзя = Павічавіч, Ражнатавіч |судзьдзя_краіна = Чарнагорыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Гандбол|Вугоршчына}} |лік = 36:29 |лік_першай_паловы = 20:12 |галы1 = [[Сандэр Сагасэн|Сагасэн]] 7 |галы2 = [[Патрык Лігетвары|Лігетвары]], [[Бэнцэ Надзь|Надзь]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P51TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = 1 |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 17 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 10135 |судзьдзя = Губіца, Мілошавіч |судзьдзя_краіна = Харватыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Партугалія}} |каманда2 = {{Гандбол|Швэцыя}} |лік = 35:25 |лік_першай_паловы = 15:12 |галы1 = ''тры гульцы'' 6 |галы2 = [[Андрэас Нільсан|Нільсан]], [[Даніель Пэтэрсан|Пэтэрсан]] 4 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P50TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 19 студзеня 2020 |час = 16:00 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 6199 |судзьдзя = Горачак, Новатны |судзьдзя_краіна = Чэхія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Партугалія}} |каманда2 = {{Гандбол|Ісьляндыя}} |лік = 25:28 |лік_першай_паловы = 12:14 |галы1 = [[Антоніу Арэя|Арэя]], [[Мігель Мартынш|Мартынш]] 4 |галы2 = [[Янус Дадзі Смарасан|Смарасан]] 8 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P54TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 19 студзеня 2020 |час = 18:15 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 8304 |судзьдзя = Ралюі, Саброса |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Славенія}} |каманда2 = {{Гандбол|Вугоршчына}} |лік = 28:29 |лік_першай_паловы = 16:13 |галы1 = [[Юрэ Доленэц|Доленэц]] 8 |галы2 = [[Бэнцэ Бангідзі|Бангідзі]] 9 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P52TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 19 студзеня 2020 |час = 20:30 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 10141 |судзьдзя = Гайпэль, Гэльбіг |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Гандбол|Швэцыя}} |лік = 23:20 |лік_першай_паловы = 12:8 |галы1 = [[Сандэр Сагасэн|Сагасэн]] 8 |галы2 = [[Люкас Пэляс|Пэляс]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P53TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 3001 |судзьдзя = Гедынг, Гансэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Партугалія}} |каманда2 = {{Гандбол|Славенія}} |лік = 24:29 |лік_першай_паловы = 15:14 |галы1 = [[Андрэ Гомэш|Гомэш]] 6 |галы2 = [[Юрэ Доленэц|Доленэц]], [[Борут Мачкоўшэк|Мачкоўшэк]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P56TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 4725 |судзьдзя = Ралюі, Саброса |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Гандбол|Ісьляндыя}} |лік = 31:28 |лік_першай_паловы = 19:12 |галы1 = [[Сандэр Сагасэн|Сагасэн]] 9 |галы2 = [[Оўляфур Гудмундсан|Гудмундсан]] 6 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P55TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 6977 |судзьдзя = Горачак, Новатны |судзьдзя_краіна = Чэхія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Гандбол|Швэцыя}} |лік = 18:24 |лік_першай_паловы = 9:10 |галы1 = [[Золтан Сіта|Сіта]] 4 |галы2 = [[Ім Готфрыдсан|Готфрыдсан]], [[Люкас Пэляс|Пэляс]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P57TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 2930 |судзьдзя = Гайпэль, Гэльбіг |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = {{Гандбол-справа|Партугалія}} |каманда2 = {{Гандбол|Вугоршчына}} |лік = 34:26 |лік_першай_паловы = 16:14 |галы1 = [[Бэлонэ Марэйра|Марэйра]] 7 |галы2 = [[Жолт Балаг|Балаг]], [[Бэнцэ Бангідзі|Бангідзі]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P59TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 студзеня 2020 |час = 20:15 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 4824 |судзьдзя = Пішон, Рэвэрэ |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Гандбол|Славенія}} |лік = 33:30 |лік_першай_паловы = 14:13 |галы1 = [[Кэвін Гуліксэн|Гуліксэн]] 7 |галы2 = [[Нэйц Цэхтэ|Цэхтэ]], [[Тылен Кодрын|Кодрын]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P58TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Мальмё Арэна]], [[Мальмё]] |гледачы = 7153 |судзьдзя = Губіца, Мілошавіч |судзьдзя_краіна = Харватыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Ісьляндыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Швэцыя}} |лік = 25:32 |лік_першай_паловы = 11:18 |галы1 = [[Б’яркі Мар Элісан|Элісан]], [[Кары Крыст’янсан|Крыст’янсан]] 5 |галы2 = [[Андрэас Нільсан|Нільсан]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P60TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} == Плэй-оф == {{Турнір4 <!--Дата. Месца|Каманда 1|Галы каманды 1|Каманда 2|Галы каманды 2--> <!--Паўфіналы--> |24 студзеня|'''{{Гандбол|Гішпанія}}'''| '''34''' |{{Гандбол|Славенія}}| 32 |24 студзеня|{{Гандбол|Нарвэгія}}| 28 |'''{{Гандбол|Харватыя}}'''| '''29''' <!--Фінал--> |26 студзеня|'''{{Гандбол|Гішпанія}}'''| '''22''' | {{Гандбол|Харватыя}} | 20 <!--Матч за 3-е месца--> |25 студзеня| {{Гандбол|Славенія}} | 20 | '''{{Гандбол|Нарвэгія}}''' | '''28''' |За3месца=так }} === Паўфіналы === {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 24 студзеня 2020 |час = 20:00 |стадыён = [[Тэле2 Арэна]], [[Стакгольм]] |гледачы = 16573 |судзьдзя = Ралюі, Саброса |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Гандбол|Харватыя}} |лік = 28:29 |лік_першай_паловы = 10:12 |галы1 = [[Сандэр Сагасэн|Сагасэн]] 10 |галы2 = [[Домагай Дуўняк|Дуўняк]] 8 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P62TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = 23:23 |авэртайм1 = 3:3 |авэртайм2 = 2:3 |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 24 студзеня 2020 |час = 22:30 |стадыён = [[Тэле2 Арэна]], [[Стакгольм]] |гледачы = 16573 |судзьдзя = Горачак, Новатны |судзьдзя_краіна = Чэхія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Гішпанія}} |каманда2 = {{Гандбол|Славенія}} |лік = 34:32 |лік_першай_паловы = 20:15 |галы1 = ''тры гульцы 6'' |галы2 = [[Юрэ Доленэц|Доленэц]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P61TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === За 5-е месца === {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 25 студзеня 2020 |час = 18:00 |стадыён = [[Тэле2 Арэна]], [[Стакгольм]] |гледачы = 7710 |судзьдзя = Куртагіч, Вэтэрвік |судзьдзя_краіна = Швэцыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нямеччына}} |каманда2 = {{Гандбол|Партугалія}} |лік = 29:27 |лік_першай_паловы = 14:13 |галы1 = [[Юльюс Кюн|Кюн]] 6 |галы2 = [[Алексіс Боржэс|Боржэс]], [[Жуан Фэрас|Фэрас]] 4 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P63TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 1 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === За 3-е месца === {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 25 студзеня 2020 |час = 20:30 |стадыён = [[Тэле2 Арэна]], [[Стакгольм]] |гледачы = 13094 |судзьдзя = Гайпэль, Гэльбіг |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = {{Гандбол-справа|Славенія}} |каманда2 = {{Гандбол|Нарвэгія}} |лік = 20:28 |лік_першай_паловы = 9:12 |галы1 = [[Дэан Бомбач|Бомбач]] 5 |галы2 = [[Магнус Ёндаль|Ёндаль]] 7 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P64TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 1 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = |колер_фону = #cc9966 }} === Фінал === {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 26 студзеня 2020 |час = 18:30 |стадыён = [[Тэле2 Арэна]], [[Стакгольм]] |гледачы = 17769 |судзьдзя = Начэўскі, Нікалаў |судзьдзя_краіна = Македонія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Гішпанія}} |каманда2 = {{Гандбол|Харватыя}} |лік = 22:20 |лік_першай_паловы = 12:11 |галы1 = [[Алейкс Гомэс|Гомэс]] 5 |галы2 = [[Домагай Дуўняк|Дуўняк]] 5 |пратакол = [https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_P65TM.PDF Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = |колер_фону = gold }} == Статыстыка == === Выніковая табліца === Каманды, якія занялі ў папярэднім раўндзе 4-я месцы ў групе, разьмеркавалі выніковыя пазыцыі з 18-й да 24-ю, а каманды, якія занялі ў групах 3-я месцы, разьмеркавалі выніковыя пазыцыі з 13-й па 18-ю паводле колькасьці здабытых пунктаў. 7—8-я пазыцыі аддадзеныя камандам, якія занялі ў асноўным раўндзе 4-я месцы, 9—10-я пазыцыі — камандам, якія занялі 5-я месцы, 11—12-я пазыцыі — камандам, якія занялі ў групах 6-я месцы паводле колькасьці здабытых балаў. 1—6-е месцы вызначацца ў плэй-оф. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width="40"|Месца !width="180"|Каманда |-bgcolor=ccffcc |{{Залаты мэдаль}} |align="left"|{{Гандбол|Гішпанія}} |- |-bgcolor=bbf3ff |{{Срэбны мэдаль}} |align="left"|{{Гандбол|Харватыя}}¹ |- |-bgcolor=bbf3ff |{{Бронзавы мэдаль}} |align="left"|{{Гандбол|Нарвэгія}}¹ |-bgcolor=ccccff |4 |align="left"|{{Гандбол|Славенія}} |-bgcolor=ccccff |5 |align="left"|{{Гандбол|Нямеччына}}¹ |-bgcolor=ccccff |6 |align="left"|{{Гандбол|Партугалія}} |-bgcolor=ccccff |7 |align="left"|{{Гандбол|Швэцыя}}¹ |- |8 |align="left"|{{Гандбол|Аўстрыя}} |- |9 |align="left"|{{Гандбол|Вугоршчына}} |- |10 |align="left"|{{Гандбол|Беларусь}} |- |11 |align="left"|{{Гандбол|Ісьляндыя}} |- |12 |align="left"|{{Гандбол|Чэхія}} |-bgcolor=ccffcc |13 |align="left"|{{Гандбол|Данія}}² |-bgcolor=ccccff |14 |align="left"|{{Гандбол|Францыя}}¹ |- |15 |align="left"|{{Гандбол|Македонія}} |- |16 |align="left"|{{Гандбол|Швайцарыя}} |- |17 |align="left"|{{Гандбол|Нідэрлянды}} |- |18 |align="left"|{{Гандбол|Чарнагорыя}} |- |19 |align="left"|{{Гандбол|Украіна}} |- |20 |align="left"|{{Гандбол|Сэрбія}} |- |21 |align="left"|{{Гандбол|Польшча}} |- |22 |align="left"|{{Гандбол|Расея}} |- |23 |align="left"|{{Гандбол|Босьнія і Герцагавіна}} |- |24 |align="left"|{{Гандбол|Латвія}} |} {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- |width=10px bgcolor=#ccffcc| ||Кваліфікаваныя на [[Чэмпіянат сьвету па гандболе сярод мужчынаў 2021 году|чэмпіянат сьвету-2021]] і [[летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] |- |width=10px bgcolor=bbf3ff| ||Кваліфікаваныя на [[Чэмпіянат сьвету па гандболе сярод мужчынаў 2021 году|чэмпіянат сьвету-2021]] і адборачны турнір да [[летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2020 году]] |- |width=10px bgcolor=ccccff| ||Кваліфікаваныя на адборачны турнір да [[летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2020 году]] |} ¹Кваліфікаваная на адборачны турнір да [[летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2020 году]] як каманда, што заняла 2—7-е месцы на [[Чэмпіянат сьвету па гандболе сярод мужчынаў 2019 году|чэмпіянаце сьвету-2019]] ²Кваліфікаваная на [[Чэмпіянат сьвету па гандболе сярод мужчынаў 2021 году|чэмпіянат сьвету-2021]] і [[летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] як пераможца [[Чэмпіянат сьвету па гандболе сярод мужчынаў 2019 году|чэмпіянату сьвету-2019]] {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-2}} === Зборная ўсіх зорак === Склад зборнай усіх зорак быў абвешчаны 26 студзеня 2020 року<ref>{{Спасылка | аўтар = Andrew Barringer.| прозьвішча = Barringer| імя = Andrew| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 студзеня 2020| url = https://men2020.ehf-euro.com/newsdetail/all-star-team-duvnjak-scoops-mvp/| копія = | дата копіі = | загаловак = All-star Team: Duvnjak scoops MVP| фармат = | назва праекту = Афіцыйная бачына чэмпіянату Эўропы-2020| выдавец = European Handball Federation| дата доступу = 27 студзеня 2020 | мова = en| камэнтар = }}</ref>. {| class="wikitable" |- ! Пазыцыя !! Гулец |- | [[Брамнік (гандбол)|Брамнік]] || {{Сьцяг спартоўца|[[Гансалё Пэрэс дэ Варгас]]|Гішпанія}} |- | [[Скрайні (гандбол)|Правы скрайні]] || {{Сьцяг спартоўца|[[Блаж Янц]]|Славенія}} |- | [[Гульнёвы (гандбол)|Правы гульнёвы]] || {{Сьцяг спартоўца|[[Хорхэ Македа]]|Гішпанія}} |- | [[Паўсярэдні (гандбол)|Паўсярэдні]] || {{Сьцяг спартоўца|[[Ігар Карачыч]]|Харватыя}} |- | [[Гульнёвы (гандбол)|Левы гульнёвы]] || {{Сьцяг спартоўца|[[Сандэр Сагасэн]]|Нарвэгія}} |- | [[Скрайні (гандбол)|Левы скрайні]] || {{Сьцяг спартоўца|[[Магнус Ёндаль]]|Нарвэгія}} |- | [[Лінейны (гандбол)|Лінейны]] || {{Сьцяг спартоўца|[[Бэнцэ Бангідзі]]|Вугоршчына}} |} {{Слупок-2}} === Узнагароды === {| class="wikitable" |- ! Узнагарода !! Гулец |- | [[Найбольш каштоўны гулец]] || {{Сьцяг спартоўца|[[Домагай Дуўняк]]|Харватыя}} |- | Найлепшы гулец абароны || {{Сьцяг спартоўца|[[Гендрык Пэкэлер]]|Нямеччына}} |- | Найлепшы бамбардыр || {{Сьцяг спартоўца|[[Сандэр Сагасэн]]|Нарвэгія}} (65 галоў) |} {{Слупок-канец}} === Статыстыка === {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-2}} ==== Бамбардзіры ==== {| class="wikitable sortable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |+ !Месца !Імя !Галоў !Кідкоў !{{abbr|%|Эфэктыўнасьць}} |- | 1 | align="left"|{{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Сандэр Сагасэн]] | 65 | 104 | 63 |- | 2 | align="left"|{{Сьцяг|Беларусь}} [[Мікіта Вайлупаў]] | 47 | 63 | 75 |- | 3 | align="left"|{{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Нікола Білык]] | 46 | 64 | 72 |- | 4 | align="left"|{{Сьцяг|Славенія}} [[Юрэ Доленэц]] | 42 | 66 | 64 |- | rowspan="2"|5 | align="left"|{{Сьцяг|Беларусь}} [[Арцём Каралёк]] | rowspan="2"|37 | 50 | 74 |- | align="left"|{{Сьцяг|Чэхія}} [[Ондржэй Здрагала]] | 59 | 63 |- | rowspan="3"|7 | align="left"|{{Сьцяг|Гішпанія}} [[Алекс Дуйшабаеў]] | rowspan="3"|36 | 58 | 62 |- | align="left"|{{Сьцяг|Харватыя}} [[Домагай Дуўняк]] | 54 | 67 |- | align="left"|{{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Магнус Ёндаль]] | 50 | 72 |- | rowspan="2"|10 | align="left"|{{Сьцяг|Харватыя}} [[Ігар Карачыч]] | rowspan="2"|35 | 61 | 57 |- | align="left"|{{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Робэрт Вэбэр]] | 48 | 73 |} <small>Крыніца: [https://web.archive.org/web/20200127095845/https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_C85A.PDF Sportresult]</small> {{Слупок-2}} ==== Брамнікі ==== {| class="wikitable sortable" cellpadding="3" style="text-align: center;" !Месца !Імя !% !Адбітых !Кідкоў |- | 1 | align="left"|{{Сьцяг|Босьнія і Герцагавіна}} [[Нэбайша Грагавац]] | 40 | 12 | 30 |- | rowspan="2"|2 | align="left"|{{Сьцяг|Нямеччына}} [[Ёганэс Бітэр]] | rowspan="2"|35 | 43 | 123 |- | align="left"|{{Сьцяг|Данія}} [[Нікляс Ляндын Якабсэн]] | 34 | 98 |- | rowspan="2"|4 | align="left"|{{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Торб’ёрн Бэргеруд]] | rowspan="2"|34 | 90 | 265 |- | align="left"|{{Сьцяг|Швэцыя}} [[Андрэас Палічка]] | 44 | 128 |- | rowspan=2|6 | align="left"|{{Сьцяг|Швэцыя}} [[Мікаэль Апэльгрэн]] | rowspan=2|33 | 39 | 117 |- | align="left"|{{Сьцяг|Гішпанія}} [[Гансалё Пэрэс дэ Варгас]] | 66 | 199 |- | rowspan=2|8 | align="left"|{{Сьцяг|Гішпанія}} [[Радрыга Каралес]] | rowspaN=2|32 | 41 | 130 |- | align="left"|{{Сьцяг|Славенія}} [[Клемэн Фэрлін]] | 86 | 272 |- | rowspan=4|10 | align="left"|{{Сьцяг|Францыя}} [[Вэнсан Жэрар]] | rowspaN=4|31 | 24 | 77 |- | align="left"|{{Сьцяг|Польшча}} [[Адам Мараўскі]] | 26 | 83 |- | align="left"|{{Сьцяг|Партугалія}} [[Альфрэду Квінтана]] | 84 | 271 |- | align="left"|{{Сьцяг|Чарнагорыя}} [[Нэбайша Сіміч]] | 32 | 103 |} <small>Крыніца: [https://web.archive.org/web/20200127095909/https://livecache.sportresult.com/node/binaryData/HBL_PROD/HBEC20M/PDF_C85B.PDF Sportresult]</small> {{Слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://men2020.ehf-euro.com/ Афіцыйная бачына]{{Недаступная спасылка|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Чэмпіянаты Эўропы па гандболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў|2020]] [[Катэгорыя:2020 год у гандболе]] [[Катэгорыя:Міжнародныя спартовыя спаборніцтвы ў Аўстрыі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя спартовыя спаборніцтвы ў Нарвэгіі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя спартовыя спаборніцтвы ў Швэцыі]] [[Катэгорыя:Аўстрыйскі гандбол]] [[Катэгорыя:Нарвэскі гандбол]] [[Катэгорыя:Швэдзкі гандбол]] [[Катэгорыя:2020 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2020 год у эўрапейскім спорце]] t0ytekc1oyzdz9jqtrcoyh5euzf5p4y 0 214372 2670340 2621098 2026-05-23T15:14:23Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670340 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Чо́нсі Рэй Бі́лапс''' ({{мова-en|Chauncey Ray Billups}}; {{Н}} 25 верасьня 1976 году, [[Дэнвэр]], [[Каларада]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]) — амэрыканскі прафэсійны [[Баскетбол|баскетбаліст]]. На працягу 17 гадоў сваёй гульнявой кар’еры выступаў за 7 каманд у [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]], правёўшы 7 сэзонаў у «[[Дэтройт Пістанз]]», зь якой стаў [[Сьпіс фіналаў НБА|чэмпіёнам НБА]] і [[Самы каштоўны гулец фіналу НБА|самым каштоўным гульцом Фіналу]] ў [[Фінал НБА 2004|2004 годзе]]. Па заканчэньні гульнёвай кар’еры працаваў аналітыкам на [[ESPN]]. Пазьней стаў баскетбольным трэнэрам, ачоліўшы ў 2021 годзе клюб НБА «[[Портлэнд Трэйл Блэйзэрз]]». == Кар’ера == Білапс пачаў сваю кар’еру ў НБА зь перамогі над «[[Чыкага Булз]]», набраўшы 15 пунктаў і аддаўшы 4 галявыя перадачы. Гульня пачаткоўца была няроўнай, добрыя гульні чаргаваліся з дрэннымі. Пасьля няўдалага пачатку сэзону «Сэлтыкс» пастанавілі, што Білапс не апраўдаў чаканьняў, і вырашылі абмяняць яго<ref>Boake, Brian (10.09.2014). [https://web.archive.org/web/20150202230418/http://raptorsrapture.com/2014/09/10/chauncey-billups-raptor-retires-nba/ «Chauncey Billups, once a Raptor, retires from NBA»]. Fansided, LLC.</ref>. 18 лютага 1998 году Білапс быў абменены ў «[[Таронта Рэптарз]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20150329155044/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8469710.html «Billups takes trade to Toronto in stride»]. The Boston Globe.</ref>. Па абмене Білапс заняў пазыцыю стартавага гульнёвага абаронцы. Цягам астатніх 29 гульняў сэзону гулец зьбіраў у сярэднім 11,3 пунктаў і рабіў 3,3 перадачы за гульню. 21 студзеня 1999 году, на наступны дзень па заканчэньні лакаўту 1998—1999 гадоў, Білапс пакінуў каманду ў рамках абмену, далучыўшыся да «[[Дэнвэр Нагетс]]». Білапс, трапіўшы ў каманду свайго роднага гораду, хутка выціснуў з асноўнага складу асноўнага гульнёвага абаронцу [[Нік ван Эксэл|Ніка ван Эксэла]]. «Нагетс» ня здолелі прабіцца ў плэй-оф у [[НБА 1998—1999 гадоў|сэзоне 1998—1999 гадоў]], скончыўшы розыгрыш з паказьнікам 14–36. Пасьля трынаццаці гульняў новага сэзону баскетбаліст атрымаў траўму левага пляча<ref>[https://web.archive.org/web/20140801013738/http://articles.orlandosentinel.com/1999-12-19/sports/9912190167_1_macleod-ewing-suns «Billups Out At Least 3 Weeks»]. Orlando Sentinel.</ref>, якое вымагала хірургічнай апэрацыі<ref>Begley, Ian (11.10.2011). [https://web.archive.org/web/20111223191241/http://espn.go.com/blog/new-york/knicks/category/_/name/chauncey-billups «New season-opener: at Denver on Nov. 16?»]. ESPN.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150202230458/http://articles.latimes.com/1999/dec/25/sports/sp-47340 «Nuggets’ Billups to Have Shoulder Surgery»]. The Los Angeles Times.</ref>. У выніку каманда абмяняла спартоўца ў «[[Арланда Мэджык]]», дзе астатнюю частку сэзону Білапс праходзіў рэабілітацыю, а пасьля стаў вольным агентам. 8 жніўня 2000 году Білапс падпісаў кантракт зь «[[Мінэсота Тымбэрўулвз|Мінэсотай Тымбэрўулвз]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20150329155042/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8605378.html «Basketball Minnesota keeps Smith, signs free agent Billups»]. The Boston Globe.</ref>. Баскетбаліст пачаў [[НБА 2000—2001 гадоў|сэзон 2000—2001 гадоў]] у якасьці стартавага гульца, але хутка быў выціснуты [[Кевін Гарнэт|Кевінам Гарнэтам]]. Пасьля двух сэзонаў у якасьці рэзэрвовага Білапсу адмовілі ў новым кантракце, і ён зноў стаў вольным агентам. 17 ліпеня 2002 году Білапс узгодніўся з «[[Дэтройт Пістанз]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20150202225917/http://www.upi.com/Sports_News/2002/07/17/Pistons-sign-free-agent-Billups/UPI-32051026935056/ «Pistons sign free agent Billups»]. UPI.</ref>. У першым сэзоне спартовец зрабіў шэсьць пераможных кідкоў і аднойчы быў названы гульцом тыдня НБА. У першым раўндзе плэй-оф «Дэтройт» гуляў з «Арланда Мэджык», а Білапс у 6-й гульні сэрыі набраў 40 пунктаў. У другім раўндзе дэтройцы сустрэўся зь «[[Філадэлфія Сэвэнці Сыксэрз|Філадэлфіяй Сэвэнці Сыксэрз]]», але гулец атрымаў траўму шчыкалаткі ў першай гульні сэрыі<ref>[https://web.archive.org/web/20150202230434/http://sports.espn.go.com/nba/playoffs2003/story?id=1553796 «Billups sprained left ankle in Game 1»]. ESPN.</ref>, прапусьціўшы наступныя тры наступныя матчы<ref>[https://web.archive.org/web/20150202230512/http://sports.espn.go.com/nba/playoffs2003/story?id=1550523 «Sprained left ankle keeps Billups on sideline»]. ESPN.</ref>. У фінале Ўсходняй канфэрэнцыі баскетбаліст гуляў, не зважаючы на боль, але каманда выбыла пасьля паразы ад «[[Бруклін Нэтс|Нью-Джэрзі Нэтс]]». [[Файл:Chauncey Billups with the ball.jpg|значак|зьлева|Абаронца ў складзе «[[Дэнвэр Нагетс]]».]] У [[НБА 2003—2004 гадоў|сэзоне 2003—2004 гадоў]] Білапс умацаваў свой статус лідэра каманды. 20 лютага ў гульні супраць «Мінэсоты» абаронца аформіў свой другі [[трыпл-дабл]] у кар’еры. У плэй-оф «Пістанз» вылучыліся выдатнай абаронай, перамогшы пасьлядоўна «[[Мілўокі Бакс]]», «Нью-Джэрзі Нэтс» і «[[Індыяна Пэйсэрз|Індыяну Пэйсэрз]]» на шляху да фіналу. Такім чынам, «Дэтройт» упершыню з 1990 году выйшаў у фінал НБА, дзе сустрэўся з «[[Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» з зоркамі ў асобах [[Шакіл О’Ніл]]а і [[Кобі Браянт]]а. «Пістанз» не ўважаўся сур’ёзным прэтэндэнтам на тытул, але менавіта яны перамаглі сэрыю ў пяці гульнях і сталі чэмпіёнамі НБА. Білапс быў прызнаны самым каштоўным гульцом фінальнай сэрыі<ref>Lage, Larry (16.06.2004). [https://web.archive.org/web/20120823225818/http://www.usatoday.com/sports/basketball/playoffs/2004-06-16-billups-mvp_x.htm «Billups rides confidence to Finals MVP award»]. USA Today.</ref>. Паводле вынікаў наступнага сэзону Білапс быў улучаны ў другую зборную ўсіх зорак НБА, а «Пістанз» зноў дакрочыў да фіналу, дзе ў драматычнай сэрыі зь сямі гульняў каманда зазнала паразу ад «[[Сан-Антоніё Спэрз]]». У [[НБА 2005—2006 гадоў|сэзоне 2005—2006 гадоў]] Білапс працягваў дэманстраваць стабільную гульню, а таксама стаў сукапітанам каманды і ў гэтай якасьці прывёў «Пістанз» да найлепшых вынікаў у гісторыі клюбу паводле вынікаў рэгулярнага сэзону — 64 перамогі супраць 18 паразаў. У гэтым сэзоне Білапс упершыню ўзяў удзел у Матчы ўсіх зорак НБА, у апытаньні за яго прагаласавалі 717 тысячаў заўзятараў. Ён таксама зноў быў улучаны ў другую зборную ўсіх зорак НБА. Не зважаючы на найлепшы сэзон у сваёй гісторыі, «Дэтройт» прагуляў «[[Маямі Гіт]]» у фінале канфэрэнцыі<ref>[https://web.archive.org/web/20150202230459/http://sports.espn.go.com/nba/playoffs2006/series?series=miadet «Miami… Nice!»]. ESPN.</ref>. 11 ліпеня 2007 году Білапс падпісаў новы чатырохгадовы кантракт на 46 мільёнаў даляраў зь «Пістанз»<ref>[https://web.archive.org/web/20120302032624/http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=2932809 «Pistons keep Billups with four-year, $46M deal»]. ESPN.</ref>. 18 лютага 2008 году абаронца згуляў у Матчы ўсіх зорак НБА і быў улучаны ў трэцюю зборную НБА па заканчэньні сэзону. У плэй-оф «Пістанз» зноў прагулялі ў фінале канфэрэнцыі, на гэты раз «[[Кліўлэнд Кавальерз]]». Пасьля двух гульняў [[НБА 2008—2009 гадоў|сэзону 2008—2009 гадоў]] Білапс быў абменены ў «[[Дэнвэр Нагетс]]» на [[Ален Айвэрсан|Алена Айвэрсана]]<ref>Stein, Marc (04.11.2008). [https://web.archive.org/web/20111018223950/http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=3679931 «Pistons acquire Iverson, send Billups and McDyess to Denver»]. ESPN.</ref><ref>Lobdell, Joshua (03.11.2008). [https://www.webcitation.org/655ZuOTMz?url=http://voices.yahoo.com/with-iverson-trade-chauncey-billups-heads-denver-2150816.html «With Iverson Trade, Chauncey Billups Heads to Denver»]. Associated Content. </ref>. У першым раўндзе плэй-оф Білапс усталяваў рэкорд «Нагетс» паводле найбольшай колькасьці трохпунктавых кідкоў у адной гульні (8) і рэкорд паводле найбольшай колькасьці трохпунктавых кідкоў у сэрыі плэй-оф (19). Каманда выйшла ў фінал канфэрэнцыі, што стала сёмым запарам выхадам Білапса ў гэтую стадыю, чаго раней дасягалі толькі [[Мэджык Джонсан]], [[Майкл Купэр]], [[Карым Абдул-Джабар]] і [[Курт Рэмбіс]] з часоў дамінаваньня «[[Бостан Сэлтыкс]]» у 1950-х і 1960-х гадах. «Нагетс» прагулялі ў сэрыі з шасьці гульняў «Лос-Анджэлес Лэйкерз». 5 лютага 2010 году ў гульні супраць «Лос-Анджэлес Лэйкерз» баскетбаліст назьбіраў 39 пунктаў, што стала ягоным асабістым рэкордам паводле назьбіраных пунктаў. У першым раўндзе плэй-оф «Нагетс» нечакана прайгралі клюбу «[[Юта Джаз]]». Неўзабаве гулец быў абменены ў «[[Нью-Ёрк Нікс]]», не зважаючы на тое, што Білапс жадаў працягу сваёй кар’еры ў Дэнвэры. У новай камандзе абаронца таксама не затрымаўся, бо клюб адмоміўся ад яго ўжо ў сьнежні 2010 году<ref>[https://web.archive.org/web/20120125042032/http://www.nba.com/2011/news/12/10/knicks-chandler-trade.ap/index.html?ls=iref:nbahpt2 «Knicks acquire Chandler from Mavs, waive Billups»]. NBA.</ref>. 16 сьнежня 2011 году Білапс абвесьціў, што будзе гуляць за «[[Лос-Анджэлес Кліпэрз]]» і што не зьбіраецца сыходзіць на пэнсію. Тым ня менш, 7 лютага 2012 году падчас гульні супраць «Арланда Мэджык» спартовец атрымаў цяжкую траўму ў выглядзе разрыва ахілавай сухажылы, і выбыў да канца сэзону<ref>[https://web.archive.org/web/20120210001633/http://www.sports.ru/basketball/136154191.html «НБА. Биллапс получил серьезную травму ахиллова сухожилия»]. Sports.ru.</ref>. У наступным розыгрышы НБА ён усьцяж пакутаваў ад траўмаў і змог згуляць толькі ў 22 гульнях<ref>Kunnath, Avinash (18.10.2012). [http://www.sbnation.com/nba/2012/10/18/3524556/chauncey-billups-injury-los-angeles-clippers «Chauncey Billups injury update: Clippers guard hopes for November return»]. SBnation.com.</ref>. Празь пяць гадоў па абмене гулец вярнуўся ў Дэтройт, падпісаўшы двухгадовы кантракт на 5 мільёнаў даляраў<ref>Towers, Chris (18.07.2013). [http://www.cbssports.com/nba/players/playerpage/6480/chauncey-billups «Billups reunites with Detroit»]. CBS.</ref>. Праз траўмы ён гуляў мала, таму 9 верасьня 2014 году Білапс абвесьціў аб сваім сыходзе з баскетболу<ref>Spears, Mark (09.09.2014). [https://web.archive.org/web/20150105161556/http://sports.yahoo.com/news/chauncey-billups-retires---it-s-just-time-013208928.html «Chauncey Billups retires: 'It's just time'»]. Yahoo.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Самыя каштоўныя гульцы фіналаў НБА}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Білапс, Чонсі}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША]] 28by4d1u0qqfe9har7ormkcmgylsn24 0 215675 2670412 2324526 2026-05-24T04:50:44Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670412 wikitext text/x-wiki [[Файл:FreeDOS Beta 9 pre-release5 (command line interface) on Bochs sshot20040912.png|300пкс|значак|справа|Экран [[FreeDOS]] паказвае [[інтэрфэйс]] каманднага радка, структуру каталёгаў і зьвесткі аб вэрсіі.]] '''DOS''' ({{мова-en|Disk Operating System}} — '''''дыскавая апэрацыйная сыстэма''''') — сямейства апэрацыйных сыстэмаў для пэрсанальных кампутараў, арыентаваных на выкарыстаньне дыскавых назапашвальнікаў інфармацыі, такіх як [[цьвёрды дыск]] або [[дыскета]]<ref>http://marklv.narod.ru/book/urok2.htm</ref>. Любая дыскавая АС падтрымлівае адну або некалькі файлавых сыстэмаў для арганізацыі захоўваньня, чытаньня і запісу інфармацыі з назапашвальнікаў. Сучасныя графічныя АС, такія як [[Windows]] або [[Linux]], таксама трапляюць пад гэтае паняцьце. У выпадку бяздыскавай загрузкі апэрацыйная сыстэма ўсё адно працуе зь сеткавымі назапашвальнікамі<ref>{{Cite web|url=http://mechanoid.kiev.ua/networks-diskless.html|title=Бездисковые станции и терминалы|author=Evgeny S. Borisov|publisher=mechanoid.kiev.ua|accessdate=2017-12-08}}</ref>. Першыя кампутары ня мелі дыскавых назапашвальнікаў, і кіраваліся бяздыскавымі АС<ref>{{Cite web|url=http://allrefs.net/c52/3vnwq/p24|title=Дисковые операционные системы — allRefs.net|accessdate=2017-12-08}}</ref>. Галоўным недахопам пры працы зь імі была неабходнасьць загрузкі карыстальніцкіх праграмаў з стужкі, пэрфакарт, клавіятуры, усталяваньнем перамычак. Са зьяўленьнем дыскавых назапашвальнікаў (магнітнага тыпу) спатрэбілася распрацаваць падпраграмы кіраваньня імі. Дыскавая апэрацыйная сыстэма ўяўляе сабою аб’яднаньне АС і дыскавага [[інтэрфэйс]]у<ref>{{Cite web|url=http://5informatika.net/Operatsionnye-sistemy/Operatsionnaja-sistema-eto-sistema-programm/013-Pervye-diskovye-operatsionnye-sistemy.html|title=Первые дисковые операционные системы|publisher=5informatika.net|accessdate=2017-12-08}}</ref>. Акрамя доступу да дыскаў, ДАС прадстаўляе карыстальніку і звычайныя сыстэмныя функцыі, такія як увод і вывад на кансоль/клявіятуру, парты, апэрацыі з памяцьцю, працэсамі. Існавалі апэрацыйныя сыстэмы з такой назвай для вялікіх [[ЭВМ]] вытворчасьці [[IBM]] і іх клонаў у 1960—1980-х гадах. '''''З прычыны шырокага распаўсюду адназадачнай тэкставай [[MS-DOS]] і яе канкурэнтаў на пэрсанальных кампутарах паняцьце «DOS» звычайна ўжывалі толькі ў гэтым сэнсе'''''<ref>{{Cite web|url=http://www.edu.yar.ru/russian/cources/comp/dos.html|title=Введение в операционную систему MS-DOS|publisher=www.edu.yar.ru|accessdate=2017-12-08}}</ref>. == DOS для [[IBM PC-сумяшчальны кампутар|IBM PC-сумяшчальных кампутараў]] == DOS зьяўляецца адназадачнай [[Апэрацыйная сыстэма|апэрацыйнай сыстэмаю]]<ref>{{Cite web|url=http://docus.me/d/881187/|title=Современные операционные системы основные возможности и отличия — реферат по информатике|publisher=Docus.me|lang=ru|accessdate=2017-12-08}}</ref>. Пасьля запуску кіраваньне перадаецца дастасоўнай праграме, якая атрымлівае ў сваё распараджэньне ўсе рэсурсы кампутара і можа ажыцьцяўляць увод-вывад з дапамогаю як функцый, якія прадстаўляюцца апэрацыйнай сыстэмаю, так і функцый базавай сыстэмы ўводу-вываду (BIOS), а таксама працаваць з прыладамі напрамую. DOS мае кансольную сыстэму ўводу-вываду і падтрымлівае тры стандартныя струмені: stdin, stdout і stderr. DOS — 16-бітная апэрацыйная сыстэма, якая працуе ў рэальным рэжыме працэсара, таму для пашырэньня магчымасьцяў і пераадоленьня абмежаваньняў рэальнага рэжыму былі створаныя так званыя пашыральнікі DOS. Яны запускаюць праграмы ў абароненым 32-бітным рэжыме і эмулююць крынічныя сэрвісы апэрацыйнай сыстэмы. Звычайна яны падтрымліваюць стандарт DOS Protected Mode Interface (DPMI). Самы вядомы і шырока выкарыстоўваны (у кампутарных гульнях) пашыральнік — DOS/4GW. Існуе некалькі галінаў DOS для [[Пэрсанальны кампутар|ПК]]. Усе яны падобныя па наборах каманд і базавай функцыянальнасьці, але адрозьніваюцца прадукцыйнасьцю, стабільнасьцю працы і дадатковымі функцыямі. * [[АДАС]] — савецкі клон для ПК [[Іскра-1030]]. * [[Альфа-ДАС]] — савецкі клон для ПК [[ЕС-1840]]. * [[ЯНУС]] — савецкі клон для для ПК ЕС-1840. * [[DR-DOS]] ([[Novell DOS]], [[Caldera DR-DOS]], [[OpenDOS]]) — выдадзена [[Digital Research]] у 1991 годзе, перакуплена кампаніяй [[Novell]] у 1993 годзе, потым кампаніяй [[Caldera]]. * [[FreeDOS]] — выдадзена ў 1994 годзе. Вольная DOS, пачаткова мела назву PD-DOS. * [[FreeDOS-32]] — вольная 32-бітная DOS. Не патрабуе пашыральнікаў для запуску 32-бітных праграмаў. * [[LZ-DOS]] — рэпак MS-DOS 7.1 — зь ядра сыстэмы выдалены малюнак зь вітаньнем Windows, файлы [[IO.SYS]] і [[COMMAND.COM]] сьціснуты. Маецца магчымасьць запуску Windows 3.1. У цэлым сыстэма зроблена больш сумяшчальнай і аптымізавана так, каб займаць мінімальны аб’ём дыскавай прасторы<ref>[https://web.archive.org/web/20100302090224/http://dos.nm.ru/ Афіцыйны сайт LZ-DOS v7.1]</ref>. * [[MS-DOS]] — выдадзена кампаніяй [[Microsoft]] у 1981 годзе. * [[Paragon DOS Pro]] (першапачатковая назва — PT$-DOS). Галіна PTS-DOS, выдадзеная кампаніяй [[Paragon Software]] пасьля таго, як яе заснавальнікі, уключаючы вядучага распрацоўшчыка PTS-DOS, сыйшлі з «Фізтэх-Софт», заснаваўшы ўласную кампанію. Апошнія вэрсіі гэтай галіны зьмяшчаюць падтрымку FAT32. * [[PC DOS]] — выдадзена кампаніяй [[IBM]] у 1981 годзе. * [[PTS-DOS]] — выдадзена кампаніяй «Фізтэх-Софт» у 1991 годзе ці раней. * [[86-DOS|QDOS]] (Quick and Dirty Operating System) — клон [[CP/M]], створаны ў 1980 кампаніяй [[Seattle Computer Products]] (SCP) для новых працэсараў [[x86|Intel 808x]], быў куплены [[Microsoft]] за 50 тыс. даляраў і стаў MS-DOS/PC-DOS. * [[ROM-DOS]]<ref>https://web.archive.org/web/20100106033328/http://www.datalight.com/products/romdos/</ref> — АС ад [[Datalight]] для ўбудаваных сыстэмаў. == DOS для іншых плятформаў == * [[ANDOS]], [[MK-DOS]], [[CSI-DOS]] — АС для [[БК-0010]], [[PDP-11]] (падрабязьней: [[Апэрацыйныя сыстэмы БК-0010/11]]). * [[MSX-DOS]] — для кампутараў [[MSX]]. * [[Atari TOS]] — [[Atari]]. * [[Apple DOS]] — [[Apple II]]. * [[C-DOS]], [[TR-DOS]], [[iS-DOS]] — [[ZX Spectrum]]. * [[DOS 360]] — [[IBM/360]]. * [[DOS ES]] — сэрыя ES. * [[Спрайт-ОС]] — кампутары «[[Агат (кампутары)|Агат]]» == Дыстрыбутывы DOS == Зьяўленьне [[FreeDOS]], а таксама разьвіцьцё вольнага праграмнага забесьпячэньня і асабліва [[DJGPP]], прывяло да зьяўленьня цалкам вольнага дыстрыбутыва DOS [[GNU/DOS]]. У яго склад уваходзяць папулярныя GNU-дастасункі, такія як [[vim]] (тэкставы рэдактар), Arachne (вэб-браўзэр, паштовы кліент і файлавы мэнэджар), OpenGEM (графічны інтэрфэйс), розныя сродкі распрацоўкі праграмнага забесьпячэньня для DOS. Яго аб’ём складае больш за 70 Мб двайковых праграмаў, а таксама больш за 200 Мб двайковых праграмаў і іх зыходнікаў. GNU/DOS можа спатрэбіцца карыстальнікам старых кампутараў, якія жадаюць карыстацца самымі сучаснымі вэрсіямі праграмаў, а таксама распрацоўшчыкам, якім неабходна поўнае кіраваньне абсталяваньнем кампутара. == Эмулятары DOS для ПК == * [[DOSBox]] * [[DOSEMU]] (з падтрымкай [[віртуалізацыя|віртуалізацыі]]) == Плюсы і мінусы DOS == Практычна ўсе згаданыя DOS зьяўляюцца адназадачнымі 16-разраднымі сыстэмамі з маналітным ядром і тэкставым уводам-вывадам. Графічныя абалонкі адсутнічаюць, але некаторыя маюць тэкставыя псэўдаграфічныя ([[Dos shell]] і падобныя). Доступ да хуткіх графічных працэдураў у DOS звычайна адсутнічае, так што распрацоўшчыкі праграмаў, дзе час мае крытычнае значэньне ([[Кампутарная гульня|гульні]], вытворчае праграмнае забесьпячэньне…) выкарыстоўвалі сыстэму як просты загрузчык, зьвяртаючыся да рэсурсаў кампутара праз працэдуры [[BIOS]], парты, чытаючы і запісваючы відэапамяць наўпрост. Перавагамі сямейства DOS зьяўляліся: # Малая патрэба ў [[Апэратыўная памяць|апэратыўнай памяці]]. # Прастата прылады і суправаджэньня. # Малы час устаноўкі/пераўсталёўкі. # Лёгкасьць доступу да нізкаўзроўневых рэсурсаў. Недахопы: # Не[[рээнтэрабэльнасьць]] DOS, якая абцяжарвала стварэньне рэзыдэнтных праграмаў. # Адсутнасьць падтрымкі [[Plug and Play]]. # Адсутнасьць убудаваных файлавых мэнэджараў, графічных абалонак. # Худасьць сыстэмных бібліятэкаў. == Глядзіце таксама == * [[Сьпіс камандаў DOS]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20121120040217/http://citforum.ru/operating_systems/msdos/index.shtml Агляд каманд і драйвэраў MS-DOS 6.2] — разгорнуты артыкул на CIT-Forum {{Апэрацыйныя сыстэмы}} [[Катэгорыя:DOS| ]] [[Катэгорыя:Колішнія апэрацыйныя сыстэмы]] [[Катэгорыя:Апэрацыйныя сыстэмы на дыскетах]] [[Катэгорыя:Акронімы]] ph498sod737qc47yfw8kdjmvasx5dhi 6 222500 2670387 2113801 2026-05-23T21:00:36Z Dymitr 10914 Dymitr загрузіў новую вэрсію [[Файл:Celtic FC.svg]] 2113801 wikitext text/x-wiki == Апісаньне == {{Абгрунтаваньне добрасумленнага выкарыстаньня | апісаньне = Лягатып футбольнага клюбу «[[Сэлтык Глазга]]» | аўтар = Celtic FC | час стварэньня = [[20 стагодзьдзе]] | крыніца = Афіцыйны сайт футбольнага клюбу | артыкул = Сэлтык Глазга | частка = Поўная выява лягатыпа | разрозьненьне = Так | мэта = Дапамагчы чытычам ідэнтыфікаваць спартовую каманду | заменнасьць = Гэта лягатып футбольнага клюбу, таму для яго няма свабоднай замены. | іншае = Выява — прадмет грамадзкага інтарэсу }} == Ліцэнзія == {{Лягатып}} gfgiloommfvnzwbgvywy23zb5bpev8x 0 229017 2670329 2134433 2026-05-23T13:43:44Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670329 wikitext text/x-wiki {{адміністрацыйная адзінка}} '''Цэнтар''' ({{мова-mk|Општина Центар}}) — грамада ў [[Паўночная Македонія|паўночнай Македоніі]] ў горадзе [[Скоп’е]]. Знаходзіцца на поўначы краіны ў [[Скопскі рэгіён|Скопскім рэгіёне]]. Насельніцтва складае 45 362 чалавек<ref name="KnPerp">[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf Вынікі перапісу насельніцтва 2002 году] {{ref-mk}}, {{ref-en}}</ref>. Плошча тэрыторыі грамады 7,52 км². У склад грамады ўваходзіць адзінка-мікрараён гораду [[Скоп’е]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20111007172107/http://www.opstinacentar.gov.mk/ Афіцыйны сайт грамады] {{ref-mk}}, {{ref-en}} [[Катэгорыя:Грамады Паўночнай Македоніі]] 48yxm4gcqo13l750s9ew4vz6vbqk4gi 0 233214 2670446 2521307 2026-05-24T08:58:58Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670446 wikitext text/x-wiki [[Файл:Virtual Private Network overview biel.svg|значак|400пкс|Тэхналёгія VPN]] '''VPN''' ({{мова-en|virtual private network}} «Віртуальная прыватная сетка») — агульная назва тэхналёгіі, якая забясьпечвае адно ці некалькі сеткавых злучэньняў (лягічная сетка), паверх іншай сеткі (напрыклад [[Інтэрнэт]]). Нягледзячы на ​​тое, што камунікацыі ажыцьцяўляюцца па сетках зь меншым ці невядомым узроўнем даверу (напрыклад па публічных сетках), узровень даверу да пабудаванай лягічнай сеткі не залежыць ад узроўню даверу да базавых сетак дзякуючы выкарыстаньню сродкаў крыптаграфіі (шыфраваньня, ідэнтыфікацыі, [[Інфраструктура адкрытых ключоў|інфраструктуры адкрытых ключоў]], сродкаў для абароны ад паўтораў і зьмяненьняў, што перадаюцца па лягічнай сетцы паведамленьняў). У залежнасьці ад ужывальных пратаколаў і прызначэньня VPN можа забясьпечваць злучэньні трох відаў: ''вузел-вузел'', ''вузел-сетка'' і ''сетка-сетка''. == Прыклады VPN == * [[IPSec]] (IP security) — часта выкарыстоўваецца зьверху [[IPv4]]. * [[PPTP]] (point-to-point tunneling protocol) — распрацаваны некалькімі кампаніямі разам з [[Microsoft]]. * [[PPPoE]] ([[PPP (сеткавы пратакол)|PPP]] (Point-to-Point Protocol) over [[Ethernet]]) * [[L2TP]] (Layer 2 Tunnelling Protocol) — выкарыстоўваецца ў прадуктах кампаній Microsoft і [[Cisco]]. * [[L2TPv3]] (Layer 2 Tunnelling Protocol version 3). * [[OpenVPN]] SSL VPN з бачным крынічным кодам, падтрымлівае рэжым PPP, bridge, point-to-point, multi-client server * [[freelan]] SSL P2P VPN з бачным крынічным кодам * [[Hamachi]] — праграма для стварэньня [[Аднарангавая сетка|аднарангавай]] VPN-сеткі. * [[NeoRouter]] — [[zeroconf]] (не патрабуюцца налады) праграма для забесьпячэньня наўпроставага зьяднаньня кампутараў з [[NAT]], ёсьць магчымасьць выбраць свой сэрвэр. Шмат якія значныя правайдэры прапануюць свае паслугі па арганізацыі VPN-сетак для бізнэс-кліентаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Иванов М. А. Криптографические методы защиты информации в компьютерных системах и сетях. — М.: КУДИЦ-ОБРАЗ, 2001. — 368 с. * Кульгин М. Технологии корпоративных сетей. Энциклопедия. — СПб.: Питер, 2000. — 704 с. * Олифер В. Г., Олифер Н. А. Компьютерные сети. Принципы, технологии, протоколы: Учебник для вузов. — СПб.: Питер, 2001. — 672 с. * Романец Ю. В.. Тимофеев П. А., Шаньгин В. Ф. Защита информации в компьютерных системах и сетях. 2-е изд. — М: [[Радио и связь]], 2002. −328 с. * Столлингс В. Основы защиты сетей. Приложения и стандарты = Network Security Essentials. Applications and Standards. — М.: «Вильямс», 2002. — С. 432. — ISBN 0-13-016093-8. == Вонкавыя спасылкі == * A Framework for IP Based Virtual Private Networks [Электронный документ] / B. Gleeson, A. Lin, J. Heinanen. — http://www.ietf.org/rfc/rfc2764.txt * VPN и IPSec на пальцах [Электронный документ] / Dru Lavigne. — http://www.nestor.minsk.by/sr/2005/03/050315.html * Сергей Петренко Защищённая виртуальная частная сеть: современный взгляд на защиту конфиденциальных данных // Мир Internet. — 2001. — № 2 * Маркус Файльнер Виртуальные частные сети нового поколения // LAN.- 2005.- № 11 * Алексей Лукацкий Неизвестная VPN // Компьютер Пресс.- 2001.- № 10 https://web.archive.org/web/20070927180917/http://abn.ru/inf/compress/network4.shtml * Александр Барсков, Говорим WAN, подразумеваем VPN / «Журнал сетевых решений/LAN», № 06, 2010 http://www.osp.ru/lan/2010/06/13002982/ * Рынок IP VPN в России // Обзор состояния рынка — http://www.russian-telecoms.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=25677:-2009-ip-vpn-2009-2012-&amp;catid=42:-russian-telecoms&amp;Itemid=60 ; Агляд прадуктаў для старэньня VPN * Джоул Снайдер VPN: поделенный рынок // Сети. — 1999.- № 11 https://web.archive.org/web/20200926085829/http://citforum.ru/nets/articles/vpn.shtml * Райан Норманн Выбираем протокол VPN // Windows IT Pro. — 2001. — № 7 http://www.osp.ru/win2000/2001/07/175027/ * Первый кирпич в стене VPN Обзор устройств VPN начального уровня [Электронный документ] / Валерий Лукин. — http://www.ixbt.com/comm/vpn1.shtml * Обзор оборудования VPN [Электронный документ] — https://web.archive.org/web/20070930020342/http://www.networkaccess.ru/articles/security/vpn_hardware/ * Pure hardware VPNs rule high-availability tests [Электронный документ] / Joel Snyder, Chris Elliott. — https://web.archive.org/web/20070923013848/http://www.networkworld.com/reviews/2000/1211rev.html * Особенности российского рынка VPN [Электронный документ] — http://www.cnews.ru/reviews/free/security2006/articles/vpnmarket/ * Отечественные средства построения виртуальных частных сетей [?] / И. Гвоздев, В. Зайчиков, Н. Мошак, М. Пеленицын, С. Селезнев, Д. Шепелявый ; Агляд рынку VPN * Мировой рынок MPLS VPN по данным Inonetics Research https://web.archive.org/web/20120421200654/http://www.infonetics.com/pr/2011/Ethernet-and-IP-MPLS-VPN-Services-Market-Highlights.asp * Российский рынок MPLS VPN по данным Директ ИНФО https://web.archive.org/web/20210624130535/http://www.directinfo.net/index.php?option=com_content&view=article&id=131%3A2010-07-06-13-57-09&catid=1%3A2008-11-27-09-05-45&Itemid=84&lang=ru {{Накід}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Сеціва}} [[Катэгорыя:Сеткавыя пратаколы]] [[Катэгорыя:VPN| ]] 3vss3g0yxgf8lat9vibezqjlup0u0is 0 241799 2670419 2209847 2026-05-24T04:58:33Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670419 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Digi Communications''' — румынскі тэлекамунікацыйны холдынг, які працуе ў [[Румынія|Румыніі]], [[Вугоршчына|Вугоршчыне]], [[Гішпанія|Гішпаніі]] і [[Італія|Італіі]]<ref>[https://www.digi-communications.ro/ro/despre-noi «Despre noi»]. Digi Communications.</ref>. Кампанія была заснаваны [[Золтан Тэсары|Золтанам Тэсары]], які зьяўляецца мажарытарным уладальнікам прадпрыемства. Акцыі кампаніі гандлююцца на [[Бухарэсцкая фондавая біржа|Бухарэсцкай фондавай біржы]] з 16 траўня 2017 году<ref>[https://www.capital.ro/exclusiv-cine-se-afla-cu-adevarat-in-spatele.html «EXCLUSIV! Cine se află cu adevărat în spatele imperiului DIGI – RCS & RDS! Povestea secretă a miliardarului fără chip. Detalii pe care nimeni nu le-a știut până acum. Dezvăluiri în premieră din partea unor apropiați»]. Capital.</ref>. На 2019 год Digi мела долю рынку ў Румыніі ў 51%, а пераважная большасьць ейных абанэнтаў была падключаная па сетцы з [[аптычнае валакно|аптычным валакном]]. Такім чынам, кампанія зрабіла важны ўнёсак у статус Румыніі як краіны з адной з самых высокіх фіксаваных хуткасьцяў шырокапалоснага [[Інтэрнэт]]у ў сьвеце<ref>[https://www.akamai.com/us/en/multimedia/documents/content/akamai-state-of-the-internet-report-q3-2014.pdf «Akamai's state of the internet report Q3 2014»]. Akamai.</ref><ref>[https://www.speedtest.net/global-index «Global Speeds March 2020»]. Speed Test.</ref><ref>[https://www.statista.com/chart/7246/the-countries-with-the-fastest-internet/ «The Countries with the Fastest Internet»]. Statis.</ref>. Акрамя таго, кампанія валодае спадарожнікавым тэлебачаньнем пад брэндам Digi TV. У красавіку 2015 году Digi запусьціла паслугу энэргазабесьпячэньня. Аднак, пазьней у 2019 годзе кампанія пазбавілася энэргітычнага бізнэсу празь незвычайнай хісткасьці коштаў на [[электрычнасьць]]<ref>[https://web.archive.org/web/20230401050105/http://energyreport.ro/index.php/2013-electricitate/2013-stiri-electricitate/2013-energie-electrica/5020-digi-retrage-furnizarea-de-energie-din-grila-de-programe-a-companiei «Digi retrage furnizarea de energie din grila de programe a companiei»]. Energy Report</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://digi-communications.ro/ Афіцыйны сайт]. [[Катэгорыя:Румынскія кампаніі]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе]] sx9kgbn920lt7k573vs2cjd7fht8pne 0 242496 2670420 2668718 2026-05-24T05:01:31Z Дамінік 64057 /* Каралеўства Польскае ў Рэчы Паспалітай */ 2670420 wikitext text/x-wiki '''[[Хвойнікі]]''' — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); невялікі прыватнаўласьніцкі замак часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна клясыцызму і нэаготыкі канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза (Палазовіча). 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 года{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…''{{канец цытаты}}Дзіўна, але дасьледчыкам ня хочацца зважаць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго (Хабное) у 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам у прывілеях што да іншых маёнткаў яны прысутнічаюць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, якой карысталіся ўкладальнікі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага – 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?..<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму воіну Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>[[НГАБ]] у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў (Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2. Кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2005. С. 426). Што і казаць — «блізкі сьвет»!}}. [[File:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх).]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў|Кіеўскага]] павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія), князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 12 — 18</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі і архэоляг У. Ф. Ісаенка (Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26; Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму дасьледчыкі, не аматары-энтузыясты? Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту...|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363</ref>. [[File:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх.]][[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, Хвосницу, Ставокъ, Сосновую, половица Лопатина, Загайцы, Гостомълъ, Вытичов, Бышов, Бугаювъ, землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту Люблінскай уніі ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Каралеўства Польскае ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Сяло Хойнікі ў рэестры 1569 г.png|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году пан Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы княгіні Аляксандравай Вішнявецкай за насланьне людзей на добра Астраглядавічы, Хвойнікі, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]] і Паселічы, гвалтоўны вывад адтуль дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі, ды ў вёсках свайго Брагінскага маёнтку пасяленьне<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6</ref>. У 1598 году сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''ziemie Kiiowskiey'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372</ref>. У актах трыбунальскіх што да Кіеўскага ваяводзтва, у дакумэнце ад 22 чэрвеня 1600 году засьведчаная нязгода пана Шчаснага Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю Адаму, сыну Аляксандра, Вішнявецкаму сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю Міхаілу, сыну Міхаіла, Вішнявецкаму Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, урочышчы, з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году падкаморы Шчасны Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''zapis wieczysty'', у Люблінскім трыбунале прызнаны, на добра ў ключы Астраглядаўскім (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. Зь імёнамі суджэнства Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе пані Гальшка Мікалаевая Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы (разам з Хвойнікамі) пераходзілі да яе зяця-кальвініста Мікалая Абрагамовіча, ваяводзіча смаленскага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>. У 1628 году пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім пані Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога ''presbiter choynicensis'' Лука Чачотка (Чачот) ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141</ref>, і панна Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох настаяцелем хвойніцкім названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бразоўскіх.]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170пкс|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя пана Мікалая Абрамовіча складзены запіс ''wieczystej przedarzy'' пагразлых у даўгах добраў Астраглядавічы і Хвойнікі пану Максыміліяну Бжазоўскаму, падстолію кіеўскаму, пра што пан Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67</ref>. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках [[Хвойніцкі замак|умацаваную сядзібу, званую замкам]], дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя пан Курпскі паведамляў, што стаў у мясьціне надта дрыгвяністай, з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што пяць харугваў, а папраўдзе і на тры сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару двух палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]]  - [[Юравічы]]  - [[Брагін]]  - [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, пані Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам'яті. Чернігівський полк. У 2 т. – Київ.: ДЦ «НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі excepto popów (без уліку сьвятароў) князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва ваяводзіча інаўроцлаўскага пана Шчавіньскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні стрэчанскага кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзьзю, закупіўшы на кірмашы правіянт, «ні перад кім ня быўшы вінаватым», спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі ў вёсцы Валокі (раён вул. Катоўскага ў Хвойніках). Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, пісара літоўскага, пан Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў збіць, потым узяў пад варту і «як таго злачынцу і здрадніка» трымаў у замкавай турме ў жалезных аковах і ў лютым холадзе ледзьве ня тры месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы з мушкетамі, пісталетамі, дзідамі і «innym orężem, do wojny należącym» гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя Дамініка Шуйскага, харунжага берасьцейскага. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, эканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а Стафана Пятроўскага, баярына хвойніцкага, з мушкету два разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170пкс|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170пкс|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170пкс|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 года.]] У 1698 году маёнтак Хвойнікі і Загальле (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне пану Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізыі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя Станіслава Шуйскага, скарбніка берасьцейскага, налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Адзін зь іх меў паўкаморы, другі 2, астатнія па каморы. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў (słoboda), гаспадары яшчэ двух адпрацавалі чынш у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў, адзін зь якіх ''poszedł przecz'', ды 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205.</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''cum attinentiis'' (з прылегласьцямі) ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам ксяндзом Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю Мікалаю Шуйскаму, сыну Дамініка, у мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «komor chłopskich», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 міль, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па дзьве копы жыта замкавага і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці парканам таксама сіламі насельнікаў, каб паміж дзьвюма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гг. экспарцёрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С.160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча (ён жа тады і пробашч астраглядаўскі) была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі, харунжы берасьцейскі, атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]] [[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170пкс|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу ў кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў ''in aula Choynicensi'' (у двары Хвойніцкім) Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі (з дому Збароўскіх) князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>{{Заўвага|20 снежня 1747 г. прыдворны капэлян хвойніцкі кс. Юзаф Барановіч, з асабістай згоды а. Пянькоўскага, выканаў абрад хросту «з усімі цэрымоніямі», гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 15a. Ёсьць яшчэ і запіс у кнігах Юравіцкага касьцёлу аб хросьце 4 красавіка 1747 г. Адама Дзідака Езэхіля, сына тых жа бацькоў, айцом-езуітам Ігнацыем Барановічам: НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 10; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 18}}. У 1748 году мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага пана Загароўскага, абвінавачваных у гайдамацтве. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойнікі, напэўна, разам зь вёскай Валокі, адсутнай у тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводства) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чврговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. У 1750—1770-х гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апекунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму і яго жонцы Тэклі Ружы з Радзівілаў, а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбіралася 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв.; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году (23 сьнежня 1770 году ''veteris styli''), паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «z wody tylko» без далейшых касьцельных цэрымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх{{Заўвага|НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8. Цэрымонія была давершана 29 лістапада 1772 году у царкве м. Дудзічы. S. 10}}. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў.]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30</ref>. Хвойніцкі маёнтак з ключом Астраглядаўскім знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны старосты ніжынскага князя Войцеха Шуйскага і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадчыньніца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць наезд. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref> На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170пкс|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 г. варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170пкс|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170пкс|Сядзібны дом на фота пярэдадня Першай сусьветнай вайны. Месьціўся ў раёне вуліцы У. В. Жыляка.]] У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, сеймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] Ян Мікалай Аскерка, абат оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. Жытоміра Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам два дзесяткі асобаў. Усіх удзельнікаў, як слушна заўважыў М. Дубецкі, назваць немагчыма, бо іх імёны засталіся невядомыя нават расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез дваццаць пяць тысяч дукатаў, сабраных патрыётамі. У другой палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ восем тысяч, а ў канцы сьнежня — шаснаццаць тысяч чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў дзьве тысячы дукатаў на ўтрыманне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне ў нашым рэгіёне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з двух бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і падпалкоўнік Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі дзесяцімесячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З-за сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229</ref>. [[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праэкт мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|зьлева|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў Напалеона Банапарта, марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвізскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14</ref>. У пачатку 1831 г. оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай прапановы сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, нейкія нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. – Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66)</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 г. у Хвойніках паўстанцкія манеты 1831 г., пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, пераканаўча сьведчаць аб тым. Цікава: пра "flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli", як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышльскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-3 лютага і 1-4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. – С. Петербург, 1834. С. 190</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 г. у м. Хвойнікі, хутчэй ад старасьці, чым ад якой хваробы, ва ўзросьце васьмідзесяці аднаго года памёр яснавяльможны Караль Прозар, вялікі абозны ВКЛ, кавалер розных ордэнаў. 24 кастрычніка ксёндз Франьцішак Пазьняк, пробашч астраглядаўскі, дэкан Мазырскі і Рэчыцкі, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў фамільным склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 – 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да пана Ўладыслава. На 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзейнічалі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 112 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859 – 1862 гг. намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках былі вымураваныя нэагатычныя касьцёл і капліца, вядомыя і на сёньня са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17-18 верасьня 1860 г. мястэчка наведаў праваслаўны архіяпіскап менскі Міхал Галубовіч. У. Прозар, падкаморы рэчыцкі, прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. – Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 г. пан Уладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, прысутнічаў і выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209</ref>, сястра якога Зофія была замужам за Мечыславам, сынам нябожчыка. У 1864 г. Мечыслаў Прозар (маршалак Рэчыцкага павету 1859 – 1863 гг.) памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва "жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў" ды знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Часлава<ref>Паўстанне 1863 – 1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. – Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450 – 452</ref>. У тым жа 1864 г. дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта двухклясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 года, "по местным представлениям" праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі благачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і "превосходной структуры" мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў ды мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15</ref>. Удава Мечыслава Прозара пані Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць фамільнага склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадчыньнік Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з Арлоўскай губэрні, карачаўскаму Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і трубчэўскаму Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. – Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 – 102</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 373</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. "Dziennik Kujawski" у верасьнёўскім нумары за 1895 г. паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў лёх, выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, – уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. – Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3</ref>. [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170пкс|Капліца. Час стварэньня здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] У парэформавы час Хвойнікі сталі цэнтрам воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі (у лютым) і Пакроўскі (у кастрычніку). У 1863 і 1864 г. на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. – Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. – С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзейнічала царква, капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|зьлева|170пкс|Нязьдзейсьнены праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]][[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|170пкс|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. – Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. У 1912 г. А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка "u wjazdu do Chojnik", як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. – Warszawa, 2001. S. 110</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы адпаведнага драўлянага ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праэкт ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170пкс|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РККА]] 1926 г.]] 9 лютага 1918 г., яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. У сьнежні 1918 г. германскія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 г. жаўнерамі Ст. Булак-Балаховіча, абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170пкс|Местачковы дом, 1929 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. У чэрвені 1921 г. непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўраамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. У міжваенны час у мястэчку дзейнічалі пачатковая і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году ў [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] (цэнтр — [[Мазыр]]). 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|170пкс|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, что́ они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 у Гомельскай вобласьці. 10 лістапада 1967 году паселішча атрымала статус [[места]]. У 1972 годзе да Хвойнікаў далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34 * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} [[Катэгорыя:Хвойнікі]] 2stzo540baot4cu1r5tx9lh74i75zb9 2670421 2670420 2026-05-24T05:02:49Z Дамінік 64057 /* Каралеўства Польскае ў Рэчы Паспалітай */ 2670421 wikitext text/x-wiki '''[[Хвойнікі]]''' — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); невялікі прыватнаўласьніцкі замак часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна клясыцызму і нэаготыкі канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза (Палазовіча). 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 года{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…''{{канец цытаты}}Дзіўна, але дасьледчыкам ня хочацца зважаць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго (Хабное) у 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам у прывілеях што да іншых маёнткаў яны прысутнічаюць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, якой карысталіся ўкладальнікі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага – 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?..<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму воіну Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>[[НГАБ]] у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў (Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2. Кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2005. С. 426). Што і казаць — «блізкі сьвет»!}}. [[File:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх).]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў|Кіеўскага]] павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія), князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 12 — 18</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі і архэоляг У. Ф. Ісаенка (Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26; Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму дасьледчыкі, не аматары-энтузыясты? Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту...|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363</ref>. [[File:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх.]][[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, Хвосницу, Ставокъ, Сосновую, половица Лопатина, Загайцы, Гостомълъ, Вытичов, Бышов, Бугаювъ, землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту Люблінскай уніі ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Каралеўства Польскае ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Сяло Хойнікі ў рэестры 1569 г.png|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году пан Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы княгіні Аляксандравай Вішнявецкай за насланьне людзей на добра Астраглядавічы, Хвойнікі, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]] і Паселічы, гвалтоўны вывад адтуль дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі, ды ў вёсках свайго Брагінскага маёнтку пасяленьне<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6</ref>. У 1598 году сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''ziemie Kiiowskiey'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372</ref>. У актах трыбунальскіх што да Кіеўскага ваяводзтва, у дакумэнце ад 22 чэрвеня 1600 году засьведчаная нязгода пана Шчаснага Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю Адаму, сыну Аляксандра, Вішнявецкаму сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю Міхаілу, сыну Міхаіла, Вішнявецкаму Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, урочышчы, з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году падкаморы Шчасны Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''zapis wieczysty'', у Люблінскім трыбунале прызнаны, на добра ў ключы Астраглядаўскім (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. Зь імёнамі суджэнства Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе пані Гальшка Мікалаевая Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы (разам з Хвойнікамі) пераходзілі да яе зяця-кальвініста Мікалая Абрагамовіча, ваяводзіча смаленскага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>. У 1628 году пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім пані Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога ''presbiter choynicensis'' Лука Чачотка (Чачот) ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141</ref>, і панна Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох настаяцелем хвойніцкім названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бразоўскіх.]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170пкс|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя пана Мікалая Абрамовіча складзены запіс ''wieczystej przedarzy'' пагразлых у даўгах добраў Астраглядавічы і Хвойнікі пану Максыміліяну Бжазоўскаму, падстолію кіеўскаму, пра што пан Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67</ref>. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках [[Хвойніцкі замак|умацаваную сядзібу, званую замкам]], дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя пан Курпскі паведамляў, што стаў у мясьціне надта дрыгвяністай, з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што пяць харугваў, а папраўдзе і на тры сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару двух палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]]  - [[Юравічы]]  - [[Брагін]]  - [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, пані Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам'яті. Чернігівський полк. У 2 т. – Київ.: ДЦ «НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі excepto popów (без уліку сьвятароў) князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва ваяводзіча інаўроцлаўскага пана Шчавіньскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні стрэчанскага кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзьзю, закупіўшы на кірмашы правіянт, «ні перад кім ня быўшы вінаватым», спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі ў вёсцы Валокі (раён вул. Катоўскага ў Хвойніках). Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, пісара літоўскага, пан Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў збіць, потым узяў пад варту і «як таго злачынцу і здрадніка» трымаў у замкавай турме ў жалезных аковах і ў лютым холадзе ледзьве ня тры месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы з мушкетамі, пісталетамі, дзідамі і «innym orężem, do wojny należącym» гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя Дамініка Шуйскага, харунжага берасьцейскага. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, эканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а Стафана Пятроўскага, баярына хвойніцкага, з мушкету два разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170пкс|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170пкс|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170пкс|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 года.]] У 1698 году маёнтак Хвойнікі і Загальле (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне пану Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізыі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя Станіслава Шуйскага, скарбніка берасьцейскага, налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Адзін зь іх меў паўкаморы, другі 2, астатнія па каморы. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў (słoboda), гаспадары яшчэ двух адпрацавалі чынш у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў, адзін зь якіх ''poszedł przecz'', ды 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205.</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''cum attinentiis'' (з прылегласьцямі) ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам ксяндзом Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю Мікалаю Шуйскаму, сыну Дамініка, у мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «komor chłopskich», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 міль, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па дзьве копы жыта замкавага і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці парканам таксама сіламі насельнікаў, каб паміж дзьвюма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гг. экспарцёрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С.160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча (ён жа тады і пробашч астраглядаўскі) была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі, харунжы берасьцейскі, атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]] [[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170пкс|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170пкс|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу ў кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў ''in aula Choynicensi'' (у двары Хвойніцкім) Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі (з дому Збароўскіх) князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>{{Заўвага|20 снежня 1747 г. прыдворны капэлян хвойніцкі кс. Юзаф Барановіч, з асабістай згоды а. Пянькоўскага, выканаў абрад хросту «з усімі цэрымоніямі», гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 15a. Ёсьць яшчэ і запіс у кнігах Юравіцкага касьцёлу аб хросьце 4 красавіка 1747 г. Адама Дзідака Езэхіля, сына тых жа бацькоў, айцом-езуітам Ігнацыем Барановічам: НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 10; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 18}}. У 1748 году мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага пана Загароўскага, абвінавачваных у гайдамацтве. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойнікі, напэўна, разам зь вёскай Валокі, адсутнай у тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводства) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чврговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. У 1750—1770-х гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апекунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму і яго жонцы Тэклі Ружы з Радзівілаў, а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбіралася 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв.; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году (23 сьнежня 1770 году ''veteris styli''), паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «z wody tylko» без далейшых касьцельных цэрымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх{{Заўвага|НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8. Цэрымонія была давершана 29 лістапада 1772 году у царкве м. Дудзічы. S. 10}}. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў.]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30</ref>. Хвойніцкі маёнтак з ключом Астраглядаўскім знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны старосты ніжынскага князя Войцеха Шуйскага і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадчыньніца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць наезд. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref> На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170пкс|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 г. варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170пкс|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170пкс|Сядзібны дом на фота пярэдадня Першай сусьветнай вайны. Месьціўся ў раёне вуліцы У. В. Жыляка.]] У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, сеймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] Ян Мікалай Аскерка, абат оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. Жытоміра Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам два дзесяткі асобаў. Усіх удзельнікаў, як слушна заўважыў М. Дубецкі, назваць немагчыма, бо іх імёны засталіся невядомыя нават расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез дваццаць пяць тысяч дукатаў, сабраных патрыётамі. У другой палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ восем тысяч, а ў канцы сьнежня — шаснаццаць тысяч чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў дзьве тысячы дукатаў на ўтрыманне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне ў нашым рэгіёне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з двух бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і падпалкоўнік Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі дзесяцімесячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З-за сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229</ref>. [[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праэкт мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|зьлева|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў Напалеона Банапарта, марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвізскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14</ref>. У пачатку 1831 г. оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай прапановы сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, нейкія нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. – Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66)</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 г. у Хвойніках паўстанцкія манеты 1831 г., пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, пераканаўча сьведчаць аб тым. Цікава: пра "flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli", як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышльскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-3 лютага і 1-4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. – С. Петербург, 1834. С. 190</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 г. у м. Хвойнікі, хутчэй ад старасьці, чым ад якой хваробы, ва ўзросьце васьмідзесяці аднаго года памёр яснавяльможны Караль Прозар, вялікі абозны ВКЛ, кавалер розных ордэнаў. 24 кастрычніка ксёндз Франьцішак Пазьняк, пробашч астраглядаўскі, дэкан Мазырскі і Рэчыцкі, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў фамільным склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 – 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да пана Ўладыслава. На 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзейнічалі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 112 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859 – 1862 гг. намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках былі вымураваныя нэагатычныя касьцёл і капліца, вядомыя і на сёньня са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17-18 верасьня 1860 г. мястэчка наведаў праваслаўны архіяпіскап менскі Міхал Галубовіч. У. Прозар, падкаморы рэчыцкі, прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. – Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 г. пан Уладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, прысутнічаў і выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209</ref>, сястра якога Зофія была замужам за Мечыславам, сынам нябожчыка. У 1864 г. Мечыслаў Прозар (маршалак Рэчыцкага павету 1859 – 1863 гг.) памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва "жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў" ды знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Часлава<ref>Паўстанне 1863 – 1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. – Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450 – 452</ref>. У тым жа 1864 г. дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта двухклясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 года, "по местным представлениям" праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі благачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і "превосходной структуры" мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў ды мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15</ref>. Удава Мечыслава Прозара пані Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць фамільнага склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадчыньнік Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з Арлоўскай губэрні, карачаўскаму Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і трубчэўскаму Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. – Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 – 102</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 373</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. "Dziennik Kujawski" у верасьнёўскім нумары за 1895 г. паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў лёх, выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, – уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. – Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3</ref>. [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170пкс|Капліца. Час стварэньня здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] У парэформавы час Хвойнікі сталі цэнтрам воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі (у лютым) і Пакроўскі (у кастрычніку). У 1863 і 1864 г. на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. – Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. – С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзейнічала царква, капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|зьлева|170пкс|Нязьдзейсьнены праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]][[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|170пкс|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. – Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. У 1912 г. А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка "u wjazdu do Chojnik", як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. – Warszawa, 2001. S. 110</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы адпаведнага драўлянага ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праэкт ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170пкс|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РККА]] 1926 г.]] 9 лютага 1918 г., яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. У сьнежні 1918 г. германскія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 г. жаўнерамі Ст. Булак-Балаховіча, абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170пкс|Местачковы дом, 1929 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. У чэрвені 1921 г. непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўраамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. У міжваенны час у мястэчку дзейнічалі пачатковая і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году ў [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] (цэнтр — [[Мазыр]]). 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|170пкс|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, что́ они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 у Гомельскай вобласьці. 10 лістапада 1967 году паселішча атрымала статус [[места]]. У 1972 годзе да Хвойнікаў далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34 * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} [[Катэгорыя:Хвойнікі]] 8uvw8yp2nlmphhlrvn7guikaufsbn1j 2670424 2670421 2026-05-24T05:06:08Z Дамінік 64057 /* Каралеўства Польскае ў Рэчы Паспалітай */ 2670424 wikitext text/x-wiki '''[[Хвойнікі]]''' — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); невялікі прыватнаўласьніцкі замак часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна клясыцызму і нэаготыкі канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза (Палазовіча). 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 года{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…''{{канец цытаты}}Дзіўна, але дасьледчыкам ня хочацца зважаць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго (Хабное) у 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам у прывілеях што да іншых маёнткаў яны прысутнічаюць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, якой карысталіся ўкладальнікі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага – 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?..<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму воіну Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>[[НГАБ]] у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў (Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2. Кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2005. С. 426). Што і казаць — «блізкі сьвет»!}}. [[File:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх).]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў|Кіеўскага]] павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія), князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 12 — 18</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі і архэоляг У. Ф. Ісаенка (Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26; Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму дасьледчыкі, не аматары-энтузыясты? Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту...|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363</ref>. [[File:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх.]][[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, Хвосницу, Ставокъ, Сосновую, половица Лопатина, Загайцы, Гостомълъ, Вытичов, Бышов, Бугаювъ, землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту Люблінскай уніі ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Каралеўства Польскае ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Сяло Хойнікі ў рэестры 1569 г.png|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году пан Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы княгіні Аляксандравай Вішнявецкай за насланьне людзей на добра Астраглядавічы, Хвойнікі, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]] і Паселічы, гвалтоўны вывад адтуль дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі, ды ў вёсках свайго Брагінскага маёнтку пасяленьне<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6</ref>. У 1598 году сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''ziemie Kiiowskiey'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372</ref>. У актах трыбунальскіх што да Кіеўскага ваяводзтва, у дакумэнце ад 22 чэрвеня 1600 году засьведчаная нязгода пана Шчаснага Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю Адаму, сыну Аляксандра, Вішнявецкаму сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю Міхаілу, сыну Міхаіла, Вішнявецкаму Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, урочышчы, з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году падкаморы Шчасны Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''zapis wieczysty'', у Люблінскім трыбунале прызнаны, на добра ў ключы Астраглядаўскім (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. Зь імёнамі суджэнства Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе пані Гальшка Мікалаевая Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы (разам з Хвойнікамі) пераходзілі да яе зяця-кальвініста Мікалая Абрагамовіча, ваяводзіча смаленскага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>. У 1628 году пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім пані Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога ''presbiter choynicensis'' Лука Чачотка (Чачот) ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141</ref>, і панна Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох настаяцелем хвойніцкім названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бразоўскіх.]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170пкс|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя пана Мікалая Абрамовіча складзены запіс ''wieczystej przedarzy'' пагразлых у даўгах добраў Астраглядавічы і Хвойнікі пану Максыміліяну Бжазоўскаму, падстолію кіеўскаму, пра што пан Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67</ref>. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках [[Хвойніцкі замак|умацаваную сядзібу, званую замкам]], дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя пан Курпскі паведамляў, што стаў у мясьціне надта дрыгвяністай, з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што пяць харугваў, а папраўдзе і на тры сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару двух палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]]  - [[Юравічы]]  - [[Брагін]]  - [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, пані Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам'яті. Чернігівський полк. У 2 т. – Київ.: ДЦ «НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі excepto popów (без уліку сьвятароў) князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва ваяводзіча інаўроцлаўскага пана Шчавіньскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні стрэчанскага кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзьзю, закупіўшы на кірмашы правіянт, «ні перад кім ня быўшы вінаватым», спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі ў вёсцы Валокі (раён вул. Катоўскага ў Хвойніках). Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, пісара літоўскага, пан Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў збіць, потым узяў пад варту і «як таго злачынцу і здрадніка» трымаў у замкавай турме ў жалезных аковах і ў лютым холадзе ледзьве ня тры месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы з мушкетамі, пісталетамі, дзідамі і «innym orężem, do wojny należącym» гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя Дамініка Шуйскага, харунжага берасьцейскага. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, эканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а Стафана Пятроўскага, баярына хвойніцкага, з мушкету два разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170пкс|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170пкс|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170пкс|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 года.]] У 1698 году маёнтак Хвойнікі і Загальле (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне пану Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізыі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя Станіслава Шуйскага, скарбніка берасьцейскага, налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Адзін зь іх меў паўкаморы, другі 2, астатнія па каморы. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў (słoboda), гаспадары яшчэ двух адпрацавалі чынш у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў, адзін зь якіх ''poszedł przecz'', ды 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205.</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''cum attinentiis'' (з прылегласьцямі) ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам ксяндзом Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю Мікалаю Шуйскаму, сыну Дамініка, у мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «komor chłopskich», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 міль, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па дзьве копы жыта замкавага і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці парканам таксама сіламі насельнікаў, каб паміж дзьвюма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гг. экспарцёрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С.160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча (ён жа тады і пробашч астраглядаўскі) была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі, харунжы берасьцейскі, атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]] [[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170пкс|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170пкс|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу 1747 г. у кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў ''in aula Choynicensi'' (у двары Хвойніцкім) Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі (з дому Збароўскіх) князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>{{Заўвага|20 снежня 1747 г. прыдворны капэлян хвойніцкі кс. Юзаф Барановіч, з асабістай згоды а. Пянькоўскага, выканаў абрад хросту «з усімі цэрымоніямі», гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 15a. Ёсьць яшчэ і запіс у кнігах Юравіцкага касьцёлу аб хросьце 4 красавіка 1747 г. Адама Дзідака Езэхіля, сына тых жа бацькоў, айцом-езуітам Ігнацыем Барановічам: НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 10; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 18}}. У 1748 году мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага пана Загароўскага, абвінавачваных у гайдамацтве. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойнікі, напэўна, разам зь вёскай Валокі, адсутнай у тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводства) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чврговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. У 1750—1770-х гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апекунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму і яго жонцы Тэклі Ружы з Радзівілаў, а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбіралася 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв.; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году (23 сьнежня 1770 году ''veteris styli''), паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «z wody tylko» без далейшых касьцельных цэрымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх{{Заўвага|НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8. Цэрымонія была давершана 29 лістапада 1772 году у царкве м. Дудзічы. S. 10}}. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў.]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30</ref>. Хвойніцкі маёнтак з ключом Астраглядаўскім знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны старосты ніжынскага князя Войцеха Шуйскага і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадчыньніца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць наезд. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref> На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170пкс|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 г. варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170пкс|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170пкс|Сядзібны дом на фота пярэдадня Першай сусьветнай вайны. Месьціўся ў раёне вуліцы У. В. Жыляка.]] У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, сеймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] Ян Мікалай Аскерка, абат оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. Жытоміра Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам два дзесяткі асобаў. Усіх удзельнікаў, як слушна заўважыў М. Дубецкі, назваць немагчыма, бо іх імёны засталіся невядомыя нават расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез дваццаць пяць тысяч дукатаў, сабраных патрыётамі. У другой палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ восем тысяч, а ў канцы сьнежня — шаснаццаць тысяч чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў дзьве тысячы дукатаў на ўтрыманне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне ў нашым рэгіёне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з двух бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і падпалкоўнік Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі дзесяцімесячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З-за сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229</ref>. [[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праэкт мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|зьлева|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў Напалеона Банапарта, марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвізскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14</ref>. У пачатку 1831 г. оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай прапановы сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, нейкія нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. – Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66)</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 г. у Хвойніках паўстанцкія манеты 1831 г., пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, пераканаўча сьведчаць аб тым. Цікава: пра "flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli", як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышльскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-3 лютага і 1-4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. – С. Петербург, 1834. С. 190</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 г. у м. Хвойнікі, хутчэй ад старасьці, чым ад якой хваробы, ва ўзросьце васьмідзесяці аднаго года памёр яснавяльможны Караль Прозар, вялікі абозны ВКЛ, кавалер розных ордэнаў. 24 кастрычніка ксёндз Франьцішак Пазьняк, пробашч астраглядаўскі, дэкан Мазырскі і Рэчыцкі, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў фамільным склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 – 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да пана Ўладыслава. На 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзейнічалі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 112 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859 – 1862 гг. намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках былі вымураваныя нэагатычныя касьцёл і капліца, вядомыя і на сёньня са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17-18 верасьня 1860 г. мястэчка наведаў праваслаўны архіяпіскап менскі Міхал Галубовіч. У. Прозар, падкаморы рэчыцкі, прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. – Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 г. пан Уладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, прысутнічаў і выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209</ref>, сястра якога Зофія была замужам за Мечыславам, сынам нябожчыка. У 1864 г. Мечыслаў Прозар (маршалак Рэчыцкага павету 1859 – 1863 гг.) памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва "жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў" ды знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Часлава<ref>Паўстанне 1863 – 1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. – Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450 – 452</ref>. У тым жа 1864 г. дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта двухклясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 года, "по местным представлениям" праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі благачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і "превосходной структуры" мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў ды мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15</ref>. Удава Мечыслава Прозара пані Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць фамільнага склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадчыньнік Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з Арлоўскай губэрні, карачаўскаму Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і трубчэўскаму Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. – Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 – 102</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 373</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. "Dziennik Kujawski" у верасьнёўскім нумары за 1895 г. паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў лёх, выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, – уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. – Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3</ref>. [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170пкс|Капліца. Час стварэньня здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] У парэформавы час Хвойнікі сталі цэнтрам воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі (у лютым) і Пакроўскі (у кастрычніку). У 1863 і 1864 г. на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. – Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. – С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзейнічала царква, капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|зьлева|170пкс|Нязьдзейсьнены праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]][[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|170пкс|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. – Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. У 1912 г. А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка "u wjazdu do Chojnik", як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. – Warszawa, 2001. S. 110</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы адпаведнага драўлянага ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праэкт ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170пкс|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РККА]] 1926 г.]] 9 лютага 1918 г., яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. У сьнежні 1918 г. германскія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 г. жаўнерамі Ст. Булак-Балаховіча, абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170пкс|Местачковы дом, 1929 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. У чэрвені 1921 г. непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўраамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. У міжваенны час у мястэчку дзейнічалі пачатковая і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году ў [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] (цэнтр — [[Мазыр]]). 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|170пкс|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, что́ они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 у Гомельскай вобласьці. 10 лістапада 1967 году паселішча атрымала статус [[места]]. У 1972 годзе да Хвойнікаў далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34 * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} [[Катэгорыя:Хвойнікі]] 9tiu238yas44tf3z3lzarcsiwjgi70o 2670425 2670424 2026-05-24T05:07:03Z Дамінік 64057 /* Каралеўства Польскае ў Рэчы Паспалітай */ 2670425 wikitext text/x-wiki '''[[Хвойнікі]]''' — даўняе [[сяло]], пазьней [[мястэчка]] ў частцы [[Палесьсе|Палесься]]{{Заўвага|«Ono Pinsk, Owrucze, Mozyr etc. na Polesiu», гл.: Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. — С.-Петербург, 1865. С. 292, 293}}, што на самай поўначы [[Кіеўскае ваяводзтва|гістарычнай Кіеўшчыны]] (гл. ніжэй); невялікі прыватнаўласьніцкі замак часоў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. З адметных мясьцінаў вылучаліся драўляны сядзібны дом Прозараў, мураваныя касьцёл у цэнтры мястэчка і капліца-пахавальня на могілках, помнікі архітэктуры адпаведна клясыцызму і нэаготыкі канца XVIII ст. і пачатку 1860-х гг. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Прывілей С. Полазу 1504 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Польскамоўная анатацыя «прывілею рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|100пкс|значак|Пячатка оўруцкага намесьніка Сенка Полаза (Палазовіча). 1513 г.]][[Файл:Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс Браніслава Клечыньскага ў рэвізіі Прозараўскага архіву 1879 г.]] Найранейшая згадка пра Хвойнікі (у арыгінале, мусіць, — ''Хвоиники'') датавана 3 днём месяца чэрвеня 1504 года{{Заўвага|Пачынаючы з артыкулу «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданьнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Зьвестка нібыта запазычана з Акту абмежаваньня Брагінскай воласьці таго году. Аднак, згаданы ў абмежаваньні востраў Хойнічак месьціўся паміж сёламі Лісьцьвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзеньня рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не зьяўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасьці свайго геаграфічнага разьмяшчэньня.}}{{Заўвага|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандар хіба пацьвердзіў ранейшае падараваньне караля Казімера. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Сьпірыдонавым дапушчэньня: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцьця Казімера Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакумэнце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…''{{канец цытаты}}Дзіўна, але дасьледчыкам ня хочацца зважаць на тую акалічнасьць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у сьпісе Ухобное, да падараваньня якога Сямёну Палазовічу кароль Казімер дачыненьня ня меў. С. Палазовіч атрымаў яго (Хабное) у 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма зьвестак, нібы гэта пацверджаньне ранейшага падараваньня, тым часам у прывілеях што да іншых маёнткаў яны прысутнічаюць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілею, сьведчылі, што добры Хвойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласьці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясьціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Сьпірыдонава, якой карысталіся ўкладальнікі першага тому «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага – 1532 г.? Таму, што сёньня Хвойнікі — раённы цэнтар?..<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандар]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласьцямі з Брагінскай воласьці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямён Палазовіч|Сямёну Хведаравічу Палазовічу]] («слаўнаму русінскаму воіну Полазу», «Полазу Русаку, слаўнаму казаку», як назвалі яго польскія гісторыкі [[Ёст Людвік Дэцый]]<ref>Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521. F. LXVII</ref> і [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>{{Заўвага|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. С. 95 — 105}}). Вядомая яна, як самы даўні дакумэнт (przywiley ruski) з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх з збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаваньне Брагінскай воласьці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродзкага суда 1776 году) ад 7 сакавіка 1512 году, якое выконвалася на загад караля і вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збараскага, было адначасова і размежаваньнем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Аrchiwum Рrozorów і Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хвойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Гомельская вобласьць)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угодзьдзі брагінскага сяла [[Лісьцьвін]]{{заўвага|Усім вядомая сёньня вёска [[Паселічы]], што месьціцца побач зь Лісьцьвіном, узьніклая пазьней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у кірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з навакольлямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчаньні з боку пана Хведара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>[[НГАБ]] у Менску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{Заўвага|У сувязі зь зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсьці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж рудабельцамі (Рудыя Белкі – сучасны раённы цэнтар Акцябрскі) і хвайнічанамі (Хвойня – вёска ў Лучыцкім сельсавеце сумежнага Петрыкаўскага раёну) чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў (Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2. Кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2005. С. 426). Што і казаць — «блізкі сьвет»!}}. [[File:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|100пкс|значак|Герб Друцк князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх).]] Адміністрацыйна Хвойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласьці [[Кіеў|Кіеўскага]] павету і [[Кіеўскае ваяводзтва|аднайменнага ваяводзтва]] Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 году) пасьлядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовіч (Абрагамовіч), Бжазоўскія), князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 12 — 18</ref>{{Заўвага|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула [[Аляксандар Ельскі|А. Ельскага]] (Chojniki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сьцьвярджалася ледзьве не ўва ўсіх папяровых выданьнях Беларусі{{Заўвага|Больш як за 100 гадоў зьявілася хіба пара-тройка частковых выключэньняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хвойнікі (у грамаце Хойнікі) Шчаснаму Харлінскаму. Але далей ізноў жа – пра Хвойнікі як уладаньне князёў Вішнявецкіх. (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі заснавальнік Хвойніцкага краязнаўчага музэя А. М. Зелянкоўскі і архэоляг У. Ф. Ісаенка (Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26; Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыкляпэдыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хвойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму дасьледчыкі, не аматары-энтузыясты? Напрыклад, прафэсар гісторыі Кіеўскага унівэрсытэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хвойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласьці, ад канца (?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Запольский М. Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазьней літаральна тое ж сустракаем у выданьні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарысу "Брагінская воласьць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазыцыя прафэсара тым болей зьдзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакумэнтаў, у адным зь якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні навучэнец гімназіі, а на той час студэнт унівэрсытэту...|}}. 3 сакавіка 1532 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] адмысловым лістом загадаў ваяводзе Андрэю Няміровічу маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку Хвойнікі), якія той пасьпеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзьмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму):{{пачатак цытаты}}''Жикгимонт Божю милостю корол'' ''Воеводе киевъскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ нам дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романовичъ Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя [[Хабнае|Ухобное]], [[Гладкавічы|Углядковичи]], [[Белы Бераг (Гомельская вобласьць)|Белыи Берегъ]], [[Вітачоў|Виточов]], [[Мартыновічы (Палескі раён)|Мартиновичи]], Хвоиники, [[Астрагляды|Остроглядовичи]], [[Навасёлкі (Хвойніцкі раён)|Новоселки]] а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи онъ вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого [[Казімер Ягайлавіч|Казимера]], короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими…'' ''П(и)сан y Кракове под лет(а) Бож(е)(г)(о) нарож(е)(н)(я) 1000 пят|сот 32 м(е)с(я)ца марта 3 ден, инъдикт 5 Михаило писаръ''{{канец цытаты}} У сьнежні 1556 году князь Дзьмітры Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «о подране бчол и о збите людей монастырских» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Сьвята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві ХVІ — ХVІІІ ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363</ref>. [[File:POL COA Bończa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Боньча роду Харлінскіх.]][[Файл:Запіс Фенны Любецкай Шчаснаму Харлінскаму. 1568 г.jpg|170пкс|значак|Фрагмэнт запісу добраў Ф. Любецкай мужу Ш. Харлінскаму. 1568 г.]] Дачка князя Дзьмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасьля сьмерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам [[Шчасны Харлінскі|Шчасным Харлінскім]] гербу Боньча ды 6 сьнежня 1568 году запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники''{{Заўвага|Ці ня першы вядомы выпадак выкарыстаньня ў пісьмовай крыніцы палянізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.}}'', Остроглядовичи, Новосюлки, Гладковичи, Хвосницу, Ставокъ, Сосновую, половица Лопатина, Загайцы, Гостомълъ, Вытичов, Бышов, Бугаювъ, землю Злобицкую, три дворища в месте Киевскомъ, а дворище на котором был двор небожчика деда моего пана Семена Полоза, которые именя и дворища вышей мененые в той суме пенезей двохъ тысечей копъ грошей за живота и по животе матки небожчицы брат мой небожчикъ князь Богуш Любецкий, яко властную заставу свою на себе держалъ и тыхъ именей зо всими пожитки аж до живота свого уживал, а по животе его млти безпотомного оная сума две тысечи копъ грошей на (тыхъ) именяхъ записаная на мене пришла и спала…''»<ref>Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК). Ф. 25. Опис 1. Справа 10. А. 411; Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту Люблінскай уніі ўказам караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (у тым ліку Хвойнікі) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Каралеўства Польскае ў Рэчы Паспалітай === [[Файл:Загаловак падатковага рэестру 1569 г.png|значак|зьлева|170px|Загаловак падатковага рэестру 1569 г.]][[Файл:Сяло Хойнікі ў рэестры 1569 г.png|значак|170px|Сяло Хвойнікі ў рэестры 1569 г.]] У рэестры пабораў, ухваленых на Люблінскім сойме 1569 году, засьведчана, што з 22 цяглых дымоў і 6 [[агароднікі|агароднікаў]] у сяле Хвойнікі (Chojniki) пана Шчаснага Харленскага, харунжага кіеўскага, выплачвалася адпаведна па 12 грошаў і па 4 грошы<ref>ЦДІАУК. Ф. 44. Оп. 1. Спр. 1. А. 83зв.-84</ref>. 27 сьнежня 1586 году пан Шчасны Харлінскі, падкаморы кіеўскі, падаў судовую позву да ўдавы княгіні Аляксандравай Вішнявецкай за насланьне людзей на добра Астраглядавічы, Хвойнікі, [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]] і Паселічы, гвалтоўны вывад адтуль дзедзічных падданых зь іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі, ды ў вёсках свайго Брагінскага маёнтку пасяленьне<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6</ref>. У 1598 году сойм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе разьмежаваньня ''ziemie Kiiowskiey'' Кароны і [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] ВКЛ<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372</ref>. У актах трыбунальскіх што да Кіеўскага ваяводзтва, у дакумэнце ад 22 чэрвеня 1600 году засьведчаная нязгода пана Шчаснага Харлінскага з тым, як разьмежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, Навасёлак, Хвойнікаў з прыналежнымі князю Адаму, сыну Аляксандра, Вішнявецкаму сёламі Мікулічы, Веляцін, Лісьцьвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), Плоскага, Паселічаў, Хвойнікаў, Навасёлак з прыналежнымі князю Міхаілу, сыну Міхаіла, Вішнявецкаму Глухавічамі, [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, урочышчы, з папсаваньнем старых памежных знакаў<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 году падкаморы Шчасны Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю ''zapis wieczysty'', у Люблінскім трыбунале прызнаны, на добра ў ключы Астраглядаўскім (а гэта і Хвойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. Зь імёнамі суджэнства Мікалая і Гэлены (Гальшкі) Харлінскіх зьвязана заснаваньне яшчэ да 1622 году касьцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451 Прозараўскія мясьціны ў Астраглядах]</ref> і стварэньне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе ў гэты ж час Хвойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павету. Разьмежаваньне Кіеўскага ваяводзтва Кароны і Мазырскага павету ВКЛ у сьнежні 1621 — студзені 1622 году засьведчыла, як на сёньняшні дзень, унікальную сытуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хвойнікі М. Харлінскага паны камісары пацьвердзілі прыналежнымі да Кароны, а сяло і двор Настольле пана Іскарастынскага{{Заўвага|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласьцямі ў сёньняшніх Хвойніках.}} — да ВКЛ<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145</ref>. 7 чэрвеня 1623 году датаваны судовы дэкрэт, у якім удава Гальшка Харлінская абвінавачвала паноў Станіслава, Юрыя і астатніх Харлінскіх, родных братоў і сваякоў мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хвойнікі), вёскі Хвойнікі, Вялікі Бор, [[Гарошкаў (Хвойніцкі раён)|Гарошкаў]], [[Рашаў]], [[Карчовае]], [[Бардакі (Лаханія)|Лаханію]], [[Стралічаў]], [[Паселічы]], [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]{{Заўвага|Яшчэ названыя 13 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў».}}<ref>ŹD. T. XXI. S. 637</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|100пкс|значак|зьлева|Герб Ястрабец зьменены паноў Абрамовічаў.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.jpg|значак|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў рэестры 1634 г.]][[Файл:Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Маёнтак М. Абрамовіча ў 1640 г.]][[Файл:Анатацыя акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.png|значак|170пкс|Анатацыя да акту продажу добраў М. Абрамовіча ў 1646 г.]] У 1627 годзе пані Гальшка Мікалаевая Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы (разам з Хвойнікамі) пераходзілі да яе зяця-кальвініста Мікалая Абрагамовіча, ваяводзіча смаленскага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>. У 1628 году пан Мікалай Абрагамовіч z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397</ref>. Пры гэтым будучаму гэнэралу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменьні зь іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, зь якім пані Гальшка ўзяла шлюб. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybirania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мікалай Абрамовіч з 50 дымоў «wsi Chojnik»{{заўвага|Ня выключана, што вёскай альбо сялом выступалі будучыя Валокі, бо на тым востраве месца для названай даволі значнай колькасьці двароў было дастаткова.}}, з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу ды з 3 габрэйскіх заплаціў, як і належала, па 15 грошаў з дыму, г. зн. усяго 39 з паловай злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 928; Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 112</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 50 дымоў сяла Хвойнікаў і з 26 дымоў мястэчка Новага Харленжу [[Кашталяны амсьціслаўскія|амсьціслаўскага кашталяна]] Мікалая Абрамовіча выбіралася адпаведна 50 і 26 злотых, з 3 габрэйскіх дымоў яшчэ 3 зл.<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 9. А. 875зв.; Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 195</ref>. Хвойніцкая царква на тыя часы бывала{{заўвага|У вельмі неспакойным XVII ст. сытуацыя нярэдка зьмянялася.}} ўжо і ўніяцкай. У мэтрычныя кнігі Астраглядаўскага касьцёлу трапіў запіс ад 26 лютага 1635 году, паводле якога ''presbiter choynicensis'' Лука Чачотка (Чачот) ахрысьціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{Заўвага|У касьцельнай кнізе памылкова запісана — гродзкі.}} мазырскі Самуэль Аскерка, знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141</ref>, і панна Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж сьвятар згаданы ў запісе 1640 году. А ў 1692, 1715, 1722 гадох настаяцелем хвойніцкім названы Анікій Чачотка. Абодва зьдзяйсьнялі абрады ў Хвойніках і Загальлі<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|100пкс|значак|зьлева|Герб Газдава роду Бразоўскіх.]][[Файл:Макет замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя.png|значак|170пкс|Макет-рэканструкцыя замку ў экспазіцыі Хвойніцкага краязнаўчага музэя. Выканаў Д. Вінаградаў. 2007 г.]] 24 сьнежня 1642 году ад імя пана Мікалая Абрамовіча складзены запіс ''wieczystej przedarzy'' пагразлых у даўгах добраў Астраглядавічы і Хвойнікі пану Максыміліяну Бжазоўскаму, падстолію кіеўскаму, пра што пан Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісьце ад 29 чэрвеня 1641 году<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67</ref>. Але канчаткова гэтая справа была ўлагоджаная ажно 17 красавіка 1646 году, прытым названая сума ў 200 000 злотых<ref>Інстытут рукапісу Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадзкага (ІР НБУВ). Ф. 1. Спр. 4104. № 2881</ref>. Найбольш імаверна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хвойніках [[Хвойніцкі замак|умацаваную сядзібу, званую замкам]], дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты. 26 сакавіка 1651 году на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачваньня тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хвойнікі размясьціўся адзьдзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісьце да князя пан Курпскі паведамляў, што стаў у мясьціне надта дрыгвяністай, з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе разьвярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што пяць харугваў, а папраўдзе і на тры сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хвойнікаў да гетманскага табару двух палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431</ref>. У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласьці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]]  - [[Юравічы]]  - [[Брагін]]  - [[Любеч]]. [[Файл:Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.png|значак|зьлева|170px|Запіс добраў Зофіі Бжазоўскай мужу Канстанціну Шуйскаму. 1664 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|100пкс|значак|Герб Сьвяты Юры (Георгі Пераможац) князёў Шуйскіх{{Заўвага|Выява з надмагільля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага р-ну Берасьцейшчыны. Фота Анатоля Бензярука.}}.]] 26 чэрвеня 1664 году дачка нябожчыка Максыміліяна Бжазоўскага, берасьцейскага ваяводы, пані Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хвойнікамі таксама) і Берасьцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводзтве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хвойнікі цэнтрам сваіх уладаньняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэньні брагінскіх добраў, а Хвойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Станам на 1666 год, у гетманства Івана Брухавецкага, Хвойнікі, як і Брагін, былі сярод «асобных» мястэчкаў, прыпісаных да Чарнігаўскага казацкага палка<ref>Кривошея В. В. Українське козацтво в національній пам'яті. Чернігівський полк. У 2 т. – Київ.: ДЦ «НВЦ «Пріоритети», 2012. Т. 2. С. 446</ref>. Зразумела, што пасьля [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскага замірэньня]] 1667 году ўсё павярнулася на ранейшыя колы. У лютым 1669 году князь Канстанцін Ян Шуйскі, пісар земскі ваяводзтва Берасьцейскага, сваім лістом пацьвердзіў права Сьвята-Пакроўскай царквы на валоданьне шэрагам угодзьдзяў у Хвойніцкім маёнтку сьвятару Анікію Чачотку, сыну нябожчыка Лукі Чачоткі<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2461. А. 289адв., 290</ref>. [[Файл:Хвойніцкая воласьць. 1683 г.jpg|значак|зьлева|170px|Хвойніцкая воласьць. 1683 г.]][[Файл:Брагін з прылегласьцямі. 1683 г.jpg|значак|170px|Хвойніцкая (рэшта) і Брагінская воласьць. 1683 г.]][[Файл:Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.jpg|значак|зьлева|170px|Адыход 71 дыму з усяго маёнтку Хвойнікаў увосень 1686 г.]] Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1683 году, з 30 дымоў мястэчка Хвойнікі excepto popów (без уліку сьвятароў) князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 3. А. 734; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 (sic) дымоў (С. 505)</ref>. 30 кастрычніка 1686 году нехта Мацьвей Celain з Хвойнікаў пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродзкім судзе, што з маёнтку пана Шуйскага, харунжага берасьцейскага, адыйшоў 71 дым{{заўвага|Не 77, як запісалі выдаўцы дакумэнту ў 1886 г.}} (×6 — каля 426 чалавек)<ref>ЦДІАУК. Ф. 15. Оп. 1. Спр. 5. А. 92зв.; Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553.</ref>. У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з прычыны гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 году харугва ваяводзіча інаўроцлаўскага пана Шчавіньскага стала на зіму ў Хвойніках, але напярэдадні стрэчанскага кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 году жаўнер згаданай харугвы Сэбасьціян Яроцкі зь іншаю чэлядзьзю, закупіўшы на кірмашы правіянт, «ні перад кім ня быўшы вінаватым», спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі ў вёсцы Валокі (раён вул. Катоўскага ў Хвойніках). Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, пісара літоўскага, пан Ян Зьдзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў збіць, потым узяў пад варту і «як таго злачынцу і здрадніка» трымаў у замкавай турме ў жалезных аковах і ў лютым холадзе ледзьве ня тры месяцы, ажно пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы ня быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287</ref>. 16 красавіка 1697 году сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы з мушкетамі, пісталетамі, дзідамі і «innym orężem, do wojny należącym» гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хвойнікі князя Дамініка Шуйскага, харунжага берасьцейскага. Калі ж пан Фрыдэрык Левэнфатэр, эканом маёнтку, спрабаваў не дапусьціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, зьбівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а Стафана Пятроўскага, баярына хвойніцкага, з мушкету два разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|значак|170пкс|Загаловак інвэнтара маёнтку Хвойнікі 1698 г.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|значак|зьлева|170пкс|Загаловак інвэнтара Хвойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|значак|170пкс|Апісаньне Хвойніцкага замку 1721 года.]] У 1698 году маёнтак Хвойнікі і Загальле (староства) перададзены ад князя Д. Шуйскага ў кіраваньне пану Зыгмунту Шукшце, што засьведчана адпаведным інвэнтаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізыі 1716 году, у мястэчку Хвойнікі на пэрыяд пасэсіі князя Станіслава Шуйскага, скарбніка берасьцейскага, налічвалася 44 двары і двор сьвятара, 7 сялян, якія перасяліліся зь Небытава, Валокаў, Брагіна. Адзін зь іх меў паўкаморы, другі 2, астатнія па каморы. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў (słoboda), гаспадары яшчэ двух адпрацавалі чынш у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, ня мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 габрэяў-гаспадароў, адзін зь якіх ''poszedł przecz'', ды 9 габрэяў, што ня мелі дамоў і падатак давалі толькі з камораў. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 году віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасьцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хвойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205.</ref>. Згодна зь інвэнтаром маёнтку Хвойнікі ''cum attinentiis'' (з прылегласьцямі) ад 20 сакавіка 1721 году, пададзенага былым пасэсарам ксяндзом Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю Мікалаю Шуйскаму, сыну Дамініка, у мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «komor chłopskich», 5 габрэяў-гаспадароў, 9 габрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 міль, а не, дык пешшу за 3 мілі зь лістамі хадзіць. Па дзьве копы жыта замкавага і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масьціць і рамантаваць усе агулам. Габрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць зь лепшага. Мястэчка загадана абнесьці парканам таксама сіламі насельнікаў, каб паміж дзьвюма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозьвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозьвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозьвішчы жыхароў-габрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хвойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хвойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль зь Юркавічаў, Бенямін зь [[Юравічы|Юравічаў]], Лейба з [[Алексічы (Гомельская вобласьць)|Алексічаў]], Іцка Гальміч зь [[Лісьцьвін]]авічаў, Ёсь [[Настольле|Настольскі]]. Мелі патранімічнае паходжаньне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафэсіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{Заўвага|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хвойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазьней, у пачатку 1830-х гг. экспарцёрамі гарэлкі з бровараў Уладыслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хвойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп.7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камэрцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Менскай губэрні.}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвэнтары зьмешчана апісаньне Хвойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 120—122адв.</ref>{{Заўвага|Пра Хвойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С.160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56 С. Бельскі. Замак у Хойніках.]}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча (ён жа тады і пробашч астраглядаўскі) была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк ня мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаньнях Радамскага і Люблінскага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700</ref>. 2 траўня 1722 году князь Мікалай Шуйскі, харунжы берасьцейскі, атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфэсту камісарскага абмежаваньня Оўруцкага павету з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не зьвярнуўся б у Мазырскі гродзкі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>. Пасьля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гадоў Хвойнікі сталі ўласнасьцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва 1734 году, складзеным паводле зьвестак папярэдняй люстрацыі, засьведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя вёскі [[Багушы (Гомельская вобласьць)|Багушы]], прыналежнай астраглядаўскай плябаніі) Хвойніцкай воласьці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хвойнікаў улічаныя і габрэйскія домагаспадаркі. [[Файл:Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.png|значак|зьлева|170px|Прыход Хвойніцкай Пакроўскай царквы ў 1740 г.]] [[Файл:Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.jpg|значак|170пкс|Згадка пра Пакроўскую царкву ў 1743 г.]][[Файл:Запіс пра ўніяцкага пароха і верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.jpg|значак|170пкс|Запіс пра ўніяцкага пароха і колькасьць верных Пакроўскай царквы ў Хвойніках на 1743 г.]][[Файл:1761 г. Копія аднаго з запісаў пра хрост Адама Шуйскага.jpg|значак|зьлева|170px|1761 г. Копія запісу 1747 г. у кнігах Юравіцкага касьцёлу пра хрост Адама Шуйскага.]][[Файл:Астрагляды, парафія 1748 г.jpg|значак|170px|Астраглядавіцкая каталіцкая парафія ў 1748 г.]] Найранейшыя зьвесткі аб прыходзе Хвойніцкай царквы Пакрова Найсьвяцейшай Багародзіцы вядомыя зь візыты Брагінскага дэканату 1740 году. Тады ён аб'ядноўваў верных з 40 дымоў у мястэчку Хвойніках, 40 у прадмесьці{{заўвага|Вось так: калі называныя вёскай, а калі ўважаныя за прадмесьце Хвойнікаў.}} Валоках, 40 у вёсцы Стралічаве, 8 у Рудным, 34 у Дворышчы, 10 у Навасёлках, 8 у Храпкаве, 10 у Вялікім Боры. Колькі душ да споведзі для візытатараў — non constat<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 19. А. 792, 794</ref>. Згодна з Генэральнай візытай Брагінскага дэканату, на 1743 год у прыходзе Пакроўскай царквы мястэчка Хвойнікаў, дзедзічных добраў князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, налічвалася 297 двароў, дапушчаных да споведзі 1188 душ верных. Узначальваў прыход сьвятар Ян Чачотка. Будынак царквы драўляны, з хвоі, узьведзены на сродкі дзедзіча за 10 гадоў перад візытацыяй<ref>ІР НБУВ. ф. 1. Ф. 2461. А. 289адв., 290</ref>. 24 сьнежня 1744 году настаяцель Астраглядаўскага касьцёлу кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысьціў ''in aula Choynicensi'' (у двары Хвойніцкім) Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі (з дому Збароўскіх) князёў Шуйскіх, пра што быў зроблены запіс у мэтрычнай кнізе Хвойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазьней занесены ў кнігі парафіяльнага касьцёлу<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>{{Заўвага|20 снежня 1747 г. прыдворны капэлян хвойніцкі кс. Юзаф Барановіч, з асабістай згоды а. Пянькоўскага, выканаў абрад хросту «з усімі цэрымоніямі», гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 15a. Ёсьць яшчэ і запіс у кнігах Юравіцкага касьцёлу аб хросьце 4 красавіка 1747 г. Адама Дзідака Езэхіля, сына тых жа бацькоў, айцом-езуітам Ігнацыем Барановічам: НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 10; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 18}}. У 1748 году мястэчка Хвойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі [[Оўруцкі дэканат|Оўруцкага дэканату]] [[Кіеўская дыяцэзія|Кіеўскай дыяцэзіі]]<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У чэрвені 1750 году ў Хвойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыцьцё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466</ref>. 14 жніўня т. г. возны гэнэрал Кіеўскага ваяводзтва пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хвойніках падданых князёў Шуйскіх з Краснасельля і іх атамана Кулешыка, падданага пана Загароўскага, абвінавачваных у гайдамацтве. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хвойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512</ref>. На 1754 год у мястэчку Хвойнікі, напэўна, разам зь вёскай Валокі, адсутнай у тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), зь якіх «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводства) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. [[Файл:Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.png|значак|170пкс|Прыход Хвойніцкай царквы ў 1752 г.]] Паводле чврговай візыты Брагінскага дэканату, на 1752 год у прыходзе Пакроўскай царквы было 326 двароў, у тым ліку 57 у самым месьце. Да споведзі дапушчана 1260 душ, зь якіх у тым годзе не спавядалася вялікая колькасьць верных, каля 500, пераважна вяскоўцаў<ref>ІР НБУВ. Ф. 1. Спр. 2464. А. 301, 304адв.</ref>. У 1750—1770-х гадох адбываліся шматлікія непаразуменьні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хвойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апекунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыньнікамі па князю Міхалу Сэрвацыю Вішнявецкаму і яго жонцы Тэклі Ружы з Радзівілаў, а асабліва — з панамі Ракіцкімі. [[Файл:Габрэі ў мястэчку Хвойнікі. 1784 г.jpg|значак|зьлева|170пкс|Габрэі ў Хвойніках, Вялікім Боры і Карчове. 1784 г.]][[Файл:Няпоўны сьпіс габрэяў у Брагіне. 1784 г.jpg|значак|170px|Рэшта Хвойніцкага кагалу. 1784 г.]] Габрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 гадоў засьведчылі, што ў Хвойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настольле{{заўвага|Належала да асобнага невялічкага староства.}}, г. зн. разам было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага [[кагал]]у, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам зь мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow. Некаторыя зь іх у 1784 годзе запісаныя хрысьціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у Малым Карчовым, Рашаўцах, Рудным і Шчарбінах), з астатніх жа выбіралася 217 злотых і 15 грошаў паўгадовай платы<ref>ЦДІАУК. Ф. 11. Оп. 1. Спр. 87. А. 1108-1108зв.; Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710.</ref>. Убываньне колькасьці габрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 году, адгалоскі якой дасягалі і гэтых мясьцінаў. У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсьць дакумэнт, датаваны 3 студзеня 1771 году (23 сьнежня 1770 году ''veteris styli''), паводле якога хвойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысьціў «z wody tylko» без далейшых касьцельных цэрымоніяў нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому Халецкіх) Шуйскіх{{Заўвага|НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8. Цэрымонія была давершана 29 лістапада 1772 году у царкве м. Дудзічы. S. 10}}. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|100пкс|значак|зьлева|Герб уласны роду Прозараў.]] 16 студзеня 1783 году сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара Караль ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30</ref>. Хвойніцкі маёнтак з ключом Астраглядаўскім знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны старосты ніжынскага князя Войцеха Шуйскага і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадчыньніца па бацьку, магла ўвайсьці ў валоданьне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зьдзейсьніць наезд. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся капрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref> На 1789 год пры Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай прыходзкай царкве згаданая капліца Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы ў Вялікім Боры<ref>ІР НБУВ. Ф. 233. Спр. 11. А. 73</ref>. [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1897).jpg|значак|зьлева|170пкс|Сядзібны дом Прозараў у Хвойніках. Ігнацы Врублеўскі, 1891 г.]] 13 ліпеня 1791 г. варшаўская «Gazeta narodowa i obca» зьмясьціла паведамленьне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзыдэнцыі ў Хвойніках{{заўвага|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сойму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасьцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — сьвяткаваньне прыняцьця [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыі 3 траўня]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, сьвятая імша ў Астраглядавіцкім касьцёле, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, Тe Deum laudamus вуснамі патрыётаў, сьвяточны абед і музыка з танцамі да самай раніцы.<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|значак|зьлева|170пкс|Загаловак вопісу Хвойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расейскія адміністрацыйныя пераўтварэньні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|значак|170пкс|Сядзібны дом на фота пярэдадня Першай сусьветнай вайны. Месьціўся ў раёне вуліцы У. В. Жыляка.]] У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Хвойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. – Т. 6. Кн. 1. – Мінск: БелЭн, 2001. C. 181–182</ref>. У пачатку жніўня 1793 году сядзіба ў Хвойніках прымала гасьцей — удзельнікаў кансьпірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступленьня супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленьне Канстытуцыі 3 траўня. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, сеймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга [[Барбароў|Барбарова]] Ян Мікалай Аскерка, абат оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменьнік, аўтар успамінаў пра падзею Ян Дуклян Ахоцкі, прэзыдэнт тагачаснага цэнтру Кіеўскага ваяводзтва г. Жытоміра Левандоўскі, судзьдзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — агулам два дзесяткі асобаў. Усіх удзельнікаў, як слушна заўважыў М. Дубецкі, назваць немагчыма, бо іх імёны засталіся невядомыя нават расейскай сьледчай камісіі ў Смаленску. З Хвойнікаў шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэньняў, вывез дваццаць пяць тысяч дукатаў, сабраных патрыётамі. У другой палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ восем тысяч, а ў канцы сьнежня — шаснаццаць тысяч чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на сьледзтве, што Прозар даваў дзьве тысячы дукатаў на ўтрыманне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26</ref>. Тадэвуш Касьцюшка прызначыў К. Прозара намесьнікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстаньне ў нашым рэгіёне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 году выехалі з Хвойнікаў да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў Бабічах (Барбарове) іх ужо чакаюць расейскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст гэн. Касінскага да гэн. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217</ref>. У Хвойнікі расейскія адзьдзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з двух бакоў, зьбліжаючыся да двара, як быццам засьцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расейскай службе» Яворскі і падпалкоўнік Таўберт. Не засьпеўшы абознага ў Хвойніках, узялі нібы ў заложнікі дзесяцімесячнага сына Уладыся{{Заўвага|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хвойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З-за сэквэстру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лёндане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хвойнікаў: Dubiecki M. S. 235—236}}. На маёнтак быў накладзены сэквэстар, а Людвіка Канстанцыя зь іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229</ref>. [[Файл:Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.jpg|значак|зьлева|170px|Аркуш рэвізіі 1795 г. што да мястэчка Хвойнікі.]] [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|значак|зьлева|170px|Запіс аб пахаваньні абознага Караля Прозара]] [[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|значак|170px|Пэргамін з прысьвячэньнем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]] [[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|значак|зьлева|170px|Праэкт мураванага касьцёлу ў Хвойніках 1858 г.]] [[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|значак|170px|Курган Людвікі. Час выкананьня фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]] [[Файл:Chvojniki, Rynak, Kaścieł. Хвойнікі, Рынак, Касьцёл (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|зьлева|170px|Касьцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]] [[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|значак|170px|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахаваньня Людвікі Прозар]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1864 г.]] [[Файл:Chojniki, Prozar. Хойнікі, Прозар (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|значак|170px|Капліца (з {{падказка|крыптай|пахавальняй}}) на могілках. Хвойнікі. [[Ісак Сербаў]], 1912 г.]] [[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|значак|зьлева|170px|Хвойнікі на пляне 1886 г.]] [[Файл:Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.png|значак|зьлева|170px|Эксплікацыя да пляну Хвойніцкага маёнтку Канстанціна Прозара. 1886 г.]] [[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|значак|170px|Хвойнікі і навакольле на мапе Шубэрта-Тучкова з праўкамі 1860-х гг.]] [[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|значак|170px|Надпісы з каталіцкіх пахаваньняў у Хвойніках.]] [[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|значак|зьлева|170px|Плян фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] У крыніцы пад назвай «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 году сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара {{Заўвага|Тут, напэўна, дапушчана памылка прачытаньня тэксту рэвізіі, бо ў ёй згаданая Людвіка з князёў Шуйскіх Прозарава, жонка абознага Караля. І. В. Кандрацеў дарэмна зьдзіўляўся з таго, што Людвік Прозар ня браў удзелу ў выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павету ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плягіят, падпісаны прозьвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.}}, у пераліку якіх і м. Хвойнікі, перайшлі былі «да скарбу», але «паводле найвышэйшага загаду» вернутыя пані Луізе{{Заўвага|Француская форма імя ёсьць у паперах імпэратрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генэралаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакумэнты наступнага сэквэстру: Sygn. 14.}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71.</ref>. У расейскай рэвізіі, датаванай 5-м лістапада 1795 году, запісана, што мястэчка Хвойнікі дзедзічнай уладальніцы Людвікі з Шуйскіх Прозаравай было здадзенае ў «арендовную поссесию» каноніку інфлянцкаму ксяндзу Юзафу, сыну Марціна, Корсаку{{заўвага|Тагачаснаму плябану Астраглядавіцкай рыма-каталіцкай парафіі.}} тэрмінам на 2 гады (з 02.04.1794 да 02.04.1796) за 7 947 польскіх злотых і 29 грошаў. Адміністратарам, як і ў Валоках, прызначаны пляменьнік каноніка Юзаф, сын Станіслава, Віткоўскі. Тады ў мястэчку было 67 аседлых (карэнных) і 6 неаседлых (прышлых) двароў, у якіх разам налічвалася 183 асобы мужчынскага і 196 жаночага полу падданых{{заўвага|Тут, зразумела, няўлічаныя шляхта і габрэі, якіх у мястэчку жыло нямала.}}<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 59. А. 171 — 179адв.</ref>. У 1796 годзе настаяцель Пакроўскай царквы ў Хвойніках, павернутай да [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|расейскага праваслаўя]] годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343.</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, фальварак [[Лянтарня|Linterny]] зь вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы м. Хвойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасьцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 годзе К. Прозар падтрымаў імпэратара французаў Напалеона Банапарта, марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзьняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ{{Заўвага|Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 годзе Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6}}. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды сэквэстрам Хвойнікаў, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртаньня да канца 1814 году маёнткаў з 2524 рэвізскімі душамі, давёўшы расейскім уладам, што яны належаць ёй, і што ня мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14</ref>. У пачатку 1831 г. оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгэнт колькасьцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расейскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізычную слабасьць і нэгатыўнае стаўленьне да гэтай прапановы сыноў Уладыслава і Юзафа. Мяркуецца, нейкія нарады патрыётаў у Хвойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. – Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66)</ref>{{Заўвага|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не зьмяніў і ў глыбокай старасьці. Знойдзеныя ў 1965 г. у Хвойніках паўстанцкія манеты 1831 г., пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі, пераканаўча сьведчаць аб тым. Цікава: пра "flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli", як і пра пабудову склепа, Юзаф Рольле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. – Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. – Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018}}. Знаходзіўся тут пэўны час і прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да каленкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хвойнікі ў накірунку Вадовічаў, потым Нароўлі і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургэнты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышльскага паветаў, праходзіў невялікі конны адзьдзел Міхала Лігэнзы, спрабуючы ўзьняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстаньне<ref>Dangel St. S. 59</ref>. Паводле зьвестак на 1834 год, у Хвойніках праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-3 лютага і 1-4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. – С. Петербург, 1834. С. 190</ref>. Запіс у мэтрычных кнігах Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі засьведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 г. у м. Хвойнікі, хутчэй ад старасьці, чым ад якой хваробы, ва ўзросьце васьмідзесяці аднаго года памёр яснавяльможны Караль Прозар, вялікі абозны ВКЛ, кавалер розных ордэнаў. 24 кастрычніка ксёндз Франьцішак Пазьняк, пробашч астраглядаўскі, дэкан Мазырскі і Рэчыцкі, пры асыстэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасьці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў фамільным склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвэнтарах 1844 г. уладальнікамі Хвойніцкага і Юзафаўскага маёнткаў названыя адпаведна Ўладыслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481</ref>. Пасьля сьмерці Юзафа ў 1845 г.<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 – 44 адв.</ref> ягоная частка тутэйшай спадчыны перайшла да пана Ўладыслава. На 1849 год у Хвойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзейнічалі царква, каталіцкая капліца, 3 сынагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крамаў, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, былі бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 12 асобаў мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хвойнікі, 199 і 112 асобаў адпаведна зь ліку жыхароў мястэчка Хвойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касьцёлу Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў зьяўляліся прыхаджанамі Хвойніцкай Сьвята-Пакроўскай царквы<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859 – 1862 гг. намаганьнямі і на сродкі Ўладыслава Прозара ў Хвойніках былі вымураваныя нэагатычныя касьцёл і капліца, вядомыя і на сёньня са здымкаў 1912 г. І. Сербава. 17-18 верасьня 1860 г. мястэчка наведаў праваслаўны архіяпіскап менскі Міхал Галубовіч. У. Прозар, падкаморы рэчыцкі, прасіў дазволу ўзьнесьці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. – Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 г. пан Уладыслаў спачыў. На пахаваньні ў Хвойніках, менш як за паўтары гады да свайго арышту, прысутнічаў і выступіў з прамоваю [[Аляксандар Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209</ref>, сястра якога Зофія была замужам за Мечыславам, сынам нябожчыка. У 1864 г. Мечыслаў Прозар (маршалак Рэчыцкага павету 1859 – 1863 гг.) памёр у зьняволеньні, а на маёнтак Хвойнікі, у якім на думку сьледзтва "жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў" ды знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстаньня Гэнрык Пяткевіч, бацька Часлава<ref>Паўстанне 1863 – 1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. – Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450 – 452</ref>. У тым жа 1864 г. дзеля выхаваньня тутэйшых дзяцей, а разам і іхных бацькоў у духу вернасьці расейскай манархіі, у Хвойніках адкрыта двухклясная народная вучэльня. 20 чэрвеня 1865 года, "по местным представлениям" праваслаўнага духавенства, як зь непрыхаваным задавальненьнем пісаў у сваім рапарце брагінскі благачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і "превосходной структуры" мураваны касцёлы ў цэнтры Хвойнікаў ды мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15</ref>. Удава Мечыслава Прозара пані Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забясьпечыць недатыкальнасць фамільнага склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадчыньнік Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расейскім купцам з Арлоўскай губэрні, карачаўскаму Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і трубчэўскаму Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. – Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 – 102</ref>. У сьпісе землеўладальнікаў Менскай губэрні сказана, што ў маёнтку Хвойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. – Минск, 1889. С. 373</ref>. Пасьля таго продажу і здарылася непапраўнае. "Dziennik Kujawski" у верасьнёўскім нумары за 1895 г. паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтку, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў лёх, выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі зь іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Празь некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны сьвятар, які і паведаміў аб здарэньні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хвойніках належала, – уласных пахаваньняў<ref>Dziennik Kujawski. – Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3</ref>. [[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|значак|170пкс|Капліца. Час стварэньня здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] У парэформавы час Хвойнікі сталі цэнтрам воласьці ў Рэчыцкім павеце. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі (у лютым) і Пакроўскі (у кастрычніку). У 1863 і 1864 г. на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. – Минск, 1870. С. 416</ref>. Згодна зь ведамасьцю Сьвята-Пакроўскай царквы, на 1875 год яе прыход налічваў 1254 асобы мужчынскага і 1260 асобаў жаночага полу верных. Зь іх у самым мястэчку Хвойнікі ў 12 дварах — 48 мужчын і 37 жанчын<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40937. А. 234, 239адв.</ref>. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хвойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просьфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хвойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настольле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хвойніцкую воласьць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. У 1890 годзе у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласьці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. – С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў, 5 юдэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазын, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хвойніках дзейнічала царква, капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 году згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала сьпірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. [[Файл:Праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі.png|значак|зьлева|170пкс|Нязьдзейсьнены праэкт мураванай царквы ў м. Хвойнікі. Пач. XX ст.]][[Файл:Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву.png|значак|170пкс|Чарцёж капліцы, пераўтворанай на царкву. Пач. XX ст.]] У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Менскай губэрні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хвойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. – Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54</ref>. У 1909 годзе ў мястэчку было 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210.</ref>. У 1911 г. Хвойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1</ref>. З уводам у эксплюатацыю лініі Васілевічы — Хвойнікі (23 верасьня 1911 году) пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. У 1912 г. А. М. Аўраамаў завершыў узьвядзеньне мураванага палацыка "u wjazdu do Chojnik", як вызначыў яго месцазнаходжаньне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. – Warszawa, 2001. S. 110</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы адпаведнага драўлянага ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ ня ў Хвойніках. Відавочна, хіба што Першая сусьветная вайна перашкодзіла плянам Аўраамавых збудаваць у мястэчку мураваную царкву паводле расейскіх узораў праваслаўнай архітэктуры, хоць адпаведны праэкт ужо быў створаны<ref>РДГА. Ф. 1293. Воп. 167 Менская губэрня. Спр. 82</ref>. === Найноўшы час === [[Файл:Пасёлак Лянтэрня на карце, складзенай ў 1924-26 гг.jpg|значак|170пкс|Хвойнікі, Валокі, Забалацьце на мапе [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РККА]] 1926 г.]] 9 лютага 1918 г., яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана была часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хвойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. У сьнежні 1918 г. германскія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Хвойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня Масква адабрала іх разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. Ад сакавіка да пачатку ліпеня 1920 году Хвойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 г. жаўнерамі Ст. Булак-Балаховіча, абярнуўся пагібельлю 48 жыхароў-габрэяў. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|значак|зьлева|170пкс|Местачковы дом, 1929 г.]] У дакумэнце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 8 сьнежня 1920 — 15 красавіка 1921 году, засьведчана існаваньне Хвойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хойніцкай (58 вуч.), 2-й Хвойніцкай (204 вуч.), Хвойніцкай габрэйскай (50 вуч.), Хвойніцкай польскай (69 вуч.) і Хвойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласьці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. У чэрвені 1921 г. непадалёк ад Хвойнікаў на станцыі Аўраамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102</ref>. 8 сьнежня 1926 году Хвойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтру спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]]. На 1930 год тут было 560 двароў. У міжваенны час у мястэчку дзейнічалі пачатковая і 7-гадовая школы, хата-чытальня, філія спажывецкай каапэрацыі; працавалі лесапільня (з 1912 году), маслазавод (з 1930 году), шпаларэзны завод (з 1932 году), кравецкая і шавецкая майстэрні (з 1928 году), паравы млын, маслабойня, хлебапякарня (з 1929 году), смалакурня, машынна-трактарная станцыя (з 1932 году). З 1938 году ў [[Палеская вобласьць|Палескай вобласьці]] (цэнтр — [[Мазыр]]). 29 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|значак|170пкс|Помнік ахвярам нацызму ў Хвойніках.]] У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 году Хвойнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. У верасьні 1941 году акупанты зьнішчылі ў урочышчы Пальміра больш за 100 чалавек зь ліку хвойніцкіх габрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, что́ они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 габрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 году ў Хвойніках быў створаны лягер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязьняў групамі адпраўлялі ў Нямеччыну<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызваленьня і да 15 студзеня 1944 году тут месьціліся органы кіраваньня Палескай вобласьці. З 1954 у Гомельскай вобласьці. 10 лістапада 1967 году паселішча атрымала статус [[места]]. У 1972 годзе да Хвойнікаў далучылі вёскі [[Валокі (Хвойнікі)|Валокі]] і [[Забалацьце (Хвойнікі)|Забалаць]], у 1989 годзе — [[Настольле]] і [[Лянтарня|Лянтарню (бальшав. Чырвоную Ніву)]], 1 сьнежня 2009 году — [[Малішаў (Хвойніцкі раён)|Малішаў]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 290]{{Ref-ru}}</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34 * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|2-2}} * {{Літаратура/Памяць/Хвойніцкі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-2}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} [[Катэгорыя:Хвойнікі]] e4l2ssjn13bo0ue5b5k6s7pm5rotm0c 0 251031 2670333 2284044 2026-05-23T14:23:10Z 0000~62835~P 94333 − памылковае выкарыстаньне крыніцаў праз <ref>…</ref>, гл. [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Старонкі з памылкамі ў крыніцах|катэгорыю]] 2670333 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Міхал Сапель | род дзейнасьці = каталіцкі сьвятар }} '''Міхал Са́пель''' (17 лістапада 1967 — 10 сьнежня 2021) — беларускі каталіцкі сьвятар, першы пробашч адроджанай парафіі [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Менск)|Касьцёлу Найсьвяцейшай Тройцы (сьвятога Роха)]] на Залатой Горцы ў Менску. == Дзяцінства, адукацыя == Сапель нарадзіўся ў Браславе. Ягоны бацька быў праваслаўным і працаваў электрыкам, а маці каталічкай, якая працавала на мясцовым рыбазаводзе<ref name=":0">[https://catholic.by/3/news/belarus/14080-adyshou-u-vechnasts-ksjondz-mikhal-sapel?fbclid=IwAR3fV1weTgrgbiVDUjF_XYqtp78aU_riIyL4h7sjZ7o3Dx8p7xf-QmxqpKo Адышоў у вечнасць ксёндз Міхал Сапель (+праграма развітання і пахавання)], 10.12.2021, Catholic.by</ref><ref name=":1">[https://old.catholic.by/2/home/news/belarus/minsk-mohilev/125956-sapel.html Кс. Міхал Сапель: «У святарскім жыцці трэба прытрымлівацца здаровых традыцый і прынцыпаў»], Беларусь — Мінска-Магілёўская архідыяцэзія,12.06.2015</ref>. У 1984 годзе ён паступіў у мэдычную вучэльню ў латвійскім Даўгаўпілсе, але праз год перавёўся ў духоўную сэмінарыю ў Рызе, якую пасьпяхова скончыў у 1990 годзе<ref name=":0" /><ref name=":2">[https://nashaniva.com/?c=ar&i=281598 Памёр ксёндз Міхаіл Сапель — першы пробашч адроджанай парафіі святога Роха на Залатой Горцы], 10.12.2021, [[Наша Ніва]]</ref>. == Сьвятарская й іншая дзейнасьць == У 1990 годзе Сапель быў прызначаны вікарыем [[Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа (Менск)|Касьцёлу Ўзвышэньня Сьвятога Крыжа на Кальварыйскіх могілках]] у Менску. Пазьней ён атрымаў ад арцыбіскупа і будучага кардынала [[Казімер Сьвёнтак|Казімера Сьвёнтка]] заданьне душпастырскай апекі над тымі, хто ў Менску жадаў маліцца па-беларуску: «Ты мусіш заняцца беларусамі»<ref name=":2" />. Дзякуючы грамадзка-палітычным пераменам на пачатку 1990-х гадоў аднавіліся набажэнствы ў адной з забраных савецкімі ўладамі менскіх сьвятынь — [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Менск)|Касьцёле Найсьвяцейшай Тройцы (Сьвятога Роха)]] на Залатой Горцы<ref name=":0" /><ref name=":2" />. У 1990-я парафія «стала сапраўды залатым месцам, дзе зьбіралася шмат [беларускай] выбітнай інтэлігенцыі»<ref name=":1" />. Сапель разьвіваў мэтадычную працу па перакладзе літургічных тэкстаў на беларускую мову, галоўным плёнам якой стаў выдадзены ў 2004 годзе «Рымскі Імшал для дыяцэзій на Беларусі». Таксама ён наладжваў дабрачынную дзейнасьць — у 1991 годзе ў Менску зьявілася свая арганізацыя Caritas, якая празь некалькі год стварыла дзіцячы цэнтар у Ляскоўцы<ref name=":0" /><ref name=":2" />. У 1992 годзе было наладжана выданьне часопіса «Хрысьціянская думка»<ref name=":1" />. Акрамя парафіі на Залатой Горцы, Сапель да 1996 году быў пробашчам парафіі ў Ракаве і пэўны час з душпастырскай неабходнасьці служыў вернікам у Заслаўі<ref name=":0" /><ref name=":2" />. == Сьмерць == Сапель памёр 10 сьнежня 2021 на 55-м годзе жыцця. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сапель, Міхал}} [[Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары]] jbz11ro5uhh0l0sckn1kritiipo399z 0 260087 2670376 2630517 2026-05-23T20:51:16Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670376 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Альфонса Дэйвіс''' ({{мова-en|Alphonso Davies}}; {{Н}} 2 лістапада 2000 году) — [[Канада|канадзкі]] футбаліст, левы абаронца нямецкага клюбу «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» і нацыянальнай [[зборная Канады па футболе|зборнай Канады]]. Вызнаецца як адзін з найлепшых абаронцаў у сьвеце, дзякуючы хуткасьці, дрыблінгу і творчасьці<ref>Mithani, Priyank (8.01.2022). [https://www.sportskeeda.com/football/5-valuable-full-backs-world-right-now-january-2022-cancelo-alexander-arnold «5 most valuable full-backs in the world right now — January 2022»]. Sportskeeda.</ref><ref>McCambridge, Ed (15.10.2021). [https://www.fourfourtwo.com/us/features/best-left-backs-world-ranked-alphonso-davies-david-alaba-ben-chilwell-andrew-robertson-jordi-alba «Best left-backs in the world: the top 10, ranked»]. FourFourTwo.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211019112417/https://www.goal.com/en-us/news/the-best-left-back-in-the-world-davies-rise-has-bayern/1rzjc5ncsuhxo1vb90oxqemolp «The best left-back in the world! Davies' rise has Bayern eyeing Champions League glory»]. Goal.</ref>. Паходзіць з [[Гана|Ганы]]. == Кар’ера == Дэйвіс стаў першым гульцом [[МЛС]], які нарадзіўся ў 2000-х гадах. Выступы ў складзе «[[Ванкувэр Ўайткэпс]]у» прыцягнулі ўвагу эўрапейцаў, і ў студзені 2019 году футбаліст далучыўся да складу «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]», паводле кантракту, разьлічанага да 2023 году<ref>[https://web.archive.org/web/20190329074442/https://fcbayern.com/de/news/2018/07/fc-bayern-verpflichtet-alphonso-davies-bis-2023 «FC Bayern verpflichtet Alphonso Davies bis 2023»]. FC Bayern Munich</ref><ref>Lindberg, Austin (25.07.2018). [https://web.archive.org/web/20180726071814/http://www.espn.com/soccer/soccer-transfers/story/3573807/bayern-munich-sign-canadian-teen-alphonso-davies-in-mls-record-deal «Bayern Munich sign Canadian teen Alphonso Davies in MLS-record deal»]. ESPN.</ref>. У хуткім часе канадзец зьявіўся ў сваім першым матчы [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] 6 лістапада 2019 году ў пераможнай сустрэчы супраць «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякосу]]» (2:0)<ref>[https://web.archive.org/web/20191108023704/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-olympiacos-champions-league-live-line-ups-stats-lewandowski-7935 «Robert Lewandowski on target again as Bayern Munich down Olympiacos to reach UEFA Champions League last 16»]. Bundesliga.</ref>. Дапамагла гульцу адсутнасьць [[Нікляс Зюле|Нікляса Зюле]] і [[Люкас Эрнандэс|Люкаса Эрнандэса]] праз атрыманыя пашкоджаньні. У першы ж [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2019—2020 гадоў|сэзон 2019—2020 гадоў]] быў абраны пачаткоўцам сэзону Бундэсьлігі<ref>Decourcy, Mike (19.06.2020). [https://web.archive.org/web/20200622121642/https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/bayern-munichs-alphonso-davies-beats-tough-competition-to-bundesliga-rookie-of-the-year-award/1og62y10i90e1pmlavt88alnc «Bayern Munich’s Alphonso Davies beats tough competition to Bundesliga Rookie of the Year award»]. The Sporting News.</ref>. Разам з клюбам канадзец дамогся трэблу, то бок здабыў разам з дружынай перамогу ў чэмпіянаце і [[Кубак Нямеччыны па футболе|кубка Нямеччыны]] і стаў пераможцам Лігі чэмпіёнаў. == Дасягненьні == '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2019, 2020, 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2020, 2021, 2022 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2019—2020 гадоў|2020]] * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2020 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2020 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Навігацыйная група |назоў = Дэйвіс у складзе [[Зборная Канады па футболе|зборнай Канады]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]], [[Залаты кубак КОНКАКАФ|залатых кубках КОНКАКАФ]] і [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Канада}}; |Канада на ЗК КОНКАКАФ-2017 |Канада на ЗК КОНКАКАФ-2019 |Канада на ЧС-2022 |Канада на КА-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дэйвіс, Альфонса}} [[Катэгорыя:Канадзкія футбалісты]] 1i3d4sogydq2vjvtz3h36xbj1eiy0ld 0 261127 2670368 2646937 2026-05-23T20:47:12Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670368 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Кім Мін-Джэ''' ({{мова-ko|김민재}}; {{Н}} 15 лістапада 1996 году) — паўднёвакарэйскі футбаліст, цэнтральны абаронца нямецкага футбольнага клюбу «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» і нацыянальнай [[зборная Рэспублікі Карэя па футболе|зборнай Рэспублікі Карэя]], былы гулец італьянскага клюбу «[[Напалі Нэапаль|Напалі]]». Мімаходзь, ёсьць вядомы тым, што стаў найдаражэйшым футбалістам з Азіі ў гісторыі гэтага кшталту спорту з коштам трансфэру 50 мільёнаў эўра, абмінуўшы такім чынам [[Сёя Накадзіма|Сёю Накадзіму]], японскага футбаліста з турэцкага футбольнага клюбу «[[Антальяспор Анталья|Антальяспор]]», які дагэтуль трымаў рэкорд на кошт трансфэру 35 мільёнаў эўра <ref> [https://fcbayern.com/en/news/2023/07/fc-bayern-sign-minjae-kim-from-napoli «Minjae Kim: The dream of every footballer»]. Bundesliga.</ref><ref> [https://www.sportskeeda.com/football/5-expensive-asian-players-football-history «5 most expensive Asian players in football history»]. ''Sportskeeda''. 21 July 2021. Retrieved 19 July 2023.</ref>. Раней далучыўся да нэапальскага клюбу, каб замяніць [[Каліду Кулібалі]], які сышоў у «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]». У другім месяцы свайго знаходжаньня ў Італіі абаронца быў абраны гульцом месяцу [[Сэрыя А|Сэрыі А]]<ref>[https://web.archive.org/web/20220930131939/https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/min-jae-kim-ea-sports-player-of-the-month-for-september-1 «Min-jae Kim EA Sports Player of the Month for September»]. Serie A.</ref>. Да гэтага пасьпяхова выступаў у турэцкай [[Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе|Супэрлізе]], абараняючы колеры стамбулькага «[[Фэнэрбахчэ Стамбул|Фэнэрбахчэ]]». Вылучаецца высокім паказьнікам перамог у адзінаборствах, а таксама фізычнай сілай і хуткасьцю. == Дасягненьні == '''«Чонбук Хёндэ Мотарз»''': * [[Чэмпіянат Рэспублікі Карэя па футболе|Чэмпіён Рэспублікі Карэя]]: 2017, 2018 '''«Напалі»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2023 '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Навігацыйная група |назоў = Мін-Джэ ў складзе [[Зборная Рэспублікі Карэя па футболе|зборнай Рэспублікі Карэя]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Кубак Азіі па футболе|Кубках Азіі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Рэспубліка Карэя}}; |Рэспубліка Карэя на АФК КА-2019 |Рэспубліка Карэя на ЧС-2022 |Рэспубліка Карэя на АФК КА-2023 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Мін-Джэ, Кім}} [[Катэгорыя:Паўднёвакарэйскія футбалісты]] gqm8h8grlqx4p7uks20v73v1khsnqk8 0 261406 2670353 2649528 2026-05-23T18:56:59Z ~2026-30988-47 97766 2670353 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Юрый Леанідавіч Зянковіч''' або '''Юрась Зянковіч'''<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://narodny.org/?s=%D0%AE%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8C+%D0%97%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87&x=0&y=0| копія = | дата копіі = | загаловак = Юрась Зянковіч| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Партыя БНФ]]| дата доступу = 20 лістапада 2022 | мова = | камэнтар = }}</ref> (нар. [[31 кастрычніка]] [[1977]], [[Менск]], [[Беларуская ССР]]) — беларускі палітык, грамадзкі дзеяч, адвакат. Сябра [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://narodny.org/?p=15518| копія = | дата копіі = | загаловак = Юрась Зянковіч: “Чаму я па-ранейшаму ў БНФ”| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Партыя БНФ]]| дата доступу = 20 лістапада 2022 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Быў затрыманы спэцслужбамі 12 красавіка 2021 году ў Маскве. 5 верасьня 2022 году судом Мінскага раёну Зянковіч быў прысуджаны да 11 гадоў пазбаўленьня волі па справе аб спробе захопу ўлады, ягоны тэрмін быў павялічаны ў сьнежні 2022 і ў жніўні 2024 году. Беларускія праваабарончыя арганізацыі прызналі Зянковіча палітычным зьняволеным. Быў вызвалены ў красавіку 2025 году, выехаў зь Беларусі<ref>{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/jury-zjankovicz|title=Юрый Зянковіч|work=[[Вясна (цэнтар)|Вясна]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://meduza.io/news/2025/05/01/v-belarusi-osvobodili-grazhdanina-ssha-eto-politzaklyuchennyy-yuriy-zenkovich-osuzhdennyy-po-delu-o-pokushenii-na-lukashenko|title=В Беларуси освободили гражданина США. Это политзаключенный Юрий Зенкович, осужденный по делу о «покушении на Лукашенко»|work=[[Meduza]]|language=ru}}</ref>. На выбарах у Каардынацыйную Раду 4-га скліканьня Юрась Зянковіч узначаліў сьпіс <ref>{{cite web|url=https://actingby.com/#/who-we-are|title=Афіцыйны сайт Блока беларускіх палітычных зьняволеных "Беларусы дзеяньня"}}</ref>. [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|Блок набраў 4.21% галасоў і здабыў 4 мандаты]]. Такім чынам, Юрась Зянковіч таксама атрымаў [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|мандат дэлегата Каардынацыйнай Рады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Зянковіч Юрась}} [[Катэгорыя:Сябры Партыі Беларускага народнага фронту]] [[Катэгорыя:Беларускія юрысты]] [[Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“]] hc0y4po6bmzszrcoba166k0gmob2ykv 2670354 2670353 2026-05-23T18:57:58Z ~2026-30988-47 97766 2670354 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Юрый Леанідавіч Зянковіч''' або '''Юрась Зянковіч'''<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://narodny.org/?s=%D0%AE%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8C+%D0%97%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87&x=0&y=0| копія = | дата копіі = | загаловак = Юрась Зянковіч| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Партыя БНФ]]| дата доступу = 20 лістапада 2022 | мова = | камэнтар = }}</ref> (нар. [[31 кастрычніка]] [[1977]], [[Менск]], [[Беларуская ССР]]) — беларускі палітык, грамадзкі дзеяч, адвакат. Сябра [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]]<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://narodny.org/?p=15518| копія = | дата копіі = | загаловак = Юрась Зянковіч: “Чаму я па-ранейшаму ў БНФ”| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Партыя БНФ]]| дата доступу = 20 лістапада 2022 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Быў затрыманы спэцслужбамі 12 красавіка 2021 году ў Маскве. 5 верасьня 2022 году судом Мінскага раёну Зянковіч быў прысуджаны да 11 гадоў пазбаўленьня волі па справе аб спробе захопу ўлады, ягоны тэрмін быў павялічаны ў сьнежні 2022 і ў жніўні 2024 году. Беларускія праваабарончыя арганізацыі прызналі Зянковіча палітычным зьняволеным. Быў вызвалены ў красавіку 2025 году, выехаў зь Беларусі<ref>{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/jury-zjankovicz|title=Юрый Зянковіч|work=[[Вясна (цэнтар)|Вясна]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://meduza.io/news/2025/05/01/v-belarusi-osvobodili-grazhdanina-ssha-eto-politzaklyuchennyy-yuriy-zenkovich-osuzhdennyy-po-delu-o-pokushenii-na-lukashenko|title=В Беларуси освободили гражданина США. Это политзаключенный Юрий Зенкович, осужденный по делу о «покушении на Лукашенко»|work=[[Meduza]]|language=ru}}</ref>. На выбарах у Каардынацыйную Раду 4-га скліканьня Юрась Зянковіч узначаліў сьпіс <ref>{{cite web|url=https://actingby.com/#/who-we-are|title=Афіцыйны сайт Блока беларускіх палітычных зьняволеных "Беларусы дзеяньня"}}</ref>. Блок набраў 4.21% галасоў і здабыў 4 мандаты. Такім чынам, Юрась Зянковіч таксама атрымаў [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|мандат дэлегата Каардынацыйнай Рады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Зянковіч Юрась}} [[Катэгорыя:Сябры Партыі Беларускага народнага фронту]] [[Катэгорыя:Беларускія юрысты]] [[Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“]] r7uh35a149vryij0ru1cnfqfqrxlaj8 0 263302 2670364 2668586 2026-05-23T20:45:15Z ~2026-30898-34 97764 /* Паходжаньне */ 2670364 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Эйсімонт |лацінка = Ejsimont |арыгінал = Eismund |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Эйса|Eyse]] + [[Мунд|Mund]] |варыянт = Эйсмунт, Эйсмунд, Эйсмант, Айсмант, Эйшмант, Гейсімонт |вытворныя = [[Ізмунт]], [[Ясмант]] |зьвязаныя = }} '''Эйсімонт''', '''Э́йсмант''' (''Э́йсмунт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''[[Эйсмант]]''' (''[[Эйсманд]]'', ''Эйсмунд'', ''Айсмант''). == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Эйсэнмунд або Эйсмунд (Eisenmund, Eismund<ref name="Rymut-1999-178">Rymut K. Nazwiska Polaków: słownik historyczno-etymologiczny. T. 1. — Kraków, 1999. S. 178.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Gottschald-1982-170">Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA170&dq=%22eisenmund%22+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi78N_1yPCBAxXeg_0HHbpaB60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22eisenmund%22%20namenkunde&f=false S. 170].</ref><ref name="Rymut-1999-178"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Эйса|ісан- (эйс-, іс-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ізбут]], [[Ісавін]], [[Ізмунт]]; германскія імёны Isbodus, Isovin, Ismund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] eisarn, германскага *isarna-, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] îsarn, îsan 'жалеза'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 161.</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Адпаведнасьць імя Эйсмант германскаму імю Eismund сьцьвердзіў польскі спэцыяліст у галіне [[Анамастыка|анамастыкі]] [[Казімер Рымут]]<ref name="Rymut-1999-178"/>. Германскае ([[Паўночнагерманскія мовы|паўночнагерманскае]]) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Эйсмант (Ejsmont) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Жамойць» [[Усеагульная энцыкляпэдыя Самуэля Аргельбранда|Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда]] (1868 год)<ref>Encyklopedyja powszechna. T. 28. — Warszawa, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UMpLAQAAIAAJ&q=Gintowt+%2C+Milimont+nazwiska+skandynawskie#v=snippet&q=Gintowt%20%2C%20Milimont%20nazwiska%20skandynawskie&f=false S. 975].</ref>. Германскі характар [[Ліцьвіны|літоўскіх]] імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref> і амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала прозьвішча Eismund (1782 год)<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=EISMUND&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de EISMUND], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Эйсманд (Eismond, Ejsmond), Эйсмант (Eismont, Ejsmont, Ejsmondt, Ejsmontt, Eysmont, Eysmontt), Эйсмунд (Ejsmund), Эйсмунт (Ejsmundt, Ejsmunt), Эйсмунтовіч (Ejsmuntowicz), Эйсымант (Ejssymont), Эйсыманд (Ejsymond), Эйсымант (Ejsymont, Ejsymontt, Eysymont, Eysymonth, Eysymontt), Эйсімант (Eysimont) і Эйсімунт (Eysimunt)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 106, 108—109.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''у [[Эйшышкі|Еишискахъ]]. Митъку Еисимонътовичу чоловекъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 47.</ref>; ''Пацу Еисимонътовичу 8 бочокъ'' (2 чэрвеня 1489 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 86.</ref>; ''Венъцко Еисимонътовичъ… Пашко а Статко, а Петрок, а Прокопъ Еисимонтовичи… Петрашко Еисимонтович самъ. Миколаи Еисимонтовичъ самъ… Дашко Еисимонтовичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 95.</ref>; ''бояре [[Горадня|Городенские]]: Петръ Станкевичъ Гейсимонтовичъ'' (12 чэрвеня 1539 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 2].</ref>; ''Ейсимонты'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%95%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8B#v=snippet&q=%40%D0%95%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8B&f=false С. 685, 687].</ref>; ''parochia Saraska… śl. Szczęsny Eysimont'' (1580 год)<ref>Jabłonowski A. Podlasie. — Warszawa, 1908. S. 112.</ref>; ''Eustachy Esymont… od Stanisława Eustachego Eysymonta… Stanisław Eustachi Eysimont'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 1. — Warszawa, 2015. S. 628—646.</ref>; ''Francij Eysmont et Helena Eysmontowa'' (1707 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 18.</ref>; ''Jakub Ejsmund'' (1737 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Ejsmund&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Uciana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Bogusław Eysymontowicz na Uzłowcach'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 111.</ref>; ''MD Adamo Eysmunt'' (12 студзеня 1790 году)<ref>Sẽnosios Pasvalio bažnyčios knygos. X. 1776—1793 metų jungtuvių metrikų knyga. — Savilaida, 2016. P. 54.</ref>; ''Dorota Aysmont'' (1801 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Aysmont&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Poniemunek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Regina Eyszmont'' (1809 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Eyszmont&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Ejszyszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Eysymont Felicyian'' (28 траўня 1836 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 161.</ref>; ''Czarnocka Maryjanna z Eysmontów'' (21 лістапада 1836 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 153.</ref>; ''Therese Eismund'' (1847 год)<ref>[https://ofb.genealogy.net/famreport.php?ofb=memelland&ID=I429841&lang=de Therese EISMUND], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>; ''Ejsmont Paulina'' (13 кастрычінка 1912 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 160.</ref>; ''Zygmunt Ejsmunt'' (1926 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Ejsmunt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Pohost Zahorodzki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Мітка Эйсімонтавіч — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]]; меркаваны пачынальнік роду [[Эйсманты|Эйсмантаў]] * Пац Эйсімонтавіч — [[Горадня|гарадзенскі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1489 годзе * Венцка Эйсімонтавіч — гарадзенскі баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Пашка, Статка, Пятрок і Пракоп Эйсімонтавічы — гарадзенскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Пятрашка і Мікалай Эйсімонтавічы — гарадзенскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Дашка Эйсімонтавіч — гарадзенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Станіслаў Эйсманд (1871—?) — мешчанін зь [[Менск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D0%B9%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1871) Эйсманд Станіслаў Адамавіч (1871)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * [[Кароль (імя)|Кароль]] Эйсмунт (1882—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Ваўкавыск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index27.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Мар’ян Эйсмант (1889—?) — беларус з ваколіцаў Менску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D0%B9%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%80%27%D0%AF%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1889) Эйсмант Мар’Ян Аляксандравіч (1889)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Уладзіслаў Эйсмант (1898—?) — беларус з ваколіцаў Менску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%AD%D0%B9%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1898) Эйсмант Уладзіслаў Аляксандравіч (1898)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Раман Эйсмант (1900—?) — беларус з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index27.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Самарской обл.</ref> * Юльян Эйсмант (1908—?) — беларус з ваколіцаў Ваўкавыску, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Эйсманты — уладальнікі зямлі ў [[Невельскі павет|Невельскім павеце]] на 1878 год<ref>Памятная книжка Витебской губернии. На 1878 год. — Витебск, 1878. С. 338.</ref>. Эйсмант (Ejsmont, Ejsmontt, Eysmont, Eysmontt), Эйсымант (Ejsymont, Eysymont) і Эйсімант (Eysimont) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпамінаўся маёнтак Іванаўцы або Эйсімонты ў [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскім павеце]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 305.</ref>. На [[Гарадзенскі павет|гістарычнай Гарадзеншчыне]] існуюць вёскі [[Эйсманты (вёска)|Эйсманты]] і [[Вялікія Эйсманты]], на [[Старадубскі павет|гістарычнай Старадубшчыне]] — [[Сімонтаўка|Сімонтаўка (Есімонтаўка)]]. == Глядзіце таксама == * [[Эйса]] * [[Мунд]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай ісан}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 5wnjt8e3j4a0phihf3dwub7urmf8w08 0 264342 2670352 2670207 2026-05-23T18:53:14Z ~2026-30898-34 97764 2670352 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ґетаўт |лацінка = Gietaŭt / Hietaŭt |арыгінал = Getold |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Геда|Geto]] + [[Вальда (імя)|Wald]] |варыянт = Геталт, Гетальд, Гецольд, Гецоўд, Гітаўт, Кіталт, Кетаўт |вытворныя = |зьвязаныя = [[Гадаальд|Гідульт]] }} '''Гетаўт''' (''Геталт'', ''Гетальд'', ''Гецольд'', ''Гецоўд'', ''Гітаўт'', ''Кіталт'', ''Кетаўт'', ''Гатаўт'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Кеталд або Гетальд, пазьней Катальда або Катаўда (Ketold, Getoldus<ref>Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung. Bd. 105, H. 3—4, 1997. [https://books.google.by/books?id=_jG8gSB3ozAC&q=Getoldus&dq=Getoldus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiv9q-moZv_AhX5g_0HHfjoDX44FBDoAXoECAMQAg S. 314, 327].</ref><ref>Germania topochrono-stemmato-graphica sacra et profana. — Görlin, 1655. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=urs-AAAAcAAJ&q=Getoldus#v=snippet&q=Getoldus&f=false P. 179].</ref><ref>Thesaurus anecdotorum novissimus seu veterum monumentorum, praecipuè ecclesiasticorum, ex Germanicis potissimùm bibliothecis adornata collectio recentissima. T. 1. — Augsburg, 1721. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=VlXEgvE0sdoC&q=Getoldus#v=snippet&q=Getoldus&f=false P. 161].</ref>, Cataldo<ref name="Arcamone-1986-27">Arcamone M. G. Cognomi da antroponimi di origine germanica in Campania // Annali dell’Istituto Universitario Orientale di Napoli. Sezione Germanica. 28—29, 1985—1986. P. 27.</ref>, Cataudo<ref name="Arcamone-1986-27"/><ref>Jean Tosti, [https://jeantosti.com/noms/c3.html Noms commençant par C], Dictionnaire des noms de famille de France et d’ailleurs</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ketold#v=snippet&q=Ketold&f=false S. 985].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Геда|-гед- (-гад-, -гід-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Гедзень]], [[Гедвін]], [[Гедмонт]]; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', [[Ісьляндзкая мова|ісьляндзкага]] geð 'нораў, тэмпэрамэнт'<ref name="Dajlida-2019-17">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або [[Гоцкая мова|гоцкага]] gadiliggs 'сваяк, родзіч'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 97.</ref>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref name="Dajlida-2019-17"/>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Гетаўт складаецца з асноваў -гед- (-гад-, -гід-) і [[Тэўда (імя)|-тэўд- (-дэўт-, -тыд-)]] (імёны ліцьвінаў [[Таўтвід]], [[Таўцівіл (імя)|Таўтывіл]], [[Таўцігерд|Таўтгерд]]; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis), якая паходзіць ад гоцкага þiuda<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 209.</ref>, германскага þeudo<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 34.</ref> 'род, народ'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Гетаўт азначае «ганарысты род»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Адзначалася старажытнае германскае імя Theotgit ([[Тэўда (імя)|Theot]]-[[Геда|git]])<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Theotgit#v=snippet&q=Theotgit&f=false S. 1429].</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gacołt (Gaczołt, Kiecołt<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 302.</ref>, Gicołt, Giczołt)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 61, 279.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Getawt''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 52, 55.</ref>, ''cum Gethowoth''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 54.</ref>, ''Getowd''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.</ref>, ''Gethawoth''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 70.</ref> ([[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''Gettoth'' (16 і 21 чэрвеня 1409 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA186&dq=Gettoth+kemmer+vom+Birsten&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiZkqKPxp_9AhVGwAIHHYnbADEQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Gettoth%20kemmer%20vom%20Birsten&f=false S. 185—186].</ref>; ''Кгетолту чоловекъ [[Эйбут|Еибутъ]]'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 50.</ref>; ''Georgio Gottoltowycz'' (13 ліпеня 1443 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 202.</ref>; ''Dorgys Gethowthowycz'' (2 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 221.</ref>; ''Juszkone Gethowtowicz'' (23 красавіка 1452 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 236.</ref>; ''именья отчины пани Моньковое Кгетовътовича'' (18 чэрвеня 1482 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 112.</ref>; ''Окушъку Калениковичу… Брату его Кгетовъту'' (12 кастрычніка 1488 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 76.</ref>; ''domino Pyethkone Gyethowthowycz'' (15 траўня 1489 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 196.</ref>; ''Кгетовть Калениковичъ'' (24 траўня 1497 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 162.</ref>; ''undecem homines videlicet [[Нарэйка|Narko]] Kitoltowicz'' (17 лістапада 1502 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 629.</ref>; ''Кгетовту Калениковичу'' (5 ліпеня 1513 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 221.</ref>; ''до наместника стоклишского Кгетовта'' (5 лютага 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 276.</ref>; ''Кгетовтъ Каленикович'' (26 кастрычніка 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 257.</ref>; ''Кгетовт Колениковичъ'' (13 студзеня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 325.</ref>; ''земли пустыхъ у Ясвоинском волости в Лякове… Кгетовтовщину'' (30 траўня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 337.</ref>; ''Мацъко Кгетовътовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 86.</ref>, ''Кгетовътъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 154.</ref>, ''Римъко Кгитовтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref> (1528 год); ''земля Петрова, Петрашова Кгетовтовича'' (12 жніўня, 14 верасьня і 30 кастрычніка 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 163—164.</ref>; ''панъ Томко Кгетовтовичъ'' (5 сакавіка 1533 году)<ref>{{Літаратура/Беларускі архіў|2к}} С. 114.</ref>; ''панъ Томъко Кгетол[ъ]товичъ'' (7 сакавіка, 27 сакавіка, 30 красавіка, 8 траўня, 11 траўня, 28 траўня, 11 чэрвеня, 13 чэрвеня, 22 чэрвеня, 25 чэрвеня, 10 жніўня, 15 жніўня, 19 жніўня, 30 жніўня, 31 жніўня, 15 кастрычніка 1533 году, 31 жніўня 1534 году, 17 ліпеня 1535 году)<ref>{{Літаратура/Беларускі архіў|2к}} С. 114, 116, 128, 132—133, 151, 161, 163—168, 173, 176, 183, 186, 188, 191, 199, 202, 212, 214, 251, 264.</ref>; ''Томъко Кгетолтъ'' (29 траўня 1539 году)<ref>{{Літаратура/Беларускі архіў|2к}} С. 244.</ref>; ''Миколай Кетовтович'' (''Кгетовтович'') (12 траўня 1533 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 86.</ref>; ''Кгетол(ъ)това [городъня]'' (1545 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|561к}} С. 141—142.</ref>; ''панъ Александро Кгетолтъ'' (3 жніўня 1546 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 1. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=22RcAAAAcAAJ&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%82%D1%8A&f=false С. 97—100, 102].</ref>; ''а Олександро Кгетолтъ'' (7 верасьня 1549 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 6, 1549—1577. — Lwów, 1910. S. 96.</ref>; ''земенин Полоцкий Александро Кгетолтъ'', ''брат того Александров, Матфей Кгетолтъ'', ''Матфей Томкович Кгетолтъ'' (Полацкая рэвізія 1552 году)<ref>Полоцкая ревизия 1552 года. — Москва, 1905. [https://books.google.by/books?id=zybrAAAAMAAJ&pg=PA201&dq=%D0%9A%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiIh4uh4Z_9AhXhMuwKHcgXCdM4ChDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%82%D1%8A&f=false С. 71, 131].</ref>; ''земян господарских земли Жомоитъское волости [[Вялёна|веленское]] Оршули Станиславовны Кгедтовтовича Балтромеевои Миколаевича Довкъша'' (8 лістапада 1591 году)<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 84.</ref>; ''року 1578… у [[Баркулабаў|Баркулабове]] переставилася пани Марья Кгитовтовна, городничая полоцкая'' ([[Баркулабаўскі летапіс]])<ref>Помнікі старажытнай беларускай пісьменнасці. — {{Менск (Мінск)}}, 1975. С. 116.</ref>; ''Giecołd'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 127.</ref>; ''Getoldus tertius filius Laurentij'' (1641 год)<ref>Orbis Polonus. — Cracoviae, 1641. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=eKBMAAAAcAAJ&q=Getoldus#v=snippet&q=Getoldus&f=false P. 94].</ref>; ''Maciey Gatowtt… Maciey Gatowt'' ([[Кейданская унія|20 кастрычніка 1655 году]])<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 302, 305.</ref>; ''Maciej Giecołd… Mikołaj Giecołd Steckiewicz… Mateusz Giecołd Steckiewicz''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo nowogródzkie 1690 r. — Warszawa, 2002. S. 164.</ref>, ''Jan Giecołd''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo nowogródzkie 1690 r. — Warszawa, 2002. S. 165.</ref>, ''Ród Giecowdów i Niewiarów: p. Tomasz Giecowd''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo trockie 1690 r. — Warszawa, 2000. S. 146.</ref> (1690 год); ''Antoni Gietowtt'' (1763 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Gietowtt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Szyłele], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marianna Gietowt'' (1782 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Gietowt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Dryświaty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Parafia [[Кармялаў|kormiałowska]]… Giecołdowicze''<ref>Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 638.</ref>, ''droga do Gietowdowicz w. jm. pana Kozokowskiego na Dewołgowicze''<ref>Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 646.</ref> (1784 год); ''Olexandro Gietolt'' (13 сакавіка 1793 году)<ref>Памятники, изданные Временной комиссией для разбора древних актов. Т. 4. — Киев, 1859. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2CgEAAAAYAAJ&q=Gietolt#v=snippet&q=Gietolt&f=false С. 44].</ref>; ''Agata Gitowt'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Gitowt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Plusy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Гетаўт]] ({{†}} па 1413) — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], меў сыноў [[Юры Гетаўтавіч|Юрыя]] і Дорга * Гетаўт — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Гетаўт — намесьнік [[Стаклішкі|стаклішкаўскі]], які ўпамінаецца ў 1514 годзе * [[Гетаўт Каленікавіч]] (да 1474 — па 1528) — полацкі баярын, сын кіеўскага баярына [[Каленік Каленікавіч|Каленіка Каленікавіча]], унук [[Каленік Мішкавіч|Каленіка Мішкавіча]]; меў сыноў Томку, Аляксандра і Мацьвея, дачок Марыю і Данімітру * Мацка Гетаўтавіч — [[Сумілішкі|суміліскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * [[Рымейка|Рымка]] Гітаўтавіч — [[Бяржаны|бяржанскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Мікалай Гетаўтавіч — прыстаў [[Радунь|Радунскай]] воласьці, які ўпамінаецца ў 1533 годзе * Гетаўт — баярын [[Менскі павет|Менскага павету]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе * [[Туміла|Таміла]] Гетаўтаўна — літоўская баярыня, якая ўпамінаецца ў 1545 годзе<ref>Описание документов архива западно-русских униатских митрополитов. Т. 1. — СПб., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ujNGAAAAYAAJ&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0&f=false С. 21].</ref> * [[Марын Гетальдзіч]] (1568—1626) — харвацкі матэматык, астраном і фізык * Гецольд — [[ваўкавыск]]і баярын, які ўпамінаецца ў 1621 годзе * Станіслаў Гецольд (1902—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Наваградак|Наваградку]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index4.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], База данных «Польские спецпереселенцы в Архангельской обл.»</ref> * Зянон Гецольд (1928—?) — беларус з ваколіцаў [[Гавязна|Гавязны]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Гетаўты і Гецольды — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/g/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ґ], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Гецолты (Giecołt) гербу [[Станкевіч (герб)|Станкевіч]] — літоўскі шляхецкі род з [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 12. — Warszawa, 1939. S. 387.</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналіся маёнткі Гетаўцішкі ў [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] і Гецолдавічы ў [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскім павеце]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 193.</ref>. На [[Упіцкі павет|гістарычнай Упіччыне]] існуе вёска [[Гетаўты]]. == Глядзіце таксама == * [[Геда]] * [[Вальда (імя)|Вальда]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай гед}} {{Імёны з асновай валд}} {{Імёны з асновай тэўд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] am8on8vkod9u95szg7anfux4a2zpv83 4 264523 2670409 2669536 2026-05-24T04:21:43Z Vitaly Zdanevich 19413 /* Вікісустрэча ЦУЭ-2026 */ новы разьдзел 2670409 wikitext text/x-wiki {{Вікіпэдыя:Мэню}} {{Вікіпэдыя:Форум/Шапка}}<!-- НЕ ВЫДАЛЯЙЦЕ ГЭТЫ РАДОК, ПІШЫЦЕ ПАД ІМ. Не забывайцеся на == Загаловак == --> == [[Вікіпэдыя:Даступнасьць]] == {{Верхняя зноска|[[Вікіпэдыя:Даступнасьць|'''Тэкст плянаванае рэкамэндацыі''']]}} Вітаю. Прапаную прыняць новую рэкамэндацыю, якая палепшыць даступнасьць старонак Вікіпэдыі. За аснову былі ўзятыя [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Accessibility|ангельская]] й [[:ru:Википедия:Доступность|расейская]] вэрсіі, а таксама непасрэдна [https://www.w3.org/TR/WCAG22/ {{мова|en|Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2}}]. Асноўныя прынцыпы даступнасьці вэб-кантэнту, якія прысутнічаюць у рэкамэндацыі, апісваюцца ніжэй: === Рэкамэндуецца === # Выкарыстоўваць даступны дызайн: #* Ужываць каляровыя схемы з высокім кантрастам, зручныя для людзей з дальтанізмам. #* Не выкарыстоўваць колер як адзіны спосаб перадачы інфармацыі. #* Выкарыстоўваць простую мову, пазьбягаць тэхнічнага жаргону. # Забясьпечваць тэкставыя альтэрнатывы для нетэкставага кантэнту: #* Дадаваць альтэрнатыўны тэкст {{код|alt}} і подпісы да большасьці выяваў. #* Дадаваць тэкставае апісаньне да любых дыяграмаў. # Ствараць лягічную й пасьлядоўную структуру: #* Выкарыстоўваць пасьлядоўныя й лягічныя загалоўкі разьдзелаў (ад другога да шостага ўзроўню). #* Ствараць правільна структураваныя табліцы, пазначаць загалоўкі. #* Не выкарыстоўваць табліцы для афармленьня (замест іх {{tag|div|а}}). #* Разьмяшчаць выявы й выносныя элемэнты ўнутры адпаведных разьдзелаў, а не паміж імі. # Забясьпечваць даступнасьць навігацыі й кантэнту: #* Ствараць зьместавыя апісаньні спасылак (пазьбягаць «націсьніце тут», «гэта»). #* Абазначаць любы іншамоўны тэкст шаблёнам {{Ш2|Мова|<тэг_мовы>|<іншамоўны_тэкст_>}} #* Для датаў і часу выкарыстоўваць шаблён {{ш|Дата}}, якія забясьпечваюць машыначатэльны фармат. #* Выкарыстоўваць шаблёны для дробаў (напрыклад, {{ш|Дроб}}), а ня сымбалі Юнікоду ({{!xt|½}}), якія дрэнна працуюць з скрынрыдэрамі. #* Пазьбягаць схаванага кантэнту, даступнага толькі пры навядзеньні курсору (напрыклад, усплывальных паказак безь вялікай патрэбы). # Правільна фарматаваць сьпісы: #* Не пакідаць пустыя радкі паміж элемэнтамі сьпісу. #* Для ўстаўкі абзацу ўнутры элемэнта сьпісу выкарыстоўваць спэцыяльны шаблён {{ш|pb}}, а не {{tag|br}}. #* Для стварэньня загалоўкаў сьпісаў выкарыстоўваць звычайныя загалоўкі, а ня кропку з коскай ({{код|;}}). # Забясьпечваць даступнасьць мэдыякантэнту: #* Анімацыі павінны доўжыцца ня больш за 5 сэкундаў альбо мець элемэнты кіраваньня. #* Відэа й аўдыя павінны мець субтытры. #* Пазьбягаць старонак з празьмернай колькасьцю выяваў (ня больш за 100). # Выкарыстоўваць стандартную й сэмантычную разьметку: #* Выкарыстоўваць вікі-разьметку ({{код|<nowiki>'' ''</nowiki>}}, {{код|<nowiki>''' '''</nowiki>}}) замест {{мова|en|HTML}}-тэгаў для тыпаграфічнага вылучэньня. #* Для зьмяненьня памеру шрыфту выкарыстоўваць спэцыяльныя шаблёны, а не {{мова|en|inline}}-стылі. #* Улічваць карыстальнікаў з абмежаванай падтрымкай {{Мова|en|CSS{{рыска}}JavaScript}} (не хаваць асноўны кантэнт у згорнутых блёках). === Аргумэнтацыя === # Першачарговая мэта&nbsp;— '''зрабіць кантэнт даступным для сьляпых і слабабачачых (тых, хто выкарыстоўвае скрынрыдэры), асобаў з дальтанізмам, парушэньнямі слыху, маторнымі й кагнітыўнымі асаблівасьцямі''', павялічыць юзабіліці для ўсіх карыстальнікаў. # Лягічная структура, якасныя подпісы да выяваў, высокі кантраст і зразумелыя спасылкі робяць Вікіпэдыю зручней для кожнага карыстальніка. # Стандартызаваная, чыстая разьметка забясьпечвае правільнае адлюстраваньне ў розных браўзэрах і на розных прыладах, а таксама дазваляе свабодна паўторна выкарыстоўваць кантэнт Вікіпэдыі. # Альтэрнатыўныя тэксты, правільныя загалоўкі й сэмантычная разьметка паляпшаюць разуменьне кантэнту пошукавымі сыстэмамі, што спрыяе лепшай індэксацыі й пошукавай аптымізацыі. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 22:32, 2 лютага 2026 (+03) :{{За}}, але асабіста мне патрэбны некаторы час, каб падладзіцца да новых правілаў. [[Удзельнік:Dymitr|Dymitr]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Dymitr|гутаркі]]) 01:22, 7 лютага 2026 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ліцьвін|гутаркі]]) 10:56, 7 лютага 2026 (+03) : {{За}} – [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Tomasz Bladyniec|гутаркі]]) 15:44, 8 лютага 2026 (+03) === Вынік === Празь дзевяць дзён '''3''' «За», '''0''' «Супраць», [[Вікіпэдыя:Даступнасьць|рэкамэндацыя]] была прынятая. Дзякуй. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 12:02, 11 лютага 2026 (+03) == Уласныя дасьледваньні ўдзельніка Peisatai == Вітаю! Некаторы час таму тут быў заблякаваны назаўсёды ўдзельнік Peisatai за ўласныя дасьледваньні. Тады ён цалкам пераключыўся на іншую беларускую вікіпэдыю, у якой апантана панапісваў горы ўсялякае лухты аб быццам паходжаньні беларускіх тапонімаў і прозьвішчаў. У 99% выпадкаў напісанае ім зьяўляецца ягонымі асабістымі выдумкамі. Нажаль, тамтэйшая супольнасьць пераважна абыякава ставіцца да дзейнасьці гэтага выдумшчыка і махляра. Больш падрабязна аб праблеме напісана тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Магчыма, камусьці гэта будзе цікава. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Için warum|гутаркі]]) 20:41, 29 студзеня 2026 (+03) == Абнаўленьне правілаў хуткага выдаленьня == {{Верхняя зноска|[[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня/Праект|'''Абноўлены тэкст правіла''']]}} Вітаю. Прапаную абнавіць [[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня|крытэры хуткага выдаленьня]] дзеля спрашчэньня працы, удакладненьня й пашырэньня крытэраў і абнаўленьня састарэлых зьвестак. У якасьці прыкладу для абнаўленьня крытэраў браліся [[:en:Wikipedia:Speedy deletion|ангельскі]] й [[:ru:Википедия:Критерии быстрого удаления|расейскі]] варыянты. Абнаўленьне паскорыць і спросьціць працу ўдзельнікаў і адміністратараў, удакладніць і ўпарадкуе правілы, актуалізуе правілы ў адпаведнасьці з сучаснымі тэндэнцыямі, палепшыць структуру й навігацыю; новыя пункты (старонкі-нападкі, відавочная рэкляма й спам, парушэньні аўтарскіх правоў, неякасны ШІ-кантэнт) дазволяць хутчэй выдаляць відавочна шкодныя старонкі. === Асноўныя зьмены зьмяшчаюць === * «касмэтычнае» абнаўленьне прэамбулы: *# дробныя зьмены афармленьня, *# бягучы разьдзел «Агульныя правілы» аб’яднаны з прэамбулай; * створаны новы разьдзел «Намэнклятура», які ўдакладняе выкарыстаньне абрэвіятураў; * створаны новы разьдзел «Запыт хуткага выдаленьня», у якім тлумачыцца як намінаваць старонкі ў розных прасторах назваў на выдаленьне; * разьдзел «Крытэры хуткага выдаленьня» выключаны, крытэры вынесеныя ў асобныя разьдзелы; :* кожны крытэр мае асобнае перанакіраваньне для спрашчэньня працы й абноўлены шаблён для капіяваньня; :* абноўлены праект шаблёну можна паглядзець [[Шаблён:Хутка выдаліць/пясочніца|тут]], параўнаць з існым [[Шаблён:Хутка выдаліць/тэсты|тут]]. * створаны новы разьдзел «Гісторыя», у якім зьмяшчаецца сьпіс састарэлых крытэраў; * у разьдзел «Глядзіце таксама» дададзены шаблён {{Ш|Дапамога}}. === Асноўныя зьмены ў крытэрах === * '''Агульныя:''' у А3 дададзеныя старонкі-містыфікацыі; А6 пашыраны, цяпер ён улучае ўсё старонкі, якія залежаць ад выдаленых; А7 пашыраны да нямэтавага выкарыстаньня ўсіх старонак; створаныя новыя пункты А8—12. * '''Артыкулы:''' АРТ6 выключаны, бо быў перанесены ў А10. * '''Перанакіраваньні:''' П1 выключаны, бо быў перанесены ў А6; П2 пашыраны да перанакіраваньняў паміж усімі прасторамі назваў. * '''Файлы:''' {{Нататка|бязь зьменаў}}. * '''Катэгорыі:''' {{Нататка|бязь зьменаў}}. * '''Шаблёны:''' створаны новы крытэр і новы пункт Ш1 для падстаронак шаблёнаў і модуляў, якія не выкарыстоўваюцца. * '''Старонкі ўдзельнікаў:''' У2 выключаны ў сувязі са зьменай мэханізмаў Вікіпэдыі; створаныя новыя пункты У3—4. === Ніжэй паказаныя больш падрабязныя прапанаваныя зьмены ў правілах === <div style="background: var(--background-color-neutral); padding: 8px; margin-top: 8px; color: var(--color-base);"><div style="padding: 0.5rem 1rem;"> * [[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня/Праект|'''Абноўлены тэкст правіла.''']] * Простым тэкстам напісаныя пункты бязь зьменаў; * '''Тлустым'''&nbsp;— зьмененыя пункты; * <s>Закрэсьленым</s>&nbsp;— выключаныя пункты; * {{Нататка|(n)}}&nbsp;— новыя пункты. ---- {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Агульныя крытэры }} * А1. Няўцямны зьмест ''(бязь зьменаў)'' * А2. Тэсты ''(бязь зьменаў)'' * '''А3. Відавочны вандалізм і відавочныя містыфікацыі''' (было ''Вандалізм'') * А4. Ідэнтычная копія выдаленай раней старонкі ''(бязь зьменаў)'' * А5. На запыт адзінага аўтара ''(бязь зьменаў)'' * '''А6. Старонкі, якія залежаць ад ужо выдаленых старонак''' (было ''Старонкі абмеркаваньня ўжо выдаленых старонак'', {{Нататка|крытэр пашыраны: цяпер ён улучае ня толькі старонкі абмеркаваньня, але і ўсе старонкі, якія залежаць ад ужо выдаленых старонак}}, аб’яднаны з П1) * '''А7. Нямэтавае выкарыстаньне старонак''' (было ''Нямэтавае выкарыстаньне старонак абмеркаваньняў, шаблёнаў, катэгорыяў'', {{Нататка|крытэр пашыраны}}) * {{Нататка|(n)}} А8. Старонкі-нападкі (новы пункт для хуткага выдаленьня любых абразьлівых і небясьпечных старонак) * {{Нататка|(n)}} А9. Офісныя дзеяньні (новы пункт для апісаньня хуткіх выдаленьняў, якія выконваюцца Фундацыяй «Вікімэдыя») * {{Нататка|(n)}} А10. Відавочная рэкляма і відавочны спам (пункт ''АРТ6 (спам)'' пашыраны й перанесены ў катэгорыю А) * {{Нататка|(n)}} А11. Відавочнае парушэньне аўтарскіх правоў (новы пункт для выдаленьня відавочных парушэньняў [[ВП:АП]]) * {{Нататка|(n)}} А12. Неякасныя старонкі, згенэраваныя ШІ (новы пункт для нізкаякасных старонак, згенэраваных вялікімі LLM-мадэлямі, без праверкі чалавекам) {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Артыкулы }} * АРТ1. Вельмі кароткія артыкулы бяз сэнсу альбо зь вельмі невялікім зьместам ''(бязь зьменаў)'' * АРТ2. Артыкулы не па-беларуску ці машынны пераклад ''(бязь зьменаў)'' * АРТ3. Артыкулы, якія складаюцца з адных спасылак ''(бязь зьменаў)'' * АРТ4. Артыкулы пра несумненна нязначныя рэчы ''(бязь зьменаў)'' * АРТ5. Артыкулы-дублікаты ''(бязь зьменаў)'' * <s>АРТ6. Спам</s> (пункт пашыраны й перанесены ў А10) {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Перанакіраваньні }} * <s>П1. Перанакіраваньні на неісныя артыкулы</s> (аб’яднаны з А6) * '''П2. Перанакіраваньні паміж прасторамі назваў''' (было ''Перанакіраваньне на прастору «Ўдзельнік:»'', {{Нататка|пункт пашыраны да перанакіраваньняў паміж усімі прасторамі назваў}}) * П3. Памылковыя перанакіраваньні ''(бязь зьменаў)'' * П4. Перанакіраваньні паміж абмеркаваньнямі ''(бязь зьменаў)'' {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Файлы }} {{Нататка|''бязь зьменаў''}} {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Катэгорыі }} {{Нататка|''бязь зьменаў''}} {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Шаблёны }} {{Нататка|''новая катэгорыя крытэраў''}} * {{Нататка|(n)}} Ш1. Падстаронкі шаблёнаў, якія не выкарыстоўваюцца (новы пункт у новым крытэры для падстаронак шаблёнаў і модуляў, якія больш не выкарыстоўваецца ці ніколі не выкарыстоўваліся ўвогуле) {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Старонкі ўдзельнікаў }} * У1. Запыт уладальніка ''(бязь зьменаў)'' * <s>У2. Старонкі абмеркаваньняў ананімных удзельнікаў</s> (выключны, {{Нататка|з 4 лістапада 2025 году Беларуская Вікіпэдыя больш не выкарыстоўвае IP-адрасы ў якасьці імёнаў незарэгістраваных удзельнікаў, гл. [[:en:Wikipedia:Temporary accounts]]}}) * {{Нататка|(n)}} У3. Старонкі ўдзельнікаў, якіх не існуе (новы пункт для выдаленьня старонак удзельнікаў, якія не існуюць у беларускай Вікіпэдыі) * {{Нататка|(n)}} У4. Старонкі ўдзельнікаў, зьмест якіх ня мае дачыненьня да Вікіпэдыі (новы пункт для выдаленьня тых старонак у асабістай прасторы, зьмест якія ня мае ніякага дачыненьня да Вікіпэдыі) {{Канец схаванага блёку}} </div></div> —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 20:12, 6 студзеня 2026 (+03) :Падтрымліваю. [[Удзельнік:Dymitr|Dymitr]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Dymitr|гутаркі]]) 21:55, 6 студзеня 2026 (+03) : Падтрымліваю. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ліцьвін|гутаркі]]) 10:14, 7 студзеня 2026 (+03) :Таксама падтрымліваю гэта. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Антон 740|гутаркі]]) 22:46, 12 студзеня 2026 (+03) === Вынік === Праз 7 дзён '''3''' «За», '''0''' «Супраць»; [[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня|правілы]] й [[Шаблён:Хутка выдаліць|шаблён]] былі абноўленыя. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 23:36, 13 студзеня 2026 (+03) == [[ВП:КХВ]] 2 == Прашу адміністратараў ([[Удзельнік:Bocianski|Bocianski]], [[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]]) зьвярнуць увагу на катэгорую [[:Катэгорыя:Вікіпэдыя:Кандыдатуры на хуткае выдаленьне]] й выдаліць непатрэбныя старонкі. Вялікі дзякуй. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 13:53, 2 студзеня 2026 (+03) : Застаўся толькі артыкул [[Падклет]], бо гэта распаўсюджаны тэрмін. Спадзяюся, што хтосьці дапоўніць. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ліцьвін|гутаркі]]) 17:06, 2 студзеня 2026 (+03) :: Дзякуй вялікі. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 17:38, 2 студзеня 2026 (+03) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 00:59, 24 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&oldid=29972868 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Прастаўляйце інтэрвікі == А што, у гэтым разьдзеле інтэрвікі ў новых артыкулах ужо прастаўляць ня трэба? [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Taravyvan Adijene|гутаркі]]) 12:13, 19 лютага 2026 (+03) == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|гутаркі]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Вікісустрэча ЦУЭ-2026 == Прывітаначкі, зьбіраюся на [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2026 Сустрэчу Вікімэдыі Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы-2026], якая пройдзе 18-20 верасьня ў Румыніі. Маю досьвед папярэдняга ўдзелу ў Вікісустрэчы ЦУЭ ў [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vitaly_Zdanevich_at_Wikimedia_CEE_Meeting_2024 2024] гаду у якасьці выступоўцы, быў у [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vitaly_Zdanevich_at_Wikimedia_CEE_Meeting_2025 2025] таксама. Тут планую лекцыю пра свае праграмкі. Гэта мой запыт з прошлага года https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/Вікіпэдыя:Форум/Архіў_20#Вікісустрэча_ЦУЭ-2025 [[Удзельнік:Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Vitaly Zdanevich|гутаркі]]) 07:21, 24 траўня 2026 (+03) 44xf736srirohvf9ginrsjctwmx39qv 2670410 2670409 2026-05-24T04:46:59Z Vitaly Zdanevich 19413 /* Вікісустрэча ЦУЭ-2026 */ дадаў спасылку 2670410 wikitext text/x-wiki {{Вікіпэдыя:Мэню}} {{Вікіпэдыя:Форум/Шапка}}<!-- НЕ ВЫДАЛЯЙЦЕ ГЭТЫ РАДОК, ПІШЫЦЕ ПАД ІМ. Не забывайцеся на == Загаловак == --> == [[Вікіпэдыя:Даступнасьць]] == {{Верхняя зноска|[[Вікіпэдыя:Даступнасьць|'''Тэкст плянаванае рэкамэндацыі''']]}} Вітаю. Прапаную прыняць новую рэкамэндацыю, якая палепшыць даступнасьць старонак Вікіпэдыі. За аснову былі ўзятыя [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Accessibility|ангельская]] й [[:ru:Википедия:Доступность|расейская]] вэрсіі, а таксама непасрэдна [https://www.w3.org/TR/WCAG22/ {{мова|en|Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2}}]. Асноўныя прынцыпы даступнасьці вэб-кантэнту, якія прысутнічаюць у рэкамэндацыі, апісваюцца ніжэй: === Рэкамэндуецца === # Выкарыстоўваць даступны дызайн: #* Ужываць каляровыя схемы з высокім кантрастам, зручныя для людзей з дальтанізмам. #* Не выкарыстоўваць колер як адзіны спосаб перадачы інфармацыі. #* Выкарыстоўваць простую мову, пазьбягаць тэхнічнага жаргону. # Забясьпечваць тэкставыя альтэрнатывы для нетэкставага кантэнту: #* Дадаваць альтэрнатыўны тэкст {{код|alt}} і подпісы да большасьці выяваў. #* Дадаваць тэкставае апісаньне да любых дыяграмаў. # Ствараць лягічную й пасьлядоўную структуру: #* Выкарыстоўваць пасьлядоўныя й лягічныя загалоўкі разьдзелаў (ад другога да шостага ўзроўню). #* Ствараць правільна структураваныя табліцы, пазначаць загалоўкі. #* Не выкарыстоўваць табліцы для афармленьня (замест іх {{tag|div|а}}). #* Разьмяшчаць выявы й выносныя элемэнты ўнутры адпаведных разьдзелаў, а не паміж імі. # Забясьпечваць даступнасьць навігацыі й кантэнту: #* Ствараць зьместавыя апісаньні спасылак (пазьбягаць «націсьніце тут», «гэта»). #* Абазначаць любы іншамоўны тэкст шаблёнам {{Ш2|Мова|<тэг_мовы>|<іншамоўны_тэкст_>}} #* Для датаў і часу выкарыстоўваць шаблён {{ш|Дата}}, якія забясьпечваюць машыначатэльны фармат. #* Выкарыстоўваць шаблёны для дробаў (напрыклад, {{ш|Дроб}}), а ня сымбалі Юнікоду ({{!xt|½}}), якія дрэнна працуюць з скрынрыдэрамі. #* Пазьбягаць схаванага кантэнту, даступнага толькі пры навядзеньні курсору (напрыклад, усплывальных паказак безь вялікай патрэбы). # Правільна фарматаваць сьпісы: #* Не пакідаць пустыя радкі паміж элемэнтамі сьпісу. #* Для ўстаўкі абзацу ўнутры элемэнта сьпісу выкарыстоўваць спэцыяльны шаблён {{ш|pb}}, а не {{tag|br}}. #* Для стварэньня загалоўкаў сьпісаў выкарыстоўваць звычайныя загалоўкі, а ня кропку з коскай ({{код|;}}). # Забясьпечваць даступнасьць мэдыякантэнту: #* Анімацыі павінны доўжыцца ня больш за 5 сэкундаў альбо мець элемэнты кіраваньня. #* Відэа й аўдыя павінны мець субтытры. #* Пазьбягаць старонак з празьмернай колькасьцю выяваў (ня больш за 100). # Выкарыстоўваць стандартную й сэмантычную разьметку: #* Выкарыстоўваць вікі-разьметку ({{код|<nowiki>'' ''</nowiki>}}, {{код|<nowiki>''' '''</nowiki>}}) замест {{мова|en|HTML}}-тэгаў для тыпаграфічнага вылучэньня. #* Для зьмяненьня памеру шрыфту выкарыстоўваць спэцыяльныя шаблёны, а не {{мова|en|inline}}-стылі. #* Улічваць карыстальнікаў з абмежаванай падтрымкай {{Мова|en|CSS{{рыска}}JavaScript}} (не хаваць асноўны кантэнт у згорнутых блёках). === Аргумэнтацыя === # Першачарговая мэта&nbsp;— '''зрабіць кантэнт даступным для сьляпых і слабабачачых (тых, хто выкарыстоўвае скрынрыдэры), асобаў з дальтанізмам, парушэньнямі слыху, маторнымі й кагнітыўнымі асаблівасьцямі''', павялічыць юзабіліці для ўсіх карыстальнікаў. # Лягічная структура, якасныя подпісы да выяваў, высокі кантраст і зразумелыя спасылкі робяць Вікіпэдыю зручней для кожнага карыстальніка. # Стандартызаваная, чыстая разьметка забясьпечвае правільнае адлюстраваньне ў розных браўзэрах і на розных прыладах, а таксама дазваляе свабодна паўторна выкарыстоўваць кантэнт Вікіпэдыі. # Альтэрнатыўныя тэксты, правільныя загалоўкі й сэмантычная разьметка паляпшаюць разуменьне кантэнту пошукавымі сыстэмамі, што спрыяе лепшай індэксацыі й пошукавай аптымізацыі. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 22:32, 2 лютага 2026 (+03) :{{За}}, але асабіста мне патрэбны некаторы час, каб падладзіцца да новых правілаў. [[Удзельнік:Dymitr|Dymitr]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Dymitr|гутаркі]]) 01:22, 7 лютага 2026 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ліцьвін|гутаркі]]) 10:56, 7 лютага 2026 (+03) : {{За}} – [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Tomasz Bladyniec|гутаркі]]) 15:44, 8 лютага 2026 (+03) === Вынік === Празь дзевяць дзён '''3''' «За», '''0''' «Супраць», [[Вікіпэдыя:Даступнасьць|рэкамэндацыя]] была прынятая. Дзякуй. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 12:02, 11 лютага 2026 (+03) == Уласныя дасьледваньні ўдзельніка Peisatai == Вітаю! Некаторы час таму тут быў заблякаваны назаўсёды ўдзельнік Peisatai за ўласныя дасьледваньні. Тады ён цалкам пераключыўся на іншую беларускую вікіпэдыю, у якой апантана панапісваў горы ўсялякае лухты аб быццам паходжаньні беларускіх тапонімаў і прозьвішчаў. У 99% выпадкаў напісанае ім зьяўляецца ягонымі асабістымі выдумкамі. Нажаль, тамтэйшая супольнасьць пераважна абыякава ставіцца да дзейнасьці гэтага выдумшчыка і махляра. Больш падрабязна аб праблеме напісана тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Магчыма, камусьці гэта будзе цікава. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Için warum|гутаркі]]) 20:41, 29 студзеня 2026 (+03) == Абнаўленьне правілаў хуткага выдаленьня == {{Верхняя зноска|[[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня/Праект|'''Абноўлены тэкст правіла''']]}} Вітаю. Прапаную абнавіць [[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня|крытэры хуткага выдаленьня]] дзеля спрашчэньня працы, удакладненьня й пашырэньня крытэраў і абнаўленьня састарэлых зьвестак. У якасьці прыкладу для абнаўленьня крытэраў браліся [[:en:Wikipedia:Speedy deletion|ангельскі]] й [[:ru:Википедия:Критерии быстрого удаления|расейскі]] варыянты. Абнаўленьне паскорыць і спросьціць працу ўдзельнікаў і адміністратараў, удакладніць і ўпарадкуе правілы, актуалізуе правілы ў адпаведнасьці з сучаснымі тэндэнцыямі, палепшыць структуру й навігацыю; новыя пункты (старонкі-нападкі, відавочная рэкляма й спам, парушэньні аўтарскіх правоў, неякасны ШІ-кантэнт) дазволяць хутчэй выдаляць відавочна шкодныя старонкі. === Асноўныя зьмены зьмяшчаюць === * «касмэтычнае» абнаўленьне прэамбулы: *# дробныя зьмены афармленьня, *# бягучы разьдзел «Агульныя правілы» аб’яднаны з прэамбулай; * створаны новы разьдзел «Намэнклятура», які ўдакладняе выкарыстаньне абрэвіятураў; * створаны новы разьдзел «Запыт хуткага выдаленьня», у якім тлумачыцца як намінаваць старонкі ў розных прасторах назваў на выдаленьне; * разьдзел «Крытэры хуткага выдаленьня» выключаны, крытэры вынесеныя ў асобныя разьдзелы; :* кожны крытэр мае асобнае перанакіраваньне для спрашчэньня працы й абноўлены шаблён для капіяваньня; :* абноўлены праект шаблёну можна паглядзець [[Шаблён:Хутка выдаліць/пясочніца|тут]], параўнаць з існым [[Шаблён:Хутка выдаліць/тэсты|тут]]. * створаны новы разьдзел «Гісторыя», у якім зьмяшчаецца сьпіс састарэлых крытэраў; * у разьдзел «Глядзіце таксама» дададзены шаблён {{Ш|Дапамога}}. === Асноўныя зьмены ў крытэрах === * '''Агульныя:''' у А3 дададзеныя старонкі-містыфікацыі; А6 пашыраны, цяпер ён улучае ўсё старонкі, якія залежаць ад выдаленых; А7 пашыраны да нямэтавага выкарыстаньня ўсіх старонак; створаныя новыя пункты А8—12. * '''Артыкулы:''' АРТ6 выключаны, бо быў перанесены ў А10. * '''Перанакіраваньні:''' П1 выключаны, бо быў перанесены ў А6; П2 пашыраны да перанакіраваньняў паміж усімі прасторамі назваў. * '''Файлы:''' {{Нататка|бязь зьменаў}}. * '''Катэгорыі:''' {{Нататка|бязь зьменаў}}. * '''Шаблёны:''' створаны новы крытэр і новы пункт Ш1 для падстаронак шаблёнаў і модуляў, якія не выкарыстоўваюцца. * '''Старонкі ўдзельнікаў:''' У2 выключаны ў сувязі са зьменай мэханізмаў Вікіпэдыі; створаныя новыя пункты У3—4. === Ніжэй паказаныя больш падрабязныя прапанаваныя зьмены ў правілах === <div style="background: var(--background-color-neutral); padding: 8px; margin-top: 8px; color: var(--color-base);"><div style="padding: 0.5rem 1rem;"> * [[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня/Праект|'''Абноўлены тэкст правіла.''']] * Простым тэкстам напісаныя пункты бязь зьменаў; * '''Тлустым'''&nbsp;— зьмененыя пункты; * <s>Закрэсьленым</s>&nbsp;— выключаныя пункты; * {{Нататка|(n)}}&nbsp;— новыя пункты. ---- {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Агульныя крытэры }} * А1. Няўцямны зьмест ''(бязь зьменаў)'' * А2. Тэсты ''(бязь зьменаў)'' * '''А3. Відавочны вандалізм і відавочныя містыфікацыі''' (было ''Вандалізм'') * А4. Ідэнтычная копія выдаленай раней старонкі ''(бязь зьменаў)'' * А5. На запыт адзінага аўтара ''(бязь зьменаў)'' * '''А6. Старонкі, якія залежаць ад ужо выдаленых старонак''' (было ''Старонкі абмеркаваньня ўжо выдаленых старонак'', {{Нататка|крытэр пашыраны: цяпер ён улучае ня толькі старонкі абмеркаваньня, але і ўсе старонкі, якія залежаць ад ужо выдаленых старонак}}, аб’яднаны з П1) * '''А7. Нямэтавае выкарыстаньне старонак''' (было ''Нямэтавае выкарыстаньне старонак абмеркаваньняў, шаблёнаў, катэгорыяў'', {{Нататка|крытэр пашыраны}}) * {{Нататка|(n)}} А8. Старонкі-нападкі (новы пункт для хуткага выдаленьня любых абразьлівых і небясьпечных старонак) * {{Нататка|(n)}} А9. Офісныя дзеяньні (новы пункт для апісаньня хуткіх выдаленьняў, якія выконваюцца Фундацыяй «Вікімэдыя») * {{Нататка|(n)}} А10. Відавочная рэкляма і відавочны спам (пункт ''АРТ6 (спам)'' пашыраны й перанесены ў катэгорыю А) * {{Нататка|(n)}} А11. Відавочнае парушэньне аўтарскіх правоў (новы пункт для выдаленьня відавочных парушэньняў [[ВП:АП]]) * {{Нататка|(n)}} А12. Неякасныя старонкі, згенэраваныя ШІ (новы пункт для нізкаякасных старонак, згенэраваных вялікімі LLM-мадэлямі, без праверкі чалавекам) {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Артыкулы }} * АРТ1. Вельмі кароткія артыкулы бяз сэнсу альбо зь вельмі невялікім зьместам ''(бязь зьменаў)'' * АРТ2. Артыкулы не па-беларуску ці машынны пераклад ''(бязь зьменаў)'' * АРТ3. Артыкулы, якія складаюцца з адных спасылак ''(бязь зьменаў)'' * АРТ4. Артыкулы пра несумненна нязначныя рэчы ''(бязь зьменаў)'' * АРТ5. Артыкулы-дублікаты ''(бязь зьменаў)'' * <s>АРТ6. Спам</s> (пункт пашыраны й перанесены ў А10) {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Перанакіраваньні }} * <s>П1. Перанакіраваньні на неісныя артыкулы</s> (аб’яднаны з А6) * '''П2. Перанакіраваньні паміж прасторамі назваў''' (было ''Перанакіраваньне на прастору «Ўдзельнік:»'', {{Нататка|пункт пашыраны да перанакіраваньняў паміж усімі прасторамі назваў}}) * П3. Памылковыя перанакіраваньні ''(бязь зьменаў)'' * П4. Перанакіраваньні паміж абмеркаваньнямі ''(бязь зьменаў)'' {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Файлы }} {{Нататка|''бязь зьменаў''}} {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Катэгорыі }} {{Нататка|''бязь зьменаў''}} {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Шаблёны }} {{Нататка|''новая катэгорыя крытэраў''}} * {{Нататка|(n)}} Ш1. Падстаронкі шаблёнаў, якія не выкарыстоўваюцца (новы пункт у новым крытэры для падстаронак шаблёнаў і модуляў, якія больш не выкарыстоўваецца ці ніколі не выкарыстоўваліся ўвогуле) {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Старонкі ўдзельнікаў }} * У1. Запыт уладальніка ''(бязь зьменаў)'' * <s>У2. Старонкі абмеркаваньняў ананімных удзельнікаў</s> (выключны, {{Нататка|з 4 лістапада 2025 году Беларуская Вікіпэдыя больш не выкарыстоўвае IP-адрасы ў якасьці імёнаў незарэгістраваных удзельнікаў, гл. [[:en:Wikipedia:Temporary accounts]]}}) * {{Нататка|(n)}} У3. Старонкі ўдзельнікаў, якіх не існуе (новы пункт для выдаленьня старонак удзельнікаў, якія не існуюць у беларускай Вікіпэдыі) * {{Нататка|(n)}} У4. Старонкі ўдзельнікаў, зьмест якіх ня мае дачыненьня да Вікіпэдыі (новы пункт для выдаленьня тых старонак у асабістай прасторы, зьмест якія ня мае ніякага дачыненьня да Вікіпэдыі) {{Канец схаванага блёку}} </div></div> —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 20:12, 6 студзеня 2026 (+03) :Падтрымліваю. [[Удзельнік:Dymitr|Dymitr]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Dymitr|гутаркі]]) 21:55, 6 студзеня 2026 (+03) : Падтрымліваю. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ліцьвін|гутаркі]]) 10:14, 7 студзеня 2026 (+03) :Таксама падтрымліваю гэта. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Антон 740|гутаркі]]) 22:46, 12 студзеня 2026 (+03) === Вынік === Праз 7 дзён '''3''' «За», '''0''' «Супраць»; [[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня|правілы]] й [[Шаблён:Хутка выдаліць|шаблён]] былі абноўленыя. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 23:36, 13 студзеня 2026 (+03) == [[ВП:КХВ]] 2 == Прашу адміністратараў ([[Удзельнік:Bocianski|Bocianski]], [[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]]) зьвярнуць увагу на катэгорую [[:Катэгорыя:Вікіпэдыя:Кандыдатуры на хуткае выдаленьне]] й выдаліць непатрэбныя старонкі. Вялікі дзякуй. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 13:53, 2 студзеня 2026 (+03) : Застаўся толькі артыкул [[Падклет]], бо гэта распаўсюджаны тэрмін. Спадзяюся, што хтосьці дапоўніць. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ліцьвін|гутаркі]]) 17:06, 2 студзеня 2026 (+03) :: Дзякуй вялікі. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 17:38, 2 студзеня 2026 (+03) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 00:59, 24 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&oldid=29972868 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Прастаўляйце інтэрвікі == А што, у гэтым разьдзеле інтэрвікі ў новых артыкулах ужо прастаўляць ня трэба? [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Taravyvan Adijene|гутаркі]]) 12:13, 19 лютага 2026 (+03) == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|гутаркі]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Вікісустрэча ЦУЭ-2026 == Прывітаначкі, зьбіраюся на [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2026 Сустрэчу Вікімэдыі Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы-2026], якая пройдзе 18-20 верасьня ў Румыніі. Маю досьвед папярэдняга ўдзелу ў Вікісустрэчы ЦУЭ ў [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vitaly_Zdanevich_at_Wikimedia_CEE_Meeting_2024 2024] гаду у якасьці выступоўцы, быў у [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vitaly_Zdanevich_at_Wikimedia_CEE_Meeting_2025 2025] таксама. Тут планую лекцыю пра [https://gitlab.com/vitaly_zdanevich_wikimedia свае праграмкі]. Гэта мой запыт з прошлага года https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/Вікіпэдыя:Форум/Архіў_20#Вікісустрэча_ЦУЭ-2025 [[Удзельнік:Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]]. Напісаў гэта для галасавання, стаўце падабайкі хто за мяне. ([[Гутаркі ўдзельніка:Vitaly Zdanevich|гутаркі]]) 07:21, 24 траўня 2026 (+03) sim4ddlxdwkfwraxmk068gc8ynhvicb 2670411 2670410 2026-05-24T04:47:48Z Vitaly Zdanevich 19413 /* Вікісустрэча ЦУЭ-2026 */ format 2670411 wikitext text/x-wiki {{Вікіпэдыя:Мэню}} {{Вікіпэдыя:Форум/Шапка}}<!-- НЕ ВЫДАЛЯЙЦЕ ГЭТЫ РАДОК, ПІШЫЦЕ ПАД ІМ. Не забывайцеся на == Загаловак == --> == [[Вікіпэдыя:Даступнасьць]] == {{Верхняя зноска|[[Вікіпэдыя:Даступнасьць|'''Тэкст плянаванае рэкамэндацыі''']]}} Вітаю. Прапаную прыняць новую рэкамэндацыю, якая палепшыць даступнасьць старонак Вікіпэдыі. За аснову былі ўзятыя [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Accessibility|ангельская]] й [[:ru:Википедия:Доступность|расейская]] вэрсіі, а таксама непасрэдна [https://www.w3.org/TR/WCAG22/ {{мова|en|Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2}}]. Асноўныя прынцыпы даступнасьці вэб-кантэнту, якія прысутнічаюць у рэкамэндацыі, апісваюцца ніжэй: === Рэкамэндуецца === # Выкарыстоўваць даступны дызайн: #* Ужываць каляровыя схемы з высокім кантрастам, зручныя для людзей з дальтанізмам. #* Не выкарыстоўваць колер як адзіны спосаб перадачы інфармацыі. #* Выкарыстоўваць простую мову, пазьбягаць тэхнічнага жаргону. # Забясьпечваць тэкставыя альтэрнатывы для нетэкставага кантэнту: #* Дадаваць альтэрнатыўны тэкст {{код|alt}} і подпісы да большасьці выяваў. #* Дадаваць тэкставае апісаньне да любых дыяграмаў. # Ствараць лягічную й пасьлядоўную структуру: #* Выкарыстоўваць пасьлядоўныя й лягічныя загалоўкі разьдзелаў (ад другога да шостага ўзроўню). #* Ствараць правільна структураваныя табліцы, пазначаць загалоўкі. #* Не выкарыстоўваць табліцы для афармленьня (замест іх {{tag|div|а}}). #* Разьмяшчаць выявы й выносныя элемэнты ўнутры адпаведных разьдзелаў, а не паміж імі. # Забясьпечваць даступнасьць навігацыі й кантэнту: #* Ствараць зьместавыя апісаньні спасылак (пазьбягаць «націсьніце тут», «гэта»). #* Абазначаць любы іншамоўны тэкст шаблёнам {{Ш2|Мова|<тэг_мовы>|<іншамоўны_тэкст_>}} #* Для датаў і часу выкарыстоўваць шаблён {{ш|Дата}}, якія забясьпечваюць машыначатэльны фармат. #* Выкарыстоўваць шаблёны для дробаў (напрыклад, {{ш|Дроб}}), а ня сымбалі Юнікоду ({{!xt|½}}), якія дрэнна працуюць з скрынрыдэрамі. #* Пазьбягаць схаванага кантэнту, даступнага толькі пры навядзеньні курсору (напрыклад, усплывальных паказак безь вялікай патрэбы). # Правільна фарматаваць сьпісы: #* Не пакідаць пустыя радкі паміж элемэнтамі сьпісу. #* Для ўстаўкі абзацу ўнутры элемэнта сьпісу выкарыстоўваць спэцыяльны шаблён {{ш|pb}}, а не {{tag|br}}. #* Для стварэньня загалоўкаў сьпісаў выкарыстоўваць звычайныя загалоўкі, а ня кропку з коскай ({{код|;}}). # Забясьпечваць даступнасьць мэдыякантэнту: #* Анімацыі павінны доўжыцца ня больш за 5 сэкундаў альбо мець элемэнты кіраваньня. #* Відэа й аўдыя павінны мець субтытры. #* Пазьбягаць старонак з празьмернай колькасьцю выяваў (ня больш за 100). # Выкарыстоўваць стандартную й сэмантычную разьметку: #* Выкарыстоўваць вікі-разьметку ({{код|<nowiki>'' ''</nowiki>}}, {{код|<nowiki>''' '''</nowiki>}}) замест {{мова|en|HTML}}-тэгаў для тыпаграфічнага вылучэньня. #* Для зьмяненьня памеру шрыфту выкарыстоўваць спэцыяльныя шаблёны, а не {{мова|en|inline}}-стылі. #* Улічваць карыстальнікаў з абмежаванай падтрымкай {{Мова|en|CSS{{рыска}}JavaScript}} (не хаваць асноўны кантэнт у згорнутых блёках). === Аргумэнтацыя === # Першачарговая мэта&nbsp;— '''зрабіць кантэнт даступным для сьляпых і слабабачачых (тых, хто выкарыстоўвае скрынрыдэры), асобаў з дальтанізмам, парушэньнямі слыху, маторнымі й кагнітыўнымі асаблівасьцямі''', павялічыць юзабіліці для ўсіх карыстальнікаў. # Лягічная структура, якасныя подпісы да выяваў, высокі кантраст і зразумелыя спасылкі робяць Вікіпэдыю зручней для кожнага карыстальніка. # Стандартызаваная, чыстая разьметка забясьпечвае правільнае адлюстраваньне ў розных браўзэрах і на розных прыладах, а таксама дазваляе свабодна паўторна выкарыстоўваць кантэнт Вікіпэдыі. # Альтэрнатыўныя тэксты, правільныя загалоўкі й сэмантычная разьметка паляпшаюць разуменьне кантэнту пошукавымі сыстэмамі, што спрыяе лепшай індэксацыі й пошукавай аптымізацыі. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 22:32, 2 лютага 2026 (+03) :{{За}}, але асабіста мне патрэбны некаторы час, каб падладзіцца да новых правілаў. [[Удзельнік:Dymitr|Dymitr]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Dymitr|гутаркі]]) 01:22, 7 лютага 2026 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ліцьвін|гутаркі]]) 10:56, 7 лютага 2026 (+03) : {{За}} – [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Tomasz Bladyniec|гутаркі]]) 15:44, 8 лютага 2026 (+03) === Вынік === Празь дзевяць дзён '''3''' «За», '''0''' «Супраць», [[Вікіпэдыя:Даступнасьць|рэкамэндацыя]] была прынятая. Дзякуй. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 12:02, 11 лютага 2026 (+03) == Уласныя дасьледваньні ўдзельніка Peisatai == Вітаю! Некаторы час таму тут быў заблякаваны назаўсёды ўдзельнік Peisatai за ўласныя дасьледваньні. Тады ён цалкам пераключыўся на іншую беларускую вікіпэдыю, у якой апантана панапісваў горы ўсялякае лухты аб быццам паходжаньні беларускіх тапонімаў і прозьвішчаў. У 99% выпадкаў напісанае ім зьяўляецца ягонымі асабістымі выдумкамі. Нажаль, тамтэйшая супольнасьць пераважна абыякава ставіцца да дзейнасьці гэтага выдумшчыка і махляра. Больш падрабязна аб праблеме напісана тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Магчыма, камусьці гэта будзе цікава. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Için warum|гутаркі]]) 20:41, 29 студзеня 2026 (+03) == Абнаўленьне правілаў хуткага выдаленьня == {{Верхняя зноска|[[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня/Праект|'''Абноўлены тэкст правіла''']]}} Вітаю. Прапаную абнавіць [[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня|крытэры хуткага выдаленьня]] дзеля спрашчэньня працы, удакладненьня й пашырэньня крытэраў і абнаўленьня састарэлых зьвестак. У якасьці прыкладу для абнаўленьня крытэраў браліся [[:en:Wikipedia:Speedy deletion|ангельскі]] й [[:ru:Википедия:Критерии быстрого удаления|расейскі]] варыянты. Абнаўленьне паскорыць і спросьціць працу ўдзельнікаў і адміністратараў, удакладніць і ўпарадкуе правілы, актуалізуе правілы ў адпаведнасьці з сучаснымі тэндэнцыямі, палепшыць структуру й навігацыю; новыя пункты (старонкі-нападкі, відавочная рэкляма й спам, парушэньні аўтарскіх правоў, неякасны ШІ-кантэнт) дазволяць хутчэй выдаляць відавочна шкодныя старонкі. === Асноўныя зьмены зьмяшчаюць === * «касмэтычнае» абнаўленьне прэамбулы: *# дробныя зьмены афармленьня, *# бягучы разьдзел «Агульныя правілы» аб’яднаны з прэамбулай; * створаны новы разьдзел «Намэнклятура», які ўдакладняе выкарыстаньне абрэвіятураў; * створаны новы разьдзел «Запыт хуткага выдаленьня», у якім тлумачыцца як намінаваць старонкі ў розных прасторах назваў на выдаленьне; * разьдзел «Крытэры хуткага выдаленьня» выключаны, крытэры вынесеныя ў асобныя разьдзелы; :* кожны крытэр мае асобнае перанакіраваньне для спрашчэньня працы й абноўлены шаблён для капіяваньня; :* абноўлены праект шаблёну можна паглядзець [[Шаблён:Хутка выдаліць/пясочніца|тут]], параўнаць з існым [[Шаблён:Хутка выдаліць/тэсты|тут]]. * створаны новы разьдзел «Гісторыя», у якім зьмяшчаецца сьпіс састарэлых крытэраў; * у разьдзел «Глядзіце таксама» дададзены шаблён {{Ш|Дапамога}}. === Асноўныя зьмены ў крытэрах === * '''Агульныя:''' у А3 дададзеныя старонкі-містыфікацыі; А6 пашыраны, цяпер ён улучае ўсё старонкі, якія залежаць ад выдаленых; А7 пашыраны да нямэтавага выкарыстаньня ўсіх старонак; створаныя новыя пункты А8—12. * '''Артыкулы:''' АРТ6 выключаны, бо быў перанесены ў А10. * '''Перанакіраваньні:''' П1 выключаны, бо быў перанесены ў А6; П2 пашыраны да перанакіраваньняў паміж усімі прасторамі назваў. * '''Файлы:''' {{Нататка|бязь зьменаў}}. * '''Катэгорыі:''' {{Нататка|бязь зьменаў}}. * '''Шаблёны:''' створаны новы крытэр і новы пункт Ш1 для падстаронак шаблёнаў і модуляў, якія не выкарыстоўваюцца. * '''Старонкі ўдзельнікаў:''' У2 выключаны ў сувязі са зьменай мэханізмаў Вікіпэдыі; створаныя новыя пункты У3—4. === Ніжэй паказаныя больш падрабязныя прапанаваныя зьмены ў правілах === <div style="background: var(--background-color-neutral); padding: 8px; margin-top: 8px; color: var(--color-base);"><div style="padding: 0.5rem 1rem;"> * [[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня/Праект|'''Абноўлены тэкст правіла.''']] * Простым тэкстам напісаныя пункты бязь зьменаў; * '''Тлустым'''&nbsp;— зьмененыя пункты; * <s>Закрэсьленым</s>&nbsp;— выключаныя пункты; * {{Нататка|(n)}}&nbsp;— новыя пункты. ---- {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Агульныя крытэры }} * А1. Няўцямны зьмест ''(бязь зьменаў)'' * А2. Тэсты ''(бязь зьменаў)'' * '''А3. Відавочны вандалізм і відавочныя містыфікацыі''' (было ''Вандалізм'') * А4. Ідэнтычная копія выдаленай раней старонкі ''(бязь зьменаў)'' * А5. На запыт адзінага аўтара ''(бязь зьменаў)'' * '''А6. Старонкі, якія залежаць ад ужо выдаленых старонак''' (было ''Старонкі абмеркаваньня ўжо выдаленых старонак'', {{Нататка|крытэр пашыраны: цяпер ён улучае ня толькі старонкі абмеркаваньня, але і ўсе старонкі, якія залежаць ад ужо выдаленых старонак}}, аб’яднаны з П1) * '''А7. Нямэтавае выкарыстаньне старонак''' (было ''Нямэтавае выкарыстаньне старонак абмеркаваньняў, шаблёнаў, катэгорыяў'', {{Нататка|крытэр пашыраны}}) * {{Нататка|(n)}} А8. Старонкі-нападкі (новы пункт для хуткага выдаленьня любых абразьлівых і небясьпечных старонак) * {{Нататка|(n)}} А9. Офісныя дзеяньні (новы пункт для апісаньня хуткіх выдаленьняў, якія выконваюцца Фундацыяй «Вікімэдыя») * {{Нататка|(n)}} А10. Відавочная рэкляма і відавочны спам (пункт ''АРТ6 (спам)'' пашыраны й перанесены ў катэгорыю А) * {{Нататка|(n)}} А11. Відавочнае парушэньне аўтарскіх правоў (новы пункт для выдаленьня відавочных парушэньняў [[ВП:АП]]) * {{Нататка|(n)}} А12. Неякасныя старонкі, згенэраваныя ШІ (новы пункт для нізкаякасных старонак, згенэраваных вялікімі LLM-мадэлямі, без праверкі чалавекам) {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Артыкулы }} * АРТ1. Вельмі кароткія артыкулы бяз сэнсу альбо зь вельмі невялікім зьместам ''(бязь зьменаў)'' * АРТ2. Артыкулы не па-беларуску ці машынны пераклад ''(бязь зьменаў)'' * АРТ3. Артыкулы, якія складаюцца з адных спасылак ''(бязь зьменаў)'' * АРТ4. Артыкулы пра несумненна нязначныя рэчы ''(бязь зьменаў)'' * АРТ5. Артыкулы-дублікаты ''(бязь зьменаў)'' * <s>АРТ6. Спам</s> (пункт пашыраны й перанесены ў А10) {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Перанакіраваньні }} * <s>П1. Перанакіраваньні на неісныя артыкулы</s> (аб’яднаны з А6) * '''П2. Перанакіраваньні паміж прасторамі назваў''' (было ''Перанакіраваньне на прастору «Ўдзельнік:»'', {{Нататка|пункт пашыраны да перанакіраваньняў паміж усімі прасторамі назваў}}) * П3. Памылковыя перанакіраваньні ''(бязь зьменаў)'' * П4. Перанакіраваньні паміж абмеркаваньнямі ''(бязь зьменаў)'' {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Файлы }} {{Нататка|''бязь зьменаў''}} {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Катэгорыі }} {{Нататка|''бязь зьменаў''}} {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Шаблёны }} {{Нататка|''новая катэгорыя крытэраў''}} * {{Нататка|(n)}} Ш1. Падстаронкі шаблёнаў, якія не выкарыстоўваюцца (новы пункт у новым крытэры для падстаронак шаблёнаў і модуляў, якія больш не выкарыстоўваецца ці ніколі не выкарыстоўваліся ўвогуле) {{Канец схаванага блёку}} {{Пачатак схаванага блёку | загаловак = Старонкі ўдзельнікаў }} * У1. Запыт уладальніка ''(бязь зьменаў)'' * <s>У2. Старонкі абмеркаваньняў ананімных удзельнікаў</s> (выключны, {{Нататка|з 4 лістапада 2025 году Беларуская Вікіпэдыя больш не выкарыстоўвае IP-адрасы ў якасьці імёнаў незарэгістраваных удзельнікаў, гл. [[:en:Wikipedia:Temporary accounts]]}}) * {{Нататка|(n)}} У3. Старонкі ўдзельнікаў, якіх не існуе (новы пункт для выдаленьня старонак удзельнікаў, якія не існуюць у беларускай Вікіпэдыі) * {{Нататка|(n)}} У4. Старонкі ўдзельнікаў, зьмест якіх ня мае дачыненьня да Вікіпэдыі (новы пункт для выдаленьня тых старонак у асабістай прасторы, зьмест якія ня мае ніякага дачыненьня да Вікіпэдыі) {{Канец схаванага блёку}} </div></div> —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 20:12, 6 студзеня 2026 (+03) :Падтрымліваю. [[Удзельнік:Dymitr|Dymitr]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Dymitr|гутаркі]]) 21:55, 6 студзеня 2026 (+03) : Падтрымліваю. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ліцьвін|гутаркі]]) 10:14, 7 студзеня 2026 (+03) :Таксама падтрымліваю гэта. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Антон 740|гутаркі]]) 22:46, 12 студзеня 2026 (+03) === Вынік === Праз 7 дзён '''3''' «За», '''0''' «Супраць»; [[Вікіпэдыя:Крытэры хуткага выдаленьня|правілы]] й [[Шаблён:Хутка выдаліць|шаблён]] былі абноўленыя. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 23:36, 13 студзеня 2026 (+03) == [[ВП:КХВ]] 2 == Прашу адміністратараў ([[Удзельнік:Bocianski|Bocianski]], [[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]]) зьвярнуць увагу на катэгорую [[:Катэгорыя:Вікіпэдыя:Кандыдатуры на хуткае выдаленьне]] й выдаліць непатрэбныя старонкі. Вялікі дзякуй. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 13:53, 2 студзеня 2026 (+03) : Застаўся толькі артыкул [[Падклет]], бо гэта распаўсюджаны тэрмін. Спадзяюся, што хтосьці дапоўніць. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Ліцьвін|гутаркі]]) 17:06, 2 студзеня 2026 (+03) :: Дзякуй вялікі. —[[Удзельнік:0000~62835~P|0000~62835~P]] ([[Гутаркі ўдзельніка:0000~62835~P|гутаркі]]) 17:38, 2 студзеня 2026 (+03) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 00:59, 24 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&oldid=29972868 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Прастаўляйце інтэрвікі == А што, у гэтым разьдзеле інтэрвікі ў новых артыкулах ужо прастаўляць ня трэба? [[Удзельнік:Taravyvan Adijene|Taravyvan Adijene]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Taravyvan Adijene|гутаркі]]) 12:13, 19 лютага 2026 (+03) == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|гутаркі]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Гутаркі ўдзельніка:MediaWiki message delivery|гутаркі]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Вікісустрэча ЦУЭ-2026 == Прывітаначкі, зьбіраюся на [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2026 Сустрэчу Вікімэдыі Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы-2026], якая пройдзе 18-20 верасьня ў Румыніі. Маю досьвед папярэдняга ўдзелу ў Вікісустрэчы ЦУЭ ў [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vitaly_Zdanevich_at_Wikimedia_CEE_Meeting_2024 2024] гаду у якасьці выступоўцы, быў у [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vitaly_Zdanevich_at_Wikimedia_CEE_Meeting_2025 2025] таксама. Тут планую лекцыю пра [https://gitlab.com/vitaly_zdanevich_wikimedia свае праграмкі]. Гэта мой запыт з прошлага года https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/Вікіпэдыя:Форум/Архіў_20#Вікісустрэча_ЦУЭ-2025. Напісаў гэта для галасавання, стаўце падабайкі хто за мяне. [[Удзельнік:Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Vitaly Zdanevich|гутаркі]]) 07:21, 24 траўня 2026 (+03) 7cfd7ywplnvqjy3t1cnzuzag79tw8q7 10 264575 2670435 2670302 2026-05-24T07:00:07Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2670435 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 23 траўня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=MAX, DMI, FCM, HOM, ISL, DBR, NIO, TAZ, ARS, VIC, SLA, BSH, DNE, BAT, BAR, NAF <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_MAX=6 | нічыі_MAX=3 |паразы_MAX=0 |мз_MAX=19 |мп_MAX=5 |перамогі_DMI=5 | нічыі_DMI=2 |паразы_DMI=1 |мз_DMI=13 |мп_DMI=8 |перамогі_FCM=5 | нічыі_FCM=1 |паразы_FCM=3 |мз_FCM=15 |мп_FCM=11 |перамогі_HOM=4 | нічыі_HOM=3 |паразы_HOM=2 |мз_HOM=13 |мп_HOM=8 |перамогі_ISL=4 | нічыі_ISL=3 |паразы_ISL=2 |мз_ISL=12 |мп_ISL=8 |перамогі_DBR=4 | нічыі_DBR=2 |паразы_DBR=3 |мз_DBR=12 |мп_DBR=6 |перамогі_NIO=4 | нічыі_NIO=2 |паразы_NIO=2 |мз_NIO=8 |мп_NIO=4 |перамогі_TAZ=3 | нічыі_TAZ=4 |паразы_TAZ=2 |мз_TAZ=13 |мп_TAZ=9 |перамогі_ARS=2 | нічыі_ARS=5 |паразы_ARS=2 |мз_ARS=12 |мп_ARS=14 |перамогі_VIC=2 | нічыі_VIC=4 |паразы_VIC=3 |мз_VIC=6 |мп_VIC=9 |перамогі_SLA=2 | нічыі_SLA=3 |паразы_SLA=3 |мз_SLA=6 |мп_SLA=8 |перамогі_BSH=3 | нічыі_BSH=0 |паразы_BSH=6 |мз_BSH=10 |мп_BSH=16 |перамогі_DNE=1 | нічыі_DNE=4 |паразы_DNE=3 |мз_DNE=7 |мп_DNE=12 |перамогі_BAT=1 | нічыі_BAT=3 |паразы_BAT=4 |мз_BAT=4 |мп_BAT=7 |перамогі_BAR=1 | нічыі_BAR=2 |паразы_BAR=5 |мз_BAR=6 |мп_BAR=18 |перамогі_NAF=0 | нічыі_NAF=3 |паразы_NAF=6 |мз_NAF=5 |мп_NAF=18 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]] |назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]] |назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] |назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]] |назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]] |назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]] |назва_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дняпро]] |назва_DBR=[[Дынама Берасьце]] |назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] |назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]] |назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]] |назва_MAX=[[МЛ Віцебск]] |назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] |назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]] |назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]] |назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL1Q |вынік2=ECL1Q |вынік14=RPO |вынік15=REL |вынік16=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CL1Q=green2|тэкст_CL1Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL1Q=yellow1 |тэкст_ECL1Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Першы кваліфікацыйны раўнд|Першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> 2c142p9txklxbwp16pespgb5oxn8w2a 0 265013 2670342 2667388 2026-05-23T15:29:47Z ~2026-30902-89 97759 /* Паходжаньне */ 2670342 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Любарт |лацінка = Lubart |арыгінал = Lubert <br> Lubart |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Люб|Lubo]] + [[Бэрт|Bert]] <br> Lubo + [[Гардзь|Hart]] |варыянт = Любэрт, Любард, Люпарт, Лібэрт, Лібарт, Ліпарт, Лебарт, Лепарт |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Любарт''' (''Лібарт'', ''Любард'', ''Люпарт'', ''Лебарт'', ''Лепарт''), '''Любэрт''' (''Лібэрт'', ''Лібарт'', ''Ліпарт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Любэрт (Lubert<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 17.</ref><ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 848.</ref><ref>Linnartz F. Rheinische Personen- und Familiennamen des 15. Jahrhunderts untersucht auf Grund der Fehde- und Geleitsregister der Stadt Köln von 1408 bis 1480. — Köln, 1930. [https://www.google.by/books/edition/Rheinische_Personen_und_Familiennamen_de/RFUVAQAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&dq=%22+(+Chlodobert+)+Lubert++%22&printsec=frontcover S. 37].</ref>) або Любарт (Liubhart, Lubartus<ref>Schaar J. Woordenboek van voornamen. — Utrecht, 1984. S. 249.</ref><ref name="Dijkstra-1911-242">Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jPjO01yS_rcC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 242].</ref>, Lubart<ref name="Dijkstra-1911-242"/><ref name="SEMSNO-1997-159">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 159.</ref>, Liubardus<ref name="Morlet-1971-158">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 158.</ref>) і Берэтлюб (Beretliub) або Гартліб (Hartlib) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubhart#v=snippet&q=Liubhart&f=false S. 292, 755, 1025].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Люб|-люб-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Любейка]], [[Любень]], [[Любш]]; германскія імёны Liubbecha, Luben, Lubisch) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] liufs<ref name="Morlet-1971-158"/>, германскага leuba, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'<ref name="SEMSNO-1997-159"/>, аснова [[Бэрт|-берт- (-бэрт-, -барт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Жыбарт|Зыбарт]], [[Кібарт]], [[Эйбарт]]; германскія імёны Siebart, Kibart, Eibert) — ад германскага berhta 'яркі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 16.</ref>, а аснова [[Гардзь|-гард- (-гарт-, -арт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бэйнарт]], [[Леанард|Ленарт]], [[Мэйнарт]]; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 61.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 123.</ref>. Германскае паходжаньне імя Любарт (Lubart), а таксама Любэрт (Lubert) і Лібэрт (Libert) ды іншых формаў (Lupert, Lephard, Libard, Lipard, Liphard, Liphart; Lubard, Lubhard, Lupard), якія гістарычных бытавалі ў Польшчы, сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]]<ref name="SEMSNO-1997-159"/>. Гоцкае паходжаньне імя Любарт адзначаў яшчэ прафэсар [[Тарту|Дэрпцкага]] ўнівэрсытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Грэвінк||ru|Гревингк, Константин Иванович}} з спасылкай на нямецкага лінгвіста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Леа Маер|Леа Маера|de|Leo Meyer (Sprachforscher)}}<ref> Über heidnische Gräber Russisch Litauens und einiger benachbarter Gegenden, insbesondere Lettlands und Weissrusslands / von C. Grewingk. — Dorpat, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HDdQF4Sj-moC&q=Lubart%20liub#v=snippet&q=Lubart%20liub&f=false S. 93]</ref>. Адпаведнасьць імя Любарт германскаму імю Liubbert прызнае летувіскі лінгвіст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёзас Юркенас||lt|Juozas Jurkėnas}}<ref>Юркенас, Ю. Основы балтийской и славянской антропонимики. — Вильнюс, 2003. С. 37.</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Любарт складаецца з асноваў -люб- і [[Рад|-рад- (-рат-)]] (імёны ліцьвінаў [[Радзівіл (імя)|Радзівіл]], [[Ратаўт|Раталт]], [[Конрад]]; германскія імёны Ratwilius, Rattolt, Konrad), якая паходзіць ад германскага rad- 'рада'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Такім парадкам, імя Любарт (Liubarat<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Liubarat#v=snippet&q=Liubarat&f=false S. 1028].</ref>) азначае «рада міласьці»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Гісторык [[Павал Урбан]] у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што аўтар хронікі Ўсходняй [[Фрызія|Фрызіі]] пад 1422 годам упамінае Любарта з [[Шмаленбург]]у (''Lubbert tho Schmalenbrugge''<ref>Veteris aevi analecta, seu vetera monumenta. T. 4. — Hagae-Comitum, 1738. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hAc0N4Of65EC&q=Lubbert+tho+Schmalenbrugge#v=snippet&q=Lubbert%20tho%20Schmalenbrugge&f=false P. 214].</ref>), а пад 1417 годам — іншага Любарта зь [[Мюнстэр (Вэстфалія)|Мюнстэру]]. Апроч таго, па 1328 годзе магістар Любарт Бол дзеіў у адной зь філіяў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]], што месьцілася ў месьце [[Утрэхт (горад)|Утрэхце]] ([[Нідэрлянды]])<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 47.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Любарт (Любэрт): ''Lubart / Lubert'' (1420 год)<ref>[https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Lubart+Lubert#v=snippet&q=Lubart%20Lubert&f=false S. 53].</ref>. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] (Прусія) адзначалася прозьвішча Lubert<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=LUBERT&ofb=russ&modus=&lang=de LUBERT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Германскае імя Lubbert бытавала ў XV ст. у [[Рыга|Рызе]]<ref>Siliņa-Piņķe R. Rufnamen in Riga im 15. Jahrhundert: Überlegungen über eine schichtenspezifische Namengebung // Die Stadt und ihre Namen. Bd. 2, 2013. S. 243.</ref>. У Польшчы ў XVI—XVIII стагодзьдзях адзначаліся прозьвішчы Lubart, Lubartowa (жаночае), Lubartowicz, Lubartówna (жаночае), Luberda, Luberdowicz, Luberta, Lubertowicz<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 363.</ref>. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] бытавала прозьвішча Lubart<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=LUBART&ofb=memelland&modus=&lang=de LUBART], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: ''Любартъ Кгедиминовичь'' (8 сьнежня 1322 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 21.</ref>; ''от князя от [[Кейстут|Кестутя]] и от князя от Либорта у Торунь к местычемъ'' (па 1341 годзе)<ref>[https://web.archive.org/web/20210514173508/http://starbel.by/dok/d069.htm Послание литовских князей Кейстута и Любарта жителям Торуни (после 1341)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 23.</ref>; ''Lubardus filius Gedimini ducis Litwanorum'' ([[Хроніка Яна з Чарнкова]] пад 1349 годам)<ref>Monumenta Poloniae historica. Pomniki dziejowe polski. T. 2. — Lwów, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=AUghAQAAMAAJ&q=%40Lubardus#v=snippet&q=%40Lubardus&f=false S. 629].</ref>; ''оже я князь [[Яўнут|Еоунутии]], и Кистюти, и Любартъ'' (1352 год)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 30.</ref>; ''Nobilibus viris Oligerdo Magno et Kenstuto ac Lubardo fratribus ducibus Lituanorum'' (23 кастрычніка 1373 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20210511070032/http://starbel.by/dok/d070.htm Послание папы Григория XI в.к.л. Ольгерду с призывом принять католичество (1373)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Lubertus Lytwanus'' (1376 год)<ref name="Urban-2001-168">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 168.</ref>; ''Lunardus dux Lituanorum'' (29 верасьня 1377 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241127042646/http://starbel.by/dok/d042.htm Послание короля Польши и Венгрии Людовика о положении в Подольской земле (1377)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Feodor Lubhard, dei gracia dux luciensis'' (22 траўня 1386 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 2.</ref>; ''olim domino Lubardo, duci wlodimiriensi'' (4 лістапада 1386 году<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 5.</ref>, 4 лістапада 1393 году<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 15.</ref>); ''dux magnus Lubarth''<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 7.</ref> (4 лістапада 1386 году); ''das Luwburten was gewest'' ([[Мэмарыял Вітаўта]], 1390 год)<ref>[[Алег Ліцкевіч|Лицкевич О. В.]] «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 265.</ref>; ''Lubart'' ([[Хроніка Віганда]]<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 618].</ref>, 18 студзеня 1401 году<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 72].</ref>, 1420 год<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Lubart#v=snippet&q=Lubart&f=false S. 420].</ref>); ''non Luberti in Lutzik''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Luberti#v=snippet&q=Luberti&f=false S. 111].</ref>, ''Lubertus''<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Lubertus#v=snippet&q=Lubertus&f=false S. 115].</ref> ([[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга]]); ''Lubarth''{{Заўвага|Паводле [[Паходжаньне караля Ягайлы і Вітаўта, князёў Літвы|Origo regis Jagyelo et Wytholdi ducum Lithuanie]]}} або ''Любортъ''{{Заўвага|Паводле [[Віленскі летапіс|Віленскага сьпісу]]}} ([[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх]]); ''Lubarth'' ([[Ян Длугаш]])<ref>Joannis Długossii seu longini canonici Cracoviensis Historiae Polonicae libri XII. T. 3. L. 9, 10. — Cracoviae, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ONvkM5EkcLYC&q=Lubarth#v=snippet&q=Lubarth&f=false P. 406, 500].</ref>; ''Любортъ'' ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]]<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A&f=false С. 72].</ref> і [[Сафійскі першы летапіс]]<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gc5hAAAAcAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8A&f=false С. 235].</ref>); ''оть князя Луцкого и Володимерского Люборта Кгедиминовича'' (14 лютага 1498 году)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 20.</ref>; ''Любордъ Гедимановичь''<ref>ПСРЛ. Т. 10. — СПб., 1885. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8mBKAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8A+%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8A%20%D0%93%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 221].</ref> ([[Ніканаўскі летапіс]]); ''homines… Lvborth [[Рамейка|Romeykovicz]]'' (27 сакавіка 1507 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 726.</ref>; ''Балътромеи Любортовичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>; ''люди… а Петьковых Любортовича сыновъ Амъброжейца а Матейца'' (4 лютага 1541 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|229к}} P. 120.</ref>; ''люди приставенства [[Лейпуны|лепунского]]… Любортъ [[Вештар|Воишторович]]'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 15.</ref>; ''Балтромей Любортовичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1346].</ref>; ''gruntu ziemianina Krola Jmść. [[Дзьвінск|Dyneborskiego]] Liberta Rybindera'' (4 жніўня 1600 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 29. — Витебск, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_JROAQAAMAAJ&q=Liberta#v=snippet&q=Liberta&f=false С. 112].</ref>; ''Samuel Lubarthowicz Sanguszko Kowelski'' (20 траўня 1606 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 154.</ref>; ''Jan Libert''<ref>Rejestry popisowe pospolitego ruszenia szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1621 r. — Warszawa, 2015. S. 72.</ref>, ''Stanisław Libert''<ref>Rejestry popisowe pospolitego ruszenia szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1621 r. — Warszawa, 2015. S. 78.</ref> (1621 год); ''подъ Лепартомъ волока одна'' (21 студзеня 1636 году)<ref>Вестник Западной России. Т. 4, 1866. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=4ZMZAAAAYAAJ&q=%D0%9B%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 3].</ref>; ''Libert'' (1636 год)<ref>Paknys M. Vilniaus miestas ir miestieèiai 1636 m.: namai, gyventojai, sveèiai. — Vilnius, 2006. P. 147.</ref>; ''Lenart Lubort na miejscu matki swej Raginy Lubortowej'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 3. — Warszawa, 2015. S. 375.</ref>; ''Lubart… Lubarth… Lupart'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 167.</ref>; ''Его Милости Геронима Любартовича Санъкгушки на [[Смалянскі замак|Белымъ Ковлю]]'' (29 траўня 1682 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 28. — Витебск, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=r5FOAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 196].</ref>; ''Aleksander [[Дорг (імя)|Dargiewicz]] z Lubortów… Andrzej [[Вісбар|Wizbor]] na miejscu P. Dawida Luborta i z przykupli z Lubortów dym'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 125.</ref>; ''po Kowalu i Lubarcie'' (1712 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 27. — Витебск, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8HBmAAAAcAAJ&q=Lubarcie#v=snippet&q=Lubarcie&f=false С. 164].</ref>; ''David Libertowicz'' (21 студзеня 1759 году<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1758-1760.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1758—1760 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref> і 4 студзеня 1788 году<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_mirties_1788.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1788 m. mirties įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>); ''Jur Grygul Lubartowey syn'' (25 сакавіка 1766 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Jur+Grygul#v=snippet&q=Jur%20Grygul&f=false С. 150].</ref>; ''Symon Lebard'' (1784 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=%40Lebard#v=snippet&q=%40Lebard&f=false С. 515].</ref>; ''Luberty'' (1784 год)<ref>Ukmergės dekanato vizitacija 1784 m. Fontes Historiae Lituaniae. Wol. VIII. — Vilnius, 2009. P. 158.</ref>; ''Michal Lubertt Kolyska'' (1796 год)<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 186.</ref>; ''Elżbieta Lubert'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Lubert&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Plusy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ignacy Edward Lubartt'' (1804 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=Lubartt&search_lastname2=&from_date=&to_date= Remigoła], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Stanislaw Lipart'' (1808 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Lipart&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Bijuciszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Lubartowicz'' (1836 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Lubartowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Mosty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Klara Libartowicz'' (1837 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Libartowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Mosty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Libertowicz'' (1861 год)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/werki_1861.pdf Spis miejscowości oraz nazwisk mieszkańców parafii werkowskiej w 1861 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>; ''Lubart'' (1913 год)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/parafia_niemenczynska_1913r.pdf Parafia niemenczyńska w 1913 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>. == Носьбіты == * [[Любарт]] (у праваслаўі Дзьмітры; 1299—1384?) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], князь [[Валынь|валынскі]] * [[Любэрт Гаўтцыльт]] (1347—1417) — [[Флямандыя|флямандзкі]] манарх, матэматык, астроляг і [[містык]] * Балтрамей Любартавіч — [[Расены|расенскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Станіслаў Бартламеевіч Любарт — расенскі [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1579 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0&f=false С. 82].</ref> * Сэбастыян і Мальхер Станіслававічы Любарты — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца паміж 1584 і 1599 гадамі<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0&f=false С. 132].</ref> * Якуб і Стэфан Любэртовічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1586 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 194].</ref> * Ян Любарт — жыхар [[Дрысьвяты (вёска)|Дрысьвятаў]] ([[Браслаўскі павет]]), які ўпамінаецца ў 1779 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230806211721/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/979-drisvyaty-1-inventar-1779-g-iosif-gilzena Дрисвяты −1 инвентарь 1779 г. Иосиф Гильзена], Архіў гісторыка Анішчанкі, 17 лютага 2018 г.</ref> * Адам Любарт Калышка — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, судзьдзя земскі [[вількамір]]скі ў 1792—1793 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, tom I: Województwo wileńskie. XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2004. S. 480.</ref> * Дамінік Любарт Калышка — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, будаўнічы [[Ліда|лідзкі]] ў 1791 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, tom I: Województwo wileńskie. XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2004. S. 315.</ref> * Антоні Любарт (''Lubart'') — уладальнік гаспадаркі ў [[Буйвідзы|Буйвідзах]] на 1938 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/l18.pdf Wykaz właścicieli nieruchomości rolnych Województwa Wileńskiego w latach 1928—1939. Część III], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> Прыдомкам Любартавіч карыстаўся [[Літва|літоўскі]] княскі род [[Сангушкі|Сангушкаў]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Lubartowicz#v=snippet&q=Lubartowicz&f=false S. 71].</ref>. Любарты (Lubart) — прыгонныя зь вёскі [[Рудавеі|Рудавеяў]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 697.</ref>. Любарты (Lubart) — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] з [[Кракаўскае ваяводзтва|Кракаўскага ваяводзтва]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 7. — Warszawa, 1937. S. 372.</ref>. Лебартовіч (''Lebartowicz''), Любартовіч (''Lubartowicz'', ''Lubortowicz'') і Любэрт (''Lubert'') — прозьвішчы, гістарычна зафіксаныя на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 40, 95—97.</ref>. На 1910 год існавала вёска Любартова (Любартава) у Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 104.</ref>. На [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] існуе вёска [[Любарты]], на [[Упіцкі павет|гістарычнай Упіччыне]] — [[Любэрты]], на [[Вількамірскі павет|гістарычнай Вількаміршчыне]] — [[Любартоў]], на [[Троцкі павет|гістарычнай Троччыне]] — [[Люберцішкі]], у былым [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] — [[Лібарты]], на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] — [[Лебартова]]. Каля [[Жытомір]]у існуе мястэчка [[Любар]] (упаміналася ў 1600 годзе як ''Любартов'')<ref>Непокупный А. П. Балто-севернославянские языковые связи. — Киев, 1976. С. 167.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Люб]] * [[Бэрт]] * [[Гардзь|Гарт]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай люб}} {{Імёны з асновай берт}} {{Імёны з асновай гард}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] gt84xfkwoelidftqxbepte4bl9bhwpn 0 265436 2670391 2668292 2026-05-23T21:06:04Z ~2026-30898-34 97764 /* Паходжаньне */ 2670391 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Люмонт |лацінка = Lumont |арыгінал = Liumunt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Лют|Liut]] + [[Мунд|Munt]] |варыянт = Людамонт, Лімунт, Лімонт, Лемант |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Люмонт''' (''Людамонт''), '''Лімонт''' (''Лімунт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Людзімунт або Лютмунт, пазьней Люмунт (Ludimunt, Liutmund, Liumunt<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Liumunt#v=snippet&q=Liumunt&f=false S. 221].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ludimunt%2C+Liutmund#v=snippet&q=Ludimunt%2C%20Liutmund&f=false S. 1046].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Лют|-люд- (-лют-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Лютвін|Людвін]], [[Людкен]], [[Лютэр (імя)|Лютар]]; германскія імёны Liudwin, Luidikin, Liutar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] liuþs, leuda 'люд, людзі', а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Адпаведнасьць імя Леймант германскаму імю Liutmund (Liumunt) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 87.</ref>. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. У Польшчы ў 1684 годзе адзначалася прозьвішча Limunt<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 358.</ref>. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] ([[Прусія]]) адзначалася прозьвішча Limund<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=LIMUND&ofb=russ&modus=&lang=de LIMUND], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''три чоловеки тамо ж у Рокове: Люмонтъ'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''Михно Люмонтовичъ конь. Андреи Люмонтович з братом 4 кони''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 63.</ref>, ''Мардас Люмонтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 86.</ref> (1528 год); ''Мордас Люмонтович'' (да 1533 году)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 21.</ref>; ''панъ Ждан Люмонтович'' (1 жніўня 1540 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 4, 1535—1547. — Lwów, 1890. S. 253.</ref>; ''Жданъ Лимонтовичъ, дворьянинъ господарский, тивун Церыньский'' (4 чэрвеня 1558 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 7, 1554—1572. — Lwów, 1910. S. 253.</ref>; ''з двораниномъ его кролевское милости Жданом Михновичомъ Люмонтомъ'' (8 жніўня 1559 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|254к}} P. 49.</ref>; ''Жданъ Лимонтъ'' (16 кастрычнка 1563 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|261к}} P. 59.</ref>; ''Ждань Люмонтъ'' (20 кастрычніка 1563 году)<ref>Литовская метрика. Отд. 1—2, ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F7sKAAAAIAAJ&q=%D0%96%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C+%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%96%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C%20%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 745, 748].</ref>; ''Тымофеи Михаиловичъ Люмонтъ… Филинъ Ждановичъ Люмонтъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 358.</ref>; ''Василей Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 823.</ref>, ''Тымофей Михайловичъ Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 824.</ref>, ''Филипъ Ждановичъ Люмонтъ… Матфей Ждановичъ Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 829.</ref>, ''Война Люмонтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 830.</ref> (1567 год); ''Filip Limont — deputat z Lidy'' (10 траўня 1593 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 11. — Вильна, 1880. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OFwjAQAAMAAJ&q=Limont#v=snippet&q=Limont&f=false С. 55].</ref>; ''я Янъ Венцлавович Лимонт, возны господарски земли Жомоитское волости повонъденское'' (3 лютага 1592 году)<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 114.</ref>; ''пана Филипа Лимонта'' (25 верасьня 1596 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 128.</ref>; ''pan Limont z Lidy'' (29 студзеня 1597 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 130.</ref>; ''Филипъ Лимонтъ'' (25 красавіка і 15 траўня 1598 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 8: Акты Виленского городского суда. — Вильна, 1875. [https://books.google.by/books?id=Y8xhAAAAcAAJ&pg=PA30&dq=%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi27YPk_uP9AhXOAewKHWeJB_MQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 30, 35].</ref>; ''Mikolay Limonth, deputat z Lidy'' (2 ліпеня 1611 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 20. — Вильна, 1893. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i_A4AQAAMAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false С. 223—224].</ref>; ''Филимон Иванович Лимонт'' (8 жніўня 1624 году)<ref>Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна, Трок, православных монастырей, церквей и по разным предметам. Ч. 2. — Вильно, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=qn4ZAAAAYAAJ&q=%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 152].</ref>; ''Mikołay Limunt… Leon Limunt''<ref>Acta interregni post mortem serenissimi & gloriosissimi olim Sigismundi Tertii, regis Poloniae. — Cracoviae, 1633. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6jRNAAAAcAAJ&q=Limunt#v=snippet&q=Limunt&f=false S. 28].</ref>, ''Jan Limonth''<ref>Acta interregni post mortem serenissimi & gloriosissimi olim Sigismundi Tertii, regis Poloniae. — Cracoviae, 1633. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6jRNAAAAcAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false S. 32].</ref> (8 лістапада 1632 году); ''Limont'' (1636 год)<ref>Paknys M. Vilniaus miestas ir miestieèiai 1636 m.: namai, gyventojai, sveèiai. — Vilnius, 2006. P. 135.</ref>; ''мене Мартина Лимонта'' (6 кастрычніка 1642 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 225].</ref>; ''per Venerabilem D. Nicolaum Limont'' (1648 год)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacijų aktai 1611—1651 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. XI, 2011. P. 283.</ref>; ''Augustin Limont'' (23 кастрычніка 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 340.</ref>; ''po śmierci ur. Anny Zowianki [s] Limontowej'' (16 кастрычніка 1657 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 81.</ref>; ''ur. Marcina Limunta [s], sędziego ziemskiego lidzkiego, starosty naszego wasiliskiego'' (6 верасьня 1658 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 241.</ref>; ''Marcin Limont na miejscu… Augustyna Rymkiewicza Limonta'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 3. — Warszawa, 2015. S. 364.</ref>; ''Piotr Limont'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo nowogródzkie 1690 r. — Warszawa, 2002. S. 58.</ref>; ''J.M. Pan Limont koniuszy powiatu lidzkiego sami'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 271.</ref>; ''п. Лимонта'' (1711 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 21. — Витебск, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=U5ROAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 43].</ref>; ''Marianna Limontt'' (1738 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Limontt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Andrzej Limontowicz'' (1772 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=S&exac=&search_lastname=Limontowicz&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=S&rpp1=&ordertable= Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Cecylia Limant'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Limant&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Połoneczka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Міхна і Андрэй Люмонтавічы — [[Наваградак|наваградзкія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * [[Мардас]] Люмонтавіч — [[Высокі Двор|высакадворскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Балтрамей Люмонтавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&dq=%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjVxqrk3tWCAxVN2aQKHRzsA8sQ6AF6BAgHEAI P. 203].</ref> * Ждан Люмонтавіч (Лімонтавіч) — дзяржаўны дзяяч ВКЛ, [[цырын]]скі [[цівун]] у 1540—1558 гадох * Ждан Міхнавіч Люмонт — [[ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў 1559 і 1563 гадох * Васілей, Тымафей Міхайлавіч, Філіп Жданавіч і Мацьвей Жданавіч Люмонты — баяры [[Наваградзкі павет|Наваградзкага павету]], якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1567 году * [[Война]] Люмонтавіч — баярын Наваградзкага павету, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1567 году * Ян Венцлававіч Лімантовіч — [[Расены|расенскі]] [[зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1591 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 16.</ref> * Амбражэй і Рыгор Вацлававічы Лімонты — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1600 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 262].</ref> * Лявон Лімунт — [[электар]] караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]] ад [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="Borkowski-1910-118">Dunin Borkowski J., Dunin Wąsowicz M. Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 1 (1908—1909). — Lwów, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Pq0EAAAAIAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false S. 118].</ref> * Марцін Лімант — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, [[Кашталяны віцебскія|кашталян віцебскі]] і староста [[Васілішкі|васілішкаўскі]], электар Уладзіслава Вазы ад [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Мікалай Лімунт — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, войскі [[Ліда|лідзкі]], электар Уладзіслава Вазы ад Віленскага ваяводзтва<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Ян Лімонт — электар Уладзіслава Вазы ад [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Бартламей Люмонт — [[вількамір]]скі зямянін, які ўпамінаецца ў 1624 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 9. ― Вильна, 1912. С. 421.</ref> * Павал, Грышка, Пётар, Філіп, Трафім, Міхаіл, Юрка, Габрусь, Лаўрэн, Васіль і Флор Ліманты — жыхары вёсак [[Хлапішча]], [[Серамовічы|Серамовічаў]] і [[Юравічы (неадназначнасьць)|Юравічаў]] ([[Наваградзкае ваяводзтва]]), якія ўпамінаюцца ў 1756 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/267-inventar-polonka-novogrudskoe-voevodstvo-1756 Инвентарь Полонка Новогрудское воеводство. 1756]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 15 жніўня 2015 г.</ref> * Мікалай Лімонт (1904—1933) — [[беларусы|беларус]] зь [[Мір (мястэчка)|Міру]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index12.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Смоленской обл.</ref> * Нікіфор Лемантовіч (1906—?) — беларус з ваколіцаў [[Радашкавічы|Радашкавічаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index12.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Мікалай Лемантовіч (1914—?) — беларус з ваколіцаў Радашкавічаў, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Люмантовічы (Lumontowicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 8. — Warszawa, 1937. S. 19.</ref>. На 1884—1909 гады існаваў [[фальварак]] Лімантаўшчына ў Наваградзкім павеце Менскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/233 S. 233].</ref><ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 106.</ref>. У [[Менск]]у існуе гістарычная мясцовасьць [[Людамонт]]. == Глядзіце таксама == * [[Лют]] * [[Мунд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай люд}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] sez2ly0v36cb5p01g57iex9ypao6t3v 2670392 2670391 2026-05-23T21:06:22Z ~2026-30898-34 97764 2670392 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Люмонт |лацінка = Lumont |арыгінал = Liumunt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Лют|Liut]] + [[Мунд|Munt]] |варыянт = Людамонт, Лімунт, Лімонт, Лімант, Лемант |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Люмонт''' (''Людамонт''), '''Лімонт''' (''Лімунт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Людзімунт або Лютмунт, пазьней Люмунт (Ludimunt, Liutmund, Liumunt<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Liumunt#v=snippet&q=Liumunt&f=false S. 221].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ludimunt%2C+Liutmund#v=snippet&q=Ludimunt%2C%20Liutmund&f=false S. 1046].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Лют|-люд- (-лют-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Лютвін|Людвін]], [[Людкен]], [[Лютэр (імя)|Лютар]]; германскія імёны Liudwin, Luidikin, Liutar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] liuþs, leuda 'люд, людзі', а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Адпаведнасьць імя Леймант германскаму імю Liutmund (Liumunt) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1964. P. 87.</ref>. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. У Польшчы ў 1684 годзе адзначалася прозьвішча Limunt<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 358.</ref>. У ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] ([[Прусія]]) адзначалася прозьвішча Limund<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=LIMUND&ofb=russ&modus=&lang=de LIMUND], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''три чоловеки тамо ж у Рокове: Люмонтъ'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''Михно Люмонтовичъ конь. Андреи Люмонтович з братом 4 кони''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 63.</ref>, ''Мардас Люмонтовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 86.</ref> (1528 год); ''Мордас Люмонтович'' (да 1533 году)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 21.</ref>; ''панъ Ждан Люмонтович'' (1 жніўня 1540 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 4, 1535—1547. — Lwów, 1890. S. 253.</ref>; ''Жданъ Лимонтовичъ, дворьянинъ господарский, тивун Церыньский'' (4 чэрвеня 1558 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 7, 1554—1572. — Lwów, 1910. S. 253.</ref>; ''з двораниномъ его кролевское милости Жданом Михновичомъ Люмонтомъ'' (8 жніўня 1559 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|254к}} P. 49.</ref>; ''Жданъ Лимонтъ'' (16 кастрычнка 1563 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|261к}} P. 59.</ref>; ''Ждань Люмонтъ'' (20 кастрычніка 1563 году)<ref>Литовская метрика. Отд. 1—2, ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F7sKAAAAIAAJ&q=%D0%96%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C+%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%96%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8C%20%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 745, 748].</ref>; ''Тымофеи Михаиловичъ Люмонтъ… Филинъ Ждановичъ Люмонтъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 358.</ref>; ''Василей Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 823.</ref>, ''Тымофей Михайловичъ Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 824.</ref>, ''Филипъ Ждановичъ Люмонтъ… Матфей Ждановичъ Люмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 829.</ref>, ''Война Люмонтовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 830.</ref> (1567 год); ''Filip Limont — deputat z Lidy'' (10 траўня 1593 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 11. — Вильна, 1880. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OFwjAQAAMAAJ&q=Limont#v=snippet&q=Limont&f=false С. 55].</ref>; ''я Янъ Венцлавович Лимонт, возны господарски земли Жомоитское волости повонъденское'' (3 лютага 1592 году)<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 114.</ref>; ''пана Филипа Лимонта'' (25 верасьня 1596 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 128.</ref>; ''pan Limont z Lidy'' (29 студзеня 1597 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 130.</ref>; ''Филипъ Лимонтъ'' (25 красавіка і 15 траўня 1598 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 8: Акты Виленского городского суда. — Вильна, 1875. [https://books.google.by/books?id=Y8xhAAAAcAAJ&pg=PA30&dq=%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi27YPk_uP9AhXOAewKHWeJB_MQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 30, 35].</ref>; ''Mikolay Limonth, deputat z Lidy'' (2 ліпеня 1611 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 20. — Вильна, 1893. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i_A4AQAAMAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false С. 223—224].</ref>; ''Филимон Иванович Лимонт'' (8 жніўня 1624 году)<ref>Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна, Трок, православных монастырей, церквей и по разным предметам. Ч. 2. — Вильно, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=qn4ZAAAAYAAJ&q=%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 152].</ref>; ''Mikołay Limunt… Leon Limunt''<ref>Acta interregni post mortem serenissimi & gloriosissimi olim Sigismundi Tertii, regis Poloniae. — Cracoviae, 1633. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6jRNAAAAcAAJ&q=Limunt#v=snippet&q=Limunt&f=false S. 28].</ref>, ''Jan Limonth''<ref>Acta interregni post mortem serenissimi & gloriosissimi olim Sigismundi Tertii, regis Poloniae. — Cracoviae, 1633. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6jRNAAAAcAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false S. 32].</ref> (8 лістапада 1632 году); ''Limont'' (1636 год)<ref>Paknys M. Vilniaus miestas ir miestieèiai 1636 m.: namai, gyventojai, sveèiai. — Vilnius, 2006. P. 135.</ref>; ''мене Мартина Лимонта'' (6 кастрычніка 1642 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 225].</ref>; ''per Venerabilem D. Nicolaum Limont'' (1648 год)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacijų aktai 1611—1651 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. XI, 2011. P. 283.</ref>; ''Augustin Limont'' (23 кастрычніка 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 340.</ref>; ''po śmierci ur. Anny Zowianki [s] Limontowej'' (16 кастрычніка 1657 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 81.</ref>; ''ur. Marcina Limunta [s], sędziego ziemskiego lidzkiego, starosty naszego wasiliskiego'' (6 верасьня 1658 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 241.</ref>; ''Marcin Limont na miejscu… Augustyna Rymkiewicza Limonta'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 3. — Warszawa, 2015. S. 364.</ref>; ''Piotr Limont'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo nowogródzkie 1690 r. — Warszawa, 2002. S. 58.</ref>; ''J.M. Pan Limont koniuszy powiatu lidzkiego sami'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 271.</ref>; ''п. Лимонта'' (1711 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 21. — Витебск, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=U5ROAQAAMAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 43].</ref>; ''Marianna Limontt'' (1738 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Limontt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Andrzej Limontowicz'' (1772 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=S&exac=&search_lastname=Limontowicz&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=S&rpp1=&ordertable= Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Cecylia Limant'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Limant&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Połoneczka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Міхна і Андрэй Люмонтавічы — [[Наваградак|наваградзкія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * [[Мардас]] Люмонтавіч — [[Высокі Двор|высакадворскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Балтрамей Люмонтавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&dq=%D0%9B%D1%8E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjVxqrk3tWCAxVN2aQKHRzsA8sQ6AF6BAgHEAI P. 203].</ref> * Ждан Люмонтавіч (Лімонтавіч) — дзяржаўны дзяяч ВКЛ, [[цырын]]скі [[цівун]] у 1540—1558 гадох * Ждан Міхнавіч Люмонт — [[ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў 1559 і 1563 гадох * Васілей, Тымафей Міхайлавіч, Філіп Жданавіч і Мацьвей Жданавіч Люмонты — баяры [[Наваградзкі павет|Наваградзкага павету]], якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1567 году * [[Война]] Люмонтавіч — баярын Наваградзкага павету, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1567 году * Ян Венцлававіч Лімантовіч — [[Расены|расенскі]] [[зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1591 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 16.</ref> * Амбражэй і Рыгор Вацлававічы Лімонты — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1600 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 262].</ref> * Лявон Лімунт — [[электар]] караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазы]] ад [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="Borkowski-1910-118">Dunin Borkowski J., Dunin Wąsowicz M. Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. 1 (1908—1909). — Lwów, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Pq0EAAAAIAAJ&q=Limonth#v=snippet&q=Limonth&f=false S. 118].</ref> * Марцін Лімант — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, [[Кашталяны віцебскія|кашталян віцебскі]] і староста [[Васілішкі|васілішкаўскі]], электар Уладзіслава Вазы ад [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Мікалай Лімунт — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, войскі [[Ліда|лідзкі]], электар Уладзіслава Вазы ад Віленскага ваяводзтва<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Ян Лімонт — электар Уладзіслава Вазы ад [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="Borkowski-1910-118"/> * Бартламей Люмонт — [[вількамір]]скі зямянін, які ўпамінаецца ў 1624 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 9. ― Вильна, 1912. С. 421.</ref> * Павал, Грышка, Пётар, Філіп, Трафім, Міхаіл, Юрка, Габрусь, Лаўрэн, Васіль і Флор Ліманты — жыхары вёсак [[Хлапішча]], [[Серамовічы|Серамовічаў]] і [[Юравічы (неадназначнасьць)|Юравічаў]] ([[Наваградзкае ваяводзтва]]), якія ўпамінаюцца ў 1756 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/267-inventar-polonka-novogrudskoe-voevodstvo-1756 Инвентарь Полонка Новогрудское воеводство. 1756]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 15 жніўня 2015 г.</ref> * Мікалай Лімонт (1904—1933) — [[беларусы|беларус]] зь [[Мір (мястэчка)|Міру]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index12.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Смоленской обл.</ref> * Нікіфор Лемантовіч (1906—?) — беларус з ваколіцаў [[Радашкавічы|Радашкавічаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index12.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Мікалай Лемантовіч (1914—?) — беларус з ваколіцаў Радашкавічаў, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Люмантовічы (Lumontowicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 8. — Warszawa, 1937. S. 19.</ref>. На 1884—1909 гады існаваў [[фальварак]] Лімантаўшчына ў Наваградзкім павеце Менскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/233 S. 233].</ref><ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 106.</ref>. У [[Менск]]у існуе гістарычная мясцовасьць [[Людамонт]]. == Глядзіце таксама == * [[Лют]] * [[Мунд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай люд}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] btuhdk1wffg14uo82lunc4gx72k6zxj 10 265448 2670439 2670304 2026-05-24T07:00:15Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2670439 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/vysshaya-liga/#/S2JsqqzJ/standings/overall/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ARS, BAR, BAT, BSH, VIC, HOM, DNE, DBR, DMI, ISL, FCM, MAX, NAF, NIO, SLA, TAZ |скарачэньне_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арс]] |скарачэньне_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Бар]] |скарачэньне_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТ]] |скарачэньне_BSH=[[Белшына Бабруйск|Бел]] |скарачэньне_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віц]] |скарачэньне_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гом]] |скарачэньне_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дня]] |скарачэньне_DBR=[[Дынама Берасьце|ДБр]] |скарачэньне_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|ДМн]] |скарачэньне_ISL=[[Іслач Менскі раён|Ісл]] |скарачэньне_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Мен]] |скарачэньне_MAX=[[МЛ Віцебск|МЛ]] |скарачэньне_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Наф]] |скарачэньне_NIO=[[Нёман Горадня|Нём]] |скарачэньне_SLA=[[Славія Мазыр|Сла]] |скарачэньне_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тар]] |назва_ARS=[[Арсэнал Койданаў|Арсэнал]] |назва_BAR=[[Баранавічы (футбольны клюб)|Баранавічы]] |назва_BAT=[[БАТЭ Барысаў|БАТЭ]] |назва_BSH=[[Белшына Бабруйск|Белшына]] |назва_VIC=[[Віцебск (футбольны клюб)|Віцебск]] |назва_HOM=[[Гомель (футбольны клюб)|Гомель]] |назва_DNE=[[Дняпро Магілёў|Дня]] |назва_DBR=[[Дынама Берасьце]] |назва_DMI=[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]] |назва_ISL=[[Іслач Менскі раён|Іслач]] |назва_FCM=[[Менск (футбольны клюб)|Менск]] |назва_MAX=[[МЛ Віцебск]] |назва_NAF=[[Нафтан Наваполацак|Нафтан]] |назва_NIO=[[Нёман Горадня|Нёман]] |назва_SLA=[[Славія Мазыр|Славія]] |назва_TAZ=[[Тарпэда-БелАЗ Жодзін|Тарпэда-БелАЗ]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 23 траўня 2026 |матч_ARS_BAR= |матч_ARS_BAT= |матч_ARS_BSH=2:0 |матч_ARS_DBR= |матч_ARS_DMI= |матч_ARS_DNE= |матч_ARS_FCM= |матч_ARS_HOM= |матч_ARS_ISL=2:2 |матч_ARS_MAX=0:3 |матч_ARS_NAF=2:0 |матч_ARS_NIO= |матч_ARS_SLA= |матч_ARS_TAZ= |матч_ARS_VIC= |матч_BAR_ARS=1:1 |матч_BAR_BAT= |матч_BAR_BSH= |матч_BAR_DBR= |матч_BAR_DMI=2:3 |матч_BAR_DNE= |матч_BAR_FCM= |матч_BAR_HOM= |матч_BAR_ISL= |матч_BAR_MAX=0:4 |матч_BAR_NAF= |матч_BAR_NIO= |матч_BAR_SLA= |матч_BAR_TAZ= |матч_BAR_VIC= |матч_BAT_ARS= |матч_BAT_BAR=3:0 |матч_BAT_BSH= |матч_BAT_DBR=0:3 |матч_BAT_DMI=0:0 |матч_BAT_DNE= |матч_BAT_FCM= |матч_BAT_HOM= |матч_BAT_ISL= |матч_BAT_MAX=1:2 |матч_BAT_NAF= |матч_BAT_NIO= |матч_BAT_SLA= |матч_BAT_TAZ= |матч_BAT_VIC= |матч_BSH_ARS= |матч_BSH_BAR= |матч_BSH_BAT= |матч_BSH_DBR=1:0 |матч_BSH_DMI= |матч_BSH_DNE=1:2 |матч_BSH_FCM= |матч_BSH_HOM=0:2 |матч_BSH_ISL= |матч_BSH_MAX= |матч_BSH_NAF=5:1 |матч_BSH_NIO= |матч_BSH_SLA= |матч_BSH_TAZ= |матч_BSH_VIC=1:0 |матч_DBR_ARS=3:0 |матч_DBR_BAR=3:0 |матч_DBR_BAT= |матч_DBR_BSH= |матч_DBR_DMI=1:2 |матч_DBR_DNE= |матч_DBR_FCM= |матч_DBR_HOM= |матч_DBR_ISL= |матч_DBR_MAX= |матч_DBR_NAF= |матч_DBR_NIO= |матч_DBR_SLA= |матч_DBR_TAZ=0:2 |матч_DBR_VIC= |матч_DMI_ARS= |матч_DMI_BAR= |матч_DMI_BAT= |матч_DMI_BSH=2:0 |матч_DMI_DBR= |матч_DMI_DNE= |матч_DMI_FCM= |матч_DMI_HOM= |матч_DMI_ISL=1:1 |матч_DMI_MAX=2:3 |матч_DMI_NAF= |матч_DMI_NIO= |матч_DMI_SLA= |матч_DMI_TAZ= |матч_DMI_VIC= |матч_DNE_ARS= |матч_DNE_BAR=0:0 |матч_DNE_BAT= |матч_DNE_BSH= |матч_DNE_DBR=1:1 |матч_DNE_DMI= |матч_DNE_FCM= |матч_DNE_HOM= |матч_DNE_ISL= |матч_DNE_MAX= |матч_DNE_NAF= |матч_DNE_NIO= |матч_DNE_SLA=0:1 |матч_DNE_TAZ=2:2 |матч_DNE_VIC= |матч_FCM_ARS=1:1 |матч_FCM_BAR= |матч_FCM_BAT=1:0 |матч_FCM_BSH=5:1 |матч_FCM_DBR= |матч_FCM_DMI= |матч_FCM_DNE= |матч_FCM_HOM=2:0 |матч_FCM_ISL= |матч_FCM_MAX= |матч_FCM_NAF=4:2 |матч_FCM_NIO=0:1 |матч_FCM_SLA= |матч_FCM_TAZ= |матч_FCM_VIC= |матч_HOM_ARS= |матч_HOM_BAR=2:3 |матч_HOM_BAT= |матч_HOM_BSH= |матч_HOM_DBR= |матч_HOM_DMI= |матч_HOM_DNE= |матч_HOM_FCM= |матч_HOM_ISL=2:0 |матч_HOM_MAX= |матч_HOM_NAF= |матч_HOM_NIO= |матч_HOM_SLA=3:1 |матч_HOM_TAZ=1:1 |матч_HOM_VIC= |матч_ISL_ARS= |матч_ISL_BAR=2:0 |матч_ISL_BAT= |матч_ISL_BSH= |матч_ISL_DBR=0:1 |матч_ISL_DMI= |матч_ISL_DNE=2:1 |матч_ISL_FCM= |матч_ISL_HOM= |матч_ISL_MAX= |матч_ISL_NAF= |матч_ISL_NIO= |матч_ISL_SLA= |матч_ISL_TAZ= |матч_ISL_VIC=3:0 |матч_MAX_ARS= |матч_MAX_BAR= |матч_MAX_BAT= |матч_MAX_BSH= |матч_MAX_DBR=0:0 |матч_MAX_DMI= |матч_MAX_DNE=5:1 |матч_MAX_FCM= |матч_MAX_HOM=0:0 |матч_MAX_ISL=1:1 |матч_MAX_NAF= |матч_MAX_NIO= |матч_MAX_SLA= |матч_MAX_TAZ= |матч_MAX_VIC= |матч_NAF_ARS= |матч_NAF_BAR= |матч_NAF_BAT=0:0 |матч_NAF_BSH= |матч_NAF_DBR= |матч_NAF_DMI= |матч_NAF_DNE=0:0 |матч_NAF_FCM= |матч_NAF_HOM=0:2 |матч_NAF_ISL= |матч_NAF_MAX= |матч_NAF_NIO= |матч_NAF_SLA=0:1 |матч_NAF_TAZ= |матч_NAF_VIC=1:1 |матч_NIO_ARS= |матч_NIO_BAR= |матч_NIO_BAT=0:0 |матч_NIO_BSH=2:1 |матч_NIO_DBR= |матч_NIO_DMI= |матч_NIO_DNE= |матч_NIO_FCM= |матч_NIO_HOM= |матч_NIO_ISL=0:1 |матч_NIO_MAX= |матч_NIO_NAF=3:1 |матч_NIO_SLA= |матч_NIO_TAZ= |матч_NIO_VIC=2:0 |матч_SLA_ARS=1:1 |матч_SLA_BAR= |матч_SLA_BAT= |матч_SLA_BSH= |матч_SLA_DBR= |матч_SLA_DMI=1:2 |матч_SLA_DNE= |матч_SLA_FCM=1:2 |матч_SLA_HOM= |матч_SLA_ISL= |матч_SLA_MAX= |матч_SLA_NAF= |матч_SLA_NIO=0:0 |матч_SLA_TAZ= |матч_SLA_VIC= |матч_TAZ_ARS=3:3 |матч_TAZ_BAR= |матч_TAZ_BAT= |матч_TAZ_BSH= |матч_TAZ_DBR= |матч_TAZ_DMI=0:1 |матч_TAZ_DNE= |матч_TAZ_FCM=3:0 |матч_TAZ_HOM= |матч_TAZ_ISL= |матч_TAZ_MAX=0:1 |матч_TAZ_NAF= |матч_TAZ_NIO=1:0 |матч_TAZ_SLA= |матч_TAZ_VIC=1:1 |матч_VIC_ARS= |матч_VIC_BAR= |матч_VIC_BAT=1:0 |матч_VIC_BSH= |матч_VIC_DBR= |матч_VIC_DMI= |матч_VIC_DNE= |матч_VIC_FCM=2:0 |матч_VIC_HOM=1:1 |матч_VIC_ISL= |матч_VIC_MAX= |матч_VIC_NAF= |матч_VIC_NIO= |матч_VIC_SLA=0:0 |матч_VIC_TAZ= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} ogoehiwnhj5e9kqhsmbhwxol2l1scg4 0 266111 2670355 2609201 2026-05-23T18:59:05Z ~2026-30898-34 97764 2670355 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Вісґайла |лацінка = Visgajła / Vishajła |арыгінал = |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Віс|Wis]] + [[Гайла (імя)|Gailo]] |варыянт = Вісагайла, Візгайла, Віжгайла, Віжгайл, Вішкіль |вытворныя = |зьвязаныя = Gelvisa }} '''Вісгайла''' (''Вісагайла'', ''Візгайла'', ''Віжгайла'', ''Віжгайл'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Гелвіса або Галвіс (Gelvisa, Galoisus) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 98, 101.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Віс|-віс- (-віз-, -веш-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Вісігерд (імя)|Вісігерд]], [[Вісімонт|Вісімунт]], [[Вішымут]]; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] wis 'мудры, абазнаны', а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Вісгайла азначае «жвавая мудрасьць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 20.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Вісігал (Вісгайл): ''Wissegal'' (1339 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Wissegal#v=snippet&q=Wissegal&f=false S. 119].</ref>, ''Wysgail'' (1394 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Wysgail#v=snippet&q=Wysgail&f=false S. 737].</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Віжгала (Wiżgała)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 363.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Vesegele'' (15 чэрвеня 1260 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241117055011/http://starbel.by/dok/d313.htm Пожалование Миндовга для Тевтонского ордена в Ливонии на всю Литовскую землю — фальсификат (1260)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''чоловекъ Визкгаило'' (22 чэрвеня 1415 году<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 495.</ref> паводле выпісу 9 чэрвеня 1614 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 383.</ref>; ''Визкгаилу семъица''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 49.</ref>, ''Визкгаилова удова''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 50.</ref>, ''Визкгаило''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 54.</ref>, ''а земля Визкгаилова''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 56.</ref> (1440—1492 гады); ''praesentibus testibus strenuis [[Таўцівіл (імя)|Towthwyl]] et Wesgal'' (1461 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 271.</ref>; ''Воитехъ Вижъкгаилъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 54.</ref>; ''Петр Визгоилович'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 108.</ref>; ''чоловекъ ихъ на имя Високгоилъ Високгоиловичъ'' (25 ліпеня 1539 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 397.</ref>; ''Високгоил'' (27 траўня 1543 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 398.</ref>; ''Matthias Wyzgayło'' (1635 год)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacijų aktai 1611—1651 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. XI, 2011. P. 156.</ref>; ''Christophorus vero Wysgayło'' (1648—1649 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacijų aktai 1611—1651 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. XI, 2011. P. 270.</ref>; ''Georgius Wizgayło, Parochus'' (1643 год)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacijų aktai 1611—1651 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. XI, 2011. P. 206.</ref>; ''Pan Paweł Wyzgayło'' (1667 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo mścisławskie 1667 r. — Warszawa, 2008. S. 56.</ref>; ''Nicolaus 3tius Wiżgaylo'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 20.</ref>; ''Wisgayły'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Jakub Wiszkil'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Wiszkil&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Plusy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Antoni Wizgieło'' (1826 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=Wizgie%C5%82o&search_lastname2=&from_date=&to_date= Troki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Візгайла — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Войцех Віжгайл — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году Візгайлы (Wizgajło) гербу [[Адравонж (герб)|Адравонж]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 320.</ref> — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род. == Глядзіце таксама == * [[Віс]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай віс}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 76mn9ayhm1hf5qm3aycbgytmz51dgpn 10 266131 2670436 2670303 2026-05-24T07:00:08Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2670436 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/pershaya-liga/ Soccerway] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 23 траўня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLO, SLU, SKA, MAL, LID, NIV, BUM, SOL, DM2, UNI, ORS, MI2, GO2, OST, BT2, VOL, SMR, OSI <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_SLO=6 | нічыі_SLO=1 |паразы_SLO=1 |мз_SLO=14 |мп_SLO=3 |перамогі_SLU=6 | нічыі_SLU=1 |паразы_SLU=1 |мз_SLU=20 |мп_SLU=11 |перамогі_SKA=5 | нічыі_SKA=2 |паразы_SKA=1 |мз_SKA=17 |мп_SKA=7 |перамогі_MAL=5 | нічыі_MAL=0 |паразы_MAL=3 |мз_MAL=11 |мп_MAL=12 |перамогі_LID=4 | нічыі_LID=1 |паразы_LID=3 |мз_LID=11 |мп_LID=12 |перамогі_NIV=4 | нічыі_NIV=1 |паразы_NIV=3 |мз_NIV=16 |мп_NIV=12 |перамогі_BUM=4 | нічыі_BUM=1 |паразы_BUM=3 |мз_BUM=13 |мп_BUM=10 |перамогі_SOL=3 | нічыі_SOL=4 |паразы_SOL=1 |мз_SOL=18 |мп_SOL=5 |перамогі_DM2=4 | нічыі_DM2=0 |паразы_DM2=2 |мз_DM2=16 |мп_DM2=8 |перамогі_UNI=3 | нічыі_UNI=2 |паразы_UNI=3 |мз_UNI=8 |мп_UNI=11 |перамогі_ORS=3 | нічыі_ORS=1 |паразы_ORS=3 |мз_ORS=8 |мп_ORS=12 |перамогі_MI2=3 | нічыі_MI2=0 |паразы_MI2=5 |мз_MI2=7 |мп_MI2=19 |перамогі_GO2=2 | нічыі_GO2=2 |паразы_GO2=3 |мз_GO2=8 |мп_GO2=8 |перамогі_OST=1 | нічыі_OST=4 |паразы_OST=3 |мз_OST=10 |мп_OST=11 |перамогі_BT2=1 | нічыі_BT2=4 |паразы_BT2=3 |мз_BT2=11 |мп_BT2=15 |перамогі_VOL=1 | нічыі_VOL=2 |паразы_VOL=5 |мз_VOL=9 |мп_VOL=15 |перамогі_SMR=0 | нічыі_SMR=3 |паразы_SMR=5 |мз_SMR=3 |мп_SMR=14 |перамогі_OSI=0 | нічыі_OSI=1 |паразы_OSI=7 |мз_OSI=8 |мп_OSI=23 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТЭ-2]] |назва_BUM=[[Паперпрам Гомель|Паперпрам]] |назва_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дынама-Менск-2]] |назва_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гомель-2]] |назва_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Ліда]] |назва_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Маладэчна-2018]] |назва_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Менск-2]] |назва_NIV=[[Ніва Доўбізна|Ніва]] |назва_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]] |назва_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічы]] |назва_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Астравец]] |назва_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА-1938]] |назва_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слонім-2017]] |назва_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]] |назва_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]] |назва_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Салігорск]] |назва_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні Ікс Лабс]] |назва_VOL=[[Хваля Пінск|Хваля]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=NL1 |вынік2=NL1 |вынік3=NL1Q |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_NL1=green2|тэкст_NL1=Павышэньне ў [[Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2026 году|Найвышэйшую лігу]] |колер_NL1Q=yellow1 |тэкст_NL1Q=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Другую лігу }}</onlyinclude> 9j9149wjvog8s2qczd1xjbpphdkw5oe 10 266132 2670440 2670305 2026-05-24T07:00:16Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2670440 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.soccerway.com/belarus/pershaya-liga/results/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= OSI, OST, BT2, ORS, GO2, DM2, LID, MAL, MI2, NIV, BUM, SOL, SKA, SLO, SLU, SMR, VOL, UNI |скарачэньне_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТ]] |скарачэньне_BUM=[[Паперпрам Гомель|Пап]] |скарачэньне_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дын]] |скарачэньне_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гом]] |скарачэньне_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Лід]] |скарачэньне_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Мал]] |скарачэньне_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Мен]] |скарачэньне_NIV=[[Ніва Доўбізна|Нів]] |скарачэньне_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Вор]] |скарачэньне_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асі]] |скарачэньне_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Аст]] |скарачэньне_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА]] |скарачэньне_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Сло]] |скарачэньне_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слу]] |скарачэньне_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Сма]] |скарачэньне_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Сал]] |скарачэньне_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні]] |скарачэньне_VOL=[[Хваля Пінск|Хва]] |назва_BT2=[[БАТЭ-2 Барысаў|БАТЭ-2]] |назва_BUM=[[Паперпрам Гомель|Паперпрам]] |назва_DM2=[[Дынама-Менск-2 (футбольны клюб)|Дынама-Менск-2]] |назва_GO2=[[Гомель-2 (футбольны клюб)|Гомель-2]] |назва_LID=[[Ліда (футбольны клюб)|Ліда]] |назва_MAL=[[Маладэчна (футбольны клюб)|Маладэчна-2018]] |назва_MI2=[[Менск-2 (футбольны клюб)|Менск-2]] |назва_NIV=[[Ніва Доўбізна|Ніва]] |назва_ORS=[[Ворша (футбольны клюб)|Ворша]] |назва_OSI=[[Асіпавічы (футбольны клюб)|Асіпавічы]] |назва_OST=[[Астравец (футбольны клюб)|Астравец]] |назва_SKA=[[СКА-1938 Менск|СКА-1938]] |назва_SLO=[[Слонім-2017 (футбольны клюб)|Слонім-2017]] |назва_SLU=[[Слуцак (футбольны клюб)|Слуцак]] |назва_SMR=[[Смаргонь (футбольны клюб)|Смаргонь]] |назва_SOL=[[Салігорск (футбольны клюб)|Салігорск]] |назва_UNI=[[Юні Ікс Лабс Менск|Юні Ікс Лабс]] |назва_VOL=[[Хваля Пінск|Хваля]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 23 траўня 2026 |матч_BT2_BUM= |матч_BT2_DM2= |матч_BT2_GO2= |матч_BT2_LID= |матч_BT2_MAL=2:3 |матч_BT2_MI2= |матч_BT2_NIV= |матч_BT2_ORS=1:2 |матч_BT2_OSI= |матч_BT2_OST= |матч_BT2_SKA= |матч_BT2_SLO= |матч_BT2_SLU= |матч_BT2_SMR=1:1 |матч_BT2_SOL= |матч_BT2_UNI= |матч_BT2_VOL= |матч_BUM_BT2=3:0 |матч_BUM_DM2= |матч_BUM_GO2= |матч_BUM_LID= |матч_BUM_MAL= |матч_BUM_MI2= |матч_BUM_NIV=0:1 |матч_BUM_ORS= |матч_BUM_OSI= |матч_BUM_OST=1:3 |матч_BUM_SKA= |матч_BUM_SLO=0:0 |матч_BUM_SLU=1:3 |матч_BUM_SMR= |матч_BUM_SOL= |матч_BUM_UNI= |матч_BUM_VOL= |матч_DM2_BT2= |матч_DM2_BUM=3:4 |матч_DM2_GO2= |матч_DM2_LID= |матч_DM2_MAL= |матч_DM2_MI2= |матч_DM2_NIV= |матч_DM2_ORS= |матч_DM2_OSI=2:0 |матч_DM2_OST= |матч_DM2_SKA= |матч_DM2_SLO= |матч_DM2_SLU= |матч_DM2_SMR= |матч_DM2_SOL= |матч_DM2_UNI= |матч_DM2_VOL=3:1 |матч_GO2_BT2=3:4 |матч_GO2_BUM= |матч_GO2_DM2= |матч_GO2_LID= |матч_GO2_MAL=2:0 |матч_GO2_MI2= |матч_GO2_NIV= |матч_GO2_ORS=0:1 |матч_GO2_OSI= |матч_GO2_OST=0:0 |матч_GO2_SKA= |матч_GO2_SLO= |матч_GO2_SLU= |матч_GO2_SMR= |матч_GO2_SOL= |матч_GO2_UNI= |матч_GO2_VOL= |матч_LID_BT2= |матч_LID_BUM=0:2 |матч_LID_DM2=2:1 |матч_LID_GO2= |матч_LID_MAL= |матч_LID_MI2= |матч_LID_NIV= |матч_LID_ORS= |матч_LID_OSI=2:1 |матч_LID_OST= |матч_LID_SKA=1:1 |матч_LID_SLO= |матч_LID_SLU= |матч_LID_SMR= |матч_LID_SOL=2:1 |матч_LID_UNI= |матч_LID_VOL= |матч_MAL_BT2= |матч_MAL_BUM= |матч_MAL_DM2= |матч_MAL_GO2= |матч_MAL_LID= |матч_MAL_MI2= |матч_MAL_NIV= |матч_MAL_ORS=3:0 |матч_MAL_OSI= |матч_MAL_OST= |матч_MAL_SKA= |матч_MAL_SLO=1:0 |матч_MAL_SLU= |матч_MAL_SMR= |матч_MAL_SOL= |матч_MAL_UNI=0:1 |матч_MAL_VOL= |матч_MI2_BT2= |матч_MI2_BUM= |матч_MI2_DM2=0:4 |матч_MI2_GO2= |матч_MI2_LID=2:1 |матч_MI2_MAL= |матч_MI2_NIV= |матч_MI2_ORS= |матч_MI2_OSI= |матч_MI2_OST= |матч_MI2_SKA=0:6 |матч_MI2_SLO=0:2 |матч_MI2_SLU= |матч_MI2_SMR= |матч_MI2_SOL= |матч_MI2_UNI= |матч_MI2_VOL= |матч_NIV_BT2= |матч_NIV_BUM= |матч_NIV_DM2= |матч_NIV_GO2= |матч_NIV_LID=1:2 |матч_NIV_MAL= |матч_NIV_MI2=3:1 |матч_NIV_ORS= |матч_NIV_OSI= |матч_NIV_OST= |матч_NIV_SKA= |матч_NIV_SLO= |матч_NIV_SLU= |матч_NIV_SMR=3:0 |матч_NIV_SOL=2:2 |матч_NIV_UNI= |матч_NIV_VOL= |матч_ORS_BT2= |матч_ORS_BUM= |матч_ORS_DM2= |матч_ORS_GO2= |матч_ORS_LID= |матч_ORS_MAL= |матч_ORS_MI2= |матч_ORS_NIV= |матч_ORS_OSI= |матч_ORS_OST= |матч_ORS_SKA= |матч_ORS_SLO=0:2 |матч_ORS_SLU= |матч_ORS_SMR= |матч_ORS_SOL= |матч_ORS_UNI=2:2 |матч_ORS_VOL= |матч_OSI_BT2= |матч_OSI_BUM= |матч_OSI_DM2= |матч_OSI_GO2= |матч_OSI_LID= |матч_OSI_MAL= |матч_OSI_MI2=0:1 |матч_OSI_NIV=2:4 |матч_OSI_ORS= |матч_OSI_OST=1:1 |матч_OSI_SKA= |матч_OSI_SLO= |матч_OSI_SLU=2:4 |матч_OSI_SMR= |матч_OSI_SOL=0:6 |матч_OSI_UNI= |матч_OSI_VOL= |матч_OST_BT2= |матч_OST_BUM= |матч_OST_DM2= |матч_OST_GO2= |матч_OST_LID= |матч_OST_MAL=2:3 |матч_OST_MI2=1:2 |матч_OST_NIV= |матч_OST_ORS=1:2 |матч_OST_OSI= |матч_OST_SKA= |матч_OST_SLO= |матч_OST_SLU= |матч_OST_SMR=0:0 |матч_OST_SOL= |матч_OST_UNI= |матч_OST_VOL= |матч_SKA_BT2= |матч_SKA_BUM=0:2 |матч_SKA_DM2= |матч_SKA_GO2= |матч_SKA_LID= |матч_SKA_MAL= |матч_SKA_MI2= |матч_SKA_NIV=3:1 |матч_SKA_ORS= |матч_SKA_OSI=3:2 |матч_SKA_OST= |матч_SKA_SLO= |матч_SKA_SLU= |матч_SKA_SMR= |матч_SKA_SOL=0:0 |матч_SKA_UNI= |матч_SKA_VOL=3:1 |матч_SLO_BT2= |матч_SLO_BUM= |матч_SLO_DM2= |матч_SLO_GO2=3:1 |матч_SLO_LID= |матч_SLO_MAL= |матч_SLO_MI2= |матч_SLO_NIV= |матч_SLO_ORS= |матч_SLO_OSI= |матч_SLO_OST= |матч_SLO_SKA= |матч_SLO_SLU= |матч_SLO_SMR= |матч_SLO_SOL= |матч_SLO_UNI=3:0 |матч_SLO_VOL= |матч_SLU_BT2= |матч_SLU_BUM= |матч_SLU_DM2= |матч_SLU_GO2= |матч_SLU_LID=3:1 |матч_SLU_MAL= |матч_SLU_MI2=2:1 |матч_SLU_NIV=2:1 |матч_SLU_ORS=3:1 |матч_SLU_OSI= |матч_SLU_OST= |матч_SLU_SKA= |матч_SLU_SLO= |матч_SLU_SMR=1:1 |матч_SLU_SOL= |матч_SLU_UNI= |матч_SLU_VOL= |матч_SMR_BT2= |матч_SMR_BUM= |матч_SMR_DM2=1:3 |матч_SMR_GO2= |матч_SMR_LID= |матч_SMR_MAL= |матч_SMR_MI2= |матч_SMR_NIV= |матч_SMR_ORS= |матч_SMR_OSI= |матч_SMR_OST= |матч_SMR_SKA=0:1 |матч_SMR_SLO=0:2 |матч_SMR_SLU= |матч_SMR_SOL= |матч_SMR_UNI=0:3 |матч_SMR_VOL= |матч_SOL_BT2=1:1 |матч_SOL_BUM= |матч_SOL_DM2= |матч_SOL_GO2=0:0 |матч_SOL_LID= |матч_SOL_MAL=5:0 |матч_SOL_MI2= |матч_SOL_NIV= |матч_SOL_ORS= |матч_SOL_OSI= |матч_SOL_OST= |матч_SOL_SKA= |матч_SOL_SLO= |матч_SOL_SLU= |матч_SOL_SMR= |матч_SOL_UNI=3:0 |матч_SOL_VOL= |матч_UNI_BT2=1:1 |матч_UNI_BUM= |матч_UNI_DM2= |матч_UNI_GO2=0:2 |матч_UNI_LID= |матч_UNI_MAL= |матч_UNI_MI2= |матч_UNI_NIV= |матч_UNI_ORS= |матч_UNI_OSI= |матч_UNI_OST= |матч_UNI_SKA= |матч_UNI_SLO= |матч_UNI_SLU= |матч_UNI_SMR= |матч_UNI_SOL= |матч_UNI_VOL=1:0 |матч_VOL_BT2=1:1 |матч_VOL_BUM= |матч_VOL_DM2= |матч_VOL_GO2= |матч_VOL_LID= |матч_VOL_MAL=0:1 |матч_VOL_MI2= |матч_VOL_NIV= |матч_VOL_ORS= |матч_VOL_OSI= |матч_VOL_OST=2:2 |матч_VOL_SKA= |матч_VOL_SLO=1:2 |матч_VOL_SLU=3:2 |матч_VOL_SMR= |матч_VOL_SOL= |матч_VOL_UNI= <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} 65nowobegxbddypa2qe3aspoham8inb 0 268455 2670385 2668575 2026-05-23T20:58:00Z ~2026-30898-34 97764 2670385 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Тарут |лацінка = Tarut |арыгінал = Tarut |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Тора (імя)|Tara]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -т- (-t-)}} |варыянт = Таруць, Таруці, Таруц, Тарута, Дарут, Турута |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Тарут''' (''Таруць'', ''Таруці'', ''Тарута'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Тарут (Tarut) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Tarut#v=snippet&q=Tarut&f=false S. 403].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Тора (імя)|-тор- (-тар-, -дар-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Тарвід]], [[Турвін]], [[Дармонт]]; германскія імёны Tarut, Torvid, Darmundus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] thaur > thoris 'волат, асілак'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 76.</ref>. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў [[Славянскія мовы|славянскіх]] мовах<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Тарутю чоловекъ… чоловекъ Таруть'' (20 чэрвеня 1413—1424 гадоў<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 499.</ref> паводле выпісу 30 студзеня 1607 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 387.</ref>; ''[[Мілейка|Милейко]] Дорутович… Тарути Нацович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 45, 217, 229.</ref>; ''Tom Thorutanowicz'' (1609 год)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 38.</ref>; ''на [[Магілёў|могилевца]] на Ондрюшку Торуту… литвин Ондрюшка Торута'' (паміж 25 і 30 жніўня 1625 году)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 88.</ref>; ''siolo [[Лынтупы|Lyntupy]]… Jasiuk Tarucewicz'' (26 лютага 1619 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 77.</ref>; ''Jan Tarutowicz'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 243.</ref>; ''Piotr Taruć'' (1733 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Taru%C4%87&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Czernawczyce], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Тарут — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў ад вялікага князя [[Вітаўт]]а два чалавекі ў Медніцкай воласьці<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). P. 505.</ref> * Таруці [[Наць|Нацавіч]] — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе * [[Ядвіга]] Пашкаўна Таруцевіч — [[Расены|расенская]] [[Зямяне|зямянка]], якая ўпамінаецца ў 1593 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 68.</ref> * Іван Тарута — жыхар маёнтку [[Галамысьль|Галамысьлі]] ([[Полацкае ваяводзтва]]), які ўпамінаецца ў 1792 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230807212048/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/743-golomysl-inventar-1792-g-v-polotskom-voevodstve Голомысль инвентарь 1792 г. в Полоцком воеводстве], Архіў гісторыка Анішчанкі, 7 лютага 2017 г.</ref> * Аляксандар Таруц (1889—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Берасьце|Берасьця]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index19.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Андрэй Таруц (1890—1938) — беларус з ваколіцаў Берасьця, забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index19.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Москва, расстрельные списки — Бутовский полигон</ref> * Аляксандар Турута (1894—?) — беларус зь [[Янаў Падляскі|Янава Падляскага]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Таруці — прыгонныя зь вёскі [[Доневічы|Доневічаў]] (каля [[Лаздуны 1|Лаздунаў]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 297.</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Таруці]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны на -ут}} {{Імёны з асновай тор}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ejaq0i770rybny4ye6hjzhnbu17qzyq 0 272273 2670393 2668313 2026-05-23T21:11:26Z ~2026-30898-34 97764 /* Паходжаньне */ 2670393 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Магер |лацінка = Magier / Mahier |арыгінал = Magher |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Мага|Mago]] + [[Гір|Heri]] |варыянт = Мэгер, Магар |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Магер''' (''Мэгер'', ''Магар'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Мегер або Магер (Megiher, Magher, Mager, Macher, Mäcker) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Magher%2C+Mager%2C+Macher%2C+M%C3%A4cker#v=snippet&q=Magher%2C%20Mager%2C%20Macher%2C%20M%C3%A4cker&f=false S. 1069].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Мага|маг- (мак-, мег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Магейка]], [[Макула]], [[Максьвіта]]; германскія імёны Mageyke, Maccula, Meguswind) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] mēgs 'адзін з бацькоў'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 164.</ref> або [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] magus 'хлопчык, сын'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 137.</ref>, а аснова [[Гір|-гер- (-ер-)]] (імёны ліцьвінаў [[Герман (імя)|Герман]], [[Гунтэр]], [[Кіндэр]]; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 143.</ref>, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 124.</ref>, германскага heru 'меч'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Magier, Magiero (Magiro), Magiera<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 167.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала прозьвішча Mager<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MAGER&ofb=deutsch_wilten&modus=&lang=de MAGER], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Magier'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 169.</ref>; ''pater Martinianus Magierewicz, conventus [[Шаргарад|Szarogrodensis]] concionator'' (13 студзеня 1749 году)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hz4OAAAAQAAJ&q=Martinianus+Magierewicz+#v=snippet&q=Martinianus%20Magierewicz&f=false С. 437].</ref>; ''Michał Megerowicz'' (1794 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Megerowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Michaliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Teresa Magarewicz'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Magarewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Łunna], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Міхаіл, Каця, Крыстына і Алена Магеры — жыхары вёскі [[Баяры (неадназначнасьць)|Баяраў]] ([[Браслаўскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў 1759 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230806123928/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/980-kazechizna-inventar-1759-g-v-braslavskom-povete Казечизна инвентарь 1759 г. в Браславском повете], Архіў гісторыка Анішчанкі, 19 лютага 2018 г.</ref> * Антоні Магера — шляхціч [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1787 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810225136/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/721-shlyakhta-minskogo-voevodstva-na-sejmike-1787-g Шляхта Минского воеводства на сеймике 1787 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 23 сьнежня 2016 г.</ref> * Алена Магер (1876—?) — [[беларусы|беларуска]] з [[Бачэйкаў|Бачэйкава]], якая [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпела ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%96%D1%80%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0_(1876) Магер Алена Кірылаўна (1876)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Іван Магарэвіч (1928—?) — беларус з ваколіцаў [[Берасьце|Берасьця]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1928) Магарэвіч Іван Нестаравіч (1928)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Магеры — [[парафія]]не [[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|Катэдральнага касьцёла]] ў [[Менск]]у на 1851—1857 гады<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810232341/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/469-minskij-kafedralnyj-kostel-spisok-prikhozhan-1851-1857 Минский кафедральный костел. Список прихожан 1851—1857], Архіў гісторыка Анішчанкі, 29 студзеня 2016 г.</ref>. Магеры (Magier) — прыгонныя зь вёсак [[Лукашына (Гарадзенская вобласьць)|Лукашына]] і [[Галенава]] ([[Ашмянскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 375—376.</ref>. Магеры — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/m/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на М], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. На 1910 год існаваў маёнтак Магераўка ў Горацкім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 58.</ref>. На [[Полацкае ваяводзтва|гістарычнай Полаччыне]] існуе вёска [[Магеры]], на [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыне]] — [[Магераўка]]. == Глядзіце таксама == * [[Мага]] * [[Гір|Геры]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай маг}} {{Імёны з асновай гер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] koaq2mv85legsy3l44nrmqjh70kpsp3 10 272281 2670434 2669698 2026-05-24T07:00:07Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2670434 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [https://www.laliga.com/en-GB/laliga-easports/standing Ля Ліга] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 23 траўня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=BAR, RMA, VIL, ATM, BET, CEL, GET, RAY, VAL, RSO, ESP, ATH, SEV, ALA, ELC, LEV, OSA, MAL, GIR, OVI <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_BAR=31 | нічыі_BAR=1 |паразы_BAR=6 |мз_BAR=95 |мп_BAR=36 |перамогі_RMA=27 | нічыі_RMA=5 |паразы_RMA=6 |мз_RMA=77 |мп_RMA=35 |перамогі_VIL=21 | нічыі_VIL=6 |паразы_VIL=10 |мз_VIL=67 |мп_VIL=45 |перамогі_ATM=21 | нічыі_ATM=6 |паразы_ATM=10 |мз_ATM=61 |мп_ATM=39 |перамогі_BET=15 | нічыі_BET=15 |паразы_BET=8 |мз_BET=59 |мп_BET=48 |перамогі_CEL=14 | нічыі_CEL=12 |паразы_CEL=12 |мз_CEL=53 |мп_CEL=48 |перамогі_GET=15 | нічыі_GET=6 |паразы_GET=17 |мз_GET=32 |мп_GET=38 |перамогі_RAY=12 | нічыі_RAY=14 |паразы_RAY=12 |мз_RAY=41 |мп_RAY=44 |перамогі_VAL=13 | нічыі_VAL=10 |паразы_VAL=15 |мз_VAL=46 |мп_VAL=55 |перамогі_RSO=11 | нічыі_RSO=13 |паразы_RSO=14 |мз_RSO=59 |мп_RSO=61 |перамогі_ESP=12 | нічыі_ESP=10 |паразы_ESP=16 |мз_ESP=43 |мп_ESP=55 |перамогі_ATH=13 | нічыі_ATH=6 |паразы_ATH=19 |мз_ATH=43 |мп_ATH=58 |перамогі_SEV=12 | нічыі_SEV=7 |паразы_SEV=19 |мз_SEV=46 |мп_SEV=60 |перамогі_ALA=11 | нічыі_ALA=10 |паразы_ALA=17 |мз_ALA=44 |мп_ALA=56 |перамогі_ELC=10 | нічыі_ELC=13 |паразы_ELC=15 |мз_ELC=49 |мп_ELC=57 |перамогі_LEV=11 | нічыі_LEV=9 |паразы_LEV=18 |мз_LEV=47 |мп_LEV=61 |перамогі_OSA=11 | нічыі_OSA=9 |паразы_OSA=18 |мз_OSA=44 |мп_OSA=50 |перамогі_MAL=11 | нічыі_MAL=9 |паразы_MAL=18 |мз_MAL=47 |мп_MAL=57 |перамогі_GIR=9 | нічыі_GIR=14 |паразы_GIR=15 |мз_GIR=39 |мп_GIR=55 |перамогі_OVI=6 | нічыі_OVI=11 |паразы_OVI=21 |мз_OVI=26 |мп_OVI=60 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Алявэс]] |назва_ATH=[[Атлетык Більбао]] |назва_ATM=[[Атлетыка Мадрыд]] |назва_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]] |назва_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэтыс]] |назва_CEL=[[Сэльта Віга|Сэльта]] |назва_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эльчэ]] |назва_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эспанёл]] |назва_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]] |назва_GIR=[[Жырона (футбольны клюб)|Жырона]] |назва_LEV=[[Левантэ Валенсія|Левантэ]] |назва_MAL=[[Мальёрка Пальма|Мальёрка]] |назва_OSA=[[Асасуна Памплёна|Асасуна]] |назва_OVI=[[Рэал Авіеда|Авіеда]] |назва_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё Вальекана]] |назва_RMA=[[Рэал Мадрыд]] |назва_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]] |назва_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільля]] |назва_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсія]] |назва_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CLLS |вынік3=CLLS |вынік4=CLLS |вынік5=ELLS |вынік6=ECLPO |вынік18=REL |вынік19=REL |вынік20=REL <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Пункты сумленнай гульні. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Фаза адзінай лігі|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_ECLPO=yellow1 |тэкст_ECLPO=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Сэгунду }}</onlyinclude> f9yshelmq1ubjbc4692c01b6kvj6xkp 10 272286 2670438 2669704 2026-05-24T07:00:12Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2670438 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |крыніца = [https://www.laliga.com/en-ES/laliga-easports/results Ля Ліга] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= OVI,ALA,OSA,ATH,ATM,BAR,BET,VAL,VIL,GIR,LEV,MAL,RAY,RMA,RSO,SEV,CEL,GET,ELC,ESP |скарачэньне_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Аля]] |скарачэньне_ATH=[[Атлетык Більбао|АтБ]] |скарачэньне_ATM=[[Атлетыка Мадрыд|АтМ]] |скарачэньне_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Бар]] |скарачэньне_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэт]] |скарачэньне_CEL=[[Сэльта Віга|Сэл]] |скарачэньне_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эль]] |скарачэньне_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эсп]] |скарачэньне_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэт]] |скарачэньне_GIR=[[Жырона (футбольны клюб)|Жыр]] |скарачэньне_LEV=[[Левантэ Валенсія|Лев]] |скарачэньне_MAL=[[Мальёрка Пальма|Мал]] |скарачэньне_OSA=[[Асасуна Памплёна|Аса]] |скарачэньне_OVI=[[Рэал Авіеда|Аві]] |скарачэньне_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё]] |скарачэньне_RMA=[[Рэал Мадрыд|РМд]] |скарачэньне_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|РС]] |скарачэньне_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэв]] |скарачэньне_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Вал]] |скарачэньне_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Віл]] |назва_ALA=[[Дэпартыва Алявэс Віторыя|Алявэс]] |назва_ATH=[[Атлетык Більбао]] |назва_ATM=[[Атлетыка Мадрыд]] |назва_BAR=[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]] |назва_BET=[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэтыс]] |назва_CEL=[[Сэльта Віга|Сэльта]] |назва_ELC=[[Эльчэ (футбольны клюб)|Эльчэ]] |назва_ESP=[[Эспанёл Барсэлёна|Эспанёл]] |назва_GET=[[Хэтафэ (футбольны клюб)|Хэтафэ]] |назва_GIR=[[Жырона (футбольны клюб)|Жырона]] |назва_LEV=[[Левантэ Валенсія|Левантэ]] |назва_MAL=[[Мальёрка Пальма|Мальёрка]] |назва_OSA=[[Асасуна Памплёна|Асасуна]] |назва_OVI=[[Рэал Авіеда|Авіеда]] |назва_RAY=[[Раё Вальекана Мадрыд|Раё Вальекана]] |назва_RMA=[[Рэал Мадрыд]] |назва_RSO=[[Рэал Сасьедад Сан-Сэбастыян|Рэал Сасьедад]] |назва_SEV=[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільля]] |назва_VAL=[[Валенсія (футбольны клюб)|Валенсія]] |назва_VIL=[[Вільярэал (футбольны клюб)|Вільярэал]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 23 траўня 2026 |матч_ALA_ATH=2:4 |матч_ALA_ATM=1:1 |матч_ALA_BAR=1:0 |матч_ALA_BET=2:1 |матч_ALA_CEL=0:1 |матч_ALA_ELC=3:1 |матч_ALA_ESP=2:1 |матч_ALA_GET=0:2 |матч_ALA_GIR=2:2 |матч_ALA_LEV=2:1 |матч_ALA_MAL=2:1 |матч_ALA_OSA=2:2 |матч_ALA_OVI=1:1 |матч_ALA_RAY=1:2 |матч_ALA_RMA=1:2 |матч_ALA_RSO=1:0 |матч_ALA_SEV=1:2 |матч_ALA_VAL=0:0 |матч_ALA_VIL=1:1 |матч_ATH_ALA=0:1 |матч_ATH_ATM=1:0 |матч_ATH_BAR=0:1 |матч_ATH_BET=2:1 |матч_ATH_CEL=1:1 |матч_ATH_ELC=2:1 |матч_ATH_ESP=1:2 |матч_ATH_GET=0:1 |матч_ATH_GIR=1:1 |матч_ATH_LEV=4:2 |матч_ATH_MAL=2:1 |матч_ATH_OSA=1:0 |матч_ATH_OVI=1:0 |матч_ATH_RAY=1:0 |матч_ATH_RMA=0:3 |матч_ATH_RSO=1:1 |матч_ATH_SEV=3:2 |матч_ATH_VAL=0:1 |матч_ATH_VIL=1:2 |матч_ATM_ALA=1:0 |матч_ATM_ATH=3:2 |матч_ATM_BAR=1:2 |матч_ATM_BET=0:1 |матч_ATM_CEL=0:1 |матч_ATM_ELC=1:1 |матч_ATM_ESP=4:2 |матч_ATM_GET=1:0 |матч_ATM_GIR=1:0 |матч_ATM_LEV=3:1 |матч_ATM_MAL=3:0 |матч_ATM_OSA=1:0 |матч_ATM_OVI=2:0 |матч_ATM_RAY=3:2 |матч_ATM_RMA=5:2 |матч_ATM_RSO=3:2 |матч_ATM_SEV=3:0 |матч_ATM_VAL=2:1 |матч_ATM_VIL=2:0 |матч_BAR_ALA=3:1 |матч_BAR_ATH=4:0 |матч_BAR_ATM=3:1 |матч_BAR_BET=3:1 |матч_BAR_CEL=1:0 |матч_BAR_ELC=3:1 |матч_BAR_ESP=4:1 |матч_BAR_GET=3:0 |матч_BAR_GIR=2:1 |матч_BAR_LEV=3:0 |матч_BAR_MAL=3:0 |матч_BAR_OSA=2:0 |матч_BAR_OVI=3:0 |матч_BAR_RAY=1:0 |матч_BAR_RMA=2:0 |матч_BAR_RSO=2:1 |матч_BAR_SEV=5:2 |матч_BAR_VAL=6:0 |матч_BAR_VIL=4:1 |матч_BET_ALA=1:0 |матч_BET_ATH=1:2 |матч_BET_ATM=0:2 |матч_BET_BAR=3:5 |матч_BET_CEL=1:1 |матч_BET_ELC=2:1 |матч_BET_ESP=0:0 |матч_BET_GET=4:0 |матч_BET_GIR=1:1 |матч_BET_LEV=2:1 |матч_BET_MAL=3:0 |матч_BET_OSA=2:0 |матч_BET_OVI=3:0 |матч_BET_RAY=1:1 |матч_BET_RMA=1:1 |матч_BET_RSO=3:1 |матч_BET_SEV=2:2 |матч_BET_VAL=2:1 |матч_BET_VIL=2:0 |матч_CEL_ALA=3:4 |матч_CEL_ATH=2:0 |матч_CEL_ATM=1:1 |матч_CEL_BAR=2:4 |матч_CEL_BET=1:1 |матч_CEL_ELC=3:1 |матч_CEL_ESP=0:1 |матч_CEL_GET=0:2 |матч_CEL_GIR=1:1 |матч_CEL_LEV=2:3 |матч_CEL_MAL=2:0 |матч_CEL_OSA=1:2 |матч_CEL_OVI=0:3 |матч_CEL_RAY=3:0 |матч_CEL_RMA=1:2 |матч_CEL_RSO=1:1 |матч_CEL_SEV=1:0 |матч_CEL_VAL=4:1 |матч_CEL_VIL=1:1 |матч_ELC_ALA=1:1 |матч_ELC_ATH=0:0 |матч_ELC_ATM=3:2 |матч_ELC_BAR=1:3 |матч_ELC_BET=1:1 |матч_ELC_CEL=2:1 |матч_ELC_ESP=2:2 |матч_ELC_GET=1:0 |матч_ELC_GIR=3:0 |матч_ELC_LEV=2:0 |матч_ELC_MAL=2:1 |матч_ELC_OSA=0:0 |матч_ELC_OVI=1:0 |матч_ELC_RAY=4:0 |матч_ELC_RMA=2:2 |матч_ELC_RSO=1:1 |матч_ELC_SEV=2:2 |матч_ELC_VAL=1:0 |матч_ELC_VIL=1:3 |матч_ESP_ALA=1:2 |матч_ESP_ATH=2:0 |матч_ESP_ATM=2:1 |матч_ESP_BAR=0:2 |матч_ESP_BET=1:2 |матч_ESP_CEL=2:2 |матч_ESP_ELC=1:0 |матч_ESP_GET=1:2 |матч_ESP_GIR=0:2 |матч_ESP_LEV=0:0 |матч_ESP_MAL=3:2 |матч_ESP_OSA=1:0 |матч_ESP_OVI=1:1 |матч_ESP_RAY=1:0 |матч_ESP_RMA=0:2 |матч_ESP_RSO=1:1 |матч_ESP_SEV=2:1 |матч_ESP_VAL=2:2 |матч_ESP_VIL=0:2 |матч_GET_ALA=1:1 |матч_GET_ATH=2:0 |матч_GET_ATM=0:1 |матч_GET_BAR=0:2 |матч_GET_BET=2:0 |матч_GET_CEL=0:0 |матч_GET_ELC=1:0 |матч_GET_ESP=0:1 |матч_GET_GIR=2:1 |матч_GET_LEV=1:1 |матч_GET_MAL=3:1 |матч_GET_OSA=1:0 |матч_GET_OVI=2:0 |матч_GET_RAY=0:2 |матч_GET_RMA=0:1 |матч_GET_RSO=1:2 |матч_GET_SEV=0:1 |матч_GET_VAL=0:1 |матч_GET_VIL=2:1 |матч_GIR_ALA=1:0 |матч_GIR_ATH=3:0 |матч_GIR_ATM=0:3 |матч_GIR_BAR=2:1 |матч_GIR_BET=2:3 |матч_GIR_CEL=1:2 |матч_GIR_ELC=1:1 |матч_GIR_ESP=0:0 |матч_GIR_GET=1:1 |матч_GIR_LEV=0:4 |матч_GIR_MAL=0:1 |матч_GIR_OSA=1:0 |матч_GIR_OVI=3:3 |матч_GIR_RAY=1:3 |матч_GIR_RMA=1:1 |матч_GIR_RSO=1:1 |матч_GIR_SEV=0:2 |матч_GIR_VAL=2:1 |матч_GIR_VIL=1:0 |матч_LEV_ALA=2:0 |матч_LEV_ATH=0:2 |матч_LEV_ATM=0:0 |матч_LEV_BAR=2:3 |матч_LEV_BET=2:2 |матч_LEV_CEL=1:2 |матч_LEV_ELC=3:2 |матч_LEV_ESP=1:1 |матч_LEV_GET=1:0 |матч_LEV_GIR=1:1 |матч_LEV_MAL=2:0 |матч_LEV_OSA=3:2 |матч_LEV_OVI=4:2 |матч_LEV_RAY=0:3 |матч_LEV_RMA=1:4 |матч_LEV_RSO=1:1 |матч_LEV_SEV=2:0 |матч_LEV_VAL=0:2 |матч_LEV_VIL=0:1 |матч_MAL_ALA=1:0 |матч_MAL_ATH=3:2 |матч_MAL_ATM=1:1 |матч_MAL_BAR=0:3 |матч_MAL_BET=1:2 |матч_MAL_CEL=1:1 |матч_MAL_ELC=3:1 |матч_MAL_ESP=2:1 |матч_MAL_GET=1:0 |матч_MAL_GIR=1:2 |матч_MAL_LEV=1:1 |матч_MAL_OSA=2:2 |матч_MAL_OVI=3:0 |матч_MAL_RAY=3:0 |матч_MAL_RMA=2:1 |матч_MAL_RSO=0:1 |матч_MAL_SEV=4:1 |матч_MAL_VAL=1:1 |матч_MAL_VIL=1:1 |матч_OSA_ALA=3:0 |матч_OSA_ATH=1:1 |матч_OSA_ATM=1:2 |матч_OSA_BAR=1:2 |матч_OSA_BET=1:1 |матч_OSA_CEL=2:3 |матч_OSA_ELC=1:1 |матч_OSA_ESP=1:2 |матч_OSA_GET=2:1 |матч_OSA_GIR=1:0 |матч_OSA_LEV=2:0 |матч_OSA_MAL=2:2 |матч_OSA_OVI=3:2 |матч_OSA_RAY=2:0 |матч_OSA_RMA=2:1 |матч_OSA_RSO=1:3 |матч_OSA_SEV=2:1 |матч_OSA_VAL=1:0 |матч_OSA_VIL=2:2 |матч_OVI_ALA=0:1 |матч_OVI_ATH=1:2 |матч_OVI_ATM=0:1 |матч_OVI_BAR=1:3 |матч_OVI_BET=1:1 |матч_OVI_CEL=0:0 |матч_OVI_ELC=1:2 |матч_OVI_ESP=0:2 |матч_OVI_GET=0:0 |матч_OVI_GIR=1:0 |матч_OVI_LEV=0:2 |матч_OVI_MAL=0:0 |матч_OVI_OSA=0:0 |матч_OVI_RAY=0:0 |матч_OVI_RMA=0:3 |матч_OVI_RSO=1:0 |матч_OVI_SEV=1:0 |матч_OVI_VAL=1:0 |матч_OVI_VIL=1:1 |матч_RAY_ALA=1:0 |матч_RAY_ATH=1:1 |матч_RAY_ATM=3:0 |матч_RAY_BAR=1:1 |матч_RAY_BET=0:0 |матч_RAY_CEL=1:1 |матч_RAY_ELC=1:0 |матч_RAY_ESP=1:0 |матч_RAY_GET=1:1 |матч_RAY_GIR=1:1 |матч_RAY_LEV=1:1 |матч_RAY_MAL=2:1 |матч_RAY_OSA=1:3 |матч_RAY_OVI=3:0 |матч_RAY_RMA=0:0 |матч_RAY_RSO=3:3 |матч_RAY_SEV=0:1 |матч_RAY_VAL=1:1 |матч_RAY_VIL=2:0 |матч_RMA_ALA=2:1 |матч_RMA_ATH=4:2 |матч_RMA_ATM=3:2 |матч_RMA_BAR=2:1 |матч_RMA_BET=5:1 |матч_RMA_CEL=0:2 |матч_RMA_ELC=4:1 |матч_RMA_ESP=2:0 |матч_RMA_GET=0:1 |матч_RMA_GIR=1:1 |матч_RMA_LEV=2:0 |матч_RMA_MAL=2:1 |матч_RMA_OSA=1:0 |матч_RMA_OVI=2:0 |матч_RMA_RAY=2:1 |матч_RMA_RSO=4:1 |матч_RMA_SEV=2:0 |матч_RMA_VAL=4:0 |матч_RMA_VIL=3:1 |матч_RSO_ALA=3:3 |матч_RSO_ATH=3:2 |матч_RSO_ATM=1:1 |матч_RSO_BAR=2:1 |матч_RSO_BET=2:2 |матч_RSO_CEL=3:1 |матч_RSO_ELC=3:1 |матч_RSO_ESP=2:2 |матч_RSO_GET=0:1 |матч_RSO_GIR=1:2 |матч_RSO_LEV=2:0 |матч_RSO_MAL=1:0 |матч_RSO_OSA=3:1 |матч_RSO_OVI=3:3 |матч_RSO_RAY=0:1 |матч_RSO_RMA=1:2 |матч_RSO_SEV=2:1 |матч_RSO_VAL=3:4 |матч_RSO_VIL=2:3 |матч_SEV_ALA=1:1 |матч_SEV_ATH=2:1 |матч_SEV_ATM=2:1 |матч_SEV_BAR=4:1 |матч_SEV_BET=0:2 |матч_SEV_CEL=0:1 |матч_SEV_ELC=2:2 |матч_SEV_ESP=2:1 |матч_SEV_GET=1:2 |матч_SEV_GIR=1:1 |матч_SEV_LEV=0:3 |матч_SEV_MAL=1:3 |матч_SEV_OSA=1:0 |матч_SEV_OVI=4:0 |матч_SEV_RAY=1:1 |матч_SEV_RMA=0:1 |матч_SEV_RSO=1:0 |матч_SEV_VAL=0:2 |матч_SEV_VIL=1:2 |матч_VAL_ALA=3:2 |матч_VAL_ATH=2:0 |матч_VAL_ATM=0:2 |матч_VAL_BAR=3:1 |матч_VAL_BET=1:1 |матч_VAL_CEL=2:3 |матч_VAL_ELC=1:1 |матч_VAL_ESP=3:2 |матч_VAL_GET=3:0 |матч_VAL_GIR=2:1 |матч_VAL_LEV=1:0 |матч_VAL_MAL=1:1 |матч_VAL_OSA=1:0 |матч_VAL_OVI=1:2 |матч_VAL_RAY=1:1 |матч_VAL_RMA=0:2 |матч_VAL_RSO=1:1 |матч_VAL_SEV=1:1 |матч_VAL_VIL=0:2 |матч_VIL_ALA=3:1 |матч_VIL_ATH=1:0 |матч_VIL_ATM= |матч_VIL_BAR=0:2 |матч_VIL_BET=2:2 |матч_VIL_CEL=2:1 |матч_VIL_ELC=2:1 |матч_VIL_ESP=4:1 |матч_VIL_GET=2:0 |матч_VIL_GIR=5:0 |матч_VIL_LEV=5:1 |матч_VIL_MAL=2:1 |матч_VIL_OSA=2:1 |матч_VIL_OVI=2:0 |матч_VIL_RAY=4:0 |матч_VIL_RMA=0:2 |матч_VIL_RSO=3:1 |матч_VIL_SEV=2:3 |матч_VIL_VAL=2:1 <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} ft24231s7zvzxu9er2ybnnjkuwhhn3d 0 272934 2670396 2670172 2026-05-23T21:21:19Z ~2026-30898-34 97764 2670396 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рэйн |лацінка = Rejn |арыгінал = Rein |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Рэйнь, Райнь, Рэйна, Райна |вытворныя = |зьвязаныя = [[Рэйнальд]], [[Рэнігер]], [[Рэйнар]], [[Раймунд]] }} '''Рэйн''' (''Рэйнь'', ''Райнь'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. Жаночае імя — '''Рэйна''' (''Райна''). == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рэйн, Райна або Рэйна (Rein, Raino, Reyne) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1222">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rein%2C+Raino%2C+Reyne#v=snippet&q=Rein%2C%20Raino%2C%20Reyne&f=false S. 1222].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рага|-раг- (-рэг-)]] / [[Раган|раган- (рэйн-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рагіла|Рагла]], [[Рагін]], [[Рагвалод (імя)|Рагвалод]]; германскія імёны Ragilo, Ragenus, Ragvald) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] raginon 'гаспадарыць, судзіць, выракоўваць', ragin 'вырак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Rejn (Rena), Rejnko, Rejbołt (< Rejmbołt), Rejner (Rajner, Rener), Rejnman, Rejmer (Rejmar), Rejmund, Rejnołt (Renołt, Rynałt<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 496.</ref>)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 203.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны ''Reynke / Reyniko''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Reinike (Reinco)<ref name="Fo-1900-1222"/>}} (1407 і 1419 гады)<ref name="Trautmann-1925-82">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Reynke+Reyniko#v=snippet&q=Reynke%20Reyniko&f=false S. 82].</ref>, ''Reynboto / Reynbotte''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Reginbot, пазьнейшае Reinboth<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Reginbot+Reinboth#v=snippet&q=Reginbot%20Reinboth&f=false S. 1225].</ref>}} (1299, 1314 і 1400 гады)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 703.</ref><ref name="Trautmann-1925-82"/>, ''Raymoth / Reimot''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Reimod (< Reginmot)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Reimod+Reginmot#v=snippet&q=Reimod%20Reginmot&f=false S. 1236].</ref>}}<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Raymoth+Reimot#v=snippet&q=Raymoth%20Reimot&f=false S. 81].</ref>, ''Reynoth''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Rainattus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 186.</ref>}}<ref name="Trautmann-1925-82"/>. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] бытавалі імёны Рэйнаўд{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Reinald<ref name="Fo-1900-1238">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Reinald#v=snippet&q=Reinald&f=false S. 1238].</ref>}}, Рэймунт (Раймунт){{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Reimund<ref name="Fo-1900-1236">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Reginnant#v=snippet&q=Reginnant&f=false S. 1236].</ref>}} і Рэйнант{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Reginnant<ref name="Fo-1900-1236"/>}}: ''Mattis Reynaud… Sargusch Reymundt… Jacuf Reynnanth… Jan Raymunth'' (1511—1520 гады)<ref>Rowell S. C. Aspects of settlement in the Klaipėda District (Memelland) in the late fifteenth and early-sixteenth centuries // Acta historica universitatis Klaipedensis. T. 11, 2005. P. 29—31.</ref>. У 1621 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Petrus Reinhardus, Waltersdorfensis Borussus'', у 1650 годзе — ''Petrus Reinhardi, Hieropolitanus Prussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Reinhardus#v=snippet&q=Reinhardus&f=false S. 231, 254, 515].</ref>. Германскае імя Reyneke бытавала ў XV ст. у [[Рыга|Рызе]]<ref>Siliņa-Piņķe R. Rufnamen in Riga im 15. Jahrhundert: Überlegungen über eine schichtenspezifische Namengebung // Die Stadt und ihre Namen. Bd. 2., 2013. S. 248.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''меръника Миколая Косевского Реину'' (1 ліпеня 1560 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B5%D0%B8%D0%BD%D1%83#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B5%D0%B8%D0%BD%D1%83&f=false С. 424].</ref>; ''Jacobus Reyniewicz'' (1699 год)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1699_1701.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia 1699—1701 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Reyn Łukszan… Andrzey Stypan, Rein Stypan'' (1712 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 27. — Витебск, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8HBmAAAAcAAJ&q=Reyn+%C5%81ukszan#v=snippet&q=Reyn%20%C5%81ukszan&f=false С. 157, 165].</ref>; ''Anna Reyniowa'' (11 чэрвеня 1719 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1716-1719.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1716—1719 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Reina Sienkoniowa'' (24 ліпеня 1735 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1733%20-1735.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1733—1735 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Reina Bielewiczowna'' (16 студзеня 1738 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1736-1742.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1736—1742 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Reynie'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Reina [[Мінігайла (імя)|Mingayłowna]]'' (27 кастрычніка 1776 году)<ref>Sẽnosios Pasvalio bažnyčios knygos. X. 1776—1793 metų jungtuvių metrikų knyga. — Savilaida, 2016. P. 7.</ref>; ''Teresa Rejno'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rejno&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Krzemienica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Teresa Rajno'' (1814 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rajno&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Krzemienica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Teresa Reyno'' (1821 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=22br&rid=A&exac=&search_lastname=Reyno&search_lastname2=&from_date=&to_date= Krzemienica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Рэмэр (адзначалася германскае імя Remer, Remmer<ref>Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=t7QwAQAAMAAJ&q=Remmer#v=snippet&q=Remmer&f=false S. 67].</ref>): ''Remerowicz'' / ''Remirowicz'' (1500 год)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 226.</ref>; * Рэмбэр (адзначалася старажытнае германскае імя Ragenber<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ragenber#v=snippet&q=Ragenber&f=false S. 259, 1124].</ref>): ''Jerzy Remberowicz'' (1756 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Remberowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Dereczyn], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Remberowicz'' (1782 год)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 224.</ref>, Рэмбяровічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Рэйнальт (адзначалася старажытнае германскае імя Rainald<ref name="Fo-1900-1238"/>): ''Jerzy Reynaltt'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Reynaltt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Taurogi], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Рэйнад (адзначалася старажытнае германскае імя Rainhad<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=%40Rainhad#v=snippet&q=%40Rainhad&f=false S. 1233].</ref>): ''Anna Rejnad'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Rejnad&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Poniewież], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Рэнард (адзначалася германскае імя Renard<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Renard#v=snippet&q=Renard&f=false S. 1231].</ref>): ''Augustyn Renard'' (1878 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Renard&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Oszmiana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Рэймін (адзначалася германскае імя Reimann<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Reimann#v=snippet&q=Reimann&f=false S. 1235].</ref>): ''Agata Rejmin'' (1811 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rejmin&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Krzemienica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref> }}. == Носьбіты == * Рэйна Балтрамееўна [[Ягінт]]овіч — [[Расены|расенская]] [[Зямяне|зямянка]], якая ўпамінаецца ў 1581 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%AF%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%AF%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 83].</ref> * Ганна, Дарота, Катрына, Рэйна, Пётар, Станіслаў і Марцін Тамашавічы [[Гелігуд|Гелгудовічы]] — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1590 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 2. ― Вильна, 1903. С. 86.</ref> * Марцін Рэйн — [[вільня|віленскі]] [[Мяшчане|мешчанін]], які ўпамінаецца ў 1668 годзе<ref>Описание документов архива западно-русских униатских митрополитов. Т. 1. — СПб., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ujNGAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D0%B5%D0%B8%D0%BD%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B5%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 316—317].</ref> Райневічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. На 1906 год існавала вёска Рэйні і дзьве вёскі з назвай Рэйнішкі ў Дзьвінскім павеце, а таксама [[фальварак]] Рэйнікі і вёска Рэйнева ў Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 127, 130, 136, 335, 349.</ref>. На [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыне]] існуе вёска [[Рэйны]]. == Глядзіце таксама == * [[Дэйна]] * [[Мэйн]] * [[Эйна]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай раг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 5sko1tw9pfnuja9adpf4zyvh26jik0e 0 272936 2670363 2670174 2026-05-23T20:35:51Z ~2026-30898-34 97764 2670363 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рыдзіка |лацінка = Rydzika |арыгінал = Redeco |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рыда|Rido]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} <br> [[Рад|Rado]] + суфікс з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Рыдыка, Рыдзік, Рыдык |вытворныя = [[Радзіка]] |зьвязаныя = }} '''Рыдзіка''' (''Рыдыка'', ''Рыдзік'', ''Рыдык'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рэдзека (Redeco) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Nordhausen, 1856. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Redeco#v=snippet&q=Redeco&f=false S. 1205].</ref>. Іменная аснова [[Рыда|-рыд- (-рыт-)]] (імёны [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рыдэль]], [[Рытаўт]], [[Зэгрыда]]; германскія імёны Riedel, Ritoldus, Segrida) паходзіць ад [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] rîdan<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. S. 143.</ref>, [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] ridha, [[Стараангельская мова|стараангельскага]] rīdan 'езьдзіць конна'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 190.</ref>, аснова [[Рад|-рад- (-рат-)]] (імёны ліцьвінаў [[Радзівіл (імя)|Радзівіл]], [[Ратаўт|Раталт]], [[Конрад]]; германскія імёны Ratwilius, Rattolt, Konrad) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *rêþs<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 193.</ref>, германскага rad- 'рада'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''реестръ списанья погорелыхъ в мястечку [[Салаты (мястэчка)|Салатахъ]]… Янъ Рыдикевичъ… Войтехъ Ридиковичъ… Мартинъ Рыдиковичъ'' (4 лістапада 1586 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 26. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=bXwZAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 223].</ref>; ''Ridik… Rydik'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 189.</ref>; ''Krzysztof Rydzik'' (1700 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rydzik&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Ostrowiec], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Adam Rydyk'' (2 сакавіка 1758 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Rydyk#v=snippet&q=Rydyk&f=false С. 48].</ref>; ''Andrzej Rydykiewicz'' (1782—1784 гады)<ref>Pabaisko dekanato vizitacija 1782—1784 m.: atlikta Vilniaus vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio parėdymu. — Vilnius, 2010. P. 304.</ref>; ''Leo Rydykowicz'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Rydykowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Oszmiana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == На 1903 год існавалі тры сядзібы з назвай Рыдыкішкі ў Новааляксандраўскім павеце<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 253.</ref>. У былым [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] існуе вёска [[Рыдыкішкі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай рыд}} {{Імёны з асновай рад}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] gfdsyubgh3gcqizhj7ik3pmjdei1brn 0 274094 2670389 2603041 2026-05-23T21:02:08Z ~2026-30898-34 97764 2670389 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Матар |лацінка = Matar |арыгінал = Mather |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Мат (імя)|Math]] + [[Гір|Heri]] |варыянт = Мітар |вытворныя = [[Мотар]] |зьвязаныя = }} '''Матар''' (''Мітар'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Матэр (Mather, Matter<ref>Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i13cviZ0xYoC&q=Matter#v=snippet&q=Matter&f=false S. 62].</ref>) і Герымат (Herimat) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Mather#v=snippet&q=Mather&f=false S. 775, 1110].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Мат (імя)|мат- (мад-, мед-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Матывік]], [[Медзьвін]], [[Медрык]]; германскія імёны Mathwig, Medwinus, Mederic) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] maþa 'добры, пачэсны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 24.</ref>, а аснова [[Гір|-гер- (-ер-)]] (імёны ліцьвінаў [[Герман (імя)|Герман]], [[Гунтэр]], [[Кіндэр]]; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 143.</ref>, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 124.</ref>, германскага heru 'меч'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Mader<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 166.</ref>. У Прусіі адзначалася прозьвішча Mater<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MATER&ofb=abschwangen&modus=&lang=de MATER (Ortsfamilienbuch Abschwangen/Almenhausen)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MATER&ofb=eichhorn&modus=&lang=de MATER (Ortsfamilienbuch Eichhorn)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Мартиновая Митарич вдова. Езофъ Митаричъ… Станиславъ Митарич'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 122.</ref>; ''zaścianek Meterowszczyzna'' (1782—1784 гады)<ref>Pabaisko dekanato vizitacija 1782—1784 m.: atlikta Vilniaus vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio parėdymu. — Vilnius, 2010. P. 198.</ref>; ''Magdalena Matarowicz'' (1810 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Matarowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Troki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anastazja Matar'' (1831 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Matar&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Połock], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Matarewicz'' (1861 год)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/werki_1861.pdf Spis miejscowości oraz nazwisk mieszkańców parafii werkowskiej w 1861 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>. == Носьбіты == * Марцін, Езаф і Станіслаў Мітарычы — [[Бельск Падляскі|бельскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Юры Матар — падданы ва [[Упіцкі павет|Ўпіцкім павеце]], які ўпамінаецца ў 1588 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 8. ― Вильна, 1912. С. 14.</ref> Матарэвічы (Matarewicz) — прыгонныя зь вёскі [[Фабіянішкі|Фабіянішкаў]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 521.</ref>. На 1904 год існавала вёска Матары (Маторы) у Смаленскім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 377.</ref>. На 1906 год існавала вёска Матароўшчына ў Вяліскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 65.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Мат (імя)|Мата]] * [[Гір|Геры]] * [[Матарова]] * [[Матароўшчына]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай мат}} {{Імёны з асновай гер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] az0ow5ybxayv6bo5dsl6bx4jqwzgjv3 0 274448 2670394 2589142 2026-05-23T21:13:43Z ~2026-30898-34 97764 2670394 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Макула |лацінка = Makuła |арыгінал = Maccula |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Мага|Maco]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Мегіла, Макела, Макель, Магіль, Мекель, Мікель |вытворныя = [[Мейла]], [[Магель]] |зьвязаныя = }} '''Макула''' (''Макела'', ''Макель'', ''Магіль''), '''Мегіла''' (''Мекель'', ''Мікель'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Мегіла, Магіла, Мекіла або Макула, пазьней Макель або Мэкель (Megilo, Magila<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>, Mekilo, Maccula, Mackel, Meckel<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Mackel%2C+Meckel#v=snippet&q=Mackel%2C%20Meckel&f=false S. 46].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Megilo+Mekilo#v=snippet&q=Megilo%20Mekilo&f=false S. 1068].</ref>. Іменная аснова [[Мага|маг- (мак-, мег-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Магейка]], [[Магер]], [[Максьвіта]]; германскія імёны Mageyke, Mager, Meguswind) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] mēgs 'адзін з бацькоў'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 164.</ref> або [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] magus 'хлопчык, сын'<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 137.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Mikele'' (1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Mikele#v=snippet&q=Mikele&f=false S. 638].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Migal dem aldsten Samaythen'' (24 лютага 1407 году)<ref>Das Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399—1409. — Königsberg, 1896. S. 421.</ref>; ''чоловеки… Бортъка Мекелевича'' (26 жніўня 1508 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 257.</ref>; ''homines nostros districtus [[Мерач|Merecensis]]… Iuschka Mikelowicza'' (16 жніўня 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|11к}} P. 99.</ref>; ''людеи… Ромашко Мекелевич'' (2 студзеня 1512 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 89.</ref>; ''в Дорсунишском повете шестьдесят чоловеков… а Микеля [[Манвіл|Монвиловича]]'' (26 студзеня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 179.</ref>; ''Микеля Пацевича а Михна Ховримовича а Стася Михновича путныхъ людей'' (25 жніўня 1539 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%8F#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%8F&f=false С. 34].</ref>; ''подданые господарьские… Микели Петкевичъ'' (20 красавіка 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B8#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B8&f=false С. 98].</ref>; ''люди господарьские… Микель Петкевичъ'' (19 траўня 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 105.</ref>; ''на подданыхъ господарьскихъ Городенскихъ Микулку а Микеля [[Туцейка|Тютейковичовъ]]'' (1 лістапада 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 199.</ref>; ''Микеля Сенковичъ — путного чоловека'' (14 сьнежня 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 232.</ref>; ''подданный господарьский Микели Янковичъ — сторожъ мостовый'' (11 ліпеня 1541 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 360.</ref>; ''Микел Михнович… Микел Макунович'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 20, 22.</ref>; ''Maciey Mikielewicz, Sciepan Mikielewicz… Witol Mikielewicz… Szymko Mikielewicz, Steć Mikielewicz… Mikiel Pietrukowicz'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=h6lCAQAAMAAJ&q=Mikielewicz#v=snippet&q=Mikielewicz&f=false С. 106, 123, 130, 135].</ref>; ''Stanislaw Jakubowicz Makiełowicz'' (30 ліпеня 1610 году)<ref>Raganu teismai Lietuvoje. — Vilnius, 1987. P. 90.</ref>; ''Elżbieta Megiło'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=Megi%C5%82o&search_lastname2=&from_date=&to_date= Hanuszyszki k. Rakiszek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Apolonia Magilewicz'' (1824 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Magilewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Połonka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Мікель Пятровіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D0%BB%22&dq=%22%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D0%BB%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi02vqaiNaCAxUtIMUKHdCDC4UQ6AF6BAgHEAI P. 424].</ref> * Пётар Мікель — жыхар вёскі [[Пеляса|Пелясы]] (Барцянскае староства), які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref name="Laures-2017">[[Леанід Лаўрэш]], [https://pawet.net/genealogy/003/10/%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0.html Барцянскае староства ], [[Pawet.net]], 5 жніўня 2017 г.</ref> * Андрэй і Лаўрын Мікелі — жыхары вёскі [[Дубінцы (Гарадзенская вобласьць)|Дубінцаў]] (Барцянскае староства), якія ўпамінаюцца ў 1765 годзе<ref name="Laures-2017"/> Макуловічы (Makułowicz) гербу [[Анцута]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 344.</ref>. Макелевічы (Makielewicz) — літоўскі шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 8. — Warszawa, 1937. S. 122.</ref>. На [[Слонімскі павет|гістарычнай Слонімшчыне]] існуе вёска [[Мікелеўшчына]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай маг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 6njlix9yya2zkpxs7op66j6mqbpu7ia 0 275275 2670362 2667707 2026-05-23T20:32:28Z ~2026-30898-34 97764 2670362 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Балдыка |лацінка = Bałdyka |арыгінал = Baldiko |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Больд|Bald]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Бальдыка, Балдык, Болдык, Бальцік, Больцік, Болцік |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Балдыка''' (''Болдыка'', ''Болдык''), '''Бальдыка''' (''Бальцік'', ''Больцік'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Бальдыка або Балдыка (Baldiko, Baldicke<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Baldiko+Baldicke#v=snippet&q=Baldiko%20Baldicke&f=false S. 106].</ref>, Baldiho) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Baldiho#v=snippet&q=Baldiho&f=false S. 236].</ref>. Іменная аснова [[Больд|-балд- (-болд-, -болт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Бірыбольд]], [[Румбольд]], [[Рыбалт]]; германскія імёны Beribald, Rumbold, Ribald) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *balth, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] bald 'сьмелы, адважны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 50.</ref><ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 10.</ref>. Адпаведнасьць імя Баўдзейка германскаму імю Baltichus (Baldiho) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1964. P. 18.</ref>. Пад 1446 годам у Польшчы адзначалася вёска ''Baldiky'' (пазьнейшая Bełdyki) каля [[Макаў Мазавецкі|Макава Мазавецкага]] (цяпер [[Мазавецкае ваяводзтва]])<ref>Непокупный А. П. Названия ятвяжских сел на -ища в галицкой части Ипатьевской летописи // Балто-славянские этноязыковые контакты. — Москва, 1980. С. 172.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася прозьвішча Baldich<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=BALDICH&ofb=abschwangen&modus=&lang=de BALDICH], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Станиславъ Балъдыка самъ. Матеи Балдычичъ самъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 131.</ref>; ''Bołdyka'' (1571 год)<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 1: A—G. — Kraków, 2007. S. 243.</ref>; ''Balcikowna'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 122.</ref>; ''Piotrok Boltcik, słobożanin. Syn — Ambros. Bracia: Symon, Iwan'' (1722 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 27. — Витебск, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8HBmAAAAcAAJ&q=Boltcik#v=snippet&q=Boltcik&f=false С. 292].</ref>; ''Ignacy Bałdyk'' (1814 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ba%C5%82dyk&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Pohost (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Станіслаў Балдыка і Мацей Бальдычыч — [[Бельск Падляскі|бельскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Сямён Болцік (1890—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Высокае|Высокага]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index2.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Сьцяпан Болдык (1930—?) — беларус з ваколіцаў [[Кобрынь|Кобрыню]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Болдыкі (Bołdyk) гербу [[Юнчык]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 48.</ref>. Бальдыка (Baldyka) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася вёска Болдзікава (''Болдиково'') у [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскім ваяводзтве]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 31.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам к}} {{Імёны з асновай балд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] czisemupgpxa4kbjnj93o8nevpn6wiz 0 275812 2670390 2606578 2026-05-23T21:04:09Z ~2026-30898-34 97764 /* Паходжаньне */ 2670390 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Убер |лацінка = Ubier |арыгінал = Uber |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Юга|Ucho]] + [[Бар (імя)|Baro]] |варыянт = Убэр, Губэр, Убар, Губар |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Убер''' (''Убэр'', ''Убар''), '''Губэр''' (''Губар'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Убэр або Губэр (Uber, Huber) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA264&dq=uber+t+hugubert&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiv1uDx4JaFAxWb1AIHHYIABzcQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=uber%20t%20hugubert&f=false S. 264].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Юга|уг- (гуг-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Убарт]], [[Югель]], [[Уграт]]; германскія імёны Ubert, Hugel, Hughrat) паходзіць ад германскага hugu 'думка, дух мысьленьня'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 109.</ref>, а аснова [[Бар (імя)|-бар- (-бор-)]] (імёны ліцьвінаў [[Барвід]], [[Барвін]], [[Барвін]]; германскія імёны Barvid, Barwin, Barwin) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] bara, baur 'чалавек, дзіця' (літаральна — «народжаны»)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 16.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Kazimierz Ubierewicz'' (20 кастрычніка 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 307, 324.</ref>; ''sioło Nowosady w woj. trockim po śmierci ur. Uberowicza'' (4 жніўня 1656 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 104.</ref>; ''J. M. Pan Huberowicz'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 272.</ref>; ''Marianna Ubarewicz'' (1741 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Ubarewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Twery], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jerzy Hubar'' (1710 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Hubar&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Międzyrzecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Konstancja Uberewicz'' (1771 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Uberewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Graużyszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wincenty Huberewicz'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Huberewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Połoneczka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Павал і Юстын Губэры (''Huber'') — уладальнікі гаспадарак у Лашанах каля [[Беніца|Беніцы]] на 1933 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> На [[Полацкае ваяводзтва|гістарычнай Полаччыне]] існуе вёска [[Убярцы]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай гуг}} {{Імёны з асновай бар}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] l5tgxqxfqzqs2vad8r7eb096x00c3jm 0 276426 2670338 2669092 2026-05-23T14:46:28Z ~2026-30902-89 97759 2670338 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Эйса |лацінка = Ejsa |арыгінал = Eyse |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Ейса |вытворныя = |зьвязаныя = [[Ізбут]], [[Ісавін]], [[Ісад]], [[Ішман]] / [[Эйсман]], [[Ізмунт]] / [[Эйсімонт]] }} '''Эйса''' (''Ейса'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Іса, Гэйса або Эйса (Iso, Heyse, Eyse, Eisa<ref>Schlaug W. Die altsächsischen Personennamen vor dem Jahre 1000. — Lund, 1962. S. 77.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Eyse#v=snippet&q=Eyse&f=false 41, 45], [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Iso%2C+Heyse#v=snippet&q=Iso%2C%20Heyse&f=false 970].</ref>. Іменная аснова ісан- (эйс-, іс-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] eisarn, германскага *isarna-, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] îsarn, îsan 'жалеза'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 161.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае за найбольш адэкватнае тлумачэньне іменнай асновы -эйс- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] ''eisà, eĩšena'' 'хада, спосаб хады'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 22.</ref> (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведных словаў і іх значэньняў у летувіскіх слоўніках, тым часам слова ''ei̇̃sena'' упершыню фіксуецца толькі ў прускім слоўніку 1870—1874 гадоў<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=eisena&id=07004380000 ei̇̃sena], Lietuvių kalbos žodynas</ref>, а слова ''eisà'' — толькі ў сучасным [[Вялікі слоўнік летувіскай мовы|Вялікім слоўніку летувіскай мовы]]<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=eisa&id=07004370000 eisà], Lietuvių kalbos žodynas</ref>)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Ізбут]], [[Ісавін]], [[Ісад]], [[Ішман]] / [[Эйсман]], [[Ізмунт]] / [[Эйсімонт|Эйсімонт (Эйсмант, Эйсмунт)]]. Адзначаліся германскія імёны Isbodus, Isovin, Isada, Issmann / Eismann, Ismund / Eismund. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Hysinboldus, Izbracht, Isinger, Isinrich, Isintrud (Istrud), Izalda (Izolda, Isaldis, Isoldis)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 114, 278—279.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Ayskawde''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Isgaudus<ref name="Morlet-1971-147">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 147—148.</ref>}} (1400 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=%40Ayskawde#v=snippet&q=%40Ayskawde&f=false S. 11].</ref>, ''Eyskant'', ''Eyskor''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Eiskeri<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Eiskeri#v=snippet&q=Eiskeri&f=false S. 43, 572].</ref>}} (1400 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Eyskor#v=snippet&q=Eyskor&f=false S. 27].</ref>. У [[Інфлянты|Інфлянтах]] у 1624 годзе адзначаўся шляхецкі род Эйсмутаў (Eismuth)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 5. — Warszawa, 1936. S. 196.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Павел Еисович'' (1524—1566 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 102.</ref>; ''Jeysy… Eysaie… Isowicze'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Anna Grasylda Jeysa'' (1809 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Jeysa&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Opsa], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcela Jejsa'' (1828 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Jejsa&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Opsa], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Petronela Ejsa'' (1820 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ejsa&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Indura], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Ісель, Ішаль (адзначалася старажытнае германскае імя Isula<ref name="Fo-1900-971"/>, Isilo<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>): ''Marianna Isielewicz'' (1847 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=12018&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=1700&searchtable=&rpp2=50 Butrymańce], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Andrzej Iszalewicz'' (1886 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=12018&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=1800&searchtable=&rpp2=50 Butrymańce], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Эйсен (адзначалася старажытнае германскае імя Isinus, пазьнейшае Eisen<ref name="Fo-1900-971">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Isinus+Eisen#v=snippet&q=Isinus%20Eisen&f=false S. 971].</ref>): Эйсен (''Eisen'') — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 568.</ref>; * Ізбрант (адзначалася старажытнае германскае імя Isbrand<ref name="Fo-1900-971"/>): ''Jan Izbrant'' (1774 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Izbrant&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Janów], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Эйжвід: ''у [[Абольцы|Болцох]] 8 чоловековъ… Еижвидъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 27.</ref>; * Ішкалд (адзначалася старажытнае германскае імя Isgaudus<ref name="Morlet-1971-147"/>): ''именье на Исколти, на имя Дудичи'' (17 жніўня 1518 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|11к}} P. 62.</ref>, на [[Наваградзкі павет|гістарычнай Наваградчыне]] існуе мястэчка [[Ішкальдзь]]; * Эйскірт, Эйзгірд (адзначалася германскае імя Isgerd<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. S. 207.</ref>): ''чоловековъ у Лынкгменскои волости… а Еискирта'' (27 чэрвеня 1498 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 185.</ref>, ''Pan Samuel Eyzgird'' (1717 год)<ref>Taryfa Podymnego Powiatu Lidzkiego 1717 rok / Opracował Ł. Majtka. — Na podstawie dokumentów z Narodowego Archiwum Historycznego Białorusi w Mińsku (sygnatura 1767-1-226). — 2025. S. 34.</ref>; * Эйшар (адзначалася старажытнае германскае імя Iser, пазьнейшае Eiser<ref name="Fo-1900-972">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Iser+Eiser#v=snippet&q=Iser%20Eiser&f=false S. 972].</ref>): у інвэнтары 1738 году ўпаміналася дзяржава Эйшарышкі (Ейшеришки) у [[Троцкае ваяводзтва|Троцкім ваяводзтве]]<ref>Каталог древним актовым книгам губерний: Виленской, Гродненской, Минской и Ковенской, а также книгам некоторых судов губерний Могилевской и Смоленской, хранящимся ныне в Центральном архиве в Вильне. — Вильна, 1872. С. 733.</ref>; * Ізьмер (адзначалася старажытнае германскае імя Ismaer<ref name="Fo-1900-972"/>): Іван Ізьмер (1880—?) — [[Беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Ігумен]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%86%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%80_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1880) Ізмер Іван Георгіевіч (1880)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Есімут (адзначалася германскае імя Eisenmut, Eisemuth<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://www.google.by/books/edition/Deutsche_Namenkunde/WbJ6DwAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=Eisenmut,+Eisemuth+namenkunde&pg=PA248&printsec=frontcover S. 248].</ref>): ''людеи… въ [[Бельск Падляскі|Белскомъ]] повете… [[Нарэйка|Наръко]] доилид з братьею своею Есимутовича'' (3 красавіка 1525 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 366.</ref>, у [[Інфлянты|Інфлянтах]] у 1624 годзе адзначаўся шляхецкі род Эйсмутаў (Eismuth)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 5. — Warszawa, 1936. S. 196.</ref>; * Айшнар (адзначалася старажытнае германскае імя Isinar, Isner<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=+Isinar%2C+Isner#v=snippet&q=Isinar%2C%20Isner&f=false S. 977].</ref>): ''до бояр Виленского повета… Одама Оишнаровича'' (25 ліпеня 1525 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|14к}} P. 214.</ref>}}. == Носьбіты == * Павал Эйсавіч — [[Лідзкі павет|лідзкі]] баярын, які ўпамінаецца паміж 1524 і 1566 гадамі * Браніслаў Ейса (1924—?) — селянін з ваколіцаў [[Відзы|Відзаў]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%95%D0%B9%D1%81%D0%B0_%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1924) Ейса Браніслаў Антонавіч (1924)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> На [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэчыччыне]] існуе вёска [[Гайшын]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай ісан}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] oxv0jk6lhqxdabo13bj36l0tz4a84my 0 277716 2670398 2668476 2026-05-23T21:24:45Z ~2026-30898-34 97764 /* Паходжаньне */ 2670398 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ранда |лацінка = Randa |арыгінал = Rando |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Рант, Рэнда, Рэнт, Рандзь |вытворныя = |зьвязаныя = [[Рандзіла]], [[Рандзін]], [[Рандар]] <br> [[Атрант]], [[Ерандзь]] }} '''Ранда''' (''Рэнда'', ''Рандзь''), '''Рант''' (''Рэнт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Ранда, Ранта або Рэнта (Rando, Ranto, Rento) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rando#v=snippet&q=Rando&f=false S. 1246].</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 431.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] -ранд- (-рант-, -рэнд-) паходзіць ад германскага rant 'край [[Шчыт (зброя)|шчыта]]'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 204.</ref>. Сярод [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Рандзіла]], [[Рандзіла]] [[Рандзін]], [[Рандар|Рандар (Рандэр)]], [[Атрант]], [[Ерандзь]]. Адзначаліся германскія імёны Randilo, Randinus, Randhar, Aderando, Herrand. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Randa, Beltrandus, Bertrandus (Bietran, Biotran), Jarant (Jarand, Jerant)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 7, 204.</ref>. У 1625 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Johannes Rentel{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Rantila<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rantila#v=snippet&q=Rantila&f=false S. 1246].</ref>}}, Regiomonmtanus Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Rentel#v=snippet&q=Rentel&f=false S. 292].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''зятя того Юръя Хрищоновича на имя Андрея Рондевича'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B5+%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%20%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 639].</ref>; ''Rondzia… Dominus Rądziewicz'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 188.</ref>; ''Rentowszczyzna'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Michał Rant'' (1771 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Rant&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Łysków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''[[Волма (Койданаўскі раён)|Wołma]]… wioski i miejsca do tej parafii należące… Rantowszczyzna'' (1784 год)<ref>Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku. T. 2: Dekanat Mińsk. — Białystok, 2009. S. 140, 143.</ref>; ''Augustyn Randt'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Randt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Połonka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Рандзейка (адзначалася старажытнае германскае імя Randicus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 187.</ref>): на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Рандзейка (''Rondeiko'')<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 621.</ref>; * Рэнтаўт (адзначалася старажытнае германскае імя Rantolt<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rantolt#v=snippet&q=Rantolt&f=false S. 1247].</ref>): ''Szymon Rentowt'' (1736 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=B&exac=1&search_lastname=Rentowt&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=B&rpp1=&ordertable= Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Рандаман: ''з Рондоманъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8A&f=false С. 654].</ref>}}. == Носьбіты == * Іван Рэнда (1911—?) — [[беларусы|беларус]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], База данных «Польские спецпереселенцы в Архангельской обл.»</ref> На [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэчыччыне]] існуе вёска [[Рандоўка (вёска)|Рандоўка]]. На 1909 год існаваў [[засьценак]] Рантаўшчына ў Менскім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 169.</ref>. У [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] існуюць вёска [[Ранты]] і [[Рантаў]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай ранд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] oz66c9d23j8odn9g1dq22f2jrgo6evo 0 278392 2670429 2505791 2026-05-24T05:29:08Z CommonsDelinker 521 Са старонкі прыбраны файл Wiener_Stadthalle_Aussen_2008.jpg, бо ён быў выдалены з Commons удзельнікам [[c:User:Krd|Krd]]. Прычына: [[:c:COM:VRT|No permission]] since 16 May 2026. 2670429 wikitext text/x-wiki {{Міжнароднае гандбольнае спаборніцтва |назва = Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў |варыянт_назвы = EHF European Men’s Handball Championship |выява = |памер_выявы = |подпіс_выявы = |год = 2010 |краіна = Аўстрыя |мясьціна = 5 |пляцоўкі = 5 |даты = 19—31 студзеня |удзельнікі = 16 |чэмпіён = Францыя |тытулаў = 2 |2месца = Харватыя |3месца = Ісьляндыя |4месца = Польшча |матчы = |галы = 2676 |наведвальнасьць = 285400 |бамбардыр = {{Сьцяг|Чэхія}} [[Філіп Іха]]<br><small>(53 галы)</small> |гулец = {{Сьцяг|Чэхія}} [[Філіп Іха]] |папярэдні = Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году |наступны = Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2012 году |сайт = }} [[Файл:Logo and mascot of the 2010 European Men's Handball Championship.jpg|значак|300пкс|Лягатып і талісман чэмпіянату]] '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў]] 2010 году''' — дзявятае эўрапейскае спаборніцтва гандбольных зборных, якое адбывалася ў [[Аўстрыя|Аўстрыі]] 19—31 студзеня. У турніры бралі ўдзел 16 зборных. У другі раз чэмпіёнкай Эўропы стала [[Мужчынская зборная Францыі па гандболе|зборная Францыі]]. Срэбнымі і бронзавымі прызэрамі сталі зборныя [[Мужчынская зборная Харватыі па гандболе|Харватыі]] й [[Мужчынская зборная Ісьляндыі па гандболе|Ісьляндыі]] адпаведна. == Пляцоўкі == Для правядзеньня матчаў былі абраныя 5 гарадоў. У трох зь іх — [[Лінц]]ы, [[Грац]]ы і [[Вінэр-Нойштат|Вінэр-Нойштаце]] — ладзіліся толькі гульні [[#Папярэдні раўнд|папярэдняга раўнду]]. Далейшыя этапы ладзіліся ў [[Інсбрук]]у ды [[Вена|Вене]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Вена ! Лінц ! Вінэр Нойштат |- | [[Вінэр Штатгале]]<br />Зьмяшчальнасьць: 11 000 | [[ТыпсАрэна Ліцн|Інтэрспорт Арэна]]<br />Зьмяшчальнасьць: 6000 | [[Арэна Нова]]<br />Зьмяшчальнасьць: 5000 |- | | [[Файл:Linz Donau.jpg|280пкс]] | [[Файл:WrNeustadt Arena Nova.JPG|190пкс]] |- ! Інсбрук |rowspan="3" | {{Лякалізацыйная мапа/Пункты |Аўстрыі |float = center |Шырыня мапы = 280 |Назва = |Пункты = {{Лякалізацыйная мапа/Пункт |Аўстрыі |Шырата = 48.208333 |Даўгата = 16.373056 |Назва = [[Вена]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт |Аўстрыі |Шырата = 47.266667 |Даўгата = 11.383333 |Назва = [[Інсбрук]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт |Аўстрыі |Шырата = 48.303056 |Даўгата = 14.290556 |Назва = [[Лінц]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт |Аўстрыі |Шырата = 47.070278 |Даўгата = 15.438889 |Назва = [[Грац]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт |Аўстрыі |Шырата = 47.816667 |Даўгата = 16.25 |Назва = [[Вінэр-Нойштат]]}} }} ! style="border-left:none; border-right:none;" | Грац |- | style="border-left:none; border-right:none;" | [[Алімпіяўорлд Інсбрук]]<br />Зьмяшчальнасьць: 10 000 | style="border-left:none; border-right:none;" | [[Штатгале Грац]]<br />Зьмяшчальнасьць: 5000 |- | style="border:none;" | [[Файл:IMG 9039-Innsbruck.JPG|170пкс]] | style="border:none;" | [[Файл:Grazer Stadthalle.jpg|190пкс]] |} == Кваліфікацыя == Кваліфікацыйныя матчы былі згуляныя ў 2008—2009 роках. Зборныя Аўстрыі і Даніі ня ўдзельнічалі ў кваліфікацыі як гаспадары і дзейныя чэмпіёны адпаведна. Усе астатнія зборныя былі падзеленыя на 7 групаў, з кожнай зь якіх выходзілі па дзьве найлепшыя. === Кваліфікаваныя зборныя === {| class="wikitable sortable" ! width="17%"|Краіна !! width=17%|Трапіла праз!! width="17%"|Дата кваліфікацыі !! width="49%"|Ранейшыя выступы ў чэмпіянатах^[[#1|1]] |- |{{Гандбол|Аўстрыя}} || {{Сартаваньне|00|Гаспадары}} || {{Сартаваньне|00|5 траўня 2006}} || data-sort-value="1"| 0 (дэбют) |- |{{Гандбол|Данія}} || {{Сартаваньне|01|Дзейны чэмпіён}} || {{Сартаваньне|01|27 студзеня 2008}} || data-sort-value="7"| 7 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]''') |- |{{Гандбол|Швэцыя}} || {{Сартаваньне|02|Пераможца групы 1}} || {{Сартаваньне|02|11 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="7"| 7 ('''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]]''', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]]''', '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]]''', '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]]''', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Польшча}} || {{Сартаваньне|02|2-е месца ў групе 1}} || {{Сартаваньне|02|20 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="4"| 4 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Расея}} || {{Сартаваньне|02|Пераможца групы 2}} || {{Сартаваньне|02|18 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="8"| 8 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]]''', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Сэрбія}} || {{Сартаваньне|02|2-е месца ў групе 2}} || {{Сартаваньне|02|18 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="0"| 0 (дэбют)^{'''[[#2|2]]'''} |- |{{Гандбол|Ісьляндыя}} || {{Сартаваньне|02|Пераможца групы 3}} || {{Сартаваньне|02|17 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="5"| 5 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Нарвэгія}} || {{Сартаваньне|02|2-е месца ў групе 3}} || {{Сартаваньне|02|17 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="3"| 3 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Харватыя}} || {{Сартаваньне|02|Пераможца групы 4}} || {{Сартаваньне|02|17 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="8"| 8 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Вугоршчына}} || {{Сартаваньне|02|2-е месца ў групе 4}} || {{Сартаваньне|02|21 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="6"| 6 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Нямеччына}} || {{Сартаваньне|02|Пераможца групы 5}} || {{Сартаваньне|02|13 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="8"| 8 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]]''', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Славенія}} || {{Сартаваньне|02|2-е месца ў групе 5}} || {{Сартаваньне|02|21 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="7"| 7 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Францыя}} || {{Сартаваньне|02|Пераможца групы 6}} || {{Сартаваньне|02|17 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="8"| 8 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], '''[[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]]''', [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Чэхія}} || {{Сартаваньне|02|2-е месца ў групе 6}} || {{Сартаваньне|02|17 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="5"| 5 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Гішпанія}} || {{Сартаваньне|02|Пераможца групы 7}} || {{Сартаваньне|02|17 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="8"| 8 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1994 году|1994]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1996 году|1996]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 1998 году|1998]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2008 году|2008]]) |- |{{Гандбол|Украіна}} || {{Сартаваньне|02|2-е месца ў групе 7}} || {{Сартаваньне|02|18 чэрвеня 2009}} || data-sort-value="4"| 4 ([[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2000 году|2000]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2002 году|2002]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2004 году|2004]], [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў 2006 году|2006]]) |} : <div id="1">¹ '''Тоўстым''' пазначаныя чэмпіёны</div> : <div id="2"></div>² У 1996—2006 Сэрбія ўдзельнічала ў складзе Саюзнай рэспублікі Югаславіі ды Сэрбіі і Чарнагорыі. == Папярэдні раўнд == У ніжэйшых табліцах: * '''Г''' = згуляныя гульні * '''В''' = перамогі * '''Н''' = нічые * '''П''' = паразы * '''ЗМ''' = закінутыя галы * '''ПМ''' = прапушчаныя галы * '''Р''' = розьніца галоў * '''Пкт''' = набраныя пункты У асноўны раўнд выйшлі каманды, якія занялі першае, другое і трэцяе месцы (вылучаныя зялёным). <small>''Час усіх матчаў [[Беларускі час|беларускі]] ([[UTC+2]]{{Заўвага|Да 2011 року Беларусь пераходзіла на [[летні час]].}}).</small> == Асноўны раўнд == {| class="wikitable" |- | style="background: #ccffcc;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Зборная выйшла ў [[#Паўфіналы|паўфінал]] |- | style="background: #ccccff;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Стыкавы матч за [[#За 5-е месца|5-е месца]] |} === Група A === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Харватыя}}|В1 = 3|Н1 = 0|П1 = 0|ЗМ1 = 83|ПМ1 = 76|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Нарвэгія}}|В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|ЗМ2 = 82|ПМ2 = 78|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Расея}} |В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|ЗМ3 = 89|ПМ3 = 91|Колер3 = #ccffcc |Каманда4 = {{Гандбол|Украіна}} |В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|ЗМ4 = 87|ПМ4 = 96|Колер4 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 19 студзеня |час = 19:10 |стадыён = |гледачы = 3000 |судзьдзя = Какадор, Нікалаў |судзьдзя_краіна = Партугалія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Расея}} |каманда2 = {{Гандбол|Украіна}} |лік = 37:33 |лік_першай_паловы = 21:16 |галы1 = [[Канстанцін Ігропула|Ігропула]] 11 |галы2 = [[Сяргей Бурка|Бурка]], [[Сяргей Ануфрыенка|Ануфрыенка]] 9 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/002/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 19 студзеня |час = 21:10 |стадыён = |гледачы = 4000 |судзьдзя = Мура, Радрыгес |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Харватыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Нарвэгія}} |лік = 25:23 |лік_першай_паловы = 11:10 |галы1 = [[Драга Вукавіч|Вукавіч]] 7 |галы2 = [[Говард Твэдтэн|Твэдтэн]] 9 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/001/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 4 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 студзеня |час = 19:10 |стадыён = |гледачы = 4200 |судзьдзя = Канбра, Кляэсан |судзьдзя_краіна = Швэцыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Украіна}} |каманда2 = {{Гандбол|Харватыя}} |лік = 25:28 |лік_першай_паловы = 14:12 |галы1 = [[Сяргей Ануфрыенка|Ануфрыенка]] 11 |галы2 = [[Ігар Воры|Воры]] 6 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/003/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 студзеня |час = 21:10 |стадыён = |гледачы = 4200 |судзьдзя = Лязар, Рэвэрэ |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Гандбол|Расея}} |лік = 28:24 |лік_першай_паловы = 16:13 |галы1 = [[Крыстыян К’елінг|К’елінг]] 8 |галы2 = [[Дзьмітры Кавалёў (гандбаліст)|Кавалёў]], [[Аляксей Растворцаў|Растворцаў]] 4 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/004/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 23 студзеня |час = 19:10 |стадыён = |гледачы = 4500 |судзьдзя = Мэтге, Мэтге |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = {{Гандбол-справа|Харватыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Расея}} |лік = 30:28 |лік_першай_паловы = 17:16 |галы1 = [[Іван Чупіч|Чупіч]] 8 |галы2 = [[Канстанцін Ігропула|Ігропула]] 12 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/006/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 23 студзеня |час = 21:10 |стадыён = |гледачы = 3500 |судзьдзя = Какадор, Нікалаў |судзьдзя_краіна = Партугалія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Гандбол|Украіна}} |лік = 31:29 |лік_першай_паловы = 14:16 |галы1 = [[Говард Твэдтэн|Твэдтэн]] 8 |галы2 = [[Сяргей Бурка|Бурка]] 7 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/005/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 7 |жоўтыя_карткі2 = 4 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === Група B === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Ісьляндыя}}|В1 = 1|Н1 = 2|П1 = 0|ЗМ1 = 93 |ПМ1 = 88|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Данія}} |В2 = 2|Н2 = 0|П2 = 1|ЗМ2 = 83 |ПМ2 = 79|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |В3 = 1|Н3 = 1|П3 = 1|ЗМ3 = 103|ПМ3 = 101|Колер3 = #ccffcc |Каманда4 = {{Гандбол|Сэрбія}} |В4 = 0|Н4 = 1|П4 = 2|ЗМ4 = 83 |ПМ4 = 94|Колер4 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 19 студзеня |час = 19:00 |стадыён = |гледачы = 5500 |судзьдзя = Лязар, Рэвэрэ |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Данія}} |каманда2 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |лік = 33:29 |лік_першай_паловы = 17:15 |галы1 = [[Томас Могенсэн|Могенсэн]] 7 |галы2 = [[Вітаўтас Жура|Жура]] 7 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/007/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 19 студзеня |час = 21:15 |стадыён = |гледачы = 5000 |судзьдзя = Мэтге, Мэтге |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = {{Гандбол-справа|Ісьляндыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Сэрбія}} |лік = 29:29 |лік_першай_паловы = 15:11 |галы1 = [[Гуд’ён Валюр Сыгурдсан|Сыгурдсан]] 9 |галы2 = [[Момір Іліч|Іліч]] 7 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/008/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 студзеня |час = 19:00 |стадыён = |гледачы = 6000 |судзьдзя = Дыну, Дын |судзьдзя_краіна = Румынія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Аўстрыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Ісьляндыя}} |лік = 33:29 |лік_першай_паловы = 17:15 |галы1 = [[Віктар Сіладзі|Сіладзі]] 10 |галы2 = [[Арнар Атлясан|Атлясан]] 8 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/010/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 21 студзеня |час = 21:15 |стадыён = |гледачы = 6000 |судзьдзя = Горачак, Новатны |судзьдзя_краіна = Чэхія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Сэрбія}} |каманда2 = {{Гандбол|Данія}} |лік = 23:28 |лік_першай_паловы = 9:15 |галы1 = [[Момір Іліч|Іліч]], [[Іван Станкавіч (гандбаліст)|Станкавіч]], [[Жарка Шэшум|Шэшум]] 4 |галы2 = [[Андэрс Эгерт|Эгерт]] 10 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/009/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 23 студзеня |час = 19:00 |стадыён = |гледачы = 6000 |судзьдзя = Мура, Радрыгес |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Аўстрыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Сэрбія}} |лік = 37:31 |лік_першай_паловы = 15:18 |галы1 = [[Віктар Сіладзі|Сіладзі]] 9 |галы2 = [[Жарка Шэшум|Шэшум]] 8 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/011/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 4 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 23 студзеня |час = 21:15 |стадыён = |гледачы = 5500 |судзьдзя = Канбра, Кляэсан |судзьдзя_краіна = Швэцыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Данія}} |каманда2 = {{Гандбол|Ісьляндыя}} |лік = 22:27 |лік_першай_паловы = 13:15 |галы1 = [[Лярс Крыстыянсэн (гандбаліст)|Крыстыянсэн]] 5 |галы2 = [[Гуд’ён Валюр Сыгурдсан|Сыгурдсан]] 6 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/012/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 4 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === Група C === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Польшча}} |В1 = 2|Н1 = 1|П1 = 0|ЗМ1 = 84|ПМ1 = 79|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Славенія}} |В2 = 1|Н2 = 2|П2 = 0|ЗМ2 = 91|ПМ2 = 89|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Нямеччына}}|В3 = 1|Н3 = 1|П3 = 1|ЗМ3 = 89|ПМ3 = 90|Колер3 = #ccffcc |Каманда4 = {{Гандбол|Швэцыя}} |В4 = 0|Н4 = 0|П4 = 3|ЗМ4 = 78|ПМ4 = 84|Колер4 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 19 студзеня |час = 19:30 |стадыён = |гледачы = 6800 |судзьдзя = Олесэн, Пэдэрсэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нямеччына}} |каманда2 = {{Гандбол|Польшча}} |лік = 25:27 |лік_першай_паловы = 8:12 |галы1 = [[Лярс Каўфман|Каўфман]] 7 |галы2 = [[Караль Бялецкі|Бялецкі]] 6 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/013/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 19 студзеня |час = 21:30 |стадыён = |гледачы = 4800 |судзьдзя = Райзынгер, Кашуц |судзьдзя_краіна = Аўстрыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Швэцыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Славенія}} |лік = 25:27 |лік_першай_паловы = 13:7 |галы1 = [[Ёнас Кэльман|Кэльман]], [[Лукас Карльсан|Карльсан]], [[Нікляс Экбэрг|Экбэрг]], [[Далібор Додэр|Додэр]] 5 |галы2 = [[Лука Жвіжэй|Жвіжэй]] 8 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/014/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 20 студзеня |час = 19:30 |стадыён = |гледачы = 7200 |судзьдзя = Гуско, Рэпкін |судзьдзя_краіна = Беларусь |каманда1 = {{Гандбол-справа|Славенія}} |каманда2 = {{Гандбол|Нямеччына}} |лік = 34:34 |лік_першай_паловы = 16:11 |галы1 = [[Від Каўтычнік|Каўтычнік]], [[Давід Шпілер|Шпілер]] 7 |галы2 = [[Хрыстаф Тоеркаўф|Тоеркаўф]] 7 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/015/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 20 студзеня |час = 21:30 |стадыён = |гледачы = 7500 |судзьдзя = Нікаліч, Стойкавіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Польшча}} |каманда2 = {{Гандбол|Швэцыя}} |лік = 24:24 |лік_першай_паловы = 15:14 |галы1 = [[Міхал Юрэцкі|Юрэцкі]], [[Томаш Расінскі|Расінскі]] 6 |галы2 = [[Кім Андэрсан|Андэрсан]] 4 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/016/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 8 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 студзеня |час = 19:15 |стадыён = |гледачы = 8200 |судзьдзя = Нікаліч, Стойкавіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нямеччына}} |каманда2 = {{Гандбол|Швэцыя}} |лік = 30:29 |лік_першай_паловы = 21:18 |галы1 = [[Гольгер Гляндарф|Гляндарф]] 8 |галы2 = [[Кім Андэрсан|Андэрсан]] 7 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/018/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 2 |жоўтыя_карткі2 = 2 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 студзеня |час = 21:15 |стадыён = |гледачы = 7500 |судзьдзя = Абрагамсэн, Крыстыянсэн |судзьдзя_краіна = Нарвэгія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Польшча}} |каманда2 = {{Гандбол|Славенія}} |лік = 30:30 |лік_першай_паловы = 12:13 |галы1 = [[Крыштаф Ліеўскі|Ліеўскі]] 6 |галы2 = [[Лука Жвіжэй|Жвіжэй]] 9 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/017/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 7 |жоўтыя_карткі1 = 4 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 7 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === Група D === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Гішпанія}} |В1 = 2|Н1 = 1|П1 = 0|ЗМ1 = 95|ПМ1 = 74|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Францыя}} |В2 = 1|Н2 = 2|П2 = 0|ЗМ2 = 74|ПМ2 = 73|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Чэхія}} |В3 = 1|Н3 = 0|П3 = 2|ЗМ3 = 78|ПМ3 = 84|Колер3 = #ccffcc |Каманда4 = {{Гандбол|Вугоршчына}}|В4 = 0|Н4 = 1|П4 = 2|ЗМ4 = 80|ПМ4 = 96|Колер4 = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 19 студзеня |час = 19:15 |стадыён = |гледачы = 2800 |судзьдзя = Дын, Дыну |судзьдзя_краіна = Румынія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Гішпанія}} |каманда2 = {{Гандбол|Чэхія}} |лік = 37:25 |лік_першай_паловы = 17:10 |галы1 = [[Ікер Рамэра|Рамэра]] 14 |галы2 = [[Філіп Іха|Іха]] 8 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/020/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 19 студзеня |час = 21:15 |стадыён = |гледачы = 3500 |судзьдзя = Нікаліч, Стойкавіч |судзьдзя_краіна = Сэрбія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Францыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Вугоршчына}} |лік = 29:29 |лік_першай_паловы = 16:16 |галы1 = [[Нікола Карабатыч|Карабатыч]] 7 |галы2 = [[Фэрэнц Ільеш|Ільеш]] 7 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/019/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 8 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = 1 |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 20 студзеня |час = 19:15 |стадыён = |гледачы = 3800 |судзьдзя = Абрагамсэн, Крыстыянсэн |судзьдзя_краіна = Нарвэгія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Чэхія}} |каманда2 = {{Гандбол|Францыя}} |лік = 20:21 |лік_першай_паловы = 10:16 |галы1 = [[Філіп Іха|Іха]] 6 |галы2 = [[Люк Абалё|Абалё]], [[Даніель Нарцыс|Нарцыс]] 4 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/021/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 1 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 20 студзеня |час = 21:15 |стадыён = |гледачы = 3800 |судзьдзя = Райзынгер, Кашуц |судзьдзя_краіна = Аўстрыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Гандбол|Гішпанія}} |лік = 25:34 |лік_першай_паловы = 9:17 |галы1 = [[Пэтэр Гуляш|Гуляш]], [[Міларад Крывакапіч (гандбаліст)|Крывакапіч]] 5 |галы2 = [[Альбэрта Энтрэрыёс]], [[Віктар Тамас Гансалес|Гансалес]] 7 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/022/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 4 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 студзеня |час = 19:15 |стадыён = |гледачы = 3800 |судзьдзя = Гуско, Рэпкін |судзьдзя_краіна = Беларусь |каманда1 = {{Гандбол-справа|Францыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Гішпанія}} |лік = 24:24 |лік_першай_паловы = 10:10 |галы1 = [[Нікола Карабатыч|Карабатыч]] 5 |галы2 = [[Юлен Агінагальдэ|Агінагальдэ]], [[Хуан Антоніё Гарсія|Гарсія]] 6 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/024/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 4 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 3 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 22 студзеня |час = 21:15 |стадыён = |гледачы = 4000 |судзьдзя = Олесэн, Пэдэрсэн |судзьдзя_краіна = Данія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Вугоршчына}} |каманда2 = {{Гандбол|Чэхія}} |лік = 26:33 |лік_першай_паловы = 13:14 |галы1 = [[Габар Часар|Часар]] 6 |галы2 = [[Філіп Іха|Іха]] 14 |пратакол = [http://history.eurohandball.com/ech/men/2010/match/1/023/ Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} == Фінальны раўнд == {| class="wikitable" |- | style="background: #ccffcc;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Зборная выйшла ў [[#Паўфіналы|паўфінал]] |- | style="background: #ccccff;" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Стыкавы матч [[#За 5-е месца|за 5-е месца]] |- | style="background:#ffcccc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Скончыла выступ |} === Група I === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Харватыя}} |В1 = 4|Н1 = 1|П1 = 0|ЗМ1 = 134|ПМ1 = 123|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Ісьляндыя}}|В2 = 3|Н2 = 2|П2 = 0|ЗМ2 = 163|ПМ2 = 149|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Данія}} |В3 = 3|Н3 = 0|П3 = 2|ЗМ3 = 136|ПМ3 = 134|Колер3 = #ccccff |Каманда4 = {{Гандбол|Нарвэгія}} |В4 = 2|Н4 = 0|П4 = 3|ЗМ4 = 138|ПМ4 = 135|Колер4 = #ffcccc |Каманда5 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |В5 = 1|Н5 = 1|П5 = 3|ЗМ5 = 147|ПМ5 = 156|Колер5 = #ffcccc |Каманда6 = {{Гандбол|Расея}} |В6 = 0|Н6 = 0|П6 = 5|ЗМ6 = 140|ПМ6 = 161|Колер6 = #ffcccc }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 25 студзеня |час = 17:00 |стадыён = |гледачы = 6800 |судзьдзя = Горачак, Новатны |судзьдзя_краіна = Чэхія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Харватыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Ісьляндыя}} |лік = 26:26 |лік_першай_паловы = 12:15 |галы1 = [[Іван Чупіч|Чупіч]] 5 |галы2 = [[Оляфур Стэфансан|Стэфансан]] 7 |пратакол = [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/25012010/27/27TM.pdf Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 9 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = 1 |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 25 студзеня |час = 19:00 |стадыён = |гледачы = 6800 |судзьдзя = Лязар, Рэвэрэ |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |лік = 30:27 |лік_першай_паловы = 12:11 |галы1 = [[Б’яртэ Мюргаль|Мюргаль]], [[Говард Твэдтэн|Твэдтэн]] 6 |галы2 = [[Ролянд Шлінгер|Шлінгер]] 6 |пратакол = [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/25012010/26/26TM.pdf Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 2 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 7 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = 1 |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 25 студзеня |час = 21:15 |стадыён = |гледачы = 6800 |судзьдзя = Мура, Радрыгес |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Расея}} |каманда2 = {{Гандбол|Данія}} |лік = 28:34 |лік_першай_паловы = 13:18 |галы1 = [[Канстанцін Ігропула|Ігропула]] 6 |галы2 = [[Лярс Крыстыянсэн|Крыстыянсэн]], [[Мікаэль Кнудсэн|Кнудсэн]] 6 |пратакол = [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/25012010/25/25TM.pdf Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = 1 |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 4 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 26 студзеня |час = 17:00 |стадыён = |гледачы = 4000 |судзьдзя = Лязар, Рэвэрэ |судзьдзя_краіна = Францыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Расея}} |каманда2 = {{Гандбол|Ісьляндыя}} |лік = 30:38 |лік_першай_паловы = 10:19 |галы1 = [[Міхаіл Чыпурын|Чыпурын]] 7 |галы2 = [[Сноры Гуд’ёнсэн|Гуд’ёнсэн]], [[Аляксандар Пэтэрсан|Пэтэрсан]] 7 |пратакол = [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/26012010/28/28TM.pdf Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 26 студзеня |час = 19:00 |стадыён = |гледачы = 8000 |судзьдзя = Канбра, Клесэн |судзьдзя_краіна = Швэцыя |каманда1 = {{Гандбол-справа|Харватыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |лік = 26:23 |лік_першай_паловы = 11:10 |галы1 = [[Іван Чупіч|Чупіч]] 6 |галы2 = [[Ролянд Шлінгер|Шлінгер]], [[Віктар Сіладзь|Сіладзь]] 5 |пратакол = [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/26012010/29/29TM.pdf Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 3 |жоўтыя_карткі1 = 2 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 4 |жоўтыя_карткі2 = 4 |чырвоныя_карткі2 = 1 |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 26 студзеня |час = 21:15 |стадыён = |гледачы = 7000 |судзьдзя = Мэтэ, Мэтэ |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Гандбол|Данія}} |лік = 23:24 |лік_першай_паловы = 15:11 |галы1 = [[Крыстыян К’елінг|К’елінг]] 7 |галы2 = [[Андэрс Эгерт Енсэн|Эгерт Енсэн]], [[Мікель Гансэн|Гансэн]], [[Ганс Ліндбэрг|Ліндбэрг]] 5 |пратакол = [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/26012010/30/30TM.pdf Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 4 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} ---- {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 студзеня |час = 17:00 |стадыён = |гледачы = 7000 |судзьдзя = Мура, Радрыгес |судзьдзя_краіна = Гішпанія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Нарвэгія}} |каманда2 = {{Гандбол|Ісьляндыя}} |лік = 34:35 |лік_першай_паловы = 16:18 |галы1 = [[Говард Твэдтэн|Твэдтэн]] 7 |галы2 = [[Арнар Атлясан|Атлясан]] 10 |пратакол = [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/28012010/32/32TM.pdf Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 5 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 5 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 студзеня |час = 19:00 |стадыён = |гледачы = 8200 |судзьдзя = Мэтэ, Мэтэ |судзьдзя_краіна = Нямеччына |каманда1 = {{Гандбол-справа|Расея}} |каманда2 = {{Гандбол|Аўстрыя}} |лік = 30:31 |лік_першай_паловы = 15:17 |галы1 = [[Міхаіл Чыпурын|Чыпурын]] 7 |галы2 = [[Робэрт Вэбэр|Вэбэр]], [[Конрад Вільчынскі|Вільчынскі]], [[Ролянд Шлінгер|Шлінгер]] 6 |пратакол = [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/28012010/33/33TM.pdf Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 11 |жоўтыя_карткі1 = 3 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 9 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} {{Справаздача пра гандбольны матч |дата = 28 студзеня |час = 21:15 |стадыён = |гледачы = 9000 |судзьдзя = Горачак, Новатны |судзьдзя_краіна = Чэхія |каманда1 = {{Гандбол-справа|Харватыя}} |каманда2 = {{Гандбол|Данія}} |лік = 27:23 |лік_першай_паловы = 14:11 |галы1 = [[Дэніс Бунціч|Бунціч]] 8 |галы2 = [[Мікель Гансэн|Гансэн]], [[Мікаэль Кнудсэн|Кнудсэн]] 5 |пратакол = [http://www.sportresult.com/sports/hb/hbem10m/PDF/28012010/31/31TM.pdf Пратакол] |дзьве_хвіліны1 = 6 |жоўтыя_карткі1 = 4 |чырвоныя_карткі1 = |дзьве_хвіліны2 = 6 |жоўтыя_карткі2 = 3 |чырвоныя_карткі2 = |асноўны_час = |авэртайм1 = |авэртайм2 = |пэнальці = }} === Група II === {{ГандболТабліца10 |Каманда1 = {{Гандбол|Францыя}} |В1 = 4|Н1 = 1|П1 = 0|ЗМ1 = 135|ПМ1 = 118|Колер1 = #ccffcc |Каманда2 = {{Гандбол|Польшча}} |В2 = 3|Н2 = 1|П2 = 1|ЗМ2 = 148|ПМ2 = 144|Колер2 = #ccffcc |Каманда3 = {{Гандбол|Гішпанія}} |В3 = 3|Н3 = 1|П3 = 1|ЗМ3 = 152|ПМ3 = 133|Колер3 = #ccccff |Каманда4 = {{Гандбол|Чэхія}} |В4 = 1|Н4 = 1|П4 = 3|ЗМ4 = 142|ПМ4 = 154|Колер4 = #ffcccc |Каманда5 = {{Гандбол|Нямеччына}}|В5 = 0|Н5 = 2|П5 = 3|ЗМ5 = 127|ПМ5 = 136|Колер5 = #ffcccc |Каманда6 = {{Гандбол|Славенія}} |В6 = 0|Н6 = 2|П6 = 3|ЗМ6 = 159|ПМ6 = 178|Колер6 = #ffcccc }} == Плэй-оф == {{Турнір4 <!--Дата. Месца|Каманда 1|Галы каманды 1|Каманда 2|Галы каманды 2--> <!--Паўфіналы--> |30 студзеня|{{Гандбол|Ісьляндыя}}| 28 |'''{{Гандбол|Францыя}}'''| '''36''' |30 студзеня|'''{{Гандбол|Харватыя}}'''| '''24''' |{{Гандбол|Польшча}}| 21 <!--Фінал--> |31 студзеня|'''{{Гандбол|Францыя}}'''| '''25''' | {{Гандбол|Харватыя}} | 21 <!--Матч за 3-е месца--> |31 студзеня| '''{{Гандбол|Ісьляндыя}}''' | '''29''' | {{Гандбол|Польшча}} | 26 |За3месца=так }} === За 5-е месца === === Паўфіналы === === За 3-е месца === === Фінал === == Статыстыка == [[Файл:EHF 2010 Map.png|значак|upright=2|Вынікі]] === Выніковая табліца === === Зборная ўсіх зорак === === Іншыя ўзнагароды === === Бамбардзіры === === Брамнікі === == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://history.eurohandball.com/ech/men/2010/round/1/Final+Round Інфармацыя] {{ref-en}} на бачыне ЭГФ {{Чэмпіянаты Эўропы па гандболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Эўропы па гандболе сярод мужчынаў|2010]] [[Катэгорыя:2010 год у гандболе]] [[Катэгорыя:Міжнародныя спартовыя спаборніцтвы ў Аўстрыі]] [[Катэгорыя:Аўстрыйскі гандбол]] [[Катэгорыя:2010 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2010 год у эўрапейскім спорце]] p07gpvzz9ikb9gn5tfxrxo12ka99zu0 0 279364 2670369 2646932 2026-05-23T20:47:42Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670369 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ёнатан Та''' ({{мова-de|Jonathan Tah}}; {{Н}} 11 лютага 1996 году) — нямецкі футбаліст, цэнтральны абаронца клюбу «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» і нацыянальнай [[зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]]. Мае івуарыйскага бацьку. == Кар’ера == === Клюбная === Пачаў займацца футболам у родным [[Гамбург]]у. Да акадэміі аднайменнага клюбу трапіў у 2009 году. У матчы [[Бундэсьліга|Бундэсьлігі]] дэбютаваў 21 верасьня 2013 году ў хатнім матчы супраць «[[Вэрдэр Брэмэн|Вэрдэру]]»<ref>Überblick, Alle Spiele im. [http://www.sueddeutsche.de/sport/fussball-bundesliga-nils-petersen-verschaerft-die-hsv-krise-1.1776879 «Fußball-Bundesliga: Nils Petersen verschärft die HSV-Krise»]. Süddeutsche Zeitung.</ref>. [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе 2014—2015 гадоў|Сэзон 2014—2015 гадоў]] правёў у арэндзе ў складзе дусэльдорфскай «[[Фартуна Дусэльдорф|Фартуны]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20140903224228/http://www.hsv.de/teams/meldungen/bundesliga/2014/august/jonathan-tah-und-kerem-demirbay-werden-fuer-ein-jahr-verliehen «Jonathan Tah und Kerem Demirbay werden für ein Jahr verliehen»]. Hamburger SV.</ref>. У ліпені 2015 году склаў пяцігадовы кантракт зь левэркузэнскім «[[Баер Левэркузэн|Баерам]]»<ref>[http://www.skysports.com/football/news/11891/9914530/jonathan-tah-signs-for-bayer-leverkusen-from-hamburg «Tah joins Bayer Leverkusen from Hamburg»]. Sky Sports.</ref>, які каштаваў «аптэкарам» 7,5 мільёнаў эўра. У новым клюбе надоўга трывала замацаваўся ў складзе, падаўжаючы дамову з «Баерам» у 2018 і 2021 гадах. 29 траўня 2025 году Та далучыўся да мюнхэнскай «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]», падпісаўшы кантракт да 30 чэрвеня 2029 году<ref>[https://fcbayern.com/en/news/2025/05/fc-bayern-sign-jonathan-tah «FC Bayern sign Jonathan Tah»]. FC Bayern Munich.</ref><ref>[https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/jonathan-tah-joins-bayern-munich-bayer-leverkusen-transfer-kompany-32383 «Jonathan Tah joins Bayern Munich from Bayer Leverkusen»]. Bundesliga.</ref>. Паведамлялася, што «Баварыя» заплаціла фіксаваную плату ў памеры 800 тысяч эўра без уліку бонусаў<ref>[https://www.bavarianfootballworks.com/2025/6/7/24444874/bayern-munich-pay-bayer-leverkusen-jonathan-tah-early-we-might-know-transfer-rumors-club-world-cup «So… what did Bayern Munich pay Bayer Leverkusen to get Jonathan Tah early? We might know»]. Bavarian Football Works.</ref>. === Міжнародная === У сакавіку 2016 году дэбютаваў у складзе нацыянальнай [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Ангельшчыны па футболе|зборнай Ангельшчыны]]<ref>[https://www.dfb.de/en/news/detail/germany-squander-2-0-lead-against-england-142710/ «Germany squander 2-0 lead against England»]. DFB.</ref>. Та замяніў у перапынку матчу [[Матс Гумэльс|Матса Гумэльса]]. Наступны раз гулец выклікаўся да складу зборнай у 2019 году, але замацавацца ў каманды ня здолеў. == Дасягненьні == '''«Баер»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2024 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2024 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2024 '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Навігацыйная група |назоў = Та ў складзе [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нямеччына}}; |Нямеччына на ЧЭ-2016 |Нямеччына на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Та, Ёнатан}} [[Катэгорыя:Нямецкія футбалісты]] nfvy23vvmtoksvmjlg0suo86d1odl1z 0 279465 2670395 2667795 2026-05-23T21:16:14Z ~2026-30898-34 97764 2670395 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Ваз |лацінка = Vaz |арыгінал = Waso |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Вас, Вазь, Вязь, Вяж |вытворныя = [[Войша]] |зьвязаныя = [[Васбут]], [[Вазгайла]], [[Вазгір]], [[Вазгерд]], [[Важгін]], [[Васмунт]] }} '''Ваз''' (''Вазь'', ''Вязь'', ''Вяж''), '''Вас''' — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Васа або Ваза, Веса або Веза, Воса або Воза (Waso, Weso{{Заўвага|Паводле назваў мясцовасьціў Wesenbecca, Wesincheim}}, Woso) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1547">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Waso+Wesenbecca%2C+Wesincheim#v=snippet&q=Waso%20Wesenbecca%2C%20Wesincheim&f=false S. 1547, 1637].</ref>. Іменная аснова вас- (вос-, вес-) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] hwas 'востры, завостраны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 220.</ref> або wasjan 'квітнець'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Wospot#v=snippet&q=Wospot&f=false S. 320, 1637].</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы вас- (ваш-, вос-) зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]]<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 24.</ref>}}. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны [[Васбут]], [[Вазгір]], [[Важгін]], [[Васмунт]]. Адзначаліся германскія імёны Wospot, Wasger, Wesikin, Wassmundt. У Польшчы адзначалася германскае імя Vasold<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 607.</ref>{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя *Waswald<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. S. 107.</ref>}}: ''[[Генрых|Henrici]], filii quondam Vasoldi'' (1324 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 6. — Wrocław, 1981—1983. S. 27.</ref>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] бытавала імя Ваземут{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Wasmut<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?id=YOBwrIPG8IQC&q=Wasmut#v=snippet&q=Wasmut&f=false S. 1548].</ref>}}: ''у Воземута'' (1340 — пачатак 1380-х гадоў)<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 620, 720.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''[[Гінят|Кинъяту]] [[Аскольд (імя)|Ясколдовичу]] чотыри чоловеки… а [[Манейка|Манко]] Возович'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''земль пустовских в [[Браслаў|Бряславском]] повете у Городскои волости на Немецкои границы на имя Вяжовщины'' (5 сьнежня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 259.</ref>; ''Щастныи Вяжевичъ 2 кони. Якубъ Вяжевичъ З кони''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 61.</ref>, ''Миколаи Вяжевич''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 68.</ref>, ''Миколаи Старый Вас''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 117.</ref>, ''Говен Вяж''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 161.</ref>, ''Петръ Вежевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref> (1528 год); ''третій дымъ Бурко Возевичъ маетъ сыновъ два Панкратъ и Матей'' (27 чэрвеня 1590 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=%D0%92%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 367].</ref>{{Заўвага|Таксама: * Вашэйка, Важэйка: Васіль Важэйка (1888—1938) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Дзераўная|Дзераўной]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index3.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref>, Вашэйкі — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Вазіла (адзначалася старажытнае германскае імя Wasili<ref name="Fo-1900-1547"/>): ''homo Hricz Wozilowicz'' (2 жніўня 1442 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 195.</ref>, Аляксандар Вазіла (1888—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Магілёў|Магілёва]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index3.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Сведения ДКНБ РК по г.Алматы</ref>; * Важан: ''слуг наших пүтных Полоцкого ж повета… а в Горасима, а в-в Оксюты Вожановичов'' (26 ліпеня 1492 — 11 траўня 1506 году)<ref>{{Літаратура/Полацкія граматы (2015)|1к}} С. 427.</ref>; * Вазгід: ''Богданъ Возкгидовичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 86.</ref>; * Вазгіл: ''з Возкгилишокъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%92%D0%BE%D0%B7+%D0%BA%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%BE%D0%BA%D1%8A#v=snippet&q=%D0%92%D0%BE%D0%B7%20%D0%BA%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%BE%D0%BA%D1%8A&f=false С. 453].</ref>, ''Wazgiły'' (1744 год)<ref name="DWil-1744">[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; * Важгінт, Вазгінт: ''чоловеков… Вожкгинъта'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 61.</ref>, ''Wozginty'' (1744 год)<ref name="DWil-1744"/>, ''Karolina Ważgint'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Wa%C5%BCgint&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Połonka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Вазгінты — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Васэр (адзначалася германскае імя Washeri<ref>Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. S. 87.</ref>): ''u Jana Waserowicza'' (1690 год)<ref>Frejlich K. Pod przysądem horodnictwa wileńskiego. O jurydyce i jej mieszkańcach w XVII wieku. — Toruń, 2022. S. 218.</ref>}}. == Носьбіты == * Вас [[Гердзень (імя)|Гердынавіч]] (''Vassus Gerdynowic'') — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў фундацыі [[Ян Гаштольд|Яна Гаштольда]] на касьцёл у [[Тыкоцін|Тыкоціне]] ад 1437 году<ref>Jamiołkowski S. Tykocin // Przegląd Katolicki. Nr. 41, 1879. S. 662.</ref> * Шчасны і Якуб Вяжэвічы — [[менск]]ія баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Мікалай Вяжэвіч — [[Рудаміна|рудамінскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Мікалай Стары Вас — [[Бельск Падляскі|бельскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * [[Гавень|Говен]] Вяж — [[Вялёна|вялёнскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Пётар Вежавіч — [[Бяржаны|бяржанскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Ануфры Вяжэвіч (1875—1937) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Плешчаніцы|Плешчаніцаў]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index3.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Іван Вяжэвіч (1891—?) — беларус зь [[Вязынь|Вязыні]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Вязевічы (Wiaziewicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага ваяводзтва]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 12. — Warszawa, 1938. S. 118.</ref>. Вяжэвічы або Вязевічы (Wiażewicz, Wiaziewicz) гербу [[Ляліва]] — літоўскі шляхецкі род з [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 12. — Warszawa, 1938. S. 119.</ref>. [[Мантывід (імя)|Монтвіды]]-Вяжэвічы ([[Манвіл|Монвілы]]-Вяжэвічы) — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/v/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на В], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. На 1909 год існаваў [[Фальварак|фальварак]] Васішкі ў Менскім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 25.</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай вас}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] o2r0zl4eohpei7etoyat6f3oknxozj4 0 279475 2670379 2646931 2026-05-23T20:52:46Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670379 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Конрад Ля́ймэр''' ({{мова-de|Konrad Laimer}}; {{Н}} 27 траўня 1997 году) — аўстрыйскі футбаліст, паўабаронца і правы абаронца нямецкага клюбу «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» і нацыянальнай [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]]. == Кар’ера == === Клюбная === Выхаванец зальцбурскага «[[Рэд Бул Зальцбург|Рэд Була]]». Дэбютаваў у футболе ў [[Першая ліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе|Першай лізе]] ў траўні 2014 году, абараняючы колеры «[[Ліфэрынг (футбольны клюб)|Ліфэрынгу]]», які ёсьць даччыным клюбам зальцбургцаў. У галоўным клюбе дэбютаваў 28 верасьня 2014 году ў матчы супраць венскага «[[Рапід Вена|Рапіду]]». 30 чэрвеня 2017 году Ляймэр выправіўся ў [[Нямеччына|Нямеччыну]], прыяднаўшыся да клюбу «[[РБ Ляйпцыг (футбольны клюб)|РБ Ляйпцыг]]» і пагадніўшыся на чатырохгадовы кантракт<ref>[https://web.archive.org/web/20210614172302/https://www.dierotenbullen.com/de/aktuelles/neuigkeiten/Saison_2016_17/Neuzugang-Konrad-Laimer.html «Transfermeldung: Konrad Laimer wechselt zu RB Leipzig!»]. RasenBallsport Leipzig</ref>. З камандаў некалькі разоў быў уладальнікам [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]. Па сканчэньні чарговага кантракту ўлетку 2023 году вольным агентам далучыўся да «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]», узгадніўны кантракт да лета 2027 году<ref>[https://fcbayern.com/en/news/2023/06/konrad-laimer-joins-bayern-on-contract-till-2027 «Konrad Laimer joins Bayern on contract till 2027»]. FC Bayern München.</ref>. 8 жніўня па зыходзе [[Ян Зомэр|Яна Зомэра]] зьмяніў свой нумар 24 на 27-ы<ref>[https://fcbayern.com/en/news/2023/08/change-of-jersey---konrad-laimer-chooses-new-squad-number «Konrad Laimer chooses new squad number»]. FC Bayern Munich.</ref>. === Міжнародная === Дэбютаваў у складзе нацыянальнай [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]] ў адборачным матчы да [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянату Эўропы 2020 году]] супраць [[Зборная Славеніі па футболе|зборнай Славеніі]]. Гулец выйшаў на пляоўку ў першай адзінаццатцы. == Дасягненьні == '''«Рэд Бул»''': * [[Чэмпіянат Аўстрыі па футболе|Чэмпіён Аўстрыі]]: 2015, 2016, 2017 * Уладальнік [[Кубак Аўстрыі па футболе|Кубка Аўстрыі]]: 2015, 2016, 2017 '''«РБ Ляйпцыг»''': * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2022, 2023 '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Навігацыйная група |назоў = Ляймэр у складзе [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]] на [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|чэмпіянатах Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Аўстрыя}}; |Аўстрыя на ЧЭ-2020 |Аўстрыя на ЧЭ-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Ляймэр, Конрад}} [[Катэгорыя:Аўстрыйскія футбалісты]] nkp70i5jx0ej9a0evevaa0oklwllhn1 0 279982 2670343 2597473 2026-05-23T15:36:00Z ~2026-30902-89 97759 2670343 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сома |лацінка = Soma |арыгінал = Somo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Сума, Шума |вытворныя = |зьвязаныя = [[Саміла]], [[Соман]], [[Сомалт]], [[Сумонт]] }} '''Сома''', '''Сума''' (''Шума'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сома або Сума (Somo<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 448.</ref>, Sumo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sumo#v=snippet&q=Sumo&f=false S. 1353].</ref>. Іменная аснова сом- (сум-) паходзіць ад [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] some 'гонар'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 201.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае за найбольш адэкватнае тлумачэньне іменных асноваў сам- і сан- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] ''su'' 'з (кімсьці, чымсьці)'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23.</ref> (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведнага слова з такім значэньнем у летувіскіх слоўніках)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Саміла|Саміла (Суміла)]], [[Соман|Соман (Суман)]], [[Сомалт]], [[Сумонт]]. Адзначаліся германскія імёны Sumila, Sumuni, Somald, Sommund. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Sambarte''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Sombart<ref name="Gottschald-1954-563">Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://books.google.by/books?id=WbJ6DwAAQBAJ&pg=PA563&dq=%22sombart%22+namenkunde+sunja&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjswM2swaqKAxUwg_0HHYVtGZUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22sombart%22%20namenkunde%20sunja&f=false S. 563].</ref>}}, ''Sambor'' (1338 год), ''Sambit / Sambot / Sambud''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя [[Сонбут|Sonobodis]]<ref name="Morlet-1985-557">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 557.</ref>}} (1409 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=%40Sambor#v=snippet&q=%40Sambor&f=false S. 85—86].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''подданый господарьский Балинскаго сорока Игнатъ Сомовичъ'' (10 жніўня 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 135].</ref>; ''Sthepan a Denis Somowiczy'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Somowiczy#v=snippet&q=Somowiczy&f=false С. 351].</ref>; ''пану Ахрему Сомовичу'' (20 чэрвеня 1657 году)<ref>Полоцк. — Минск, 2012. С. 672.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Сомін, Шумін: ''люди… Сомина Енътидоновича'' (22 жніўня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 139.</ref>, ''Szuminiowna'' (1789 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Daugieliszki_chrzciny_1774_90.pdf Spis rodziców dzieci urodzonych w Daugieliszkach w latach 1774—1790]</ref>; * Сумот: ''Antonina Sumotowicz'' (1821 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=8487&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=1250&searchtable=&rpp2=50 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сумбар, Сомбэр (адзначалася германскае імя Sombart<ref name="Gottschald-1954-563"/>): Адрушка Самбаравіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1592 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 4. ― Вильна, 1905. С. 233.</ref>, ''Jakub Somber'' (1823 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Somber&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Podbrzezie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Сумбар (''Sumbar'', ''Sumbor'')<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 856.</ref>; * Самбарт (адзначалася германскае імя Sombart<ref name="Gottschald-1954-563"/>): ''Krystyna Sambort'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sambort&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Plusy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Самбут (адзначалася старажытнае германскае імя [[Сонбут|Sonobodis]]<ref name="Morlet-1985-557"/>): ''пустовщине… а Сомбутову'' (15 сакавіка 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 184.</ref>; * Шумар (адзначалася старажытнае германскае імя Sumar<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sumar#v=snippet&q=Sumar&f=false S. 1368].</ref>): на 1901 год існавалі два сяла з назвай Шумарава (Шумарова) у Мглінскім павеце Чарнігаўскай губэрні<ref>Список населенных мест Черниговской губернии, имеющих не менее 10 жителей, по данным за 1901 год. — Чернигов, 1902. С. 11.</ref> }}. == Носьбіты == * Ахрэм Самовіч (Сумовіч) — [[Полацак|полацкі]] мешчанін, які ўпамінаецца ў 1657 і 1668 гадох<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 25. — Витебск, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DXFmAAAAcAAJ&q=%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83#v=snippet&q=%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83&f=false С. 369].</ref> Сумовіч (Sumowicz) і Шумовіч (Szumowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай сом}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] pvzrjpw5scbxm56inf3gake963aucgj 0 280733 2670360 2597943 2026-05-23T20:28:57Z ~2026-30898-34 97764 2670360 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Пацолт |лацінка = Pacołt |арыгінал = Pazolt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Пац|Pazzo]] + [[Вальда (імя)|Wald]] <br> Petz + Wald |варыянт = Пецальт |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Пацолт''' (''Пецальт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Пэцальд або Пацольт (Petzold, Pätzold<ref name="SEMSNO-1997-278">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 278.</ref>, Pazolt<ref>Altrichter A. Die Iglauer deutschen Familiennamen // Zeitschrift des Deutschen Vereines für die Geschichte Mährens und Schlesiens. Jg. 14. — Brünn, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=sxgiAQAAMAAJ&q=Pazolt#v=snippet&q=Pazolt&f=false S. 208].</ref>, Patzolt<ref>Kathrin Dräger, [https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/?tx_dfd_names%5Bname%5D=396954&tx_dfd_names%5BcurrentSelectedFacets%5D=&tx_dfd_names%5Bquery%5D=%2Aolt&tx_dfd_names%5Boffset%5D=3&tx_dfd_names%5Baction%5D=show&tx_dfd_names%5Bcontroller%5D=Names&cHash=a4451b322c484454b71e3f4ee32e4ba1 Patzolt], Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA112&dq=petzke+old+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwji9IXFyYOFAxVyif0HHX8KAkUQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=petzke%20old%20namenkunde&f=false S. 112].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Пац|пац- (бац-, пэц-)]] паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] baz 'лепшы'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=baz+melius#v=snippet&q=baz%20melius&f=false S. 251].</ref> або ад хрысьціянскага імя Petrus<ref name="SEMSNO-1997-278"/>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Pacołt (Paczołt, Pacułt, Paczułt, Pecołt, Peczołt)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 279.</ref>. У Чэхіі бытавала імя Pacolt<ref>Archiv český: čili, Staré písemné památky české i moravské, sebrané z archivů domácích i cizích. Dil. XXX. — Praha, 1913. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yAwdAAAAMAAJ&q=Pacolt#v=snippet&q=Pacolt&f=false S. 68, 212, 225, 305].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''на именья Пацолтовские… уво [[Амсьціслаў|Мстиславском]] повете… дочку Пацолтову, сестру Ивашка Пацолтовича, на имя Федку, и тесть его Пацолтъ… шурина его Ивашка Пацолтовича'' (1 красавіка 1498 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6-1к}} P. 175.</ref>; ''Пацолтъ держал и сын его Ивашко'' (9 красавіка 1499 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6-1к}} P. 205.</ref>; ''Pocaltow'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Weronika Konstancja Petzolt'' (1787 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Petzolt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Podorosk (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == На [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|гістарычнай Амсьціслаўшчыне]] існуе вёска [[Падсолтава|Падсолтава (Пацолтава)]]. У [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] існуюць дзьве вёскі з назвай [[Пацултова]]. У акце Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся Пецальт (Пецольт)<ref>Каталог древним актовым книгам губерний: Виленской, Гродненской, Минской и Ковенской, а также книгам некоторых судов губерний Могилевской и Смоленской, хранящимся ныне в Центральном архиве в Вильне. — Вильна, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wMuFmMGU70sC&q=%40%D0%9F%D0%B5%D1%86%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%40%D0%9F%D0%B5%D1%86%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B0&f=false С. 665].</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Пац]] * [[Вальда (імя)|Валд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай валд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 7lcmc5dyyegl2uavzfsb2hsazwkzkdw 2670361 2670360 2026-05-23T20:29:20Z ~2026-30898-34 97764 2670361 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Пацолт |лацінка = Pacołt |арыгінал = Pazolt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Пац|Pazzo]] + [[Вальда (імя)|Wald]] <br> Petz + Wald |варыянт = Пецальт, Пэцальт |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Пацолт''' (''Пецальт'', ''Пэцальт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Пэцальд або Пацольт (Petzold, Pätzold<ref name="SEMSNO-1997-278">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 278.</ref>, Pazolt<ref>Altrichter A. Die Iglauer deutschen Familiennamen // Zeitschrift des Deutschen Vereines für die Geschichte Mährens und Schlesiens. Jg. 14. — Brünn, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=sxgiAQAAMAAJ&q=Pazolt#v=snippet&q=Pazolt&f=false S. 208].</ref>, Patzolt<ref>Kathrin Dräger, [https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/?tx_dfd_names%5Bname%5D=396954&tx_dfd_names%5BcurrentSelectedFacets%5D=&tx_dfd_names%5Bquery%5D=%2Aolt&tx_dfd_names%5Boffset%5D=3&tx_dfd_names%5Baction%5D=show&tx_dfd_names%5Bcontroller%5D=Names&cHash=a4451b322c484454b71e3f4ee32e4ba1 Patzolt], Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA112&dq=petzke+old+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwji9IXFyYOFAxVyif0HHX8KAkUQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=petzke%20old%20namenkunde&f=false S. 112].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Пац|пац- (бац-, пэц-)]] паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] baz 'лепшы'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=baz+melius#v=snippet&q=baz%20melius&f=false S. 251].</ref> або ад хрысьціянскага імя Petrus<ref name="SEMSNO-1997-278"/>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Pacołt (Paczołt, Pacułt, Paczułt, Pecołt, Peczołt)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 279.</ref>. У Чэхіі бытавала імя Pacolt<ref>Archiv český: čili, Staré písemné památky české i moravské, sebrané z archivů domácích i cizích. Dil. XXX. — Praha, 1913. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yAwdAAAAMAAJ&q=Pacolt#v=snippet&q=Pacolt&f=false S. 68, 212, 225, 305].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''на именья Пацолтовские… уво [[Амсьціслаў|Мстиславском]] повете… дочку Пацолтову, сестру Ивашка Пацолтовича, на имя Федку, и тесть его Пацолтъ… шурина его Ивашка Пацолтовича'' (1 красавіка 1498 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6-1к}} P. 175.</ref>; ''Пацолтъ держал и сын его Ивашко'' (9 красавіка 1499 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6-1к}} P. 205.</ref>; ''Pocaltow'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Weronika Konstancja Petzolt'' (1787 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Petzolt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Podorosk (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == На [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|гістарычнай Амсьціслаўшчыне]] існуе вёска [[Падсолтава|Падсолтава (Пацолтава)]]. У [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] існуюць дзьве вёскі з назвай [[Пацултова]]. У акце Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся Пецальт (Пецольт)<ref>Каталог древним актовым книгам губерний: Виленской, Гродненской, Минской и Ковенской, а также книгам некоторых судов губерний Могилевской и Смоленской, хранящимся ныне в Центральном архиве в Вильне. — Вильна, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wMuFmMGU70sC&q=%40%D0%9F%D0%B5%D1%86%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%40%D0%9F%D0%B5%D1%86%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B0&f=false С. 665].</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Пац]] * [[Вальда (імя)|Валд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай валд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] czyhm5jp06rzv4koxlofkdaz7znarv0 0 284120 2670345 2659393 2026-05-23T16:26:10Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2670345 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 44 |Шырата хвілінаў = 15 |Шырата сэкундаў = 31 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 12 |Даўгата хвілінаў = 21 |Даўгата сэкундаў = 21 }} '''Чэрвія''' ({{мова-it|Cervia}}) — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне [[Эмілія-Раманьня]]. Знаходзіцца ў правінцыі [[Равэнна (правінцыя)|Равэнны]]. Зважаецца адным з галоўных марскіх курортаў правінцыі, бо места мае пляжную лінію даўжынёю ў 9 км. == Гісторыя == Настарэйшым паселішчам чалавека ў рэгіёне зважаецца вёска Манталета. Хутчэй за ўсё, гэта быў лягер пастухоў [[бронзавы век|бронзавага веку]], і ён датуецца блізу 3000—1000 гадоў да н. э. Верагодна, саляныя балоты выкарыстоўваліся ў часы эпохі [[этрускі|этрускаў]]. Магчыма, дзеля саляроў, нават сэзонных, тут будаваліся паселішчы. Знаходкі паказваюць на пэўную шчыльнасьць насельніцтва ўжо ў I стагодзьдзі да н. э. Да рымскага часу горад захоўваў назву Фікокл<ref>[http://bbcc.ibc.regione.emilia-romagna.it/pater/loadcard.do?id_card=160473 «Sito romano di Cervia/ Ficocle, Cervia, ambito culturale romano e bizantino, secc. III a C./ VIII d.C.»]{{Недаступная спасылка|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Emilia Romagna.</ref>. У [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] горад пашыраўся. У ім зьявіліся ўмацаваныя брамы, палац Прыёраў, сем цэркваў і замак, які, паводле легенды, быў пабудаваны імпэратарам [[Фрыдрых I Барбароса|Фрыдрыхам Барбаросам]]. Назва таксама зьмянілася на Чэрвія. Пасьля доўгага шэрагу падзеяў места трапіла ў склад [[Папская дзяржава|Папскай дзяржавы]]. Чэрвія таксама згадваецца ў ''«[[Боская камэдыя|Боскай камэдыі]]»'' [[Дантэ Аліг’еры|Дантэ]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.turismo.comunecervia.it/ Афіцыйны сайт].{{ref-it}} [[Катэгорыя:Чэрвія| ]] 2oa21ay1osc8c6y6lv2bstdzmoc5inf 0 285078 2670374 2646935 2026-05-23T20:50:19Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670374 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Люіс Фэрнанда Дыяс Марулянда''' ({{мова-es|Luis Fernando Díaz Marulanda}}; {{Н}} 13 студзеня 1997 году) — калюмбійскі футбаліст, ўінгер нямецкага клюбу «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» і нацыянальнай [[зборная Калюмбіі па футболе|зборнай Калюмбіі]]. Паходзіць з роду індзейскіх народаў, што робіць яго першым футбалістам з тубыльцаў у складзе нацыянальнай зборнай Калюмбіі. == Кар’ера == === Клюбная === Пачаў гуляць у футбол у веку шэсьці гадоў<ref name="athletic">[https://theathletic.com/3332837/2022/05/26/luis-diaz-liverpool-champions-league/ «Luis Diaz: The remarkable rise of 'Luchito', Liverpool’s 'true miracle'»]. The Athletic.</ref>, пачаўшы наведваць невялікую футбольную школу, якой кіраваў ягоны бацька<ref name="athletic"/>. У 2014 годзе трапіў у акадэмію «[[Атлетыка Хуніяр Баранкільля|Атлетыка Хуніяр]]», пасьля чаго быў пазьней пераведзены ў клюб «[[Баранкільля (футбольны клюб)|Баранкільля]]» другога дывізіёну з мэтай здабыцьця гульнявога досьведу. За два гады згуляў 34 гульні. 6 чэрвеня 2017 году накіраваўся назад у «Атлетыка Хуніяр». Дэбютаваў у [[Катэгорыя Прымэра А|Катэгорыі Прымэры А]] 27 жніўня ў матчы супраць клюбу «[[Онсэ Кальдас Манісалес|Онсэ Кальдас]]», калі зьявіўся на замену<ref>[https://www.elheraldo.co/rincon-juniorista/junior-cae-3-2-en-manizales-ante-once-caldas-396579 «Junior cae 3–2 en Manizales ante Once Caldas»]. El Heraldo.</ref>. Свой першы гол у складзе клюбу ў матчы [[Паўднёваамэрыканскі кубак|Паўднёваамэрыканскага кубка]] супраць парагвайскага клюбу «[[Сэра Партэньнё Асунсьён|Сэра Партэньнё]]». Цягам сэзону 2018 году Дыяс стаў гульцом першай адзінаццатцы каманды, забіўшы свой першы гол у айчынным чэмпіянаце ў браму «[[Атлетыка Букараманга]]». [[Файл:Luis Diaz 2022 (cropped).jpg|значак|зьлева|Дыяс у кашулі «Лівэрпулу» ў адным з матчаў 2022 году.]] 10 ліпеня 2019 году Дыяс склаў пяцігадовую працоўную дамову з партугальскім клюбам «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]»<ref>[https://www.fcporto.pt/en/news/20190710-en-luis-diaz-signed-until-2024 «Luis Díaz signed until 2024»]. FC Porto.</ref>. Пры гэтым клюб выкупіў 80% ягоных правоў за 7 мільёнаў эўра<ref name="ojogo">[https://web.archive.org/web/20220129130531/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/porto/noticias/agora-sim-luis-diaz-assinou-pelo-fc-porto-11070502.html «Agora sim: Luis Díaz assinou pelo FC Porto»]. O Jogo.</ref>. Расейскі «[[Зэніт Санкт-Пецярбург|Зэніт]]» таксама жадаць прыдбаць футбаліста, але на пераезд у Партугалію яго пераканалі суайчыньнікі, як то гульцы «Порту» [[Радамэль Фалькао Гарсія|Радамэль Фалькао]] і [[Хамэс Радрыгес]], а таксама ягоны тагачасны трэнэр нацыянальнай каманды [[Карлуш Кейруш]]<ref name="ojogo"/>. Дыяс дэбютаваў у складзе эўрапейскага клюбу 7 жніўня ў матчы першага кваліфікацыйнага раўнду [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]] супраць «[[Краснадар (футбольны клюб)|Краснадару]]»<ref>[https://colombia.as.com/colombia/2019/08/07/futbol/1565205958_097015.html «Luis Díaz debuta con el Porto en el triunfo de Champions League»]. AS.</ref>, а праз шэсьць дзён у гульні ў адказ забіў свой першы гол, але пры гэтым партугальцы зьведалі паразу зь лікам 3:2 на хатнім стадыёне. У [[Прымэйра-Ліга|Прымэйры]] гулец запачаткаваў выступы 10 жніўня ў матчы супраць «[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]]», выйшаўшы на замену. Праз тыдзень калюмбіец забіў першы гол у браму «[[Віторыя Гімарайнш|Віторыі]]» з [[Гімарайнш]]у. Дыяс тады выйшаў на пляцоўку ў стартавым складзе<ref>[https://colombia.as.com/colombia/2019/08/18/futbol/1566083499_625009.html «Luis Díaz anota en la goleada del Porto ante Vitoria [sic] Setúbal»]. AS.</ref>. 11 верасьня 2021 году Дыяс забіў гол у браму «[[Спортынг Лісабон|Спортынгу]]», а матч завяршыўся ўнічыю зь лікам 1:1<ref>[https://colombia.as.com/colombia/2021/09/12/futbol/1631397657_951619.html «Luis Díaz anota un golazo para el empate de Porto ante Sporting»]. AS.</ref>. 9 кастрычніка ён забіў адзіны гол у пераможным матчы групавога этапу Лігі чэмпіёнаў супраць «[[Мілян (футбольны клюб)|Міляну]]». Забіўшы два галы ў матчы супраць «[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Марэйрэнсі]]» (4:0), які ладзіўся 1 лістапада, гулец давёў колькасьць сваіх галоў у чэмпіянаце да пяці у сваіх першых шасьці турах, што было найлепшым паказьнікам у лізе<ref>[https://www.futbolred.com/colombianos-en-el-exterior/luis-diaz-marca-dos-goles-en-porto-vs-moreirense-es-goleador-de-primeira-liga-de-portugal-2021-2022-144693 «Luis Díaz vuela en Porto: doblete y goleador de la Liga de Portugal»]. Fútbol Red.</ref>. 28 лістапада паўднёваамэрыканец забіў свой дзясяты гол, дапамогчы здабыць перамогу над «Віторыяй» зь лікам 2:1. У выніку футбаліст быў названы гульцом месяца і нападнікам месяца як у кастрычніку, гэтак і ў лістападзе<ref>[https://web.archive.org/web/20220109002820/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-bwin/fc-porto/detalhe/luis-diaz-e-o-jogador-do-mes-da-liga-bwin «Luis Díaz é o Jogador do Mês da Liga Bwin»]. Record.</ref>. 19 сьнежня Дыяс быў прызнаны нападнікам месяца другі раз запар, бо гулец улучыў чатыры галы і зарабіў тры галявыя перадачы<ref>[https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-bwin/fc-porto/detalhe/luis-diaz-recebe-distincao-de-melhor-avancado-do-mes-de-dezembro-da-liga «Luis Díaz recebe distinção de melhor avançado do mês de dezembro da Liga»]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Record.</ref>. Такія выступы былі заўважаныя іншымі клюбамі. 30 студзеня 2022 году калюмбіец склаў пяцігадовы кантракт з ангельскім «[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпулам]]»<ref> [https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-luis-diaz-transfer-fc-porto «Liverpool complete Luis Diaz transfer from FC Porto»]. Liverpool F.C.</ref>. Да пераходу былі чуткі аб цікавасьці да нападніка «[[Тотэнгэм Готспур|Тотэнгэму Готспур]]». Гулец дэбютаваў 6 лютага, выйшаўшы на замену на 58-й хвіліне ў матчы чацьвертага раўнду [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]] супраць «[[Кардыф Сіці]]». Нападнік асыставаў [[Такумі Мінаміна]], а лівэрпульцы здабылі перамогу зь лікам 3:1<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/60187991 «Liverpool ease past Cardiff in FA Cup»]. BBC Sport.</ref>. На пачатку [[Прэм’ер-Ліга 2022—2023 гадоў|сэзону 2022—2023 гадоў]] гулец за кароткі час забіў чатыры галы і аддаў тры галявыя перадачы, у тым ліку зрабіў галявы дубль у матчы супраць «[[Борнмут (футбольны клюб)|Борнмуту]]», які скончыўся зь лікам 9:0<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/62614438 «Liverpool 9–0 Bournemouth: Diaz, Elliott, Alexander-Arnold, Firmino, Van Dijk all score»]. BBC Sport.</ref>. З [[Прэм’ер-Ліга 2023—2024 гадоў|сэзону 2023—2024 гадоў]] Дыяс зьмяніў нумар з 23 на 7<ref>[https://www.liverpoolfc.com/news/luis-diaz-wear-no7-jersey-2023-24 «Luis Diaz to wear No.7 jersey for 2023–24»]. Liverpool F.C.</ref>. === Міжнародная === Дэбютаваў на міжнародным узроўні 11 верасьня, замяніўшы [[Хуан Куадрада|Хуана Куадрада]] ў матчы супраць [[Зборная Аргентыны па футболе|зборнай Аргентыны]]<ref>[http://www.nuestrosdeportes.com/f%C3%BAtbol/selecci%C3%B3n/1940-con-el-debut-de-benedetti-y-luis-d%C3%ADaz,-colombia-empat%C3%B3-con-argentina.html «Con el debut de Benedetti y Luis Díaz, Colombia empató con Argentina»]. Nuestros Deportes.</ref>. Свой першы гол у складзе нацыянальнай [[Зборная Калюмбіі па футболе|зборнай Калюмбіі]] здабыў 26 сакавіка 2019 году, ураўнаўшы лік у таварыскім матчы ў матчы супраць [[Зборная Рэспублікі Карэя па футболе|зборнай Рэспублікі Карэі]], але азіяцкага каманда здабыла перамогу зь лікам 2:1<ref>[https://en.yna.co.kr/view/AEN20190326010900315 «S. Korea beat Colombia behind Son Heung-min’s long-awaited goal»]. Yonhap News Agency.</ref>. На свой першы вялікі турнір трапіў дзякуючы трэнэру Карлушу Кейрушу, які ўлучыў гульца ў сьпіс 23 чалавек на [[Кубак Амэрыкі па футболе 2019 году|Кубак Амэрыкі 2019 году]] ў Бразыліі<ref>[https://www.foxsports.com/soccer/story/james-and-falcao-head-colombia-s-copa-america-squad-053119 «James and Falcao head Colombia’s Copa America squad»]. Fox Sports.</ref>. == Дасягненьні == '''«Атлетыка Хуніяр»''': * [[Чэмпіянат Калюмбіі па футболе|Чэмпіён Калюмбіі]]: 2018(ф), 2019(а) * Уладальнік [[Кубак Калюмбіі па футболе|Кубка Калюмбіі]]: 2017 * Уладальнік [[Супэркубак Калюмбіі па футболе|Супэркубка Калюмбіі]]: 2019 '''«Порту»''': * [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе|Чэмпіён Партугаліі]]: 2020, 2022 * Уладальнік [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубка Партугаліі]]: 2020 * Уладальнік [[Супэркубак Партугаліі па футболе|Супэркубка Партугаліі]]: 2020 '''«Лівэрпул»''': * [[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]: 2025 * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2022 * Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка футбольнай лігі]]: 2022, 2024 * Уладальнік [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]: 2022 '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Навігацыйная група |назоў = Дыяс у складзе [[Зборная Калюмбіі па футболе|зборнай Калюмбіі]] на [[Кубак Амэрыкі па футболе|Кубках Амэрыкі]] |Калюмбія на КА-2019 |Калюмбія на КА-2021 |Калюмбія на КА-2024 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Дыяс, Люіс}} [[Катэгорыя:Калюмбійскія футбалісты]] p245a83t2q36gv6l4vu53288bu364a5 0 291012 2670380 2665023 2026-05-23T20:54:53Z ~2026-30898-34 97764 2670380 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Мінціла |лацінка = Minciła |арыгінал = Mindilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Мінда|Mende]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Манціла, Мінтэль, Мендзіла, Міндзель, Мінцеля |вытворныя = |зьвязаныя = [[Мундыла (імя)|Монціла]] }} '''Мінціла''' (''Манціла'', ''Мінтэль''), '''Мендзіла''' (''Міндзель'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Мандзіла, Манціла, Міндзіла або Менціла, пазьней Мінтэль або Мэндыла (Mandila<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. S. 13, 319.</ref>, Mantillo<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 56 (302).</ref>, Mindilo<ref>Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 252.</ref>, Menzila, Mintel<ref>Dräger K. Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 6. — Berlin; Boston, 2017. [https://books.google.by/books?id=m34oDwAAQBAJ&pg=PA403&dq=mindel+mintel+minta&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbwp_IpdSJAxV2ywIHHe4UCJkQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=mindel%20mintel%20minta&f=false S. 403].</ref>, Mendilo<ref>Jean Tosti, [https://jeantosti.com/noms/m5.html Noms commençant par M], Dictionnaire des noms de famille de France et d’ailleurs</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Menzila#v=snippet&q=Menzila&f=false S. 1094].</ref>. Іменная аснова [[Мінда|-менд- (-мант-, -мінд-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мінтаўт]], [[Мендэр]], [[Мендрык]]; германскія імёны Mindelt, Mender, Mendrick) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] menden 'весяліцца, цешыцца'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Mendela (Mandel, Mindel, Mencel, Mencyl, Mancel)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 168—169, 179.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася імя ''Mandele'' (Хроніка Прускай зямлі [[Мікалай зь Ярошына|Мікалая зь Ярошына]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 1. — Leipzig, 1861. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tPxxbl8_y64C&q=Mandele#v=snippet&q=Mandele&f=false P. 420].</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавалі прозьвішчы Mentel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MENTEL&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de MENTEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> і Mintel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MINTEL&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de MINTEL (Familiendatenbank Marggrabowa)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MINTEL&ofb=eichhorn&modus=&lang=de MINTEL (Ortsfamilienbuch Eichhorn)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Мэнтэль (Mentel)<ref>Uzdila A. Kiek mūsų kalbos išlikę lenkų pavardėse // Terra Jatwezenorum. 2017—2018. P. 125.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''князи [[Яцьвягі|Ятвяжьсціи]], Минтеля'' ([[Галіцка-Валынскі летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 2. — СПб., 1845. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OItOAQAAMAAJ&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F&f=false С. 205].</ref>; ''у [[Войдат (імя)|Воидатовъскомъ]] селе пят служоб: <…> [[Юнгайла|Юнъкгаило]] Манътиловичъ'' (23 траўня 1539 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|20к}} P. 263.</ref>; ''земли пустовские… Минтилишъку'' (2 лютага 1553 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|35к}} P. 229.</ref>; ''Adam Mintel'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mintel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Kiemieliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jan Mindziel'' (1815 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mindziel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nacza], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Teodor Mendel'' (1836 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mendel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Pokry], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wasylij Miendziłło'' (1841 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Miendzi%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lubcza (prawosł.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jan Miendziło'' (1842 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Miendzi%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lubcza (prawosł.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Мінда|Мэнтэ]] * [[Рык]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам л}} {{Імёны з асновай менд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 7j9icxvk1evav6n6s9ar1worltmtqsv 2670382 2670380 2026-05-23T20:55:09Z ~2026-30898-34 97764 2670382 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Мінціла |лацінка = Minciła |арыгінал = Mindilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Мінда|Mende]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Манціла, Мінтэль, Мендзіла, Мендзель, Міндзель, Мінцеля |вытворныя = |зьвязаныя = [[Мундыла (імя)|Монціла]] }} '''Мінціла''' (''Манціла'', ''Мінтэль''), '''Мендзіла''' (''Мендзель'', ''Міндзель'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Мандзіла, Манціла, Міндзіла або Менціла, пазьней Мінтэль або Мэндыла (Mandila<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. S. 13, 319.</ref>, Mantillo<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 56 (302).</ref>, Mindilo<ref>Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 252.</ref>, Menzila, Mintel<ref>Dräger K. Deutscher Familiennamenatlas. Bd. 6. — Berlin; Boston, 2017. [https://books.google.by/books?id=m34oDwAAQBAJ&pg=PA403&dq=mindel+mintel+minta&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbwp_IpdSJAxV2ywIHHe4UCJkQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=mindel%20mintel%20minta&f=false S. 403].</ref>, Mendilo<ref>Jean Tosti, [https://jeantosti.com/noms/m5.html Noms commençant par M], Dictionnaire des noms de famille de France et d’ailleurs</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Menzila#v=snippet&q=Menzila&f=false S. 1094].</ref>. Іменная аснова [[Мінда|-менд- (-мант-, -мінд-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Мінтаўт]], [[Мендэр]], [[Мендрык]]; германскія імёны Mindelt, Mender, Mendrick) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] menden 'весяліцца, цешыцца'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Mendela (Mandel, Mindel, Mencel, Mencyl, Mancel)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 168—169, 179.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася імя ''Mandele'' (Хроніка Прускай зямлі [[Мікалай зь Ярошына|Мікалая зь Ярошына]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 1. — Leipzig, 1861. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tPxxbl8_y64C&q=Mandele#v=snippet&q=Mandele&f=false P. 420].</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавалі прозьвішчы Mentel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MENTEL&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de MENTEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> і Mintel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MINTEL&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de MINTEL (Familiendatenbank Marggrabowa)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=MINTEL&ofb=eichhorn&modus=&lang=de MINTEL (Ortsfamilienbuch Eichhorn)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Мэнтэль (Mentel)<ref>Uzdila A. Kiek mūsų kalbos išlikę lenkų pavardėse // Terra Jatwezenorum. 2017—2018. P. 125.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''князи [[Яцьвягі|Ятвяжьсціи]], Минтеля'' ([[Галіцка-Валынскі летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 2. — СПб., 1845. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OItOAQAAMAAJ&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F&f=false С. 205].</ref>; ''у [[Войдат (імя)|Воидатовъскомъ]] селе пят служоб: <…> [[Юнгайла|Юнъкгаило]] Манътиловичъ'' (23 траўня 1539 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|20к}} P. 263.</ref>; ''земли пустовские… Минтилишъку'' (2 лютага 1553 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|35к}} P. 229.</ref>; ''Adam Mintel'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mintel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Kiemieliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jan Mindziel'' (1815 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mindziel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nacza], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Teodor Mendel'' (1836 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Mendel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Pokry], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wasylij Miendziłło'' (1841 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Miendzi%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lubcza (prawosł.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jan Miendziło'' (1842 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Miendzi%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lubcza (prawosł.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Мінда|Мэнтэ]] * [[Рык]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам л}} {{Імёны з асновай менд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] d1fo90y90nvhrx3kakphma0ohwjixd1 0 296287 2670397 2670276 2026-05-23T21:23:11Z Dymitr 10914 /* Група A */ абнаўленьне зьвестак 2670397 wikitext text/x-wiki {{Актуальнае спаборніцтва}} {{Чэмпіянат сьвету па хакеі |тып чэмпіянату = сьвету |год = 2026 |месца = {{Сьцягафікацыя|Швайцарыя}} |назва = Чэмпіянат сьвету па хакеі 2026 году |іншыя назвы = 2026 IIHF World Championship |лягатып = 2026 IIHF World Championship logo.svg |памер = |подпіс = |час = |удзельнікаў = 16 |фінал = |чэмпіён = |2 месца = |3 месца = |4 месца = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |СКГ = |год папярэдняга = 2025 |год наступнага = 2027 }} '''Чэмпіяна́т сьве́ту па хаке́і з ша́йбай 2026 году''' — 90-ы па ліку чэмпіянат сьвету, які будзе ладзіцца ў [[Швайцарыя|Швайцарыі]] з 15 па 31 траўня 2026 году. У спаборніцтве будуць браць удзел 16 зборных. Пастанова аб правядзеньні чэмпіянату ў Швайцарыі была зацьверджаная кангрэсе [[Міжнародная фэдэрацыя хакею на лёдзе|Міжнароднай фэдэрацыі хакею на лёдзе]] ў 2022 годзе ў фінскім [[Тампэрэ]]. == Заяўкі == Свае заяўкі на арганізацыю чэмпіянату першпачаткова накіравалі Казахстан і Швайцарыя. Швайцарыя мусіла лаздіць турнір у 2020 годзе, але ён быў скасаваны праз пошасьць каранавірусу. Казахстан пры гэтым аніводнага разу ня ладзіў такіх турніраў. У рэшце рэшт, 27 траўня 2022 году кангрэс [[Міжнародная фэдэрацыя хакею на лёдзе|Міжнароднай фэдэрацыі хакею на лёдзе]] зацьвердзіў Швайцарыі права на правядзеньне спаборніцтваў<ref>[https://www.iihf.com/en/events/2022/wm/news/36477/to_tampere_riga_in_23_to_switzerland_in_26 «IIHF — To Tampere/Riga in '23, to Switzerland in '26»]. IIHF International Ice Hockey Federation.</ref>. Галасоў не патрабавалася, бо Казахстан раней адклікаў быў сваю заяўку. == Арэны == Матчы чэмпіянату сьвету было вырашана праводзіць на «[[Сўіс-Лайф Арэна|Сўіс-Лайф Арэне]]» ў [[Цюрых]]у і «[[BCF-Арэна|BCF-Арэне]]» ў [[Фрыбур]]ы. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin: 0px auto;" |- | style="border-left:none; border-right:none;" | '''[[Сўіс-Лайф Арэна]]'''<br />Умяшчальнасьць: {{Лік|12000}} | style="border-left:none; border-right:none;" | '''[[BCF-Арэна]]'''<br />Умяшчальнасьць: {{Лік|8934}} |- | style="border:none;" | [[Файл:Swiss Life Arena 2022 13 51 48 016000.jpeg|250пкс]] | style="border:none;" | [[Файл:BCF Arena (Fribourg, SUI).jpg|250пкс]] |- |} == Удзельнікі == У чэмпіянаце бяруць удзел 16 нацыянальных камандаў — чатырнаццаць з [[Эўропа|Эўропы]] і дзьве з [[Паўночная Амэрыка|Паўночнай Амэрыкі]]. Дзякуючы прасоўваньню зь Першага дывізіёну атрымалі правы на выступ у турніры зборныя [[Мужчынская зборная Вялікабрытаніі па хакеі|Вялікабрытаніі]] і [[Мужчынская зборная Італіі па хакеі|Італіі]]. На гэтым турніры трывае адхіленьне зборных [[Мужчынская зборная Беларусі па хакеі|Беларусі]] і [[Мужчынская зборная Расеі па хакеі|Расеі]] праз удзел у вайне супраць Украіны. {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} '''Група А''': * {{Хакей|ЗША}} * {{Хакей|Швайцарыя}} * {{Хакей|Фінляндыя}} * {{Хакей|Нямеччына}} * {{Хакей|Латвія}} * {{Хакей|Аўстрыя}} * {{Хакей|Вугоршчына}} * {{Хакей|Вялікабрытанія}} {{Слупок-новы}} '''Група Б''': * {{Хакей|Канада}} * {{Хакей|Швэцыя}} * {{Хакей|Чэхія}} * {{Хакей|Данія}} * {{Хакей|Славаччына}} * {{Хакей|Нарвэгія}} * {{Хакей|Славенія}} * {{Хакей|Італія}} {{Слупок-канец}} == Склады == {{Асноўны артыкул|Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2026 году (склады)}} Склад кожнай каманды мусіць мець мінімум 15 палявых гульцоў і 2 брамнікаў. Максымум склад павінен быў складацца з 22 палявых гульцоў і 3 брамнікаў. == Папярэдні этап == {| class="wikitable" |- | style="background:#ccffcc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Зборная выходзіць у плэй-оф |- | style="background:#ffffbf;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Зборная не выходзіць у плэй-оф, але возьме ўдзел у [[Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2027 году|ЧС-2027]] |- | style="background:#ffcccc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Зборная не выходзіць у плэй-оф і не трапляе на [[Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2027 году|ЧС-2027]] |} === Група A === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://stats.iihf.com/hydra/969/IHM969300_76_1_0.pdf IIHF] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=SUI |каманда2=FIN |каманда3=AUT |каманда4=GER |каманда5=LAT |каманда6=USA |каманда7=HUN |каманда8=GBR <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=23 траўня 2026 |перамогі_USA=1 |АТперамогі_USA=1 |АТпаразы_USA=0 |паразы_USA=3 |мз_USA=14|мп_USA=17 |перамогі_SUI=6 |АТперамогі_SUI=0 |АТпаразы_SUI=0 |паразы_SUI=0 |мз_SUI=35|мп_SUI=5 |перамогі_FIN=5 |АТперамогі_FIN=0 |АТпаразы_FIN=0 |паразы_FIN=0 |мз_FIN=24|мп_FIN=5 |перамогі_GER=2 |АТперамогі_GER=0 |АТпаразы_GER=1 |паразы_GER=3 |мз_GER=17|мп_GER=19 |перамогі_LAT=2 |АТперамогі_LAT=0 |АТпаразы_LAT=0 |паразы_LAT=3 |мз_LAT=10|мп_LAT=16 |перамогі_AUT=3 |АТперамогі_AUT=0 |АТпаразы_AUT=0 |паразы_AUT=2 |мз_AUT=14|мп_AUT=20 |перамогі_HUN=1 |АТперамогі_HUN=0 |АТпаразы_HUN=0 |паразы_HUN=4 |мз_HUN=10|мп_HUN=23 |перамогі_GBR=0 |АТперамогі_GBR=0 |АТпаразы_GBR=0 |паразы_GBR=5 |мз_GBR=4 |мп_GBR=23 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_USA={{Хакей|ЗША}} |назва_SUI={{Хакей|Швайцарыя}} |назва_FIN={{Хакей|Фінляндыя}} |назва_GER={{Хакей|Нямеччына}} |назва_LAT={{Хакей|Латвія}} |назва_AUT={{Хакей|Аўстрыя}} |назва_HUN={{Хакей|Вугоршчына}} |назва_GBR={{Хакей|Вялікабрытанія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца шайбаў у гульнях паміж сабою; 4) Закінутыя шайбы ў гульнях паміж сабою; 2) Вынік супраць найбліжэйшай каманды з найлепшым рэйтынгам за выняткам каманды, зь якой вядзецца параўнаньне; 3) Вынік супраць другой найбліжэйшай каманды з найлепшым рэйтынгам за выняткам каманды, зь якой вядзецца параўнаньне; 7) Пасеў перад турнірам. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= |колер_REL=red1 |тэкст_REL= }}</onlyinclude> ==== Матчы ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=200|'''Дата''' !width=300 colspan="3"|'''Матч''' !width=200|'''Пляцоўка''' |- | 15 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Фінляндыя}} || '''3:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нямеччына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 15 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|ЗША}} || '''1:3''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швайцарыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вялікабрытанія}} || '''2:5''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Аўстрыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вугоршчына}} || '''1:4''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Фінляндыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швайцарыя}} || '''4:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Латвія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вялікабрытанія}} || '''1:5''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|ЗША}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Аўстрыя}} || '''4:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вугоршчына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нямеччына}} || '''0:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Латвія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 18 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Фінляндыя}} || '''6:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|ЗША}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 18 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нямеччына}} || '''1:6''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швайцарыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 19 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Латвія}} || '''1:3''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Аўстрыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 19 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вугоршчына}} || '''5:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вялікабрытанія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 20 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Аўстрыя}} || '''0:9''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швайцарыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 20 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|ЗША}} || '''4:3 ([[буліты (хакей з шайбай)|Б]])''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нямеччына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 21 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Латвія}} || '''1:7''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Фінляндыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 21 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швайцарыя}} || '''4:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вялікабрытанія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 22 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нямеччына}} || '''6:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вугоршчына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 22 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Фінляндыя}} || '''4:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вялікабрытанія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Латвія}} || '''4:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|ЗША}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швайцарыя}} || '''9:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вугоршчына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Аўстрыя}} || '''2:6''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нямеччына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 24 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вялікабрытанія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Латвія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 24 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Фінляндыя}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Аўстрыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 25 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|ЗША}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вугоршчына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 25 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нямеччына}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вялікабрытанія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вугоршчына}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Латвія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|ЗША}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Аўстрыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швайцарыя}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Фінляндыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |} === Група Б === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://stats.iihf.com/hydra/969/IHM969300_76_1_0.pdf IIHF] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=CAN |каманда2=SVK |каманда3=CZE |каманда4=SWE |каманда5=NOR |каманда6=SLO |каманда7=DEN |каманда8=ITA <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=22 траўня 2026 |перамогі_CAN=4 |АТперамогі_CAN=1 |АТпаразы_CAN=0 |паразы_CAN=0 |мз_CAN=25|мп_CAN=10 |перамогі_SWE=3 |АТперамогі_SWE=0 |АТпаразы_SWE=0 |паразы_SWE=2 |мз_SWE=21|мп_SWE=11 |перамогі_CZE=3 |АТперамогі_CZE=0 |АТпаразы_CZE=1 |паразы_CZE=0 |мз_CZE=13|мп_CZE=8 |перамогі_DEN=0 |АТперамогі_DEN=0 |АТпаразы_DEN=0 |паразы_DEN=4 |мз_DEN=5 |мп_DEN=20 |перамогі_SVK=3 |АТперамогі_SVK=1 |АТпаразы_SVK=0 |паразы_SVK=0 |мз_SVK=16|мп_SVK=7 |перамогі_NOR=2 |АТперамогі_NOR=0 |АТпаразы_NOR=1 |паразы_NOR=1 |мз_NOR=14|мп_NOR=8 |перамогі_SLO=0 |АТперамогі_SLO=1 |АТпаразы_SLO=1 |паразы_SLO=3 |мз_SLO=8 |мп_SLO=20 |перамогі_ITA=0 |АТперамогі_ITA=0 |АТпаразы_ITA=0 |паразы_ITA=5 |мз_ITA=2 |мп_ITA=20 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CAN={{Хакей|Канада}} |назва_SWE={{Хакей|Швэцыя}} |назва_CZE={{Хакей|Чэхія}} |назва_DEN={{Хакей|Данія}} |назва_SVK={{Хакей|Славаччына}} |назва_NOR={{Хакей|Нарвэгія}} |назва_SLO={{Хакей|Славенія}} |назва_ITA={{Хакей|Італія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца шайбаў у гульнях паміж сабою; 4) Закінутыя шайбы ў гульнях паміж сабою; 2) Вынік супраць найбліжэйшай каманды з найлепшым рэйтынгам за выняткам каманды, зь якой вядзецца параўнаньне; 3) Вынік супраць другой найбліжэйшай каманды з найлепшым рэйтынгам за выняткам каманды, зь якой вядзецца параўнаньне; 7) Пасеў перад турнірам. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= |колер_REL=red1 |тэкст_REL= }}</onlyinclude> ==== Матчы ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=200|'''Дата''' !width=300 colspan="3"|'''Матч''' !width=200|'''Пляцоўка''' |- | 15 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Канада}} || '''5:3''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швэцыя}} |[[BCF-Арэна]] |- | 15 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Чэхія}} || '''4:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Данія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славаччына}} || '''2:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нарвэгія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Італія}} || '''0:6''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Канада}} |[[BCF-Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славенія}} || '''3:2 ([[овэртайм (хакей з шайбай)|ОТ]])''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Чэхія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Італія}} || '''1:4''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славаччына}} |[[BCF-Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Данія}} || '''2:6''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швэцыя}} |[[BCF-Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нарвэгія}} || '''4:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славенія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 18 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Канада}} || '''5:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Данія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 18 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швэцыя}} || '''3:4''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Чэхія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 19 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Італія}} || '''0:4''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нарвэгія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 19 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славенія}} || '''4:5 ([[буліты (хакей з шайбай)|Б]])''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славаччына}} |[[BCF-Арэна]] |- | 20 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Чэхія}} || '''3:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Італія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 20 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швэцыя}} || '''6:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славенія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 21 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Канада}} || '''6:5 ([[овэртайм (хакей з шайбай)|ОТ]])''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нарвэгія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 21 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Данія}} || '''1:5''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славаччына}} |[[BCF-Арэна]] |- | 22 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Канада}} || '''3:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славенія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 22 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швэцыя}} || '''3:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Італія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Данія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славенія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славаччына}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Чэхія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нарвэгія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швэцыя}} |[[BCF-Арэна]] |- | 24 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Данія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Італія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 24 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славаччына}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Канада}} |[[BCF-Арэна]] |- | 25 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Чэхія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нарвэгія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 25 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славенія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Італія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нарвэгія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Данія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швэцыя}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славаччына}} |[[BCF-Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Чэхія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Канада}} |[[BCF-Арэна]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.iihf.com/en/events/2026/wm/ Афіцыйны сайт] {{Чэмпіянаты сьвету па хакеі з шайбай}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2026 году| ]] [[Катэгорыя:Спорт у Цюрыху]] [[Катэгорыя:Спорт у Фрыбуры]] lmhn7ajhoasslhqr26id0ywrhuo5d0g 2670399 2670397 2026-05-23T21:26:51Z Dymitr 10914 /* Група Б */ абнаўленьне зьвестак 2670399 wikitext text/x-wiki {{Актуальнае спаборніцтва}} {{Чэмпіянат сьвету па хакеі |тып чэмпіянату = сьвету |год = 2026 |месца = {{Сьцягафікацыя|Швайцарыя}} |назва = Чэмпіянат сьвету па хакеі 2026 году |іншыя назвы = 2026 IIHF World Championship |лягатып = 2026 IIHF World Championship logo.svg |памер = |подпіс = |час = |удзельнікаў = 16 |фінал = |чэмпіён = |2 месца = |3 месца = |4 месца = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |СКГ = |год папярэдняга = 2025 |год наступнага = 2027 }} '''Чэмпіяна́т сьве́ту па хаке́і з ша́йбай 2026 году''' — 90-ы па ліку чэмпіянат сьвету, які будзе ладзіцца ў [[Швайцарыя|Швайцарыі]] з 15 па 31 траўня 2026 году. У спаборніцтве будуць браць удзел 16 зборных. Пастанова аб правядзеньні чэмпіянату ў Швайцарыі была зацьверджаная кангрэсе [[Міжнародная фэдэрацыя хакею на лёдзе|Міжнароднай фэдэрацыі хакею на лёдзе]] ў 2022 годзе ў фінскім [[Тампэрэ]]. == Заяўкі == Свае заяўкі на арганізацыю чэмпіянату першпачаткова накіравалі Казахстан і Швайцарыя. Швайцарыя мусіла лаздіць турнір у 2020 годзе, але ён быў скасаваны праз пошасьць каранавірусу. Казахстан пры гэтым аніводнага разу ня ладзіў такіх турніраў. У рэшце рэшт, 27 траўня 2022 году кангрэс [[Міжнародная фэдэрацыя хакею на лёдзе|Міжнароднай фэдэрацыі хакею на лёдзе]] зацьвердзіў Швайцарыі права на правядзеньне спаборніцтваў<ref>[https://www.iihf.com/en/events/2022/wm/news/36477/to_tampere_riga_in_23_to_switzerland_in_26 «IIHF — To Tampere/Riga in '23, to Switzerland in '26»]. IIHF International Ice Hockey Federation.</ref>. Галасоў не патрабавалася, бо Казахстан раней адклікаў быў сваю заяўку. == Арэны == Матчы чэмпіянату сьвету было вырашана праводзіць на «[[Сўіс-Лайф Арэна|Сўіс-Лайф Арэне]]» ў [[Цюрых]]у і «[[BCF-Арэна|BCF-Арэне]]» ў [[Фрыбур]]ы. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin: 0px auto;" |- | style="border-left:none; border-right:none;" | '''[[Сўіс-Лайф Арэна]]'''<br />Умяшчальнасьць: {{Лік|12000}} | style="border-left:none; border-right:none;" | '''[[BCF-Арэна]]'''<br />Умяшчальнасьць: {{Лік|8934}} |- | style="border:none;" | [[Файл:Swiss Life Arena 2022 13 51 48 016000.jpeg|250пкс]] | style="border:none;" | [[Файл:BCF Arena (Fribourg, SUI).jpg|250пкс]] |- |} == Удзельнікі == У чэмпіянаце бяруць удзел 16 нацыянальных камандаў — чатырнаццаць з [[Эўропа|Эўропы]] і дзьве з [[Паўночная Амэрыка|Паўночнай Амэрыкі]]. Дзякуючы прасоўваньню зь Першага дывізіёну атрымалі правы на выступ у турніры зборныя [[Мужчынская зборная Вялікабрытаніі па хакеі|Вялікабрытаніі]] і [[Мужчынская зборная Італіі па хакеі|Італіі]]. На гэтым турніры трывае адхіленьне зборных [[Мужчынская зборная Беларусі па хакеі|Беларусі]] і [[Мужчынская зборная Расеі па хакеі|Расеі]] праз удзел у вайне супраць Украіны. {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} '''Група А''': * {{Хакей|ЗША}} * {{Хакей|Швайцарыя}} * {{Хакей|Фінляндыя}} * {{Хакей|Нямеччына}} * {{Хакей|Латвія}} * {{Хакей|Аўстрыя}} * {{Хакей|Вугоршчына}} * {{Хакей|Вялікабрытанія}} {{Слупок-новы}} '''Група Б''': * {{Хакей|Канада}} * {{Хакей|Швэцыя}} * {{Хакей|Чэхія}} * {{Хакей|Данія}} * {{Хакей|Славаччына}} * {{Хакей|Нарвэгія}} * {{Хакей|Славенія}} * {{Хакей|Італія}} {{Слупок-канец}} == Склады == {{Асноўны артыкул|Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2026 году (склады)}} Склад кожнай каманды мусіць мець мінімум 15 палявых гульцоў і 2 брамнікаў. Максымум склад павінен быў складацца з 22 палявых гульцоў і 3 брамнікаў. == Папярэдні этап == {| class="wikitable" |- | style="background:#ccffcc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Зборная выходзіць у плэй-оф |- | style="background:#ffffbf;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Зборная не выходзіць у плэй-оф, але возьме ўдзел у [[Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2027 году|ЧС-2027]] |- | style="background:#ffcccc;"| &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Зборная не выходзіць у плэй-оф і не трапляе на [[Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2027 году|ЧС-2027]] |} === Група A === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://stats.iihf.com/hydra/969/IHM969300_76_1_0.pdf IIHF] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=SUI |каманда2=FIN |каманда3=AUT |каманда4=GER |каманда5=LAT |каманда6=USA |каманда7=HUN |каманда8=GBR <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=23 траўня 2026 |перамогі_USA=1 |АТперамогі_USA=1 |АТпаразы_USA=0 |паразы_USA=3 |мз_USA=14|мп_USA=17 |перамогі_SUI=6 |АТперамогі_SUI=0 |АТпаразы_SUI=0 |паразы_SUI=0 |мз_SUI=35|мп_SUI=5 |перамогі_FIN=5 |АТперамогі_FIN=0 |АТпаразы_FIN=0 |паразы_FIN=0 |мз_FIN=24|мп_FIN=5 |перамогі_GER=2 |АТперамогі_GER=0 |АТпаразы_GER=1 |паразы_GER=3 |мз_GER=17|мп_GER=19 |перамогі_LAT=2 |АТперамогі_LAT=0 |АТпаразы_LAT=0 |паразы_LAT=3 |мз_LAT=10|мп_LAT=16 |перамогі_AUT=3 |АТперамогі_AUT=0 |АТпаразы_AUT=0 |паразы_AUT=2 |мз_AUT=14|мп_AUT=20 |перамогі_HUN=1 |АТперамогі_HUN=0 |АТпаразы_HUN=0 |паразы_HUN=4 |мз_HUN=10|мп_HUN=23 |перамогі_GBR=0 |АТперамогі_GBR=0 |АТпаразы_GBR=0 |паразы_GBR=5 |мз_GBR=4 |мп_GBR=23 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_USA={{Хакей|ЗША}} |назва_SUI={{Хакей|Швайцарыя}} |назва_FIN={{Хакей|Фінляндыя}} |назва_GER={{Хакей|Нямеччына}} |назва_LAT={{Хакей|Латвія}} |назва_AUT={{Хакей|Аўстрыя}} |назва_HUN={{Хакей|Вугоршчына}} |назва_GBR={{Хакей|Вялікабрытанія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца шайбаў у гульнях паміж сабою; 4) Закінутыя шайбы ў гульнях паміж сабою; 2) Вынік супраць найбліжэйшай каманды з найлепшым рэйтынгам за выняткам каманды, зь якой вядзецца параўнаньне; 3) Вынік супраць другой найбліжэйшай каманды з найлепшым рэйтынгам за выняткам каманды, зь якой вядзецца параўнаньне; 7) Пасеў перад турнірам. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= |колер_REL=red1 |тэкст_REL= }}</onlyinclude> ==== Матчы ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=200|'''Дата''' !width=300 colspan="3"|'''Матч''' !width=200|'''Пляцоўка''' |- | 15 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Фінляндыя}} || '''3:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нямеччына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 15 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|ЗША}} || '''1:3''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швайцарыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вялікабрытанія}} || '''2:5''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Аўстрыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вугоршчына}} || '''1:4''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Фінляндыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швайцарыя}} || '''4:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Латвія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вялікабрытанія}} || '''1:5''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|ЗША}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Аўстрыя}} || '''4:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вугоршчына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нямеччына}} || '''0:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Латвія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 18 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Фінляндыя}} || '''6:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|ЗША}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 18 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нямеччына}} || '''1:6''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швайцарыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 19 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Латвія}} || '''1:3''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Аўстрыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 19 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вугоршчына}} || '''5:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вялікабрытанія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 20 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Аўстрыя}} || '''0:9''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швайцарыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 20 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|ЗША}} || '''4:3 ([[буліты (хакей з шайбай)|Б]])''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нямеччына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 21 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Латвія}} || '''1:7''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Фінляндыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 21 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швайцарыя}} || '''4:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вялікабрытанія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 22 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нямеччына}} || '''6:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вугоршчына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 22 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Фінляндыя}} || '''4:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вялікабрытанія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Латвія}} || '''4:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|ЗША}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швайцарыя}} || '''9:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вугоршчына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Аўстрыя}} || '''2:6''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нямеччына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 24 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вялікабрытанія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Латвія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 24 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Фінляндыя}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Аўстрыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 25 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|ЗША}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вугоршчына}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 25 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нямеччына}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Вялікабрытанія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Вугоршчына}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Латвія}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|ЗША}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Аўстрыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швайцарыя}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Фінляндыя}} |[[Сўіс-Лайф Арэна]] |} === Група Б === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП АТ |крыніца=[https://stats.iihf.com/hydra/969/IHM969300_76_1_0.pdf IIHF] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=CAN |каманда2=CZE |каманда3=SVK |каманда4=NOR |каманда5=SWE |каманда6=DEN |каманда7=SLO |каманда8=ITA <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1= |вынік2= |вынік3= |вынік4= |вынік5= |вынік6= |вынік7= |вынік8= <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=23 траўня 2026 |перамогі_CAN=4 |АТперамогі_CAN=1 |АТпаразы_CAN=0 |паразы_CAN=0 |мз_CAN=25|мп_CAN=10 |перамогі_SWE=3 |АТперамогі_SWE=0 |АТпаразы_SWE=0 |паразы_SWE=3 |мз_SWE=23|мп_SWE=14 |перамогі_CZE=4 |АТперамогі_CZE=0 |АТпаразы_CZE=1 |паразы_CZE=0 |мз_CZE=16|мп_CZE=10 |перамогі_DEN=1 |АТперамогі_DEN=0 |АТпаразы_DEN=0 |паразы_DEN=4 |мз_DEN=9 |мп_DEN=20 |перамогі_SVK=3 |АТперамогі_SVK=1 |АТпаразы_SVK=0 |паразы_SVK=1 |мз_SVK=18|мп_SVK=10 |перамогі_NOR=3 |АТперамогі_NOR=0 |АТпаразы_NOR=1 |паразы_NOR=1 |мз_NOR=17|мп_NOR=10 |перамогі_SLO=0 |АТперамогі_SLO=1 |АТпаразы_SLO=1 |паразы_SLO=4 |мз_SLO=8 |мп_SLO=24 |перамогі_ITA=0 |АТперамогі_ITA=0 |АТпаразы_ITA=0 |паразы_ITA=5 |мз_ITA=2 |мп_ITA=20 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CAN={{Хакей|Канада}} |назва_SWE={{Хакей|Швэцыя}} |назва_CZE={{Хакей|Чэхія}} |назва_DEN={{Хакей|Данія}} |назва_SVK={{Хакей|Славаччына}} |назва_NOR={{Хакей|Нарвэгія}} |назва_SLO={{Хакей|Славенія}} |назва_ITA={{Хакей|Італія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=pucks |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца шайбаў у гульнях паміж сабою; 4) Закінутыя шайбы ў гульнях паміж сабою; 2) Вынік супраць найбліжэйшай каманды з найлепшым рэйтынгам за выняткам каманды, зь якой вядзецца параўнаньне; 3) Вынік супраць другой найбліжэйшай каманды з найлепшым рэйтынгам за выняткам каманды, зь якой вядзецца параўнаньне; 7) Пасеў перад турнірам. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q=green1|тэкст_Q= |колер_S=yellow1|тэкст_S= |колер_REL=red1 |тэкст_REL= }}</onlyinclude> ==== Матчы ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=200|'''Дата''' !width=300 colspan="3"|'''Матч''' !width=200|'''Пляцоўка''' |- | 15 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Канада}} || '''5:3''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швэцыя}} |[[BCF-Арэна]] |- | 15 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Чэхія}} || '''4:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Данія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славаччына}} || '''2:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нарвэгія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Італія}} || '''0:6''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Канада}} |[[BCF-Арэна]] |- | 16 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славенія}} || '''3:2 ([[овэртайм (хакей з шайбай)|ОТ]])''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Чэхія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Італія}} || '''1:4''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славаччына}} |[[BCF-Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Данія}} || '''2:6''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швэцыя}} |[[BCF-Арэна]] |- | 17 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нарвэгія}} || '''4:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славенія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 18 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Канада}} || '''5:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Данія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 18 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швэцыя}} || '''3:4''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Чэхія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 19 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Італія}} || '''0:4''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нарвэгія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 19 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славенія}} || '''4:5 ([[буліты (хакей з шайбай)|Б]])''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славаччына}} |[[BCF-Арэна]] |- | 20 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Чэхія}} || '''3:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Італія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 20 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швэцыя}} || '''6:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славенія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 21 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Канада}} || '''6:5 ([[овэртайм (хакей з шайбай)|ОТ]])''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нарвэгія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 21 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Данія}} || '''1:5''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славаччына}} |[[BCF-Арэна]] |- | 22 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Канада}} || '''3:1''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славенія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 22 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швэцыя}} || '''3:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Італія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Данія}} || '''4:0''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славенія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славаччына}} || '''2:3''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Чэхія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 23 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нарвэгія}} || '''3:2''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Швэцыя}} |[[BCF-Арэна]] |- | 24 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Данія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Італія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 24 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славаччына}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Канада}} |[[BCF-Арэна]] |- | 25 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Чэхія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Нарвэгія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 25 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Славенія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Італія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Нарвэгія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Данія}} |[[BCF-Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Швэцыя}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Славаччына}} |[[BCF-Арэна]] |- | 26 траўня |style="text-align:right;"| {{Хакей-справа|Чэхія}} || ''':''' ||style="text-align:left;"| {{Хакей|Канада}} |[[BCF-Арэна]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.iihf.com/en/events/2026/wm/ Афіцыйны сайт] {{Чэмпіянаты сьвету па хакеі з шайбай}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2026 году| ]] [[Катэгорыя:Спорт у Цюрыху]] [[Катэгорыя:Спорт у Фрыбуры]] kbclr3z0arhlbk47ofsiwoktljw8n2o 0 299256 2670336 2669328 2026-05-23T14:37:30Z Dymitr 10914 /* Плэй-оф */ абнаўленьне зьвестак 2670336 wikitext text/x-wiki '''НХЛ у сэзоне 2025—2026 гадоў''' — 109-ы (108-ы гульнявы) сэзон [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лігі]], які распачнецца 7 кастрычніка 2025 году<ref name=startdate>{{спасылка|спасылка=https://www.nhl.com/news/nhl-releases-full-2025-26-schedule|загаловак=NHL announces regular-season schedule for 2025-26|выдавецтва=NHL.com|дата публікацыі=07.2025}}</ref>, а скончыцца на пачатку чэрвеня 2026 году. Гэта будзе апошні рэгулярны сэзон, дзе ў раскладзе кожнай каманды будзе 82 гульняў, перш чым расклад пашырыцца да 84 гульняў за сэзоне. У сярэдзіне розыгрышу прадугледжаны перапынак у лютым праз удзел хакеістаў НХЛ у [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году]] ў [[Італія|Італіі]]<ref name="startdate" />. Плэй-оф Кубка Стэнлі плянуецца пачаць у красавіку 2026 году і завяршыць фіналам [[Кубак Стэнлі|Кубка Стэнлі]] ў чэрвені. Пасьля таго, як папярэдні сэзон «Юта» гуляла пад часовым назовам, гэты сэзон гэтая каманда будзе называцца як «[[Юта Мамат]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sportsnet.ca/nhl/article/utah-announces-mammoth-as-teams-official-nickname/|загаловак=Utah announces Mammoth as team's official nickname|выдавецтва=Sportsnet|дата публікацыі=05.2025}}</ref>. == Рэгулярны сэзон == === Табліца === {{НХЛ/Табліца}} === Статыстыка === ==== Найлепшыя бамбардзіры ==== У гэты сьпіс уключаны толькі дзесяць найлепшых гульцоў, якія набралі найбольшую колькасьць пунктаў цягам рэгулярнага сэзону. {{НХЛ/СтатыстыкаБамбардзіры}} ==== Найлепшыя брамнікі ==== У гэты сьпіс уключаны толькі дзесяць найлепшых брамнікаў, паводле іхняга адсотку надзейнасьці, здабытага цягам рэгулярнага сэзону. Пры гэтым, каб трапіць у сьпіс брамнікі мусілі згуляць ня меней за 40% ад усіх матчаў сваёй каманды. {{НХЛ/СтатыстыкаБрамнікі}} == Плэй-оф == {{Плэй-оф НХЛ | Раўнд1-каманда01='''[[Бафала Сэйбрз]]''' | Раўнд1-вынік01='''4''' | Раўнд1-каманда02=[[Бостан Бруінз]] | Раўнд1-вынік02=2 | Раўнд1-каманда03=[[Тампа Бэй Лайтнінг]] | Раўнд1-вынік03=3 | Раўнд1-каманда04='''[[Манрэаль Канадыенз]]''' | Раўнд1-вынік04='''4''' | Раўнд1-каманда05='''[[Караліна Гарыкейнз]]''' | Раўнд1-вынік05='''4''' | Раўнд1-каманда06=[[Атава Сэнатарз]] | Раўнд1-вынік06=0 | Раўнд1-каманда07=[[Пітсбург Пінгвінз]] | Раўнд1-вынік07=2 | Раўнд1-каманда08='''[[Філадэлфія Флаерз]]''' | Раўнд1-вынік08='''4''' | Раўнд1-каманда09='''[[Каларада Эвэланш]]''' | Раўнд1-вынік09='''4''' | Раўнд1-каманда10=[[Лос-Анджэлес Кінгс]] | Раўнд1-вынік10=0 | Раўнд1-каманда11=[[Далас Старз]] | Раўнд1-вынік11=2 | Раўнд1-каманда12='''[[Мінэсота Ўайлд]]''' | Раўнд1-вынік12='''4''' | Раўнд1-каманда13='''[[Вэгас Голдэн Найтс]]''' | Раўнд1-вынік13='''4''' | Раўнд1-каманда14=[[Юта Мамат]] | Раўнд1-вынік14=2 | Раўнд1-каманда15=[[Эдмантан Ойлерз]] | Раўнд1-вынік15=2 | Раўнд1-каманда16='''[[Анагайм Дакс]]''' | Раўнд1-вынік16='''4''' | Раўнд2-месца01= | Раўнд2-каманда01=[[Бафала Сэйбрз]] | Раўнд2-вынік01=3 | Раўнд2-месца02= | Раўнд2-каманда02='''[[Манрэаль Канадыенз]]''' | Раўнд2-вынік02='''4''' | Раўнд2-месца03= | Раўнд2-каманда03='''[[Караліна Гарыкейнз]]''' | Раўнд2-вынік03='''4''' | Раўнд2-месца04= | Раўнд2-каманда04=[[Філадэлфія Флаерз]] | Раўнд2-вынік04=0 | Раўнд2-месца05= | Раўнд2-каманда05='''[[Каларада Эвэланш]]''' | Раўнд2-вынік05='''4''' | Раўнд2-месца06= | Раўнд2-каманда06=[[Мінэсота Ўайлд]] | Раўнд2-вынік06=1 | Раўнд2-месца07= | Раўнд2-каманда07='''[[Вэгас Голдэн Найтс]]''' | Раўнд2-вынік07='''4''' | Раўнд2-месца08= | Раўнд2-каманда08=[[Анагайм Дакс]] | Раўнд2-вынік08=2 | Раўнд3-месца01= | Раўнд3-каманда01=[[Манрэаль Канадыенз]] | Раўнд3-вынік01=1 | Раўнд3-месца02= | Раўнд3-каманда02=[[Караліна Гарыкейнз]] | Раўнд3-вынік02=0 | Раўнд3-месца03= | Раўнд3-каманда03=[[Каларада Эвэланш]] | Раўнд3-вынік03=0 | Раўнд3-месца04= | Раўнд3-каманда04=[[Вэгас Голдэн Найтс]] | Раўнд3-вынік04=2 | Раўнд4-месца01= | Раўнд4-каманда01= | Раўнд4-вынік01= | Раўнд4-месца02= | Раўнд4-каманда02= | Раўнд4-вынік02= }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.nhl.com/ Падзеі сэзону 2025—2026] на сайце nhl.com {{Ref-en}} {{Сэзоны НХЛ}} [[Катэгорыя:Сэзоны НХЛ|2025—2026]] p3z9nisq8kpwsvq3e16lpkuunsgvmal 0 299768 2670375 2641487 2026-05-23T20:50:56Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670375 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Майкл Алі́сэ''' ({{мова-fr|Michael Olise}}; {{Н}} 12 сьнежня 2001 году) — францускі футбаліст, атакуючы паўабаронца нямецкага клюбу «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» і нацыянальнай [[зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]]. Уважаецца адным з найлепшых ўінгераў у сьвеце, вядомы сваёй крэатыўнасьцю, дрыблінгам і талентам<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.si.com/soccer/the-best-right-wingers-in-world-soccer-ranked|загаловак=The 25 Best Right Wingers in World Soccer—Ranked|выдавецтва=SI|дата публікацыі=31.07.2025}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Holt, Mark White Contributions from Matthew|спасылка=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-best-right-wingers-in-the-world|загаловак=Ranked! The 10 best right-wingers in the world|выдавецтва=FourFourTwo|дата публікацыі=16.06.2025}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Swan, Rob|спасылка=https://www.givemesport.com/best-football-players-in-the-world/|загаловак=The 30 best footballers in the world right now - ranked in order|выдавецтва=GiveMeSport|дата публікацыі=10.11.2023}}</ref>. Выхаванец розных ангельскіх футбольных акадэміяў, бо нарадзіўся ў [[Лёндан]]е, аднак праз паходжаньне сваёй маці абраў Францыі дзеля мімнародных выступаў. == Кар’ера == === Клюбная === Алісэ навучаўся футболу ў розных акадэміях ангельскіх клюбаў, у тым ліку «[[Арсэнал Лёндан|Арсэналу]]», «[[Чэлсі Лёндан|Чэлсі]]» і «[[Манчэстэр Сіці]]»<ref>{{навіна|аўтар=Harry, De Cosemo|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/61111925|загаловак=Michael Olise: Crystal Palace winger’s path from Chelsea released to Eagles star|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=16.04.2022|копія=https://web.archive.org/web/20230406043616/https://www.bbc.com/sport/football/61111925|дата копіі=06.04.2023}}</ref>. У ліпені 2018 году трапіў у акадэмію «[[Рэдынг (футбольны клюб)|Рэдынгу]]», дзе і запачаткаваў кар’еру ў прафэсійным футболе. Дэбют адбыўся 12 сакавіка 2019 году і прыпаў на хатні матч супраць «[[Лідс Юнайтэд]]», які быў скончаны паразай зь лікам 3:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/march/east-and-olise-presented-with-framed-debut-shirts/|загаловак=East and Olise presented with framed debut shirts|выдавецтва=Reading F.C.|дата публікацыі=23.03.2019|копія=https://web.archive.org/web/20190527192224/https://www.readingfc.co.uk/news/2019/march/east-and-olise-presented-with-framed-debut-shirts/|дата копіі=27.05.2019}}</ref>, а 15 ліпеня маладзён падпісаў з клюбам трохгадовы прафэсійны кантракт<ref>{{спасылка|аўтар=FC, Reading|спасылка=https://www.readingfc.co.uk/news/2019/july/olise-signs-three-year-professional-deal-with-the-royals|загаловак=Olise signs three-year professional deal with the Royals|выдавецтва=Reading FC|копія=https://web.archive.org/web/20190715140631/https://www.readingfc.co.uk/news/2019/july/olise-signs-three-year-professional-deal-with-the-royals|дата копіі=15.07.2019}}</ref>. Свой першы гол правёў 19 верасьня 2020 году, улучыўшы мяч у браму суперніка зь лёту на 76-й хвіліне, у пераможным матчы супраць «[[Барнсьлі (футбольны клюб)|Барнсьлі]]», які скончыўся зь лікам 2:0<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54127590|загаловак=Reading 2-0 Barnsley: Royals overcome nine-man Tykes|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=19.09.2020|копія=https://web.archive.org/web/20200919212128/https://www.bbc.com/sport/football/54127590|дата копіі=19.09.2020}}</ref>. [[Файл:Michael Olise bayern 2025.jpg|значак|зьлева|У складзе «Баварыі».]] 8 ліпеня 2021 году Алісэ склаў пяцігадовую працоўную ўгоду з клюбам [[Прэм’ер-Ліга|Прэм’ер-лігі]] «[[Крыстал Пэлас Лёндан|Крыстал Пэлас]]» пасьля таго, лёнданцы пагадзіліся выкласьці за футбаліста суму ў памеры 8,37 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57746533|загаловак=Michael Olise: Crystal Palace close to signing Reading forward|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=07.07.2021}}</ref>. 11 верасьня 2021 году гулец дэбютаваў у найвышэйшым дывізіён за клюб у хатнім матчы супраць «[[Тотэнгэм Готспур|Тотэнгэму]]», які завяршыўся перамогай зь лікам 3:0. Тады паўабараонца выйшаў на замену на 86-й хвіліне замест [[Джордан Аю|Джордана Аю]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/58436965|загаловак=Crystal Palace 3-0 Tottenham Hotspur: Eagles beat leaders Spurs for first win of league campaign|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=09.09.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210911174137/https://www.bbc.com/sport/football/58436965|дата копіі=11.09.2021}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Low, Jonathan|спасылка=https://www.getreading.co.uk/sport/football/football-news/patrick-vieira-reading-michael-olise-21553182|загаловак=Patrick Vieira says Michael Olise must show he’s a team player at Crystal Palace|выдавецтва=Berkshire Live|дата публікацыі=13.09.2021|копія=https://web.archive.org/web/20220125230626/https://www.getreading.co.uk/sport/football/football-news/patrick-vieira-reading-michael-olise-21553182|дата копіі=25.01.2022}}</ref>. Пазьней у тым жа месяцы, 23 верасьня, Алісэ ўпершыню выйшаў у спартавым складзе «Крыстал Пэлас» у хатнім матчы супраць «[[Ньюкасл Юнайтэд]]», які завяршыўся нічыёю 1:1<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/58936300|загаловак=Crystal Palace 1-1 Newcastle: Callum Wilson overhead kick rescues point for Graeme Jones’ Magpies|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=22.10.2021|копія=https://web.archive.org/web/20211027101154/https://www.bbc.com/sport/football/58936300|дата копіі=27.10.2021}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://uk.soccerway.com/matches/2021/10/23/england/premier-league/crystal-palace-fc/newcastle-united-football-club/3517135/|загаловак=Crystal Palace vs. Newcastle United – 23 October 2021 – Soccerway|выдавецтва=uk.soccerway.com|копія=https://web.archive.org/web/20220125230617/https://uk.soccerway.com/matches/2021/10/23/england/premier-league/crystal-palace-fc/newcastle-united-football-club/3517135/|дата копіі=25.01.2022}}</ref>. 17 жніўня 2023 году было абвешчанае, што футбаліст падпісаў новы чатырохгадовы кантракт з «Крыстал Пэлас», на тле паведамленьняў пра ягонае магчымае вяртаньне ў «Чэлсі»<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/michael-olise-signs-new-four-year-contract/|загаловак=Michael Olise signs new four-year contract - News|выдавецтва=Crystal Palace F.C.|дата публікацыі=17.08.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230817151615/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/michael-olise-signs-new-four-year-contract/|дата копіі=17.08.2023}}</ref>. У пачатку 2024 году Алісэ на пэўны час выбыў праз траўму, але па акрыяньні ягоная ўражлівая форма прыцягнула цікавасьць іншых клубаў Прэм’ер-лігі, у тым ліку «Арсэналу», «Чэлсі», «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» і «Ньюкасл Юнайтэд»<ref>{{спасылка|спасылка=https://onefootball.com/en/news/arsenal-favourites-ahead-of-man-utd-chelsea-to-sign-michael-olise-39375234|загаловак=Arsenal favourites ahead of Man Utd & Chelsea to sign Michael Olise|выдавецтва=OneFootball|дата публікацыі=04.04.2025|копія=https://web.archive.org/web/20240621230341/https://onefootball.com/en/news/arsenal-favourites-ahead-of-man-utd-chelsea-to-sign-michael-olise-39375234|дата копіі=21.06.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.skysports.com/football/news/11095/13152596/michael-olise-chelsea-and-newcastle-approach-crystal-palace-about-signing-winger|загаловак=Michael Olise: Chelsea and Newcastle approach Crystal Palace about signing winger|выдавецтва=Sky Sports|дата публікацыі=14.06.2024}}</ref>. 7 ліпеня 2024 году клюб [[Бундэсьліга|Бундэсьлігі]] «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» абвесьціў аб падпісаньні пяцігадовага кантракту на суму 60 мільёнаў эўра, улучна з дадатковымі аплатамі<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbayern.com/en/news/2024/07/fc-bayern-sign-michael-olise|загаловак=FC Bayern sign Michael Olise|выдавецтва=FC Bayern Munich|дата публікацыі=07.07.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://onefootball.com/en/news/fc-bayern-sign-michael-olise-39730731|загаловак=FC Bayern sign Michael Olise|выдавецтва=OneFootball|дата публікацыі=04.04.2025}}</ref>. 14 верасьня ён правёў свой першы гол у Бундэсьлізе ў пераможным матчы супраць «[[Гольштайн Кіль|Гольштайну]]» зь лікам 6:1<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cn0ldr4ny7nt|загаловак=Holstein Kiel vs Bayern München: Bundesliga|выдавецтва=BBC Sport|копія=https://web.archive.org/web/20240918130644/https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cn0ldr4ny7nt|дата копіі=18.09.2024}}</ref>. Свой дэбютны сэзон ён скончыў з 12 галамі і 15 галявымі перадачамі, стаўшы найлепшым выканаўцам галявых перадач у нямецкай лізе<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/olise-wirtz-top-5-assist-providers-2024-25-grifo-brandt-gross-32460|загаловак=Michael Olise, Florian Wirtz and the top five assist providers in 2024/25|выдавецтва=Bundesliga|дата публікацыі=29.05.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250608050525/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/olise-wirtz-top-5-assist-providers-2024-25-grifo-brandt-gross-32460|дата копіі=08.06.2025}}</ref>. Ягоныя выступы далі яму месца ў сымбалічнай зборнай [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2024—2025 гадоў|Бундэсьлігі 2024—2025 гадоў]], а таксама ўзнагароду навака сэзону. === Міжнародная === Алісэ нарадзіўся ў Ангельшчыны ў сям’і бацькі нігерыйца і маці франка-альжырскага паходжаньня, у выніку чаго ён займеў права бараніць гонар Францыі, Альжыру, Ангельшчыны ці Нігерыі на міжнародным узроўні<ref>{{спасылка|аўтар=Walters, Mike|спасылка=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/meet-michael-olise-wonderkid-whos-23328374|загаловак=Meet Michael Olise, already the Championship’s most-coveted wonderkid|выдавецтва=Daily Mirror|дата публікацыі=15.01.2021|копія=https://web.archive.org/web/20210603003310/https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/meet-michael-olise-wonderkid-whos-23328374|дата копіі=03.06.2021}}</ref>. Калі яго спыталі, чаму ён пастанавіў сабе прадстаўляць Францыю, а не Ангельшчыну, Алісэ распавёў, што заўсёды меў повязь з [[Зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://sports.yahoo.com/always-had-connection-france-michael-200700254.html|загаловак="I always had a connection to France" – Michael Olise explains decision to play for France over England|выдавецтва=Yahoo Sports|дата публікацыі=03.09.2024}}</ref>. У 2019 годзе пачаў гуляць за юнацкія зборныя Францыі, а таксама ўзяў удзел у розыгрышы футбольнага турніру [[летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]. Паводле вынікаў турніру стаў срэбным прызэрам гульняў. 29 жніўня 2024 году Алісэ ўпершыню быў выкліканы ў нацыянальную зборную Францыі трэнэрам [[Дыд’е Дэшам]]ам на матчы [[Ліга нацыяў УЭФА|Лігі нацыяў]] супраць зборных Італіі і [[Зборная Бэльгіі па футболе|Бэльгіі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fff.fr/article/13073-la-liste-des-vingt-trois-bleus.html|загаловак=La liste des vingt-trois Bleus|выдавецтва=French Football Federation|дата публікацыі=31.08.2023|копія=https://web.archive.org/web/20240830091657/https://www.fff.fr/article/13073-la-liste-des-vingt-trois-bleus.html|дата копіі=30.08.2024}}</ref>. Дэбютаваў у складзе дружыны 6 верасьня ў матчы супраць [[Зборная Італіі па футболе|зборнай Італіі]] на стадыёне [[Парк дэ Прэнс]], выйшаўшы ў першай адзінаццатцы і згуляўшы 58 хвілінаў у матчы, які скончыўся паразай зь лікам 3:1<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/698898/italy-france|загаловак=Italy 3-1 France (Sep 6, 2024) Final Score|выдавецтва=ESPN|копія=https://web.archive.org/web/20240906211955/https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/698898/italy-france|дата копіі=06.09.2024}}</ref>. Першы гол правёў 23 сакавіку 2025 году ў браму [[Зборная Харватыі па футболе|зборнай Харватыі]]. == Дасягненьні == '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2025 '''Францыя''': * Срэбны прызэр Алімпійскіх гульняў: 2024 == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Алісэ, Майкл}} [[Катэгорыя:Францускія футбалісты]] [[Катэгорыя:Францускія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]] aq4cf1o7r3he0mklsz6w21xzvihj58g 0 299850 2670406 2669681 2026-05-24T02:50:59Z ~2026-30462-93 97705 /* */ 2670406 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Isuzu Elf» |выява = [[Файл:Sagawa-ElfCNG.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Isuzu]] |вядомы як = |гады = [[1959]]—present |зборка = |папярэднік = |кляса = грузавы |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''Elf 2-door standard cab single rear wheel truck (1993-2003):'''<br/>[[Hino Dutro|Hino Dutro 2-door standard cab single rear wheel truck (1999–2003)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab single rear wheel truck (1993-1995)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab single rear wheel truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab single rear wheel truck (1999-2002)]]<br/> [[Mazda Titan|Mazda Titan 2-door standard cab single rear wheel truck (1995-1997)]]/[[Mazda Titan|Mazda Titan 2-door standard cab single rear wheel truck (1997-2000)]]/[[Mazda Titan|Mazda Titan 2-door standard cab single rear wheel truck (2000–2003)]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 2-door standard cab single rear wheel truck (1993-2003)]]<br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F23 2-door standard cab single rear wheel truck (2002–2003)]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 2-door standard cab single rear wheel truck (1999–2003)]]<br/> '''Elf 4-door crew cab single rear wheel truck (1993-2003):'''<br/>[[Hino Dutro|Hino Dutro 4-door crew cab single rear wheel truck (1999–2003)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab single rear wheel truck (1993-1995)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab single rear wheel truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab single rear wheel truck (1999-2003)]]<br/> [[Mazda Titan|Mazda Titan 4-door crew cab single rear wheel truck (1995-1997)]]/[[Mazda Titan|Mazda Titan 4-door crew cab single rear wheel truck (1997-2000)]]/[[Mazda Titan|Mazda Titan 4-door crew cab single rear wheel truck (2000–2003)]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 4-door crew cab single rear wheel truck (1993-2002)]]<br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F23 4-door crew cab single rear wheel truck (2002–2003)]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 4-door crew cab single rear wheel truck (1999–2003)]]<br/>'''Elf 2-door standard cab single rear wheel truck (2004–2007):'''<br/>[[Hino Dutro|Hino Dutro 2-door standard cab single rear wheel truck (2004–2007)]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab single rear wheel truck (2004-2006)]]<br/> [[Mazda Titan|Mazda Titan 2-door standard cab single rear wheel truck (2004–2007)]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 2-door standard cab single rear wheel truck (2005-2008)]]<br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F23 2-door standard cab single rear wheel truck (2004–2007)]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 2-door standard cab single rear wheel truck (2004–2007)]]<br/> '''Elf 4-door crew cab single rear wheel truck (2004–2007):'''<br/>[[Hino Dutro|Hino Dutro 4-door crew cab single rear wheel truck (2004–2007)]]<br/> [[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab single rear wheel truck (2004-2006)]]<br/> [[Mazda Titan|Mazda Titan 4-door crew cab single rear wheel truck (2004–2006)]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 4-door crew cab single rear wheel truck (2004-2007)]]<br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F23 4-door crew cab single rear wheel truck (2004–2007)]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 4-door crew cab single rear wheel truck (2004–2006)]]<br/> '''Elf 2-door standard cab single rear wheel truck (2007–2023):'''<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab single rear wheel truck (2006-2011)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab single rear wheel truck (2011-2014)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab single rear wheel truck (2014-2023)]] <br/> [[Hino Dutro|Hino Dutro 2-door standard cab single rear wheel truck (2007–2010)]]/[[Hino Dutro|2012-2023 Hino Dutro 2-door standard cab single rear wheel truck]] <br/>[[Tata LPT-613|Tata LPT-613 2-door standard cab single rear wheel truck]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Canter|2011-2019 Mitsubishi Fuso Canter 2-door standard cab single rear wheel truck]]/[[Mitsubishi Fuso Canter|2020-2023 Mitsubishi Fuso Canter 2-door standard cab single rear wheel truck]] <br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F24 2-door standard cab single rear wheel truck]]<br/>[[Mazda Titan|Mazda Titan 2-door standard cab single rear wheel truck (2007–2023)]]<br/> [[Toyota Dyna|Toyota Dyna 2-door standard cab single rear wheel truck (2007–2010)]]/[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 2-door standard cab single rear wheel truck (2011–2023)]] <br/> '''Elf 4-door crew cab single rear wheel truck (2007–2023):'''<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab single rear wheel truck (2006-2011)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab single rear wheel truck (2011-2014)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab single rear wheel truck (2014-2023)]] <br/> [[Hino Dutro|Hino Dutro 4-door crew cab single rear wheel truck (2007–2010)]]/[[Hino Dutro|2012-2023 Hino Dutro 4-door crew cab single rear wheel truck]]<br/>[[Tata LPT-613|Tata LPT-613 4-door crew cab single rear wheel truck]] <br/> [[Mitsubishi Fuso Canter|2011-2019 Mitsubishi Fuso Canter 4-door crew cab single rear wheel truck]]/[[Mitsubishi Fuso Canter|2020-2023 Mitsubishi Fuso Canter 4-door crew cab single rear wheel truck]] <br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F24 4-door crew cab single rear wheel truck]]<br/>[[Mazda Titan|Mazda Titan 4-door crew cab single rear wheel truck (2007–2023)]]<br/> [[Toyota Dyna|Toyota Dyna 4-door crew cab single rear wheel truck (2007–2010)]]/[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 4-door crew cab single rear wheel truck (2011–2023)]]<br/>'''Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck (1993-2003):'''<br/>[[Renault Super Galion|1993-1999 Avia A31 2-door standard cab dual rear wheel truck]]/[[Avia D|2000-2003 Avia D90/D120 2-door standard cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Hino Dutro|Hino Dutro 2-door standard cab dual rear wheel truck (1999–2003)]]<br/>[[Hyundai Mighty II|Hyundai Mighty II 2-door standard cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab dual rear wheel truck (1993-1995)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab dual rear wheel truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab dual rear wheel truck (1999-2003)]]<br/> [[Mazda Titan|Mazda Titan 2-door standard cab dual rear wheel truck (1995-1997)]]/[[Mazda Titan|Mazda Titan 2-door standard cab dual rear wheel truck (1997-2000)]]/[[Mazda Titan|Mazda Titan 2-door standard cab dual rear wheel truck (2000–2003)]]<br/>[[Mercedes-Benz Vario|Mercedes-Benz Vario 2-door standard cab dual rear wheel truck]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 2-door standard cab dual rear wheel truck (1993-2002)]]/[[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 2-door standard cab dual rear wheel truck (2002-2004)]]<br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F23 2-door standard cab dual rear wheel truck (2002–2003)]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 2-door standard cab dual rear wheel truck (1999–2003)]]<br/> '''Elf 4-door crew cab dual rear wheel truck (1993-2003):'''<br/>[[Renault Super Galion|1993-1999 Avia A31 4-door crew cab dual rear wheel truck]]/[[Avia D|2000-2003 Avia D90/D120 4-door crew cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Hino Dutro|Hino Dutro 4-door crew cab dual rear wheel truck (1999–2003)]]<br/>[[Hyundai Mighty II|Hyundai Mighty II 4-door crew cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab dual rear wheel truck (1993-1995)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab dual rear wheel truck (1996-1999)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab dual rear wheel truck (1999-2003)]]<br/> [[Mazda Titan|Mazda Titan 4-door crew cab dual rear wheel truck (1995-1997)]]/[[Mazda Titan|Mazda Titan 4-door crew cab dual rear wheel truck (1997-2000)]]/[[Mazda Titan|Mazda Titan 4-door crew cab dual rear wheel truck (2000–2003)]]<br/>[[Mercedes-Benz Vario|Mercedes-Benz Vario 4-door crew cab dual rear wheel truck]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 4-door crew cab dual rear wheel truck (1993-2002)]]/[[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 4-door crew cab dual rear wheel truck (2002-2004)]]<br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F23 4-door crew cab dual rear wheel truck (2002–2003)]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 4-door crew cab dual rear wheel truck (1999–2003)]]<br/>'''Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck (2004-2006):'''<br/>[[Avia D|2004-2006 Avia D90/D120 2-door standard cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Hino Dutro|Hino Dutro 2-door standard cab dual rear wheel truck (2004–2006)]]<br/>[[Hyundai e-Mighty|2004-2007 Hyundai Mighty 2-door standard cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab dual rear wheel truck (2004-2006)]]<br/> [[Mazda Titan|Mazda Titan 2-door standard cab dual rear wheel truck (2004–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Vario|Mercedes-Benz Vario 2-door standard cab dual rear wheel truck]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 2-door standard cab dual rear wheel truck (2005-2007)]]<br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F23 2-door standard cab dual rear wheel truck (2004–2007)]]<br/>[[Tata LPT-613|Tata LPT-613 2-door standard cab dual rear wheel chassis truck]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 2-door standard cab dual rear wheel truck (1999–2011)]]<br/>[[ГАЗ-3310 Валдай|ГАЗ-3310 «Валдай» 2-door standard cab dual rear wheel truck (2004-2006)]]<br/> '''Elf 4-door crew cab dual rear wheel truck (2004-2006):'''<br/>[[Avia D|2004-2006 Avia D90/D120 4-door crew cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Hino Dutro|Hino Dutro 4-door crew cab dual rear wheel truck (2004–2006)]]<br/>[[Hyundai e-Mighty|2004-2007 Hyundai Mighty 4-door crew cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab dual rear wheel truck (2004-2006)]]<br/> [[Mazda Titan|Mazda Titan 4-door crew cab dual rear wheel truck (2004–2006)]]<br/>[[Mercedes-Benz Vario|Mercedes-Benz Vario 4-door crew cab dual rear wheel truck]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Canter|Mitsubishi Fuso Canter 4-door crew cab dual rear wheel truck (2005-2007)]]<br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F23 4-door crew cab dual rear wheel truck (2004–2007)]]<br/>[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 4-door crew cab dual rear wheel truck (2004–2007)]]<br/>[[Tata LPT-613|Tata LPT-613 4-door crew cab dual rear wheel chassis truck]]<br/>[[ГАЗ-3310 Валдай|ГАЗ-331043 «Валдай» dual rear wheel truck (2004-2006)]]<br/>'''Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck (2007–2023):'''<br/>[[Avia D|Avia D90/D120 2-door standard cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Hyundai e-Mighty|2008-2013 Hyundai Mighty 2-door standard cab dual rear wheel truck]]/[[Hyundai e-Mighty|Hyundai Mighty WQ 2-door standard cab dual rear wheel truck]]<br/>[[ГАЗ-3310 Валдай|2007-2015 ГАЗ-3310 Валдай 2-door standard cab dual rear wheel truck]]/[[ГАЗ-3310 Валдай|Валдай-NEXT 2-door standard cab dual rear wheel truck]] <br/> [[Renault Trucks D|Renault Trucks D 2-Door Standard Cab 2 m dual rear wheel truck]]<br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab dual rear wheel truck (2006-2011)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab dual rear wheel truck (2011-2014)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 2-door standard cab dual rear wheel truck (2014-2023)]] <br/> [[Hino Dutro|Hino Dutro 2-door standard cab dual rear wheel truck (2007–2010)]]/[[Hino Dutro|2012-2023 Hino Dutro 2-door standard cab dual rear wheel truck]] <br/>[[Tata LPT-613|Tata LPT-613 2-door standard cab dual rear wheel truck]] <br/> [[Mercedes-Benz Vario|Mercedes-Benz Vario 2-door standard cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Canter|2011-2019 Mitsubishi Fuso Canter 2-door standard cab dual rear wheel truck]]/[[Mitsubishi Fuso Canter|2020-2023 Mitsubishi Fuso Canter 2-door standard cab dual rear wheel truck]] <br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F24 2-door standard cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Mazda Titan|Mazda Titan 2-door standard cab dual rear wheel truck (2007–2023)]]<br/>[[Nissan NT500|Nissan NT500 2-door standard cab dual rear wheel truck]]<br/> [[Toyota Dyna|Toyota Dyna 2-door standard cab dual rear wheel truck (2007–2010)]]/[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 2-door standard cab dual rear wheel truck (2011–2023)]] <br/> '''Elf 4-door crew cab dual rear wheel truck (2007–2023):'''<br/>[[Avia D|Avia D90/D120 4-door crew cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Hyundai e-Mighty|2008-2013 Hyundai Mighty 4-door crew cab dual rear wheel truck]]/[[Hyundai e-Mighty|Hyundai Mighty WQ 4-door crew cab dual rear wheel truck]]<br/>[[ГАЗ-3310 Валдай|2007-2015 ГАЗ-331043 Валдай dual rear wheel truck]]/[[ГАЗ-3310 Валдай|Валдай-NEXT 4-door double cab dual rear wheel truck]] <br/>[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab dual rear wheel truck (2006-2011)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab dual rear wheel truck (2011-2014)]]/[[Iveco Daily|Iveco Daily 4-door crew cab dual rear wheel truck (2014-2023)]] <br/> [[Hino Dutro|Hino Dutro 4-door crew cab dual rear wheel truck (2007–2010)]]/[[Hino Dutro|2012-2023 Hino Dutro 4-door crew cab dual rear wheel truck]] <br/> [[Renault Trucks D|Renault Trucks D 4-Door Crew Cab 2 m dual rear wheel truck]]<br/>[[Tata LPT-613|Tata LPT-613 4-door crew cab dual rear wheel truck]] <br/> [[Mitsubishi Fuso Canter|2011-2019 Mitsubishi Fuso Canter 4-door crew cab dual rear wheel truck]]/[[Mitsubishi Fuso Canter|2020-2023 Mitsubishi Fuso Canter 4-door crew cab dual rear wheel truck]] <br/>[[Nissan Atlas|Nissan Atlas F24 4-door crew cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Mercedes-Benz Vario|Mercedes-Benz Vario 4-door crew cab dual rear wheel truck]]<br/>[[Mazda Titan|Mazda Titan 4-door crew cab dual rear wheel truck (2007–2023)]]<br/>[[Nissan NT500|Nissan NT500 4-door crew cab dual rear wheel truck]]<br/> [[Toyota Dyna|Toyota Dyna 4-door crew cab dual rear wheel truck (2007–2010)]]/[[Toyota Dyna|Toyota Dyna 4-door crew cab dual rear wheel truck (2011–2023)]] |commons = }} '''Isuzu Elf''' (яп. いすゞ・エルフ, Hepburn: Isuzu Erufu) — сярэднетанажны грузавік, які выпускаецца кампаніяй [[Isuzu]] з 1959 года. За межамі Японіі ён вядомы як '''серыі N''' і '''Q'''. Спачатку асартымент быў галоўным чынам даступны ў Японіі і іншых азіяцкіх краінах. Аўстралія была яшчэ адным важным рынкам для Elf і серый N — настолькі, што з 1970-х гг. ён тут вырабляўся з выкарыстаннем многіх мясцовых кампанентаў. З пачатку 1980-х гг. ён таксама прадаваўся і вырабляўся ў ЗША (пад брэндамі [[Chevrolet]] і [[GMC]] як W-Серыя), а таксама як Isuzu N-Series. Толькі Паўночная Амерыка атрымлівае версію з шырокай кабінай. Для агульнага андынскага рынку (уключаючы Чылі і Перу) грузавік збіраецца на зборчым заводзе GM-Colmotores у Богаце, Калумбія, з 1991 года, з гадавым аб'ёмам ад 20 000 да 60 000 адзінак. Мясцовая зборка павялічваецца з-за павышанага попыту на калумбійскім і суседніх рынках. На ім нанесена надпіс «Tecnología Isuzu» (з тэхналогіяй Isuzu). У Інданезіі, Філіпінах і шэрагу іншых краін Эльф выкарыстоўваецца не толькі як грузавік, але і перарабляецца ў мікрааўтобусы мясцовымі кузавнымі майстрамі. Лёгкія чатырохколавыя мадэлі часта выкарыстоўваюцца як міжгароднія аўтакаты ці джыпні (таксі на долевым возе), школьныя аўтобусы або аўтобусы для супрацоўнікаў. Інданезійскія пераробкі звычайна маюць дзверы аўтамабільнага тыпу на завесах і часта падобныя на фургоны з высокай дахам, у той час як большасць пераробак у Кеніі і новых на Філіпінах часта нагадваюць мікрааўтобус са складнымі бакавымі дзвярамі для пасажыраў і месцам для стаяння. ==Першае пакаленне== ==Другое пакаленне== ==Трэцяе пакаленне== ==Чацвёртае пакаленне== ==Пятае пакаленне== Isuzu Elf 5-га пакалення — гэта мадэль лёгкага камерцыйнага грузавіка, якая выпускалася з 1993 па 2006 год. Яна адрознівалася палепшаным камфортам салона, функцыямі бяспекі і паляпшэннем прадукцыйнасці. Прадстаўлены ў 1993 годзе, ён меў перапрацаваны экстэр'ер са скульптурнымі фарамі і акцэнтам на камфорт кіроўцы, а ў рэшце рэшт быў уключаны такія тэхналогіі, як сістэма хуткага запуску рухавіка і больш чыстыя і эфектыўныя рухавікі, якія адпавядалі нормам выхлапных газаў 1995 года, Isuzu Elf 5-га пакалення (1993-2006, частка серыі N ва ўсім свеце) быў у асноўным канструкцыяй з нізкай кабінай наперадзе (LCF) і даступны як стандартная кабіна з падвойным заднім колам (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|Bedford WTL 2-door enclosed cab 3-ton lorry]], [[Bedford M series|1939-1950 Bedford M series 2-door standard cab dual rear wheel lorry]], [[Bedford S type|Bedford S type 2-door standard cab dual rear wheel lorry]], [[Bedford TK|1960-1963 Bedford TK 2-door standard cab dual rear wheel lorry]], [[Isuzu Elf#Першае пакаленне|1964-1966 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1967—1970 Isuzu Elf 350 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1971—1974 Isuzu Elf 350 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1975–1981 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1981–1984 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]], і [[Isuzu Elf#Чацвёртае пакаленне|1984–1993 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]]), стандартная кабіна з адзінарным заднім колам (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Chassis Truck, [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Closed Cab Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Morris Twelve|1938-1940 Morris 12 Series Y 10cwt Chassis Truck]], [[Morris Twelve|1945-1948 Morris 12 Series Y 10cwt Chassis Truck]], [[Bedford CA|Bedford CA Mk1 2-Door Chassis Cab]], [[Bedford CA|Bedford CALC Mk2 2-Door Chassis Cab]], [[Isuzu Elf#Першае пакаленне|1959-1963 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Першае пакаленне|1964-1966 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1967—1970 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1970—1975 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1975–1981 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1981–1984 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], і [[Isuzu Elf#Чацвёртае пакаленне|1984–1993 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]]), грузавік з падвойным заднім колам Crew Cab, і грузавік з адзінарным заднім колам Crew Cab. ==Шостае пакаленне== Isuzu Elf 6-га пакалення — гэта мадэль лёгкага грузавіка, выпушчаная ў снежні 2006 года. Яна адрозніваецца перапрацаванымі, больш квадратнымі аб'ёмамі экстэр'ера, павялічаным салонам з больш шырокімі варыянтамі кабіны і палепшанымі функцыямі бяспекі. Яна была распрацавана ў адпаведнасці з новымі японскімі нормамі па выкідах, мела новы дызельны рухавік аб'ёмам 2999 куб.см з інтэркулерам для пэўных класаў і новыя варыянты аўтаматычнай каробкі перадач. Гэта пакаленне таксама вядома на міжнародным узроўні як Isuzu N-Series, Isuzu Elf 6-га пакалення быў у асноўным канструкцыяй з нізкай кабінай наперадзе (LCF) і даступны як стандартная кабіна з падвойным заднім колам (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|Bedford WTL 2-door enclosed cab 3-ton lorry]], [[Bedford M series|1939-1950 Bedford M series 2-door standard cab dual rear wheel lorry]], [[Bedford S type|Bedford S type 2-door standard cab dual rear wheel lorry]], [[Bedford TK|1960-1963 Bedford TK 2-door standard cab dual rear wheel lorry]], [[Isuzu Elf#Першае пакаленне|1964-1966 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1967—1970 Isuzu Elf 350 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1971—1974 Isuzu Elf 350 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1975–1981 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1981–1984 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Чацвёртае пакаленне|1984–1993 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Пятае пакаленне|Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck (1993–2004)]], і [[Isuzu Elf#Пятае пакаленне|Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck (2004–2006)]]), стандартная кабіна з адзінарным заднім колам (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Chassis Truck, [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Closed Cab Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Morris Twelve|1938-1940 Morris 12 Series Y 10cwt Chassis Truck]], [[Morris Twelve|1945-1948 Morris 12 Series Y 10cwt Chassis Truck]], [[Bedford CA|Bedford CA Mk1 2-Door Chassis Cab]], [[Bedford CA|Bedford CALC Mk2 2-Door Chassis Cab]], [[Isuzu Elf#Першае пакаленне|1959-1963 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Першае пакаленне|1964-1966 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1967—1970 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1970—1975 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1975–1981 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1981–1984 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Чацвёртае пакаленне|1984–1993 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Пятае пакаленне|Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck (1993–2004)]], і [[Isuzu Elf#Пятае пакаленне|Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck (2004–2006)]]), грузавік з падвойным заднім колам Crew Cab, і грузавік з адзінарным заднім колам Crew Cab. ==Сёмае пакаленне== Сёмае пакаленне серыі Elf/N было прадстаўлена 7 сакавіка 2023 года ў Японіі, цяпер даступная і версія для электрамабіляў, Isuzu Elf 6-га пакалення быў у асноўным канструкцыяй з нізкай кабінай наперадзе (LCF) і даступны як стандартная кабіна з падвойным заднім колам (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|Bedford WTL 2-door enclosed cab 3-ton lorry]], [[Bedford M series|1939-1950 Bedford M series 2-door standard cab dual rear wheel lorry]], [[Bedford S type|Bedford S type 2-door standard cab dual rear wheel lorry]], [[Bedford TK|1960-1963 Bedford TK 2-door standard cab dual rear wheel lorry]], [[Isuzu Elf#Першае пакаленне|1964-1966 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1967—1970 Isuzu Elf 350 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1971—1974 Isuzu Elf 350 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1975–1981 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1981–1984 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Чацвёртае пакаленне|1984–1993 Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Пятае пакаленне|Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck (1993–2004)]], [[Isuzu Elf#Пятае пакаленне|Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck (2004–2006)]], і [[Isuzu Elf#Шостае пакаленне|Isuzu Elf 2-door standard cab dual rear wheel truck (2006–2022)]]), стандартная кабіна з адзінарным заднім колам (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Chassis Truck, [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Closed Cab Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Morris Twelve|1938-1940 Morris 12 Series Y 10cwt Chassis Truck]], [[Morris Twelve|1945-1948 Morris 12 Series Y 10cwt Chassis Truck]], [[Bedford CA|Bedford CA Mk1 2-Door Chassis Cab]], [[Bedford CA|Bedford CALC Mk2 2-Door Chassis Cab]], [[Isuzu Elf#Першае пакаленне|1959-1963 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Першае пакаленне|1964-1966 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1967—1970 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Другое пакаленне|1970—1975 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1975–1981 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Трэцяе пакаленне|1981–1984 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Чацвёртае пакаленне|1984–1993 Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck]], [[Isuzu Elf#Пятае пакаленне|Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck (1993–2004)]], [[Isuzu Elf#Пятае пакаленне|Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck (2004–2006)]], і [[Isuzu Elf#Шостае пакаленне|Isuzu Elf 2-door standard cab single rear wheel truck (2006–2022)]]), грузавік з падвойным заднім колам Crew Cab, і грузавік з адзінарным заднім колам Crew Cab. У ліпені 2024 года была прадстаўлена новая 1,5-тонная версія пад назвай Elf Mio. Гэтая лягчэйшая мадэль абсталявана 1,9-літровым турбадызельным рухавіком і мае даўжыню менш за 4,7 м (185,0 цалі) і шырыню 1,7 м (66,9 цалі), што азначае, што яна кваліфікуецца як кампактны аўтамабіль. Такім чынам, ёй можна кіраваць са звычайнымі вадзіцельскімі правамі, а аўтамабілем з аўтаматычнай каробкай перадач могуць кіраваць асобы, якія не здалі экзамен на кіраванне аўтамабілем з механічнай каробкай перадач у Японіі. З'яўленне Elf сёмага пакалення таксама азначала з'яўленне перайменаванай сястрынскай мадэлі ад UD Trucks пад назвай Kazet. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] th070hsmbs8i33xpx4fb818hii515m9 10 300273 2670437 2669837 2026-05-24T07:00:11Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2670437 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца = [http://www.90minut.pl/liga/1/liga14072.html 90minut.pl] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 23 траўня 2026 году</small><!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=LPO, GÓR, JAG, RAK, GKS, LEG, ZAG, WIS, POG, RAD, KOR, MOT, CRA, WID, PIA, LGD, ARK, BBT <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_LPO=16 | нічыі_LPO=12 |паразы_LPO=6 |мз_LPO=62 |мп_LPO=45 |перамогі_GÓR=16 | нічыі_GÓR=8 |паразы_GÓR=10 |мз_GÓR=50 |мп_GÓR=38 |перамогі_JAG=15 | нічыі_JAG=11 |паразы_JAG=8 |мз_JAG=56 |мп_JAG=41 |перамогі_RAK=16 | нічыі_RAK=7 |паразы_RAK=11 |мз_RAK=51 |мп_RAK=40 |перамогі_GKS=14 | нічыі_GKS=8 |паразы_GKS=12 |мз_GKS=51 |мп_GKS=45 |перамогі_LEG=12 | нічыі_LEG=13 |паразы_LEG=9 |мз_LEG=42 |мп_LEG=37 |перамогі_ZAG=13 | нічыі_ZAG=9 |паразы_ZAG=12 |мз_ZAG=45 |мп_ZAG=38 |перамогі_WIS=12 | нічыі_WIS=10 |паразы_WIS=12 |мз_WIS=34 |мп_WIS=38 |перамогі_POG=13 | нічыі_POG=6 |паразы_POG=15 |мз_POG=47 |мп_POG=49 |перамогі_RAD=11 | нічыі_RAD=11 |паразы_RAD=12 |мз_RAD=52 |мп_RAD=53 |перамогі_KOR=11 | нічыі_KOR=10 |паразы_KOR=13 |мз_KOR=40 |мп_KOR=40 |перамогі_MOT=10 | нічыі_MOT=13 |паразы_MOT=11 |мз_MOT=46 |мп_MOT=53 |перамогі_CRA=9 | нічыі_CRA=15 |паразы_CRA=10 |мз_CRA=39 |мп_CRA=42 |перамогі_WID=12 | нічыі_WID=6 |паразы_WID=16 |мз_WID=41 |мп_WID=41 |перамогі_PIA=11 | нічыі_PIA=8 |паразы_PIA=15 |мз_PIA=42 |мп_PIA=46 |перамогі_LGD=12 | нічыі_LGD=7 |паразы_LGD=15 |мз_LGD=62 |мп_LGD=65 |перамогі_ARK=9 | нічыі_ARK=9 |паразы_ARK=16 |мз_ARK=34 |мп_ARK=61 |перамогі_BBT=9 | нічыі_BBT=7 |паразы_BBT=18 |мз_BBT=43 |мп_BBT=65 <!--Канец аўтаматызацыі.--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARK=[[Арка Гдыня]] |назва_BBT=[[Брук-Бэт Тэрмаліка Няцеча]] |назва_CRA=[[Краковія Кракаў|Краковія]] |назва_GKS=[[ГКС Катавіцы]] |назва_GÓR=[[Гурнік Забжэ]] |назва_JAG=[[Ягелёнія Беласток]] |назва_KOR=[[Карона Кельцы]] |назва_LPO=[[Лех Познань]] |назва_LGD=[[Лехія Гданьск]] |назва_LEG=[[Легія Варшава]] |назва_MOT=[[Матор Люблін]] |назва_PIA=[[Пяст Глівіцы]] |назва_POG=[[Погань Шчэцін]] |назва_RAD=[[Радомяк Радам]] |назва_RAK=[[Ракаў Чанстахова]] |назва_WID=[[Відзэў Лодзь]] |назва_WIS=[[Вісла Плоцк]] |назва_ZAG=[[Заглембе Любін]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CL2Q |вынік2=CL2Q |вынік3=ECL2Q |вынік4=ECL2Q |вынік16=REL |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_LGD=-5 |заўвага_LGD=«Лехію» пакаралі зьняцьцем 5 пунктаў з-за фінансавых запазычанасьцяў<ref>{{спасылка|выдавец=transfery.info|url=https://transfery.info/aktualnosci/oficjalnie-jest-decyzja-w-sprawie-lechii-gdansk-ujemne-punkty/243254|загаловак=OFICJALNIE: Jest decyzja w sprawie Lechii Gdańsk. Ujemne punkty|дата публікацыі=16 траўня 2025|дата доступу=28 ліпеня 2025|мова=pl}}</ref>. <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Забітыя мячы; 6) Лік перамог; 7) Лік гасьцявых перамог; 8) Меншая колькасьць пунктаў, падлічаных паводле чырвоных і жоўтых картак; 9) Рэйтынг сумленнай гульні; 10) Жарабя. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CL2Q=green1 |тэкст_CL2Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Першую лігу }}</onlyinclude> 12xhpo4fdhsd04zy85plmrln9ru71n6 10 300274 2670441 2669839 2026-05-24T07:00:17Z DymitrBot 56484 абнаўленьне зьвестак 2670441 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Табліца абнаўляецца аўтаматычна, каб выправіць памылкі, калі ласка, зьвярніцеся да {{У|Dymitr}}.'''</noinclude> {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | крыніца = [http://www.90minut.pl/liga/1/liga14072.html 90minut.pl] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ARK, BBT, WID, WIS, GKS, GÓR, ZAG, KOR, CRA, LEG, LPO, LGD, MOT, POG, PIA, RAD, RAK, JAG |скарачэньне_ARK=[[Арка Гдыня|Арк]] |скарачэньне_BBT=[[Брук-Бэт Тэрмаліка Няцеча|Бру]] |скарачэньне_CRA=[[Краковія Кракаў|Кра]] |скарачэньне_GKS=[[ГКС Катавіцы|ГКС]] |скарачэньне_GÓR=[[Гурнік Забжэ|Гур]] |скарачэньне_JAG=[[Ягелёнія Беласток|Яге]] |скарачэньне_KOR=[[Карона Кельцы|Кар]] |скарачэньне_LPO=[[Лех Познань|Лех]] |скарачэньне_LGD=[[Лехія Гданьск|Лхі]] |скарачэньне_LEG=[[Легія Варшава|Лег]] |скарачэньне_MOT=[[Матор Люблін|Мат]] |скарачэньне_PIA=[[Пяст Глівіцы|Пяс]] |скарачэньне_POG=[[Погань Шчэцін|Пог]] |скарачэньне_RAD=[[Радомяк Радам|Рад]] |скарачэньне_RAK=[[Ракаў Чанстахова|Рак]] |скарачэньне_WID=[[Відзэў Лодзь|Від]] |скарачэньне_WIS=[[Вісла Плоцк|ВіП]] |скарачэньне_ZAG=[[Заглембе Любін|Заг]] |назва_ARK=[[Арка Гдыня]] |назва_BBT=[[Брук-Бэт Тэрмаліка Няцеча|Брук-Бэт Тэрмаліка]] |назва_CRA=[[Краковія Кракаў|Краковія]] |назва_GKS=[[ГКС Катавіцы]] |назва_GÓR=[[Гурнік Забжэ]] |назва_JAG=[[Ягелёнія Беласток]] |назва_KOR=[[Карона Кельцы]] |назва_LPO=[[Лех Познань]] |назва_LGD=[[Лехія Гданьск]] |назва_LEG=[[Легія Варшава]] |назва_MOT=[[Матор Люблін]] |назва_PIA=[[Пяст Глівіцы]] |назва_POG=[[Погань Шчэцін]] |назва_RAD=[[Радомяк Радам]] |назва_RAK=[[Ракаў Чанстахова]] |назва_WID=[[Відзэў Лодзь]] |назва_WIS=[[Вісла Плоцк]] |назва_ZAG=[[Заглембе Любін]] <!--Пачатак аўтаматызацыі.--> |абнаўленьне = 23 траўня 2026 |матч_ARK_BBT=2:3 |матч_ARK_CRA=2:1 |матч_ARK_GKS=2:1 |матч_ARK_GÓR=0:0 |матч_ARK_JAG=0:3 |матч_ARK_KOR=0:0 |матч_ARK_LEG=2:2 |матч_ARK_LGD=2:2 |матч_ARK_LPO=3:1 |матч_ARK_MOT=1:0 |матч_ARK_PIA=2:1 |матч_ARK_POG=2:1 |матч_ARK_RAD=1:1 |матч_ARK_RAK=1:4 |матч_ARK_WID=0:0 |матч_ARK_WIS=1:0 |матч_ARK_ZAG=3:1 |матч_BBT_ARK=2:0 |матч_BBT_CRA=0:1 |матч_BBT_GKS=0:3 |матч_BBT_GÓR=1:1 |матч_BBT_JAG=2:1 |матч_BBT_KOR=1:3 |матч_BBT_LEG=0:1 |матч_BBT_LGD=3:2 |матч_BBT_LPO=0:2 |матч_BBT_MOT=1:2 |матч_BBT_PIA=3:2 |матч_BBT_POG=1:1 |матч_BBT_RAD=1:1 |матч_BBT_RAK=2:3 |матч_BBT_WID=2:4 |матч_BBT_WIS=1:3 |матч_BBT_ZAG=1:1 |матч_CRA_ARK=2:2 |матч_CRA_BBT=2:0 |матч_CRA_GKS=1:0 |матч_CRA_GÓR=1:1 |матч_CRA_JAG=0:0 |матч_CRA_KOR=1:1 |матч_CRA_LEG=2:1 |матч_CRA_LGD=2:2 |матч_CRA_LPO=2:2 |матч_CRA_MOT=1:2 |матч_CRA_PIA=2:3 |матч_CRA_POG=1:1 |матч_CRA_RAD=0:0 |матч_CRA_RAK=2:0 |матч_CRA_WID=1:0 |матч_CRA_WIS=1:2 |матч_CRA_ZAG=0:0 |матч_GKS_ARK=4:1 |матч_GKS_BBT=5:1 |матч_GKS_CRA=0:3 |матч_GKS_GÓR=3:1 |матч_GKS_JAG=2:2 |матч_GKS_KOR=1:0 |матч_GKS_LEG=1:1 |матч_GKS_LGD=2:0 |матч_GKS_LPO=0:1 |матч_GKS_MOT=3:2 |матч_GKS_PIA=1:3 |матч_GKS_POG=2:0 |матч_GKS_RAD=3:2 |матч_GKS_RAK=0:1 |матч_GKS_WID=1:0 |матч_GKS_WIS=1:0 |матч_GKS_ZAG=2:2 |матч_GÓR_ARK=5:1 |матч_GÓR_BBT=0:1 |матч_GÓR_CRA=3:0 |матч_GÓR_GKS=3:0 |матч_GÓR_JAG=2:1 |матч_GÓR_KOR=1:0 |матч_GÓR_LEG=3:1 |матч_GÓR_LGD=2:1 |матч_GÓR_LPO=0:1 |матч_GÓR_MOT=0:1 |матч_GÓR_PIA=2:1 |матч_GÓR_POG=0:1 |матч_GÓR_RAD=6:2 |матч_GÓR_RAK=3:1 |матч_GÓR_WID=3:2 |матч_GÓR_WIS=1:1 |матч_GÓR_ZAG=0:2 |матч_JAG_ARK=4:0 |матч_JAG_BBT=0:4 |матч_JAG_CRA=5:2 |матч_JAG_GKS=2:1 |матч_JAG_GÓR=1:2 |матч_JAG_KOR=3:1 |матч_JAG_LEG=2:2 |матч_JAG_LGD=2:0 |матч_JAG_LPO=0:0 |матч_JAG_MOT=4:1 |матч_JAG_PIA=1:2 |матч_JAG_POG=3:2 |матч_JAG_RAD=1:1 |матч_JAG_RAK=1:2 |матч_JAG_WID=3:2 |матч_JAG_WIS=1:2 |матч_JAG_ZAG=1:0 |матч_KOR_ARK=3:0 |матч_KOR_BBT=2:1 |матч_KOR_CRA=0:1 |матч_KOR_GKS=1:1 |матч_KOR_GÓR=1:1 |матч_KOR_JAG=1:1 |матч_KOR_LEG=0:2 |матч_KOR_LGD=3:0 |матч_KOR_LPO=1:2 |матч_KOR_MOT=2:0 |матч_KOR_PIA=1:1 |матч_KOR_POG=1:0 |матч_KOR_RAD=3:0 |матч_KOR_RAK=1:4 |матч_KOR_WID=1:0 |матч_KOR_WIS=1:1 |матч_KOR_ZAG=1:2 |матч_LEG_ARK=0:0 |матч_LEG_BBT=1:2 |матч_LEG_CRA=1:0 |матч_LEG_GKS=3:1 |матч_LEG_GÓR=1:1 |матч_LEG_JAG=0:0 |матч_LEG_KOR=1:2 |матч_LEG_LGD=2:2 |матч_LEG_LPO=0:0 |матч_LEG_MOT=4:0 |матч_LEG_PIA=0:1 |матч_LEG_POG=1:0 |матч_LEG_RAD=4:1 |матч_LEG_RAK=1:1 |матч_LEG_WID=1:0 |матч_LEG_WIS=2:1 |матч_LEG_ZAG=1:0 |матч_LGD_ARK=1:0 |матч_LGD_BBT=5:1 |матч_LGD_CRA=1:1 |матч_LGD_GKS=2:0 |матч_LGD_GÓR=5:2 |матч_LGD_JAG=3:0 |матч_LGD_KOR=4:2 |матч_LGD_LEG=1:2 |матч_LGD_LPO=3:4 |матч_LGD_MOT=3:3 |матч_LGD_PIA=1:1 |матч_LGD_POG=2:1 |матч_LGD_RAD=1:2 |матч_LGD_RAK=1:2 |матч_LGD_WID=2:1 |матч_LGD_WIS=1:1 |матч_LGD_ZAG=0:2 |матч_LPO_ARK=1:1 |матч_LPO_BBT=4:1 |матч_LPO_CRA=1:4 |матч_LPO_GKS=3:3 |матч_LPO_GÓR=2:1 |матч_LPO_JAG=2:2 |матч_LPO_KOR=1:1 |матч_LPO_LEG=4:0 |матч_LPO_LGD=1:3 |матч_LPO_MOT=2:2 |матч_LPO_PIA=3:0 |матч_LPO_POG=2:2 |матч_LPO_RAD=4:1 |матч_LPO_RAK=4:3 |матч_LPO_WID=2:1 |матч_LPO_WIS=2:2 |матч_LPO_ZAG=1:2 |матч_MOT_ARK=1:0 |матч_MOT_BBT=1:1 |матч_MOT_CRA=3:3 |матч_MOT_GKS=2:5 |матч_MOT_GÓR=0:0 |матч_MOT_JAG=1:1 |матч_MOT_KOR=2:0 |матч_MOT_LEG=1:1 |матч_MOT_LGD=2:3 |матч_MOT_LPO=0:1 |матч_MOT_PIA=0:0 |матч_MOT_POG=2:1 |матч_MOT_RAD=2:2 |матч_MOT_RAK=1:1 |матч_MOT_WID=3:0 |матч_MOT_WIS=1:1 |матч_MOT_ZAG=1:0 |матч_PIA_ARK=4:1 |матч_PIA_BBT=4:2 |матч_PIA_CRA=0:0 |матч_PIA_GKS=0:0 |матч_PIA_GÓR=0:1 |матч_PIA_JAG=1:1 |матч_PIA_KOR=0:0 |матч_PIA_LEG=2:0 |матч_PIA_LGD=1:2 |матч_PIA_LPO=1:0 |матч_PIA_MOT=1:2 |матч_PIA_POG=0:2 |матч_PIA_RAD=3:1 |матч_PIA_RAK=1:3 |матч_PIA_WID=0:2 |матч_PIA_WIS=1:0 |матч_PIA_ZAG=1:3 |матч_POG_ARK=1:0 |матч_POG_BBT=1:1 |матч_POG_CRA=2:1 |матч_POG_GKS=1:1 |матч_POG_GÓR=0:3 |матч_POG_JAG=1:2 |матч_POG_KOR=2:1 |матч_POG_LEG=0:2 |матч_POG_LGD=3:4 |матч_POG_LPO=1:2 |матч_POG_MOT=4:1 |матч_POG_PIA=2:1 |матч_POG_RAD=2:2 |матч_POG_RAK=2:0 |матч_POG_WID=1:0 |матч_POG_WIS=3:0 |матч_POG_ZAG=5:1 |матч_RAD_ARK=3:1 |матч_RAD_BBT=1:1 |матч_RAD_CRA=3:0 |матч_RAD_GKS=0:1 |матч_RAD_GÓR=4:0 |матч_RAD_JAG=1:2 |матч_RAD_KOR=0:2 |матч_RAD_LEG=1:1 |матч_RAD_LGD=3:1 |матч_RAD_LPO=1:3 |матч_RAD_MOT=1:1 |матч_RAD_PIA=1:0 |матч_RAD_POG=5:1 |матч_RAD_RAK=3:1 |матч_RAD_WID=2:1 |матч_RAD_WIS=1:1 |матч_RAD_ZAG=3:1 |матч_RAK_ARK=3:0 |матч_RAK_BBT=1:0 |матч_RAK_CRA=4:1 |матч_RAK_GKS=1:0 |матч_RAK_GÓR=0:1 |матч_RAK_JAG=0:2 |матч_RAK_KOR=2:0 |матч_RAK_LEG=1:1 |матч_RAK_LGD=2:1 |матч_RAK_LPO=2:2 |матч_RAK_MOT=2:0 |матч_RAK_PIA=1:3 |матч_RAK_POG=2:0 |матч_RAK_RAD=0:0 |матч_RAK_WID=1:1 |матч_RAK_WIS=1:2 |матч_RAK_ZAG=0:1 |матч_WID_ARK=2:0 |матч_WID_BBT=1:0 |матч_WID_CRA=0:0 |матч_WID_GKS=3:0 |матч_WID_GÓR=0:0 |матч_WID_JAG=1:3 |матч_WID_KOR=1:3 |матч_WID_LEG=1:1 |матч_WID_LGD=3:1 |матч_WID_LPO=2:1 |матч_WID_MOT=2:0 |матч_WID_PIA=2:1 |матч_WID_POG=1:2 |матч_WID_RAD=3:2 |матч_WID_RAK=0:1 |матч_WID_WIS=1:1 |матч_WID_ZAG=1:0 |матч_WIS_ARK=0:3 |матч_WIS_BBT=3:1 |матч_WIS_CRA=0:0 |матч_WIS_GKS=1:1 |матч_WIS_GÓR=0:1 |матч_WIS_JAG=0:1 |матч_WIS_KOR=2:0 |матч_WIS_LEG=1:0 |матч_WIS_LGD=1:0 |матч_WIS_LPO=0:0 |матч_WIS_MOT=0:4 |матч_WIS_PIA=2:0 |матч_WIS_POG=2:0 |матч_WIS_RAD=0:1 |матч_WIS_RAK=2:1 |матч_WIS_WID=0:2 |матч_WIS_ZAG=2:1 |матч_ZAG_ARK=4:0 |матч_ZAG_BBT=1:2 |матч_ZAG_CRA=0:0 |матч_ZAG_GKS=0:2 |матч_ZAG_GÓR=2:0 |матч_ZAG_JAG=0:0 |матч_ZAG_KOR=1:1 |матч_ZAG_LEG=3:1 |матч_ZAG_LGD=6:2 |матч_ZAG_LPO=0:1 |матч_ZAG_MOT=2:2 |матч_ZAG_PIA=2:2 |матч_ZAG_POG=0:1 |матч_ZAG_RAD=1:0 |матч_ZAG_RAK=0:0 |матч_ZAG_WID=2:1 |матч_ZAG_WIS=2:0 <!--Канец аўтаматызацыі.--> }} k6x26ze2ydksbm7dtlzpgxjxm5zclm8 0 301857 2670348 2670252 2026-05-23T16:41:45Z ~2026-30462-93 97705 /* */ 2670348 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Chevrolet AK-Series» | выява = [[Файл:TM 9-2800, truck tractor, 1 1-2-ton, 4x2 (G-617).png|300пкс]] | вытворца = «[[Chevrolet]]/[[GMC]]» | гады = 1941-1947 | падобныя = '''AK-Series Pickup Truck (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton Pickup]]<br/>[[Willys Americar|1941 Willys Americar Pickup Truck]]/[[Willys Americar|1942 Willys Americar Pickup Truck]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Pickup Truck]]<br>[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-Series Pickup Truck]]<br>[[International K & KB series|International Harvester K-1 Pickup Truck]]<br/>'''Light Delivery Chassis With Cab (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 ½-Ton Chassis With Cab]]<br/>[[Willys Americar|1941 Willys Americar ½-Ton Chassis With Cab]]/[[Willys Americar|1942 Willys Americar ½-Ton Chassis With Cab]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge ½-Ton Chassis With Cab]]<br>[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-5 ½-Ton Chassis With Cab]]<br>[[International K & KB series|International Harvester K-1 ½-Ton Chassis With Cab]]<br/>'''3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]<br>[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-15 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]<br>[[International K & KB series|International Harvester K-3 3-Quarter Ton Single Rear Wheel Chassis With Cab]]<br/>'''AK-Series Express Pickup Truck (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton Express Pickup]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Express Pickup Truck]]<br>[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-Series Express Pickup Truck]]<br>[[International K & KB series|International Harvester K-2/K-3 Express Pickup Truck]]<br/>'''AK-Series Panel Truck (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton Panel Truck]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge Panel Truck]]<br>[[International K & KB series|International Harvester K-1 Panel Truck]]<br/> '''Heavy Duty Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]<br/>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-5 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]<br/>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]]<br>'''Heavy Duty Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford 1½-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge WF-32 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-16 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-5 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br/>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]<br>'''Heavy Duty Dual Rear Wheel Conventional Cab Tandem Axle Chassis Truck (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Chassis Truck]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Tandem Axle Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Tandem Axle Chassis Truck]]<br/>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Tandem Axle Chassis Truck]]<br>'''Heavy Duty Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br>'''Heavy Duty Dual Rear Wheel Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford 1½-Ton Conventional Cab Dual Rear Wheel Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge WF-32 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker M-Series|1941-1947 Studebaker M-16 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-6/K-7/K-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br>'''COE Single Axle Chassis Truck (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1941-1947 Ford COE Single Axle Chassis Truck]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge COE Single Axle Chassis Truck]]<br>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Single Axle Chassis Truck]] <br>'''COE Tandem Axle Chassis Truck (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1941-1947 Ford COE Tandem Axle Chassis Truck]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge COE Tandem Axle Chassis Truck]]<br>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Tandem Axle Chassis Truck]]<br>'''COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1941-1947 Ford COE Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge COE Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br>'''COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947):'''<br/>[[Ford Six and Eight|1941-1947 Ford COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge T-, V-, W-Series|1941-1947 Dodge COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br>[[International K & KB series|1941-1947 International Harvester K-5/K-6/K-7/K-8 COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] | папярэднік = [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Trucks]] | наступнік = [[Chevrolet Advance Design|1947-1953 Chevrolet Advance Design]] }} [[Chevrolet AK Series]] — гэта лінейка пікапаў, якія прадаваліся пад брэндам [[Chevrolet]] і выпускаліся з 1941 па 1947 год. У іх выкарыстоўвалася платформа GM A, якую выкарыстоўвала і [[Chevrolet Deluxe]]. Серыя AK таксама прадавалася ў крамах [[GMC]]. Асноўным візуальным адрозненнем было тое, што ў Chevrolet былі вертыкальныя рашоткі радыятара, а ў GMC — гарызантальныя, Паўтонная серыя AK даступная ў выглядзе пікапа (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Utility Express Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Capitol Closed Cab Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Closed Cab Short-Bed Pickup Truck]]) і грузавіка з кузавам (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Pontiac|1927 Pontiac Deluxe Panel Delivery]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet panel delivery]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet International AC panel delivery]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet Panel Truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet Panel Truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet Panel Truck]]). Мадэлі GMC 1941–1945 гадоў прадаваліся як серыя C і сталі серыяй E у мадэльных гадах 1946 і 1947 гадоў (серыя CC/серыя EC для мадэляў са звычайнай кабінай які ўключае ў сябе medium and heavy-duty dual rear wheel single-axle rigid truck (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Rigid Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle rigid truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle chassis rigid truck]]), medium and heavy-duty dual rear wheel tandem-axle rigid truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Chassis Rigid Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Chassis Rigid Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle chassis rigid truck]]), medium and heavy-duty dual rear wheel single-axle semi-tractor truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis single axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel single axle semi-tractor truck]]), і medium and heavy-duty dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1934 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1935 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1936 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet 2-Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck]]) і серыя CF/серыя EF для мадэляў з кабінай COE які ўключае ў сябе medium and heavy-duty dual rear wheel single-axle rigid truck (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Chassis Lorry, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle rigid chassis truck]]), medium and heavy-duty dual rear wheel tandem-axle rigid truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Tandem-Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Tandem-Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Tandem-Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Tandem-Axle Steam Lorry]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle rigid chassis truck]]), medium and heavy-duty dual rear wheel single-axle semi-tractor truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Ballast Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Ballast Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Ballast Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Single-Axle Ballast Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab single-axle semi-tractor truck]]), і medium and heavy-duty dual rear wheel tandem-axle semi-tractor truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Tandem-Axle Ballast Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Tandem-Axle Ballast Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Tandem-Axle Ballast Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Tandem-Axle Ballast Tractor]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1937 Chevrolet Montpelier COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1938 GMC F-Series COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1939 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]], і [[Chevrolet Master#Грузавікі і аўтобусы|1940 Chevrolet COE 2-door regular cab tandem-axle semi-tractor truck]])). [[Катэгорыя:Аўтамабілі Chevrolet|AK-Series]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі 1940-х гадоў]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 1941 годзе]] 8bfvywoea8789qwgzkp78bvf3cufdud 0 302152 2670377 2661994 2026-05-23T20:51:40Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670377 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Том Бі́шаф''' ({{мова-de|Tom Bischof}}; {{Н}} 28 чэрвеня 2005 году) — нямецкі футбаліст, паўабаронца і абаронца мюнхэнскай «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]» і [[Зборная Нямеччыны па футболе|нацыянальнай зборнай Нямеччыны]]. == Кар’ера == === Клюбная === Бішаф далучыўся да акадэміі «[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайму]]» ў 2015 годзе і дэбютаваў у прафэсійным складзе за асноўную каманду [[Бундэсьліга|Бундэсьлігі]] 19 сакавіка 2022 году ў выязным матчы супраць «[[Гэрта Бэрлін|Гэрты]]», які скончыўся зь лікам 3:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://int.soccerway.com/matches/2022/03/19/germany/bundesliga/hertha-bsc-berlin/tsg-1899-hoffenheim-ev/3524904/|загаловак=Hertha Berlin vs. Hoffenheim|выдавецтва=Soccerway|дата публікацыі=19.03.2022|копія=https://web.archive.org/web/20221231042653/https://int.soccerway.com/matches/2022/03/19/germany/bundesliga/hertha-bsc-berlin/tsg-1899-hoffenheim-ev/3524904/|дата копіі=31.12.2022}}</ref>. 21 студзеня 2025 году гулец пагадзіўся далучыцца да «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыі]]» па заканчэньні [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2024—2025 гадоў|сэзону 2024—2025 гадоў]], калі скончыўся ягоны кантракт з «Гофэнгаймам», умовіўшыся на чатырохгадовы кантракт да чэрвеня 2029 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://fcbayern.com/en/news/2025/01/fc-bayern-sign-tom-bischof|загаловак=FC Bayern sign Tom Bischof|выдавецтва=FC Bayern Munich|дата публікацыі=21.01.2025}}</ref>. 30 студзеня футбаліст яшчэ пасьпеў у складзе папярэдняга клюбу загнаць свой першы гол у эўрапейскіх спаборніцтвах у матчы, дзе «Гофэнгайм» змагаўся супраць «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехту]]». Матч [[Ліга Эўропы УЭФА 2024—2025 гадоў|Лігі Эўропы 2024—2025 гадоў]] скончыўся зь лікам 4:3, а спартовец таксама аддаў галявую перадачу ў гэтым матчы<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/720502/tsg-hoffenheim-anderlecht|загаловак=Hoffenheim 4–3 Anderlecht|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=30.01.2025}}</ref>. 24 чэрвеня 2025 году Бішаф дэбютаваў за «Баварыю», зьявіўшыся ў стартавым складзе ў матчы супраць «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфікі]]» падчас клюбнага чэмпіянату сьвету 2025 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.eurosport.de/fussball/fifa-klub-wm/2025/fc-bayern-trainer-vincent-kompany-rotation-startaufstellung-benfica-lissabon-tom-bischof-debut_sto23195409/story.shtml|загаловак=FC Bayern: Vincent Kompany rotiert gegen Benfica auf sieben Positionen: Debüt für Bischof, auch Sané in der Startelf|выдавецтва=TNT Sports International|дата публікацыі=24.06.2025}}</ref>. === Міжнародная === Бішаф гуляў за зборную Нямеччыны розных узроўняў ад каманды 16 да 20 гадоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dfb.de/datencenter/personen/tom-bischof/spieler|загаловак=Tom Bischof|выдавецтва=German Football Association|копія=https://web.archive.org/web/20220320165801/https://www.dfb.de/datencenter/personen/tom-bischof/spieler|дата копіі=20.03.2022}}</ref>. Улетку 2025 году ён быў выкліканы ў склад [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] на паўфінал Лігі нацыяў, дэбютаваўшы ў сустрэчы супраць [[Зборная Францыі па футболе|зборнай Францыі]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.saarbruecker-zeitung.de/sport/fussball/nationalmannschaft/art-von-debuetant-bischof-imponiert-bundestrainer-nagelsmann_aid-128963625|загаловак=Art von Debütant Bischof imponiert Bundestrainer Nagelsmann|выдавец=Saarbrücker Zeitung|дата публікацыі=09.06.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.dfb.de/news/mit-bischof-und-woltemade-nagelsmann-nominiert-26-spieler-fuer-final-four|загаловак=Mit Bischof und Woltemade: Nagelsmann nominiert 26 Spieler für Final Four|выдавецтва=German Football Association|дата публікацыі=22.05.2025}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Бішаф, Том}} [[Катэгорыя:Нямецкія футбалісты]] lq56eoy9crtojflr0z3cakt5me3vebj 0 302155 2670371 2662035 2026-05-23T20:48:35Z Dymitr 10914 /* Дасягненьні */ абнаўленьне зьвестак 2670371 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Сэрж Гнабры''' ({{мова-de|Serge Gnabry}}; {{Н}} 14 ліпеня 1995 году) — нямецкі футбаліст, нападнік клюбу «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыя]]» і [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]]. == Кар’ера == === Клюбная === Гнабры пачаў сваю кар’еру ў Ангельшчыне ў складзе «[[Арсэнал Лёндан|Арсэнала]]», дэбютаваўшы ў прафэсійным складзе ў верасьні 2012 году. Гулец таксама нядоўга бараніў колеры «[[Ўэст Бромўіч Альбіён]]», перш чым вярнуцца ў Нямеччыну і далучыцца да «[[Вэрдэр Брэмэн|Вэрдэру]]» ў 2016 годзе. У 2017 годзе ён падпісаў кантракт з «[[Баварыя Мюнхэн|Баварыяй]]», а затым быў аддадзены ў арэнду ў «[[Гофэнгайм (футбольны клюб)|Гофэнгайм]]» на [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2017—2018 гадоў|сэзон 2017—2018 гадоў]]. У [[Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2018—2019 гадоў|сэзоне 2018—2019 гадоў]], сваім першым сэзоне ў складзе мюнхэнскага клюбу, ён перамог у розыгрышы Бундэсьлігі і быў названы найлепшым гульцом сэзону. У наступным сэзоне Гнабры загнаў 23 галы, а «Баварыя», у тым ліку дзякуючы гэтаму, узяла кантынэнтальны трэбл, стаўшы чэмпіёнам Нямеччыны, уладальнікам [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]] і пераможцам [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]. === Міжнародная === Пасьля выступаў за нямецкія зборныя на розных юнацкіх і моладзевых узроўняў, Гнабры дэбютаваў у складзе [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] ў лістападзе 2016 году ў адборачным матчы [[чэмпіянат сьвету па футболе 2018 году|чэмпіянату сьвету 2018 году]] супраць [[зборная Сан-Марына па футболе|зборнай Сан-Марына]], аформіўшы хет-трык у пераможным матчы зь лікам 8:0. 9 кастрычніка 2019 году падчас таварыскага матчу супраць [[Зборная Аргентыны па футболе|зборнай Аргентыны]], які завяршыўся нічыёй 2:2, Гнабры стаў найхутчэйшым гульцом каманды, які правёў 10 галоў за зборную, зрабіўшы гэта ў сваім 11-м матчы і пераўзвысіўшы рэкорд [[Міраслаў Клёзэ|Міраслава Клёзэ]] на 2 гульні<ref>{{навіна|спасылка=https://www.90min.in/posts/6472989-international-friendly-3-things-we-learned-as-argentina-fightback-to-draw-2-2-with-germany|загаловак=International Friendly: 3 Things We Learned As Argentina Fightback To Draw 2–2 With Germany|дата публікацыі=10.10.2019|копія=https://web.archive.org/web/20191010054611/https://www.90min.in/posts/6472989-international-friendly-3-things-we-learned-as-argentina-fightback-to-draw-2-2-with-germany|дата копіі=10.10.2019}}</ref>. == Дасягненьні == '''«Арсэнал»''': * Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]: 2014 '''«Баварыя»''': * [[Чэмпіянат Нямеччыны па футболе|Чэмпіён Нямеччыны]]: 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Нямеччыны па футболе|Кубка Нямеччыны]]: 2019, 2020, 2026 * Уладальнік [[Супэркубак Нямеччыны па футболе|Супэркубка Нямеччыны]]: 2020, 2021, 2022, 2025 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2020 * Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]: 2020 * Пераможца [[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|клюбнага чэмпіянату сьвету]]: 2020 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК «Баварыя» Мюнхэн}} {{Навігацыйная група |назоў = Гнабры ў складзе [[Зборная Нямеччыны па футболе|зборнай Нямеччыны]] на [[Чэмпіянат сьвету па футболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Нямеччына}}; |Нямеччына на ЧЭ-2020 |Нямеччына на ЧС-2022 }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Гнабры, Сэрж}} [[Катэгорыя:Нямецкія футбалісты]] [[Катэгорыя:Нямецкія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году]] tjdumteksq494gzlz616ugj6mf3b5u1 0 302600 2670404 2669854 2026-05-24T00:29:33Z ~2026-30803-31 97750 2670404 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Bedford CF» |выява = [[Файл:The Mystery Machine at Yanks Air Museum.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Bedford]] |вядомы як = |гады = [[1969]]–[[1986]] |зборка = |папярэднік = [[Opel Blitz]]<br/>[[Bedford CA]] |наступнік = [[Bedford Midi]]<br/>[[Bedford Brava]]<br>[[Isuzu Elf|Bedford N-Series]]<br/>[[Opel Movano|Opel/Vauxhall Movano]] |кляса = LCV |падобныя = [[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A11/F11]]<br />[[Alfa Romeo Romeo|Alfa Romeo A12/F12]]<br /> [[Fiat 238]]<br />[[Citroën Type H]]<br />[[Ford Transit]] <br /> [[Leyland Sherpa]]<br/>[[Renault Estafette]]<br />[[Toyota HiAce]]<br />[[Volkswagen Transporter T2]] |commons = }} '''Bedford CF''' — серыя лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў, якая выпускалася брытанскай кампаніяй [[Bedford]], падраздзяленнем [[General Motors]], з [[1969]] па [[1987]] год. Аўтамабіль прыйшоў на змену мадэлі [[Bedford CA]] і стаў адным з самых папулярных фургонаў у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў 1970-х і 1980-х гадах. Мадэль выпускалася ў розных варыянтах кузава, уключаючы standard panel van (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Pontiac|1927 Pontiac Deluxe Panel Delivery]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet panel delivery]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet International AC panel delivery]], [[Vauxhall Cadet|Bedford VYC Panel Van]], [[Vauxhall Cadet|Bedford BYC Panel Van]], [[Bedford HC|Bedford HC Panel Van]], [[Bedford HC#Bedford PC|Bedford PC Panel Van]], [[Bedford CA|1952–1957 Bedford CA Panel Van]], [[Bedford CA|1958–1963 Bedford CA Panel Van]], і [[Bedford CA|1964–1969 Bedford CA Panel Van]]), standard minibus (пасля-Hansen Democrat Wagon, [[Ford Model T|1922-1925 Ford Model T Wood Body Depot Hack]], [[Ford Model T|1926-1927 Ford Model T 4-Door Woody Wagon]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 4-Door Woody Wagon (1928-1929)]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Series AE Station Wagon]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Station Wagon]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Master Woodie Station Wagon]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Suburban Carryall]], [[Jowett Bradford|Jowett Bradford Estate Car]], [[Bedford CA|1952–1957 Bedford CA Minibus]], [[Bedford CA|1958–1963 Bedford CA Minibus]], і [[Bedford CA|1964–1969 Bedford CA Minibus]]), single rear wheel 2-door chassis single cab (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Chassis Truck, [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet Closed Cab Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Morris Twelve|1938-1940 Morris 12 Series Y 10cwt Chassis Truck]], [[Morris Twelve|1945-1948 Morris 12 Series Y 10cwt Chassis Truck]], [[Bedford CA|Bedford CA Mk1 2-Door Chassis Cab]], [[Bedford CA|Bedford CALC Mk2 2-Door Chassis Cab]], і [[Bedford CA|Bedford CALC Mk3 2-Door Chassis Cab]]), dual rear wheel 2-door chassis single cab (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Fageol|1927 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1928-1929 REO Speedwagon 3-Ton 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Chevrolet|1930-1932 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet|1933 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet 1.5 Ton 2-door standard enclosed cab dual rear wheel chassis truck]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet AK Series|1941-1947 Chevrolet Heavy-Duty Dual Rear Wheel Chassis With Cab]], [[Chevrolet Advance Design|1947-1951 Chevrolet 4400 Conventional 2-door regular cab dual rear wheel single axle chassis truck]], [[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1952-1959)]], [[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1960-1964)]], і [[Opel Blitz|Opel Blitz 2-door regular cab chassis truck (1965-1970)]]), dual rear wheel panel van, dual rear wheel minibus, regular cab pickup truck, crew cab pickup truck, і crew cab chassis truck для спецыяльных надбудоў. Bedford CF шырока выкарыстоўваўся службамі дастаўкі, паліцыяй, хуткай дапамогай і як кемпер. На базе Bedford CF выпускаліся папулярныя кемперы кампаній [[Dormobile]] і [[Autosleeper]]. Таксама аўтамабіль стаў вядомы дзякуючы выкарыстанню ў тэлесерыяле ''[[Scooby-Doo]]'' — у выглядзе «Mystery Machine». У 1980-х гадах мадэль была абноўлена і атрымала сучаснейшы дызайн. Пазней Bedford CF быў паступова заменены мадэлямі [[Bedford Midi]]. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Bedford|CF]] [[Катэгорыя:Фургоны]] [[Катэгорыя:Пікапы]] [[Катэгорыя:Мікрааўтобусы]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1960-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1970-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1980-х]] crrf2xq87zx0kbo1dj0nkmm990j26s1 0 302602 2670402 2670297 2026-05-24T00:12:09Z ~2026-30462-93 97705 2670402 wikitext text/x-wiki '''Ford Super Duty''' (таксама вядомы як '''Ford F-Series Super Duty''') — гэта серыя грузавых пікапаў цяжкага класа, якія вырабляюцца кампаніяй [[Ford Motor Company]] з 1999 года. Размешчаныя вышэй за Ford [[Ford F-Series|F-150]], арыентаваны на спажыўцоў, грузавікі Super Duty з'яўляюцца пашырэннем серыі [[Ford F-Series]], ад F-250 да F-600. F-250 да F-450 прапануюцца як пікапы, у той час як F-350 да F-600 прапануюцца як кабіны на шасі. == Першае пакаленне (1999–2007) == Вытворчасць Ford F-Series Super Duty 1999 мадэльнага года пачалася ў студзені 1998 года (пасля перапынку ў 1998 годзе). У мадэльным годзе былі прадстаўлены пікапы F-250, F-350 і шасі з кабінай, а таксама шасі з кабінай F-450 і F-550 (гл. ніжэй). Пікапы Super Duty выпускаліся з трыма канфігурацыямі кабіны: звычайнай двухдзвернай, SuperCab з размяшчэннем 2+2 дзвярэй і чатырохдзвернай crew cab. Канфігурацыя SuperCab у Super Duty прадугледжвала ўвядзенне двух стандартных задніх дзвярэй на падоўжанай кабіне, што таксама было прынята ў F-150 і Ranger/Mazda B-Series у 1999 годзе. Пікап са стандартнай кабінай выпускаўся з кузавам даўжынёй 8 футаў; SuperCab і crew cab выпускаліся з кузавам даўжынёй 6 3/4 футаў, з кузавам даўжынёй 8 футаў па жаданні. Мадэлі з шасі з кабінай прапаноўваліся з большай колькасцю варыянтаў даўжыні кузава і колавай базы, але з тымі ж кабінамі. Стандартным быў двухколавы прывад, а поўны прывад быў даступны ў якасці опцыі; на пікапах F-350 упершыню сталі даступныя мадэлі DRW з поўным прывадам. У адрозненне ад F-150, хоць назва SuperCab і была захавана, грузавікі Super Duty нават не пераймалі SuperCrew (нават пасля 2016 года; трэцяе пакаленне). Ён прапануецца як 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1992–1996)]]), F-350 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1938-1939)]], [[Ford Rhein/Ruhr|1940 Ford 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck]], [[Ford Rhein/Ruhr|1941 Ford 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1992–1996)]]), F-450/F-550 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1938-1939)]], [[Ford Rhein/Ruhr|1940 Ford 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck]], [[Ford Rhein/Ruhr|1941 Ford 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-Super Duty 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-Super Duty 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1992–1996)]]), 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 2-Door Super Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 2-Door Super Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 2-Door Super Cab Chassis Single Rear Wheel Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 2-Door Super Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, і 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck. == Другое пакаленне (2008–2010) == Другое пакаленне Super Duty першапачаткова планавалася выпусціць у 2007 мадэльным годзе, але праблемы з якасцю адсунулі яго выпуск на 2008 мадэльны год. Ён атрымаў зусім новы 6,4-літровы (390 куб. цаляў) дызельны рухавік V8 Power Stroke з п'езаэлектрычнымі паліўнымі інжэктарамі і паслядоўнымі турбакампрэсарамі, які замяніў 6,0-літровы дызельны рухавік V8 з адным турбанаддувам Power Stroke. Новы рухавік выдае 350 к. с. (261 кВт) і 881 Н·м крутоўнага моманту. Аўтамабіль упершыню афіцыйна быў прадстаўлены на Тэхаскім дзяржаўным кірмашы ў 2006 годзе. Ford пачаў прымаць заказы ў студзені 2007 года. Першы пікап F-450 2008 года, прададзены публіцы, быў дастаўлены Рэндзі Уіплу з Маскегона, штат Мічыган, у лютым 2007 года, Ён прапануецца як 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup Truck (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1992–1996)]], [[Ford Super Duty#Першае пакаленне (1999–2007)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1998—2004)]], і [[Ford Super Duty#Першае пакаленне (1999–2007)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (2005—2007)]]), F-350 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1938-1939)]], [[Ford Rhein/Ruhr|1940 Ford 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck]], [[Ford Rhein/Ruhr|1941 Ford 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1992–1996)]], [[Ford Super Duty#Першае пакаленне (1999–2007)|Ford F-350 Super Duty 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1998—2004)]], і [[Ford Super Duty#Першае пакаленне (1999–2007)|Ford F-350 Super Duty 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (2005—2007)]]), F-450/F-550 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (пасля-Horse Drawn Giant Western Freight Wagon Built By M.P. Henderson, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dually Medium-Duty Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1938-1939)]], [[Ford Rhein/Ruhr|1940 Ford 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck]], [[Ford Rhein/Ruhr|1941 Ford 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton 2-Door Regular Cab Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-Super Duty 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-Super Duty 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1992–1996)]], [[Ford Super Duty#Першае пакаленне (1999–2007)|Ford F-450/F-550 Super Duty 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (1998—2004)]], і [[Ford Super Duty#Першае пакаленне (1999–2007)|Ford F-450/F-550 Super Duty 2-Door Regular Cab Dually With No Bed (2005—2007)]]), 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 2-Door Super Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Pickup Truck, 2-Door Regular Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 2-Door Super Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Pickup Truck, 2-Door Super Cab Chassis Single Rear Wheel Truck, 4-Door Crew Cab Single Rear Wheel Chassis Truck, 2-Door Super Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck, і 4-Door Crew Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck. ==Трэцяе пакаленне (2011–2016)== ==Чацвёртае пакаленне (2017–2022)== ==Пятае пакаленне (2023–цяперашні час)== [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|Super Duty]] 7f6mrgyxjrsnnkg8j8oik4g3nrhx52j 0 302628 2670359 2670282 2026-05-23T19:44:48Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Бібліяграфія 2670359 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Вера Вярба |Лацінка = Viera Viarba |Арыгінал імя = Гертруда Сакалова |Жанчына = tak |Партрэт = |Памер = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Гертруда Пятроўна Маркова |Псэўданімы = Вера Вярба |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|14|01|1941|1}} |Месца нараджэньня = [[Высокі Гарадзец]], [[Талачынскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] |Дата сьмерці = {{Памёр|15|07|2012}} |Месца сьмерці = [[Менск]] |Род дзейнасьці = [[паэтка]], [[перакладніца]], дзіцячая [[пісьменьніца]] |Гады актыўнасьці = 1958—1995 |Кірунак = [[паэзія]] |Жанр = [[лірыка]] |Мова = беларуская |Мова2 = |Дэбют = 1958 |Значныя творы = |Прэміі = |Узнагароды = |Подпіс = |Апісаньне подпісу = |ВікіКрыніца = |ВікіКрыніца пераклады на беларускую = |Палічка = https://knihi.com/Viera_Viarba/ |Камунікат = |Сайт = }} '''Вера Вярба''' (сапраўднае імя Гертруда Пятроўна Маркова, у шлюбе Сакалова, {{Н|1}} 14 студзеня 1941, [[Высокі Гарадзец]], [[Талачынскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] — {{†|1}} 15 ліпеня 2012, [[Менск]]) — беларуская [[паэт]]ка, аўтар шэрага зборнікаў вершаў і паэм для дарослых і дзяцей, перакладчыца. == Жыцьцяпіс == Нарадзілася Вера Вярба ў вёсцы [[Высокі Гарадзец]] [[Талачынскі раён|Талачынскага раёну]] ў [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] ў час ваеннага ліхалецьця, яе бацька Пётар Андрэевіч Маркаў загінуў у 1941 годзе пад Смаленскам. Бабуля паэткі не дачакалася сына, маці засталася ўдавой, а ёй, вясковай дзяўчынцы, давялося спазнаць паўсіроцкае існаваньне. Дзякуючы казкам і пяшчоце бабулі Праскоўі, чуламу сэрцу маці Надзеі Васільеўны, чароўнай красе роднай прыроды яна набыла веру, зьведала, што такое чалавечая дабрыня й шчасьце жыць у родным краі. Вера Вярба скончыла Менскую сярэднюю школу ў 1958 годзе, паступіла на філялягічны факультэт [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] й у 1964 годзе скончыла яго, у 1966 годзе стала сябрам Саюзу пісьменьнікаў БССР. У 1964—1969 гадах пазаштатны карэспандэнт часопіса «[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]». Працавала старшым інспэктарам аддзела прапаганды літаратуры Ўпраўленьня кніжнага гандлю Дзяржкамітэта Савета Міністраў БССР па друку (1969—1971), у рэдакцыі газэты «[[Літаратура і мастацтва]]» (1972—1977), у часопісе «[[Беларусь (часопіс)|Беларусь]]» (1980—1983). З 1977 году — пазаштатны карэспандэнт часопісу «[[Работніца і сялянка]]». Абіралася чальцом бюро сэкцыі паэзіі Саюза пісьменьнікаў БССР. Рэдактар адзьдзелу паэзіі часопісу «Маладосьць» у 1953—1980 гадах Мікола Аўрамчык успамінаў, як васьміклясьніцай Вера Вярба прыйшла са сваімі вершамі ў рэдакцыю часопіса «Маладосьць». «Яна вельмі сьмелы чалавек была і вельмі своеасаблівы чалавек. Магла й жартаваць, і кпіць з хлопцаў з нашых з усіх, з паэтаў — тым больш. Вельмі дзёрзка трымалася, вельмі своеасабліва. Я нікога не магу параўнаць зь ёй, нікога з тых паэтаў, якія амаль за сорак год маёй кансультацыі паэзіі прыходзілі да мяне. Яна своеасаблівая й, канечне, паэтэса ад Бога. Тут нічога ня скажаш».1959<ref name="Аксак"/><ref>{{Кніга|аўтар = [[Мікола Аўрамчык]].|частка = |загаловак = Знаемыя постаці |арыгінал = |спасылка = |адказны = афармленьне Царова Т. Д. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2004|том = |старонкі = — |старонак = 253 |сэрыя = |isbn = 985-02-0698-5|наклад = 2000}}</ref>. Адзін з самых раньніх вершаў паэтэсы «Пралеска». {{Верш|«Белыя бярозы спалі на ўзьлеску, як сваю галоўку ўзьняла пралеска. Тоненькую ножку з-пад пярыны белай на зямлю пралеска ставіла нясьмела. А сьнягі наўкола — ні канца, ні краю, страшна стала кветцы: «Я адна — жывая!»}} {{Цытата|Мне здаецца, што талент Веры Вярбы нагадвае чымсьці гэтую пяшчотную кветку — пралеску. Пралеска ж – кветка прыгожая ды раньняя. Таму цяжка ёй даводзіцца, каб выжыць, каб вытрымаць халады… [[Алесь Марціновіч]].|<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Алесь Марціновіч]]. | загаловак = Пралескай талент заквітнеў. | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-gazeta-tvorchay-inteligentsyi-belarusi-2-3620-1992| мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1992, 10 сьнежня | том = | нумар = 2 (3620) | старонкі = 12 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>}} Памерла 15 ліпеня 2012 году<ref name="Аксак">{{Спасылка | аўтар = [[Валянціна Аксак]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 ліпеня 2012| url = https://www.svaboda.org/a/24646720.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Вянок памяці: Вера Вярба | фармат = | назва праекту = Вянок памяці | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Памерла Вера Вярба — аўтарка легендарных «Ручнікоў»| спасылка = https://nashaniva.com/76808#startcomments| мова = | выданьне =[[Наша ніва]] | тып = газэта | год = 2012, 16 ліпеня| том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Раіса Баравікова]]. | загаловак = Па рацэ часу — у вечнасьць. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2012-29.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2012, 20 ліпеня | том = | нумар = 29 (4675) | старонкі = 1 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Пахаваная на могілках «[[Калодзішчы (могілкі)|Калодзішчы]]» пад [[Менск]]ам<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14 ліпеня 2023| url = https://bellit.info/nekropal/breskaja-hareczki.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Брэская — Гарэцкі | фармат = | назва праекту = Некропаль| выдавец = [[BelLitInfo]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Творы == Вера Верба друкавацца пачала ў 1958 годзе ў перыёдыцы. Яе вершы, паэмы, песьні, мініятуры, дзіцячыя вершы газэтах («[[Чырвоная зьмена]]», «[[Літаратура і мастацтва]]», «[[Голас Радзімы]]», «[[Раніца (газэта)|Піянэр Беларусі]]») і часопісах («[[Беларусь (1944)|Беларусь]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]», «[[Нёман (1945)|Нёман]]», «[[Алеся (часопіс)|Работніца й сялянка]]», «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]», «[[Вясёлка (часопіс)|Вясёлка]]»). Яе запрашалі да супрацоўніцтва беластоцкая газэта «[[Ніва (газэта)|Ніва]]», маскоўскія часопісы «Дружба народов» і «Наш современник»; была пастаянным удзельнікам штогодніка «[[Беларускі каляндар]]» і калектыўных літаратурных зборнікаў: «Арлянятам», «Ад родных ніў, ад роднай хаты», «Разгарэлася зорачка ясная», «Залацінскі», «Ад скарбаў родная зямля», «Люблю, будзённы дзень…», «Дзень добры, спадчына», «Партызаны, партызаны…» і інш. Выйшлі паэтычныя зборнікі, якія значна ўзбагацілі беларускую паэзію: «Вочы вясны» (1962)<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Алесь Яскевіч]]. | загаловак = Пра першую кніжку пісьменьніка. Вачыма юнацтва. | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-organ-ministerstva-kultury-i-prawlennya-sayuza-pismennikaw-bssr-83-1720-1962 | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1962, 16 кастрычніка | том = | нумар = 83 (1720) | старонкі = 5 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Мікола Гіль|Мікола Гілевіч]]. | загаловак = Перад дарогай. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год = 1963 | том = | нумар = 1 | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, «Белыя пісьмы» (1967)<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Уладзімер Юрэвіч]].| загаловак = Прагнучы вышыні. Вера Вярба. Белыя пісьмы. Лірыка. Выдавецтва «Беларусь», Мінск, 1967. | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-6-1967 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып =часопіс | год = 1967 | том = | нумар = 6 | старонкі = 124—126 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Уладзімер Бойка]].| загаловак = «Белыя пісьмы» расказываюць… | спасылка = | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1967, 14 красавіка | том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Валянцін Тарас]]. | загаловак = На пачатку маладосці мілай. | спасылка = | мова = | выданьне = [[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год = 1968 | том = | нумар = 4 | старонкі = 231 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, «Высакосны год» (1969)<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Юрась Сьвірка]].| загаловак = Перад новай вышынёй. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год = 1969 | том = | нумар = 11 | старонкі = 236 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Янка Шпакоўскі]].| загаловак = Талент абавязвае. | спасылка = | мова = | выданьне = [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып =часопіс | год = 1970 | том = | нумар = 1| старонкі = 137 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, «Сіняя бухта» (1975)<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Алесь Марціновіч]].| загаловак = Душэўны неспакой. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Работніца і сяялянка]] | тып =часопіс | год = 1976 | том = | нумар = 10| старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, «Альфа» (1978)<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Анатоль Грачанікаў]].| загаловак = Вясёлка пад росным лугам… | спасылка = | мова = | выданьне =[[Літаратура мастацтва]] | тып =часопіс | год = 1979, 21 сьнежня | том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, «Яраслаўна» (1986), кніга вершаў для маладых чытачоў «Пралеска» (1968). «Калі ўсе кнігі паэтэсы скласьці ў адну, то атрымаецца ня што іншае, як вершаваны лірычны дзёньнік, напоўнены настроем вечных тэм: Каханьне й Здрада, Спатканьне й Ростань, Жыцьцё й Сьмерць<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Уладзімер Някляеў]].| загаловак = «Пра боль жыцця, загадку смерці.» | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Вера Вярба. | выданьне = Апошні верасень | тып =Выбранае. Вершы і паэмы | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] | год = 1995 | том = | старонкі = 5— | isbn = 5-340-01423-1| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>». Паэтка прысьвяціла [[Вера Харужая|Веры Харужай]] лірычную паэму «Каліна» , верш «Харужай» (зборнік «Высакосны год»), верш «Веры Харужай» (зборнік «Белыя лісты») і зрабіла ўсяго некалькі рысак да партрэта жанчыны на вайне й выказала сваё захапленьне ад імя пакаленьня, «якое не памятае ніводнай вайны». Таксама падрыхтавала й кінасцэнар, але ён па розных прычынах так і ня стаў мастацкім фільмам. На яе вершы напісалі музыку кампазытары Мікола Пятрэнка, I. Барсукоў, Сяргей Бугасаў, Леанід Ісааковіч Сьвердзель. Таксама перакладала вершы з [[ідыш]], [[Летувіская мова|летувіскай]], [[Расейская мова|расейскай]], [[Узбэцкая мова|узбэцкай]], [[Украінская мова|украінскай]] і некаторых іншых моваў. Пераклала на беларускую мову аповесьць [[Рувім Фраерман|Рувіма Фраермана]] «Дзікі сабака Дзінга, або Аповесьць пра першае каханьне» (1975). Творы Веры Вербы перакладзены на [[Армянская мова|армянскую]], [[Асэтынская мова|асэтынскую]], [[Вугорская мова|вугорскую]], [[Кыргыская мова|кыргыскую]], [[Латыская мова|латыскую]], [[Летувіская мова|летувіскую]], [[Малдаўская мова|малдаўскую]], [[Мангольская мова|мангольскую]], [[Польская мова|польскую]], [[Расейская мова|расейскую]] й [[Украінская мова|украінскую]] мовы. == Тварчасьць == Вера Вярба адпачатку ўзбагаціла сваю паэтыку вобразнасьцю народнай паэзіі, што ў лепшых вершах паэткі дапамагае ёй у паэтызацыі запаветнага пачуцьця й галоўнай тэмы яе творчасьці – тэмы каханьня. Верш «Ручнікі» напісаны ў 1959 годзе, пад час вучобы ва ўнівэрсытэце, надрукаваны ў часопісе «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]»<ref>{{Артыкул| аўтар = Вера Вярба. | загаловак = «Я к вуснам…»; Ручнікі; Люстэрка. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год = 1959 | том = | нумар = 3 | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, пакладзены на музыку кампазытарам [[Мікола Пятрэнка|Міколам Пятрэнкам]] і ўпершыню песьня прагучала ў 1959 годзе ў Віцебску на аглядзе самадзейных артыстаў у выкананьні дуэту зь [[Лёзна]] — Тамары Дзядковай<ref>{{Артыкул| аўтар = Вольга Пінчук.| загаловак = Чароўныя ўзоры лёсу Тамары Дзмітрыеўны Дзядковай| спасылка = https://www.lioznonews.by/%D1%87%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D1%9E%D0%B7%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%BB%D1%91%D1%81%D1%83-%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D0%B4%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D1%8B%D0%B5%D1%9E/| мова = | выданьне = Сцяг перамогі ([[Лёзна]]) | тып = газэта | год = 18 студзеня 2022| том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref> і Валянціны Альхоўскай зрабілі сямнаццацігадовую аўтарку папулярнай на ўсю краіну<ref>{{Артыкул| аўтар = Мікола Пятрэнка; словы Веры Вярбы; апрацоўка [[Канстанцін Паплаўскі|Канстанціна Паплаўскага]]. | загаловак = Ручнікі. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = У дапамогу калектывам мастацкай самадзейнасці: песні для голасу ў суправджэнні фартэпіяна. | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = Рэспубліканскі Дом народнай творчасьці Беларусі | год = 1963 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. У выкананьні ансамбля «[[Песьняры]]» верш Веры Вярбы стаў выключна пасьпяховай, сапраўды народнай песьняй<ref>{{Артыкул| аўтар = Мікола Пятрэнка; словы Веры Вярбы.| загаловак = Ручнікі. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = складаньне зборніка й пералажэньне партыі фартэпіяна Льва Молера; з прадмовай Георгія Загародняга | аўтар выданьня = | выданьне = Спяваюць «Песняры». | тып = Партытура | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] | год = 1975 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Паэзія пра Беларусь, яе гісторыю, мову, людзей і апяваньне прыгажосьці роднай зямлі, зафіксаванай у вершах, мініятурах, паэтычных замалёўках: {{Цытата|Дарагія бясконца мясьціны,<br/> Ваш убор быў заўсёды такі:<br/> Задуменная постаць рабіны,<br/> Белы статак бяроз ля ракі.<br/> Ўсё гаворыць тут роднаю мовай,<br/> Ад вясеньніх грымот да бароў,<br/> Ад азёр і шумлівай дубровы<br/> Да асеньняй журбы журавоў.<br/> Да якое ж крыніцы прыпасьці,<br/> У якія азёры глядзець,<br/> Каб пра ваша сапраўднае шчасьце<br/> Свае шчырыя песьні прапець?!<ref>{{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Дарагія бясконцыя мясціны… | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-3-73-1959 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып =часопіс | год = 1959 | том = | нумар = 3 (73) | старонкі = 20 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>}} Тэма мацярынства, тэма вечных клопатаў, перажываньняў і надзеяў у нізкі вершаў «Мая маленькая плянэта» – своеасаблівы гімн мацярынству й дзяцінству паэтка выказала ў наступных радках: {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} {{Цытата|Ваўчыцай пераскочу поле —<br/> Усё спазнаць, хто ня звык,<br/> Спалох і помсту без патолі<br/> За твой адзін слабенькі крык.<br/> Я мёртвай выпаўзу з магілы,<br/> Падстаўлю грудзі пад капʼё<br/> За пальчык невыказна мілы<br/> За цельца чыстае тваё.<br/> Ты мой — як цуд і сьвет маленства<br/> Пакуль мне сэрцам гаварыць,<br/> Да плачу, болю і шаленства<br/> Любоў адвечная гарыць.<br/> Калі б ня ты — і памяць сумнай<br/> Любое радасьці была.<br/> {{слупок-2}} У днях аднолькавых і тлумных —<br/> Кругаварот твайго цяпла. Калі б ня ты — каханьня мала<br/> Без матчынага пачуцьця.<br/> Я б сэрца пад тапор паклала<br/> За першы дзень твайго быцьця.<br/> За першы крок, такі няпэўны,<br/> Суцішыла б я рух зямлі<br/> I сонца прыпыніла б гнеўна,<br/> Каб промні сон твой не пяклі.<br/> I ўсё, што ў будучым спазнаю,<br/> Я назаву павечна: «сын».<br/> Памру — а сьлед твой адшукаю<br/> Сьлязінкай ранішняй расы.|Вера Вярба.|«Мая маленькая плянэта» з кнігі «Сіняя бухта»}} {{слупок-канец}} Вершы пра каханьне (зборнік «Яраслаўна») ствараюць карціну сьвету жанчыны, якая жыве ў палоне пакут каханьня й нуды аб сапраўдным жаночым шчасьці: {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} {{Цытата|Перажыву адчай зьмярканьня,<br/> Трывогу мар увечары,<br/> Зімовай вуліцы маўчаньне<br/> І белы сьнежань на двары. Настрояў зьмены й нягоды<br/> Перажыву шчасьлівым днём,<br/> Пачуцьцяў зьнешніх прахалоду<br/> І боль, апалены агнём. За сьнежнем напярэймы студзень<br/> Сьпяшаецца ў дакладны час.<br/> {{слупок-2}} Падзеі новыя й людзі,<br/> Магчыма, разьяднаюць нас. Ды не разлучыць у ранейшым<br/> Нас праўда памяці самой,<br/> І вобраз твой у кожным вершы,<br/> Як і туга мая, са мной. Калі ў зьмярканьні вечаровым<br/> Я чую водгалас завей,<br/> Памроіцца каханьня слова,<br/> Якое нас перажыве.|Вера Вярба.|«Перажыву адчай зьмярканьня…» зборнік «Яраслаўна» ст. 27}} {{слупок-канец}} == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} === Вершы === * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба. | загаловак = «Я к вуснам…»; Ручнікі; Люстэрка. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год = 1959 | том = | нумар = 3 | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Наталля. Дарагія бясконцыя мясціны… Вочы. | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-3-73-1959 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып =часопіс | год = 1959 | том = | нумар = 3 (73) | старонкі = 19—20 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Белакрылая хусьціна… Схіляецца ніва дасамай зямлі… | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-ilyustravany-chasopis-3-1960 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып =часопіс | год = 1960 | том = | нумар = 3 (85) | старонкі = 63 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Раніца. | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-organ-ministerstva-kultury-i-prawlennya-sayuza-pismennikaw-bssr-19-1656-1962| мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1962, 6 сакавіка | том = | нумар = 19 (1656)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Дарогі. Маленства зьмянілася раптам.| спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-8-1963 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып = часопіс | год = 1963 | том = | нумар = 8 (125) | старонкі = 97, 98 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Сумую я у восень звонкую… А можа,— сама не здзіўлюся… Вечар шэры, як дзядуля. Дарогі Крыма.| спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-2-1966 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып = часопіс | год = 1966 | том = | нумар = 2 (155) | старонкі = 79—81 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = У полі гойдае вятрыска… Караблі. Усё ў жыцці здаецца проста… Сябе як помню ад калыскі… Разуменьне. На пачатку маладосьці мілай…| спасылка = https://kamunikat.org/niva-belaruski-tydnyovik-10-680-1969 | мова = | выданьне =[[Ніва (газэта)|Ніва]] | тып = газэта | год = 1969, 9 сакавіка| том = | нумар = 10 (680) | старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Antologia poezji białoruskiej XX wieku: тekst wierszy w języku białoruskim w cyrylicy i alfabecie łacińskim |арыгінал = |спасылка = |адказны = opanowany Telesfor Poźniak. |выданьне = |месца = [[Уроцлаў|Wrocław]] |выдавецтва = Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego |год = 1997 |том = |старонкі = |старонак = 219 |сэрыя = |isbn = 83-229-1424-5 |наклад = }} === Кнігі === * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Вочы вясны |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]] |год = 1962|том = |старонкі = |старонак = 55 |сэрыя = |isbn = |наклад = 2500}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Белыя пісьмы: лірыка |арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак [[Арлен Кашкурэвіч]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1967|том = |старонкі = — |старонак = 86 |сэрыя = |isbn = |наклад = 4000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Пралеска |арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак [[Ганна Грубіна]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1968 |том = |старонкі = |старонак = 30 |сэрыя = |isbn = |наклад = 25000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Высакосны год. Зьмест: вершы; Каліна: ліра-паэма |арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак [[Арлен Кашкурэвіч]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1969 |том = |старонкі = |старонак = 59 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Сіняя бухта. Вершы і паэмы: Сіняя бухта; Падаліст |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1975 |том = |старонкі = |старонак = 63 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Альфа. Зьмест: паэмы: Сьнежная горка; Альфа; Натхненьне; цыкл вершаў Граматыка |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Viera_Viarba/Alfa.html |адказны = мастак [[Арлен Кашкурэвіч]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1978 |том = |старонкі = |старонак = 94 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Яраслаўна. Цыклы: Час спаткання; У споведзях блакітных вечароў |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Viera_Viarba/Jaraslauna.html#2 |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1986 |том = |старонкі = |старонак = 118 |сэрыя = |isbn = |наклад = 4200}} === Выбраныя творы === * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Выбранае. Зьмест: цыклы: Летуценьніца; Сны; Ветразь на лузе; Мая маленькая планета; паэмы: Сіняя бухта; Падаліст |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/vybranaye-vyarba-vera |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1976 |том = |старонкі = |старонак = 270 |сэрыя = |isbn = |наклад = 6000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Мая маленькая планета: лірыка |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/maya-malenkaya-planeta-vyarba-vera | адказны = рэдкалегія: [[Рыгор Барадулін]] і інш. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1982|том = |старонкі = |старонак = 143 |сэрыя = Бібліятэка беларускай паэзіі|isbn = |наклад = 6000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Белыя пісьмы. Вершы з кніг: Вочы вясны (1962); Белыя пісьмы (1967); Высакосны год (1969); Сіняя бухта (1975); Альфа (1978); Яраслаўна (1986); паэмы: Белыя пісьмы; Каліна; Сіняя бухта; Падаліст; Снежная горка; Альфа; Натхненне |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1987 |том = |старонкі = |старонак = 430 |сэрыя = |isbn = |наклад = 3000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Апошні верасень: выбранае. Вершы з кніг: Вочы вясны (1962); Белыя пісьмы (1967); Высакосны год (1969); Синяя бухта (1975); Альфа (1978); Яраслаўна (1986) |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Viera_Viarba/Aposni_vierasien.html|адказны = прадмова [[Уладзімер Някляеў|У. П. Някляева]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1995|том = |старонкі = |старонак = 270 |сэрыя = |isbn = 5-340-01423-1 |наклад =1500 }} {{слупок-2}} === Пераклады з расейскай мовы === * {{Кніга|аўтар = [[Рувім Фраерман]]. |частка = |загаловак = Дзікі сабака дзінга, альбо аповесць пра першае каханне |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Ruvim_Frajerman/Dziki_sabaka_dzinha,_albo_apoviesc_pra_piersaje_kachannie.html |адказны = пераклад з расейскай Веры Вярбы |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1975 |том = |старонкі = — |старонак = 144 |сэрыя = |isbn = |наклад = 24000}} === Пераклады на польскую мову === * {{Артыкул| аўтар =Wiarba.| загаловак = Pod jabłonią. Z białoruskiego przełożył Adam Włodek. | спасылка = http://old.mbc.malopolska.pl/dlibra/publication?id=7549&tab=3 | мова = | выданьне = Życie Literackie | тып = tygodnik | год = 1969, 9 listopada | том = | нумар = 45 (928)| старонкі = 7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Wiersze białoruskie |арыгінал = |спасылка = |адказны = wybrał, opracował i przedmową opatrzył Jan Huszcza |выданьне = |месца = [[Лодзь|Łódź]] |выдавецтва = Wydawnictwo Łódzkie |год = 1971 |том = |старонкі = |старонак = 274 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1740}} === Пераклады на расейскую мову === * {{Кніга|аўтар = Вера Верба.|частка = |загаловак = Парус на лугу: стихи и поэма |арыгінал = |спасылка = |адказны = авторизованный перевод с белорусского Риммы Козаковой; художник Марк Клячко |выданьне = |месца =[[Масква|М]]|выдавецтва = Советский писатель |год = 1971|том = |старонкі = |старонак = 86 |сэрыя = |isbn = |наклад = 7000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Верба.|частка = |загаловак = Мамины руки: стихи |арыгінал = |спасылка = |адказны = еревод с белорусского Игоря Мазнина; рисунки А. Шадзевского |выданьне = |месца =[[Масква|М]]|выдавецтва = Детская литература |год = 1973 |том = |старонкі = |старонак = 30 |сэрыя = |isbn = |наклад = 100000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Верба.|частка = |загаловак = Снежная горка: стихи и поэмы |арыгінал = |спасылка = |адказны = перевод с белорусского автора; художник Эрнест Аронов|выданьне = |месца =[[Масква|М]]|выдавецтва = Советский писатель|год = 1978 |том = |старонкі = |старонак = 96 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} === Ноты === * {{Артыкул| аўтар = Мікола Пятрэнка; словы Веры Вярбы; апрацоўка [[Канстанцін Паплаўскі|Канстанціна Паплаўскага]]. | загаловак = Ручнікі. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = У дапамогу калектывам мастацкай самадзейнасці: песні для голасу ў суправджэнні фартэпіяна. | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = Рэспубліканскі Дом народнай творчасьці Беларусі | год = 1963 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Мікола Пятрэнка; словы Веры Вярбы.| загаловак = Ручнікі. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = складаньне зборніка й пералажэньне партыі фартэпіяна Льва Молера; з прадмовай Георгія Загародняга | аўтар выданьня = | выданьне = Спяваюць «Песняры». | тып = Партытура | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] | год = 1975 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = На словы Веры Вярбы.| загаловак = Мой край; Чапаеўцы. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Кампазытар Леанід Ісаакавіч Сьвердзель| выданьне = Пионерский костер| тып = ноты| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] | год = 1985 | том = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Мікола Пятрэнка; словы Веры Вярбы.| загаловак = Ручнікі. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = Прадмова «Песні пра бясцэнны дар жыцця» [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]] | аўтар выданьня = | выданьне = Купалінка: зборнік папулярных беларускіх народных песень пра каханне | тып = Ноты | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] | год = 1986 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Словы Веры Вярбы.| загаловак = Ручнiкi; Вяночак. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Кампазытар Мікалай Пятрэнка. Уступны артыкул «Шчодрасьць песеннага таленту» [[Навум Гальпяровіч|Навума Гальпяровіча]]. | выданьне = Беларусі мілай, песьні| тып = ноты| месца = [[Полацак]] | выдавецтва = | год = 1997 | том = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Словы Веры Вярбы.| загаловак = Бабуліны казкі. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Кампазытар Алена Раманаўна Рэмізоўская. Рэдактар У. В. Прохараў| выданьне = Праменьчык. Зборнік песень для дзяцей| тып =ноты | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = Чатыры чвэрцi | год = 1998 | том = | старонкі = —| isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = Музыка Уладзімера Гаркушы; словы Веры Вярбы й [[Юрась Сьвірка|Юрася Свіркі]]. |частка = |загаловак = Мой край: «Ад ветру гнуцца вербалозы…» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 2015 |том = |старонкі = |старонак = 6 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар = Словы Веры Вярбы. | загаловак = Ручнікі. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Кампазытар Мікалай Пятрэнка. Складальнік І. М. Бадзяка. | выданьне = Скарбы беларускай харавой музыкі| тып = ноты| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі]] | год = 2019 | том = | старонкі = | isbn = 978-985-7187-32-4| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = Музыка Сяргея Бугасава; словы Веры Вярбы. |частка = |загаловак = Мой край: «Ад ветру гнуцца вербалозы…» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 2022 |том = |старонкі = |старонак = 5 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} === Архівы === * Некаторыя дакумэнты з асабістага архіва захоўваюцца ў [[Беларускі дзяржаўны архіў-музэй літаратуры і мастацтва|Беларускім дзяржаўным архіве-музэі літаратуры і мастацтва]] (фонд 55 — Збор дакумэнтаў дзеячаў літаратуры). {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = [[Раіса Баравікова]].| загаловак = З пяшчотаю, любоўю, цеплынёю… | спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 1992 | том = | нумар = 1 | старонкі = 63 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Бельскі]].| загаловак = «Дажджлівых раніц пазалота…»: Лірыка Веры Вярбы. | спасылка = https://kamunikat.org/rodnaye-slova-shtomesyachny-navukovy-i-metadychny-chasopis-01-169-2002 | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2002 | том = | нумар = 01(169) | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = [[Алесь Бельскі|А. І. Бельскі]].|частка = |загаловак = Беларуская літаратура ХХ стагоддзя: гісторыя і сучаснасць |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/belaruskaya-litaratura-khkh-stagoddzya-belski-ales|адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = Аверсэв |год = 2005 |том = |старонкі = 136—143 |старонак = 270 |сэрыя = |isbn = 985-478-592-0|наклад = 1100}} * {{Артыкул| аўтар = [[Сьвятлана Гайдук]]. | загаловак = Пачатак з канца, ці чаму Вера Вярба працягвае жыць. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2012-34.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2012, 24 жніўня | том = | нумар = 34 (4680) | старонкі = 5 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Віктар Гардзей]].| загаловак = Ручнікі паплылі ў вечнасць. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год = 2012, 18 ліпеня | том = | нумар = | старонкі = 7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Кавалеўскі, С. | загаловак = Апошні ліст Вярбы. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Народнае слова]] | тып = газэта | год = 2012, 21 ліпеня | том = | нумар = | старонкі = 7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Марціновіч]]. | загаловак = Пралескай талент заквітнеў. | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-gazeta-tvorchay-inteligentsyi-belarusi-2-3620-1992| мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1992, 10 сьнежня | том = | нумар = 2 (3620) | старонкі = 12 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Марціновіч]]. | загаловак = Спявалі «Песняры», пяе народ. | спасылка = https://zviazda.by/sites/default/files/2-2022.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2022, 14 студзеня | том = | нумар = 2 (5159) | старонкі = 1, 5 | issn = 0024-4686| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Марына Міхайлава.| загаловак = «У суботу Янка ехаў ля ракі. Пад вярбой Алёна мыла ручнікі». | спасылка = https://gazetaby.com/post/u-subotu-yanka-exau-lya-raki-pad-vyarboj-alyona-myla-ruchniki/205116/ | мова = | выданьне =[[Салідарнасьць (газэта)|Салiдарнасць]] | тып = газэта | год = 14 студзеня 2025| том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Міхась Скобла]].| загаловак = Адысьціся ад бездані. (Раіса Баравікова).| спасылка = https://knihi-online.com/vyspiatak-ad-skaryny-skobla.html?page=32 | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Высьпятак ад Скарыны | тып =Блогі і дыялёгі | месца = | выдавецтва = [[Радыё Свабода]] | год = 2017 | том = | старонкі = 243 | isbn = 978-0-929849-86-7| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар =[[Тамара Чабан]].|частка = |загаловак = Крылы рамантыкі: рамантычныя тэндэнцыі ў сучаснай беларускай паэзіі |арыгінал = |спасылка = |адказны = [рэдактар [[Алег Лойка]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1982 |том = |старонкі = 138—139 |старонак = 174 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1750}} * {{Кніга|аўтар = [[Тамара Чабан]], [[Яўген Гарадніцкі]]. |частка = |загаловак = Сучасная паэзія і фальклор |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/suchasnaya-paeziya-i-falklor-garadnitski-yawgen-chaban-tamara |адказны = рэдактар [[Уладзімер Гніламёдаў|У. В. Гніламёдаў]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1988 |том = |старонкі = 22, 27—29, 46|старонак = 128 |сэрыя = |isbn = 5-343-00304-4 |наклад = 1090}} * {{Артыкул| аўтар = Ірына Шматкова. | загаловак = «Як гэта цяжка быць жанчынай…»: Жыццё і лірыка Веры Вярбы| спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2017 | том = | нумар = 1| старонкі = 4—7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Уладзімер Юрэвіч]].| загаловак = Прагнучы вышыні. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Абрысы| тып = выбранае з літаратурнай крытыкі | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] | год = 1976 | том = | старонкі = 301—305 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Яўгенія Янішчыц]].| загаловак = Сэрца сэрцу адгукнецца. | спасылка = | мова = | выданьне = [[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год = 1986 | том = | нумар = 10 | старонкі = 202 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} === Энцыкляпедыі, даведнікі === * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларускі фальклор: энцыклапедыя |арыгінал = |спасылка = |адказны =рэдкал.: Г.П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. |выданьне |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год = 2005 |том = 1: А - К|старонкі = 301 |старонак = 766|сэрыя = |isbn = 985-11-0334-9|наклад = }} * [[Зьміцер Бугаёў|Дз. Я. Бугаёў]]. Вярба Вера. // {{Літаратура/БелСЭ|3}} — С. 267. * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Вярба, Вера. | арыгінал = | спасылка = https://knihi.com/none/Bielaruskija_pismienniki_zip.html#Bielaruskija_pismienniki_6_2.djvu_69 | мова = | адказны =біяграфічныя зьвесткі — Л. М. Гарэлік; бібліяграфія — У. М. Ларчанка | аўтар выданьня =пад рэдакцыяй [[Адам Мальдзіс|А. В. Мальдзіса]]. | выданьне =Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т.| тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі| год =1993 | выпуск = | том =2, Верабей—Іваноў | нумар = | старонкі = 68—72| isbn =5-85700-060-2 | issn = }} * Вярба, Вера. // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}} — С. 112. * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Вярба, Вера| арыгінал = | спасылка = https://knihi-online.com/assets/files/25/10/kultura-bielarusi-u-6-i-t-t-2.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Культура Беларусі| тып =энцыклапедыя. У 6 т.| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2011| выпуск = | том = 2 . Б — Г| нумар = | старонкі = 458 | isbn = 978-985-11-0570-6 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Вярба, Вера. // {{Літаратура/Памяць/Талачынскі раён}} — С. 641. * Вярба, Вера. // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|1}} С. 718. * {{Кніга|аўтар = [[Вячаслаў Рагойша|В. П. Рагойша]]. |частка = |загаловак = Паэтычны слоўнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэцэнзэнт [[Уладзімер Гніламёдаў]] |выданьне = 2-е |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]] |год = 1987 |том = |старонкі = 357 |старонак = 414 |сэрыя = |isbn = |наклад = 4700 }} * [[Янка Саламевіч|І. У. Саламевіч.]] Вярба, Вера. // {{Літаратура/БелЭн|4|391, 392.}} * {{Артыкул| аўтар = А. В. Русецкий, Ю. А. Русецкий. | загаловак = Верба, Вера. | спасылка = https://rep.vsu.by/bitstream/123456789/3044/5/%d0%a7%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8c%202.pdf| мова = | аўтар выданьня = | выданьне = В атмосфере художественного поиска и стилевого многообразия: творчество витебских литераторов во второй половине 1960-х – начале 1990-х годов| тып =Монография: в 2 ч. | месца =[[Віцебск|Витебск]] | выдавецтва = [[ВДУ|ВГУ]]| год = 2012 | том = 2| старонкі = 72—84 | isbn = 978-985-517-373-2| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vershy.ru/category/vera-vyarba| копія = | дата копіі = | загаловак = Вера Вярба| фармат = | назва праекту = Вершы беларускіх паэтаў | выдавец = Нацыянальны паэтычны партал | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/pismenniki-paety-litaratary/vyarba-vera | копія = | дата копіі = | загаловак = Вера Вярба| фармат = | назва праекту = Прыдзьвінскі край: гісторыя і сучаснасьць | выдавец = «[[Віцебская абласная бібліятэка]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://bis.nlb.by/by/documents/128310| копія = | дата копіі = | загаловак = Вера Вярба| фармат = | назва праекту = [[Беларусь у асобах і падзеях]] | выдавец = «[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://pesnyary.com/song/rushniki | копія = | дата копіі = | загаловак = «Ручнікі»| фармат = | назва праекту = ПЕСНЯРЫ.com | выдавец = ВІА «[[Песьняры]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-канец}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Вярба, Вера}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Талачынскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі філялягічнага факультэту БДУ]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэткі]] [[Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў БССР]] [[Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэткі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Каладзішчанскіх могілках]] 1reh7j49hlfzfymr3djtaqjeff1lthi 2670367 2670359 2026-05-23T20:46:52Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне дыскаграфія 2670367 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік |Імя = Вера Вярба |Лацінка = Viera Viarba |Арыгінал імя = Гертруда Сакалова |Жанчына = tak |Партрэт = |Памер = |Апісаньне = |Імя пры нараджэньні = Гертруда Пятроўна Маркова |Псэўданімы = Вера Вярба |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|14|01|1941|1}} |Месца нараджэньня = [[Высокі Гарадзец]], [[Талачынскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] |Дата сьмерці = {{Памёр|15|07|2012}} |Месца сьмерці = [[Менск]] |Род дзейнасьці = [[паэтка]], [[перакладніца]], дзіцячая [[пісьменьніца]] |Гады актыўнасьці = 1958—1995 |Кірунак = [[паэзія]] |Жанр = [[лірыка]] |Мова = беларуская |Мова2 = |Дэбют = 1958 |Значныя творы = |Прэміі = |Узнагароды = |Подпіс = |Апісаньне подпісу = |ВікіКрыніца = |ВікіКрыніца пераклады на беларускую = |Палічка = https://knihi.com/Viera_Viarba/ |Камунікат = |Сайт = }} '''Вера Вярба''' (сапраўднае імя Гертруда Пятроўна Маркова, у шлюбе Сакалова, {{Н|1}} 14 студзеня 1941, [[Высокі Гарадзец]], [[Талачынскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] — {{†|1}} 15 ліпеня 2012, [[Менск]]) — беларуская [[паэт]]ка, аўтар шэрага зборнікаў вершаў і паэм для дарослых і дзяцей, перакладчыца. == Жыцьцяпіс == Нарадзілася Вера Вярба ў вёсцы [[Высокі Гарадзец]] [[Талачынскі раён|Талачынскага раёну]] ў [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] ў час ваеннага ліхалецьця, яе бацька Пётар Андрэевіч Маркаў загінуў у 1941 годзе пад Смаленскам. Бабуля паэткі не дачакалася сына, маці засталася ўдавой, а ёй, вясковай дзяўчынцы, давялося спазнаць паўсіроцкае існаваньне. Дзякуючы казкам і пяшчоце бабулі Праскоўі, чуламу сэрцу маці Надзеі Васільеўны, чароўнай красе роднай прыроды яна набыла веру, зьведала, што такое чалавечая дабрыня й шчасьце жыць у родным краі. Вера Вярба скончыла Менскую сярэднюю школу ў 1958 годзе, паступіла на філялягічны факультэт [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] й у 1964 годзе скончыла яго, у 1966 годзе стала сябрам Саюзу пісьменьнікаў БССР. У 1964—1969 гадах пазаштатны карэспандэнт часопіса «[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]». Працавала старшым інспэктарам аддзела прапаганды літаратуры Ўпраўленьня кніжнага гандлю Дзяржкамітэта Савета Міністраў БССР па друку (1969—1971), у рэдакцыі газэты «[[Літаратура і мастацтва]]» (1972—1977), у часопісе «[[Беларусь (часопіс)|Беларусь]]» (1980—1983). З 1977 году — пазаштатны карэспандэнт часопісу «[[Работніца і сялянка]]». Абіралася чальцом бюро сэкцыі паэзіі Саюза пісьменьнікаў БССР. Рэдактар адзьдзелу паэзіі часопісу «Маладосьць» у 1953—1980 гадах Мікола Аўрамчык успамінаў, як васьміклясьніцай Вера Вярба прыйшла са сваімі вершамі ў рэдакцыю часопіса «Маладосьць». «Яна вельмі сьмелы чалавек была і вельмі своеасаблівы чалавек. Магла й жартаваць, і кпіць з хлопцаў з нашых з усіх, з паэтаў — тым больш. Вельмі дзёрзка трымалася, вельмі своеасабліва. Я нікога не магу параўнаць зь ёй, нікога з тых паэтаў, якія амаль за сорак год маёй кансультацыі паэзіі прыходзілі да мяне. Яна своеасаблівая й, канечне, паэтэса ад Бога. Тут нічога ня скажаш».1959<ref name="Аксак"/><ref>{{Кніга|аўтар = [[Мікола Аўрамчык]].|частка = |загаловак = Знаемыя постаці |арыгінал = |спасылка = |адказны = афармленьне Царова Т. Д. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2004|том = |старонкі = — |старонак = 253 |сэрыя = |isbn = 985-02-0698-5|наклад = 2000}}</ref>. Адзін з самых раньніх вершаў паэтэсы «Пралеска». {{Верш|«Белыя бярозы спалі на ўзьлеску, як сваю галоўку ўзьняла пралеска. Тоненькую ножку з-пад пярыны белай на зямлю пралеска ставіла нясьмела. А сьнягі наўкола — ні канца, ні краю, страшна стала кветцы: «Я адна — жывая!»}} {{Цытата|Мне здаецца, што талент Веры Вярбы нагадвае чымсьці гэтую пяшчотную кветку — пралеску. Пралеска ж – кветка прыгожая ды раньняя. Таму цяжка ёй даводзіцца, каб выжыць, каб вытрымаць халады… [[Алесь Марціновіч]].|<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Алесь Марціновіч]]. | загаловак = Пралескай талент заквітнеў. | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-gazeta-tvorchay-inteligentsyi-belarusi-2-3620-1992| мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1992, 10 сьнежня | том = | нумар = 2 (3620) | старонкі = 12 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>}} Памерла 15 ліпеня 2012 году<ref name="Аксак">{{Спасылка | аўтар = [[Валянціна Аксак]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 16 ліпеня 2012| url = https://www.svaboda.org/a/24646720.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Вянок памяці: Вера Вярба | фармат = | назва праекту = Вянок памяці | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = Памерла Вера Вярба — аўтарка легендарных «Ручнікоў»| спасылка = https://nashaniva.com/76808#startcomments| мова = | выданьне =[[Наша ніва]] | тып = газэта | год = 2012, 16 ліпеня| том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Раіса Баравікова]]. | загаловак = Па рацэ часу — у вечнасьць. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2012-29.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2012, 20 ліпеня | том = | нумар = 29 (4675) | старонкі = 1 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Пахаваная на могілках «[[Калодзішчы (могілкі)|Калодзішчы]]» пад [[Менск]]ам<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 14 ліпеня 2023| url = https://bellit.info/nekropal/breskaja-hareczki.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Брэская — Гарэцкі | фармат = | назва праекту = Некропаль| выдавец = [[BelLitInfo]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Творы == Вера Верба друкавацца пачала ў 1958 годзе ў перыёдыцы. Яе вершы, паэмы, песьні, мініятуры, дзіцячыя вершы газэтах («[[Чырвоная зьмена]]», «[[Літаратура і мастацтва]]», «[[Голас Радзімы]]», «[[Раніца (газэта)|Піянэр Беларусі]]») і часопісах («[[Беларусь (1944)|Беларусь]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]», «[[Нёман (1945)|Нёман]]», «[[Алеся (часопіс)|Работніца й сялянка]]», «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]», «[[Вясёлка (часопіс)|Вясёлка]]»). Яе запрашалі да супрацоўніцтва беластоцкая газэта «[[Ніва (газэта)|Ніва]]», маскоўскія часопісы «Дружба народов» і «Наш современник»; была пастаянным удзельнікам штогодніка «[[Беларускі каляндар]]» і калектыўных літаратурных зборнікаў: «Арлянятам», «Ад родных ніў, ад роднай хаты», «Разгарэлася зорачка ясная», «Залацінскі», «Ад скарбаў родная зямля», «Люблю, будзённы дзень…», «Дзень добры, спадчына», «Партызаны, партызаны…» і інш. Выйшлі паэтычныя зборнікі, якія значна ўзбагацілі беларускую паэзію: «Вочы вясны» (1962)<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Алесь Яскевіч]]. | загаловак = Пра першую кніжку пісьменьніка. Вачыма юнацтва. | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-organ-ministerstva-kultury-i-prawlennya-sayuza-pismennikaw-bssr-83-1720-1962 | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1962, 16 кастрычніка | том = | нумар = 83 (1720) | старонкі = 5 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Мікола Гіль|Мікола Гілевіч]]. | загаловак = Перад дарогай. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год = 1963 | том = | нумар = 1 | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, «Белыя пісьмы» (1967)<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Уладзімер Юрэвіч]].| загаловак = Прагнучы вышыні. Вера Вярба. Белыя пісьмы. Лірыка. Выдавецтва «Беларусь», Мінск, 1967. | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-6-1967 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып =часопіс | год = 1967 | том = | нумар = 6 | старонкі = 124—126 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Уладзімер Бойка]].| загаловак = «Белыя пісьмы» расказываюць… | спасылка = | мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1967, 14 красавіка | том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Валянцін Тарас]]. | загаловак = На пачатку маладосці мілай. | спасылка = | мова = | выданьне = [[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год = 1968 | том = | нумар = 4 | старонкі = 231 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, «Высакосны год» (1969)<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Юрась Сьвірка]].| загаловак = Перад новай вышынёй. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год = 1969 | том = | нумар = 11 | старонкі = 236 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = [[Янка Шпакоўскі]].| загаловак = Талент абавязвае. | спасылка = | мова = | выданьне = [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып =часопіс | год = 1970 | том = | нумар = 1| старонкі = 137 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, «Сіняя бухта» (1975)<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Алесь Марціновіч]].| загаловак = Душэўны неспакой. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Работніца і сяялянка]] | тып =часопіс | год = 1976 | том = | нумар = 10| старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, «Альфа» (1978)<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Анатоль Грачанікаў]].| загаловак = Вясёлка пад росным лугам… | спасылка = | мова = | выданьне =[[Літаратура мастацтва]] | тып =часопіс | год = 1979, 21 сьнежня | том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, «Яраслаўна» (1986), кніга вершаў для маладых чытачоў «Пралеска» (1968). «Калі ўсе кнігі паэтэсы скласьці ў адну, то атрымаецца ня што іншае, як вершаваны лірычны дзёньнік, напоўнены настроем вечных тэм: Каханьне й Здрада, Спатканьне й Ростань, Жыцьцё й Сьмерць<ref>{{Артыкул| аўтар = [[Уладзімер Някляеў]].| загаловак = «Пра боль жыцця, загадку смерці.» | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Вера Вярба. | выданьне = Апошні верасень | тып =Выбранае. Вершы і паэмы | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] | год = 1995 | том = | старонкі = 5— | isbn = 5-340-01423-1| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>». Паэтка прысьвяціла [[Вера Харужая|Веры Харужай]] лірычную паэму «Каліна» , верш «Харужай» (зборнік «Высакосны год»), верш «Веры Харужай» (зборнік «Белыя лісты») і зрабіла ўсяго некалькі рысак да партрэта жанчыны на вайне й выказала сваё захапленьне ад імя пакаленьня, «якое не памятае ніводнай вайны». Таксама падрыхтавала й кінасцэнар, але ён па розных прычынах так і ня стаў мастацкім фільмам. На яе вершы напісалі музыку кампазытары [[Мікола Пятрэнка]], I. Барсукоў, Сяргей Бугасаў, [[Эдуард Зарыцкі]], Леанід Ісааковіч Сьвердзель. Таксама перакладала вершы з [[ідыш]], [[Летувіская мова|летувіскай]], [[Расейская мова|расейскай]], [[Узбэцкая мова|узбэцкай]], [[Украінская мова|украінскай]] і некаторых іншых моваў. Пераклала на беларускую мову аповесьць [[Рувім Фраерман|Рувіма Фраермана]] «Дзікі сабака Дзінга, або Аповесьць пра першае каханьне» (1975). Творы Веры Вербы перакладзены на [[Армянская мова|армянскую]], [[Асэтынская мова|асэтынскую]], [[Вугорская мова|вугорскую]], [[Кыргыская мова|кыргыскую]], [[Латыская мова|латыскую]], [[Летувіская мова|летувіскую]], [[Малдаўская мова|малдаўскую]], [[Мангольская мова|мангольскую]], [[Польская мова|польскую]], [[Расейская мова|расейскую]] й [[Украінская мова|украінскую]] мовы. == Тварчасьць == Вера Вярба адпачатку ўзбагаціла сваю паэтыку вобразнасьцю народнай паэзіі, што ў лепшых вершах паэткі дапамагае ёй у паэтызацыі запаветнага пачуцьця й галоўнай тэмы яе творчасьці – тэмы каханьня. Верш «Ручнікі» напісаны ў 1959 годзе, пад час вучобы ва ўнівэрсытэце, надрукаваны ў часопісе «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]»<ref>{{Артыкул| аўтар = Вера Вярба. | загаловак = «Я к вуснам…»; Ручнікі; Люстэрка. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год = 1959 | том = | нумар = 3 | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>, пакладзены на музыку кампазытарам [[Мікола Пятрэнка|Міколам Пятрэнкам]] і ўпершыню песьня прагучала ў 1959 годзе ў Віцебску на аглядзе самадзейных артыстаў у выкананьні дуэту зь [[Лёзна]] — Тамары Дзядковай<ref>{{Артыкул| аўтар = Вольга Пінчук.| загаловак = Чароўныя ўзоры лёсу Тамары Дзмітрыеўны Дзядковай| спасылка = https://www.lioznonews.by/%D1%87%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D1%9E%D0%B7%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%BB%D1%91%D1%81%D1%83-%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%8B-%D0%B4%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D1%8B%D0%B5%D1%9E/| мова = | выданьне = Сцяг перамогі ([[Лёзна]]) | тып = газэта | год = 18 студзеня 2022| том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref> і Валянціны Альхоўскай зрабілі сямнаццацігадовую аўтарку папулярнай на ўсю краіну<ref>{{Артыкул| аўтар = Мікола Пятрэнка; словы Веры Вярбы; апрацоўка [[Канстанцін Паплаўскі|Канстанціна Паплаўскага]]. | загаловак = Ручнікі. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = У дапамогу калектывам мастацкай самадзейнасці: песні для голасу ў суправджэнні фартэпіяна. | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = Рэспубліканскі Дом народнай творчасьці Беларусі | год = 1963 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. У выкананьні ансамбля «[[Песьняры]]» верш Веры Вярбы стаў выключна пасьпяховай, сапраўды народнай песьняй<ref>{{Артыкул| аўтар = Мікола Пятрэнка; словы Веры Вярбы.| загаловак = Ручнікі. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = складаньне зборніка й пералажэньне партыі фартэпіяна Льва Молера; з прадмовай Георгія Загародняга | аўтар выданьня = | выданьне = Спяваюць «Песняры». | тып = Партытура | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] | год = 1975 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. Паэзія пра Беларусь, яе гісторыю, мову, людзей і апяваньне прыгажосьці роднай зямлі, зафіксаванай у вершах, мініятурах, паэтычных замалёўках: {{Цытата|Дарагія бясконца мясьціны,<br/> Ваш убор быў заўсёды такі:<br/> Задуменная постаць рабіны,<br/> Белы статак бяроз ля ракі.<br/> Ўсё гаворыць тут роднаю мовай,<br/> Ад вясеньніх грымот да бароў,<br/> Ад азёр і шумлівай дубровы<br/> Да асеньняй журбы журавоў.<br/> Да якое ж крыніцы прыпасьці,<br/> У якія азёры глядзець,<br/> Каб пра ваша сапраўднае шчасьце<br/> Свае шчырыя песьні прапець?!<ref>{{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Дарагія бясконцыя мясціны… | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-3-73-1959 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып =часопіс | год = 1959 | том = | нумар = 3 (73) | старонкі = 20 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>}} Тэма мацярынства, тэма вечных клопатаў, перажываньняў і надзеяў у нізкі вершаў «Мая маленькая плянэта» – своеасаблівы гімн мацярынству й дзяцінству паэтка выказала ў наступных радках: {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} {{Цытата|Ваўчыцай пераскочу поле —<br/> Усё спазнаць, хто ня звык,<br/> Спалох і помсту без патолі<br/> За твой адзін слабенькі крык.<br/> Я мёртвай выпаўзу з магілы,<br/> Падстаўлю грудзі пад капʼё<br/> За пальчык невыказна мілы<br/> За цельца чыстае тваё.<br/> Ты мой — як цуд і сьвет маленства<br/> Пакуль мне сэрцам гаварыць,<br/> Да плачу, болю і шаленства<br/> Любоў адвечная гарыць.<br/> Калі б ня ты — і памяць сумнай<br/> Любое радасьці была.<br/> {{слупок-2}} У днях аднолькавых і тлумных —<br/> Кругаварот твайго цяпла. Калі б ня ты — каханьня мала<br/> Без матчынага пачуцьця.<br/> Я б сэрца пад тапор паклала<br/> За першы дзень твайго быцьця.<br/> За першы крок, такі няпэўны,<br/> Суцішыла б я рух зямлі<br/> I сонца прыпыніла б гнеўна,<br/> Каб промні сон твой не пяклі.<br/> I ўсё, што ў будучым спазнаю,<br/> Я назаву павечна: «сын».<br/> Памру — а сьлед твой адшукаю<br/> Сьлязінкай ранішняй расы.|Вера Вярба.|«Мая маленькая плянэта» з кнігі «Сіняя бухта»}} {{слупок-канец}} Вершы пра каханьне (зборнік «Яраслаўна») ствараюць карціну сьвету жанчыны, якая жыве ў палоне пакут каханьня й нуды аб сапраўдным жаночым шчасьці: {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} {{Цытата|Перажыву адчай зьмярканьня,<br/> Трывогу мар увечары,<br/> Зімовай вуліцы маўчаньне<br/> І белы сьнежань на двары. Настрояў зьмены й нягоды<br/> Перажыву шчасьлівым днём,<br/> Пачуцьцяў зьнешніх прахалоду<br/> І боль, апалены агнём. За сьнежнем напярэймы студзень<br/> Сьпяшаецца ў дакладны час.<br/> {{слупок-2}} Падзеі новыя й людзі,<br/> Магчыма, разьяднаюць нас. Ды не разлучыць у ранейшым<br/> Нас праўда памяці самой,<br/> І вобраз твой у кожным вершы,<br/> Як і туга мая, са мной. Калі ў зьмярканьні вечаровым<br/> Я чую водгалас завей,<br/> Памроіцца каханьня слова,<br/> Якое нас перажыве.|Вера Вярба.|«Перажыву адчай зьмярканьня…» зборнік «Яраслаўна» ст. 27}} {{слупок-канец}} == Бібліяграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} === Вершы === * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба. | загаловак = «Я к вуснам…»; Ручнікі; Люстэрка. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып = часопіс | год = 1959 | том = | нумар = 3 | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Наталля. Дарагія бясконцыя мясціны… Вочы. | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-3-73-1959 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып =часопіс | год = 1959 | том = | нумар = 3 (73) | старонкі = 19—20 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Белакрылая хусьціна… Схіляецца ніва дасамай зямлі… | спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-ilyustravany-chasopis-3-1960 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып =часопіс | год = 1960 | том = | нумар = 3 (85) | старонкі = 63 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Раніца. | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-organ-ministerstva-kultury-i-prawlennya-sayuza-pismennikaw-bssr-19-1656-1962| мова = | выданьне =[[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1962, 6 сакавіка | том = | нумар = 19 (1656)| старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Дарогі. Маленства зьмянілася раптам.| спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-8-1963 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып = часопіс | год = 1963 | том = | нумар = 8 (125) | старонкі = 97, 98 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = Сумую я у восень звонкую… А можа,— сама не здзіўлюся… Вечар шэры, як дзядуля. Дарогі Крыма.| спасылка = https://kamunikat.org/maladosts-shtomesyachny-litaraturna-mastatski-i-gramadska-palitychny-chasopis-2-1966 | мова = | выданьне =[[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]] | тып = часопіс | год = 1966 | том = | нумар = 2 (155) | старонкі = 79—81 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Вера Вярба.| загаловак = У полі гойдае вятрыска… Караблі. Усё ў жыцці здаецца проста… Сябе як помню ад калыскі… Разуменьне. На пачатку маладосьці мілай…| спасылка = https://kamunikat.org/niva-belaruski-tydnyovik-10-680-1969 | мова = | выданьне =[[Ніва (газэта)|Ніва]] | тып = газэта | год = 1969, 9 сакавіка| том = | нумар = 10 (680) | старонкі = 3 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Antologia poezji białoruskiej XX wieku: тekst wierszy w języku białoruskim w cyrylicy i alfabecie łacińskim |арыгінал = |спасылка = |адказны = opanowany Telesfor Poźniak. |выданьне = |месца = [[Уроцлаў|Wrocław]] |выдавецтва = Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego |год = 1997 |том = |старонкі = |старонак = 219 |сэрыя = |isbn = 83-229-1424-5 |наклад = }} === Кнігі === * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Вочы вясны |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнае выдавецтва БССР]] |год = 1962|том = |старонкі = |старонак = 55 |сэрыя = |isbn = |наклад = 2500}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Белыя пісьмы: лірыка |арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак [[Арлен Кашкурэвіч]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1967|том = |старонкі = — |старонак = 86 |сэрыя = |isbn = |наклад = 4000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Пралеска |арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак [[Ганна Грубіна]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1968 |том = |старонкі = |старонак = 30 |сэрыя = |isbn = |наклад = 25000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Высакосны год. Зьмест: вершы; Каліна: ліра-паэма |арыгінал = |спасылка = |адказны = мастак [[Арлен Кашкурэвіч]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1969 |том = |старонкі = |старонак = 59 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Сіняя бухта. Вершы і паэмы: Сіняя бухта; Падаліст |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1975 |том = |старонкі = |старонак = 63 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Альфа. Зьмест: паэмы: Сьнежная горка; Альфа; Натхненьне; цыкл вершаў Граматыка |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Viera_Viarba/Alfa.html |адказны = мастак [[Арлен Кашкурэвіч]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1978 |том = |старонкі = |старонак = 94 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Яраслаўна. Цыклы: Час спаткання; У споведзях блакітных вечароў |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Viera_Viarba/Jaraslauna.html#2 |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1986 |том = |старонкі = |старонак = 118 |сэрыя = |isbn = |наклад = 4200}} === Выбраныя творы === * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Выбранае. Зьмест: цыклы: Летуценьніца; Сны; Ветразь на лузе; Мая маленькая планета; паэмы: Сіняя бухта; Падаліст |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/vybranaye-vyarba-vera |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1976 |том = |старонкі = |старонак = 270 |сэрыя = |isbn = |наклад = 6000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Мая маленькая планета: лірыка |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/maya-malenkaya-planeta-vyarba-vera | адказны = рэдкалегія: [[Рыгор Барадулін]] і інш. |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1982|том = |старонкі = |старонак = 143 |сэрыя = Бібліятэка беларускай паэзіі|isbn = |наклад = 6000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Белыя пісьмы. Вершы з кніг: Вочы вясны (1962); Белыя пісьмы (1967); Высакосны год (1969); Сіняя бухта (1975); Альфа (1978); Яраслаўна (1986); паэмы: Белыя пісьмы; Каліна; Сіняя бухта; Падаліст; Снежная горка; Альфа; Натхненне |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1987 |том = |старонкі = |старонак = 430 |сэрыя = |isbn = |наклад = 3000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Вярба.|частка = |загаловак = Апошні верасень: выбранае. Вершы з кніг: Вочы вясны (1962); Белыя пісьмы (1967); Высакосны год (1969); Синяя бухта (1975); Альфа (1978); Яраслаўна (1986) |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Viera_Viarba/Aposni_vierasien.html|адказны = прадмова [[Уладзімер Някляеў|У. П. Някляева]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1995|том = |старонкі = |старонак = 270 |сэрыя = |isbn = 5-340-01423-1 |наклад =1500 }} {{слупок-2}} === Пераклады з расейскай мовы === * {{Кніга|аўтар = [[Рувім Фраерман]]. |частка = |загаловак = Дзікі сабака дзінга, альбо аповесць пра першае каханне |арыгінал = |спасылка = https://knihi.com/Ruvim_Frajerman/Dziki_sabaka_dzinha,_albo_apoviesc_pra_piersaje_kachannie.html |адказны = пераклад з расейскай Веры Вярбы |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1975 |том = |старонкі = — |старонак = 144 |сэрыя = |isbn = |наклад = 24000}} === Пераклады на польскую мову === * {{Артыкул| аўтар =Wiarba.| загаловак = Pod jabłonią. Z białoruskiego przełożył Adam Włodek. | спасылка = http://old.mbc.malopolska.pl/dlibra/publication?id=7549&tab=3 | мова = | выданьне = Życie Literackie | тып = tygodnik | год = 1969, 9 listopada | том = | нумар = 45 (928)| старонкі = 7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Wiersze białoruskie |арыгінал = |спасылка = |адказны = wybrał, opracował i przedmową opatrzył Jan Huszcza |выданьне = |месца = [[Лодзь|Łódź]] |выдавецтва = Wydawnictwo Łódzkie |год = 1971 |том = |старонкі = |старонак = 274 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1740}} === Пераклады на расейскую мову === * {{Кніга|аўтар = Вера Верба.|частка = |загаловак = Парус на лугу: стихи и поэма |арыгінал = |спасылка = |адказны = авторизованный перевод с белорусского Риммы Козаковой; художник Марк Клячко |выданьне = |месца =[[Масква|М]]|выдавецтва = Советский писатель |год = 1971|том = |старонкі = |старонак = 86 |сэрыя = |isbn = |наклад = 7000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Верба.|частка = |загаловак = Мамины руки: стихи |арыгінал = |спасылка = |адказны = еревод с белорусского Игоря Мазнина; рисунки А. Шадзевского |выданьне = |месца =[[Масква|М]]|выдавецтва = Детская литература |год = 1973 |том = |старонкі = |старонак = 30 |сэрыя = |isbn = |наклад = 100000}} * {{Кніга|аўтар = Вера Верба.|частка = |загаловак = Снежная горка: стихи и поэмы |арыгінал = |спасылка = |адказны = перевод с белорусского автора; художник Эрнест Аронов|выданьне = |месца =[[Масква|М]]|выдавецтва = Советский писатель|год = 1978 |том = |старонкі = |старонак = 96 |сэрыя = |isbn = |наклад = 10000}} === Ноты === * {{Артыкул| аўтар = Мікола Пятрэнка; словы Веры Вярбы; апрацоўка [[Канстанцін Паплаўскі|Канстанціна Паплаўскага]]. | загаловак = Ручнікі. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = У дапамогу калектывам мастацкай самадзейнасці: песні для голасу ў суправджэнні фартэпіяна. | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = Рэспубліканскі Дом народнай творчасьці Беларусі | год = 1963 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Мікола Пятрэнка; словы Веры Вярбы.| загаловак = Ручнікі. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = складаньне зборніка й пералажэньне партыі фартэпіяна Льва Молера; з прадмовай Георгія Загародняга | аўтар выданьня = | выданьне = Спяваюць «Песняры». | тып = Партытура | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] | год = 1975 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = На словы Веры Вярбы.| загаловак = Мой край; Чапаеўцы. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Кампазытар Леанід Ісаакавіч Сьвердзель| выданьне = Пионерский костер| тып = ноты| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] | год = 1985 | том = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Мікола Пятрэнка; словы Веры Вярбы.| загаловак = Ручнікі. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = Прадмова «Песні пра бясцэнны дар жыцця» [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]] | аўтар выданьня = | выданьне = Купалінка: зборнік папулярных беларускіх народных песень пра каханне | тып = Ноты | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] | год = 1986 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Словы Веры Вярбы.| загаловак = Ручнiкi; Вяночак. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Кампазытар Мікалай Пятрэнка. Уступны артыкул «Шчодрасьць песеннага таленту» [[Навум Гальпяровіч|Навума Гальпяровіча]]. | выданьне = Беларусі мілай, песьні| тып = ноты| месца = [[Полацак]] | выдавецтва = | год = 1997 | том = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Словы Веры Вярбы.| загаловак = Бабуліны казкі. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Кампазытар Алена Раманаўна Рэмізоўская. Рэдактар У. В. Прохараў| выданьне = Праменьчык. Зборнік песень для дзяцей| тып =ноты | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = Чатыры чвэрцi | год = 1998 | том = | старонкі = —| isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = Музыка Уладзімера Гаркушы; словы Веры Вярбы й [[Юрась Сьвірка|Юрася Свіркі]]. |частка = |загаловак = Мой край: «Ад ветру гнуцца вербалозы…» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 2015 |том = |старонкі = |старонак = 6 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар = Словы Веры Вярбы. | загаловак = Ручнікі. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = Кампазытар Мікалай Пятрэнка. Складальнік І. М. Бадзяка. | выданьне = Скарбы беларускай харавой музыкі| тып = ноты| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі]] | год = 2019 | том = | старонкі = | isbn = 978-985-7187-32-4| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = Музыка Сяргея Бугасава; словы Веры Вярбы. |частка = |загаловак = Мой край: «Ад ветру гнуцца вербалозы…» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 2022 |том = |старонкі = |старонак = 5 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} === Архівы === * Некаторыя дакумэнты з асабістага архіва захоўваюцца ў [[Беларускі дзяржаўны архіў-музэй літаратуры і мастацтва|Беларускім дзяржаўным архіве-музэі літаратуры і мастацтва]] (фонд 55 — Збор дакумэнтаў дзеячаў літаратуры). {{слупок-канец}} == Дыскаграфія == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Выконвае [[Яраслаў Еўдакімаў]]. № 1. Усё спраўдзіцца: музыка [[Эдуард Зарыцкі]], словы Веры Вярбы. «Все сбудется» = «Everything will come true». Масква: Мелёдыя. 1988. 36 хвілін, 33 аб/хв. * Выконваюць «Песьняры». № 1. Ручнікі: музыка [[Мікола Пятрэнка]], словы Вера Вярба. «Pesnyary», the belarussian folk-rock group : 25 years leader Vladimir Muliavin. Germany: Philips, 1994. 58 хв. 18 сек. * Выконвае [[Данчык]] (Багдан Андрусішын). № 3. Ручнікі: музыка [[Мікола Пятрэнка]], словы Вера Вярба. «Беларусачка». Рытм-гітара, Юры Турчын, акампаніямэнт; рэдактар, аўтар прадмовы, бібліяграфіі і дыскаграфіі Вітаўт Мартыненка. Менск: БМАgroup, 2007. 39 хв. 36 сек. Сэрыя: «Беларускі Музычны Архіў». {{слупок-2}} * Выконваюць «Лявоны». № 2. Ручнікі: музыка [[Мікола Пятрэнка]], словы Вера Вярба. «Гісторыя працягваецца…» (С. Мядзьведзеў: гітара, вакал, аранжыроўка, кампазыцыя, музычны кіраўнік; А. Усьціновіч: бас-гітара, тэксты песень, кампазыцыя; С. Осіпаў: аранжыроўка, кампазыцыя, духавыя інструмэнты; Я. Жэнчак: вакал, скрыпка, аранжыроўка, перкусія; П. Хасанаў: бэк-вакал, клявішныя інструмэнты, аранжыроўка; В. Стрыгельскі: вакал; апрацоўка [[Уладзімер Мулявін]]). Менск: Вігма, 2010. 47 хв. 46 сек. {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = [[Раіса Баравікова]].| загаловак = З пяшчотаю, любоўю, цеплынёю… | спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 1992 | том = | нумар = 1 | старонкі = 63 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Бельскі]].| загаловак = «Дажджлівых раніц пазалота…»: Лірыка Веры Вярбы. | спасылка = https://kamunikat.org/rodnaye-slova-shtomesyachny-navukovy-i-metadychny-chasopis-01-169-2002 | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2002 | том = | нумар = 01(169) | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = [[Алесь Бельскі|А. І. Бельскі]].|частка = |загаловак = Беларуская літаратура ХХ стагоддзя: гісторыя і сучаснасць |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/belaruskaya-litaratura-khkh-stagoddzya-belski-ales|адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва = Аверсэв |год = 2005 |том = |старонкі = 136—143 |старонак = 270 |сэрыя = |isbn = 985-478-592-0|наклад = 1100}} * {{Артыкул| аўтар = [[Сьвятлана Гайдук]]. | загаловак = Пачатак з канца, ці чаму Вера Вярба працягвае жыць. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2012-34.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2012, 24 жніўня | том = | нумар = 34 (4680) | старонкі = 5 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Віктар Гардзей]].| загаловак = Ручнікі паплылі ў вечнасць. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Звязда]] | тып = газэта | год = 2012, 18 ліпеня | том = | нумар = | старонкі = 7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Кавалеўскі, С. | загаловак = Апошні ліст Вярбы. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Народнае слова]] | тып = газэта | год = 2012, 21 ліпеня | том = | нумар = | старонкі = 7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Марціновіч]]. | загаловак = Пралескай талент заквітнеў. | спасылка = https://kamunikat.org/litaratura-i-mastatstva-gazeta-tvorchay-inteligentsyi-belarusi-2-3620-1992| мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 1992, 10 сьнежня | том = | нумар = 2 (3620) | старонкі = 12 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Алесь Марціновіч]]. | загаловак = Спявалі «Песняры», пяе народ. | спасылка = https://zviazda.by/sites/default/files/2-2022.pdf | мова = | выданьне = [[Літаратура і мастацтва]] | тып = газэта | год = 2022, 14 студзеня | том = | нумар = 2 (5159) | старонкі = 1, 5 | issn = 0024-4686| архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Марына Міхайлава.| загаловак = «У суботу Янка ехаў ля ракі. Пад вярбой Алёна мыла ручнікі». | спасылка = https://gazetaby.com/post/u-subotu-yanka-exau-lya-raki-pad-vyarboj-alyona-myla-ruchniki/205116/ | мова = | выданьне =[[Салідарнасьць (газэта)|Салiдарнасць]] | тып = газэта | год = 14 студзеня 2025| том = | нумар = | старонкі = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Міхась Скобла]].| загаловак = Адысьціся ад бездані. (Раіса Баравікова).| спасылка = https://knihi-online.com/vyspiatak-ad-skaryny-skobla.html?page=32 | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Высьпятак ад Скарыны | тып =Блогі і дыялёгі | месца = | выдавецтва = [[Радыё Свабода]] | год = 2017 | том = | старонкі = 243 | isbn = 978-0-929849-86-7| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар =[[Тамара Чабан]].|частка = |загаловак = Крылы рамантыкі: рамантычныя тэндэнцыі ў сучаснай беларускай паэзіі |арыгінал = |спасылка = |адказны = [рэдактар [[Алег Лойка]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1982 |том = |старонкі = 138—139 |старонак = 174 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1750}} * {{Кніга|аўтар = [[Тамара Чабан]], [[Яўген Гарадніцкі]]. |частка = |загаловак = Сучасная паэзія і фальклор |арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/suchasnaya-paeziya-i-falklor-garadnitski-yawgen-chaban-tamara |адказны = рэдактар [[Уладзімер Гніламёдаў|У. В. Гніламёдаў]] |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1988 |том = |старонкі = 22, 27—29, 46|старонак = 128 |сэрыя = |isbn = 5-343-00304-4 |наклад = 1090}} * {{Артыкул| аўтар = Ірына Шматкова. | загаловак = «Як гэта цяжка быць жанчынай…»: Жыццё і лірыка Веры Вярбы| спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып =часопіс | год = 2017 | том = | нумар = 1| старонкі = 4—7 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Уладзімер Юрэвіч]].| загаловак = Прагнучы вышыні. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Абрысы| тып = выбранае з літаратурнай крытыкі | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] | год = 1976 | том = | старонкі = 301—305 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = [[Яўгенія Янішчыц]].| загаловак = Сэрца сэрцу адгукнецца. | спасылка = | мова = | выданьне = [[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год = 1986 | том = | нумар = 10 | старонкі = 202 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} === Энцыкляпедыі, даведнікі === * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларускі фальклор: энцыклапедыя |арыгінал = |спасылка = |адказны =рэдкал.: Г.П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. |выданьне |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год = 2005 |том = 1: А - К|старонкі = 301 |старонак = 766|сэрыя = |isbn = 985-11-0334-9|наклад = }} * [[Зьміцер Бугаёў|Дз. Я. Бугаёў]]. Вярба Вера. // {{Літаратура/БелСЭ|3}} — С. 267. * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Вярба, Вера. | арыгінал = | спасылка = https://knihi.com/none/Bielaruskija_pismienniki_zip.html#Bielaruskija_pismienniki_6_2.djvu_69 | мова = | адказны =біяграфічныя зьвесткі — Л. М. Гарэлік; бібліяграфія — У. М. Ларчанка | аўтар выданьня =пад рэдакцыяй [[Адам Мальдзіс|А. В. Мальдзіса]]. | выданьне =Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т.| тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі| год =1993 | выпуск = | том =2, Верабей—Іваноў | нумар = | старонкі = 68—72| isbn =5-85700-060-2 | issn = }} * Вярба, Вера. // {{Літаратура/Беларускія пісьменьнікі (1917—1990)}} — С. 112. * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Вярба, Вера| арыгінал = | спасылка = https://knihi-online.com/assets/files/25/10/kultura-bielarusi-u-6-i-t-t-2.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Культура Беларусі| тып =энцыклапедыя. У 6 т.| месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2011| выпуск = | том = 2 . Б — Г| нумар = | старонкі = 458 | isbn = 978-985-11-0570-6 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Вярба, Вера. // {{Літаратура/Памяць/Талачынскі раён}} — С. 641. * Вярба, Вера. // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|1}} С. 718. * {{Кніга|аўтар = [[Вячаслаў Рагойша|В. П. Рагойша]]. |частка = |загаловак = Паэтычны слоўнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэцэнзэнт [[Уладзімер Гніламёдаў]] |выданьне = 2-е |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]] |год = 1987 |том = |старонкі = 357 |старонак = 414 |сэрыя = |isbn = |наклад = 4700 }} * [[Янка Саламевіч|І. У. Саламевіч.]] Вярба, Вера. // {{Літаратура/БелЭн|4|391, 392.}} * {{Артыкул| аўтар = А. В. Русецкий, Ю. А. Русецкий. | загаловак = Верба, Вера. | спасылка = https://rep.vsu.by/bitstream/123456789/3044/5/%d0%a7%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%8c%202.pdf| мова = | аўтар выданьня = | выданьне = В атмосфере художественного поиска и стилевого многообразия: творчество витебских литераторов во второй половине 1960-х – начале 1990-х годов| тып =Монография: в 2 ч. | месца =[[Віцебск|Витебск]] | выдавецтва = [[ВДУ|ВГУ]]| год = 2012 | том = 2| старонкі = 72—84 | isbn = 978-985-517-373-2| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.vershy.ru/category/vera-vyarba| копія = | дата копіі = | загаловак = Вера Вярба| фармат = | назва праекту = Вершы беларускіх паэтаў | выдавец = Нацыянальны паэтычны партал | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/pismenniki-paety-litaratary/vyarba-vera | копія = | дата копіі = | загаловак = Вера Вярба| фармат = | назва праекту = Прыдзьвінскі край: гісторыя і сучаснасьць | выдавец = «[[Віцебская абласная бібліятэка]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://bis.nlb.by/by/documents/128310| копія = | дата копіі = | загаловак = Вера Вярба| фармат = | назва праекту = [[Беларусь у асобах і падзеях]] | выдавец = «[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://pesnyary.com/song/rushniki | копія = | дата копіі = | загаловак = «Ручнікі»| фармат = | назва праекту = ПЕСНЯРЫ.com | выдавец = ВІА «[[Песьняры]]» | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-канец}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Вярба, Вера}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Талачынскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі філялягічнага факультэту БДУ]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэткі]] [[Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў БССР]] [[Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэткі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Каладзішчанскіх могілках]] elhppp9sshgq34j8l7t7jgirxntdjg9 0 302633 2670318 2670186 2026-05-23T12:54:34Z Czalex 51 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2670318 wikitext text/x-wiki '''Тацяна Елавая''' (нар. 1985) — [[Беларусь|беларуская]] палітычная актывістка, журналістка і блогер. == Біяграфія == З 2000 г. удзельнічала ў беларускім дэмакратычным руху. Была адным з арганізатараў [[Джынсавая рэвалюцыя|намётавага гарадка]] ў цэнтры [[Менск]]а пасьля [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2006 году|прэзыдэнцкіх выбараў у сакавіку 2006 года]]. Была ўдзельніцай арганізацый [[Зубр (моладзевы рух)|«Зубр»]] і «Вольная моладзь», заснавальніцай моладзевай арганізацыі «БУНТ»<ref name=nn2019>[https://nashaniva.com/236701 «Зубры» 2000-х: дзе яны цяпер і чым займаюцца] — [[Наша Ніва]], 05.09.2019</ref>. Была неаднаразова затрыманая за ўдзел у акцыях пратэсту супраць [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыма А. Лукашэнкі]]. Вяла папулярны блог на плятформе [[LiveJournal]] пад нікнэймам Zmagarka. Была рэдактарам рэсурсу Belintellectuals.eu<ref name=nn11>[https://nashaniva.com/amp/be/48696 Таццяна Елавая: Правакатары маглі быць наймітамі спецслужбаў] — [[Наша Ніва]], 9.01.2011</ref>. Каардынавала грамадзкае расьсьледваньне правакацыі спэцслужбаў рэжыма А. Лукашэнкі супраць удзельнікаў [[Плошча 2010 году|масавых пратэстаў]] супраць фальсыфікацый на [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2010 году|прэзыдэнцкіх выбарах 19 сьнежня 2010 г.]]<ref name=nn11/> З прычыны крымінальнага перасьледу ў 2006 годзе эмігравала ў [[Летува|Літоўскую Рэспубліку]], пазьней — у [[ЗША]]<ref name=nn2019/>. Мае філязофскую адукацыю, навучалася ў магістратуры [[ЭГУ]] на праграме «Публічная палітыка». У 2014 годзе была прадстаўніцай беларускага добраахвотнага аддзелу «Пагоня», які ваяваў на баку Ўкраіны ў вайне супраць расейскай агрэсіі<ref>[https://nashaniva.com/132156 Таццяна Елавая пра атрад «Пагоня», абароненасць пэйпалу і прыстойных людзей] — [[Наша Ніва]], 23.07.2014</ref><ref>[https://www.svaboda.org/a/26595735.html Байцы «Пагоні» ня выкрытыя КДБ, хоць спробы былі, — прадстаўніца атраду] — [[Радыё Свабода]], 19.09.2014</ref>. == Узнагароды == * Прэмія «[[Чэмпіёны грамадзянскай супольнасьці]]» (2010) у намінацыі «Выкарыстаньне віртуальнай прасторы ў грамадзкай дзейнасьці» * Намінант прэміі «Люблю Беларусь» [[Малады Фронт|Маладога Фронту]] ў катэгорыі «Журналістыка» (2011)<ref>[https://nashaniva.com/50373 Будзем любіць і без узнагароды] — [[Наша Ніва]], 13.02.2011</ref> == Вонкавыя спасылкі == * [https://novychas.online/pdf/nch_2008_45.pdf «Бунтоўна» — інтэрвію з Тацянай Елавой], [[Новы Час]], 26 сьнежня 2008 г. == Крыніцы == {{зноскі}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Елавая, Тацяна}} [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Беларускія блогеры]] [[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэта]] 9ugdcmam5a5rvsbd4ryg82q6w5riytq 2670323 2670318 2026-05-23T13:04:24Z Czalex 51 [[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] 2670323 wikitext text/x-wiki '''Тацяна Елавая''' (нар. 1985) — [[Беларусь|беларуская]] палітычная актывістка, журналістка і блогер. == Біяграфія == З 2000 г. удзельнічала ў беларускім дэмакратычным руху. Была адным з арганізатараў [[Джынсавая рэвалюцыя|намётавага гарадка]] ў цэнтры [[Менск]]а пасьля [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2006 году|прэзыдэнцкіх выбараў у сакавіку 2006 года]]. Была ўдзельніцай арганізацый [[Зубр (моладзевы рух)|«Зубр»]] і «Вольная моладзь», заснавальніцай моладзевай арганізацыі «БУНТ»<ref name=nn2019>[https://nashaniva.com/236701 «Зубры» 2000-х: дзе яны цяпер і чым займаюцца] — [[Наша Ніва]], 05.09.2019</ref>. Была неаднаразова затрыманая за ўдзел у акцыях пратэсту супраць [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыма А. Лукашэнкі]]. Вяла папулярны блог на плятформе [[LiveJournal]] пад нікнэймам Zmagarka. Была рэдактарам рэсурсу Belintellectuals.eu<ref name=nn11>[https://nashaniva.com/amp/be/48696 Таццяна Елавая: Правакатары маглі быць наймітамі спецслужбаў] — [[Наша Ніва]], 9.01.2011</ref>. Каардынавала грамадзкае расьсьледваньне правакацыі спэцслужбаў рэжыма А. Лукашэнкі супраць удзельнікаў [[Плошча 2010 году|масавых пратэстаў]] супраць фальсыфікацый на [[Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2010 году|прэзыдэнцкіх выбарах 19 сьнежня 2010 г.]]<ref name=nn11/> З прычыны крымінальнага перасьледу ў 2006 годзе эмігравала ў [[Летува|Літоўскую Рэспубліку]], пазьней — у [[ЗША]]<ref name=nn2019/>. Мае філязофскую адукацыю, навучалася ў магістратуры [[ЭГУ]] на праграме «Публічная палітыка». У 2014 годзе была прадстаўніцай беларускага добраахвотнага аддзелу «Пагоня», які ваяваў на баку Ўкраіны ў вайне супраць расейскай агрэсіі<ref>[https://nashaniva.com/132156 Таццяна Елавая пра атрад «Пагоня», абароненасць пэйпалу і прыстойных людзей] — [[Наша Ніва]], 23.07.2014</ref><ref>[https://www.svaboda.org/a/26595735.html Байцы «Пагоні» ня выкрытыя КДБ, хоць спробы былі, — прадстаўніца атраду] — [[Радыё Свабода]], 19.09.2014</ref>. == Узнагароды == * Прэмія «[[Чэмпіёны грамадзянскай супольнасьці]]» (2010) у намінацыі «Выкарыстаньне віртуальнай прасторы ў грамадзкай дзейнасьці» * Намінант прэміі «Люблю Беларусь» [[Малады Фронт|Маладога Фронту]] ў катэгорыі «Журналістыка» (2011)<ref>[https://nashaniva.com/50373 Будзем любіць і без узнагароды] — [[Наша Ніва]], 13.02.2011</ref> == Вонкавыя спасылкі == * [https://novychas.online/pdf/nch_2008_45.pdf «Бунтоўна» — інтэрвію з Тацянай Елавой], [[Новы Час]], 26 сьнежня 2008 г. == Крыніцы == {{зноскі}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Елавая, Тацяна}} [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Беларускія блогеры]] [[Катэгорыя:Беларускія палітыкі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] tvwjjf1g3bp6zqh1xn2svqplzd549yc 15 302650 2670315 2026-05-23T12:43:41Z Czalex 51 /* Дубляваньне катэгорый */ новы разьдзел 2670315 wikitext text/x-wiki == Дубляваньне катэгорый == Навошта было разьбіваць катэгорыю "Беларускія журналісты" па палавой прыкмеце? [[Удзельнік:Czalex|Czalex]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Czalex|гутаркі]]) 15:43, 23 траўня 2026 (+03) iooyjdntvu31nt89k6y7hv4ek5ts0dq 2670330 2670315 2026-05-23T13:46:13Z Dymitr 10914 /* Дубляваньне катэгорый */ Адказ 2670330 wikitext text/x-wiki == Дубляваньне катэгорый == Навошта было разьбіваць катэгорыю "Беларускія журналісты" па палавой прыкмеце? [[Удзельнік:Czalex|Czalex]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Czalex|гутаркі]]) 15:43, 23 траўня 2026 (+03) :А чаму не? У іншых разьдзелах (ангельскі, расейскі, украінскі) журналісткі таксама вынесеныя ў асобную катэгорыю. [[Удзельнік:Dymitr|Dymitr]] ([[Гутаркі ўдзельніка:Dymitr|гутаркі]]) 16:46, 23 траўня 2026 (+03) 23vobehcim5dpkernazya7sab8nu275 0 302651 2670316 2026-05-23T12:53:05Z Czalex 51 [[ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]] 2670316 wikitext text/x-wiki '''Зьміцер Галко''' — [[Беларусь|беларускі]] журналіст. == Біяграфія == Скончыў факультэт філязофіі [[ЭГУ]]<ref name=racyja2024>[https://racyja.com/by/hramadstva/zmicer-halko-za-astatnija-hady-zachlivaj-vajny-ja-stau-survivalistam/ Зміцер Галко: за астатнія гады жахлівай вайны, я стаў сурвівалістам] — [[Радыё Рацыя]], 10.09.2024</ref>. Публікаваўся ў выданьні «[[Новы Час]]» і на сайце незалежнага расейскага радыё «[[Эхо Москвы]]»<ref>[https://novychas.online/hramadstva/zmicier_halko_zautra_na_radyjo Зміцер Галко заўтра на Радыё «Свабода»] — [[Новы Час]], 03.04.2014</ref>. Паводле СМІ, быў сярод першых журналістаў-сьведкаў пачатку [[Расейска-ўкраінская вайна|вайны Расеі супраць Украіны]] ў [[Данбас]]е ў 2014 г. Аўтар рэпартажаў з [[Эўрамайдан]]а, Данбаса, Данецкага аэрапорту, [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|расейскага ўварваньня 2022 г.]]<ref>[https://baj.media/be/zhurnalist-zmicer-galko-na-kieushchyne-my-dvoychy-praehali-pa-mine-ale-yana-ne-vybuhnula/ Журналіст Зміцер Галко: «На Кіеўшчыне мы двойчы праехалі па міне, але яна не выбухнула»] - [[БАЖ]], 26 жніўня 2022</ref><ref name=belsat2023>[https://belsat.eu/81495822/raptam-lyudzi-pachynayuts-padats-zmitser-galko-pra-akrestsina-danbas-i-vajnu «Раптам людзі пачынаюць падаць». Зміцер Галко пра Акрэсціна, Данбас і вайну] - [[Белсат]], 14.12.2023</ref> Затрымліваўся сілавікамі [[рэжым Лукашэнкі|рэжыма Лукашэнкі]] за нібыта зьбіцьцё міліцыянта<ref name=belsat2023/>. У 2018 г. асуджаны да чатырох гадоў «хіміі», здолеў выехаць ва [[Украіна|Ўкраіну]]<ref>[https://euroradio.fm/zhurnalist-dzmitryy-galko-zehau-va-ukrainu Беларускі журналіст Дзмітрый Галко збег ва Украіну] — [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]], 01/11/2018</ref> Пасьля [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|паўнамаштабнага нападу Расеі на Ўкраіну]] займаўся валянтэрствам. У 2023 г. пераехаў у [[Польшча|Польшчу]]<ref name=racyja2024/>. == Узнагароды == * Прэмія «Рыцар года: з прыўзнятым забралам» грамадскага руху імя Юрыя Захаранкі «Абаронцы Айчыны» (2014)<ref>[https://spring96.org/be/news/75749 Журналіст «Новага часу» Зміцер Галко прызнаны «Рыцарам года-2014»] — ПЦ «Вясна», афіцыйны сайт, 23.02.2015</ref> за сэрыю рэпартажаў і артыкулаў з зоны баявых дзеяньняў ва Ўкраіне * «[[Вольнае слова]]» — за нарыс «„Кібаргі“ — хлопцы з суседняга двара» (2015) == Вонкавыя спасылкі == * [https://novychas.online/author/%D0%97%D0%BC%D1%96%D1%86%D0%B5%D1%80%20%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE Публікацыі Зьмітра Галко ў «Новым Часе»] == Зноскі == {{зноскі}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Галко, Зьміцер}} [[Катэгорыя:Беларускія журналісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэта]] gio6903ayr9f63bo534ew4gt5vebzqr 2670327 2670316 2026-05-23T13:08:04Z Czalex 51 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2670327 wikitext text/x-wiki '''Зьміцер Галко''' — [[Беларусь|беларускі]] журналіст. == Біяграфія == Скончыў факультэт філязофіі [[ЭГУ]]<ref name=racyja2024>[https://racyja.com/by/hramadstva/zmicer-halko-za-astatnija-hady-zachlivaj-vajny-ja-stau-survivalistam/ Зміцер Галко: за астатнія гады жахлівай вайны, я стаў сурвівалістам] — [[Радыё Рацыя]], 10.09.2024</ref>. Публікаваўся ў выданьні «[[Новы Час]]» і на сайце незалежнага расейскага радыё «[[Эхо Москвы]]»<ref>[https://novychas.online/hramadstva/zmicier_halko_zautra_na_radyjo Зміцер Галко заўтра на Радыё «Свабода»] — [[Новы Час]], 03.04.2014</ref>. Паводле СМІ, быў сярод першых журналістаў-сьведкаў пачатку [[Расейска-ўкраінская вайна|вайны Расеі супраць Украіны]] ў [[Данбас]]е ў 2014 г. Аўтар рэпартажаў з [[Эўрамайдан]]а, Данбаса, Данецкага аэрапорту, [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|расейскага ўварваньня 2022 г.]]<ref>[https://baj.media/be/zhurnalist-zmicer-galko-na-kieushchyne-my-dvoychy-praehali-pa-mine-ale-yana-ne-vybuhnula/ Журналіст Зміцер Галко: «На Кіеўшчыне мы двойчы праехалі па міне, але яна не выбухнула»] - [[БАЖ]], 26 жніўня 2022</ref><ref name=belsat2023>[https://belsat.eu/81495822/raptam-lyudzi-pachynayuts-padats-zmitser-galko-pra-akrestsina-danbas-i-vajnu «Раптам людзі пачынаюць падаць». Зміцер Галко пра Акрэсціна, Данбас і вайну] - [[Белсат]], 14.12.2023</ref> Затрымліваўся сілавікамі [[рэжым Лукашэнкі|рэжыма Лукашэнкі]] за нібыта зьбіцьцё міліцыянта<ref name=belsat2023/>. У 2018 г. асуджаны да чатырох гадоў «хіміі», здолеў выехаць ва [[Украіна|Ўкраіну]]<ref>[https://euroradio.fm/zhurnalist-dzmitryy-galko-zehau-va-ukrainu Беларускі журналіст Дзмітрый Галко збег ва Украіну] — [[Эўрапейскае радыё для Беларусі]], 01/11/2018</ref> Пасьля [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2022)|паўнамаштабнага нападу Расеі на Ўкраіну]] займаўся валянтэрствам. У 2023 г. пераехаў у [[Польшча|Польшчу]]<ref name=racyja2024/>. == Узнагароды == * Прэмія «Рыцар года: з прыўзнятым забралам» грамадскага руху імя Юрыя Захаранкі «Абаронцы Айчыны» (2014)<ref>[https://spring96.org/be/news/75749 Журналіст «Новага часу» Зміцер Галко прызнаны «Рыцарам года-2014»] — ПЦ «Вясна», афіцыйны сайт, 23.02.2015</ref> за сэрыю рэпартажаў і артыкулаў з зоны баявых дзеяньняў ва Ўкраіне * «[[Вольнае слова]]» — за нарыс «„Кібаргі“ — хлопцы з суседняга двара» (2015) == Вонкавыя спасылкі == * [https://novychas.online/author/%D0%97%D0%BC%D1%96%D1%86%D0%B5%D1%80%20%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE Публікацыі Зьмітра Галко ў «Новым Часе»] == Зноскі == {{зноскі}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Галко, Зьміцер}} [[Катэгорыя:Беларускія журналісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту]] cru4q6j0kfm097g0jb5hl3fbg8r0q6c 14 302652 2670317 2026-05-23T12:53:44Z Czalex 51 Створаная старонка са зьместам „[[Катэгорыя:Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]]“ 2670317 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]] djphap5n45lzdddq1ot1ez7ar3fpw6b 2670326 2670317 2026-05-23T13:07:42Z Czalex 51 Выдалены ўвесь зьмест старонкі 2670326 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 302653 2670325 2026-05-23T13:06:23Z Czalex 51 Створаная старонка са зьместам „[[Катэгорыя:Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]]“ 2670325 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт]] djphap5n45lzdddq1ot1ez7ar3fpw6b 0 302654 2670341 2026-05-23T15:29:22Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Evan_Bouchard?oldid=1355068452 2670341 wikitext text/x-wiki {{Хакеіст |Імя = Эван Бушар |Клюб = [[Эдмантан Ойлерз]] |Выступаў = {{Просты сьпіс| * [[Лёндан Найтс]] * [[Бэйкерсьфілд Кондарз]] * [[Сёдэрталье (хакейны клюб)|Сёдэрталье]] }} |Пачатак кар’еры = 2018 |Драфт НХЛ = 10 |Год драфту = 2018 |Клюб драфту = [[Эдмантан Ойлерз]] }} '''Эва́н Буша́р''' ({{мова-fr|Evan Bouchard}}; {{Н}} 20 кастрычніка 1999 году) — канадзкі хакеіст, абаронца клюбу «[[Эдмантан Ойлерз]]» з Нацыянальнай хакейнай лігі. Быў абраны «Эдмантан Ойлерз» на драфце НХЛ 2018 году пад агульным 10-м нумарам. == Кар’ера == У маладыя гады бараніў колеры каманды «[[Лёндан Найтс]]» з [[Хакейная ліга Антарыё|Хакейнай лігі Антарыё]]. На [[драфт НХЛ 2018 году|драфце НХЛ 2018 году]] Бушар быў абраны клюбам «[[Эдмантан Ойлерз]]» у першым раўндзе пад агульным 10-м нумарам<ref>{{спасылка|спасылка=https://edmontonsun.com/sports/hockey/nhl/edmonton-oilers/edmonton-oilers-hold-10th-pick-in-first-round-of-nhl-draft|загаловак=Edmonton Oilers take Evan Bouchard in first round of NHL Draft|выдавецтва=Edmonton Sun}}</ref>. Празь некалькі тыдняў, 17 ліпеня 2018 году, «Ойлерз» падпісалі зь ім трохгадовы кантракт пачаткоўца<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sportsnet.ca/hockey/nhl/oilers-sign-2018-first-round-draft-pick-evan-bouchard/|загаловак=Oilers sign 2018 first-round draft pick Evan Bouchard|выдавецтва=sportsnet.ca|дата публікацыі=07.2018}}</ref>. 25 кастрычніка хакеіст стаў наймаладзейшым абаронцам каманды ў гісторыі, які адзначыўся голам, закінуўшы шайбу ў пераможным матчы супраць «[[Вашынгтон Кэпіталз]]». За пяць дзён да гэтага яму споўнілася 19 гадоў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sportsnet.ca/hockey/nhl/evan-bouchard-makes-oilers-history-win-capitals/|загаловак=Evan Bouchard makes Oilers history in win over Capitals|выдавецтва=sportsnet.ca|дата публікацыі=10.2018}}</ref>. Праз пошасьць каранавірусу частку сэзону 2020—2021 гадоў правёў у швэдзкім клюбе «[[Сёдэтэлье (хакейны клюб)|Сёдэтэлье]]»<ref>{{навіна|аўтар=Matheson, Jim|спасылка=https://edmontonsun.com/sports/hockey/nhl/edmonton-oilers/edmonton-oilers-evan-bouchard-back-from-sweden-and-knocking-on-nhl-door|загаловак=Edmonton Oilers' Evan Bouchard back from Sweden and knocking on NHL door|выдавец=Edmonton Sun|дата публікацыі=05.2022}}</ref>. У сэзоне 2021—2022 гадоў Бушар замацаваўся ў складзе каманды НХЛ, закінуўшы 12 галоў і зрабіўшы 31 выніковую перадачу ў 81-м матчы рэгулярнага сэзону, гуляючы ў пары [[Данкан Кіт|Данканам Кітам]] і ўчольваючы другую брыгаду большасьці каманды<ref>{{навіна|аўтар=Truswell, Tanner|спасылка=https://oilonwhyte.com/2022/05/10/oilers-bouchard-next-klefbom/|загаловак=Evan Bouchard: The Next Klefbom|дата публікацыі=05.2022}}</ref>. 24 жніўня 2023 году Бушар падпісаў двухгадовае падаўжэньне кантракту на суму ў 7,8 млн даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nhl.com/oilers/news/release-oilers-sign-bouchard-to-two-year-extension-345650974|загаловак=RELEASE: Oilers sign Bouchard to two-year extension|выдавецтва=NHL.com|дата публікацыі=08.2023}}</ref>. Выніковасьць канадца падвоілася ў [[НХЛ 2023—2024 гадоў|сэзоне 2023—2024 гадоў]], гэтак ён усталяваў асабістыя рэкорды, адзначыўшыся 18 галамі і 64 перадачай (агулам 82 пунктамі), заняўшы чацьверты радок у лізе сярод абаронцаў. 30 чэрвеня 2025 году Бушар падпісаў чатырохгадовае падаўжэньне кантракту на 42 млн даляраў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nhl.com/oilers/news/release-oilers-sign-bouchard-to-four-year-contract-extension|загаловак=RELEASE: Oilers sign Bouchard to four-year contract extension|выдавецтва=NHL.com|дата публікацыі=06.2025}}</ref>. 24 студзеня 2026 году, у сваім 400-м матчы, Бушар аформіў першы хет-трык у НХЛ у пераможным зь лікам 6:5 матчы супраць «Вашынгтон Кэпіталз», стаўшы першым абаронцам «нафтавікоў», які загнаў тры галы ў матчы, з часоў [[Марк-Андрэ Бэржэрон|Марка-Андрэ Бэржэрона]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.nhl.com/news/washington-capitals-edmonton-oilers-game-recap-january-24-2026|загаловак=Bouchard has 6 points, McDavid scores OT winner for Oilers against Capitals|выдавецтва=NHL.com|дата публікацыі=01.2026}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.sportsnet.ca/nhl/article/oilers-evan-bouchard-joins-bobby-orr-in-exclusive-club/|загаловак=Oilers' Evan Bouchard joins Bobby Orr in exclusive club|выдавецтва=Sportsnet.ca|дата публікацыі=01.2026}}</ref>. 8 красавіка Бушар набраў свой 90-ы пункт у сэзоне, стаўшы другім абаронцам «Ойлерз» у гісторыі пасьля [[Пол Кофі|Пола Кофі]], які дасягнуў гэтай адзнакі за адзін сэзон<ref>{{спасылка|аўтар=Spector, Mark|спасылка=https://www.sportsnet.ca/nhl/article/otherworldly-mcdavid-helps-oilers-bolster-lead-in-pacific-division/|загаловак=Otherworldly McDavid helps Oilers bolster lead in Pacific Division|выдавецтва=Sportsnet.ca|дата публікацыі=04.2026}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Eliteprospects}} * {{NHL}} * {{Hockeydb}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Бушар, Эван}} [[Катэгорыя:Канадзкія хакеісты]] [[Катэгорыя:Хакеісты зборнай Канады]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лёндан Найтс»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Эдмантан Ойлерз»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бэйкерсьфілд Кондарз»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сёдэртэлье»]] nhrzgyja9r8hu3shj8zzn1i0aj915q4 0 302655 2670350 2026-05-23T17:58:15Z Dzejka 92386 [[ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]] 2670350 wikitext text/x-wiki {{пісьменьнік}} '''Алесь Емяльянаў-Шыловіч''' ({{ДН|23|1|1987}}, [[Крычаў]]) — беларускі паэт, бард, празаік, перакладчык, рэдактар літпарталу Textura.by. Уваходзіў у сябры [[Саюз беларускіх пісьменьнікаў|СБП]]. == Жыцьцяпіс == Амаль з нараджэньня жыў у [[Слуцак|Слуцку]], дзе закончыў Слуцкае дзяржаўную медвучэльню. Вучыўся на біялягічным факультэце [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] і атрымаў спэцыяльнасьць «біёляг». Працаваў у EPAM Sistems. Быў кіраўніком літаб’яднаньня «Вобла» пры выдавецтве «[[Галіяфы]]». Першая публікацыя зьявілася ў 2005 годзе у газеце «[[Інфа-Кур’ер]]». Друкаваўся ў раённых газэтах, калектыўных зборніках, «[[Літаратура і мастацтва|ЛіМе]]», альманаху «[[Тэксты (альманах)|Тэксты]]», часопісах «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», «[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Тэрмапілы (часопіс)|Тэрмапілы]]». Піша па-расейску і па-беларуску. Аўтар зборніка вершаў «Парасонечнасць» (Менск, 2013), казкі «Как муха себе мужа искала» (Менск, 2018). === Узнагароды === Фіналіст конкурсаў беларускага ПЭН-Цэнтру, маладых літаратараў імя Ларысы Геніюш (2010) і імя Чэслава Мілаша (2011), пераможца (1-е месца) конкурсу «[[Эксьлібрыс (прэмія)|Эксьлібрыс]]» імя Рыгора Барадуліна ў намінацыі «Пераклад» (2015), конкурсу «[[Эксьлібрыс (прэмія)|Эксьлібрыс]]» імя Францішка Скарыны (2-е месца, 2017) і конкурсу перакладаў «[[Лёгкае пяро (конкурс)|Лёгкае пяро]]» (2015). Пераможца (2-е месца) Міжнароднага конкурсу перакладу паэзіі Віславы Шымборскай на беларускую мову (2015). Творы перакладаліся на польскую, украінскую і сэрбскую мовы<ref>[https://litrazh.org/name/ales-emyalyanau Алесь Емяльянаў], на ЛітРАЖ</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://bellit.info/persons/e/jemjaljanau-shylovich-aljes.html Емяльянаў-Шыловіч Алесь] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Емяльянаў-Шыловіч, Алесь}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крычаве]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эксьлібрыс»]] biid4c45e51tu6orxl9ynl0zjkwh92r 2670351 2670350 2026-05-23T18:03:17Z Dzejka 92386 дададзеная [[Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў]] з дапамогай [[Вікіпэдыя:Прылады/HotCat|HotCat]] 2670351 wikitext text/x-wiki {{пісьменьнік}} '''Алесь Емяльянаў-Шыловіч''' ({{ДН|23|1|1987}}, [[Крычаў]]) — беларускі паэт, бард, празаік, перакладчык, рэдактар літпарталу Textura.by. Уваходзіў у сябры [[Саюз беларускіх пісьменьнікаў|СБП]]. == Жыцьцяпіс == Амаль з нараджэньня жыў у [[Слуцак|Слуцку]], дзе закончыў Слуцкае дзяржаўную медвучэльню. Вучыўся на біялягічным факультэце [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] і атрымаў спэцыяльнасьць «біёляг». Працаваў у EPAM Sistems. Быў кіраўніком літаб’яднаньня «Вобла» пры выдавецтве «[[Галіяфы]]». Першая публікацыя зьявілася ў 2005 годзе у газеце «[[Інфа-Кур’ер]]». Друкаваўся ў раённых газэтах, калектыўных зборніках, «[[Літаратура і мастацтва|ЛіМе]]», альманаху «[[Тэксты (альманах)|Тэксты]]», часопісах «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», «[[Маладосьць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Тэрмапілы (часопіс)|Тэрмапілы]]». Піша па-расейску і па-беларуску. Аўтар зборніка вершаў «Парасонечнасць» (Менск, 2013), казкі «Как муха себе мужа искала» (Менск, 2018). === Узнагароды === Фіналіст конкурсаў беларускага ПЭН-Цэнтру, маладых літаратараў імя Ларысы Геніюш (2010) і імя Чэслава Мілаша (2011), пераможца (1-е месца) конкурсу «[[Эксьлібрыс (прэмія)|Эксьлібрыс]]» імя Рыгора Барадуліна ў намінацыі «Пераклад» (2015), конкурсу «[[Эксьлібрыс (прэмія)|Эксьлібрыс]]» імя Францішка Скарыны (2-е месца, 2017) і конкурсу перакладаў «[[Лёгкае пяро (конкурс)|Лёгкае пяро]]» (2015). Пераможца (2-е месца) Міжнароднага конкурсу перакладу паэзіі Віславы Шымборскай на беларускую мову (2015). Творы перакладаліся на польскую, украінскую і сэрбскую мовы<ref>[https://litrazh.org/name/ales-emyalyanau Алесь Емяльянаў], на ЛітРАЖ</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://bellit.info/persons/e/jemjaljanau-shylovich-aljes.html Емяльянаў-Шыловіч Алесь] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Емяльянаў-Шыловіч, Алесь}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крычаве]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары]] [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эксьлібрыс»]] [[Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў]] r4ork9jwtz9yvami8ylwaaqhk0x3z9d 0 302656 2670401 2026-05-23T23:52:37Z ~2026-30462-93 97705 Створаная старонка са зьместам „[[Катэгорыя:Аўтамабілі Cadillac|ATS]] [[Катэгорыя:Сэданы]]“ 2670401 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Аўтамабілі Cadillac|ATS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] 8fd5kofldc8t1id8jmuzxpcq3g2sfan 2670415 2670401 2026-05-24T04:51:43Z ~2026-30911-03 97778 2670415 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Cadillac ATS» | вытворца = «[[Cadillac]]» | гады = 2012-2019 | папярэднік = «[[Cadillac BLS]]» | наступнік = «[[Cadillac CT4]]» | падобныя = '''ATS Sedan''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]<br/> '''ATS-L''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30|BMW F35]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] }} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Cadillac|ATS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] dtb7vk84vofm7u7moixsk96wqct2fca 2670416 2670415 2026-05-24T04:53:42Z ~2026-30911-03 97778 /* */ 2670416 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Cadillac ATS» | вытворца = «[[Cadillac]]» | гады = 2012-2019 | папярэднік = «[[Cadillac BLS]]» | наступнік = «[[Cadillac CT4]]» | падобныя = '''ATS Sedan''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]<br/> '''ATS-L''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30|BMW F35]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] }} [[Cadillac ATS]] — гэта кампактны аўтамабіль прадстаўніцкага класа (сегмент D), які вырабляецца кампаніяй [[General Motors]] і прадаецца кампаніяй [[Cadillac]] з 2013 па 2019 мадэльны год. Ён даступны як у кузавах чатырохдзверны седан (пасля-) і двухдзвернае купэ. У ЗША гэта першы мясцова выраблены прэміяльны аўтамабіль пачатковага ўзроўню з часоў [[Cadillac Cimarron]], а ў Еўропе — пераемнік шведскага [[Cadillac BLS]]. ATS быў распрацаваны ў тэхнічным цэнтры General Motors у горадзе Уорэн, штат Мічыган, і сабраны на заводзе Lansing Grand River Assembly у горадзе Лансінг, штат Мічыган. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Cadillac|ATS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] ag5z704mtw9u14pbr7o2hxtx8fahpvw 2670426 2670416 2026-05-24T05:09:34Z ~2026-30911-03 97778 /* */ 2670426 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Cadillac ATS» | вытворца = «[[Cadillac]]» | гады = 2012-2019 | папярэднік = «[[Cadillac BLS]]» | наступнік = «[[Cadillac CT4]]» | падобныя = '''ATS Sedan''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]<br/> '''ATS-L''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30|BMW F35]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] }} [[Cadillac ATS]] — гэта кампактны аўтамабіль прадстаўніцкага класа (сегмент D), які вырабляецца кампаніяй [[General Motors]] і прадаецца кампаніяй [[Cadillac]] з 2013 па 2019 мадэльны год. Ён даступны як у кузавах чатырохдзверны седан (пасля-, , [[Cadillac Cimarron|1982–1984 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], [[Cadillac Cimarron|1985–1988 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], і [[Cadillac BLS|Cadillac BLS 4-door sedan]]) і двухдзвернае купэ. У ЗША гэта першы мясцова выраблены прэміяльны аўтамабіль пачатковага ўзроўню з часоў [[Cadillac Cimarron]], а ў Еўропе — пераемнік шведскага [[Cadillac BLS]]. ATS быў распрацаваны ў тэхнічным цэнтры General Motors у горадзе Уорэн, штат Мічыган, і сабраны на заводзе Lansing Grand River Assembly у горадзе Лансінг, штат Мічыган. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Cadillac|ATS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] l0i2abhj2bsdaeap13yalf7d9pen4vv 2670427 2670426 2026-05-24T05:24:57Z ~2026-30995-49 97780 2670427 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Cadillac ATS» | вытворца = «[[Cadillac]]» | гады = 2012-2019 | папярэднік = «[[Cadillac BLS]]» | наступнік = «[[Cadillac CT4]]» | падобныя = '''ATS Sedan''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]<br/> '''ATS-L''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30|BMW F35]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] }} [[Cadillac ATS]] — гэта кампактны аўтамабіль прадстаўніцкага класа (сегмент D), які вырабляецца кампаніяй [[General Motors]] і прадаецца кампаніяй [[Cadillac]] з 2013 па 2019 мадэльны год. Ён даступны як у кузавах чатырохдзверны седан (пасля-, [[Opel Rekord|Opel Rekord D 4-door sedan]], [[Cadillac Cimarron|1982–1984 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], [[Cadillac Cimarron|1985–1988 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], і [[Cadillac BLS|Cadillac BLS 4-door sedan]]) і двухдзвернае купэ. У ЗША гэта першы мясцова выраблены прэміяльны аўтамабіль пачатковага ўзроўню з часоў [[Cadillac Cimarron]], а ў Еўропе — пераемнік шведскага [[Cadillac BLS]]. ATS быў распрацаваны ў тэхнічным цэнтры General Motors у горадзе Уорэн, штат Мічыган, і сабраны на заводзе Lansing Grand River Assembly у горадзе Лансінг, штат Мічыган. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Cadillac|ATS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] f8is4t15vl9ixlxsl8746atlgqh53ui 2670430 2670427 2026-05-24T05:51:33Z ~2026-30911-03 97778 /* */ 2670430 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Cadillac ATS» | вытворца = «[[Cadillac]]» | гады = 2012-2019 | папярэднік = «[[Cadillac BLS]]» | наступнік = «[[Cadillac CT4]]» | падобныя = '''ATS Sedan''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]<br/> '''ATS-L''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30|BMW F35]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] }} [[Cadillac ATS]] — гэта кампактны аўтамабіль прадстаўніцкага класа (сегмент D), які вырабляецца кампаніяй [[General Motors]] і прадаецца кампаніяй [[Cadillac]] з 2013 па 2019 мадэльны год. Ён даступны як у кузавах чатырохдзверны седан (пасля-, [[Vauxhall Wyvern|Vauxhall Wyvern EIX 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 4-door sedan]], [[Opel Rekord|Opel Rekord D 4-door sedan]], [[Cadillac Cimarron|1982–1984 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], [[Cadillac Cimarron|1985–1988 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], і [[Cadillac BLS|Cadillac BLS 4-door sedan]]) і двухдзвернае купэ. У ЗША гэта першы мясцова выраблены прэміяльны аўтамабіль пачатковага ўзроўню з часоў [[Cadillac Cimarron]], а ў Еўропе — пераемнік шведскага [[Cadillac BLS]]. ATS быў распрацаваны ў тэхнічным цэнтры General Motors у горадзе Уорэн, штат Мічыган, і сабраны на заводзе Lansing Grand River Assembly у горадзе Лансінг, штат Мічыган. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Cadillac|ATS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] p0vv9is47s3tdl4uqvjwlqlk8btflpx 2670442 2670430 2026-05-24T07:16:56Z ~2026-30803-31 97750 2670442 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Cadillac ATS» | вытворца = «[[Cadillac]]» | гады = 2012-2019 | папярэднік = «[[Cadillac BLS]]» | наступнік = «[[Cadillac CT4]]» | падобныя = '''ATS Sedan''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]<br/> '''ATS-L''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30|BMW F35]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] }} [[Cadillac ATS]] — гэта кампактны аўтамабіль прадстаўніцкага класа (сегмент D), які вырабляецца кампаніяй [[General Motors]] і прадаецца кампаніяй [[Cadillac]] з 2013 па 2019 мадэльны год. Ён даступны як у кузавах чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Chevrolet Series FB|Chevrolet FB-40 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1923 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline Deluxe 4-Door Sedan]] , [[Vauxhall Wyvern|Vauxhall Wyvern EIX 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 4-door sedan]], [[Opel Rekord|Opel Rekord D 4-door sedan]], [[Cadillac Cimarron|1982–1984 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], [[Cadillac Cimarron|1985–1988 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], і [[Cadillac BLS|Cadillac BLS 4-door sedan]]) і двухдзвернае купэ. У ЗША гэта першы мясцова выраблены прэміяльны аўтамабіль пачатковага ўзроўню з часоў [[Cadillac Cimarron]], а ў Еўропе — пераемнік шведскага [[Cadillac BLS]]. ATS быў распрацаваны ў тэхнічным цэнтры General Motors у горадзе Уорэн, штат Мічыган, і сабраны на заводзе Lansing Grand River Assembly у горадзе Лансінг, штат Мічыган. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Cadillac|ATS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] [[Катэгорыя:Купэ]] 2yl66r7wokneqvnrddouv9pxfjm05nl 2670443 2670442 2026-05-24T07:17:13Z ~2026-30803-31 97750 2670443 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Cadillac ATS» | вытворца = «[[Cadillac]]» | гады = 2012-2019 | папярэднік = «[[Cadillac BLS]]» | наступнік = «[[Cadillac CT4]]» | падобныя = '''ATS Sedan''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]<br/> '''ATS-L''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30|BMW F35]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] }} [[Cadillac ATS]] — гэта кампактны аўтамабіль прадстаўніцкага класа (сегмент D), які вырабляецца кампаніяй [[General Motors]] і прадаецца кампаніяй [[Cadillac]] з 2013 па 2019 мадэльны год. Ён даступны як у кузавах чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Chevrolet Series FB|Chevrolet FB-40 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1923 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline Deluxe 4-Door Sedan]], [[Vauxhall Wyvern|Vauxhall Wyvern EIX 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 4-door sedan]], [[Opel Rekord|Opel Rekord D 4-door sedan]], [[Cadillac Cimarron|1982–1984 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], [[Cadillac Cimarron|1985–1988 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], і [[Cadillac BLS|Cadillac BLS 4-door sedan]]) і двухдзвернае купэ. У ЗША гэта першы мясцова выраблены прэміяльны аўтамабіль пачатковага ўзроўню з часоў [[Cadillac Cimarron]], а ў Еўропе — пераемнік шведскага [[Cadillac BLS]]. ATS быў распрацаваны ў тэхнічным цэнтры General Motors у горадзе Уорэн, штат Мічыган, і сабраны на заводзе Lansing Grand River Assembly у горадзе Лансінг, штат Мічыган. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Cadillac|ATS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] [[Катэгорыя:Купэ]] gt69l1s4u480h02m4qq937ldeycar0y 2670444 2670443 2026-05-24T07:20:05Z ~2026-30803-31 97750 2670444 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Cadillac ATS» | вытворца = «[[Cadillac]]» | гады = 2012-2019 | папярэднік = «[[Cadillac BLS]]» | наступнік = «[[Cadillac CT4]]» | падобныя = '''ATS Sedan''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]<br/> '''ATS-L''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30|BMW F35]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] }} [[Cadillac ATS]] — гэта кампактны аўтамабіль прадстаўніцкага класа (сегмент D), які вырабляецца кампаніяй [[General Motors]] і прадаецца кампаніяй [[Cadillac]] з 2013 па 2019 мадэльны год. Ён даступны як у кузавах чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Chevrolet Series FB|Chevrolet FB-40 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1923 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1941 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1942 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1946 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1947 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline Deluxe 4-Door Sedan]], [[Vauxhall Wyvern|Vauxhall Wyvern EIX 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 4-door sedan]], [[Opel Rekord|Opel Rekord D 4-door sedan]], [[Cadillac Cimarron|1982–1984 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], [[Cadillac Cimarron|1985–1988 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], і [[Cadillac BLS|Cadillac BLS 4-door sedan]]) і двухдзвернае купэ. У ЗША гэта першы мясцова выраблены прэміяльны аўтамабіль пачатковага ўзроўню з часоў [[Cadillac Cimarron]], а ў Еўропе — пераемнік шведскага [[Cadillac BLS]]. ATS быў распрацаваны ў тэхнічным цэнтры General Motors у горадзе Уорэн, штат Мічыган, і сабраны на заводзе Lansing Grand River Assembly у горадзе Лансінг, штат Мічыган. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Cadillac|ATS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] [[Катэгорыя:Купэ]] 30o5bxlykq6s5m796goulclg1v2z6mg 2670445 2670444 2026-05-24T07:26:14Z ~2026-30803-31 97750 2670445 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Cadillac ATS» | вытворца = «[[Cadillac]]» | гады = 2012-2019 | папярэднік = «[[Cadillac BLS]]» | наступнік = «[[Cadillac CT4]]» | падобныя = '''ATS Sedan''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX Sedan (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4 B8 Sedan (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4 B9 Sedan (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50 Sedan]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XE Sedan (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz W204 Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz W205 Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60 Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60 Gen.2]]<br/> '''ATS-L''':<br/>[[Alfa Romeo Giulia (952)|2016-2021 Alfa Romeo Giulia (952) LWB Sedan]]<br/>[[Acura TSX#Падцяжка асобы (2011-2014)|2011-2014 Acura TSX LWB Sedan]]/[[Acura TLX#Падцяжка асобы (2014—2017)|Acura TLX-L (2014—2017)]]<br/>[[Audi A4#B8|Audi A4L B8 (2012-2015)]]/[[Audi A4#B9|Audi A4L B9 (2015-2019)]]<br/>[[BMW F30|BMW F35]]<br/>[[Genesis G70|2017-2020 Genesis G70 LWB Sedan]]<br/>[[Infiniti G#Падцяжка асобы (2010)|2010–2015 Infiniti G (V36) LWB Sedan]]/[[Infiniti Q50|2014-2017 Infiniti Q50L]]<br/>[[Jaguar XE|Jaguar XEL (2015-2019)]]<br/>[[Lexus IS#2010–2013|2010-2013 Lexus IS XE20 LWB Sedan]]/[[Lexus IS#2013-2016|2013-2016 Lexus IS XE30 LWB Sedan]]<br/>[[Mercedes-Benz W204|2011-2014 Mercedes-Benz V204 LWB Sedan]]/[[Mercedes-Benz W205|2014-2018 Mercedes-Benz V205 LWB Sedan]]<br/>[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2010-2013 Volvo S60L Gen.2]]/[[Volvo S60#Другое пакаленне (2010)|2013-2018 Volvo S60L Gen.2]] }} [[Cadillac ATS]] — гэта кампактны аўтамабіль прадстаўніцкага класа (сегмент D), які вырабляецца кампаніяй [[General Motors]] і прадаецца кампаніяй [[Cadillac]] з 2013 па 2019 мадэльны год. Ён даступны як у кузавах чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Chevrolet Series FB|Chevrolet FB-40 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1923 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1924 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1925 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Superior|1926 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AA Capitol|1927 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AB National|1928 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AC International|1929 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AD Universal|1930 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series AE Independence|1931 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series BA Confederate|1932 Chevrolet 4-Door Sedan With Integral Trunk Attached On The Back]], [[Chevrolet Series CA Eagle / Master|1933 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1934 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1935 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Trunkback Sedan]], [[Chevrolet Master|1936 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1937 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1938 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1939 Chevrolet Master Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Master|1940 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1941 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1942 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1946 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1947 Chevrolet Special Deluxe 4-Door Sport Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1949 Chevrolet Styleline Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1950 Chevrolet Styleline Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1951 Chevrolet Styleline Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1952 Chevrolet Styleline Deluxe 4-Door Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1953 Chevrolet Deluxe 210 4-door Sedan]], [[Chevrolet Deluxe|1954 Chevrolet Deluxe 210 4-door Sedan]], [[Vauxhall Victor|1957-1959 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|1959-1961 Vauxhall Victor 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FB 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FC 4-door sedan]], [[Vauxhall Victor|Vauxhall Victor FD 4-door sedan]], [[Opel Rekord|Opel Rekord D 4-door sedan]], [[Cadillac Cimarron|1982–1984 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], [[Cadillac Cimarron|1985–1988 Cadillac Cimarron 4-Door Sedan]], і [[Cadillac BLS|Cadillac BLS 4-door sedan]]) і двухдзвернае купэ. У ЗША гэта першы мясцова выраблены прэміяльны аўтамабіль пачатковага ўзроўню з часоў [[Cadillac Cimarron]], а ў Еўропе — пераемнік шведскага [[Cadillac BLS]]. ATS быў распрацаваны ў тэхнічным цэнтры General Motors у горадзе Уорэн, штат Мічыган, і сабраны на заводзе Lansing Grand River Assembly у горадзе Лансінг, штат Мічыган. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Cadillac|ATS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] [[Катэгорыя:Купэ]] 2f2q1jmbizg1sgo7r8rna708v78jmxa 0 302657 2670432 2026-05-24T06:52:19Z Dymitr 10914 крыніца — https://en.wikipedia.org/wiki/Johannes_Johannesen?oldid=1355064605 2670432 wikitext text/x-wiki {{Хакеіст |Імя = Яганэс Яганэсэн |Клюб = [[Лахці Пэліканз]] |Выступаў = {{Просты сьпіс| * [[Вікінг Ставангер|Вікінг]] * [[Ставангер Ойлерз]] * [[Фрэлюнда Гётэборг|Фрэлюнда]] * [[Оскарсгамн (хакейны клюб)|Оскарсгамн]] * [[Лександ (хакейны клюб)|Лександ]] * [[Дусэльдорф (хакейны клюб)|Дусэльдорф]] * [[Вэстэрвік (хакейны клюб)|Вэстэрвік]] * [[Мура (хакейны клюб)|Мура]] * [[Рэгле Энгельгольм|Рэгле]] }} |Пачатак кар’еры = 2013 |Драфт НХЛ = |Год драфту = |Клюб драфту = }} '''Яга́нэс Яга́нэсэн''' ({{мова-no|Johannes Johannesen}}; {{Н}} 1 сакавіка 1997 году) — нарвэскі хакеіст, абаронца фінскага клюбу «[[Лахці Пэліканз]]». Пачаў сваю кар’еру на радзіме ў складзе «[[Ставангер Ойлерз]]», але потым быў заўважаны швэдзкімі клюбамі. Гэтак, у траўні 2016 году склаў двухгадовую працоўную ўгоду з моцным швэдзкім клюбам «[[Фрэлюнда Гётэборг|Фрэлюндай]]»<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.frolundaindians.com/artikel/6n1eaion8-24601/|загаловак=En norsk back till|выдавецтва=Frölunda Indians}}</ref>. У час паміж 2019 і 2021 гадамі бараніў колеры нямецкага клюбу «[[Дусэльдорф (хакейны клюб)|Дусэльдорф]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Eliteprospects}} * {{Hockeydb}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Яганэсэн, Яганэс}} [[Катэгорыя:Нарвэскія хакеісты]] [[Катэгорыя:Хакеісты зборнай Нарвэгіі]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вікінг» Ставангер]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ставангер Ойлерз»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Фрэлюнда» Гётэборг]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Оскарсгамн»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лександ»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Дусэльдорф»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вэстэрвік»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мура»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рэгле» Энгельгольм]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лахці Пэліканз»]] tatdzevhxq15bk5qy4dkb4pgbe3eqth 2670433 2670432 2026-05-24T06:54:26Z Dymitr 10914 выпраўленьне спасылак 2670433 wikitext text/x-wiki {{Хакеіст |Імя = Яганэс Яганэсэн |Клюб = [[Лахці Пэліканз]] |Выступаў = {{Просты сьпіс| * [[Вікінг Ставангер (хакейны клюб)|Вікінг]] * [[Ставангер Ойлерз]] * [[Фрэлюнда Гётэборг|Фрэлюнда]] * [[Оскарсгамн (хакейны клюб)|Оскарсгамн]] * [[Лександ (хакейны клюб)|Лександ]] * [[Дусэльдорф (хакейны клюб)|Дусэльдорф]] * [[Вэстэрвік (хакейны клюб)|Вэстэрвік]] * [[Мура (хакейны клюб)|Мура]] * [[Рэгле Энгельгольм|Рэгле]] }} |Пачатак кар’еры = 2013 |Драфт НХЛ = |Год драфту = |Клюб драфту = }} '''Яга́нэс Яга́нэсэн''' ({{мова-no|Johannes Johannesen}}; {{Н}} 1 сакавіка 1997 году) — нарвэскі хакеіст, абаронца фінскага клюбу «[[Лахці Пэліканз]]». Пачаў сваю кар’еру на радзіме ў складзе «[[Ставангер Ойлерз]]», але потым быў заўважаны швэдзкімі клюбамі. Гэтак, у траўні 2016 году склаў двухгадовую працоўную ўгоду з моцным швэдзкім клюбам «[[Фрэлюнда Гётэборг|Фрэлюндай]]»<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.frolundaindians.com/artikel/6n1eaion8-24601/|загаловак=En norsk back till|выдавецтва=Frölunda Indians}}</ref>. У час паміж 2019 і 2021 гадамі бараніў колеры нямецкага клюбу «[[Дусэльдорф (хакейны клюб)|Дусэльдорф]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Eliteprospects}} * {{Hockeydb}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Яганэсэн, Яганэс}} [[Катэгорыя:Нарвэскія хакеісты]] [[Катэгорыя:Хакеісты зборнай Нарвэгіі]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вікінг» Ставангер]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ставангер Ойлерз»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Фрэлюнда» Гётэборг]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Оскарсгамн»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лександ»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Дусэльдорф»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вэстэрвік»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мура»]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рэгле» Энгельгольм]] [[Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лахці Пэліканз»]] n6anvwi3xskrvzbbk9a5d34o9773y2x